Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

32 605

Beleid ten aanzien van
ontwikkelingssamenwerking

Nr. 195

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 16 februari 2017
De algemene commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking heeft op 31 januari 2017 overleg gevoerd met mevrouw
Ploumen, Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, over:
– de brief van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking d.d. 25 januari 2017 inzake besteding
humanitaire hulp 2016 en indicatieve planning 2017 (Kamerstuk 32 605, nr. 194);
– de brief van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking d.d. 19 juli 2016 inzake El Niño bijdragen (Kamerstuk 32 605, nr. 189);
– de brief van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking d.d. 7 november 2016 inzake voortgang
bij versterking van de vluchtelingenopvang in de regio
(Kamerstuk 19 637, nr. 2253);
– de brief van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking d.d. 25 oktober 2016 inzake mogelijkheden tot het verlenen van steun aan Noord-Syrië (Kobani)
(Kamerstuk 32 623, nr. 167);
– de brief van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking d.d. 6 december 2016 inzake verslag
van een bezoek aan Uganda van 2 december 2016 en aankondiging van extra hulpbijdragen (Kamerstuk 29 521, nr. 333).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
De Roon
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-32605-195
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

1

Voorzitter: De Roon
Griffier: Wiskerke
Aanwezig zijn zes leden der Kamer, te weten: Van Laar, De Roon, Taverne,
Van Tongeren, Van Veldhoven en Voordewind,
en mevrouw Ploumen, Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Aanvang 17.05 uur.
De voorzitter:
Welkom. Ik zie vier woordvoerders van de kant van de Kamer en ik stel
een spreektijd van vijf minuten voor en twee interrupties. Ik maak even
melding van het feit dat mevrouw Van Tongeren alleen bij de eerste
termijn aanwezig kan zijn. Ik maak ook meteen maar melding van het feit
dat zij geen lid is van deze commissie, maar dat ik veronderstel dat de
commissie er geen bezwaar tegen zal hebben als zij hier het woord voert.
Waarvan akte. Dan geef ik nu het woord aan de heer Voordewind van de
ChristenUnie.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Voorzitter. Goed dat wij zo op de valreep en zelfs in de campagne nog
over noodhulp spreken, want de nood stopt niet terwijl wij campagne
voeren. Sterker nog, de nood is zelfs nog weer hoger dan in 2016. Ik lees
in de brief van de Minister dat de verwachting voor 2017 is dat er 96
miljoen mensen in 33 landen humanitaire hulp nodig zullen hebben. Wij
kennen landen zoals Jemen, Syrië en Zuid-Soedan, droogte en de
hongersnood na El Niño. Daar is noodhulp hard nodig. Als we bekijken
hoeveel de internationale gemeenschap daarvoor nodig zou hebben, dan
kon met de beschikbare fondsen in 2016 slechts 48% van de behoefte aan
noodhulp gefinancierd worden. We zullen zien wat dat zal betekenen voor
de noodhulp in 2017. Ik vraag de Minister wel om in internationaal
verband te doen wat zij kan doen om in het kader van de Grand Bargain
ook de andere landen te blijven aansporen om hun bijdragen te leveren,
in ieder geval voor die broodnodige noodhulp.
Bij het herfstakkoord in 2013 heeft de constructieve oppositie in samenwerking met de coalitie 570 miljoen bijgeplust voor noodhulp, maar we
zien helaas dat het Relief fund aan het aflopen is als we kijken naar de
budgetten voor de komende jaren. Daar komt nog een keer bovenop dat
er een structurele bezuiniging wordt doorgevoerd van 1 miljard. Die gaat
dit jaar in. De laatste 250 miljoen is er nog weer bijgeplust. Dat betekent
ook dat er gewoon minder geld voor ontwikkelingssamenwerking zal zijn
in 2017. Als we kijken naar het budget van het noodhulpfonds, waarvoor
eerder 570 miljoen was bijgeplust, dan zien we dat daar in 2017 nog 57
miljoen in zit en dat dat in 2018 eigenlijk op nul staat. Het verbaast ons
wel een beetje dat er geen structurelere financiering voor dat noodhulpfonds voorzien is door deze Minister, ook omdat de Kamer een aantal
keren moties heeft aangenomen om het noodhulpfonds inclusief de Dutch
Relief Alliance (DRA) structureel te blijven financieren. We hebben ook
eerder gezien dat er een tussentijdse positieve evaluatie is geweest van
het noodhulpfonds en specifiek van de DRA, het noodhulpinstrument voor
de Nederlandse ngo’s. Die was zeer positief. Een grondige eindevaluatie
moet er nog komen. Wanneer verwacht de Minister die evaluatie dan? Zal
zij op basis van die evaluatie misschien nog het beleid gaan bijstellen,
voor zover dat nog kan, in de komende maanden die zij nog heeft te gaan?
Wat het fonds betreft van de Dutch Relief Alliance, heeft de Kamer op
initiatief van de ChristenUnie en de Partij van de Arbeid nog een motie
ingediend voor 60 miljoen, een bedrag vergelijkbaar met dat in
voorgaande jaren. De Minister heeft toegezegd om in ieder geval 45

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

2

miljoen bij te plussen voor dat fonds. Daarvoor zijn wij haar zeer
dankbaar, maar ik zie dan nog wel een verschil van 15 miljoen of iets
minder voor het volgende jaar, terwijl de nood niet minder zal zijn.
Misschien ziet de Minister nog mogelijkheden om vanuit haar post
humanitaire hulp, dat is post 4.1 uit haar begroting, middelen door te
schuiven naar post 4.4, het noodhulpfonds? Dan zouden de organisaties
daar toch weer op die 60 miljoen kunnen rekenen, gezien het werk dat zij
de afgelopen jaren hebben gedan en hoe goed het systeem functioneert.
Ik hoor daarop graag een reactie van de Minister.
Dan kom ik op de migratiedeals, de migration compacts zoals ze ook wel
worden genoemd. Vanuit de ngo’s zijn er grote zorgen over de
waarborging van de mensenrechten. Hoe garandeert de Minister dat bij
deze deals de rechten van vluchtelingen worden beschermd? We weten
dat er door de Europese Commissie ook 200 miljoen wordt besteed aan
Eritrea, een land waar een sterke dictatuur heerst. Mogelijk worden met
die gelden zelfs vluchtelingen bij de grens tegengehouden. Wat is de inzet
op Europees niveau van deze Minister om de rechten van vluchtelingen te
garanderen in die migration compacts?
Ik ga in op humanitaire hulp en oorlogsrecht, denk aan de belegering van
steden of het aanvallen van hulpkonvooien in Syrië. Is de Minister – dit is
een beetje een rare vraag, want het is ingewikkeld om vooruit te zien na
15 maart – of Nederland bereid om de belegeringen en de aanvallen op de
hulpkonvooien constant op de agenda te zetten, vooral als Nederland
straks deelneemt aan de Veiligheidsraad?
De voorzitter:
Wilt u afronden?
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Dan ga ik afronden met de meest kwetsbare groepen. Op internationaal
vlak heeft Nederland het Charter on Inclusion of Persons with Disabilities
in Humanitarian Action ondertekend. Wil de Minister er ook bij andere
landen op aandringen om dat VN-verdrag te ondertekenen? Wil
Nederland ook internationaal aandacht vragen voor die heel kwetsbare
groep bij noodhulp?
Ten slotte kom ik op Griekenland. Het is een schande dat Europa als
waardengemeenschap de situatie daar nog steeds toestaat. Wat gaat
Nederland doen om de mensen uit de tenten te halen en ervoor te zorgen
dat ze in ieder geval een goed en warm onderkomen krijgen?
De voorzitter:
Hartelijk dank, mijnheer Voordewind. Dan geef ik nu het woord aan de
heer Taverne van de VVD.
De heer Taverne (VVD):
Voorzitter. Anders dan bij ontwikkelingshulp staan voor de VVD nut en
noodzaak van noodhulp buiten kijf. Het is heel normaal dat Nederland,
wanneer het daarom wordt gevraagd, een bijdrage levert aan het
bestrijden van onvoorziene humanitaire crises in andere landen. Het is
daarbij wel van belang dat wij zeker weten dat ons geld effectief wordt
besteed. Verkeerd uitgegeven euro’s kunnen immers niet meer worden
uitgegeven op de plekken waar de nood het hoogst is. Eerder maakte de
Kamer in het kader van de begrotingsonderzoeken afspraken met de
Minister over de wijze van rapporteren en verantwoorden. Graag
verneemt mijn fractie van de Minister hoe de afspraken ten aanzien van
noodhulp hun weerslag zullen krijgen in de verantwoordingsstukken. Het
resultaat van noodhulp is, in tegenstelling tot dat van veel reguliere
ontwikkelingshulp, namelijk goed meetbaar. Je kunt goed meten hoeveel
mensen er worden bereikt met tenten, voedsel en medicijnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

3

In 2016 heeft Nederland 434 miljoen euro besteed aan noodhulp. Daarmee
behoorde ons land tot de vijftien landen die de meeste humanitaire hulp
geven. Het kabinet heeft in 2017 een budget van 340 miljoen hiervoor
uitgetrokken. Hoewel dat minder is dan in 2016, is dat naar het oordeel
van de VVD-fractie nog steeds voldoende om voorbereid te zijn op het
lenigen van de ergste noden. We moeten een goed evenwicht vinden
tussen de noodzaak om enerzijds snel te kunnen ingrijpen en anderzijds
flexibel en vooral gericht hulp te bieden.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Ik dacht: als ik er dan toch bij zit, ga ik maar meedoen. Wij horen de
ChristenUnie net zeggen dat er maar geld is voor 48% van de noodhulp
wereldwijd. Nu hoor ik de VVD hier zeggen dat onze bijdrage voldoende is
en naar beneden kan. Die twee stellingen kan ik niet rijmen. Kan mijn
collega van de VVD mij dat uitleggen?
De heer Taverne (VVD):
Ik ga ervan uit dat collega Voordewind hier een alternative fact presenteerde. De getallen waar ik mij op baseer, zijn zoals ik ze zojuist naar voren
bracht.
De voorzitter:
Er is een vraag van mevrouw Van Veldhoven.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Nee, ik mag nog een vervolgvraag stellen.
De voorzitter:
Ik dacht dat u geen vragen meer wilde stellen, maar u hebt gelijk. U mag
nog een vraag stellen.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Ik vind het heel komisch dat nu, nadat Trump dreigt om allerlei gelden
voor het buitenland stop te zetten, de term «alternative fact» wordt
ingebracht. Ik zou graag weten wat de onderbouwing van dat alternative
fact is. De VVD zegt dat er eigenlijk geen ongefinancierde nood is en dat
de bijdrage van Nederland daarom van 434 miljoen naar 340 miljoen kan.
Is dat de stelling van de VVD of is er in de wereld wel degelijk noodhulp
nodig waar geen geld voor is?
De heer Taverne (VVD):
Ik heb aangegeven wat Nederland aan noodhulp uitgeeft. Nederland zit
daarmee in het rijtje van de vijftien meest bijdragende landen. Meer heb ik
eigenlijk niet gezegd. Vervolgens vroeg mevrouw Van Tongeren naar de
gegevens die de heer Voordewind gebruikte. Ik zou verwacht hebben dat
ze aan de heer Voordewind had gevraagd wat hij daarvan vond. Maar dit
zijn de gegevens die wij hanteren. Gevraagd werd of er nood is die niet
gefinancierd is. Volgens mij is een deel van de essentie van noodhulp dat
die voor nood is die je niet altijd kunt voorzien. Zoals ik net stelde, is de
VVD-fractie van oordeel dat de bedragen die we daar nu voor hebben
gereserveerd, voldoende zijn. De bedragen zijn voldoende om voorbereid
te zijn op de nood die wij proberen te helpen lenigen. Pas achteraf weten
we natuurlijk hoe groot die nood daadwerkelijk is.
Mevrouw Van Veldhoven (D66):
Ik sloeg ook echt aan op de term «alternative fact». Dit is een cijfer uit het
Financial Tracking System. Als er één partij is die terecht aandacht vraagt
voor het op tafel krijgen van de cijfers, dan is dat in ieder geval D66, maar
ook de VVD. En GroenLinks en een heleboel andere partijen! Iedereen
pleit ervoor, maar zeker ook de VVD. Als er dan in zo’n Financial Tracking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

4

System staat dat maar 48% gecommitteerd is, betekent dat dat miljoenen
mensen geen of te weinig hulp krijgen. De VVD doet dat hier even af als
een alternative fact. Hoe duidelijk kun je je in het kamp van Trump
scharen, mijnheer Taverne? Is dat nu werkelijk wat u hier wilt zeggen?
Streven we met elkaar nu echt naar de reële cijfers of is dit gewoon een
beetje goedkoop «ik wil er geen geld meer voor uittrekken dus ik noem de
cijfers die mij niet aanstaan maar even alternative facts»? Ik vind het heel
gevaarlijk wat u doet.
De heer Taverne (VVD):
Ik ben het zeer met mevrouw Van Veldhoven eens over het transparant
krijgen van de getallen en de uitgaven, ook op het gebied van noodhulp.
Daarin hebben we elkaar ook steeds gevonden. Misschien ontging de
ironie van mijn opmerking mevrouw Van Veldhoven en anderen een
beetje; dat kan. Mag ik er nog even aan toevoegen dat het kabinet in deze
periode alles bij elkaar meer dan 1,5 miljard euro uitgeeft aan noodhulp?
Het is dus niet echt klein bier. Ik heb gesteld dat de VVD-fractie van
oordeel is dat de bedragen die we er nu voor hebben uitgetrokken, maar
ook datgene wat we hebben begroot voor 2017, voldoende zijn om
voorbereid te kunnen zijn op hulpvragen die we mogelijk krijgen. Dat
houd ik staande. Meer heb ik eigenlijk niet gezegd, voorzitter.
Mevrouw Van Veldhoven (D66):
Als we dan toch nog even met cijfers strooien... Zonder de heer Taverne
van alternative facts te betichten, kan ik slechts constateren dat onder dit
kabinet de uitgaven aan ontwikkelingshulp in het laatste jaar zelfs onder
de 0,5% bnp terechtkomen. Dat zijn de feiten. Het politieke oordeel van de
VVD is dat het prima is om weinig uit te geven aan ontwikkelingssamenwerking en aan noodhulp, maar tegelijkertijd zegt zij dat die mensen niet
allemaal hierheen moeten komen, maar dat ze vooral daar moeten blijven.
Dat is een tweestrijd. Het is een soort dubbele tong, waarover wij de VVD
de komende tijd nog weleens zullen tegenkomen. Laat ik dat dan ook nog
even markeren.
De heer Taverne (VVD):
Ik gun mevrouw Van Veldhoven natuurlijk haar momentje om dit te
zeggen. Volgens mij is dit een algemeen overleg over noodhulp en niet
over ontwikkelingshulp. Als ik dat verkeerd zie, hoor ik dat graag van de
voorzitter of de griffier. Ik heb het bedrag genoemd. Sterker nog, ik kan
het nog preciezer maken. In deze kabinetsperiode, inclusief 2017, hebben
we ruim 1,6 miljard euro uitgetrokken voor noodhulp. Nogmaals, daarmee
behoren we tot de top vijftien.
Ik was niet van plan om verder in te gaan op ontwikkelingshulp, voorzitter.
Daar hebben we andere momenten voor. Als u het mij toestaat, ga ik dus
verder met mijn inbreng.
De voorzitter:
Dat gaat nog even niet lukken, want ook de heer Voordewind heeft een
vraag.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ook ik sloeg even aan op de alternative facts van de heer Taverne. Ik
noemde maar een getal dat de Minister zelf in haar brief heeft genoemd.
Ik neem toch aan dat de heer Taverne van de VVD, met 40 zetels, op zijn
minst wel het briefje van zes kantjes van de Minister heeft gelezen. Dat
was namelijk de centrale brief voor dit debat. Daarin staat dat 57% van de
benodigde fondsen ontvangen was en het andere deel dus niet. Dat was
de stand van zaken van eind december 2016, zo staat bovenaan pagina 2.
Ik zou dus graag willen dat de heer Taverne deze beschuldiging aan mijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

5

adres terugneemt, tenzij hij de cijfers van zijn eigen coalitieminister niet
serieus wil nemen. Het is een van de twee.
De heer Taverne (VVD):
Het zal vast aan mij liggen, misschien spreek ik Chinees, maar ik heb
volgens mij al verteld dat het bedrag dat we nu hebben uitgetrokken voor
noodhulp wat de VVD-fractie betreft voldoende is om voorbereid te zijn op
de hulpvragen die we zullen krijgen. Ik heb mij er niet over uitgelaten of
dat alle hulpvragen dekt. Ik ontken helemaal niet dat dat de getallen zijn
die in de brief staan; die heb ik namelijk ook gelezen. Maar tenzij de heer
Voordewind wil dat Nederland alle noodhulp in de wereld betaalt –
misschien wil hij dat wel, de VD-fractie wil het in ieder geval niet – denk ik
dat Nederland zijn bijdrage heeft geleverd. We zijn voorbereid op het
leveren van nog meer bijdragen, maar daarmee voldoen we dan ook wel
aan wat van ons kan worden verwacht. Is daarmee alle benodigde
noodhulp in de wereld die we mogelijk kunnen verwachten financieel
gedekt? Nee, daar ben ik het helemaal mee eens. Maar ja, dat kan
Nederland niet in zijn eentje oplossen. We zouden het misschien wel
willen, maar het kan niet.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ik ken de heer Taverne als een heel faire man. Hij verweet mij net
alternative facts te gebruiken. Ik constateer dat hij dat niet terugneemt.
Dat vind ik jammer, want ik baseer mij gewoon op de cijfers van zijn eigen
coalitiegenoot. Los daarvan, de regering heeft in 2016 434 miljoen besteed
en besteedt minder in 2017. De heer Taverne begon zijn statement met te
zeggen dat wij hem kennen als iemand die niet heel veel op heeft met
ontwikkelingssamenwerking – ik parafraseer een beetje – maar dat
noodhulp stáát voor de VVD-fractie. Maar als wij nu constateren dat er
voor 2017 zelfs minder noodhulp vrijkomt dan voor 2016 en dat daarmee
de ook voor de heer Taverne zo belangrijke opvang in de regio onder druk
komt te staan, wat is dan de conclusie van de VVD?
De heer Taverne (VVD):
Dan is de conclusie dat als wij in een kabinetsperiode ruim 1,6 miljard
euro uittrekken voor noodhulp, wij ons deel bijdragen. Ik begon met te
zeggen dat voor de VVD het belang, het nut en de noodzaak van noodhulp
buiten kijf staan. Ik had gehoopt dat dat juist een beetje de sfeer erin zou
brengen, maar dat is niet gelukt. Nogmaals, er zal altijd wel meer geld
nodig zijn, maar dat kunnen we niet in ons eentje opbrengen. Nederland
levert een groot deel, een belangrijke bijdrage. Dat doen we om goede
redenen en dat moeten we ook blijven doen. Maar we kunnen niet ieder
financieel gat dichten.
De voorzitter:
Ik vraag de heer Taverne nu om zijn betoog voort te zetten.
De heer Taverne (VVD):
Ja, voorzitter, dank u wel.
Ik was gebleven bij het in evenwicht houden van de noodzaak om
enerzijds snel te kunnen ingrijpen en anderzijds flexibel en gericht hulp te
kunnen financieren. Dat betekent dat er snel keuzes moeten worden
gemaakt, maar ook dat niet iedere crisis van hulp vanuit Nederland kan
worden voorzien. Dat laatste is in lijn met het advies van de IOB (Inspectie
Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie). Deze stelde in 2015 dat
er voor het effectiever maken van noodhulp winst valt te behalen door het
aantal activiteiten te reduceren. Ik zou graag van de Minister horen hoe zij
opvolging heeft gegeven aan deze aanbeveling van de IOB.
Inherent aan noodhulp is dat er meteen actie moet worden ondernomen.
Samenwerking is daarbij van groot belang. We zien helaas dat nog te vaak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

6

VN-organisaties en ngo’s zich gedragen als concurrenten van elkaar. Hoe
zorgt de Minister ervoor dat hulporganisaties beter samenwerken, al was
het maar om taferelen zoals eerder in Haïti te voorkomen? In de brieven
aan de Kamer lees ik hier nog weinig over terug. Wat doet de Minister als
blijkt dat er niet genoeg wordt samengewerkt door hulporganisaties?
Tijdens een vorig algemeen overleg over noodhulp heb ik aandacht
gevraagd voor de kritische IOB-evaluatie over noodhulp; ik refereerde er
al aan. Ik begrijp dat de Minister opnieuw twee derde van het noodhulpbudget uitgeeft aan ongeoormerkte bijdragen aan VN-organisaties. De
IOB wees er in 2015 op dat de balans zoek is tussen het blind vertrouwen
op VN-organisaties en het kritisch volgen ervan. Wat doet de Minister om
de 227 miljoen die zij uitgeeft in 2017 kritisch te blijven volgen? Zijn er niet
te veel overheadkosten? Kan de Minister toezeggen dat zij alleen geld
geeft aan VN-organisaties als die onafhankelijke evaluaties laten
uitvoeren? Daarop aansluitend heb ik nog een punt dat ik eerder maakte.
De IOB stelt in haar rapport uit 2015 dat op basis van de ongeoormerkte
bijdrage van Nederland aan de VN ons land veel meer invloed op het
beleid van de betreffende VN-organisaties zou kunnen hebben dan nu het
geval is. Hoe kijkt de Minister daartegenaan?
Ik heb nog een paar vragen over de brief over besteding van noodhulp in
2016 en de indicatieve planning voor 2017. De Minister schrijft op pagina
6: «Ook Nederland blijft samenwerking tussen humanitaire organisaties
en het bedrijfsleven stimuleren.» Kan de Minister aangeven of zij ziet
gebeuren dat dit ook in de praktijk effect heeft? Tot slot lees ik op pagina 8
van de brief van de Minister van 25 januari dat er in 2017 nog maar 18,5
miljoen beschikbaar is voor de Syriëcrisis. En dat terwijl Nederland vorig
jaar met 67,6 miljoen tot de grotere donoren behoorde. Hoe moet ik deze
vermindering begrijpen? Geeft Nederland minder omdat de echte
hulpbehoefte minder groot is? Wordt er meer geld beschikbaar gesteld via
andere fondsen voor opvang in de regio? Nemen andere landen hun
verantwoordelijkheid? Graag krijg ik hierop een antwoord.
De voorzitter:
Dank, mijnheer Taverne. Dan is nu het woord aan mevrouw Van Tongeren
van GroenLinks.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Voorzitter. Ik wil beginnen met een groot compliment aan deze Minister. Ik
was echt enorm trots op het kabinet, ons land en Onze Minister. Dat heb ik
van tijd tot tijd, en dit keer ook. Dat kwam door het fonds She Decides. Ik
vond dat zij het juiste op het juiste moment deed. Dit was de beste reactie
op Trump en zijn haatdragendheid naar vrouwen in het algemeen en naar
vrouwen die moeilijke keuzes moeten maken over hun voortplanting in
het bijzonder. Dat was fantastisch. Het fonds wordt verder gevuld met
kleine donaties, lees ik. Ook Trudeau doet misschien een bijdrage. Ik weet
dat het waarschijnlijk niet bij dit AO hoort, maar mocht er een kleine zin
aan een update geweid kunnen worden, dan hoor ik die heel graag. Ik
hoor de heer Van Laar zeggen «er is nood en er komt hulp», en zo is het
maar net. Zo heb ik dit ook een beetje proberen voor te bereiden. Ik ben
niet de vaste woordvoerder op dit onderwerp.
De beide woordvoerders voor mij zeiden al dat wij een belangrijke
bijdrage geven aan mensen in nood. Maar dat bedrag gaat wel omlaag.
Hoe kijkt de Minister daartegenaan? Als ik het goed begrijp financiert
Nederland het asielbeleid uit ODA-geld. Daardoor is er minder budget
voor noodhulp. Hoe kijkt de Minister daartegenaan? Gaan wij dat in de
komende jaren ook zo doen, door alvast wat uit dat noodhulpbudget te
halen voor andere fondsen? Dat zouden we toch niet moeten willen? Een
crisis zoals in Syrië moet leiden tot meer in plaats van minder noodhulp.
In een echte noodsituatie kun je natuurlijk nooit zeggen: sorry, de pot is
leeg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

7

Veel mensen in Nederland en in heel Europa hebben meegeleefd toen de
eerste vluchtelingen in Griekenland aankwamen. Ik ben daar afgelopen
zomer geweest, samen met vrienden van mij die bij MSF (Médecins Sans
Frontières) aan het werk waren. Ik heb gezien hoe ongelooflijk gruwelijk
moeilijk het voor hulporganisaties is om samen te werken. Ik nodig mijn
collega Taverne uit om daar gewoon eens een weekje vrijwilligerswerk te
gaan doen om te zien hoe ingewikkeld het is om daar op de vloer te
werken. We hebben als Nederlanders allemaal meegeleefd, maar
vervolgens bleef het Europese toerisme wel uit, iets waaraan de Grieken
geld verdienen, waardoor de mensen op de eilanden nu van twee kanten
problemen hebben. Mensen zitten nu vast, zoals mijn collega van de
ChristenUnie beschreef. Wat kunnen we vanuit Nederland en Europa doen
om deze mensonterende toestanden te stoppen? Wat kunnen we doen om
mensen minimaal in warme tenten onder te brengen, zodat zij op een
minimaal niveau kunnen overleven? Uiteraard moet er uiteindelijk een
betere oplossing komen.
Ik heb in de stukken gelezen dat de VN-organisatie de allerergste
humanitaire nood op 22 miljard heeft berekend. We horen net dat de VVD
graag het bedrijfsleven erbij wil betrekken. Mensen als Slim, Zuckerberg
of Buffet kunnen zo’n bedrag in een achternamiddag bijpassen. Dat geeft
het schrijnende verschil aan in de verdeling van armoede en rijkdom in de
wereld. Zelfs in een land als Nederland hoor je de grootste regeringspartij
zeggen: wij doen al heel veel; jammer dan dat de helft van wat nodig is
niet op tafel komt. Dan moeten deze mensen misschien eens aan het
bedrijfsleven vragen of de 11 miljard die nu mist, daarvandaan kan
komen.
De heer Taverne (VVD):
Hoeveel meer zouden we volgens mevrouw Van Tongeren nog moeten
bijdragen? Het resterende gat of alles? Hoeveel zou Nederland moeten
bijdragen?
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
We hebben altijd een standaardpercentage gehad dat we uit onze
jaarlijkse begroting bijdragen. Ik begrijp dat we daar fors onder zaten.
Mevrouw Van Veldhoven zei dat net ook. Dat zou volgens GroenLinks het
streefgetal moeten zijn.
De heer Taverne (VVD):
We hebben het hier niet over het percentage voor ontwikkelingshulp,
maar over noodhulp. Ik heb aangegeven dat we in deze kabinetsperiode
ruim 1,6 miljard euro hebben uitgegeven aan noodhulp. We hebben net
even gesteggeld over het feit dat dat op wereldwijde schaal een belangrijke bijdrage is, maar dat daarmee niet alles is betaald. Hoeveel zou
Nederland volgens mevrouw Van Tongeren voor noodhulp moeten
uittrekken? Moeten we alle openstaande bedragen van de rest van de
wereld betalen? Waar moet ik aan denken?
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Ik vind dat wij ons moeten houden aan die 0,7%. Uit de pot voor ontwikkelingssamenwerking moeten we geen geld halen voor klimaatfinanciering.
Dat moet een specifieke, aparte stroom zijn. Ook het asielbeleid zou
daaruit niet gefinancierd moeten worden. Dat is wat Nederland moet
doen. Vervolgens moeten wij de andere landen in de wereld met klem
overhalen om hetzelfde te doen. Het is ongelooflijk dat zeven à acht
mensen net zo veel bezitten als de armste helft van de wereld. Ook die
mensen moeten wij hierop aanspreken. Zij moeten desnoods de komende
vijf jaar een bedrag uit eigen zak bijpassen, totdat we de andere landen
van de wereld ook zover hebben om te betalen. Er liggen mensen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

8

tenten te sterven van de kou. Ze gaan dood van de honger. Dan kun je
toch niet zeggen: het past even niet op de begroting en we doen al zo
veel?
De heer Taverne (VVD):
Kan mevrouw Van Tongeren aangeven of zij het verschil snapt tussen
ontwikkelingssamenwerking en noodhulp?
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Ja. De heer Taverne begrijpt dat zelf ook. Zo niet, dan raad ik hem aan de
stukken te lezen. Ik vind het overigens bijzonder kinderachtig dat hij
probeert om een soort schriftelijke overhoring in te lassen, terwijl we
bezig zijn met een belangrijk onderwerp.
De voorzitter:
Mevrouw Van Tongeren gaat voort met haar betoog.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Het voorbeeld van de miljardairs is een symptoom van hoe ongelijk de
rijkdom is verdeeld. Het zou fijn zijn als de VVD helpt om de mensen die
door het bedrijfsleven zo rijk zijn geworden, aan te spreken en hen te
vragen mee te helpen om de nood nog meer te lenigen. Ik weet dat
sommigen dat al deels doen, maar daar zou best nog wat meer steun
vandaan kunnen komen. Het Rode Kruis heeft nog honderden miljoenen
nodig om Syriërs, Irakezen en Jemenieten van voedsel te voorzien. Die
mensen hebben niets te eten. Het Rode Kruis en de Rode Halve Maan
hebben nog voor twee maanden voedselpakketten voor de vluchtelingen
in Syrië, maar daarna is het op. Kunnen wij Nederlanders nog iets meer
doen, zo vraag ik deze Minister.
In Irak is er aandacht nodig voor de IS-overlevers. Hun huizen zijn
verwoest en in de kampen ontbreekt het aan basale voorzieningen. IS
heeft duizenden vrouwen en kinderen ontvoerd. Ongeveer duizend jonge
vrouwen zijn inmiddels vrijgekomen. Deze vrouwen, voornamelijk jezidi’s,
werden stelstelmatig misbruikt, ook vanaf een heel jonge leeftijd.
Misbruikte en verkrachte jonge kinderen hebben een andersoortige hulp
nodig. De situatie is bijzonder nijpend. Ziet de Minister kans om te helpen
bij het opzetten van centra voor deze jonge meisjes en vrouwen in
Iraans-Koerdistan?
Opvang in de regio is een schaamlap voor de vluchtelingenpolitiek van
Nederland en de Europese Unie. In de buurlanden van Syrië komen pas
echt veel vluchtelingen binnen. We lezen in de brief van de Minister dat
toegang tot werk van groot belang is. Wij zijn het daar uiteraard mee
eens. Maar hoe zien we dat voor ons? Libanon heeft 4 miljoen inwoners
en 1 miljoen vluchtelingen. Hoe kan Libanon deze mensen aan werk
helpen? Dat is in Nederland al heel moeizaam. Wij hebben verhoudingsgewijs maar een kleine hoeveelheid vluchtelingen, maar het lukt ons ook
niet zo goed. Ik begrijp van de voorzitter dat ik moet afronden. Wat betreft
onderwijs heb ik precies dezelfde vraag: wat zijn de mogelijkheden om
onderwijs voor vluchtelingenkinderen te faciliteren?
De heer Van Laar (PvdA):
Voorzitter. Om maar gelijk met de deur in huis te vallen: er dreigt
hongersnood in de Hoorn van Afrika, zo meldt de Wereldvoedselorganisatie. Wat gaat Nederland doen om te voorkomen dat er onnodig mensen
overlijden? Zijn we er weer op tijd bij, net zoals vorig jaar in Ethiopië?
Tsjaad is nog altijd in crisis en de budgetten voor noodhulp daar zijn
volstrekt onvoldoende. Het is de meest ondergefinancierde crisis ter
wereld. We hopen dat de Minister oog blijft houden voor deze crisis.
Op de World Humanitarian Summit ondertekende Nederland het Charter
on Inclusion of Persons with Disabilities in Humanitarian Action. Welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

9

resultaten zijn sindsdien bereikt? Uit rapporten, ook recente rapporten,
blijkt dat vluchtelingen met een beperking in Griekenland gewoon over
het hoofd worden gezien. Kinderen met een beperking in Libanese
vluchtelingenkampen, zo’n 20% van alle kinderen daar, mogen nauwelijks
naar school. Vraagt de Minister internationale noodhulporganisaties, zeker
degene die wij financieren, om het charter ook te ondertekenen en daar
werk van te maken? Vragen we noodhulporganisaties die bijdragen van
ons krijgen om te rapporteren over het aantal mensen met een beperking
dat zij bereiken? Vanaf wanneer maken we financiering afhankelijk van
een goede inclusieve strategie? Ik krijg hierover graag een duidelijke
toezegging van de Minister.
De positie van meisjes – mijn collega Van Tongeren zei het al – is vaak
kwetsbaar, zeker als zij op de vlucht zijn. Misschien zijn ze wel nergens zo
slecht af als in IS-gebied. De meisjes die in handen vallen van IS en
vrijkomen, krijgen nauwelijks hulp, ook geen basale hulp. Winterjassen
ontbreken bijvoorbeeld gewoon, laat staan dat er aandacht is voor het
verwerken van trauma’s. De Minister zegde onlangs 5 miljoen euro toe
voor hulp aan Irak. Kan zij een deel van deze middelen gebruiken om deze
meisjes de hulp te geven die zij nodig hebben? Kan de Minister hiervoor
ook eventueel een beroep doen op het noodhulpfonds? Elke maand die
deze meisjes moeten wachten op hulp is er één te veel. Uit ervaring weet
ik hoe belangrijk het is om zo snel mogelijk te beginnen met herstel. Is de
Minister bereid om psychosociale zorg tot speerpunt te maken voor de
wereldtop over vluchtelingen en migratie in 2018 en de voorbereidende
bijeenkomsten daarvoor dit jaar? Wil de Minister ook andere donorlanden
aansporen om de internationale richtlijnen voor psychosociale zorg te
gaan hanteren?
Bij de hulp aan Syrië en Irak blijft de Partij van de Arbeid aandringen op
aandacht voor wederopbouw, zodat vluchtelingen een plek hebben om
naar terug te keren. Hier is volstrekt onvoldoende geld voor beschikbaar.
Ik krijg graag een toezegging van de Minister.
De brief over Kobani is alweer wat ouder, van oktober. De analyse die
daarin staat delen wij niet, dat mag de Minister duidelijk zijn. Inmiddels is
er ook onderzoek bekend geworden over bijvoorbeeld de vrouwenorganisaties in Kobani. Er blijken gewoon levendige vrouwenorganisaties te zijn,
vanuit allerlei verschillende achtergronden, ook vanuit de oppositie. Daar
zijn organisaties om te steunen. Save the Children is daar actief, net als
the International Rescue Committee, Hivos en PAX. Er zijn voldoende
mogelijkheden. We hopen dat de Minister die dus nog gaat benutten.
Kinderen op de vlucht moeten naar school. Alleen dan hebben ze een
toekomst, in welk land dan ook. In 2016 droeg Nederland bij aan het fonds
Education Cannot Wait. Is dit fonds nou eigenlijk een succes? Levert het
op wat we ervan verwachtten? Spoort de Minister ook anderen aan om
toegezegde bijdragen over te maken?
Kan de Minister toezeggen dat Nederland de zetel in de VN-Veiligheidsraad in 2018 gaat gebruiken om schendingen van het humanitaire
recht structureel en effectief aan te pakken? Het gaat onder meer om de
moeilijke humanitaire toegang, illegale belegeringen van steden, het
militaire gebruik van school- en universiteitsgebouwen en het bombarderen van burgerdoelen.
De hongersnood in de Hoorn van Afrika, vluchtelingen die bevriezen in
Europa en een conflict in Syrië dat mensen dakloos en radeloos blijft
maken: soms bekruipt me weleens het gevoel dat er geen voortuitgang in
de wereld is. Er zijn ook meer vluchtelingen dan ooit. Maar de afgelopen
jaren is er zeker wel vooruitgang geboekt. Door economische groei, goed
bestuur en ontwikkelingssamenwerking zetten veel ontwikkelingslanden
stappen voorwaarts. Hier profiteren honderden miljoenen mensen van. Zij
gaan naar school, staan er bij ziekte niet alleen voor en ontworstelen zich
aan de extreme armoede.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

10

Nederland speelt hierin een bescheiden, maar zeker geen verwaarloosbare rol. De Nederlandse bijdragen aan internationale organisaties
zijn van groot belang, juist omdat ze vaak vrij besteedbaar zijn, zeg ik
maar even tegen collega Taverne. In onze partnerlanden hebben we
impact, zo bewijst studie na studie. Voor miljoenen mensen maken wij het
verschil tussen zelfbeschikking of ongewenst zwanger, tussen dodelijk ziek
of aan de betere hand en tussen kerosinelamp of zonnepaneel. Nederland
maakt die verschillen elke dag opnieuw voor zovelen met wie wij solidair
willen zijn.
Onze Minister was van deze inspanningen de afgelopen jaren de aanjager,
het uithangbord en de trotse verdediger. Dit is het laatste debat dat wij
samen voeren in deze periode. Het was me een genoegen om met haar
samen te werken en bij te kunnen dragen aan alles wat Nederland doet.
Onze inspanningen zijn de afgelopen jaren steeds vaker gericht op het
helpen van kinderen, omdat zij onschuldig en afhankelijk zijn, maar vooral
ook omdat zij krachtig zijn, gehoord moeten worden en kansen moeten
krijgen. Wij mogen trots zijn op wat wij de afgelopen jaren hebben
neergezet, al het natuurlijk altijd meer en beter mogen zijn. Ik wil ook alle
collega’s voor de samenwerking en alle medewerkers voor de ondersteuning bedanken.
Mevrouw Van Veldhoven (D66):
Voorzitter. Ik ben er psychisch nog helemaal niet aan toe om afscheid te
nemen van deze Minister of de collega’s hier, maar als dit het laatste
geplande debat is, dan sluit ik me in ieder geval alvast van harte aan bij de
warme woorden die net zijn gesproken. Ik ga er in ieder geval van uit dat
we de samenwerking regelmatig nog op allerlei manieren kracht gaan
bijzetten.
Het gaat bij noodhulp om het lenigen van de eerste behoeften. Sleutel
voor de toekomst is natuurlijk het op een structurele manier opvang in de
regio bieden. Daarmee voorkomen we destabilisatie, bieden we mensen
hoop op een toekomst en kunnen we ze na het conflict weer helpen om
hun land op te bouwen. Van het eerder ter beschikking gestelde geld is
echter weinig meer over, terwijl de problemen nog lang niet zijn opgelost.
Dat schrijft de Minister ook in haar brief. Zij heeft het daarin over
langdurige conflicten. Ik maak me er zorgen over dat er nog maar zo
weinig geld voor noodhulp over is. Ik heb geprobeerd om een deel van
het OS-budget voor 2016 dat overbleef, voor de noodhulp en opvang in
de regio beschikbaar te stellen, maar de Kamer heeft die 40 miljoen voor
opvang in de regio op advies van de Minister helaas niet doorgezet.
We moeten kijken naar de situatie van vandaag, ook in de context van
Trump, en naar de 110 miljoen die vorig jaar over was. Kunnen we daar
niet toch wat mee doen? Kunnen we die niet inzetten voor programma’s
ten behoeve van kwetsbare regio’s met veel vluchtelingen? Ik denk daarbij
in het bijzonder aan de positie van meisjes en vrouwen. De Minister en ik
hebben daar in het kader van eerdere begrotingen al over gesproken. Het
gaat om het belang van een vrouw om gewoon zelf te kunnen bepalen of
zij wel of niet een kind krijgt. Mevrouw Van Tongeren refereerde daar ook
op een mooie manier aan. Als er op dat gebied fondsen wegvallen,
moeten we echt alles op alles zetten. Ik weet dat de Minister die mening
deelt. Daarom is zij ook met dat fonds begonnen. Ik geef ook heel grote
complimenten voor dat initiatief. Laten we bekijken hoe we dat in die
regio’s kunnen versterken.
In alle brieven ter voorbereiding van dit debat staan echt afgrijselijke
cijfers. Er wordt gesproken over verkrachting als oorlogswapen, over 700
kinderen die als gevolg van verkrachting in IS-gebied zijn geboren. Er zijn
zo veel vrouwen en meisjes, er zijn zo veel wonden die geheeld moeten
worden. Daar moeten we structureel goed voor zorgen. Aandacht voor
psychologische hulp is ook een heel belangrijk onderdeel bij het creëren
van een stabiele regio. Kunnen we daar een extra impuls aan geven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

11

Kunnen we die 110 miljoen van vorig jaar op de een of andere manier
inzetten om die grote noden, met name van meisjes en vrouwen in die
regio, te lenigen?
In de afgelopen jaren werd ongeveer de helft van de benodigde fondsen
voor noodhulpgeld ontvangen. Naar verwachting stijgt de vraag komend
jaar opnieuw. Ik weet dat we met de Minister eerder hebben gesproken
over de vraag hoe we ervoor kunnen zorgen dat die pledges wat harder
worden. Ik ben benieuwd naar een update van de Minister. Welke
initiatieven zijn er op dat gebied genomen, wat is er terechtgekomen van
die Grand Bargain en hoe komen we hier nu structureel verder mee?
We hebben ook nog een aantal vergeten crises, zoals die in de Tsjaadmeerregio. Daar ging in het afgelopen jaar 4 miljoen naartoe, maar er is
voor komend jaar niets gepland. Dat is echter ook een van de crises
waarvan we allemaal weten dat, hoewel die dan misschien niet elke dag
de voorpagina beheersen of het journaal halen, daar ontzettend veel
mensen in een ontzettend moeilijke situatie verkeren. Er zijn 2,5 miljoen
mensen op de vlucht en er zijn 10 miljoen mensen die noodhulp nodig
hebben. Het Rode Kruis noemt het «een stille ramp». Wat draagt
Nederland hieraan bij?
Het is bij het uitgeven van geld ook altijd heel belangrijk om goed te kijken
naar de evaluatie. Geven we het geld op een goede manier uit? Een
onafhankelijke evaluatie van de Dutch Relief Alliance lijkt me gewoon heel
goed om te blijven werken aan een verbeterde effectiviteit van het geven
van hulp. Ik vraag me af of de Minister op dit punt een toezegging kan
doen.
Ik heb het net al even gezegd, maar het belangrijkste is natuurlijk dat we
een krachtig geluid laten horen tegen die hele beweging die Trump inzet
om zijn handen af te trekken van de meest kwetsbaren in de wereld. Ik ben
heel blij dat de Minister dat heeft gedaan. Hoe gaan we dat fonds nu
verder vullen? Crowdfunding ja, maar laten we ook nog eens in onze
eigen begroting kijken of we door het goede voorbeeld te geven, andere
landen met nog meer overtuiging kunnen aansporen om hieraan bij te
dragen. Ik heb daar net al een paar suggesties voor gedaan. Een laatste
risico dat ik zou willen signaleren, is dat als Trump op deze weg doorgaat,
Amerika minder zal bijdragen aan de Verenigde Naties. Voorlopig heeft hij
zich echter nog niet presidentieel betoond. Wordt al nagedacht over de
vraag wat dit zou kunnen betekenen? Is er in ieder geval druk op de
Verenigde Staten om die heilloze weg niet op te gaan?
De voorzitter:
Wij zullen nu pauzeren waarna wij kunnen luisteren naar de beantwoording van de Minister.
De vergadering wordt van 17.45 uur tot 17.57 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de Minister.
Minister Ploumen:
Voorzitter. Ik dank de heer Van Laar voor zijn hartelijke woorden en
natuurlijk ook voor die van mevrouw Van Veldhoven. Ik zeg er wel bij dat
ik er net als mevrouw Van Veldhoven nog niet helemaal aan toe ben. Ik
geloof er ook nog niet zo in. Bovendien ben ik erg slecht in afscheid
nemen. Toch is dit wel een moment om te markeren dat dit het laatste
debat is in deze commissie in verschillende samenstellingen, maar in
ieder geval altijd met de heren Voordewind en Van Laar als vaste krachten.
Ik meen dat wij sinds november 2012 goede, scherpe, maar ook heel
constructieve debatten hebben gevoerd. Zij hebben mij geholpen bij het
verder aanscherpen van het beleid als de Kamer daarom vroeg. Het was
niet altijd even gemakkelijk; ik was het niet altijd met de leden eens en ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

12

kreeg ook niet altijd gelijk. Dat hoort er allemaal bij. Het was echter
buitengewoon plezierig. Zoals mevrouw Van Veldhoven zei: wij gaan de
komende weken nog door en wij zullen elkaar ongetwijfeld blijven treffen
in de een of andere hoedanigheid.
Ik ga verder met de vraag van mevrouw Van Tongeren over het initiatief
She Decides. Zij voegde hieraan toe dat het daar nu niet over gaat, maar
de heer Van Laar wees erop dat er wel nood is en dat er hulp nodig is. Ik
spreek daar graag over. Uit eigen land, maar ook uit andere landen zijn er
heel veel warme reacties gekomen. Mijn woordvoerder werd vorige week
uit bed gebeld door een vrouw uit Colorado die alleen maar wilde zeggen
dat zij en alle vrouwen van Colorado mij steunen. Het is echt hartverwarmend.
Waar staan we nu met de outreach naar andere landen? Luxemburg en
België hebben meteen toegezegd dat zij ook financieel zullen steunen.
Voor alle landen geldt wat ook voor ons geldt: de budgetten zijn vastgesteld, dus iedereen moet even een stapje terugzetten om te bekijken wat
men dit jaar nog kan doen. Wij hebben inderdaad contact gehad met de
Canadezen; zij overwegen ook om mee te doen. Hetzelfde geldt voor een
aantal Nordics. De Finnen hebben al toegezegd. Ik heb vandaag met
vertegenwoordigers van een aantal Afrikaanse en Latijns-Amerikaanse
landen gesproken die zeer positief reageren. Wij spreken daarnaast met
de grote internationale foundations. Verder maken enorm veel particulieren via de website shedecides.com bijdragen over. Ik dank hen daar
hartelijk voor. Er is een initiatief van de jonge socialisten en regisseur
Willem Bos die ploumenforwomen.com hebben opgericht; dat is ook een
crowdfundingplatform. Het is ontzettend goed te zien dat zo veel mensen
hiermee bezig zijn. Wij zijn nog met een aantal landen in gesprek en wij
hebben met hen afgesproken dat wij even wachten tot zij zelf meer
duidelijkheid hebben over de hoogte van hun bijdrage. Ik verwacht dat wij
eind deze week of begin volgende week een soort tussenstand kunnen
geven. Nogmaals, het is echt hartverwarmend om alle steun te ervaren.
Het is een belangrijk onderwerp dat vaker in de Kamer aan de orde is
gekomen als er werd gesproken over noodhulpsituaties. Niet alleen
mevrouw Van Tongeren en de heer Van Laar refereerden daaraan, maar
ook mevrouw Van Veldhoven. Zij deden dat niet alleen in constaterende
zin, maar zij stelden ook vast dat de positie van vrouwen en meisjes in
noodhulpsituaties vaak extra kwetsbaar is. Niet omdat die vrouwen en
meisjes kwetsbaar zijn, maar omdat de situatie ze extra kwetsbaar maakt.
Nederland heeft van oudsher altijd veel aandacht voor hen. Bijvoorbeeld
in Zuid-Sudan heeft Nederland geïnvesteerd in heel simpele dingen, zoals
extra verlichting in de vluchtelingenkampen. Het is soms hartverscheurend, zo simpel als het is. Nederland zal dat blijven doen. Twee of
drie weken geleden ben ik samen met collega Hennis in Irak geweest. We
zijn daar in Fallujah geweest, dat net bevrijd is uit de handen van IS. We
zijn ook in de buurt van Mosul geweest, dat voor een deel nog in handen
is van IS. Ik heb daar met veel vrouwen en meisjes gesproken. We leveren
via de Norwegian Refugee Council een bijdrage aan psychosociale hulp
aan jezidivrouwen en -meisjes, maar ik ben graag bereid om na te gaan of
we in de extra bijdrage van 5 miljoen waarover de heer Van Laar sprak,
een deel kunnen reserveren om die hulp te intensiveren. De acute nood is
immers heel hoog, zoals mevrouw Van Tongeren ook zei. Ook op de
langere duur is het belangrijk om hen te begeleiden in hun trauma’s. De
leden van de commissie hebben al uitvoerig gesproken over de verschrikkelijke situatie van die vrouwen en meisjes. In de loop van het jaar zal ik
daar graag over rapporteren. Ik ga graag in op het verzoek dat specifiek
door de heer Van Laar, maar ook door mevrouw Van Tongeren en
mevrouw Van Veldhoven is gedaan. In eerdere debatten heeft ook de heer
Voordewind specifiek aandacht gevraagd voor deze groep.
De heer Voordewind (ChristenUnie):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

13

Alle steun voor de Minister als het gaat om de ondersteuning van
kwetsbare meisjes en zwangere vrouwen, vooral in oorlogssituaties en
noodhulpsituaties, bijvoorbeeld wat betreft veilige bevallingen en
moeder- en kindzorg. Het fonds zal het abortusfonds van mevrouw
Ploumen genoemd gaan worden. De Minister weet dat wij daar onze
bedenkingen bij hebben en onze bezwaren tegen hebben. We moeten het
niet alleen hebben over het fonds, want daar gaan we het later nog wel
over hebben, maar in dit kader wil ik opheldering of dit fonds een
abortusfonds wordt of dat de Minister volledig gaat inzetten op
bescherming, veilige bevallingen en veilige zwangerschappen van die
kwetsbare meiden en vrouwen.
Minister Ploumen:
Het presidentiële decreet dat is getekend door president Trump dat
betrekking heeft op de Mexico City Policy, schrijft voor dat elke organisatie
die op een of andere manier in haar dienstenpakket voor vrouwen en
meisjes spreekt over abortus of veilige abortus aanbiedt, getroffen wordt
door dat decreet. Dat kan dus ook bijvoorbeeld gaan om het geven van
voorlichting over veilige abortussen. In de praktijk gaat het om organisaties die zich bezighouden met het heel brede spectrum van reproductieve gezondheid en rechten, moeder- en kindzorg, kraamzorg, verloskundige hulp, seksuele voorlichting en het beschikbaar stellen van
anticonceptie. Het gaat dus om het heel brede pakket aan diensten dat
met seksualiteit, bevallingen en kindzorg te maken heeft. De inzet van het
fonds is om dat brede pakket juist te compenseren. Het aanbieden van
veilige abortussen is voor die organisaties een onderdeel van hun pakket.
Vrouwen maken daar in uiterste gevallen gebruik van. Al die organisaties
gebruiken daar maar een relatief klein deel van hun financiële middelen
voor. Zo zit het in elkaar. Het is juist heel belangrijk dat vrouwen en
meisjes toegang houden tot het hele pakket. Je gaat naar de drogisterij en
je koopt een pakje condooms, je gaat naar de dokter en je vraagt om een
spiraaltje of om de pil. Het is bij mij alweer een tijdje geleden, maar ik kan
mij herinneren dat ik toen ik zwanger was, heel druk was met alle diensten
die mij aangeboden werden. Wij vinden dat allemaal heel gewoon, maar
in heel veel landen is het jammer genoeg niet zo gewoon als het zou
moeten zijn.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Het doet me goed dat de Minister preventie en begeleiding voor een
veilige zwangerschap en een veilige bevalling scherp heeft. Mag ik ervan
uitgaan dat zij die breedte en integraliteit voor ogen heeft en niet alleen
specifiek inzet op abortus en het financieren van abortusklinieken? Want
daar zouden wij bezwaren tegen hebben.
Minister Ploumen:
Het gaat juist om dat hele, brede pakket. Daarom gaat het ook om heel
veel geld. Zo simpel is het. Daar zitten preventie, voorlichting en alle
diensten die ik net noemde, zoals moeder- en kindzorg, bij. Daarom is de
impact van de maatregel ook zo groot. Die treft heel veel meisjes,
vrouwen en baby’s.
Ik wil nog even terug naar de precaire situatie van de jezidivrouwen en
-meisjes. Trauma’s vormen een van de problemen waar zij mee kampen.
Nederland heeft met de noodhulp niet alleen financiering gegeven aan
organisaties die psychosociale hulp geven, maar heeft er op de World
Humanitarian Summit ook heel veel aandacht voor gevraagd. Ik zeg de
heer Van Laar graag toe dat we er ons voor zullen inzetten dat dit tijdens
de vluchtelingen- en migratietop in 2018 tot een prioriteit verheven wordt.
Voor ons is het al een prioriteit. We moeten anderen meekrijgen, maar we
zetten ons daar zeer zeker voor in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

14

De heer Taverne vroeg naar de World Humanitarian Summit. Hoe staat het
met de Grand Bargain? Die stond niet helemaal los van de aanbevelingen
van de IOB. De Grand Bargain is bedoeld om hulp effectiever en efficiënter te maken, dus voor meer ongeoormerkte bijdragen. Dat lost meteen
de bemerking van de IOB op dat er te veel kleine activiteiten zouden zijn.
Dat los je op met ongeoormerkte hulp voor de grotere organisaties. Ik kan
me overigens herinneren dat ik het niet helemaal eens was met die
kritische bemerking, maar in het kader van de Grand Bargain komt
Nederland zijn belofte na.
Een ander belangrijk punt in het kader van de Grand Bargain, dat ook in
de Kamer vaak aan de orde is gekomen, is maximale transparantie over
activiteiten. Daardoor kan er beter samengewerkt en gecoördineerd
worden. Ook moet er maximale transparantie zijn over resultaten. Ik heb
onlangs met een aantal organisaties gesproken over hoe belangrijk het is
dat grote organisaties meedoen, zodat het bereik ook groot is. Sommige
ngo’s willen dat liever niet omdat ze sommige activiteiten om veiligheidsreden niet per se meteen bekend willen maken. Daar hebben we ook best
begrip voor, maar de defaultpositie moet zijn dat organisaties alles laten
weten.
Nederland doet zoals gezegd wat het moet doen. Als we pledgen, maken
we ook geld over. We doen dat ongeoormerkt en werken samen met de
UN-organisaties om organisaties te laten rapporteren langs die lijnen.
Daar zit absoluut vooruitgang in. Ik heb in Davos een aantal sessies over
humanitaire actie gehad. Het is nog niet helemaal zoals het zou moeten
zijn, maar Nederland speelt een belangrijke rol en monitort ook nadrukkelijk, zeg ik tegen de heer Taverne. Maar ik ben natuurlijk graag bereid
om over een aantal maanden, als er weer een natuurlijk meetpunt of
ijkpunt is, daarover schriftelijk te rapporteren.
De voorzitter:
De heer Taverne wil daar nog niet helemaal op wachten. Hij heeft nu in
ieder geval een interruptie.
De heer Taverne (VVD):
Ik denk dat de Minister en ik elkaar goed vinden als het gaat om de
toegevoegde waarde van het gebruik van VN-organisaties om de bijdrage
die we beschikbaar stellen te kanaliseren. Ik kan me ook voorstellen dat
het effect niet meteen, op stel en sprong, duidelijk is. Ik heb er een aantal
vragen over gesteld, die we volgens mij in één keer kunnen afdoen. Hoe
houdt de Minister er nu toezicht op? Hoe wordt er tot nu toe gerapporteerd? We hebben er op andere momenten ook over gesproken. Past dat
in de manier waarop wij in deze Kamer rekening en verantwoording
willen zien? Kan de Minister ook ingaan op de opmerking van de IOB? Ik
snap dat het al gauw naar grotere projecten toe gaat als je minder doet.
Het gaat echter ook om de beïnvloeding en de invloed van Nederland,
gelet op onze bijdrage.
Minister Ploumen:
Laat ik beginnen met het laatste, want daar vloeit veel uit voort.
Nederland is nog steeds een van de grotere donoren. Als we wat minder
geven, is het ook niet zo dat we dan meteen niet meer aan tafel zitten,
zeker ook omdat we relatief gezien een van de belangrijke spelers zijn. Dat
is één.
Ten tweede heeft Nederland een belangrijke rol gespeeld bij het aanjagen
van de Grand Bargain en ook bij het bij elkaar houden van de groep
organisaties en landen die daar een rol in moeten spelen. We zijn ook een
grote speler als het gaat om innovatie in humanitaire hulp. Er is dus geen
enkele reden om aan te nemen dat Nederland zijn invloed niet kan
aanwenden. Dat betekent dat wij in verschillende beheersraden, in
Genève, in New York, op verschillende momenten specifiek voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

15

organisaties onze inbreng leveren. We zien er ook op toe dat het hele
systeem zich houdt aan de afspraken van de Grand Bargain. Hoe gaat u
dat nu terugzien? We gaan over de resultaten van noodhulp rapporteren
in de reguliere resultatencyclus, als ik het even zo mag noemen, die we
met elkaar hebben afgesproken. Ik meen dat de resultatenrapportage in
september komt. Deze kwam eerst later, maar komt nu in september.
Hierin zullen we ook de humanitaire resultaten laten zien.
In deze rapportage gaat het bijvoorbeeld ook over Education Cannot Wait.
Een van de andere leden heeft gevraagd of dit fonds heeft geleverd. Op
basis van de monitoring zeg ik ja, maar we willen natuurlijk ook laten zien
hoeveel kinderen daadwerkelijk door de Nederlandse bijdrage in de
schoolbankjes hebben kunnen aanschuiven. Ik denk, zeg ik nogmaals, dat
de World Humanitarian Summit daarin heel erg belangrijk is geweest.
Nederland heeft er een belangrijke rol in gespeeld, overigens niet als
enige, maar dit heeft wel hier en daar de boel op scherp gezet. Laat ik het
zo formuleren.
Dit brengt mij bij een ander onderwerp betreffende de resultaten. Ik meen
dat de heer Voordewind het had over Dutch Relief Alliance, een groep van
Nederlandse organisaties die samenwerken en ook samen financiering
aanvragen. Dit is een voorbeeld van de wijze waarop de coördinatie en de
samenwerking in de afgelopen jaren echt zeer ten positieve zijn veranderd. Dat mag ook weleens gezegd worden. Dat betekent dus ook dat
de midterm evaluatie positief is. Die hangt daar ook echt mee samen.
Mevrouw Van Tongeren heeft overigens gelijk met haar opmerking dat
coördinatie altijd makkelijk is achter de tafel en op papier. Als je echter
ergens staat, is het soms echt ingewikkeld, want Piet was net niet bij de
vergadering en Jan zou voor de dekens zorgen, maar de vrachtwagen is
er niet. Soms zijn het zulke kleine praktische dingen.
DRA doet het dus goed. We verwachten de grotere evaluatieresultaten in
december. Er is nu echter geen enkele reden voor een bijstelling of om
ongerust te zijn. Daarom hebben we aan het einde van het jaar van de 48
miljoen die wij hebben aangewend voor het Relief fund – ik heb het over
de middelen die niet over waren maar vrijvielen, zeg ik tegen mevrouw
Van Veldhoven – ook 45 miljoen bestemd voor de maatschappelijke
organisaties in Nederland die zo goed hebben laten zien dat ze kunnen
samenwerken. Ik hoop ook echt van harte dat we dit kunnen blijven doen,
want het bevalt iedereen heel erg goed. De hulp wordt er veel effectiever
door.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
De Minister heeft er gelijk in dat het een effectief middel is geweest om de
coördinatie goed voor elkaar te krijgen, bijvoorbeeld ook door één
leadorganisatie aan te stellen voor één land. Ik heb voorafgaand aan dit
debat gevraagd wat de uitkomsten ervan zijn. 624.000 mensen hebben te
eten gekregen, 829.000 mensen hebben de beschikking gekregen over
schoon drinkwater en 74.000 mensen hebben onderdak gekregen. Dat zijn
echt indrukwekkende getallen. Waar ik echter een beetje over viel, was dat
de Minister in haar meerjarige begroting uiteindelijk het bedrag voor het
noodhulpfonds, paragraaf 4.4, weer op 0 zet in 2018. Dat verbaasde me
een beetje, omdat we als Kamer eerder hadden aangegeven dat we het
structureel wilden laten doorlopen, inclusief het Relief fund. Hoe verklaart
de Minister dat die post vanaf 2018 op 0 komt te staan?
Minister Ploumen:
We hebben in de afgelopen jaren als constructieve oppositie en coalitie
extra geïnvesteerd in noodhulp, zoals de heer Voordewind al zei. We
hebben met het oog daarop een fonds opgezet voor deze regeerperiode.
Dat is het Relief fund. Dat komt deze regeerperiode ook op. De noden zijn
namelijk hoog. Dat is al meerdere malen genoemd. Er was dus geen
reden om te zeggen: we smeren het iets dunner uit richting 2018. Het is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

16

dus aan een nieuw kabinet om daarover te beslissen. Als ik het voor het
zeggen zou hebben, dan zou ik zeggen: dat Relief fund en de DRA werken
gewoon heel goed. Ik zou graag willen dat een nieuw kabinet daarmee
doorgaat. Ik zal dat ook van harte aanbevelen. De aantallen die de heer
Voordewind noemt, zijn indrukwekkend, maar daar hoort het verhaal bij
dat die aantallen lager waren geweest als de betreffende organisaties het
allemaal los en zonder afspraken hadden gedaan. Zo simpel is het. Ik doe
dus een warme aanbeveling.
Ik kom nog even op de World Humanitarian Summit. Daar is het Charter
on Inclusion of Persons with Disabilities in Humanitarian Action ondertekend. Dat is heel belangrijk. Nederland was een van de eerste ondertekenaars. Ook een aantal ngo’s hebben het ondertekend. Een aantal
DRA-leden heeft dat nog niet gedaan, maar we hebben hun wel gevraagd
om dat nog te doen. Ik zie ook geen enkele reden waarom ze dat niet
zouden doen. We spreken ook andere landen aan om dat te doen. Het
charter wordt omgezet in concrete richtlijnen die worden meegegeven
aan onze partners. Het is nog wat vroeg om te vragen: wat gaan we doen
als ze dat niet volgen? De vertaling vindt namelijk nog plaats. Gezien
echter de feiten die de heer Van Laar noemt, zoals het grote aantal
kinderen dat nog te maken heeft met disabilities, is er alle reden om dat zo
snel mogelijk te doen en om organisaties wat dwingender dan eerder op
te leggen om zich eraan te houden. Ik ben daar zeer toe genegen.
De heer Van Laar (PvdA):
Dat is goed om te horen, maar dat charter is natuurlijk een middel. Ook
los van het charter is het doel dat organisaties inclusief werken. Het wordt
tijd dat we dat van hen eisen, want het gebeurt gewoon te weinig, zeker in
noodhulp. Er is de neiging om maar zo veel mogelijk mensen zo snel
mogelijk iets te bieden en daarbij is er te weinig aandacht voor specifieke
noden. Dat zien we rond psychosociale zorg en dat zien we rond mensen
met een beperking. Ik vind dat de Minister het dus wel moet gaan eisen,
of die organisaties nu tekenen of niet. Dat charter kan het middel zijn,
maar ze kunnen ook een andere weg kiezen. Als wij bijdragen en daarmee
tot de top tien van donoren van een organisatie behoren, dan mogen we
gewoon van zo’n organisatie vragen dat ze inclusief werkt. Dat moeten we
dan ook gaan doen, wat mij betreft vanaf volgend jaar.
Minister Ploumen:
Ik geloof niet dat er een verschil van opvatting is tussen de heer Van Laar
en mij. Ook ik vind dat ze dat moeten gaan doen. Ook ik zie dat ze dat nog
niet altijd doen, overigens ook niet uit onwil. Mijn enige punt was dat wij
het willen omzetten in richtlijnen, die we ook meegeven, zodat die
organisaties het niet ieder voor zich hoeven te doen. Ik heb er geen enkel
probleem mee om toe te zeggen dat we het vanaf volgend jaar doen, want
ik denk ook dat dat zeker moet. Hoe eerder, hoe beter.
De heer Van Laar (PvdA):
Dan hebben we inderdaad geen verschil van mening meer. Maar in eerste
instantie zei de Minister nog dat het te vroeg was om eisen te gaan
stellen. We zijn het nu helemaal eens. Dat is mooi. Wat mij betreft hoeft
het niet per se middels richtlijnen van het ministerie. Laat het aan de
organisaties om te bepalen hoe zij inclusief werken. Of suggereer
richtlijnen. Dat kan altijd, want als elke donor zijn eigen richtlijnen gaat
stellen, dan komen we ook weer in een woud terecht. Maar het is in ieder
geval fijn dat we de intentie delen en dat die inzet er is. Dank.
Minister Ploumen:
Ja, goed. We gaan die richtlijnen toch wel uitwerken, want je merkt
gewoon dat organisaties handvatten nodig hebben. Anders hadden ze het
wel eerder gedaan. En we gaan daar inderdaad geen maanden of jaren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

17

over doen. Dus het wordt 2018 of al eerder. Ik moet gewoon beter op mijn
woorden letten, want de heer Van Laar is heel alert. Ik hoor van de
voorzitter dat ik ook op de tijd moet letten. Ik begrijp het. Ik moet dus
minder en betere woorden gebruiken. Dat is altijd een goed advies. De
voorzitter grijpt zelden in, dus als hij het doet, voel ik mij zeer aangesproken.
Als lid van de Veiligheidsraad willen we zeker aandacht geven aan de
humanitaire agenda. De prioriteiten worden de komende maanden
vastgesteld. De Kamer wordt daarover geïnformeerd. Juist het aspect van
het schenden van humanitair recht ligt erg voor de hand. We zullen er dus
aandacht aan geven.
Ik kom nu bij Syrië en Irak. De organisaties die wij steunen met ongeoormerkte bijdragen, geven een fors deel daarvan aan Syrië. Zij kunnen de
prioriteiten bepalen op basis van het humanitair imperatief. Syrië is in een
enorm grote crisis, maar het is niet het enige land dat een grote crisis
kent. Als wij aan Syrië meer geoormerkt geven, gaat er minder naar
andere landen. We hebben een haast mathematische afweging gemaakt
aan de hand van een aantal criteria om tot deze prognose te komen.
Voorlopig laten we het hierbij, maar we monitoren de situatie.
De wederopbouw is een wat politieker punt. Los van de middelen die wel
of niet beschikbaar zijn, neemt Nederland de positie in dat er geen sprake
kan zijn van wederopbouw met hulp van Nederland of de EU in door het
regime gecontroleerde gebieden. Dat is de mening van Nederland op dit
moment. Het regime heeft met zijn bondgenoten willens en wetens heel
veel schade aangericht. Het zou te gek zijn als je nu onmiddellijk naar de
internationale gemeenschap kijkt als het gaat om het herstellen van de
schade. In oppositiegebied gebeurt op het terrein van de stabiliteit al het
een en ander. Daar hoort bijvoorbeeld ontmijning bij. Maar van een
grootschalige opbouw kan ook in die gebieden nog geen sprake zijn. We
dragen wel bij aan het Syria Recovery Trust Fund. Ook de White Helmets
ontvangen middelen van Nederland. Het is dus een onderwerp van
gesprek, maar het is nog te vroeg om er op een of andere manier in te
stappen als het gaat om Syrië. We kunnen niet meer doen dan we nu
doen.
In Irak ligt het anders. We dragen 20 miljoen euro bij aan de stabilisatie
daar. Ik heb het in Fallujah met eigen ogen kunnen zien. Dan heb ik het
over ontmijning en verzoening. We zorgen ervoor dat mensen veilig
kunnen terugkeren en dat het lokaal bestuur weer, zo goed en zo kwaad
als het kan, diensten kan aanbieden. De kinderen van de mensen die zijn
teruggekomen, moeten immers naar school kunnen. Wij zijn daar een van
de grotere donoren, maar we volgen het natuurlijk ook nauwgezet. Het
Rode Kruis en andere hebben aangegeven dat er in Irak, Jemen en Syrië
honger is of dat er over een paar maanden honger zal zijn als er niet meer
geld bij komt. Nederland steunt de International Federation of Red Cross
and Red Crescent Societies met 40 miljoen per jaar. Dat geld wordt deze
week overgemaakt. Het Nederlandse Rode Kruis mag gebruikmaken van
wat we een «blokallocatie» noemen. Het gaat om 15 miljoen per jaar. Dat
geld kan daar worden besteed waar het Rode Kruis vindt dat de nood op
een bepaald moment het hoogst is. Over dat bedrag kan het Rode Kruis
nu dus beschikken. Dat is vooralsnog de bijdrage die Nederland doet.
De heer Van Laar sprak over de hulp in gebieden waar de Koerdische
Democratic Union Party, de PYD, aan het bewind is. Voor de kerst spraken
we in afwezigheid van de heer Van Laar daarover in een plenair debat
over Syrië. Ik heb toen toegezegd dat ik daar nader onderzoek naar laat
doen, omdat ook mij berichten ter ore kwamen dat een aantal organisaties
daar helpen. We doen via cross-borderhulp aan humanitaire hulp en
ontmijning, ook na de bevrijding van Raqqa. We doen dus met name aan
humanitaire hulp en ontmijning, maar dat was ook precies de vraag van
de heer Van Laar en anderen. We blijven daarop inzetten. Er zijn nog wel
aarzelingen over de rol van PYD, maar we kunnen nu via organisaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

18

werken die we heel goed kennen en die heel goed werk doen. Niets staat
cross-borderhulp daar in de weg. We spelen daar een rol in.
Ik kom op de laatste twee punten.
De heer Voordewind vroeg hoe de rechten van vluchtelingen een rol
spelen in de migratie compacts. Dat zijn heel brede afspraken tussen de
EU en de landen. De dialoog over mensenrechten draagt bij aan het
versterken van mensenrechten. Dat is een integraal onderdeel van de
migratie compacts. Deze bestaan niet zonder dat deel. Dat wil overigens
niet zeggen dat het niet verstandig is om erop toe te zien dat het ook de
uitvoering in de gewenste richting gaat. Wij volgen dat nauwgezet.
Nederland heeft een paar weken geleden een extra bijdrage gedaan aan
Griekenland, in aanvulling op wat de EU doet. Humanitair commissaris
Stylianides heeft vorige week een aantal bijdragen gedaan. Nederland
heeft het afgelopen jaar ten opzichte van andere lidstaten naast die
€ 100.000 ook qua spullen een bijdrage geleverd: ambulances, slaapzakken, dekens, hygiënekits, emergency sets enzovoorts. Dat is niet het
enige wat we doen. We hebben zo ongeveer dagelijks contact met de
Griekse autoriteiten, aan wie we onze hulp aanbieden bij het organiseren
van de hulp. Daar zit namelijk de bottleneck. UNHCR doet dat ook. Mijn
ambtenaren moeten ervoor zorgen dat de hulp die gegeven is en de
financiële middelen die er zijn, op een goede manier ter plekke aankomen.
Dat gaat niet van een leien dakje en dat is heel erg. Maar we doen er alles
aan.
De voorzitter:
De heer Van Laar heeft nog een vraag.
De heer Van Laar (PvdA):
Ik heb gevraagd naar het fonds Education Cannot Wait. Wat is de stand
van zaken?
Minister Ploumen:
We gaan daarover in ieder geval rapporteren. In de loop van 2017 gaan
we kijken of er extra fondsen nodig zijn. Wij zijn tevreden over het
functioneren van het fonds. Ook andere landen hebben ons gevolgd. Ik
meen dat wij als een van de eersten 7 miljoen hebben bijgedragen. Dit is
een goede manier om aandacht te vragen voor het punt dat mevrouw Van
Tongeren overigens ook maakte, namelijk dat kinderen die worden
opgevangen in de regio onderwijs nodig hebben. Extra internationale
bijdragen waren daarvoor hard nodig. Die zijn gekomen.
De voorzitter:
We zijn toe aan de tweede termijn.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Voorzitter. Ik dank de Minister voor de prettige samenwerking in de
afgelopen jaren. We zullen zien wat de verkiezingen brengen. Ook de
collega’s dank ik voor de goede samenwerking en voor het extra geld dat
we hier en daar hebben kunnen bij plussen. Daarbij denk ik aan kinderarbeid, de versterking van rechten en de noodhulpfondsen.
Wat de migration compacts betreft, wijs ik de Minister erop dat, hoewel er
misschien mensenrechtencomponenten in zitten, Eritrea deze middelen
wel gebruikt om haar eigen vluchtelingen binnen het land te houden. Dat
lijkt me toch echt tegen internationale verdragen ingaan. Ik dank de
Minister voor haar doorkijkje in de Dutch Relief Alliance. Zij vindt dat het
fonds effectief en efficiënt is geweest. De Minister wil dit fonds daarom
doorzetten.
We kijken toch tegen een reductie van het noodhulpbudget aan, in
vergelijking met vorig jaar. Het verschil is zo’n 100 miljoen. Ik vind dat te
betreuren. De Minister zegt in haar eigen brief dat ze de nood niet ziet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

19

afnemen. Sterker nog: 96 miljoen mensen zijn ook volgend jaar afhankelijk
van noodhulp. Toch constateer ik dat er 100 miljoen af gaat, als het gaat
om de optelling van 4.1 en 4.4. Nogmaals, ik betreur dat. Ik kijk ook even
naar de collega’s of er draagvlak is om de Minister creatief te laten zijn en
te laten kijken of het mogelijk is om, al is het niet vandaag maar misschien
in de komende weken, extra geld bij te plussen. Dat is mijn belangrijkste
pleidooi in dit debat.
De heer Taverne (VVD):
Voorzitter. Mij rest niets dan de Minister te danken voor de antwoorden. Ik
heb net even gekeken. Wij gaan nog één keer de degens kruisen in een
ander AO. Ik wacht dus nog even met de loftuitingen. Voor zover ik deze
collega’s in deze commissie niet meer tref, zeg ik: hartelijk dank, ik heb
ervan genoten.
De heer Van Laar (PvdA):
Voorzitter. Ik dank de heer Taverne voor de toezegging dat hij met
loftuitingen komt voor de Minister. Daar kijken we naar uit. We zijn
benieuwd naar de vorm en inhoud! Die roepen tot nu toe vooral vragen
op, maar we gaan het zien.
Dank aan de Minister voor de antwoorden in eerste termijn en voor de
vele toezeggingen. Dat is altijd fijn in zo’n laatste AO, net als vlak voor een
reces, dan wordt in een keer alles toegezegd.
Ik heb nog drie vragen over. Hoe zit het met de toezegging die de Minister
deed bij de begrotingsbehandeling dat een deel van het geld voor
vrouwenorganisaties terecht gaat komen bij die vrouwenorganisaties in
Kobani? Heeft de Minister al zicht op de uitvoering van die motie? Ik
probeerde eerst een open vraag te stellen, maar het antwoord kwam niet.
Daarom stel ik maar een specifieke vraag. Ziet de Minister erop toe dat dat
gebeurt, ook als ik haar niet aan de tand voel in een debat?
Heeft de Minister er al zicht op of het fonds Education Cannot Wait
inclusief gaat werken? Gaat dat voor de kinderen in Libanese vluchtelingenkampen een oplossing bieden? Als ze nog in de opstartfase zijn, lijkt
me dat de perfecte fase om het gelijk in mee te nemen, want het gaat juist
om specifieke noden waar je soms maar heel kleine aanpassingen en een
beetje extra motivatie voor nodig hebt. In sommige vluchtelingenkampen
geven ze bijvoorbeeld alle voedselbonnen voor het hele gezin aan meisjes
die naar school gaan. Je zou hetzelfde kunnen doen voor kinderen met
een beperking. Dan gaan ze binnen de kortste keren naar school. Dan
krijgen ze in ieder geval iets van hulp. Dat lijkt me goed.
Wat ons betreft is het budget voor ontwikkelingssamenwerking onderdeel
van de formatie. Wij hebben onze plannen daarvoor in een verkiezingsprogramma geschreven. Andere partijen ook. We zullen de degens
moeten kruisen. Ik schaam me niet voor hoe we het budget overeind
hebben gehouden de afgelopen jaren. Laten we hopen dat het de
komende jaren ook zo blijft.
Mevrouw Van Veldhoven (D66):
Voorzitter. Voor mijn fractie blijft, ook na dit debat, aan de ene kant de
grote bewondering voor alle organisaties die zich inzetten en het werk dat
zij doen en aan de andere kant grote zorg over hoeveel geld er nodig is
om een hulpbijdrage te leveren in, zoals de Minister dat noemt, de
langdurige, structurele en echt ontwrichtende conflicten in zoveel regio’s
in de wereld. De Minister weet dat in die context mijn bijzondere zorg
uitgaat naar vrouwen en meisjes. Zoals de Minister terecht zegt, is het niet
dat ze überhaupt kwetsbaar zijn, maar zijn ze in die omstandigheden
bijzonder kwetsbaar. Als een IS als onderdeel van zijn strategie het
verkrachten van vrouwen ... Dat is natuurlijk al zo oud als de wereld,
helaas. Laten we daar verder niet over spreken. Dat kan ons alleen maar
ertoe aansporen om ervoor te zorgen dat we zo veel mogelijk middelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

20

daarvoor vrijmaken. Juist een land als Nederland, dat het hierin verschil
kan maken. Ik dank de Minister voor haar toezegging om te kijken naar,
inderdaad, soms heel simpele dingen, zoals extra licht. Licht is veiligheid.
Dan kan je niet in het donker iets gebeuren wat verder niemand ziet. We
hebben eerder wel eens gesproken over lampjes die je overdag kunt
opladen, waardoor je altijd ’s avonds je eigen lichtje bij je hebt. Laten we
alsjeblieft naar dat soort heel praktische, simpele oplossingen kijken en
beseffen wat een rijkdom dat is aan veiligheid voor sommige vrouwen in
die kampen.
Ik vergat nog even mijn collega Agnes Mulder te verontschuldigen, die bij
een ander debat in de plenaire zaal moest zijn, waar zij mij verontschuldigt omdat ik hier ben. Ik doe dat graag. Zij was er ook graag bij
geweest. Ik begrijp ook dat de ChristenUnie een deel van haar inbreng
mede namens haar heeft gedaan, maar ik had haar beloofd het toch nog
even te melden.
Extra hulp voor Griekenland en met name ook praktische hulp in het
organiseren van de effectiviteit van die hulp is heel erg belangrijk. Mijn
zorg blijft dus zitten bij het geld. Als we kijken naar hoeveel budget er de
afgelopen jaren was, komen we ook voor komend jaar gewoon 100
miljoen euro tekort voor noodhulp en opvang in de regio. Terecht wordt
gezegd dat het een opdracht is voor de formatie, maar het is wel
belangrijk om ons te realiseren dat dat het bedrag is dat we in ieder geval
al tekortkomen. En laat dat nou net het bedrag zijn dat ongeveer vrijgevallen was. Laat dat een opdracht zijn aan ons allemaal. Het geld is daar
hard nodig.
Minister Ploumen:
Voorzitter. Ik wacht de warme woorden en de bloemen af die ik volgens
mij van de heer Taverne zal krijgen.
Het is goed om tegen de heer Voordewind te zeggen dat er geen
migratiecompact met Eritrea is. Dat heeft ook een reden. Deze is gelegen
in de moeizame mensenrechtensituatie in dat land en in het feit dat niet
alle lidstaten het een goed idee vinden om een intensieve samenwerking
met Eritrea te hebben. Het was een moeilijke afweging. De vraag is hoe je
mensen het beste helpt: met engagement of disengagement? Dat weet de
heer Voordewind ook. Er is dus geen compact met Eritrea.
Het klopt wat de heer Voordewind zegt. Dat heeft te maken met wat het
Relief Fund in eerdere jaren heeft uitgeput. Mevrouw Van Veldhoven zei
daar ook iets over. Daarom komt die 48 miljoen erbij. We hebben vorig
jaar extra kunnen investeren in de Syrië-regio voor meer structurele
opvang in de regio. Dat betekent ook dat je het jaar daarna die getallen
niet per se kunt evenaren, ook al omdat een deel van die extra middelen
nog in 2017 wordt uitgegeven.
De heer Van Laar heeft gelijk: ik zie erop toe dat ervoor wordt gezorgd dat
die vrouwenorganisaties betrokken worden bij de hulp in Kobani. Het is
nog iets te vroeg om er iets over te zeggen, want de gesprekken lopen
nog. Het klopt echter dat daar een toezegging lag. Mocht er een reden zijn
om daar niet in te kunnen bewilligen, dan laat ik dat de Kamer natuurlijk
weten. Ik hoor al dat «he doesn’t take no for an answer».
Over het fonds Education Cannot Wait maakte de heer Van Laar een heel
goed punt: het gaat om het aansporen van dat fonds om uitvoering te
geven aan dat charter. Wij zullen dit zeer actief inbrengen, ook met de tips
– als ik dit zo mag zeggen – die de heer Van Laar gaf.
Tot slot. Juist bij praktische zaken als lampjes zien we dat er een steeds
betere samenwerking tussen bedrijfsleven en ngo’s komt, ook bij het
leveren van telecomdiensten. Deze leveren soms ook veiligheid. De
samenwerking komt echt op gang, niet alleen in Nederland, maar ook veel
breder, hoewel wij wel een voorloper zijn. Er is in Davos fors over
gesproken hoe we daar een flinke duw aan kunnen geven. Dat past echt
bij de agenda die de Kamer steeds heeft neergelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

21

Is dit overigens het laatste debat dat u voorzit in deze hoedanigheid,
voorzitter?
De voorzitter:
Nee, want we hebben ook nog een debat op het terrein van Buitenlandse
Handel.
Ik dank de Minister voor de beantwoording in de tweede termijn. Wij zijn
daarmee aan het slot van dit AO gekomen, althans bijna. Ik zal de
toezegging die de griffier heeft genoteerd, voorlezen.
– De Minister zal de mogelijkheden voor een extra bijdrage voor steun
aan jezidi-vrouwen en -meisjes in Irak onderzoeken en zal aan de
Kamer daarover rapporteren. Kan de Minister daar een termijn aan
verbinden?
Minister Ploumen:
Ja, het is misschien goed om te zeggen dat dit onderdeel van de extra 5
miljoen is die wij twee weken geleden toegezegd hebben. Wanneer we
daar iets over weten? Nog voor het reces is misschien wat kort dag. Voor
de verkiezingen.
De voorzitter:
Dat noteren we bij de toezegging. Ik kijk even of de leden met deze
formulering kunnen instemmen. Dat is het geval.
Ik dank de leden voor hun inbreng, de Minister voor de beantwoording
van de gestelde vragen en ieder voor de belangstelling die is getoond.
Sluiting 18.41 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 605, nr. 195

22