Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

22 831

De Hoorn van Afrika

Nr. 98

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 mei 2014
Hierbij bied ik u mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken een
Kamerbrief aan over Zuid-Sudan, zoals aangekondigd tijdens het
Vragenuurtje van 13 mei (Handelingen II 2013/14, nr. 81, Vragenuur,
vragen Slob). In deze brief informeer ik uw Kamer over de wijzigingen die
het kabinet op korte termijn zal doorvoeren in het bilaterale OS-programma in Zuid-Sudan en de extra middelen die ik ter beschikking zal
stellen voor humanitaire hulp in Zuid-Sudan en de opvang van
Zuid-Sudanese vluchtelingen in de regio, in dit geval Ethiopië.
Politieke ontwikkelingen
Zowel de Zuid-Sudanese regering als de gewapende oppositie lijken zich
nauwelijks te bekommeren om de noden van de bevolking. De afgelopen
maanden schonden beide partijen het staakt-het-vuren van 23 januari
veelvuldig en maakten zij zich schuldig aan ernstige mensenrechtenschendingen. Bovendien was er weinig voortgang in de door IGAD geleide
vredesbesprekingen in Addis Abeba. De Ethiopische premier Hailemariam
Desalegn heeft kort geleden getracht een doorbraak te forceren door
president Kiir en rebellenleider Riek Machar uit te nodigen in Addis
Abeba. Dit resulteerde op 9 mei in de ondertekening van een akkoord om
de crisis in Zuid-Sudan op te lossen. In het akkoord staat onder meer dat
beide partijen zich aan het staakt-het-vuren zullen houden en dat zij zich
zullen inzetten voor de vorming van een overgangsregering van nationale
eenheid. Het feit dat president Kiir en Machar elkaar voor het eerst sinds
de start van het conflict ontmoetten en een akkoord ondertekenden, is op
zich een positieve stap. Toch blijven er twijfels over de bereidheid van
beide partijen om zich serieus in te zetten voor een duurzame vreedzame
oplossing. Vlak na de ondertekening van het akkoord waren er alweer
berichten over schendingen van het staakt-het-vuren. Het is daarom van
belang om de druk op beide partijen hoog te houden.
Eerder werd u al geïnformeerd dat Nederland binnen EU-verband ijvert
om gerichte sancties in te stellen tegen personen die het vredesproces in

kst-22831-98
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 831, nr. 98

1

Zuid-Sudan dwarsbomen. In voorliggende brief ga ik in op de wijze
waarop het kabinet via aanpassing van de OS-inzet een politiek signaal af
wil geven aan de Zuid-Sudanese regering.
Aanpassingen OS-programma
Nederland gaf en geeft geen directe financiële steun aan de ZuidSudanese overheid, ook niet decentraal. Wel steunt Nederland enkele
programma’s gericht op capaciteitsopbouw van overheidsorganisaties.
Nederland zal deze vorm van samenwerking met de centrale overheid
verder beperken. Tegelijkertijd is het belangrijk om ervoor te zorgen dat de
bevolking niet de dupe wordt en dat eerder behaalde resultaten niet
verloren gaan. Met andere donoren is daarom afgesproken om
programma’s op het gebied van onderwijs, gezondheidszorg, voedselzekerheid en ondersteuning maatschappelijk middenveld en vrije media
zoveel mogelijk te ontzien.
Concreet neemt het kabinet de volgende maatregelen:
1. De geplande steun aan het Zuid-Sudanese Ministerie van Water en
Irrigatie wordt opgeschort. Het betreft een vijfjarig programma
(2014–2018) ter versterking van de watersector in Zuid-Sudan, in het
bijzonder op het gebied van geïntegreerd waterbeheer. Het programma bevindt zich nog in een opstartfase. De totale begroting is
EUR 7,8 miljoen. Met het Zuid-Sudanese Ministerie van Water en
Irrigatie zou onder meer gewerkt worden aan de ontwikkeling van
een juridisch kader voor de gehele watersector en beheersplannen
voor twee rivierstroomgebieden. Ook zouden vele ambtenaren
getraind worden en een aantal universitaire studies buiten ZuidSudan worden bekostigd. Dit is een van de weinige programma’s
waar Nederland de centrale overheid via capaciteitsopbouw steunt.
2. Ook ziet Nederland voorlopig af van de voorbereidingen voor een
nieuwe fase van training van Zuid-Sudanese diplomaten op
Clingendael.
3. De verlenging van de overeenkomst met het Zuid-Sudanese
Ministerie van Financiën voor het Capacity Building Trust Fund wordt
aangehouden zodat restfondsen van EUR 1,1 miljoen bevroren
blijven. Nederland zal duidelijk aangeven dat van een verlenging
geen sprake kan zijn zolang de Zuid-Sudanese regering zich niet
serieus inzet voor het bereiken van een vreedzame oplossing. Tot die
tijd kan ook geen sprake zijn van een vervolg op deze fase van het
CBTF, die afliep per januari 2014.
4. Ook het besluit over mogelijke toekomstige financiële steun aan het
South Sudan Recovery Fund (SSRF), waaraan Nederland de
afgelopen jaren ruimhartig heeft bijgedragen, wordt aangehouden.
5. Aan AWEPA is de boodschap gegeven om voorlopig terughoudend te
zijn met de ondersteuning van het nationale parlement van ZuidSudan. Het parlement heeft onlangs ingestemd met een aangepaste
begroting, waardoor vrijwel geen fondsen meer beschikbaar zijn voor
onderwijs, gezondheidszorg en landbouw. Het overgrote deel van de
overheidsmiddelen wordt ingezet voor oorlogsvoering. In Zuid-Sudan
is de scheiding der machten zeer beperkt. Het parlement volgt in
hoge mate de koers van de president. Hoewel de steun van AWEPA er
mede op gericht is om het parlement professioneel en onafhankelijk
te laten functioneren, vind ik het op korte termijn belangrijk om een
signaal af te geven dat wij bezorgd zijn over de rol van het parlement
in het conflict.
De afgelopen tijd is een review uitgevoerd van de conflictsensitiviteit van
de door Nederland ondersteunde OS-activiteiten in Zuid-Sudan. Het doel
hiervan was tweeledig: voorkomen dat programma’s onbedoeld en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 831, nr. 98

2

ongemerkt bijdragen aan een versterking van het huidige conflict, en
bevorderen dat programma’s meer conflictsensitief en zo mogelijk
conflictmitigerend gaan werken. In samenspraak met uitvoerende
organisaties worden nu waar nodig aanpassingen gedaan.
Een van de programma’s waar Nederland vanuit conflictsensitief
perspectief kritisch naar kijkt is de steun aan de Zuid-Sudanese politie via
het Safety and Access to Justice Programma (SAJP). Dit programma,
waarvan DFID lead donor is, is on hold gezet. Voordat over de toekomst
van dit programma kan worden besloten, zal er eerst meer duidelijkheid
moeten komen over de rol van de Zuid-Sudanese politie(-top) in het
conflict en de wijze waarop deze zich inzet om mensenrechtenschendingen aan te pakken en het functioneren van het politieapparaat te
verbeteren.
Ook andere donoren kijken kritisch naar hun OS-portfolio in Zuid-Sudan.
In Juba hebben donoren, waaronder Nederland, een set principes
opgesteld die kunnen helpen bij het maken van keuzes ten aanzien van
programmering in Zuid-Sudan. Zo zullen donoren terughoudend zijn in de
contacten met de centrale overheid, met name de veiligheidssector, en zal
directe financiële steun zoveel mogelijk worden stopgezet. Van directe
financiële steun (begrotingssteun) was overigens ook voor de uitbraak
van het conflict al nauwelijks sprake. De voorbereidingen voor het EU
State Building Contract zijn on hold gezet.
Ondanks de goede stappen op het gebied van donorcoördinatie is het
kabinet van mening dat er ruimte is voor verbetering. Tijdens de Raad
Buitenlandse Zaken/Ontwikkelingssamenwerking van 19 mei heb ik bij
mijn collega’s gepleit voor het leggen van een sterkere koppeling tussen
politiek en ontwikkelingssamenwerking. Het is belangrijk dat donoren
zoveel mogelijk één lijn trekken en ook gezamenlijke boodschappen
uitdragen richting de Zuid-Sudanese regering. Deze inzet werd tijdens de
Raad bevestigd: er kan geen sprake zijn van business as usual ten aanzien
van Zuid-Sudan en er zal zoveel mogelijk in gezamenlijkheid worden
opgetreden. Het tegengaan van straffeloosheid moest nadrukkelijk deel
uitmaken van de gezamenlijke boodschappen, aldus de Raad.
Tijdens het Vragenuurtje vroeg het lid Sjoerdsma naar de mogelijke rol
van het Internationaal Strafhof in Zuid-Sudan. Vooralsnog zal deze rol
beperkt zijn. Zuid-Sudan is namelijk geen verdragspartij bij het Statuut
van Rome. De aanklager van het Strafhof kan alleen onderzoek doen naar
de situatie in Zuid-Sudan indien de Zuid-Sudanese regering de situatie
zelf voorlegt aan het Internationaal Strafhof of de VN Veiligheidsraad
(VNVR) de situatie doorverwijst naar het Internationaal Strafhof. Hoewel
er in de VNVR al wel gesproken is over doorverwijzing zal er op korte
termijn hierover waarschijnlijk geen consensus bereikt worden. Daarom
vindt het kabinet dat ook gewerkt moet worden aan het opzetten en
versterken van andere accountability mechanismen. Secretaris-Generaal
VN Ban-Ki Moon gaf recent in overweging om een speciaal of hybride
gerechtshof in Zuid-Sudan op te zetten om accountability volgens
internationale standaarden te garanderen. Nederland bekijkt hoe het kan
bijdragen aan initiatieven op het gebied van transitional justice. Hierbij
kan onder meer worden gedacht aan een bijdrage ter ondersteuning van
de AU Commission of Inquiry via het kantoor van de Hoge Commissaris
voor de Mensenrechten.
Door het conflict en het geweld is de uitvoering van veel lopende
programma’s vertraagd. Hierdoor kon minder geld uit worden gegeven
dan gepland. Ook door opschorting en aanhouding van programma’s zal
minder worden uitgegeven. Zoals aangegeven tijdens het Vragenuurtje zal
ik deze middelen gedeeltelijk gebruiken voor verhoging van de humani-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 831, nr. 98

3

taire hulp voor de slachtoffers van het geweld. Ook zal een deel van het
geld gebruikt om binnen het OS-programma nadrukkelijker aandacht te
gegeven aan transitional justice m.b.t. mensenrechtenschendingen en
(mogelijke) oorlogsmisdaden, aan de rol van het maatschappelijk
middenveld bij vrede en verzoening, en versterking van objectieve en
onpartijdige media.
Dit zal tot uitdrukking komen in het aangepaste Meerjarig Strategische
Plan 2014–2017 dat ik voornemens ben deze zomer aan uw Kamer te
sturen.
Humanitaire hulp
In 2013 heeft Nederland EUR 4 mln beschikbaar gesteld als humanitaire
hulp voor hulpbehoevenden als gevolg van de chronische humanitaire
crisis in Zuid-Sudan. Wegens het uitbreken van conflict in Zuid-Sudan
medio december is de humanitaire bijdrage voor Zuid-Sudan als
chronische crisis voor 2014 verhoogd naar EUR 5 miljoen, zoals vermeld
in mijn brief aan uw Kamer over besteding van het budget voor noodhulp
d.d. 6 februari 2014, Kamerstuk 32 605, nr. 135).
De humanitaire situatie in Zuid-Sudan en van Zuid-Sudanese vluchtelingen in de buurlanden verslechtert in hoog tempo. Inmiddels zijn er in
Zuid-Sudan bijna 1 miljoen mensen ontheemd geraakt als gevolg van het
conflict dat op 15 december uitbrak. Daarnaast zijn ruim 310.000
Zuid-Sudanezen hun land ontvlucht. Op dit moment hebben al 4,9 miljoen
Zuid-Sudanezen behoefte aan humanitaire hulp, op een bevolking van
11,6 miljoen mensen. VN-organisaties geven aan dat per augustus 7,3
miljoen Zuid-Sudanezen mogelijk een tekort zullen hebben aan voedsel.
Voor vier miljoen van hen dreigt ernstige voedselonzekerheid of zelfs
hongersnood. Het voorkomen hiervan is nu de belangrijkste uitdaging.
Daarom heb ik besloten om bovenop bovengenoemde EUR 5 miljoen een
additionele bijdrage van EUR 5 mln beschikbaar te stellen. Hiermee komt
de bijdrage uit het humanitaire hulpbudget voor Zuid-Sudan in 2014 op
EUR 10 mln. Deze totale bijdrage wordt grotendeels als ongeoormerkte
bijdrage gekanaliseerd via het Common Humanitarian Fund voor de
leniging van noden in Zuid-Sudan. Volgens de VN zal deze onder meer
aangewend worden voor de aankoop van zaaigoed. Daarnaast wordt EUR
2 mln beschikbaar gesteld aan UNHCR voor leniging van noden van
Zuid-Sudanezen die naar de Gambela-regio in Ethiopië zijn gevlucht. Dit
komt bovenop de EUR 1 mln die reeds beschikbaar is gesteld aan UNHCR
voor de opvang van Zuid-Sudanese vluchtelingen in Uganda.
Op 20 mei organiseren Noorwegen en UNOCHA gezamenlijk een
Humanitarian Pledging Conference for South Sudan om fondsen te
genereren voor de humanitaire crisis in Zuid-Sudan. De additionele
Nederlandse bijdrage ad EUR 5 mln zal tijdens deze conferentie worden
aangekondigd. Nederland zal de Zuid-Sudanese regering tijdens deze
conferentie oproepen om ook zelf middelen ter beschikking te stellen om
de noden van de Zuid-Sudanese bevolking te verlichten.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 831, nr. 98

4