6
Voorjaarsnota 2022
Aan de orde is de voortzetting van het debat over de
Voorjaarsnota 2022.
De voorzitter:
Aan de orde is het vervolg van het debat over de Voorjaarsnota 2022. Ik geef het woord aan de heer Pieter Heerma
van het CDA.

De heer Pieter Heerma (CDA):
Mevrouw de voorzitter. Tijdens het debat over de regeringsverklaring in januari sprak ik over de veranderende tijdgeest
en hoe het huidige regeerakkoord daarmee een spiegel is
voor het regeerakkoord van het eerste paarse kabinet. Die
veranderende tijdgeest kent een nieuw verhaal, een verhaal
voor een tijd voorbij de individualisering. Heel veel mensen
in dit land voelen intrinsiek dat het anders moet. Het verlangen naar een Nederland dat wat minder gejaagd is, wat
meer saamhorig, minder ik, meer wij. Meer samen betekent
ook minder alleen. We leven daarbij in een tijd van grote
uitdagingen, waarbij het geloof in de neoliberale belofte
dat we allemaal beter af zouden zijn als we ieder voor onszelf zo veel mogelijk ons eigen belang zouden najagen,
inmiddels wel is gedoofd. Ieder voor zich en de Staat voor
ons allen werkt niet.
De eenzaamheid van nu is ook het gevoel er alleen voor te
staan in een wereld met steeds grotere uitdagingen, een
tekort aan woningen, sterk stijgende prijzen en groeiende
ongelijkheid. Het paasweekeinde op Schiphol bracht deze
tweedeling in beeld. Enerzijds waren mensen heel erg boos,
lang wachtend in een rij. Maar anderzijds was er het besef
dat ze boos zijn omdat er te weinig mensen zijn die voor
een mager loon die bagage willen afhandelen, en een
luchthaven die moet erkennen dat men er weinig aan kan
doen omdat de bagageafhandeling is uitbesteed vanwege
efficiencyredenen.
In het huidige coalitieakkoord worden belangrijke stappen
gezet richting een beter Nederland. Om een aantal voorbeelden te noemen: de terugkeer van het volkshuisvestingsbeleid, het afschaffen van het leenstelsel en de hervorming
van de arbeidsmarkt. Papier is geduldig. Dat geldt ook voor
een coalitieakkoord. De inkt is nog nauwelijks droog en toch
bespreken we hier nu, na een halfjaar, grote veranderingen,
grote aanpassingen, die in de eerste helft van het jaar na
het sluiten van het coalitieakkoord nodig zijn gebleken. We
herstellen de koppeling van de AOW aan het minimumloon.
We verhogen het minimumloon eerder dan was voorzien
en we gaan fors extra investeren in Defensie. Dat gaat om
heel veel geld. De noodzaak van deze aanpassingen spreekt
echter voor zich. De oorlog in Oekraïne, een oorlog op het
Europese continent, heeft de geopolitieke werkelijkheid
totaal omgegooid. Dat heeft de noodzaak aangetoond dat
Europa geopolitiek volwassen moet worden. Daarom is er
in dit huis denk ik ook brede steun voor het feit dat er fors
extra wordt geïnvesteerd in Defensie, boven op de miljarden
die al voorzien waren in het coalitieakkoord.
Ook de gevolgen van de oorlog voor inflatie en energieprijzen, naast de gerechtelijke uitspraken ten behoeve van box

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2022

3, noopten om terug te gaan naar de tekentafel, bovenop
de in januari al geconstateerde achterblijvende koopkrachtcijfers voor ouderen met alleen AOW.
In oktober en maart waren er al miljarden uitgetrokken voor
compensatiemaatregelen voor koopkracht en energieprijzen.
De vraag of dat wel voldoende is, is zeer terecht. Die moeten
we vandaag gezamenlijk onder ogen zien. Dat gebeurt hier
in het debat ook. Bij de zorgwekkende cijfers die vorige
week van het CPB kwamen, en dan zeker in het zwarte
scenario, is oprecht de vraag of alles wat we al gedaan
hebben, en dat is veel, nog wel voldoende is.
Ik eindigde voor de schorsing met een vraag aan collega
Kuiken, die volgt op voorstellen die PvdA en GroenLinks
hebben gedaan om een solidariteitsheffing in te stellen,
een bijdrage voor bedrijven die overwinsten maken dankzij
de oorlog in Oekraïne en de hoge energie- en brandstofprijzen. Mijn fractie vindt dit een heel sympathiek idee. Het
CDA heeft in de coronatijd zelf ook voorstellen gedaan om
een dergelijke solidariteitsheffing in te stellen voor bedrijven
die toen veel geld verdienden. Mijn collega Amhaouch heeft
daar toen een motie over ingediend. Daarop kwam het
antwoord van het kabinet, volgens mij van toenmalig
staatssecretaris Vijlbrief, dat dit niet kon. Uiteindelijk hebben
we er in het coalitieakkoord voor gekozen om de Vpb te
verhogen.
Tegelijkertijd gebeurt dit in andere landen wel. Dat is hier
in het debat al door verschillende partijen ingebracht.
Daarom toch de vraag of nog steeds geldt dat dit niet zou
kunnen. Of zou het misschien toch kunnen? De gedachte
om de solidariteitsheffing in te zetten om een koopkrachttegemoetkoming te geven aan juist lage en middeninkomens
in deze tijd van gierende inflatie en stijgende energieprijzen
vindt mijn fractie een sympathiek en goed idee dat serieus
bekeken moet worden. Mijn vraag aan het kabinet is
daarom: wil het kabinet hier nogmaals serieus naar kijken,
en dan niet alleen naar de vraag of dit mogelijk is, maar
ook hoe snel dit zou kunnen? Is dit snel uitvoerbaar, en
mogelijk dit jaar al?
De heer Wilders (PVV):
Ik geloof dat het goed nieuws is voor de Partij van de Arbeid
en GroenLinks en voor hun steun voor de Voorjaarsnota
dat u uw best doet om dit voorstel het te laten halen. Overigens zullen ook heel veel mensen blij zijn met die €500,
hoor. Absoluut. Ik hoop dat het voorstel het haalt, want het
is een goed voorstel. Mensen zijn daarmee geholpen. Maar
zelfs als het het haalt, is dat bij lange na niet genoeg. Kijk
naar de financiële problemen die mensen nu hebben. Ik
heb daar een aantal voorbeelden van genoemd. Natuurlijk
kun je met €500 een hoop doen, maar er is veel meer nodig
dan dat. Mensen hebben problemen met hun energierekening, hun ziektekostenverzekering en hun medicijnen. Als
je als kleine zelfstandige nog een auto hebt, kun je het
moeilijk trekken met je benzine- of dieseltank. Ik zou u willen
vragen daarop te reflecteren. Nogmaals, het is mooi als u
in ruil voor de steun van genoemde partijen voor de Voorjaarsnota iets doet voor de mensen thuis. Het zal die mensen verder worst zijn waarom u dat doet, als ze dat geld
maar krijgen. Prachtig, maar bent u het met mij eens dat
dat bij lange na niet genoeg is om de problemen van heel
veel mensen om de maand door te komen op te lossen,
niet alleen aan de onderkant, maar ook mensen die werken,
en soms tweeverdieners?

15 juni 2022
TK 92

92-6-1

De heer Pieter Heerma (CDA):
Laat ik beginnen met wat ik in mijn bijdrage en straks bij
interruptie al eerder heb gezegd: er is echt al heel veel
gedaan. We starten niet bij nul. Sommige maatregelen gaan
nog in. In oktober is er 3 miljard uitgetrokken voor koopkrachtcompensatie. In maart is nog een keer 3 miljard uitgetrokken. We hebben bij de Voorjaarsnota, amper een
maand geleden, de minimumloonverhoging naar voren
gehaald, de koppeling met de AOW hersteld en de reiskostenvergoeding gaat omhoog. Collega Paternotte haalde de
btw op energie aan. Die gaat volgens mij per 1 juli naar
beneden. Er is heel veel gedaan. Tegelijkertijd is de vraag
die de heer Wilders stelt terecht: is het niet te weinig?
Daarom heb ik naar aanleiding van de voorstellen gezegd
dat we mogelijk nog een stap moeten zetten. Ik sta sympathiek tegenover dit voorstel, dat ook enige consequenties
kent, omdat we het eerder zelf ook voorgesteld hebben.
Daarnaast staat in de Voorjaarsnota dat het kabinet in
augustus gaat kijken naar de verhouding tussen het belasten
van vermogen en het belasten van arbeid. Dat is een
beweging waar wij als CDA een groot voorstander van zijn.
Dat kan juist voor de lagere middengroepen waar de heer
Wilders over spreekt niet alleen nu, incidenteel, maar ook
structureel heel veel betekenen. Daarom stopt de discussie
hierover niet vandaag, maar zal die ook deze zomer doorgaan.
De voorzitter:
Meneer Wilders, uw laatste vraag.
De heer Wilders (PVV):
Ik weet niet waarom dit mijn laatste vraag is. Volgens mij
is dit mijn tweede vraag.
De voorzitter:
Wij hebben met elkaar afgesproken: in totaal zes vragen
aan de collega's. En we hebben afgesproken dat we richting
kabinet, als de interrupties kort zijn …
De heer Wilders (PVV):
Dit is mijn zesde al?
De voorzitter:
Zeker.
De heer Wilders (PVV):
Oké. Dan is dit mijn laatste vraag. U heeft het over een
aantal dingen die gedaan zijn. Mevrouw Kuiken sprak er
net ook al even over. Als u kijkt naar wat u voor de AOW
doet, dan is dat een gigantische sigaar uit eigen doos. Ik
meen dat die maatregel 2,3 miljard kost en dat u die voor
1,6 miljard of 1,7 miljard — dus voor twee derde — gewoon
betaalt via het niet laten doorgaan van de ouderenkorting
en meer van dat soort grappen, dus dat is een dikke sigaar
uit eigen doos. Ik blijf erbij dat u aan Nederland niet kunt
uitleggen dat u tientallen miljarden besteedt aan zaken als
asielzoekers en aan klimaat en stikstof — zaken waarover
we van mening mogen verschillen — terwijl u aan de
mensen in Nederland 6 miljard besteedt. Misschien, als het

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2022

amendement van de collega's van GroenLinks en PvdA het
haalt, komt er nog 2,5 miljard bij. Dan heeft u 8,5 miljard
voor de mensen in Nederland, terwijl u honderden miljarden
uitgeeft of gereserveerd heeft voor klimaat, stikstof, immigratie en asiel. Dat zijn geen verhoudingen.
Ik houd u voor: wat is belangrijker? Dat we nu wat extra
doen aan stikstof — wat u wilt doen — of dat mensen hun
medicijnen kunnen krijgen? Dat mensen niet met een sjaal
in bed hoeven te liggen, maar gewoon de verwarming aan
kunnen zetten. Wat is belangrijker? Politiek is kiezen. Het is
prioriteiten stellen. U moet nu kiezen voor de portemonnee
van de mensen en die ideologische discussies een andere
keer voeren.
De heer Pieter Heerma (CDA):
Volgens mij hebben we in dit huis jarenlang te weinig ideologische discussies gevoerd, dus daar ben ik het sowieso
niet mee eens. Ik ben erg voor ideologische discussies,
want die liggen aan de basis van de keuzes die wij maken.
De voorstelling van zaken die de heer Wilders schetst, is
niet helemaal terecht. De 6 miljard die ik aanhaalde, zijn
twee maatregelen die al genomen zijn in oktober en maart,
specifiek om iets te doen aan de koopkracht vanwege de
stijgende prijzen. In de Voorjaarsnota, die ik erbij haalde,
vinden er structureel nog verschuivingen plaats, waardoor
de mensen die het breed hebben, mensen die vermogen
hebben en bedrijven die winst maken meer belasting gaan
betalen. Dat geld gaan we gebruiken om het minimumloon
sneller te verhogen en om de koppeling met de AOW te
herstellen. Inderdaad zijn er keuzes gemaakt wat betreft de
wijze waarop dat gedekt kan worden, maar er komen honderden miljoenen bij. Dat volgt uit de discussie die wij in
januari hadden, omdat wij iets extra wilden doen voor de
koopkracht van ouderen die het niet breed hebben. Dat was
niet bedoeld voor mensen die heel veel geld hebben. Het
probleem van de ouderenkorting zoals die er lag, was dat
die juist niet voor de AOW'ers zonder aanvullend pensioen
gold. Dat was een punt dat de heer Klaver en mevrouw
Marijnissen in dat debat nadrukkelijk maakten. Daar zijn
keuzes in gemaakt. Je kunt in de tabellen ook zien dat juist
die groepen die het het krapst hebben, er het meest op
vooruitgaan.
De voorzitter:
Meneer Wilders, heel kort.
De heer Wilders (PVV):
Ik heb het over dit jaar. Ik heb het niet over alles wat u nu
zegt over het minimumloon, de koppeling en de AOW, los
van de sigaar uit eigen doos. Dat is allemaal 2023. Ik heb
het over dit jaar. De mensen hebben nú problemen met het
betalen van de energierekening en de boodschappen bij
de Aldi of Albert Heijn, of waar ze ook komen. Ze hebben
nú problemen om rond te komen. Alles wat u net noemde,
is allemaal volgend jaar. U moet het nú doen.
De heer Pieter Heerma (CDA):
Wat de heer Wilders hier zegt, is sowieso niet waar. Verschillende van de maatregelen die ik aanhaal, zijn vorig jaar
en dit jaar ingegaan. Ik noemde al dat er op 1 juli nog zaken
ingaan. Daarnaast geldt dat we daarbovenop maatregelen

15 juni 2022
TK 92

92-6-2

nemen die per 1 januari ingaan en structureel van karakter
zijn, die volgen uit de discussie die we hier in dit huis gehad
hebben. Dan kan de heer Wilders nog steeds zeggen dat
het niet genoeg is — dat doen meer partijen — maar de
voorstelling die de heer Wilders geeft, is gewoon niet waar.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Pieter Heerma (CDA):
Overigens geldt altijd: politiek is keuzes maken in schaarste.
Dat is niet makkelijk. Dat zei mevrouw Hermans daarstraks
ook al. Verantwoordelijkheid dragen is altijd ingewikkelder
dan het niet dragen van verantwoordelijkheid.
Ik wil mijn bijdrage afronden, voorzitter. Ik ben begonnen
met te praten over de behoefte aan het nieuwe verhaal: een
verhaal van minder ik en meer wij. Want het antwoord op
de grote onzekerheden van de tijd waarin we leven, is herstel van vertrouwen. Dat vraagt om solidariteit en om een
samenleving die is gebouwd op waarden als empathie en
wederkerigheid. Wat er 30 jaar lang is ingesleten, veranderen we niet met één druk op de knop. Dat vraagt om inzet,
overtuiging en volharding. Dat zijn we aan elkaar verplicht,
omdat we samen Nederland vormen.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Klaver,
GroenLinks.

De heer Klaver (GroenLinks):
Voorzitter, dank. 24 februari 2022: het moment dat de wereld
voorgoed veranderde. Ik kan me nog goed herinneren dat
we hier stonden voor de regeringsverklaring en dat ik mijn
bijdrage begon met: op dit moment is er een troepenopbouw buiten Oekraïne gaande. Als Poetin echt binnenvalt,
hoe anders ziet de wereld er dan uit? Dan hebben we een
heel ander gesprek. Dat gesprek hebben we al een aantal
keren met elkaar gevoerd en dat voeren we vandaag weer.
Voorzitter. De wereld is veranderd. De wereld is minder
stabiel en minder veilig geworden. Ik wil het graag hebben
over een drietal aspecten. Het is aan ons om Nederland
door deze woelige tijden te loodsen op weg naar een
nieuwe tijd. Dat moeten we doen in Nederland, binnen de
Europese Unie en in de wereld. Het vraagt om nieuwe stabiliteit. Het begint met het afscheid nemen van oude
gedachten, bijvoorbeeld de gedachte die bij mijn partij
heerste dat we misschien wel met minder defensie-uitgaven
zouden kunnen doen. Maar ook de gedachte die bij partijen
aan de rechterkant leefde dat het helemaal niet zo erg is
dat je afhankelijk bent van het gas van Poetin en dat je moet
investeren in gaspijpleidingen vanuit Rusland. Dit vraagt
om een nieuwe realiteit. Ik ben blij dat we die weg met
elkaar inslaan.

opgave voor de langere termijn. Als je daar bij de eerste
de beste tegenvaller geld uithaalt, is dat het verkeerde signaal.
Voorzitter. Terwijl wij hier met elkaar vergaderen en het
hebben over Nederland — daar kom ik zo meteen uitgebreid
over te spreken — wil ik uitzoomen op wat er in Europa
gebeurt. In het gesprek met de minister van Financiën en
de minister-president stelde ik als een van de zaken de
oplopende spreads aan de orde. Toen werd er gezegd dat
het met de rentestanden in Noord- en Zuid-Europa nogal
meeviel. Maar vandaag, terwijl we hier staan, wordt er door
de ECB vergaderd. Dit is een groot gevaar voor onze stabiliteit. Iedereen denkt misschien dat de oplopende prijzen
en wat in Oekraïne gebeurt al moeilijk te managen is, maar
als het misgaat in het zuiden van Europa dan hebben we
gewoon een volgende eurocrisis. Ik wil van het kabinet
weten op welke wijze we ons daarop voorbereiden. Is het
instrumentarium dat in de vorige crisis is ontwikkeld, voldoende om een volgende crisis het hoofd te bieden? Want
regeren is vooruitzien; we moeten verder vooruitkijken. De
antwoorden die ik daarop de vorige keren kreeg, waren
onbevredigend.
Dan de stabiliteit in Nederland. De prijzen lopen op.
Nederland wordt collectief armer. Daarom is het onmogelijk
om iedereen te compenseren. We kunnen niet zorgen voor
een evenwichtig koopkrachtbeeld voor iedereen. Dat gaat
niet gebeuren. Het is eerlijk om dat als politicus te zeggen.
Maar voor wie we alles op alles moeten zetten, zijn die
miljoen mensen waarover het CPB het heeft, die nu al niet
kunnen rondkomen en die straks echt door het ijs zakken.
We kunnen niet tot volgend jaar wachten met stappen zetten. Dat is mijn grote bezwaar in dit debat. Ik snap dat er in
augustus opnieuw wordt gekeken, ik snap dat we voor 2023
nieuwe maatregelen nemen, maar je moet meer doen.
Mijn fractie heeft hier dit voorjaar, samen met de Partij van
de Arbeid, al voorstellen voor gedaan. Ook nu leggen we
weer hele concrete voorstellen op tafel. Wij denken dat het
verhogen van de zorgtoeslag, dus het geven van een extra
toeslag aan die mensen, de beste en de snelste en de meest
gerichte manier is om ervoor te zorgen dat ze er in ieder
geval iets bij krijgen. Daarmee zijn niet alle problemen
opgelost, maar daarmee kunnen we ze wel helpen. Ik vind
dat er te weinig is gedaan. Ik zeg niet dat er niks is gebeurd,
maar ik vind dat er te weinig is gedaan. Het minimumloon
had gewoon op 1 juli verhoogd kunnen worden. Sterker
nog, dat gebeurt. De minister van Sociale Zaken heeft het
besluit genomen, zoals ze ieder jaar doet, om het minimumloon te indexeren. Het was een politieke keuze om dat met
meer te doen dan wat standaard is. Die keuze is niet
gemaakt door dit kabinet. Daar is niet op geduwd door deze
coalitie. Dat is een gemiste kans en daarom moeten we
meer doen.

Het is daarom belangrijk dat we meer doen voor de aanpak
van klimaatverandering en niet minder. In dat licht vind ik
het ook echt onvoorstelbaar dat er geld uit de klimaatfondsen wordt gehaald. Je kunt zeggen dat het niet om zo heel
veel geld gaat, maar het gaat om het principe. Het is een

Ik ben wel blij — dat zie ik ook echt — dat er een uitgestoken
hand is als het gaat om de solidariteitsheffing die de Partij
van de Arbeid en GroenLinks hebben voorgesteld. Daar
ben ik blij mee en die moet er komen. Die kan er pas volgend jaar komen. Daar zullen we dus op Prinsjesdag over
verder moeten spreken. Maar ik bemerk dat er hier een
meerderheid is die daar wel voor voelt. Ik wil wel meegeven
dat we eigenlijk al weten wat er wel en niet kan. Als we die
heffing heel gericht willen maken, op één winstmakende
sector gericht en heel specifiek, dan denk ik dat de staatssecretaris van Fiscale Zaken gek wordt en zijn ambtenaren

Tweede Kamer

15 juni 2022
TK 92

Voorjaarsnota 2022

92-6-3

ook. Dus je zult per definitie iets moeten kiezen wat breder
gaat.

in het bijzonder de 1,2 huishoudens die, als het nóg slechter
gaat, in heel zwaar weer komen.

Daarbij kun je misschien denken aan een tijdelijk nog forsere
verhoging van de Vpb, zoals ook het CDA in zijn verkiezingsprogramma had staan. Dat is wat de Partij van de Arbeid
en GroenLinks voorstellen. Dat is een manier om ervoor te
zorgen dat de 5% meest winstgevende bedrijven — dus
niet iedereen, maar alleen de 5% meest winstgevende
bedrijven — een extra bijdrage gaan betalen. Ik vind dat
we die stap moeten zetten.

Jongeren vragen zich af of ze nog wel een plek hebben om
te wonen, er zijn werkende armen en ouderen dreigen
achter te blijven in hun koopkracht. Bedrijven zijn na corona
door hun buffers heen en tuinders zuchten onder de hoge
energieprijzen. In vissersdorpen liggen schepen ongebruikt
aan de kade. Brandstof is te duur om uit te varen en het
economische leven ligt er stil, met alle gevolgen voor
gezinnen en voor gemeenten. Als we de sombere analyses
lezen van economen en van onze centrale bank, dan weet
je dat we aan de vooravond van een recessie zouden kunnen staan. Kunnen we in die situatie, in die omstandigheden
kloven verkleinen? Houden we een leefbare, verbonden en
solidaire samenleving?

Voorzitter. Stabiliteit in Europa. Stabiliteit in Nederland,
ervoor zorgen dat de mensen die hier wonen en die nu niet
kunnen rondkomen, dat wel kunnen, is belangrijk. Het
conflict met Oekraïne gaat namelijk nog heel lang duren en
we moeten het draagvlak in de Nederlandse samenleving
behouden. Maar we moeten ook verder kijken. Het is goed
dat er wordt geïnvesteerd in Defensie, want we moeten
ervoor zorgen dat we klaar zijn en dat we laten zien aan
Poetin dat we niet schrikken, maar dat we een stap vooruit
zetten.
Maar de wereld is groter en iedereen zegt dat de geopolitiek
terug is. Geopolitiek bestaat uit meer dan investeren in
Defensie. In sommige delen van de wereld, kijk naar de
Hoorn van Afrika, gaan mensen dood van de honger; iedere
48 seconden sterft er een. Dat zijn bizarre aantallen, en ook
dat vraagt om een extra inzet van Nederland. Ik vraag het
kabinet: hoe staat het ervoor met alle verplichtingen die
Nederland heeft? Zijn wij die allemaal nagekomen? En op
welke wijze denkt het kabinet daarin een extra stap te gaan
zetten?
Voorzitter, ik rond af. Ik wil meegeven: de wereld is groter
dan Nederland. Willen wij de stabiliteit bewaren, dan
moeten we ook heel goed kijken wat er op het Afrikaanse
continent gebeurt. Ik vind dat dat nu te weinig gebeurt, dat
wij ons op de borst kloppen dat er eindelijk wat aan
Defensie gebeurt, maar de wereld is groter dan Nederland.
Het hier echt veilig maken, betekent ervoor zorgen dat
mensen in Nederland het hoofd boven water kunnen houden, dat we meer doen om onze medewereldburgers op
het Afrikaanse continent te helpen en dat we hier met elkaar
samenwerken.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Klaver. Dan gaan we luisteren naar de
heer Segers, ChristenUnie.

De heer Segers (ChristenUnie):
Mevrouw de voorzitter, het zijn ongekende tijden. In het
oostelijk deel van Europa woedt een oorlog. Er staat een
land in brand. We zien beelden van gesneuvelde soldaten,
gevluchte kinderen, we horen verhalen over onrecht en
geweld. Ons eigen land staat er anders voor: geen luchtalarm, geen tanks in de straten, maar toch pakken ook
boven Nederland donkere wolken zich samen. In onze
samenleving lopen kloven, en die kloven lijken groter te
worden. Er is sprake van een afgehaakt Nederland. Torenhoge energieprijzen hollen de koopkracht van heel gewone
mensen met heel gewone salarissen uit. Iedereen voelt dat,

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2022

Voorzitter. Boven het beginselprogramma van de ChristenUnie staan de woorden "Vrede zoeken, recht doen". Die
woorden zouden wat mij betreft centraal moeten staan in
de politiek. Dat probeer ik te doen op mijn plek op mijn
manier: vrede zoeken en recht doen. Ik denk dat er met het
coalitieakkoord en met deze Voorjaarsnota weer een paar
stappen zijn gezet naar meer recht en meer vrede.
Dan denk ik ook aan de investeringen in Defensie, die
broodnodig zijn in het licht van de huidige geopolitieke
ontwikkelingen. Ik denk aan het verhogen van het minimumloon met 7,5% boven op de reguliere verhoging omdat de
gemiddelde lonen stijgen. En we koppelen ze aan uitkeringen. In dat licht heb ik een vraag aan de minister van
Financiën. Er staat in de Startnota een versnelde versobering van de bijstand, die nog voortvloeit uit een besluit van
kabinet-Rutte II. Mag ik ervan uitgaan dat die niet doorgaat?
Ik kon dat niet terugvinden in de Voorjaarsnota. Het stond
wel in de Startnota. Graag een reactie op dat punt. Maar ik
denk ook aan het feit dat we huishoudens met een klein
inkomen dit jaar een tegemoetkoming geven van €800. We
verlagen tijdelijk de energiebelasting. En ik denk aan het
herstel van de koppeling tussen de AOW en het wettelijk
minimumloon. Dat was inderdaad een wens van de oppositie, een wens geuit vanuit de oppositie. Daar is naar
geluisterd.
Ik denk dat deze maatregelen vrede en recht bevorderen.
Is het allemaal genoeg? Zijn de problemen opgelost? Nee,
natuurlijk niet. We moeten de waarheid onder ogen zien:
collectief worden we armer. Collega Kuiken zei het al. Dat
is niet te veranderen. Wij willen geen Russisch gas en
Russische olie meer. De broodnodige energietransitie gaat
ons geld kosten, maar wat de ChristenUnie betreft is het
niet rechtvaardig om dan zware lasten te leggen op de
zwakste schouders. Daarom vraag ik het kabinet om, als
het in augustus naar de koopkracht kijkt, ook nog naar dit
jaar te kijken. Wat kan er nog worden gedaan? Moeten we
niet denken aan een solidariteitsheffing? Moeten we die
niet in ieder geval mogelijk maken? Collega's hebben het
al gevraagd en ik vraag het ook, want in iedere crisis zijn
er altijd weer bedrijven die buitensporig rijk worden, terwijl
er heel veel mensen verliezen en in de problemen komen.
Hoe kunnen we waar de pijn nu extra wordt gevoeld alsnog
helpen? Dan denk ik ook aan vissers, maar bijvoorbeeld
ook — een heel ander hoofdstuk — aan het in stand houden
van ov-voorzieningen. Daarover moet voor 1 juli duidelijkheid zijn bij provincies. Kan het kabinet daarop reageren?

15 juni 2022
TK 92

92-6-4

Voorzitter. De oorlog heeft ook wereldwijd gevolgen. Collega Klaver zei het net toen hij wees op de Hoorn van Afrika,
waar veel geleden wordt, waar de klappen nog veel harder
aankomen. De kosten die de verschillende ministeries
gemaakt hebben vanwege de instroom van Oekraïners,
worden betaald door Financiën. Denk bijvoorbeeld aan
Defensie, dat compensatie krijgt voor de extra brandstof
en goederen die het heeft geleverd. Als ik dan zie dat 57
miljoen uit het OS-budget niet vergoed wordt, dan vind ik
dat wel pijnlijk. Ik zou de minister van Financiën om een
reactie willen vragen. Is zij bereid toe te zeggen dat dit
eenmalig is en dat, als de andere departementen in het
vervolg hun bonnen mogen inleveren, OS dat ook mag?
Voorzitter. Wat mij betreft is deze Voorjaarsnota geen
eindstation. We moeten ons blijven afvragen waar we vrede
kunnen vinden en hoe we recht kunnen doen. Wat zijn zaken
die in onze samenleving voor verdeeldheid zorgen en hoe
kunnen we kloven kleiner maken? Zijn er mensen die zo
veel hebben dat mensen die weinig hebben, hen nooit meer
in kunnen halen? Waar is het onrecht dat wij recht moeten
zetten? Deze tijd vraagt om solidariteit, om het dichten van
diepe kloven die onze samenleving in tweeën splijten, met
aan beide zijden van de kloof mensen die het gevoel hebben
dat hun laatste restje zekerheid op het spel staat. Daarom
moeten we blijven werken aan een overheid die naast burgers staat en voor sommigen als een schild zelfs voor hen
staat. We moeten blijven werken aan een eerlijker belastingstelsel waarin het loont om te werken en waarin geld dat
met geld verdiend wordt, vermogen dus, best wat zwaarder
mag worden belast. We moeten alles op alles zetten om
ervoor te zorgen dat de bestaanszekerheid voor eenieder
in ons land versterkt wordt.
Vrede zoeken, recht doen. Dat is de taak waar we voor staan.
Dat is waar wij ons als ChristenUniefractie sterk voor zullen
maken.
Ik dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Segers. Ik kijk even waar de heer Van
Raan is. Ik denk niet dat hij afziet van zijn termijn. Hij komt
eraan. Neem de tijd, zou ik zeggen. Ik geef het woord eerst
even aan de heer Baudet. Dan gaat u daarna, meneer Van
Raan. O, ik hoor dat de heer Baudet zijn speech nog moet
laten printen. Ik zie de heer Eerdmans ook nog niet. Meneer
Stoffer, ik doe een beroep op u.

De heer Stoffer (SGP):
Nu moet ik natuurlijk wel even kijken of ik alles heb.
Mevrouw Kuiken vraagt waar ik de bijbel heb liggen: die
ligt ook nog daar.
Voorzitter. Na corona wordt alles beter. Dat dachten we een
paar maanden geleden tenminste. Maar niets is minder
waar, want door de oorlog in Oekraïne en de stijgende
prijzen van energie en boodschappen holt de koopkracht
achteruit. Mensen zeggen tandartsbezoeken af, gaan niet
meer naar zwemles en familiebezoeken schieten erbij in
omdat de brandstof veel te duur wordt. De nood is hoog
en de toekomst is voor vele mensen onzeker.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2022

Voorzitter. Toen het kabinet bij een rondgang langs alle
fracties ook de SGP-vleugel aandeed, hebben we het kabinet
drie punten meegegeven. Het eerste was: investeer in
gezinnen, in de koopkracht van huishoudens. Het tweede
was: investeer in veiligheid, ook in de politie en de aanpak
van zedenzaken. En investeer in de regio, in de bereikbaarheid van de regio, de werkgelegenheid en de verkeersveiligheid.
Voorzitter. Laat ik beginnen met de gezinsportemonnee.
De SGP maakt zich namelijk grote zorgen over de koopkracht en de gezinsportemonnee, maar gelukkig doen collega's dat ook, hebben we gehoord. De inflatie raakt heel
veel gezinnen heel hard, vooral de middeninkomens. Daar
zit voor ons het lastige punt. Wat dat betreft is het goed dat
het slechte plan om de kinderbijslag te bevriezen van tafel
is via de motie-Schalk in de Eerste Kamer. Daarmee hebben
we bepaald niet alle problemen opgelost en zijn ze ook niet
allemaal weg. Wat ons betreft moet er een extra stap gezet
worden. Middeninkomens hebben nauwelijks recht op
inkomensondersteuning, maar ze betalen zich ondertussen
blauw aan belastingen. Dan hebben we het over zorgpersoneel, docenten op scholen, ondernemers, monteurs. Ze
worden ook nog eens heel vaak hard geraakt door stijgende
energieprijzen. Maar net deze groep wordt nauwelijks
ondersteund.
Het kabinet overweegt om de arbeidskorting verder te verhogen. Daardoor wordt ons stelsel nog ingewikkelder.
Daardoor wordt meer werken nog minder lonend door de
hogere marginale druk. Minstens zo belangrijk: daardoor
wordt de enorme kloof tussen een- en tweeverdieners nog
groter. De SGP is van mening dat de inkomstenbelasting
verlaagd moet worden door het tarief in de eerste schijf te
verlagen. Als SGP willen we gewoon dat de gezinsportemonnee weer centraal komt te staan. Wat ons betreft geen
extra kinderopvangtoeslag voor rijke mensen, zoals het
kabinet nu voorstelt, maar een hoger kindgebonden budget
voor lage en middeninkomens. Uiteraard leveren we daar
dekking voor. We zeggen: stop met het plan om de kinderopvang voor rijken nog meer te subsidiëren en schaf de
inkomensafhankelijke combinatiekorting volgend jaar al af.
Ik heb daar een paar vragen bij. Mijn vraag is: stel nu eens
dat dit niet wordt overgenomen, hoe gaat het kabinet de
middeninkomens dan ondersteunen? Is het kabinet bereid
om de belastingen te verlagen en de afschaffing van de
IACK naar voren te halen, zoals wij stellen? Is het kabinet
bereid om het kindgebonden budget voor gezinnen te verhogen? Ik overweeg een motie op dit punt.
Voorzitter. De SGP is niet met alle voorstellen in de Voorjaarsnota tevreden. Daar komen wij in het najaar nog verder
op terug, maar ik haal er vast één punt uit: de AOW. We
hebben daar in de schriftelijke beantwoording wel antwoorden op gekregen, maar hoe de rekening van al die AOWmaatregelen precies komt te liggen, is toch wel een ding.
Ik ben ook nog benieuwd — we hebben er wel wat inzicht
in gekregen — hoe de stapeling aan voorstellen voor verschillende groepen uitpakt. Ik zou daar graag meer inzicht
in willen hebben.
Voorzitter. De SGP strijdt al decennia voor meer geld voor
Defensie, vandaar dat ik dat compliment aan de VVD straks
ruimschoots maakte. Het kabinet kan investeren in warmtepompen, in cultuur of via het EU-Herstelfonds in ZuidEuropa, maar als we onze veiligheid hier niet op orde heb-

15 juni 2022
TK 92

92-6-5

ben, dan ontbreekt het noodzakelijk fundament. Vrede en
veiligheid zijn niet vanzelfsprekend. Wat dat betreft is het
heel goed dat het kabinet flink in de buidel tast. Ik ben daar
echt ongelofelijk blij mee. Ik zeg tegen de collega's: laten
we dat niet vergeten. Laten we niet over een paar jaar weer
ons vredesdividend incasseren en denken: laat het maar
weer wegzakken. Ik zou zeggen: laten we het vastleggen.
De SGP vindt ook dat er ingezet moet worden op meer
wijkagenten en op een snellere en betere aanpak van
zedenzaken. Het is overigens goed dat het kabinet daar al
wel de aandacht voor heeft. Wel heb ik daar de vraag bij
hoe het kabinet breder de veiligheidsketen gaat versterken
en de samenwerking tussen ketenpartners gaat verbeteren.
Hoe zorgt het kabinet ervoor dat aangifte doen van kleinere
criminaliteit, zoals woninginbraken, weer zinvol wordt?
Voorzitter. Dan nog een paar onderwerpen vanuit de regio.
De kottervisserij zit in zwaar weer. Mede door de torenhoge
brandstofprijzen ligt de helft van de kottervloot aan de wal.
Omliggende landen gebruiken de ruimte die Brussel biedt
voor gerichte steun aan visserijbedrijven. Wij zeggen dat
we dit hier in Nederland ook moeten doen. Want anders
gaan bedrijven hier kopje onder en zijn ze niet meer in staat
om te verduurzamen. We hebben een amendement ingediend om geld te reserveren om de visserij te ondersteunen.
Daarnaast hebben we twee amendementen ingediend om
de bereikbaarheid en vitaliteit van de regio's te verbeteren.
In de eerste plaats willen we extra budget om het financieringsgat voor verbreding van het sluizencomplex bij Kornwerderzand te verkleinen, want die verbreding versterkt
het maritieme cluster en de economische ontwikkeling in
het IJsselmeergebied. In de tweede plaats heb ik samen
met collega's van de SP en BBB een amendement ingediend
om de Westerscheldetunnel al in 2025 tolvrij te maken. Dat
is goed voor de sociaal-economische ontwikkeling van
Zeeland en in het bijzonder van Zeeuws-Vlaanderen. Beide
amendementen worden overigens gedekt uit de 900 miljoen
euro die voor de regiodeals beschikbaar is.
Voorzitter. Ik ben door mijn tijd heen. Ik ben erg benieuwd
naar de antwoorden en de reactie van het kabinet op mijn
plannen. Ik ga ervan uit dat ze eigenlijk allemaal wel ingewilligd worden. Nederland wordt daar een heel stuk beter
van.
Dank u wel.

snel je tweede armoedebaan kan vinden. Ik sluit me dan
ook aan bij wat de collega's van de SP, GroenLinks en de
PvdA over deze onderwerpen hebben gezegd. In brede
welvaartstermen gesproken: dat gaat dus grotendeels over
het belang van het hier en nu. Dat is zeker belangrijk, zeer
belangrijk, maar er zijn goede dingen over gezegd. Laat ik
me dan focussen op die andere twee zaken van de brede
welvaart. Wat doen deze plannen voor toekomstige generaties, het later, en de mensen die niet in Nederland wonen,
de leefomgeving elders?
Voorzitter. Het kabinet onttrekt 880 miljoen uit het nieuwe
klimaatfonds en 660 miljoen uit het stikstoffonds. Dat lijkt
misschien logisch, maar het is eigenlijk ongelofelijk. Het
risico dat we binnen een paar jaar de 1,5 graad temperatuurstijging overstijgen, is 50%. En we zitten midden in de zesde
uitstervingsgolf. Dus ons huis staat in brand, en onze tuin
ook. Is de minister van Financiën het met me eens dat je
van 1,5 miljard euro enorm veel kan doen en dat het niet
niks is wat er nu uit de nieuwe fondsen geplukt wordt? Een
duizelingwekkende herprioritering: zo dekte de minister
van Financiën zich in.
Voorzitter. De prioriteiten van dit kabinet liggen nu in ieder
geval minder bij systeemverandering ten aanzien van
armoedebestrijding en de klimaatcrisis. Het kabinet zegt
dat de doelen blijven staan. Natuurlijk is de Partij voor de
Dieren blij als dezelfde doelen kunnen worden bereikt met
minder geld, als het blijkbaar efficiënter kan. Maar dat het
efficiënter kan, betekent dus ook dat je meer kan doen met
hetzelfde geld. En er is meer nodig. Vanochtend nog richtten
400 wetenschappers zich tegen de gasboringen in de
Noordzee. Volgens het kabinet kan hetzelfde bereikt worden
met minder geld door de normen bij te stellen en door het
beprijzen van milieuvervuiling. Laat het kabinet dat dan ook
doen en met plannen komen. Betekent normeren dat er
eindelijk een klimaatplicht voor bedrijven komt? Maakt
besparen daar als een handhaafbare plicht eindelijk deel
van uit? Gaat besparen samen met productiebeperkingen?
Betekent het beprijzen van milieuvervuiling dat de
CO2-heffing voor de industrie wordt uitgebreid naar een
CO2-heffing die van toepassing is op alle CO2-uitstoot en
equivalenten? En betekent het vooral: stoppen met fossiele
subsidies, stoppen met het steunen van de doodsstrijd van
de fossiele industrie, waarbij we miljarden aan fossiele
winstmakers als kolenboer RWE betalen, terwijl energiearmoede onder de lage-inkomensgroep reëel is?

Voorzitter. Door het maar te blijven hebben over koopkracht
en dempen, verbloemt het kabinet eigenlijk het werkelijke
probleem, namelijk de bestaansonzekerheid van hele
groepen mensen die niet kunnen voorzien in hun levensbehoeftes, zoals werkenden, ouderen, studenten. Het wordt
misschien nog wel het meest cynisch geïllustreerd door
nieuwe vrolijk aandoende sites als SecondJob.nl, waar je

Voorzitter. Het enige wat de kans van 50% op het overschrijden van de 1,5 graad binnen vijf jaar kan verkleinen, is als
er per saldo meer gedaan wordt voor het klimaat. Maar dat
zie ik niet terug. Van het snijden in of het herprioriteren van
het klimaatgeld gaat een heel slecht signaal uit. Het kabinet
is niet bezig met redden wat er te redden valt, maar met
uitstellen wat niet uitgesteld kan worden. De minister van
Financiën heeft een sleutelpositie in het kabinet. Wat gaat
ze doen om te voorkomen dat de rest van het fonds wordt
kaalgeplukt? Wanneer gaat ze inzicht geven in de systematiek van het klimaatfonds? Is ze bereid eisen te stellen aan
de bestedingsplannen, zodat concrete uitgaven getoetst
kunnen worden op een positief effect op het klimaat en op
de brede welvaart? Eerst zei de minister van Financiën: u
zult begrijpen dat ik geen geloofwaardig onderdeel kan zijn
van een kabinet dat geen dramatische en ultieme versnelling inzet van de Nederlandse klimaatpolitiek. Nu stemt ze
in met de eerste bezuiniging daarop. Woorden maken wat
uit.

Tweede Kamer

15 juni 2022
TK 92

De voorzitter:
Dank u wel. Dank dat u wat eerder wilde. Ik kijk naar de heer
Van Raan van de Partij voor de Dieren.

De heer Van Raan (PvdD):
Dank, voorzitter. Dank aan de collega's voor de coulance.
Ik moest nog even mijn tekst halen.

Voorjaarsnota 2022

92-6-6

Voorzitter. In het Verantwoordingsdebat van vorige week
konden de minister-president en de minister van Financiën
zich nog niet vinden in de noodzaak van een fundamentele
systeemverandering om de crises te lijf te gaan. Het debat
van vandaag maakt wat ons betreft duidelijk dat die noodzaak er wel is, op het sociale vlak, op het economische vlak,
voor de herverdeling, en op het gebied van klimaat en biodiversiteit, om de brede welvaart voor iedereen in stand te
houden. Deze plannen zijn op z'n best weer een pleister.
Juist de minister van Financiën zal begrijpen dat het nu
twee kanten uit kan gaan. Het is aan haar om de juiste
keuzes te maken. Schiet zij terug in de fossiele reflex, of
helpt zij het kabinet aan nieuwe, duurzame gewoontes?
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Raan. Dan gaan we luisteren naar
de heer Baudet, Forum voor Democratie.

De heer Baudet (FVD):
Voorzitter. Begin april zei Mark Rutte dat Nederlanders iets
armer zullen worden. Hij zei "iets". Wat betekent "iets"? Uit
een onderzoek van Nibud bleek dat zo'n 63% van de
Nederlanders het financieel te krap heeft. 63%. Ze kampen
met angsten voor schulden. 59% moet nu al besparen op
dagelijkse boodschappen en koopt überhaupt geen kleding
meer voor zichzelf of de kinderen. 6% slaat zelfs maaltijden
over omdat ze het niet meer kunnen betalen. Momenteel
hebben al 500.000 huishoudens betalingsproblemen in
Nederland. Als de prijzen van energie en als de vaste lasten
zo hoog blijven als nu, dan krijgen 1,2 miljoen huishoudens
in de herfst moeite met het betalen van hun vaste lasten
en 190.000 van die huishoudens zou binnen drie maanden
zelfs helemaal omvallen. Allemaal onderzoeken. De energierekening werd het afgelopen jaar dan ook 136% hoger.
De benzineprijs werd 20% hoger en mensen betalen nu
gemiddeld 10% meer voor hun boodschappen dan vorig
jaar. De huren zijn door het dak gegaan en de gemiddelde
prijs van een woning steeg ook nog eens een keer met 14%.
Terwijl het kabinet de schuld blijft leggen bij allerlei imaginaire oorzaken zoals de situatie in Oekraïne enzovoorts, is
het overduidelijk dat de trend allang eerder werd ingezet
en is versterkt door hun eigen keuzes en hun eigen wanbeleid. Daar heeft de situatie in Oekraïne en wat je daar ook
maar van denkt, werkelijk helemaal niets mee te maken.
Een voorbeeldje: in november 2021, dus ruim vier maanden
voordat de situatie in Oekraïne begon, was de inflatie al
bijna 5,5% en die is in januari doorgestegen tot 6,5%. Dus
dat is allemaal voordat fantastische excuus waar ze nu alles
op afschuiven er was. Het heeft er niets mee te maken, het
komt door hun eigen wanbeleid en door hun eigen foute
politieke keuzes waarvan ik steeds hetzelfde rijtje blijf
opsommen. Het rijtje van maatregelen, van geloofsovertuigingen die onze samenleving te gronde helpen. De alsmaar
voortgaande immigratie, 100.000 mensen netto per jaar
erbij in een van de volste landen op aarde. Als je dan ook
nog gelooft dat er een stikstofprobleem is, dan ben je wel
ongelofelijk stupide bezig om daar maar mee door te blijven
gaan. Alsmaar die mensen hiernaartoe, elk jaar opnieuw,
met alle woningnood die we hebben, met alle sociale problemen. Ze gaan er maar mee door.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2022

Twee: de klimaatideeën. Ook al zou je geloven dat de mens
daadwerkelijk invloed heeft op het klimaat en dat CO2
daarbij heel belangrijk voor is, wat hocus pocus is en wat
door de wetenschap in de toekomst en door de geschiedenis zal worden beschouwd als een van de grote waanideeën
van de 20ste en 21ste eeuw, al zou je dat geloven, dan nog
is alles wat we hier doen, wat 1.000 miljard kost, een druppel op een gloeiende plaat, volstrekt verwaarloosbaar op
mondiale schaal en stupide geldverkwisting. Maar daar
gaat wel al ons geld naartoe. Dat zijn die accijnzen op benzine. Dat betaalt u bij de pomp. Daarom hebben ze het
Groninger gasveld gesloten in plaats van de Groningers
ruimhartig te compenseren en door te gaan met de boring
van het grootste gasveld van Europa.
Ten slotte: het geloof in schaalvergroting. Fusies, samenvoegingen, niet alleen van scholen, ziekenhuizen enzovoorts, wat leidt tot die enorme kleverige laag van bureaucratie in ons land, maar ook van landen. De Europese eenmaking, die moet doorgaan. Alsmaar groter, alsmaar centraler. Meer macht voor de globalisten. En dat betekent
natuurlijk ook dat de economieën moeten worden genivelleerd. Aangezien Zuid-Europa een schuldeneconomie heeft
en wij via onze pensioengelden een spaareconomie, betekent dat weginfleren. Dát is wat de Europese Centrale Bank
de afgelopen twintig jaar heeft gedaan en we zien het nu
in de portemonnee. Dit is het: Nederlanders betalen voor
de globalistische dromen van de mensen die daar zitten en
die daarover fantaseren bij hun Bilderbergconferentie
waarover ze geen verantwoording willen afleggen in ons
parlement.
Tot slot. Nog een beleidsstuk is erbij gekomen de afgelopen
twee jaar, de coronawaanzin. Het hele land twee jaar lang
op slot gooien, lockdowns en zomaar ineens via allerlei
steunregelingen veel geld op de rekening van mensen zetten. En dan niet snappen dat je aan de ene kant de economie ontwricht en aan de andere kant zoveel geld direct de
economie in pompt dat je wel een soort inflatiegolf gaat
krijgen. Het is verbijsterend dat men het nog niet ziet. Het
grote plaatje, alles wat hier wordt besproken, mist deze
grote trend.
Dít moeten we aanpakken en de oplossingen zijn op korte
termijn heel simpel. Ik heb een rijtje, dat we ook gaan posten, want ik zie dat ik alweer moet afronden. Schaf de btw
op korte termijn af op boodschappen en verlaag die op
structurele wijze weer terug van 9% naar 6% en de hoge
btw terug van 21% naar 19%. Energiebelasting omlaag,
geen Oekraïners in onze woningen zodat de huizenprijzen
gaan dalen. En stop met de stikstofwaanzin zodat Nederlanders weer kunnen ademen, weer kunnen reizen en boeren
niet worden weggedrukt uit onze samenleving.
Heel veel goede plannen nog te vertellen in de toekomst,
maar ik moet afronden.
Dank u wel voor de aandacht.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Baudet. Dan gaan we luisteren naar
de heer Eerdmans, JA21.

15 juni 2022
TK 92

92-6-7

De heer Eerdmans (JA21):
Goedemiddag voorzitter, collega's, ministers en staatssecretaris. Hoe gaaf is Nederland? Nog steeds is Nederland
een van de beste plekken om te leven, denk ik. Maar zijn
we nou bezig om dat zo te houden, om dat te verbeteren,
of gebeurt het omgekeerde?
Dwang en drang naar onze boeren in plaats van naar de
uitgeprocedeerde asielzoekers. Een extreem duur en
onhaalbaar klimaatbeleid wordt uitgerold zónder draagvlak,
terwijl een asielbeleid met opvang in de regio mét draagvlak
niet van de grond komt. Vroeger was Schiphol onze veilige
haven, was je blij als je na een vakantie weer terugkwam
in Nederland. Nu sta je uren in een zwetende, wachtende
rij. En in plaats van werken te laten lonen en Nederlandse
werklozen te activeren wil het kabinet probleemjongeren
uit de Franse banlieues halen om de vacatures in Nederland
te vervullen. Tijdens covid gingen we in de achteruit, werd
het sociaal-maatschappelijke en economische leven gegijzeld door lockdowns en dichte scholen, in plaats van meer
plekken in de ziekenhuizen te creëren, waar mijn collega
Nicki Pouw-Verweij zo veel en zo vaak op heeft gewezen.
De stikstofcrisis, al het leven rond onze natuurgebieden
moet worden opgegeven. De rode draad in dit verhaal is
dat die auto of de trein, zo u wilt, in de achteruit staat. Het
is te rigide, het beleid is "verstand op nul en de blik op
oneindig".
Kortom, het kabinet vertoont neurotisch gedrag. We gaan
even verder op de divan. Want als je neurotisch gedrag
vertoont, dan heb je last van een nerveuze spanning, van
negatieve stemmingen, je lijdt aan schuldgevoelens, onzekerheid, overbezorgdheid en angst. Het gevolg daarvan is
compulsief gedrag. Dat betekent anderen jouw schuldgevoelens opleggen, want iederéén moet dit voelen, iedereen
moet die pijn lijden. Dat leidt weer tot dwangmatig beleid,
zoals het gedwongen opvangen van asielzoekers door
gemeentes. Mensen gedwongen van het gas af halen,
gedwongen warmtepompen, gedwongen zonnepanelen,
gedwongen sluiten van kolencentrales en de boeren
gedwongen uitkopen.
Kijk, er is een probleem met dwang: mensen willen het niet.
Er is geen begrip voor, het holt onze democratie uit. Ik maak
me daar echt met onze fractie grote zorgen over. Nederland
is afgelopen twaalf jaar wel langzaam maar zeker weggezakt, overbevolkt geraakt door ongebreidelde immigratie,
verstikt door bureaucratie en regels en onbetaalbaar
geworden door lastenverzwaring en symboolprojecten,
terwijl we tegelijkertijd aan onze kerntaken niet toekomen.
Dan denk ik aan de woningmarkt. Er is geen huis te krijgen,
punt. Jongeren wonen uit armoede tot hun 30ste bij papa
en mama thuis. 300.000 woningen tekort and counting. Met
1 miljoen nieuwe woningen in tien jaar, maar tegelijkertijd
jaarlijks 100.000 immigranten erbij, bouwt dit kabinet dus
voornamelijk om de gevolgen van migratie op te vangen
en niet om die bestaande woningnood terug te dringen.
Als er al gebouwd wórdt, want het land gaat gebukt onder
een stikstofdictatuur die dus ook de bouw lamlegt. Maar
het hardst hierin worden getroffen de boeren. De boer, en
dus onze voedselzekerheid, heeft vorige week met de
plannen van minister Van der Wal een ongekende uppercut
gekregen. 70 tot 80% stikstofreductie betekent gewoon het

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2022

einde van ontelbare prachtige familiebedrijven. Ook hier is
er dus weer die irrationele rigiditeit. Ik denk dat er onder
andere volgende week een boerenopstand komt naar Den
Haag, terwijl de oplossing zo voor de hand ligt. Corrigeer
nou die Wet natuurbescherming uit 2015. Kom met een
reparatiewet om die kaalslag te voorkomen.
Voorzitter. Onze insteek bij de gespreksronde met de premier en mevrouw Kaag in de Zandkamer alhier was helder.
Wij willen de AOW-koppeling ongedaan maken, alle box 3spaarders en beleggers compenseren, te beginnen met de
kleine spaarders, verder investeren in kernenergie, het
falende asielbeleid openbreken, wat ons betreft naar het
voorbeeld van Denemarken. Er is nu ook interesse vanuit
Oostenrijk voor dat Deense model. Dat verspreidt zich dus.
We willen snijden in de klimaat- en stikstoffondsen en
vooral directe koopkrachtverbeteringen voor de middenklasse. Nou, dan komt die Voorjaarsnota en dan zien we
dat aan die broodnodige koerswijziging totaal niet tegemoet
wordt gekomen. De AOW-koppeling dachten we binnen te
hebben. Wat blijkt? Het is in de praktijk voor een groot deel
een sigaar uit eigen doos voor de ouderen. Er wordt
minuscuul een hapje gehaald, zoals de heer Klaver al terecht
zei, uit het klimaatfonds, maar het is zo weinig en zo klein,
waardoor ook bestolen box 3-spaarders die nu geen
bezwaar hebben gemaakt het nakijken hebben.
Voorzitter. Naar koopkrachtverbetering, waar de Rutte- en
Kaagtournee oorspronkelijk om begon, kan Nederland dus
fluiten. JA21 is altijd bereid om zaken te doen in het belang
van Nederland en natuurlijk in dat van onze kiezers. We
blijven bereid om om de tafel te gaan om de koers ten
goede te wijzigen, maar dan niet in de vorm van een ritueel
dansje, zoals ons dat vorige maand is gepresenteerd.
Tot slot, voorzitter, hoe herstel je van een neurose? Ik zie
u kijken: dat is een goede vraag. Het is ook een goede vraag.
De voorzitter:
Het verschilt per persoon, denk ik.
De heer Eerdmans (JA21):
Het verschilt per persoon, maar als ik deze drie personen
bekijk, denk ik dat het wel op hetzelfde neer kan komen,
namelijk heel erg goed, al dan niet met hulp, in de spiegel
kijken. Dat is vaak een heel beste start. Laat dit debat daar
dan toe geleid hebben.
Dank u wel.
De voorzitter:
Er wordt wel meteen een vervolgvraag gesteld.
De heer Eerdmans (JA21):
Ik wacht de eerste termijn van het kabinet graag af.
De voorzitter:
Dat kan ik me voorstellen. De heer Stoffer, SGP.

15 juni 2022
TK 92

92-6-8

De heer Stoffer (SGP):
Dit was een mooi betoog van de heer Eerdmans. Ik hou
daar altijd wel van.
De heer Eerdmans (JA21):
Dank.
De heer Stoffer (SGP):
Ik hou ook altijd van de bijdragen van collega Eppink, vooral
als hij het heeft over fiscaal conservatisme. Dan springt
mijn hart wel een beetje op. In deze bijdrage hoor ik een
aantal wensen, maar die moeten natuurlijk wel betaald
worden. Hoe is dat te combineren met fiscaal conservatisme? Daar hoor ik de heer Eerdmans niet over. Zou hij
daar misschien iets meer over kunnen zeggen?
De heer Eerdmans (JA21):
Dit was geen een-tweetje. Dat zeg ik er eerlijk bij. Dit is een
spontane vraag die niet bedoeld is om mij meer spreektijd
te krijgen. Dank u wel voor die vraag. Ik zag met afgrijzen
meerdere partijen, waaronder het CDA, de solidariteitsheffing ondersteunen. Daar zijn wij faliekant tegen. In tijden
van nood moet je bedrijven niet nog zwaarder belasten.
Het gaat ons erom dat het geld uit de overheidspot moet
komen. We zien twee grote fondsen waar vele miljarden in
zijn gelegd, voor stikstof en voor klimaat. Op de begroting
staat het komende jaar zelfs 9 miljard op klimaatgebied.
Daar zouden wij als eerste naar willen kijken.
De heer Stoffer (SGP):
Dat zijn natuurlijk opties, maar ook die fondsen zorgen er
uiteindelijk toch voor dat de staatsschuld oploopt. We
hebben af en toe nog het idee dat het geld gratis is, maar
als we naar de andere kant kijken zien we dat de rentes
dadelijk toch wel op beginnen te lopen. Zegt de heer Eerdmans dan ook dat we in structurele begrotingen moeten
gaan snijden en de staatsschuld niet, hetzij door fondsen,
hetzij door andere uitgaven, maar op moeten laten lopen
en door moeten schuiven naar generaties na ons?
De heer Eerdmans (JA21):
Liever niet, liever niet. Daarom zeg ik: op de begroting staat
volgens mij 9 of 10 miljard in de boeken voor het komende
jaar, nog eens boven op het Klimaatfonds van 35 miljard.
De keuze is: of je zet het in een klimaat- of stikstoffonds of
je kiest voor koopkrachtverbetering. Ik kies liever voor dat
laatste. Wij stellen een btw-verlaging en accijnsverlaging
voor, omdat ik nou eenmaal vind dat je in tijden van crisis
de overheid niet moet laten verdienen aan de mensen op
dit punt. We zitten nu in een koopkrachtcrisis, denk ik, in
plaats van een klimaatcrisis. En dan komt het: inderdaad,
het hemd is nader dan de rok. Wij zullen nu prioriteiten
moeten stellen. Ik vind het een hele perverse gedachte om
geld weg te halen bij anderen, grote bedrijven, rijke
ondernemers, het maakt niet uit, in plaats van het daar weg
te halen waar het zit: bij het eigen uitgavenpatroon van de
overheid.

De voorzitter:
Dank u wel, meneer Eerdmans. Dan gaan we luisteren naar
de heer Azarkan, DENK.

De heer Azarkan (DENK):
Voorzitter. Het was een klein bericht met toch veel impact
op de samenleving: een oudere man van 80 die kaas, brood
en ham bij de supermarkt stal. Hij had €17,75 bij elkaar
gestolen, niet alleen voor zichzelf, maar ook voor een paar
andere bewoners. Ik kom niet rond van de AOW, zei hij. Ik
moet dan terugdenken aan de tijd dat wij het ook niet zo
breed hadden. Ik dacht dat dit toch in Nederland niet zou
mogen voorkomen. Het zal je grootvader zijn of je vader,
die uit stelen moet omdat hij te weinig geld heeft om eten
van te kopen. Is dat dan toeval dat iemand met een AOW
niet rondkomt? Is het de schuld van de oorlog in Oekraïne?
Of zou het ook kunnen liggen aan het beleid van de kabinetten-Rutte? Aan het Nederland dat de VVD heeft helpen
bouwen?
Ik was laatst in Amsterdam. Ik vind dat sowieso een wat
vreemde stad sinds ik erachter ben gekomen dat een parkeerplaats daar meer verdient dan mijn 18-jarige zoon. Ik
sprak daar een zzp'er tegen wil en dank, want hij wilde dat
niet zijn. Hij bezorgt eten, soms met gevaar voor eigen
leven. Sinds kort meldt hij zich wekelijks bij de kansenbank.
Dat is een voedselbank voor mensen die net niet gekwalificeerd zijn om naar de voedselbank te mogen. Hij krijgt
aardappelen, enkele appels, bloemkool en toiletpapier mee.
Hij schaamt zich dood, maar het kan niet anders. Heeft die
meneer pech? Is dat de schuld van Poetin? Of zou dat ook
een optelsom kunnen zijn van het beleid van Rutte en Kaag?
Voorzitter. Dan het fenomeen "huurnomaden". Ik denk dat
weinigen van u dat begrip kennen. Dat zijn mensen die
vanwege een scheiding of verlies van werk geen woning
kunnen betalen. Ze slapen tijdelijk bij familie op de bank,
soms bij vrienden en in de zomer in een onverwarmde
stacaravan. Hebben die Nederlanders nou gewoon tegenslag? Komt dat door geopolitieke spanningen wereldwijd?
Of zou het ook kunnen dat we de sociale huurwoningen in
de afgelopen tien jaar in de uitverkoop hebben gedaan? En
zou het kunnen dat er bewust is gestuurd op minder
woningen en dat daardoor de schaarste is gecreëerd? Te
dure boodschappen, te hoge benzinekosten, te veel stikstof,
te weinig woningen en een doorgeslagen flexibilisering
van de arbeidsmarkt. Dat is geen pech. Dat is geen toeval.
Dat is een optelsom van de keuzes die Rutte in de afgelopen
tien jaar heeft gemaakt. Bij elke crisis of ramp vertoont Rutte
hetzelfde patroon. Als bestuurder van een auto veroorzaakt
hij een ongeluk, stapt vervolgens uit en zegt: wat verschrikkelijk! Hebben jullie het kenteken genoteerd?
Voorzitter. Hij is de langstzittende bestuurder van dit land.
Hij is daarmee ook verantwoordelijk voor de staat van dit
land. Een crisis legt de verschillen bloot. En slechte leiders
gebruiken die vaak als excuus om beloftes niet na te komen.
Dat zien we ook in de Voorjaarsnota. Het grote koopkrachttekort als gevolg van de hoge inflatie leidt tot onzekerheid,
tot stress, tot armoe en tot wanhoop. Overal zien mensen
de prijzen stijgen. Overal zien ze hun koopkracht dalen.
Voorzitter. Met terugwerkende kracht betaalt de samenleving de prijs voor een jaar stilstand tijdens de formatie. Nog

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2022

15 juni 2022
TK 92

92-6-9

voordat de inkt van het coalitieakkoord droog was, waren
de plannen al achterhaald. Sindsdien lopen Rutte en Kaag
achter de feiten aan en doen we aan estafettepolitiek. 15
januari ging het over inkomensongelijkheid, waarna het
stokje werd overgegeven aan 18 maart. Hoe staat het met
de koopkracht, vroegen we toen. Daarna ging het stokje
naar vandaag. Ik voorzie dat we het stokje gaan doorgeven
aan 19 september.
Voorzitter. Wat zijn de beloftes van het kabinet en de coalitie
waard? Wat is er terechtgekomen van de belofte van de
leider van de grootste partij hier in deze Kamer? Die zei: ik
verwacht een evenwichtige en positieve inkomensontwikkeling en die moet bij de Voorjaarsnota — dat is vandaag
— geregeld zijn. Dat was de belofte. Daar kijken Nederlanders naar. Een positieve inkomensontwikkeling betekent
niet een koopkrachtdaling van vijf procentpunten.
Mevrouw Hermans (VVD):
Ik zeg tegen de heer Azarkan dat ik hier uitspraken over heb
gedaan in het debat over de regeringsverklaring, eind
januari. Ik heb het over een evenwichtig koopkrachtbeeld
gehad. Een maand later brak de oorlog uit in Oekraïne en
was er van evenwicht in de wereld totaal geen sprake meer.
Het lijkt me gepast om de uitspraak van destijds in die
context te plaatsen.
De heer Azarkan (DENK):
Ik heb al vroeg geleerd dat 10% is wat er gebeurt en dat je
de overige 90% zelf bepaalt. 90% van de impact is wat je
zelf gedaan hebt, hoe je ervoor staat, hoe de samenleving
ervoor staat. Het zijn keuzes die gemaakt zijn. Die keuzes
worden elke dag gemaakt. Ik heb het een aantal sprekers
horen zeggen: we zagen al vorig jaar november dat de
energieprijzen heel hoog waren. De energieprijzen vandaag
de dag staan op een lager niveau dan toen. Ik kan u vertellen
dat ikzelf — en met mij vele anderen — in september een
energiemaatschappij had, Welkom Energie. Die ging failliet
en ook mijn rekening ging omhoog met factor 3. Dat
gebeurde daarna tot zes, zeven keer. Het gaat erom of je
als land klaar bent om zo'n crisis op te vangen. Ik vind het
van leiderschap getuigen als je dan de juiste keuzes maakt.
Voorzitter. Wat doet het met de geloofwaardigheid van de
politiek als afspraken niet nagekomen worden? Als het aan
DENK ligt, hebben we een hele effectieve manier om inflatie
te bestrijden: het verlagen van het btw-tarief. Dat is in 2012
halverwege het jaar van 19% naar 21% gegaan. Dat kan
gewoon omlaag. We kunnen ook de verlaging van de
energietarieven in 2022 doortrekken naar 2023. Hetzelfde
geldt voor accijnsverlagingen, de autobrandstof en de verlaging van het btw-tarief voor elektriciteit en gas.
Voorzitter, tot slot. Een andere manier is het verhogen van
de lonen. Is het kabinet bereid om de werkgevers op te
roepen om hogere cao-lonen af te spreken en desnoods de
wet op de loonvorming in te zetten?
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Azarkan. Dan geef ik het woord aan de
heer Dassen van Volt.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2022

De heer Dassen (Volt):
Dank, voorzitter. Tegen de achtergrond van een gruwelijke
oorlog op ons continent, oplopende energieprijzen en
onbetaalbaar wordende boodschappen maken steeds meer
mensen zich zorgen of ze het einde van de maand wel halen.
Volgens het donkerste scenario van de CPB-stresstest gaat
het hier mogelijk om 1,2 miljoen huishoudens. Tegelijkertijd
groeit de groep mensen die door de megafoon schreeuwt
dat we een drastische omslag nodig hebben om binnen de
1,5 graad opwarming te blijven en niet af te koersen op het
einde van een leefbare wereld voor de generaties na ons.
Het is aan de overheid om een brug te slaan tussen die
twee scenario's, juist nu. Maar we zien een kabinet dat heel
veel geld zonder effectiviteit en doelmatigheid heeft uitgegeven. De hogere inkomensgroepen hebben het niet nodig.
Investico berekende dat 20% van de maatregelen precies
daar landt, terwijl het voor de lage inkomensgroepen te
weinig is. Daarom vraag ik aan de minister welke mogelijkheden zij ziet om de lagere inkomensgroepen te compenseren via een inflatietoeslag in de vorm van een verdubbeling
van de inkomensafhankelijke zorgtoeslag. Op deze manier
kunnen we namelijk 85% van de lagere inkomensgroepen
gericht compenseren en daarmee rechtdoen aan de problematiek die de CPB-stresstest schetst. Ik overweeg een
amendement op dit punt.
Voorzitter. We moeten compenseren. Dat geld moet ergens
vandaan komen. Maar compenseer gericht, voor de mensen
die het nodig hebben. Laat het niet ten koste gaan van
investeringen die ons land en continent toekomstbestendig
maken. Het is dan ook slecht verteerbaar dat er met nog
slechts 50% om binnen de 1,5 graad opwarming te blijven,
miljarden uit het klimaat- en stikstoffonds worden gehaald.
Voor ongerichte compensatie nota bene, en dat tegen een
achtergrond waarbij extra geld in KLM wordt gepompt en
in de opslag voor vloeibaar gas. Waarom zijn deze fondsen
opgericht? Met welk doel? Hoe verhoudt zich dat tot deze
onttrekking daaraan?
Voorzitter. Volt maakt zich zorgen over de ontwikkelingen
in Europa. De ECB voert nu crisisoverleg over de renteverhogingen. Die zouden er weleens voor kunnen zorgen dat
EU-lidstaten minder gaan doen op het gebied van duurzame
investeringen, zeker nu we volgens DNB ook nog eens
afkoersen op een recessie.
Voorzitter. In dat kader: hoe kijkt het kabinet naar de green
golden rule als onderdeel van het Stabiliteits- en Groeipact?
Daarbij wordt in de staatsschuld duidelijk onderscheid
gemaakt tussen conservatieve uitgaven enerzijds en uitgaven die ons continent naar een schone, groene toekomst
leiden anderzijds. Wat doet het kabinet tot die tijd in Europees verband, en tegen de achtergrond van de stijgende
rente, om de toekomstgerichte investeringen op ons continent op peil te houden?
Voorzitter. Dan compensatie. Welke schouders kunnen
helpen? Het is er vandaag al veel over gegaan. Terwijl de
ongelijkheid tussen groepen mensen is gegroeid, zien we
enorme overwinsten bij bedrijven als gevolg van de pandemie en de huidige energiecrisis. Van links tot rechts hebben
politieke partijen in Italië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk
daarom actie ondernomen om exorbitante winsten rechtvaardig te belasten. In Nederland missen we de wettelijke

15 juni 2022
TK 92

92-6-10

basis om ook zo'n wettelijke heffing te kunnen doorvoeren.
Bij gebrek aan een Europese mogelijkheid om excessieve
overwinsten te belasten hoor ik graag hoe de minister tegen
zo'n wettelijke basis aankijkt. Vandaag zullen we met de
ChristenUnie een motie indienen om daarvoor een grondslag te creëren in het Belastingplan 2023, juist ook opdat
we in toekomstige crises goed uitgerust zijn en deze
mogelijkheden hebben.
Daarnaast heeft Volt zes weken geleden vragen gesteld aan
het kabinet om uit te zoeken of en hoe een eventuele
windfall tax mogelijk zou zijn. Daar hebben we nog geen
reactie op gekregen. Die vragen zijn nog niet beantwoord.
Ik ben benieuwd of de minister die vragen nu zou kunnen
beantwoorden. Een eerdere motie van meneer Van Raan
en mijzelf over een solidariteitsheffing haalde het niet.
Gezien de discussies die er vandaag zijn, heb ik echter
goede hoop dat er wel wat mogelijk is.
Voorzitter. Dan kom ik bij mijn laatste punt. De politiek
bereikt op veel grote vraagstukken maar niet de gewenste
resultaten. Denk aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt
en zorgstelsel. Laten we daarvoor ook de ideeënrijkdom in
onze samenleving gebruiken, met burgerberaden, om zo
effectieve en kostenbesparende doorbraken te forceren.
Naar Schots voorbeeld zou Volt zo snel mogelijk een eerste
landelijke pilot willen starten. Het zou dan maximaal gaan
om 2 miljoen euro met goede vergoedingen voor deelnemers en een goede publiekscampagne. Ik hoor graag in
een reactie van de minister hoe zij hiernaar kijkt en welke
mogelijkheden zij ziet om hiervoor geld vrij te maken.
Voorzitter, ik rond af. Om gezamenlijk vooruit te komen,
moeten we gebruikmaken van de ideeënrijkdom van de
samenleving. Laten we actie ondernemen om de kwetsbare
groepen mee te nemen en de grondslagen te leggen om in
toekomstige crises rechtvaardig te kunnen herverdelen.
Juist in tijden van crisis en onzekerheid is de mate van
solidariteit en rechtvaardigheid binnen een samenleving
een teken van kracht om grote veranderingen te kunnen
ondergaan.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik geef het woord aan mevrouw Den Haan van
de Fractie Den Haan. Gaat uw gang.

Mevrouw Den Haan (Fractie Den Haan):
Dank u wel, voorzitter. In de inleiding op de Voorjaarsnota
staat: "Het kabinet werkt aan een duurzaam, welvarend land
voor huidige en toekomstige generaties, waarin alle inwoners naar vermogen mee kunnen doen." Dat is het enige
goede uitgangspunt.
Voorzitter. Ik heb al eerder aangegeven dat, juist om iedereen mee te kunnen laten doen, demografische ontwikkelingen van groot belang zijn voor beleidsontwikkeling en
beleidsuitvoering. Het aantal senioren groeit snel en de
impact van de vergrijzing op bijvoorbeeld pensioenen, zorg
en wonen is groot. Daarom zou dat voor de coalitie een
speerpunt moeten zijn. Neem de crisis op de woningmarkt.
Al jaren geleden hebben we die zien aankomen. Helaas is
er niet tijdig geanticipeerd. Gevolg: een verstopte woning-

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2022

markt en een tekort aan kleinschalige geclusterde woonvormen, woningen voor kleine huishoudens en verpleegplekken. Een positief punt is dat dit kabinet ziet dat er geïnvesteerd moet worden in ouderenhuisvesting, maar de voornemens om hierop in te zetten zijn financieel marginaal.
Ouderenhuisvesting is als laatste opgenomen in de woonplannen. Ik zou het kabinet dan ook willen vragen om de
woonplannen met betrekking tot ouderen naar voren te
halen en binnen de budgettaire kaders meer passende en
betaalbare woningen voor ouderen te bouwen, zodat de
doorstroom ten gunste van starters en gezinnen op gang
kan komen.
Een ander onderwerp dat de gemoederen zeer bezig heeft
gehouden, en dat de gemoederen nog steeds bezighoudt,
en terecht, is de koopkracht van ouderen. Steeds meer
ouderen hebben moeite om het financiële hoofd boven
water te houden. Daarnaast doet het ook iets met mensen
om keer op keer qua koopkracht de vergeten groep te zijn.
Ik ben blij dat het kabinet heeft geluisterd naar de luide roep
om de eenmalige ontkoppeling van de AOW en het wettelijk
minimumloon van tafel te halen. Maar het terughalen van
1,1 miljard via de Inkomensondersteuning AOW vind ik
onacceptabel en niet te verkopen. Het was natuurlijk ook
mooier geweest als we heel gericht de ondersteuning van
de AOW'ers die dit nodig hadden, hadden kunnen laten
meestijgen met de verhoging van het wettelijk minimumloon. Ik begreep dat dit niet kon vanwege uitvoeringsproblemen. Maar nu wil het kabinet de kosten die dit met zich
meebrengt verhalen op de ouderen die het juist het hardste
nodig hebben. We hebben het daar al eerder over gehad,
maar ik vraag me toch af of dit echt nodig is, ook gezien de
oversterfte en de opmerking van het kabinet dat er minder
alleenstaande AOW'ers zijn dan verwacht. Dit levert een
gigantische besparing op, van zo'n 150 miljoen per jaar in
de komende jaren. Kan het kabinet niet toch nog een keer
kijken waar we die overige 90 miljoen vandaan kunnen
halen, zodat we de IOAW in stand kunnen houden?
Voorzitter. Een groot deel van de rijksuitgaven gaat via het
Gemeentefonds. De gemeenten zijn verantwoordelijk voor
belangrijke zaken als de uitvoering van de Participatiewet,
de Wmo en de Jeugdwet. Vooral de uitvoering van de
Jeugdwet geeft grote zorgen. Ik ben het zeer eens met de
VNG dat de gemeenten bij hun verantwoordelijkheden ook
passende middelen moeten krijgen. Het gaat hier echter
niet alleen maar om geld; het gaat ook om hoe zaken
gerealiseerd worden. Is het niet eens tijd dat bij het geld
dat in het kader van de Jeugdwet gegeven wordt aan
gemeenten ook duidelijke kaders en te bereiken doelstellingen worden gesteld en verantwoord? Natuurlijk kan de
autonomie van de uitvoering bij de gemeenten blijven.
Maar willen we de zorg voor onze meest kwetsbare kinderen
op een doortastende manier verbeteren, dan lijkt landelijke
regie echt nodig.
Voorzitter. Zelfs met de huidige krapte op de arbeidsmarkt
blijkt dat het moeilijk is voor mensen boven 45 jaar om weer
een nieuwe baan te vinden. De NOS kwam zondag nog met
het bericht dat het ruim 50.000 ouderen van 45-plus niet
lukt om een baan te vinden. Het wordt nu tijd om de ouderendiscriminatie op de arbeidsmarkt te stoppen. Ik weet dat
de minister van Sociale Zaken een brief hierover heeft toegezegd, maar ik zou graag horen of er ook een budget
beschikbaar is voor nieuw beleid op dit onderwerp, want
dat heb ik niet kunnen ontdekken.

15 juni 2022
TK 92

92-6-11

Tot slot. Ik heb al eerder aangegeven dat het qua ICT bij de
overheid aan alle kanten rammelt. Dat doet het al jaren. Dat
kun je bijvoorbeeld ook zien in het rapport Grip op ICT van
de commissie-Elias uit 2014. Er is sindsdien weinig veranderd. Telkens blijkt weer dat de ICT de bottleneck is bij
invoering en uitvoering van wetgeving. Ook de Algemene
Rekenkamer maakt er dit keer een fors punt van. Dit vergt
een departementoverstijgende aanpak. Anders blijft ons
dit in de komende jaren voor de voeten lopen en blijven
ook burgers hiervan hinder ervaren. Graag hoor ik van het
kabinet wat het rijksbreed gaat doen en welke visie het
kabinet hierop heeft. Tenslotte zit hier een gigantische
weglek van gelden.
Voorzitter. Afsluitend. Ik ben blij dat het uitgangspunt van
het kabinet is dat iedereen volwaardig mee moet kunnen
blijven doen, maar ik hoop oprecht dat het kabinet wat
betreft onze ouderen van de tweede naar de vijfde versnelling gaat.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan mevrouw Van der
Plas, BBB.

Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dank u wel. Voorzitter, burgers van Nederland en mensen
op de tribune. Het regeerakkoord telde 50 pagina's, 50
pagina's D66-plannen. Oftewel: Fifty Shades of Kaag. Zo
vatte ik het regeerakkoord eerder al samen. Afgelopen
weekend onderstreepten vele kiezers van de VVD, het CDA
en de ChristenUnie mijn analyse nog maar eens, door
massaal het waanzinnige stikstofbeleid af te keuren. Een
stikstofbeleid met een heel hoog D66-gehalte.
Dit kabinet zit met de stikstofplannen eigenlijk op ramkoers
richting een kabinetscrisis. Zo zie ik het tenminste. Misschien heb ik het mis. Ik zou eigenlijk graag van de ministerpresident willen weten hoe hij de toekomst van het kabinet
ziet, wetende dat miljoenen kiezers, onder wie een zeer
groot deel van de achterban van de coalitiepartijen, faliekant
tegen de pannen in deze vorm zijn. Hoe stabiel is dit kabinet
eigenlijk nog? Wat betekent dat voor de bestuurbaarheid
van dit land? Kan de minister-president ons als Kamer en
als land uitleggen hoe hij de kikkers in de kruiwagen gaat
houden? Want ik bespeur, eerlijk gezegd, al enige tijd een
dunne lijn tussen liefde en haat in de coalitie. Klopt die
visie?
Voorzitter. Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst. Wat betreft omzien naar elkaar: de ouders, ex-partners en de kinderen uit het toeslagenschandaal zijn nog
altijd niet of niet volledig gecompenseerd. Kinderen zijn
nog steeds niet terug naar hun ouders. Slachtoffers van de
aardbevingsschade in Groningen krijgen geen enkele
zekerheid over hun schadevergoeding. Veel inwoners van
Zuid-Nederland wachten nog steeds op schadevergoedingen naar aanleiding van de watersnoodramp. De volgende
ramp voltrekt zich al. Het aantal huishoudens met betaalproblemen stijgt met de dag door dure benzine, hoge
energiekosten en hoge voedselkosten. Volgens het Cultureel
Planbureau hadden 500.000 huishoudens al moeite om
rond te komen. In het donkerste scenario komen er nog

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2022

eens 500.000 bij. We hebben het dan over huishoudens. Dit
aantal kun je gewoon nog eens vermenigvuldigen met drie.
Dan praten we dus over 3 miljoen mensen die straks 's
ochtends niet meer denken "wat eten we vandaag" maar
"hebben we voldoende te eten vandaag". Of ze moeten
kiezen tussen een warme douche en een brood. Het gaat
ook grote gevolgen hebben voor de 85% van de Nederlanders die het allemaal nog wel kan betalen. Want als ergens
iemand niks meer kan betalen, komt iemand anders geld
tekort: de overheid, de winkelier, noem maar op. De nieuwe
armoede gaat straks tot in de haarvaten van onze samenleving gevoeld worden.
Voorzitter. Dan het ov, het openbaar vervoer. Het ov dreigt
verder te worden uitgehold. De mensen van het ov, die hier
vandaag ook aanwezig zijn geweest, strijden voor het
behoud van hun baan en voor de bereikbaarheid van
iedereen in Nederland. Op het platteland en in de stad zullen
er met de huidige plannen flink minder bussen, treinen en
trams gaan rijden. De vervoerders en de vakbonden vragen
om 500 miljoen euro als vangnet te reserveren voor het
geval dat nodig is in 2023. Is het kabinet bereid dit bedrag
te reserveren?
Bereikbaarheid en betaalbaarheid zijn ook aan de orde in
Zeeland. De Westerscheldetunnel moet eindelijk eens tolvrij
worden, zoals eerder al door de Kamer is besloten. Samen
met mijn dierbare collega's Alkaya van de SP en Stoffer
van de SGP dien ik een amendement met dekking in om
dit per 2025 mogelijk te maken. Dat was namelijk de
opdracht van de minister: dekking. Ik ga ervan uit dat dit
amendement breed wordt gesteund en dat met name in
Zeeuws-Vlaanderen de vlag binnenkort uit kan.
Voorzitter. Het gros van het geld dat het kabinet uitgaf aan
de energiecompensatie, honderden miljoenen, ging naar
de rijkste huishoudens. Zo vergroot het kabinet de ongelijkheid. De AOW wordt verhoogd, maar dit betaalt men zelf
door de aanvulling te schrappen voor mensen met een
onvolledig AOW en door het terugdraaien van de ouderenkorting. Ook hier zijn de laagste inkomens weer de dupe.
Dit vraagt allemaal om gerichte acties, niet om strooien
met geld, maar om armoede bestrijden daar waar het nodig
is. Als een boer zo zou omgaan met kunstmest als het
kabinet met geld, dan zou de boer binnen een jaar failliet
gaan. Boeren geven tenminste de juiste voeding, precies
op de juiste plek en aan de planten die het nodig hebben.
Voorzitter. Nu even concreet. Ook de overheid moet de
tering naar de nering zetten en bezuinigen op haar eigen
kosten. Wat is hier te halen? Minder externe bureaus
inzetten. BBB wil versneld stoppen met alle toeslagen en
een belastingvrij bedrag voor inkomsten invoeren, bijvoorbeeld tot €20.000. Het bedrag in het stikstoffonds kan fors
omlaag; innoveren is immers negen keer goedkoper dan
uitkopen volgens Wageningen Universiteit. Het bedrag dat
uit het stikstoffonds vrijkomt, kan geïnvesteerd worden in
jeugdzorg, onderwijs, koopkracht en de zorg, met speciale
aandacht voor de ggz. Het bedrag in het klimaatfonds kan
ook fors omlaag. Het geld dat we daaraan gaan besteden,
kunnen we besteden aan klimaatadaptie, dus dijken verhogen in plaats van "Maastricht aan Zee" gillen. En verder een
directe accijns op kerosine invoeren, extra kosten gaan
rekenen voor korte vluchten tot 400 kilometer en reizen met
de trein aantrekkelijker maken.

15 juni 2022
TK 92

92-6-12

Voorzitter. Ik sluit af. Misschien klinkt het allemaal een
beetje simpel. Ik heb geen hoge opleiding, zoals velen bij
de overheid, maar ik denk maar zo: het is beter om gezond
verstand te hebben zonder opleiding, dan een opleiding te
hebben zonder gezond verstand.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van der Plas. Dan geef ik het woord
aan mevrouw Sylvana Simons van BIJ1.

Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1):
Dank u. Onder het aanhoudend neoliberale bewind van de
kabinetten-Rutte neemt de armoede in ons Koninkrijk elke
dag schrikbarend toe. Door de hoge inflatie, de oorlog, de
energiecrisis, lage lonen, flexibele contracten, het tekort
aan betaalbare woningen, de gevolgen van covid, long
covid, de onmenselijke situaties in opvangcentra zoals Ter
Apel, allemaal tegelijkertijd. Maar er staat nog veel meer
op het spel, want de klimaatcrisis die wij hier zo vaak
bespreken, heeft ook desastreuze gevolgen voor bijvoorbeeld Bonaire, Aruba, Curaçao, Sint-Maarten, Statia of Saba.
Intussen krimpt de kans dat we de schade kunnen beperken
met de dag. Ook zitten we — al denkt het kabinet daar
anders over — nog midden in een verwoestende pandemie,
met alle gevolgen van dien.
Voorzitter. In mijn vrije tijd mag ik graag naar de muziek
luisteren van Bob Marley. Ik zie hem als een profeet, een
wijs man. Een zin uit zijn muziek komt steeds bij me binnen,
vandaag hier, luisterend en kijkend naar het debat: "In the
abundance of water a fool is thirsty". In tijden van overvloed
komt alleen de onnozele tekort. Waar we miljarden op stel
en sprong vrij kunnen maken om het Defensiebudget te
verhogen, accepteren we tegelijkertijd dat steeds meer
mensen in armoede terechtkomen. De bestaanszekerheid
van miljoenen mensen staat meer dan ooit onder druk. Dat
is dus een keuze, een politieke keuze.
Voorzitter. Dit is het moment om andere fundamentele
keuzes te maken, maar ik moet helaas constateren dat dat
weer niet gaat gebeuren. Want in plaats van bijvoorbeeld
in te zetten op een menswaardig minimumloon, blijft het
bij een aalmoes die al is opgeslokt door de inflatiegolf nog
voordat de verhoging überhaupt in kan gaan. Meer dan
ooit hebben we een fikse herverdeling van welvaart nodig,
die de ongekende, onmenselijke kloof tussen arm en rijk
dicht. Maar toch zien we nog altijd geen eerlijke belasting
van multinationals zoals Shell. Zij lopen weer lachend weg,
met dikke winsten over de ruggen van mensen die hun
spaarrekening leegpompen om überhaupt naar hun werk
te kunnen reizen. En wij praten dan, en nemen zelfs moties
aan, over het verlagen van accijnzen, waarmee we eigenlijk
onszelf voor de gek houden.
Dus nee, voorzitter, de keuzes die het kabinet nu maakt, zijn
niet in het voordeel van de mensen die al deze landelijke
crises elke dag voelen. Ze zijn in het voordeel van bijvoorbeeld de wapenindustrie, want dit kabinet keek naar de
duizenden vluchtelingen in ons land die geen bed, bad of
brood krijgen, en bedacht een oplossing: meer imperialisme, meer miljarden naar Defensie. Dit kabinet overwoog
het feit dat steeds meer Nederlandse staatsburgers aan

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2022

beide zijden van de oceaan aan het eind van de maand niet
kunnen rondkomen en bedacht: laten we de onbetaalbare
huurprijzen verder verhogen! Dit kabinet keek naar de
torenhoge studieschulden van jongeren die nu al de rekening krijgen voor onder andere de klimaat- en de wooncrisis, en bedacht niet het kwijtschelden van de schulden,
maar het invoeren van een rente, zodat jongeren met nog
meer financiële achterstand aan hun leven kunnen beginnen.
De problemen die in het neoliberale kapitalisme zijn gezaaid,
worden nu geoogst en wij proberen er hard van weg te
rennen, maar dat gaat gewoon niet langer. De Britse
hoogleraar Tim Jackson schrijft in zijn nieuwste boek over
het leven na kapitalisme. Het idee dat groei nodig is omdat
er geen alternatief is, zegt hij, kan ongedaan worden
gemaakt. Daar is wel moed voor nodig. Wat mij betreft,
voorzitter, zou het kabinet moed kunnen tonen door met
elke begroting daarop in te zetten, op degrowth, op ontgroeien. Dat betekent zoveel als het begrenzen van die
utopische, oneindige economische groei. Want die groei,
dat is de groei die onze aarde verwoest, ons klimaat, alle
dieren om ons heen en eigenlijk ook onszelf.
Voorzitter. Wij hebben aan het begin van de pandemie
gezien dat het ook anders kan, dat we collectieve welvaart
en gezondheid in de breedste zin kunnen prioriteren, dat
onderlinge solidariteit bestaat en dat die onze samenleving
versterkt, dat het verminderen van woon-werkverkeer kan
zorgen voor een schoner klimaat, dat de mogelijkheid tot
thuiswerken onze werkvloeren inclusiever maakt, dat
investeren in het onderwijs ook betekent dat we gezonde
leeromstandigheden creëren, dus ook gezonde gebouwen,
dat zowel docenten als studenten een levensader van onze
samenleving zijn en dat we als samenleving het meest
afhankelijk zijn van onze zorgmedewerkers, onze postbezorgers en onze supermarktmedewerkers, die bij lange na niet
het eerlijke loon krijgen dat zij verdienen. Ik blijf hopen. Ik
blijf met elke begroting hopen dat we een visie van dit
kabinet gaan zien. Een visie waarin alle mensen die onze
samenleving draaiende en een betekenisvol houden, boven
de winst worden geplaatst van de bedrijven waar ze werken
en die zij tot winst leiden. Een visie waarin werk meer is
dan een overlevingsstrategie die oneerlijk loont. Een visie
waarin we duurzaamheid en solidariteit niet los van elkaar
zien.
Ik wil ook nog veel zeggen over de AOW en de compensatie
voor energiekosten, maar de tijd dringt, dus ik spreek een
laatste hoop uit. Ik hoop op een visie waarin de politiek niet
langer kiest voor armoede of de rekening vooruitschuift
naar onze jongeren. Een visie waarin solidariteit, zorg en
gelijkwaardigheid centraal staan. Kortom, een visie waaruit
blijkt dat premier Rutte, tegen alle verwachtingen in, echt
in staat is tot leiderschap nu het er werkelijk op aankomt.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Simons. Dan geef ik het woord aan
de heer Van Haga, Groep van Haga.

15 juni 2022
TK 92

92-6-13

De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Voorzitter. De Nederlander komt niet meer rond en het
kabinet stort 60 miljard euro in een stikstof- en klimaatfonds,
de bruidsschat van het politieke verstandshuwelijk tussen
Rutte en Kaag.
Een wereldwijde voedselcrisis dreigt en het kabinet pleegt
euthanasie op onze boeren op basis van een door bureaucraten verzonnen stikstofprobleem. Kan de premier uitleggen waarom de voordelen van het verjagen van onze boeren opwegen tegen de nadelen?
De energierekening is onbetaalbaar en het kabinet weigert
het Groninger gasveld open te houden, terwijl iedere ingenieur weet dat een reserve van 450 miljard kubieke meter
op een veilige manier geproduceerd kan worden. Kan de
premier uitleggen waarom hij die 1.000 miljard euro in de
grond laat zitten?
Er is een tekort van 1 miljoen huizen, omdat er 100.000
migranten per jaar bijkomen en er geen huizen gebouwd
worden door allerlei overheidsmaatregelen, zoals stikstof,
pfas, CO2, verplichte warmtepompen en het onzinnige
streven om huizen van het gas af te halen. Kan de premier
uitleggen hoe hij vraag en aanbod op de woningmarkt weer
in balans gaat brengen?
Voorzitter. Volgens het CPB zorgt de hoge inflatie ervoor
dat het leven voor 1,2 miljoen Nederlanders onbetaalbaar
is geworden. Het kabinet houdt de vinger aan de pols, maar
de urgentie ontbreekt volledig. Het kabinet is het strijkorkest
op de Titanic en de gewone Nederlander verzuipt. Daarom
wil BVNL krachtig koopkrachtherstel. Werken moet weer
lonen. Hoe gaat minister Kaag de armoedeval bestrijden?
Hoe gaan we de 1,2 miljoen mensen die nu niet werken,
toch aan het werk krijgen? Wat vindt de minister van een
verhoging van de arbeidskorting voor werkenden, zoals
ook de SER adviseert?
Voorzitter. BVNL wil ook dat de btw op energie wordt verlaagd naar 5%. Een dekking is te vinden in de eerdergenoemde bruidsschat van 60 miljard. Graag een reactie.
Voorzitter, tot slot. Nederland stevent af op een recessie en
ondernemend Nederland komt in een orkaan terecht.
Ondernemers kunnen "ver-Rutten" en het bedrijfsleven
wordt "be-Kaagd". BVNL vraagt het kabinet om met de
werkgevers, vakbonden en pensioenfondsen tot een koopkrachtakkoord te komen met als basis hogere lonen, lagere
werkgeverslasten op arbeid, lagere lasten voor werkenden
en koopkrachtverbetering voor gepensioneerden. Graag
hoor ik van de minister of zij bereid is dit kostenneutraal in
te voeren voor de werkgevers. Uitzonderlijke tijden vragen
om uitzonderlijke ingrepen. Het is tijd voor een nieuw historisch akkoord, een akkoord in het Belang van Nederland.
Dank u wel, voorzitter.

De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dank u wel, voorzitter. Met een zware recessie en een
nieuwe monetaire crisis in aantocht zullen wij over een paar
jaar met verbazing en verbijstering terugkijken op dit jaar.
Rutte gooide een fatsoenlijke begrotingspolitiek, die hij tien
jaar lang gevoerd had, overboord. Tientallen miljarden extra
geld werden uitgegeven aan onderwijs, leger, CO2-fondsen
en stikstoffondsen. Maar we hebben onvoldoende gelet op
hoe ze besteed worden. De koopkracht gaat ontzettend hard
achteruit. We zitten in de grootste bestaanszekerheidscrisis
sinds 1945. Ga naar een voedselbank. Ga naar een volkswijk.
Ga naar je basisschool. Vraag om je heen. Je ziet het. Dit
is dezelfde Kamer die 100.000 gezinnen die problemen met
de Belastingdienst hadden, gemist heeft. Sorry, ik bedoel
50.000 gezinnen. Nu dreigen wij 1,2 miljoen mensen te
missen, 1,2 miljoen huishoudens, die als ze alles opzeggen
wat flexibel is, niet meer naar de bioscoop gaan, niet meer
uit eten gaan, niet meer naar een terrasje gaan, niet meer
op vakantie gaan, niet meer een dagje uit kunnen, nog
steeds elke maand tekortkomen om hun eten en hun energierekening te betalen. Wie krijgt het geld? We hebben
namelijk 800 miljoen uitgetrokken voor die gezinnen. De
drie eigenaars van de kolencentrales krijgen dit jaar 1,6
miljard, zoals ik eerder al zei. Zij krijgen met z'n drieën twee
keer zoveel als de miljoen armste huishoudens van Nederland. Hoe zijn we hier gekomen?
Voorzitter. Ik heb een paar vragen aan het kabinet. Ten
eerste wil ik graag weten waarom we dat geld aan de
eigenaars van kolencentrales geven. Kon dat niet 1 miljard
of 1,5 miljard minder, zodat het geld op een zinnige manier
uitgegeven wordt? Je kunt fondsen van tientallen miljarden
neerzetten, maar als je het op deze manier gaat uitgeven:
doe het nooit. Twee: ik wil een urgent plan voor de opkopers
en speculanten, zodat zij niet de rechten op CO2 en stikstof
gaan opkopen en wij straks voor de hoofdprijs de doelen
van het kabinet gaan uitkopen. Hoe langer u wacht, hoe
meer u gaat betalen. Ik wil kijken of die €800-regeling uitgebreid kan worden. Moet dat via de zorgtoeslag? Ik vind het
prima. Misschien is het goed om een tweede groep te creëren die €400 krijgt, dus de mensen die tussen de 120% en
150% van het sociaal minimum zitten, en dat te financieren
door het minder betalen van de eigenaars van kolencentrales.
Tot slot, voorzitter. In oktober diende ik een motie in. Wat
is het sociaal minimum? Dat is geen abstracte vraag, want
we leggen het niet vast. Wat is het minimum dat mensen
nodig hebben om rond te komen? Daar zou onderzoek naar
gedaan worden. Dat onderzoek is nog niet eens begonnen.
En omdat de regering dat niet weet, hebben we beleid
waardoor kinderen zonder ontbijt naar school gaan.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Omtzigt. Hiermee zijn we aan het einde
gekomen van de eerste termijn van de kant van de Kamer.

De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Haga. Dan geef ik tot slot het
woord aan de heer Omtzigt.

De beraadslaging wordt geschorst.

Tweede Kamer

15 juni 2022
TK 92

Voorjaarsnota 2022

92-6-14

De voorzitter:
Ik schors de vergadering tot 16.30 uur. Dan starten we eerst
met het tweeminutendebat Raad Buitenlandse Zaken.
Daarna gaan we verder met dit debat. Dat zal rond 17.05
uur à 17.10 uur zijn. Daarmee heeft het kabinet drie kwartier
om zich voor te bereiden.
De vergadering wordt van 16.19 uur tot 16.31 uur geschorst.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2022

15 juni 2022
TK 92

92-6-15