RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN

Ernstige verkeersdelicten

Prof. mr. H.D. Wolswijk
Mr. A. Postma
Prof. mr. B.F. Keulen

RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN

Ernstige verkeersdelicten

Prof. mr. H.D. Wolswijk
Mr. A. Postma
Prof. mr. B.F. Keulen

COLOFON
©2017 WODC, Ministerie van Justitie. Autersrechten voorbehouden.
Dit onderzoek is uitgvoerd in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum
(WODC) van het Ministerie van Justitie.
Behoudens de in of krachtens de Auterswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze
uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar
gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopiën, opnamen of
enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Voor zover het maken van kopiën uit deze uitgave is toegestaan op grond van art. 16h Auteurswet 1912
dient men de daarvoor wettelijke verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht
(Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.reprorecht.nl). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit
deze uitgave in een bloemlezing, readers en andere compilatiewerken (art. 16 Auteurswet 1912) kan
men zich wenden tot de Stichting Pro (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus
3060, 2130 KB Hoofddorp, www.cedar.nl/pro).
Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaarden de auteur(s),
redacteur(en) en uitgever geen aansprakelijkheid voor eventuele fouten en onvolkomenheden, noch
voor de gevolgen hiervan.

Woord vooraf
De straffen die bij ernstige verkeersdelicten worden opgelegd staan in de
samenleving, de politiek en de strafrechtswetenschap sterk in de belangstelling.
In dit onderzoek, dat tussen de zomer van 2016 en de zomer van 2017 in
opdracht van het WODC en op verzoek van het Ministerie van Veiligheid en
Justitie is uitgevoerd door medewerkers van de vakgroep strafrecht en
criminologie van de Rijksuniversiteit Groningen, wordt de straftoemeting ter zake
van ernstige verkeersdelicten en het wettelijk kader waarin deze plaatsvindt
onder de loep genomen.
Aan dat onderzoek hebben velen een bijdrage geleverd. Sjoerd Huisman
heeft ten behoeve van het tweede hoofdstuk relevante richtlijnen en
oriëntatiepunten in kaart gebracht. Erik Gritter, Kai Lindenberg, Annieke
Nieuwenhuis en Stephanie ten Kate hebben aan het derde hoofdstuk bijgedragen
door de tabellen ter zake van de straftoemeting bij enkele specifieke
verkeersdelicten voor hun rekening te nemen (zie bijlage 4). Alwin van Dijk heeft
de interviews ten behoeve van het vierde hoofdstuk afgenomen. Marjolijn van
der Spek en Manuel Bonasia hebben die interviews uitgewerkt, en zijn in de
laatste fase van het onderzoek bereid geweest tabellen en tekst van het derde
hoofdstuk nog eens minutieus na te kijken. Jorien Roelfsema heeft een tabel
vervaardigd waarin alle in het onderzoek betrokken uitspraken ter zake van
ernstige verkeersdelicten zijn verwerkt. Laura Peters, Min Jung Kloosterhof, Pim
Geelhoed, Rick Robroek en Rolf Hoving hebben ondersteunende werkzaamheden
verricht. Monique Vanderheyden ten slotte heeft de aangeleverde teksten
vliegensvlug tot een rapport omgevormd.
Graag willen wij ook de respondenten bedanken, die bereid zijn geweest
tijd te investeren in een vraaggesprek over dit thema. De namen van de
respondenten zijn te vinden in de tweede paragraaf van het vierde hoofdstuk.
Veel dank gaat ook uit naar de voorzitter en de leden van de door het WODC
ingestelde begeleidingscommissie onder voorzitterschap van prof. mr. F. de Jong.
De volledige samenstelling van de begeleidingscommissie is te vinden in bijlage 1.
Hein Wolswijk
Anne Postma
Berend Keulen

Inhoudsopgave

Samenvatting

1

Hoofdstuk 1 Inleiding
1.
De aanleiding tot het onderzoek
2.
De inrichting van het onderzoek
3.
De wijze van uitvoering van het onderzoek naar de straftoemeting
4.
De interviews met praktijkjuristen en experts
5.
Het onderzoek van Intervict naar verkeersslachtoffers
6.
Afronding

11
11
13
15
21
23
26

Hoofdstuk 2 De strafbaarstellingen en het kader voor straftoemeting
1.
Inleiding
2.
Strafbaarstellingen in het Wetboek van Strafrecht
2.1
Doodslag en moord
2.2
Poging tot doodslag
2.3
Mishandeling en zware mishandeling; poging tot zware mishandeling
2.4
Bedreiging
3.
Strafbaarstellingen in de Wegenverkeerswet 1994
3.1
Inleiding
3.2
De artikelen 6 en 175 WVW 1994
3.2.1 De tekst van de artikelen
3.2.2 Enkele opmerkingen over de artikelen 6 en 175 WVW 1994
3.2.3 Wijzigingen van artikel 175 WVW 1994
3.3
De artikelen 5 en 177 WVW 1994
3.3.1 De tekst van de artikelen
3.3.2 Enkele opmerkingen over artikel 5 WVW 1994
3.4
De artikelen 7 en 176 WVW 1994
3.4.1 De tekst van de artikelen
3.4.2 Enkele opmerkingen over artikel 7 WVW 1994
3.5
De artikelen 8 en 176 WVW 1994
3.5.1 De tekst van de artikelen
3.5.2 Enkele opmerkingen over artikel 8 WVW 1994
3.5.3 Wijzigingen van artikel 8 WVW 1994
3.5.4 Bestuursrechtelijke handhaving
3.6
De artikelen 163 en 176 WVW 1994
3.7
De artikelen 9, 107, 176 en 177 WVW 1994
3.7.1 De tekst van de artikelen

27
27
28
28
34
35
37
40
40
40
40
41
50
52
52
53
59
59
59
63
63
64
67
70
71
74
74

3.7.2
3.7.3
4.
4.1
4.2
4.3
4.4
5.
5.1.

5.2
5.2.1
5.2.2
5.3

5.3.1
5.3.2
6.
7.

Enkele opmerkingen over de artikelen 9 en 107 WVW 1994
77
Wijzigingen van de artikelen 9 en 107 WVW 1994
79
Sancties
80
Hoofdstraffen
80
Bijkomende straffen in het Wetboek van Strafrecht
82
De ontzegging van de rijbevoegdheid
83
Maatregelen
86
Richtlijnen van het Openbaar Ministerie
87
Richtlijnen voor strafvordering ter zake poging doodslag, zware
mishandeling, poging zware mishandeling en bedreiging
(de artikelen 285, 287 en 302 Sr)
87
Richtlijnen voor strafvordering ter zake van verkeersongevallen en
verlaten plaats ongeval (artikelen 5, 6 en 7 Wegenverkeerswet 1994) 91
De huidige richtlijn (2015R022)
91
Eerdere richtlijnen inzake verkeersongevallen
92
Richtlijnen voor strafvordering ter zake van rijden onder invloed van
alcohol en/of drugs en rijden tijdens een rijverbod (de artikelen 8, 9
en 163 WVW 1994)
93
De huidige richtlijn (2015R055)
93
Eerdere richtlijnen inzake rijden onder invloed en tijdens een rijverbod 95
Oriëntatiepunten voor de straftoemeting
98
Tot slot
101

Hoofdstuk 3 Straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten
1.
Inleiding
2.
Straftoemeting bij moord en doodslag in het verkeer
2.1
De uitspraken
2.3
Strafbepalende factoren
3.
Straftoemeting bij (zware) mishandeling
3.1
De uitspraken
3.2
De strafopleggingen en de strafeisen
3.3
Strafbepalende factoren
4.
Straftoemeting bij roekeloosheid in het verkeer
4.1
De uitspraken
4.2
De strafopleggingen en de strafeisen
4.3
Vóór cassatie: dood door roekeloosheid
4.4
Na cassatie: dood door schuld
4.5
Vóór cassatie: letsel door roekeloosheid
4.6
Na cassatie: letsel door schuld
4.7
Strafbepalende factoren
5.
Straftoemeting bij art. 6 WVW en rijden onder invloed

103
103
107
107
111
115
115
115
119
121
121
122
132
135
136
137
137
146

5.1
5.2
5.3
6.
6.1
6.2
6.3
7.
7.1
7.2
7.3
8.
9.
9.1
9.2
9.3
10.
10.1
10.2
10.3
11.
11.1
11.2
11.3
12.
12.1
12.2
12.3
13.
13.1
13.2
13.3
14.
15.
15.1
15.2
15.3
16.
16.1
16.2

De uitspraken
De strafopleggingen en de strafeisen
Strafbepalende factoren
Straftoemeting bij art. 6 WVW, niet onder invloed
De uitspraken
De strafopleggingen en de strafeisen
Strafbepalende factoren
Straftoemeting bij art. 5 WVW, met ernstige gevolgen
De uitspraken
De strafopleggingen en de strafeisen
Strafbepalende factoren
Deelconclusie: ernstige verkeersdelicten met ernstige gevolgen
Straftoemeting bij poging tot doodslag, inrijden op een auto
De uitspraken
De strafopleggingen en de strafeisen
Strafbepalende factoren
Straftoemeting bij poging tot doodslag, inrijden op een persoon
De uitspraken
De strafopleggingen en de strafeisen
Strafbepalende factoren
Poging tot zware mishandeling
De uitspraken
De strafopleggingen en de strafeisen
De strafbepalende factoren
Art. 5 WVW, zonder ernstige gevolgen
De uitspraken
De strafopleggingen en de strafeisen
Strafbepalende factoren
Bedreiging
De uitspraken
De strafopleggingen en de strafeisen
De strafbepalende factoren
Deelconclusie: ernstige verkeersdelicten met gevaarzetting voor of
bedreiging van een concreet persoon
Rijden onder invloed
De uitspraken
De strafopleggingen en de strafeisen
De strafbepalende factoren
Weigering ademanalyse
De uitspraken
De strafopleggingen en de strafeisen

146
147
155
164
164
165
173
183
183
184
189
192
198
198
199
203
205
205
207
215
227
227
228
236
242
242
243
248
253
253
253
257
260
266
266
267
274
284
284
285

16.3
17.
17.1
17.2
17.3
18.
18.1
18.2
18.3
19.
19.1
19.2
19.3
20.
20.1
20.2
20.3
21.

22.

Strafbepalende factoren
Doorrijden na ongeval
De uitspraken
De strafopleggingen en de strafeisen
Strafbepalende factoren
Rijden tijdens rijontzegging
De uitspraken
De strafopleggingen en de strafeisen
Strafbepalende factoren
Rijden na ongeldigverklaring of verlies geldigheid rijbewijs
De uitspraken
De strafopleggingen en de strafeisen
Strafbepalende factoren
Rijden zonder rijbewijs
De uitspraken
De strafopleggingen en de strafeisen
Strafbepalende factoren
Deelconclusie: ernstige verkeersdelicten waarbij niet sprake behoeft
te zijn geweest van ernstige gevolgen dan wel gevaar daarvoor of
bedreiging daarmee
Afsluitende opmerkingen

288
291
291
293
296
300
300
300
303
305
305
306
308
310
310
311
314

316
320

Hoofdstuk 4 Interviews
1.
Inleiding
2.
De respondenten
3.
De gang van zaken bij en na de interviews
4.
De straftoemeting
4.1.
Opvattingen inzake de straftoemeting in Nederland
4.2
Het beeld inzake straftoemeting in het derde hoofdstuk
4.3
De invloed van processuele keuzes op de straftoemeting
5.
Het juridische kader

323
323
324
325
328
328
331
332
334

Hoofdstuk 5 Conclusies en aanbevelingen
1.
Inleiding
2.
De hoogte van de opgelegde straffen
2.1
Inleiding
2.2
Ernstige verkeersdelicten met ernstige gevolgen
2.3
Ernstige verkeersdelicten met gevaarzetting voor of bedreiging van
een concreet persoon

357
357
357
357
359
360

2.4

2.5
3.
4.
5.
5.1
5.2
5.3
5.4
5.5
6.
6.1
6.2
6.3
6.3.1
6.3.2
6.3.3
6.3.4
6.4
6.5
6.5.1
6.5.2
6.6
6.6.1
6.7
6.7.1
6.7.2
6.7.3
6.7.4
6.7.5
7.

Ernstige verkeersdelicten waarbij niet sprake behoeft te zijn
geweest van ernstige gevolgen dan wel gevaar daarvoor of
bedreiging daarmee
Afronding
De hoogte van de opgelegde straffen in relatie tot de vordering van
het openbaar ministerie
Ernstige verkeersdelicten en andere ernstige delicten
De opvattingen van de respondenten over de straftoemeting bij
ernstige verkeersdelicten
Inleiding
Opvattingen inzake de straftoemeting in Nederland
Het beeld inzake straftoemeting in het derde hoofdstuk
De invloed van processuele keuzes op de straftoemeting
Afronding
Knelpunten
Inleiding
Doorrijden na ongeval
Roekeloos rijgedrag zonder ernstige gevolgen
Een lacune
Enkele voorbeelden
Opvattingen van respondenten
De mogelijke vormgeving van een strafbaarstelling
Gevaarlijk rijgedrag met gevolgen
Rijden onder invloed
De maximale gevangenisstraf; de normering in de oriëntatiepunten
De verhouding tot het bestuursrecht
Rijden tijdens een rijontzegging, na ongeldigverklaring of zonder
rijbewijs
De maximale gevangenisstraf op rijden tijdens een rijontzegging of
na ongeldigverklaring
Roekeloos rijgedrag met ernstige gevolgen
De wetsgeschiedenis en de rechtspraak van de Hoge Raad
Het straftoemetingsonderzoek
De opvattingen van de respondenten
Mogelijke verklaringen voor de rechtspraak van de Hoge Raad
Mogelijke aanpassingen van de strafbaarstelling
Tot besluit

362
364
365
367
369
369
370
371
372
373
374
374
375
377
377
378
379
380
384
387
387
389
391
391
393
393
394
395
397
399
403

Summary

405

Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3
Bijlage 4

Samenstelling begeleidingscommissie
415
Overzicht arresten en vonnissen straftoemeting verkeersdelicten 417
Toelichting op de tabellen
431
Overzicht tabellen en makers
437

Samenvatting
De aanleiding tot het onderhavige onderzoek, dat in opdracht van het WODC en
op verzoek van het Ministerie van Veiligheid en Justitie is verricht, is gelegen in
een discussie die in de Tweede Kamer is gevoerd over de straftoemeting ter zake
van ernstige verkeersdelicten en het bijbehorende wettelijk kader. In een
Algemeen Overleg dat op 28 mei 2015 plaatsvond werd door een aantal
Kamerleden aandacht gevraagd voor de bestraffing van verkeersdelicten. In een
op 18 februari 2016 aan de voorzitter van de Tweede Kamer gezonden brief
kondigt de Minister van Veiligheid en Justitie aan dat in opdracht van het WODC
onderzoek zal worden gedaan naar de straftoemeting in ernstige verkeerszaken.
Daarbij zal, zo geeft hij aan, ook onderzoek worden gedaan naar het 'strafgat' bij
(kort gezegd) roekeloos rijgedrag. En de minister wil dat in het onderzoek ook
wordt bezien of de opsporingsbevoegdheden bij het doorrijden na een ongeval
met ernstig letsel of de dood als gevolg dienen te worden uitgebreid. Dit
onderzoek strekt ter uitvoering van deze toezegging(en). De onderzoeksvragen
betreffen de straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten, de opvattingen van
praktijkjuristen over die straftoemeting, en knelpunten van juridische of
praktische aard bij de afdoening van ernstige verkeersdelicten (zie voor de
precieze formulering van de onderzoeksvragen hoofdstuk 1, par. 2).
Hoofdstuk 1
Het onderzoek naar de straftoemeting heeft zich, zo is in het eerste hoofdstuk
uiteengezet, gericht op de strafbaarstellingen in de artikelen 5 t/m 9, 107 en 163
Wegenverkeerswet 1994 (WVW 1994) alsmede enkele misdrijven uit het
Wetboek van Strafrecht. De straftoemeting bij deze strafbaarstellingen is
onderzocht aan de hand van vonnissen en arresten die zijn gepubliceerd op
www.rechtspraak.nl. Ongeveer 314 strafzaken zijn in dit deel van het onderzoek
betrokken. Verder zijn in het kader van dit onderzoek twintig interviews
gehouden: vijf met rechters en raadsheren, vijf met leden van het Openbaar
Ministerie, vijf met advocaten en vijf met experts. In elk interview zijn vragen
betreffende de straftoemeting en vragen betreffende het juridisch kader aan bod
gekomen.
Hoofdstuk 2
Het tweede hoofdstuk beschrijft de strafbaarstellingen die bij ernstige
verkeersdelicten tot een veroordeling kunnen leiden en de sancties die bij
ernstige verkeersdelicten op grond van de wet kunnen worden opgelegd. En het
1

bevat een bespreking van de aanvullende kaders voor straftoemeting die zijn
neergelegd in beleidsregels van het Openbaar Ministerie en in oriëntatiepunten
die binnen de rechtspraak landelijk zijn ontwikkeld (LOVS-oriëntatiepunten).
Wat de strafbaarstellingen uit het Wetboek van Strafrecht betreft gaat het
om moord en doodslag, (zware) mishandeling en bedreiging, alsmede strafbare
poging tot één van deze misdrijven. Uit rechtspraak van de Hoge Raad blijkt dat
(voorwaardelijk) opzet op de dood van andere weggebruikers niet snel mag
worden aangenomen. Ook de reikwijdte van beide andere strafbaarstellingen
wordt door opzeteisen ingeperkt. In de strafbaarstellingen uit de WVW 1994 die
in dit onderzoek zijn betrokken, wordt een breed palet aan gedragingen met
strafmaxima van sterk verschillende hoogte bedreigd. De zwaarste strafmaxima
zijn van toepassing bij het culpoos veroorzaken van een verkeersongeval
waardoor een ander wordt gedood of nader omschreven lichamelijk letsel
oploopt (art. 6 jo art. 175 WVW 1994). In geval de schuld bestaat in roekeloosheid
zijn nog hogere strafmaxima van toepassing. De Hoge Raad stelt evenwel strenge
eisen aan het bewijs van roekeloosheid. Het doorrijden na ongeval, het rijden
onder invloed en het weigeren van medewerking aan een alcoholonderzoek zijn
eveneens misdrijven; de maximale gevangenisstraf bedraagt bij deze misdrijven
drie maanden (artt. 7, 8, 163 jo. 176 WVW 1994). En hetzelfde geldt voor het
rijden tijdens een rijontzegging, na ongeldigverklaring van het rijbewijs of nadat
het rijbewijs zijn geldigheid heeft verloren (art. 9, eerste en tweede lid jo. art. 176
WVW 1994). De overtredingen die in dit onderzoek zijn betrokken betreffen (kort
gezegd) gevaarlijk en hinderlijk rijgedrag (art. 5 WVW 1994) en rijden zonder
rijbewijs (art. 107 WVW 1994). De maximale vrijheidsstraf bedraagt bij deze
strafbare feiten twee maanden hechtenis (art. 177 WVW 1994).
Het strafvorderingsbeleid bij een aantal ernstige verkeersdelicten wordt
genormeerd door richtlijnen voor strafvordering. Deze richtlijnen zijn vastgesteld
door het College van procureurs-generaal en binden het OM op grond van
beginselen van een behoorlijke procesorde. In de richtlijn voor strafvordering
poging doodslag wordt het met een auto opzettelijk inrijden op een persoon wat
de te eisen vrijheidsstraf betreft op één lijn gesteld met enkele andere
gedragingen, zoals verdrinken of verwurgen. Daarbij komt specifiek bij deze
gedraging nog een eis inzake een rijontzegging. Ook de richtlijnen voor
strafvordering inzake zware mishandeling, poging tot zware mishandeling en
bedreiging formuleren uitgangspunten voor een strafeis bij het (met een auto)
inrijden op een persoon. De richtlijn voor strafvordering ter zake van
verkeersongevallen en verlaten plaats ongeval kent drie tabellen. Deze betreffen
respectievelijk verkeersongevallen waarbij art. 5 WVW 1994 is overtreden, het
veroorzaken van een ernstig ongeval (art. 6 WVW 1994) en het verlaten van de
plaats van het ongeval (art. 7 WVW 1994). De strafeis ter zake van het
2

veroorzaken van een ernstig verkeersongeval wordt ingevolge de betreffende
tabel bepaald aan de hand van drie variabelen: 1. de gevolgen voor het
slachtoffer; 2. alcoholgebruik en 3. de mate van schuld. Ook voor de
strafvordering bij rijden onder invloed van alcohol en/of drugs en rijden tijdens
een rijverbod bestaat een richtlijn. Blijkens de tabel die ziet op de ervaren
bestuurder wordt de strafeis bepaald door twee factoren: alcoholgehalte van
adem of bloed en recidive.
Binnen de rechtspraak zijn voor een aantal vaak voorkomende delicten
oriëntatiepunten aangegeven waarop de rechter zich kan oriënteren bij de
oplegging van de straf. Oriëntatiepunten inzake commune delicten die bij
berechting van ernstige verkeersdelicten een rol kunnen spelen zijn geformuleerd
bij bedreiging. Indien bedreiging plaatsvindt in de vorm van inrijden op een
persoon geldt sinds 11 maart 2016 een oriëntatiepunt van 4 maanden
gevangenisstraf. Indien het feit is begaan tegen een politieagent (etc.), kan de
straf met 33 tot 100% worden verhoogd, volgens de toelichting. Oriëntatiepunten
zijn ook vastgesteld bij art. 6 WVW 1994. De betreffende tabel lijkt sterk op de
tabel voor dit misdrijf in de richtlijn, al zijn er verschillen. Ook de (tabellen met)
oriëntatiepunten voor art. 8 WVW 1994 lijken sterk op de corresponderende
tabellen in de richtlijnen, al zijn er ook hier verschillen. Voor de genoemde
verschillen geldt dat soms de richtlijnen en soms de oriëntatiepunten een hogere
straf aangewezen achten.
Hoofdstuk 3
Het derde hoofdstuk behelst de resultaten van het onderzoek naar de
straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten. Binnen die ernstige
verkeersdelicten zijn 17 categorieën onderscheiden. Deze zijn weergegeven in
onderstaande tabel.
Tabel 1 Categorieën ernstige verkeersdelicten
Nummer

Naam categorie

Aantal zaken

1.

Moord en doodslag

11

2.

(Zware) mishandeling

7

3.

Roekeloosheid

17

4.

Art. 6 WVW, onder invloed

26

5.

Art. 6 WVW, niet onder invloed

29

3

Nummer

Naam categorie

Aantal zaken

6.

Art. 5 WVW, met ernstige gevolgen

15

7.

Poging tot doodslag, inrijden op auto

11

8.

Poging tot doodslag, inrijden op persoon

24

9.

Poging tot zware mishandeling

29

10.

Art. 5 WVW, zonder ernstige gevolgen

20

11.

Bedreiging

10

12.

Rijden onder invloed

36

13.

Art. 163 WVW

13

14.

Doorrijden na ongeval

18

15.

Rijden tijdens rijontzegging

14

16.

Rijden na ongeldigverklaring of verlies geldigheid rijbewijs

16

17.

Rijden zonder rijbewijs

18

Deze categorieën zijn samengebracht in drie subgroepen. De eerste betreft
ernstige verkeersdelicten met ernstige gevolgen. Daaronder vallen de categorieën
1 t/m 6. De tweede subgroep betreft ernstige verkeersdelicten zonder ernstige
gevolgen waarbij wel van gevaarzetting voor of bedreiging van een concreet
persoon sprake is geweest. Daaronder ressorteren de categorieën 7 t/m 11. De
resterende categorieën regarderen ernstige verkeersdelicten waarbij niet van
ernstige gevolgen dan wel gevaar daarvoor of bedreiging daarmee sprake behoeft
te zijn geweest. Daaronder vallen de categorieën 12 t/m 17.
De straftoemeting wordt per subgroep besproken. Eerst wordt de
straftoemeting per tot een subgroep behorende categorie in kaart gebracht. Die
bespreking kent (uitgezonderd de paragraaf over roekeloosheid) een vaste
opbouw. Per categorie wordt (in een tabel) aangegeven (1) welke strafzaken in
het onderzoek zijn betrokken; (2) welke straffen de feitenrechter heeft opgelegd
en welke straffen door het OM zijn geëist en (3) welke factoren door de hoogste
feitenrechter die over de zaak heeft geoordeeld zijn betrokken bij de
straftoemeting. Daarna wordt per subgroep een deelconclusie getrokken. In die
deelconclusies zijn telkens tabellen opgenomen waarin per categorie de
frequentst opgelegde hoofdstraf en rijontzegging alsmede de bandbreedte van de
opgelegde hoofdstraffen is weergegeven.
4

Bij de eerste subgroep (de ernstige verkeersdelicten met ernstige gevolgen)
kan uit die tabel worden afgeleid dat bij een combinatie van zeer ernstige
gevolgen (fataal of zwaar lichamelijk letsel) en een hoge schuldgraad (opzet of
roekeloosheid) het opleggen van een (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf
het uitgangspunt is. Alleen in zeer uitzonderlijke gevallen kiest de rechter voor
een andere strafmodaliteit. Als de schuld niet bestaat in roekeloosheid blijkt (in
lijn met de oriëntatiepunten) van betekenis of de verdachte al dan niet onder
invloed verkeerde. Ook bij een combinatie van schuld, kortweg drugs- of
alcoholgebruik en zeer ernstige gevolgen (fataal of zwaar lichamelijk letsel) is het
uitgangspunt dat een (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf wordt opgelegd.
Is geen alcohol- of drugsgebruik vastgesteld dan blijkt de rechter in de
onderzochte gevallen meestal een taakstraf (gekoppeld aan een voorwaardelijke
gevangenisstraf) op te leggen, ook bij dodelijk letsel. In vrijwel alle zaken heeft de
rechter als bijkomende straf een rijontzegging opgelegd, bijna altijd (deels)
onvoorwaardelijk.
Bij de tweede subgroep (de ernstige verkeersdelicten met gevaarzetting
voor of bedreiging van een concreet persoon) kan uit de tabel worden afgeleid
dat de rangschikking van de straftoemeting in de verschillende categorieën
aansluit bij de wettelijke strafbedreiging. Hoe hoger de wettelijke strafbedreiging,
hoe zwaarder de strafmodaliteit is die het frequentst wordt opgelegd en hoe
zwaarder de hoogst opgelegde hoofdstraf is. Bij poging tot doodslag blijkt de
rechter in de regel een onvoorwaardelijke gevangenisstraf op te leggen. Bij
bedreiging kiest de rechter in de regel voor een gevangenisstraf of een taakstraf.
Bij overtredingen van art. 5 WVW 1994 zonder ernstige gevolgen vertoont de
straftoemeting een rijk geschakeerd beeld. In een aanmerkelijk deel van de
onderzochte zaken heeft de rechter hechtenis opgelegd; in een deel van die zaken
zelfs de maximale. In veel van deze zaken is de verdachte echter ook voor andere
(ernstige) delicten veroordeeld; de onderzochte zaken vormen geen
representatieve afspiegeling van de strafzaken waarin voor art. 5 WVW 1994
wordt veroordeeld.
De derde subgroep (de ernstige verkeersdelicten waarbij niet sprake
behoeft te zijn geweest van ernstige gevolgen dan wel gevaar daarvoor of
bedreiging daarmee) kent, zo bleek al, een aantal misdrijven waarvoor dezelfde
strafbedreiging geldt: het rijden onder invloed, het weigeren medewerking te
verlenen aan een alcoholonderzoek, het doorrijden na ongeval en het rijden
tijdens een rijontzegging. De hoogst opgelegde straffen wegens elk van deze
misdrijven laten zich niet goed rangschikken. Zo is de hoogste hoofdstraf
opgelegd wegens doorrijden na ongeval (drie maanden gevangenisstraf); tegelijk
legt de rechter bij dit misdrijf in de meeste gevallen slechts een geldboete op. Bij
de weigering om mee te werken aan een ademanalyse kiest de rechter het
5

frequentst voor een taakstraf. Bij rijden onder invloed blijkt de rechter in de
onderzochte zaken in de meeste gevallen een geldboete op te leggen, maar in
ernstige gevallen legt hij ook bij dit delict gevangenisstraffen op. Bij rijden tijdens
een rijontzegging, na ongeldigverklaring of nadat het rijbewijs zijn geldigheid
heeft verloren legt de rechter in een deel van de gevallen een onvoorwaardelijke
gevangenisstraf op; in de meeste gevallen blijft het evenwel bij een taakstraf.
Uit de bevindingen in de verschillende subgroepen gezamenlijk kan worden
afgeleid dat verschillen tussen strafoplegging en strafeis er voor een deel mee
samenhangen dat de eis en de straf op uiteenlopende delicten gebaseerd zijn. Dat
doet zich onder meer voor bij (1) veroordelingen voor schending van art. 6 WVW
1994 op grond van schuld niet bestaande in roekeloosheid (grondslag strafeis:
schuld bestaande in roekeloosheid); (2) veroordelingen voor schending van art. 5
WVW 1994, waarbij ernstige gevolgen zijn ingetreden (grondslag strafeis:
overtreding van art. 6 WVW 1994); (3) veroordelingen voor poging tot zware
mishandeling (grondslag strafeis: poging tot doodslag) en (4) veroordelingen voor
bedreiging met een levensdelict of met zware mishandeling (grondslag strafeis:
poging tot doodslag of poging tot zware mishandeling).
Hoofdstuk 4
In het vierde hoofdstuk wordt verslag gedaan van de opvattingen van
praktijkjuristen, zoals deze uit de interviews naar voren komen. Daarbij gaat het
om verschillende typen bevindingen. In de eerste plaats komt uit de interviews
een beeld naar voren van het draagvlak dat bepaalde opvattingen binnen
(deelgroepen van) respondenten hebben. In de tweede plaats zijn in de
interviews argumenten geformuleerd voor opvattingen. In de derde plaats zijn in
de interviews suggesties voor wetswijziging gedaan.
Wat de straftoemeting betreft, geeft een deel van de respondenten aan de
straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten in Nederland redelijk adequaat te
vinden. Andere respondenten geven aan de gestelde vraag (hoe denkt U over de
straftoemeting ter zake van ernstige verkeersdelicten in Nederland in het
algemeen?) eigenlijk niet te kunnen beantwoorden. Enkele respondenten zijn
ronduit ontevreden over het niveau van straftoemeting. Bij de tweede vraag, die
ziet op het niveau van straftoemeting bij specifieke delicten, komen meer
respondenten met kritiek. De straftoemeting bij gevaarlijk rijgedrag dat zonder
gevolgen is gebleven, zou volgens sommige respondenten te laag zijn. Ook de
straffen bij doorrijden na ongeval zouden volgens enkele respondenten te laag
zijn (vooral waar een persoon letsel heeft bekomen). Bij rijden onder invloed
hebben enkele respondenten kritiek op de oriëntatiepunten, onder meer waar
het de bestraffing bij recidive betreft. Het rijden tijdens een rijontzegging wordt
6

volgens sommige respondenten ook te laag bestraft. En sommigen betogen dat te
licht wordt gestraft in gevallen waarin iemand onder invloed van alcohol een
ongeval heeft veroorzaakt waarbij een ander zwaar lichamelijk letsel heeft
bekomen of om het leven is gekomen. Kritiek dat het niveau van straftoemeting
te hoog is, klinkt veel minder door in de interviews, en komt alleen van twee
respondenten uit de advocatuur.
Aan de respondenten is de vraag gesteld of het beeld inzake de
straftoemeting dat uit het derde hoofdstuk naar voren komt, in het bijzonder wat
art. 6 WVW 1994 betreft, representatief is. Deze vraag wordt door een deel van
de respondenten bevestigend beantwoord, een klein deel kiest voorzichtiger
bewoordingen, en enkele respondenten onthouden zich van een oordeel. Een
aantal respondenten maken daarbij opmerkingen en kanttekeningen, onder meer
over de beperking tot op www.rechtspraak.nl gepubliceerde strafzaken. De
laatste vraag betreffende de straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten die aan
de respondenten is voorgelegd, ziet op de invloed van processuele aspecten. Dat
(per parket) verschillende keuzes in de wijze van tenlastelegging worden gemaakt
(art. 5 dan wel art. 6 WVW 1994), wordt door een aantal respondenten bevestigd.
Een respondent uit het Openbaar Ministerie geeft aan dat in verband met deze
problematiek inmiddels maatregelen zijn getroffen.
Wat het wettelijk kader betreft geven een aantal respondenten aan dat in
gevallen van ernstig gevaarzettend rijgedrag art. 5 WVW 1994 onvoldoende
soelaas biedt. De meeste respondenten zijn voorstander van of zien voordelen in
een strafbaarstelling van ernstig gevaarzettend gedrag als zodanig, met een
strafmaximum dat beduidend hoger ligt dan dat van art. 5 WVW 1994. Alle
respondenten geven verder aan de interpretatie van roekeloosheid (art. 175,
tweede lid WVW 1994) door de Hoge Raad (zeer) streng te vinden. Enkele
respondenten hebben geen problemen met die strenge interpretatie; andere zijn
er (zeer) ongelukkig mee. Verschillende bezwaren worden genoemd. De strenge
interpretatie zou niet goed zijn uit te leggen aan slachtoffers en nabestaanden;
niet alleen de straf, maar ook de kwalificatie (het etiket) die aan een gedraging
wordt gegeven is van belang; en de strenge interpretatie strookt niet met de
bedoeling van de wetgever. Daarnaast roepen de strafverzwarende
omstandigheden van het derde lid van art. 175 WVW 1994 alsmede de
verhouding tussen die omstandigheden en de roekeloosheid kritiek op. De vraag
of op andere wijze in strafbaarstelling van de ernstigste vormen van
gevaarzettend gedrag met ernstige gevolgen dient te worden voorzien, wordt
verschillend beantwoord. Sommige respondenten willen tot aanpassingen komen
die tot gevolg hebben dat gedragingen die nu niet onder roekeloosheid vallen
met een hoger strafmaximum worden bedreigd. Over de vraag of een vervolging
ter zake van art. 5 WVW 1994 wenselijk is in gevallen waarin een andere
7

verkeersdeelnemer bij gelegenheid van het gevaarlijke verkeersgedrag om het
leven is gekomen, wordt verschillend gedacht. Meer consensus is er over het
wenselijke forum als in dergelijke gevallen toch vervolgd wordt: nogal wat
respondenten geven aan dat de zaak dan door de meervoudige kamer zou
moeten worden behandeld.
Over de inhoud van de oriëntatiepunten en/of richtlijnen hebben enkele
respondenten geen uitgesproken opvattingen. Veel respondenten vinden de
inhoud in het algemeen adequaat. Wel merken enkele respondenten op dat
recidive een belangrijkere rol zou mogen spelen in de oriëntatiepunten. Ook komt
in enkele gesprekken naar voren dat de oriëntatiepunten zich over sommige
onderwerpen niet of niet duidelijk genoeg uitlaten. Sommige respondenten
vinden dat de in de oriëntatiepunten geïndiceerde straffen in het algemeen aan
de lage kant zijn. Over de oriëntatiepunten bij art. 6 WVW 1994 en art. 8 WVW
1994 zijn specifieke opmerkingen gemaakt. Zo zijn een aantal respondenten van
mening dat de factor recidive bij rijden onder invloed zwaarder zou moeten
wegen.
Specifiek bij het doorrijden na ongeval is de vraag gesteld of het wenselijk
zou zijn bij verdenking van dit misdrijf meer opsporingsbevoegdheden ter
beschikking te stellen. Een groot deel van de respondenten beantwoordt deze
vraag niet in bevestigende zin. Respondenten van het Openbaar Ministerie, maar
ook enkele anderen, geven wel aan dat er behoefte bestaat aan bepaalde
opsporingsbevoegdheden. Genoemd worden aanhouding buiten heterdaad, de
bevoegdheid om camerabeelden op te vragen en het vorderen van
telefoongegevens.
Bij de open slotvraag gaan betrekkelijk veel respondenten in op aspecten
die de verhouding tussen het strafrechtelijke en bestuursrechtelijke sanctiestelsel
betreffen.
Hoofdstuk 5
Het vijfde en laatste hoofdstuk is gestructureerd aan de hand van de
onderzoeksvragen en bevat conclusies en aanbevelingen. De conclusies volgen uit
het tweede tot en met vierde hoofdstuk; die hoofdstukken zijn in het voorgaande
kort weergegeven. In het kader van deze samenvatting zijn daarom vooral de
aanbevelingen van belang. Die aanbevelingen zien op de knelpunten van
juridische of praktische aard die in de loop van dit onderzoek zijn geconstateerd.
De eerste aanbeveling betreft het doorrijden na ongeval. Bij dat misdrijf zijn
een groot aantal bevoegdheden tot opsporing thans niet van toepassing.
Daaronder valt ook de bevoegdheid tot inbeslagneming buiten heterdaad. Bij een
keuze voor een verhoging van het strafmaximum zou rekening kunnen worden
8

gehouden met de normering van bevoegdheden die is neergelegd in het concept
van het Tweede boek van het nieuwe Wetboek van Strafvordering. In dat concept
zijn een groot aantal bevoegdheden gekoppeld aan het criterium verdenking van
een misdrijf waarop gevangenisstraf van een jaar of meer is gesteld. Zo kan een
opsporingsambtenaar bij verdenking van een dergelijk misdrijf een daarvoor
vatbaar voorwerp in beslag nemen.
Van groot belang is de aanbeveling inzake roekeloos rijgedrag dat zonder
ernstige gevolgen is gebleven. Naar onze mening zijn er gronden voor de
invoering van een strafbaarstelling die zeer gevaarlijk rijgedrag dat zonder
gevolgen is gebleven met een hogere vrijheidsstraf dan twee maanden bedreigt.
Inspiratie voor de vormgeving van een dergelijke strafbaarstelling kan worden
geput uit Par. 315c van het Duitse Strafgesetzbuch. De kern van een
strafbaarstelling naar dit model zou bestaan in een selectie van
verkeersovertredingen waarvan het overtreden een zo groot gevaar kan
opleveren dat een (veel) hogere straf onder omstandigheden gerechtvaardigd kan
zijn. Wat de bijkomende voorwaarden voor strafbaarheid betreft, lijken zowel de
ernst van de verkeersovertreding als het geen acht slaan op (mogelijke) andere
verkeersdeelnemers van cruciaal belang. Het strafmaximum van twee jaar dat op
een vergelijkbare Spaanse strafbaarstelling is gesteld, zou voor Nederland een
aanknopingspunt kunnen zijn. Een aldus vormgegeven strafbaarstelling zou in een
nieuw art. 5a WVW 1994 kunnen worden opgenomen.
Bij de bijzondere situatie van vervolging wegens art. 5 WVW 1994 terwijl de
gevaarzetting in verband staat met gevolgen die bij andere personen zijn
ingetreden (de dood of zwaar lichamelijk letsel) wordt geconcludeerd dat
vervolging voor de kantonrechter niet wenselijk voorkomt. Een aanpassing van de
competentieregels die vervolging voor de meervoudige kamer mogelijk maakt bij
een tenlastelegging van art. 5 WVW 1994 heeft vervolgens ook voordelen in
verband met keuzes die spelen rond de inrichting van de tenlastelegging. Artikel 6
WVW 1994 behoeft niet meer primair ten laste te worden gelegd om te bereiken
dat de meervoudige kamer zich over de zaak mag buigen. En in gevallen waarin
blijkt dat ten onrechte uitsluitend art. 5 WVW 1994 ten laste is gelegd, kan het
misdrijf van artikel 6 WVW 1994 (indien die tenlastelegging op hetzelfde feit in de
zin van art. 68 Sr ziet) alsnog ten laste worden gelegd.
De volgende aanbeveling betreft het wettelijk strafmaximum bij rijden
onder invloed. Mede gelet op de grote gevaren die aan het besturen van
motorvoertuigen onder invloed van alcohol verbonden zijn, valt veel te zeggen
voor een forse verhoging van het wettelijk strafmaximum. Ook de doorwerking
van dat maximum in het bij recidive geldende wettelijk strafmaximum pleit
daarvoor. Dat strafmaximum bij recidive ligt een derde hoger; ook bij veelvuldig
recidiveren ter zake van rijden onder invloed is de maximale gevangenisstraf
9

thans vier maanden (art. 43a Sr). Daarnaast is zeer wel voorstelbaar recidive in
richtlijnen en oriëntatiepunten zwaarder mee te wegen dan thans gebeurt.
Een analyse van de verhouding tussen het strafrechtelijk en
bestuursrechtelijk sanctiestelsel leidt tot de aanbeveling de recidiveregeling van
art. 123b WVW 1994 (op termijn) in aangepaste vorm in het strafrecht onder te
brengen. Aan het amendement dat tot de invoering van de recidiveregeling heeft
geleid lag mogelijk ten grondslag dat onvoldoende vertrouwen bestond in een
voldoende strenge hantering van de voorgestelde normering van de rijontzegging
door de strafrechter. Effectuering van de voorstellen die in dit onderzoek zijn
gedaan kan er aan bijdragen dat het vertrouwen daarin groeit. Daarnaast pleit de
onschuldpresumptie er voor de bestuursrechtelijke sancties van de ‘(lichte)
educatieve maatregel alcohol en verkeer’ (EMA en LEMA) tot strafrechtelijke
sancties te maken. Daarmee wordt verzekerd dat niet een EMA of LEMA kan
worden opgelegd voor een strafbaar feit ter zake waarvan de verdachte is
vrijgesproken.
Ten aanzien van rijden tijdens een rijontzegging, na ongeldigverklaring of
verlies van geldigheid van het rijbewijs worden twee aanbevelingen gedaan. Ten
eerste wordt aanbevolen, op wetssystematische grond, het strafmaximum te
verhogen. De tweede aanbeveling betreft het bewijs van het weten of
redelijkerwijs moeten weten van de rijontzegging of ongeldigverklaring. De
beslissing tot ongeldigverklaring door het CBR wordt aan de betrokkene
toegezonden, niet betekend. Het komt wenselijk voor dat voorzien wordt in een
wijze van kennisgeving die bevordert dat de ongeldigverklaring strafrechtelijk
daadwerkelijk effect sorteert.
De laatste aanbeveling betreft de roekeloosheid. De voorgestelde
strafbaarstelling van roekeloos rijgedrag in art. 5a WVW 1994 zou gekoppeld
kunnen worden aan het bestaande begrip roekeloosheid. Dat zou kunnen door
aan art. 175 lid 2 WVW 1994 een zin toe te voegen, luidend: ‘Van roekeloosheid is
in ieder geval sprake als het gedrag tevens als een overtreding van artikel 5a kan
worden aangemerkt.’ Daarbij zou het verkeren in de toestand, bedoeld in artikel
8, eerste, tweede, derde of vierde lid, dan wel het niet voldoen aan een bevel,
gegeven bij of krachtens artikel 163, tweede, zesde, achtste, of negende lid als
strafverzwaringsgrond in het derde lid van art. 175 WVW 1994 behouden kunnen
blijven. Deze definitiebepaling zou bewerkstelligen dat het bestaande begrip
roekeloosheid een ruimere reikwijdte krijgt, en er voor zorgen dat de verhouding
tussen roekeloosheid en de strafverhogingsgrond van het derde lid logisch wordt.

10

Hoofdstuk 1

Inleiding

Prof. mr. B.F. Keulen
Prof. mr. H.D. Wolswijk
1.

De aanleiding tot het onderzoek

Op 28 mei 2015 vond in de Tweede Kamer een Algemeen Overleg plaats over
wegverkeer en verkeersveiligheid.1 In dat overleg werd door een aantal
Kamerleden de aandacht gevraagd voor de bestraffing van verkeersdelicten. Het
Kamerlid Visser (VVD) stelde dat ‘het gevoel voor recht en rechtvaardigheid
ontbreekt bij de aanpak van alcohol in het verkeer’ (p. 7). Zij wil dat bekeken
wordt ‘of zwaardere overtredingen zwaarder kunnen worden beboet en of het
vaker begaan van overtredingen zwaarder kan worden beboet’ (p. 8). Het
Kamerlid Hoogland (PvdA) bepleitte een ander boetesysteem, namelijk ‘de
stapelboete. Begaat iemand één keer een verkeersovertreding, dan krijgt hij een
lagere boete. Is iemand hardleers en gaat hij keer op keer de fout in, dan krijgt hij
een hogere boete’ (p. 9). De PvdA is, zo stelt hij, ‘voorstander van meer coulance
tegenover mensen die een foutje maken, maar wil notoire overtreders die
gevaarlijke overtredingen begaan graag effectief straffen’ (p. 12). Het Kamerlid
Bashir (SP) betoogt dat het alcoholslot vervangen moet worden door een
rijverbod, waarvan de rechter de duur moet vastleggen (p. 14).
Minister van Veiligheid en Justitie Van der Steur geeft in zijn reactie aan dat
hij er van overtuigd is ‘dat de hardleerse drankrijder’ steviger moet worden
aangepakt. Ook wil hij ‘in algemene zin bekijken of er nog maatregelen kunnen
worden genomen om recidivisten of personen die ernstige verkeersdelicten
begaan, strenger aan te pakken’. Hij geeft aan met het OM te hebben besproken
‘hoe het tegen het huidige strafstelsel aankijkt met betrekking tot ernstige
verkeersovertredingen’. De Minister neemt zich voor ‘om eens met de
rechterlijke macht en het OM in overleg te gaan over de praktische bezwaren op
het punt van ernstige verkeersovertredingen, de progressieve boetes, het
afpakken van voertuigen en de mogelijkheden die we op dat gebied hebben of
moeten creëren (p. 32). In reactie op het Kamerlid Hoogland geeft hij vervolgens
aan graag bereid te zijn ‘om te bekijken of er binnen het huidige stelsel
maatregelen kunnen worden genomen om recidivisten of personen die ernstige
verkeersdelicten begaan, strenger aan te pakken’ (p. 38). Ook de gedachte van
het Kamerlid Visser ‘dat als iemand één keer gevaarlijk gedrag vertoont, hij
1

Kamerstukken II 2014/15, 29 398, nr. 473.

11

zwaarder moet worden gestraft’, zal in een te concipiëren brief aan de Tweede
Kamer worden meegenomen.
In een op 18 februari 2016 aan de voorzitter van de Tweede Kamer gezonden
brief gaat de Minister van Veiligheid en Justitie nader in op ‘de toekomst van het
alcoholslotprogramma, de strengere aanpak van personen die ernstige
verkeersdelicten plegen en mogelijke aanpassingen aan het huidige
boetestelsel’.2 Daarin komt de Minister tot de conclusie ‘dat het onderbrengen
van het ASP in het strafrecht te weinig meerwaarde biedt naast het bestaande
instrumentarium om rijden onder invloed aan te pakken en dat het derhalve niet
opportuun is om het ASP in stand te houden’.3 De Minister signaleert vervolgens
dat het om ‘te voorkomen dat personen onder invloed van alcohol deelnemen
aan het verkeer’ van belang is ‘dat de straffen voldoende afschrikwekkend zijn.
Daarom heb ik het WODC verzocht in 2016 onderzoek te doen naar de
straftoemeting in ernstige verkeerszaken, waaronder het rijden onder invloed.
Aan de hand van dit onderzoek zal worden bezien of de straftoemeting in
dergelijke zaken passend is.’ (p. 4).
In de brief is voorts een paragraaf opgenomen met als kop ‘Aanscherping
van de verkeershandhaving’. Daarin geeft de Minister aan het van groot belang te
achten ‘dat recidivisten of personen die ernstige verkeersdelicten plegen,
waaronder personen die met te veel alcohol op deelnemen aan het verkeer of
personen die rijden tijdens een ontzegging van de rijbevoegdheid, streng worden
aangepakt. Om hier uitvoering aan te kunnen geven, acht ik het van belang een
goed beeld te hebben van de huidige straftoemeting’ (p. 8). In bij deze brief
behorende tabellen is een op cijfers van het WODC gebaseerd overzicht
opgenomen van straffen die wegens nader omschreven ernstige verkeersdelicten
worden opgelegd. Deze informatie geeft volgens de Minister ‘een eerste beeld
van de bestraffing van deze delicten, maar biedt onvoldoende basis om een
uitspraak te kunnen doen over de vraag of de straftoemeting in ernstige
verkeerszaken passend is. Immers, er is niets bekend over de aard en
omstandigheden van de zaken en de overwegingen van de officier van justitie en
de rechter. Om hier meer inzicht in te krijgen zal in 2016 onderzoek worden
gedaan naar de straftoemeting in ernstige verkeerszaken, waarbij
dossieronderzoek zal plaatsvinden. Hierbij zal in ieder geval worden gekeken naar
gevaarlijk rijgedrag, het veroorzaken van een ernstig verkeersongeval, het
doorrijden na een ongeval met ernstig letsel, het rijden onder invloed en het
rijden tijdens een ontzegging van de rijbevoegdheid of met een ongeldig rijbewijs
2
3

Kamerstukken II 2015/16, 29 398, nr. 495.
Dat standpunt is nadien weer enigszins genuanceerd; zie Kamerstukken II 2016/17, 29 398, nrs. 544
en 546.

12

(artikelen 5 t/m 9 van de Wegenverkeerswet 1994). Aan de hand van het
onderzoek zal worden bezien of de straftoemeting in ernstige verkeerszaken
passend is en zal het OM beoordelen of de strafvorderingsrichtlijnen van het OM
moeten worden aangepast. Hierbij zal ik ook aandacht schenken aan het vanuit
de wetenschap geconstateerde ‘strafgat’ bij de berechting van ernstige
verkeersovertredingen als poging tot doodslag of roekeloos rijgedrag (vgl. HR 27
januari 2015, NJ 2015, 346, m.nt. Keulen). Ten slotte zal worden bezien of de
opsporingsbevoegdheden bij het doorrijden na een ongeval met ernstig letsel of
de dood tot gevolg dienen te worden uitgebreid. In de praktijk stuit men op de
begrenzing van deze bevoegdheden in verband met de maximale straf die op dit
misdrijf is gesteld.’
Dit onderzoek, dat in opdracht van het WODC en op verzoek van de Directie
Rechtshandhaving en Criminaliteitsbestrijding van het Ministerie van Veiligheid
en Justitie is uitgevoerd door medewerkers van de vakgroep strafrecht en
criminologie van de Rijksuniversiteit Groningen, strekt tot uitvoering van deze
toezegging.
2.

De inrichting van het onderzoek

Uit de passages die de Minister van Veiligheid en Justitie in zijn brief van 18
februari 2016 aan dit onderzoek heeft gewijd, blijkt dat het zowel ziet op de
straftoemeting als op de vormgeving en meer in het algemeen het juridisch kader
van de vervolging van ernstige verkeersdelicten. Dat heeft zich vertaald in de
formulering van de vijf onderzoeksvragen die in dit onderzoek centraal staan:
1. Wat kan op basis van de geselecteerde strafzaken worden gezegd over de
straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten? Wat kan, in het bijzonder,
worden gezegd over de invloed die een bewezenverklaring van opzet of
schuld aan een al dan niet gerealiseerd gevolg, de ernst van de gevolgen
(schade, letsel, overlijden) en het onder invloed verkeren van de dader (en
eventueel het promillage) op de straftoemeting hebben?
2. Is er een significant verschil tussen de strafeis van het Openbaar Ministerie en
de straf die de rechter heeft opgelegd? Kan een eventueel verschil worden
verklaard?
3. Kan iets worden gezegd over de verhouding van de bestraffing van ernstige
verkeersdelicten tot de bestraffing van hetzelfde gedrag buiten het
verkeersdomein?

13

4. Hoe kijken de geïnterviewde praktijkjuristen aan tegen de straftoemeting bij
ernstige verkeersdelicten? Hoe beoordelen zij daarbij de invloed die
strafvorderlijke factoren (zoals de wijze van ten laste leggen; de rechter waar
het strafbare feit bij wordt aangebracht) hebben op de straftoemeting)?
5. Zijn er knelpunten van juridische of praktische aard bij de afdoening van
ernstige verkeersdelicten? Ontbreekt, meer in het bijzonder, een
strafbaarstelling die (zeer) gevaarlijk rijgedrag dat zonder gevolgen is gebleven
met een vrijheidsstraf van meer dan twee maanden bedreigt? Zijn er
aanwijzingen dat, al dan niet mede door de toepasselijke strafmaxima,
opsporingsbevoegdheden dan wel sanctiemodaliteiten die bij ernstige
verkeersdelicten van nut kunnen zijn thans ontbreken?
Voor de beantwoording van deze onderzoeksvragen is in de eerste plaats
onderzoek gedaan naar de hoogte van de straftoemeting. Van dat onderzoek
wordt verslag gedaan in het tweede en derde hoofdstuk. Het tweede hoofdstuk
bevat een beschrijving van de strafbaarstellingen die bij ernstige verkeersdelicten
tot een veroordeling kunnen leiden en van de sancties die bij deze
verkeersdelicten op grond van de wet kunnen worden opgelegd. En het bevat een
bespreking van de aanvullende kaders voor straftoemeting die in beleidsregels
van het Openbaar Ministerie en de Landelijke oriëntatiepunten van het LOVS zijn
neergelegd. Daarbij wordt telkens niet alleen aandacht besteed aan de huidige
vormgeving van deze kaders, maar ook aan de wijzigingen die zich daar in de
afgelopen jaren in hebben voltrokken. Die wijzigingen kunnen in beginsel van
belang zijn voor (verschillen in) straftoemeting in zaken die de afgelopen jaren
berecht zijn. Aandacht wordt ook besteed aan knelpunten bij de toepassing van
deze strafbaarstellingen die in rechtspraak en literatuur naar voren zijn gekomen,
en aan (de toepassing van) verwante strafbaarstellingen buiten het verkeersrecht.
Daarmee is de achtergrond geschetst tegen welke de straftoemeting in concrete
strafzaken betreffende ernstige verkeersdelicten in de afgelopen jaren geplaatst
kan worden.
In het derde hoofdstuk komt de straftoemeting bij ernstige
verkeersdelicten aan de orde. Dit deel van het onderzoek heeft zich, in
overeenstemming met de in het voorgaande geciteerde passage uit de brief aan
de Tweede Kamer, uitgestrekt over een groot aantal strafbaarstellingen. Daartoe
behoren de in de brief genoemde strafbaarstellingen in de artikelen 5 t/m 9
WVW 1994. Maar ook misdrijven uit het Wetboek van Strafrecht zijn in het
onderzoek betrokken. Ernstige verkeersdelicten kunnen ook tot een veroordeling
leiden wegens moord of doodslag, zware mishandeling, mishandeling of
bedreiging. En zij kunnen eveneens resulteren in een veroordeling wegens poging
tot doodslag of poging tot zware mishandeling. Het onderzoek naar de
14

straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten heeft plaatsgevonden aan de hand
van vonnissen en arresten van strafrechters.
In het vierde hoofdstuk wordt verslag gedaan van interviews die in het
kader van dit onderzoek zijn gehouden. In totaal gaat het om twintig interviews:
vijf met rechters en raadsheren, vijf met leden van het openbaar ministerie, vijf
met advocaten en vijf met experts. In elk interview zijn vragen betreffende de
straftoemeting en betreffende het juridisch kader aan bod gekomen.
In het vijfde hoofdstuk, ten slotte, worden de onderzoeksvragen die in het
voorgaande zijn weergegeven beantwoord.
In het navolgende zal nog nader worden toegelicht hoe het onderzoek naar de
straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten is uitgevoerd. Ook zal nog worden
ingegaan op de gang van zaken bij de interviews en de vragen die in de interviews
zijn gesteld. Tot slot zal in dit inleidend hoofdstuk een onderzoek van
medewerkers van Intervict worden besproken dat gereedkwam in de periode
waarin dit onderzoek werd uitgevoerd, en dat ook de straftoemeting bij ernstige
verkeersdelicten betrof. De probleemstelling en resultaten van dat onderzoek
worden samengevat, en toegelicht wordt hoe die resultaten bij het onderhavige
onderzoek zijn betrokken en in relatie tot het onderhavige onderzoek kunnen
worden gewaardeerd.
3.

De wijze van uitvoering van het onderzoek naar de straftoemeting

Zoals aangegeven strekt het onderzoek naar de straftoemeting bij ernstige
verkeersdelicten zich uit tot een groot aantal strafbaarstellingen in het Wetboek
van Strafrecht en de Wegenverkeerswet 1994. Die strafbaarstellingen zijn
leidraad geweest bij de structurering van het onderzoek naar de straftoemeting;
zaken waarin straffen zijn opgelegd wegens ernstige verkeersdelicten zijn
gerubriceerd op grond van de kwalificatie van het ernstige verkeersdelict. In
sommige gevallen zijn enkele kwalificaties samen genomen, een voorbeeld is
moord en doodslag. Veroordelingen wegens deze misdrijven komen bij ernstige
verkeersdelicten niet zeer dikwijls voor. Bij andere kwalificaties is een nadere
onderverdeling gemaakt. Dat geldt bijvoorbeeld voor poging tot doodslag, waar
onderscheid is gemaakt tussen inrijden op een auto en inrijden op een persoon.
Daardoor komen twee categorieën met een beheersbare omvang tot stand en
kan duidelijk worden of de straftoemeting in de zaken die in beide categorieën
zijn opgenomen verschilt. Ook bij artikel 6 WVW 1994 (schuld aan een
verkeersongeval waardoor een ander wordt gedood of, kort gezegd, letsel wordt
toegebracht) is een onderverdeling gemaakt: was de verdachte onder invloed of
15

niet. Ook hier is de gedachte dat dit verschil voor de straftoemeting mogelijk
relevant kan zijn en zorgt het onderscheid er tevens voor dat twee categorieën
van een meer beheersbare omvang tot stand komen. Een afzonderlijke categorie
zijn daarbij nog de veroordelingen wegens roekeloosheid waartegen beroep in
cassatie is ingesteld. Veroordelingen wegens deze misdrijven (poging tot doodslag
en art. 6 WVW 1994) komen bij ernstige verkeersdelicten betrekkelijk veelvuldig
voor. Bij art. 5 WVW 1994 is eveneens een onderverdeling gemaakt, naar zaken
waarin het ongeval wel of geen ernstige gevolgen heeft gehad. Die
onderverdeling hangt samen met de wens, meer in het algemeen iets te kunnen
zeggen over straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten die ernstige gevolgen
hebben gehad en straftoemeting bij verkeersdelicten die geen ernstige gevolgen
hebben gehad.
Bij de selectie van zaken die in elk van deze rubrieken zijn opgenomen,
speelt het probleem dat in veel gevallen niet alleen maar één ernstig
verkeersdelict ten laste is gelegd. In een deel van de gevallen zijn een aantal
verkeersdelicten ten laste gelegd; in een deel van de gevallen zijn ook andere
misdrijven ten laste gelegd. Een poging tot doodslag in het verkeer, bijvoorbeeld,
kan het resultaat zijn van een achtervolging door de politie naar aanleiding van
een inbraak. De samenloopregeling brengt mee dat bij meerdaadse samenloop
van misdrijven één hoofdstraf wordt opgelegd (art. 57 Sr). Zaken waarin de
opgelegde straffen zozeer mede door andere misdrijven zijn bepaald, dat zij
weinig meer zeggen over de straftoemeting ter zake van het betreffende
verkeersdelict, zijn in dit onderzoek bij voorkeur niet meegenomen. Daarmee is
gegeven dat dit onderzoek mogelijk een vertekening geeft van het beeld dat bij
analyse van het complete aanbod van strafzaken waarin wegens ernstige
verkeersdelicten is veroordeeld, zou resulteren. De waardering van een samenstel
van strafbare feiten, bij de straftoemeting, kan afwijken van die van de som der
delen, zowel naar boven als naar beneden.
De invloed van deze factor bij de selectie van strafzaken in de diverse
categorieën ernstige verkeersdelicten verschilt. Bij moord en doodslag is duidelijk
dat een voltooide moord of doodslag de straftoemeting in het algemeen zal
domineren. Zij heeft bij deze categorie dan ook niet sterk aan de selectie
bijgedragen. Bij lichtere verkeersmisdrijven is de invloed van deze selectiefactor
veel wezenlijker. Op bedreiging met enig misdrijf tegen het leven gericht of met
zware mishandeling, bijvoorbeeld, staat een maximale gevangenisstraf van twee
jaren (art. 285 Sr). Tegen die achtergrond zegt de straftoemeting in strafzaken
waarin bedreiging in een verkeerssituatie bewezen is verklaard naast andere
misdrijven dikwijls weinig over de straf die aan deze bedreiging kan worden
toegerekend. Bij deze categorie heeft deze factor dan ook tot een scherpere
selectie geleid. Voor een overtreding wordt in een situatie van meerdaadse
16

samenloop afzonderlijk een straf bepaald (art. 62 Sr). Tegen die achtergrond
speelde deze selectiefactor bij de categorieën die op art. 5 WVW 1994 en art. 107
WVW 1994 zien een beperkte rol. Bij deze beide overtredingen zijn betrekkelijk
veel zaken opgenomen waarin naast het rijden zonder rijbewijs veel ernstiger
verkeersdelicten ten laste zijn gelegd.
Dat in veel strafzaken niet één ernstig verkeersdelict geïsoleerd ten laste is
gelegd, is voorts een reden geweest om het onderhavige onderzoek niet te
verrichten aan de hand van dossiers maar aan de hand van op rechtspraak.nl
gepubliceerde jurisprudentie. Lang niet elke zaak waarin wegens een ernstig
verkeersdelict is veroordeeld, is geschikt om in dit onderzoek te worden
opgenomen. Selectie van geschikte dossiers in afgeronde strafzaken waarin het
vonnis of arrest niet gepubliceerd is, zou veel tijd in beslag hebben genomen. Die
tijd was bij dit onderzoek niet beschikbaar. Analyse op basis van het complete
dossier bleek, bij nadere analyse, ook geen toegevoegde waarde te hebben uit
oogpunt van de informatie die daardoor beschikbaar zou komen. Vonnissen en
arresten bevatten in verreweg de meeste gevallen de gegevens die voor een
analyse van de straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten noodzakelijk zijn. En
waar zij deze niet bevatten, is het maar de vraag of het dossier die informatie wel
bevat. Analyse op basis van het complete dossier zou daarbij ook risico’s hebben
meegebracht. Want het is onduidelijk hoe relevant informatie is die uit het
dossier naar voren komt maar waarvan uit vonnis of arrest niet blijkt dat de
rechter er betekenis aan heeft gehecht.
Analyse van straftoemeting aan de hand van op www.rechtspraak.nl
gepubliceerde strafzaken heeft daarbij enkele voordelen. Een eerste voordeel is
dat in veel gevallen betrekkelijk eenvoudig verschillende rechterlijke oordelen in
dezelfde strafzaak kunnen worden achterhaald. Naast het vonnis van de
Rechtbank is het arrest van het Gerechtshof, soms ook het arrest van de Hoge
Raad en in een deel van de gevallen ook het arrest van het Gerechtshof dat na
cassatie heeft geoordeeld beschikbaar. Dat draagt bij aan een beter beeld van de
straftoemeting ter zake van ernstige verkeersdelicten. Een analyse op basis van
Rechtbankdossiers had het risico in zich gedragen dat het beeld mede was
bepaald door vonnissen die in hoger beroep niet in stand zijn gebleven. Bij de
selectie van zaken is ook gebruik gemaakt van de beschikbaarheid van oordelen
van hogere rechters: waar bleek dat de kwalificatie van het feit door de
Rechtbank in hoger beroep niet stand hield, is de betreffende uitspraak in
beginsel niet opgenomen. Voorbeelden zijn, in de categorie moord en doodslag,
ECLI:NL:RBARN:2010:BO7624, ECLI:NL:RBROT:2010:BM1697 en
ECLI:NL:RBROT:2010:BN7279. In een enkel geval is de uitspraak wel opgenomen,
omdat de uitspraak in hoger beroep (vrijspraak) geen schaduw werpt over de
17

straftoemeting in eerste aanleg ter zake van de bewezen verklaarde feiten (vgl.
ECLI:NL:RBMAA:2012:BX0193).
Een tweede voordeel van analyse op basis van gepubliceerde jurisprudentie
is de controleerbaarheid. Iedereen kan nakijken of de gegevens die in hoofdstuk 3
worden vermeld correct en volledig zijn. En iedereen kan zich aan de hand van de
uitspraak zelf een beeld vormen van (de straftoemeting in) de betreffende
strafzaak. Juist bij onderzoek naar een onderwerp als straftoemeting is dat van
grote waarde: elke strafzaak is anders en onderzoek als het onderhavige, met
tabellen en korte aanduidingen van argumenten, brengt onvermijdelijk een
reductie van de werkelijkheid met zich mee. Een derde voordeel is daar in zekere
zin het spiegelbeeld van. Juist de omstandigheid dat de vonnissen en arresten
voor iedereen na te lezen zijn, maakt het ook aanvaardbaar die werkelijkheid te
reduceren. En dat is noodzakelijk om een bruikbare beschrijving te kunnen geven.
Tegelijk brengt ook het beperken van de selectie tot strafzaken die op
www.rechtspraak.nl gepubliceerd zijn, een vertekening mee van het beeld dat bij
analyse van het complete aanbod van strafzaken waarin wegens ernstige
verkeersdelicten is veroordeeld, zou zijn gevolgd. Rechtbanken en Gerechtshoven
beslissen zelf of zij een vonnis of arrest publiceren, en voeren daar een
verschillend beleid in. Een eerste voorbeeld betreft het publiceren van
veroordelingen wegens art. 8 WVW 1994; het Gerechtshof Leeuwarden is daar
veel actiever in geweest dan andere Gerechtshoven. Een tweede voorbeeld
betreft de veroordelingen wegens art. 5 WVW 1994. Daar vindt afdoening
doorgaans door de Kantonrechter plaats. In de selectie zijn veel zaken
opgenomen die in eerste aanleg door de Politierechter zijn berecht, omdat die in
veel ruimere mate gepubliceerd zijn. Dit probleem doet zich evenwel slechts bij
een beperkt aantal categorieën verkeersdelicten voor en daarbij gaat het, zoals
deze beide voorbeelden illustreren, niet om de zwaarste van de in dit onderzoek
bestudeerde verkeersdelicten.
Bij de selectie van gepubliceerde strafzaken is gebruik gemaakt van een databank
die de afgelopen jaren is opgebouwd door dr. mr. A.A. van Dijk, lid van de
onderzoeksgroep. In het kader van een eigen onderzoeksproject, waarin de
rechtspraak wordt besproken die na het Porsche-arrest uit 19964 het licht heeft
gezien, heeft Van Dijk de ‘Database opzet in het verkeer’ opgezet. Deze database
beoogt een overzicht te geven van alle gepubliceerde rechtspraak waarin
opzetdelicten zoals doodslag, zware mishandeling, mishandeling of bedreiging zijn
ten laste gelegd in verkeerszaken. Zowel zaken waarin veroordeeld is als zaken
waarin tot een vrijspraak is gekomen, zijn in de database opgenomen. De in de
4

HR 15 oktober 1996, NJ 1997/199 m.nt. ’t Hart.

18

database opgenomen zaken zijn gecategoriseerd op basis van relevante
kenmerken. De selectie van de in de database opgenomen uitspraken is tot stand
gekomen door relevante zoekopdrachten uit te voeren in ‘Rechtspraak.nl’,
‘Verkeersrecht’ en ‘Nederlandse Jurisprudentie’. Daarnaast zijn uitspraken
opgenomen die op andere wijze ter kennis van de onderzoeker zijn gekomen. Ten
slotte is getracht om van alle uitspraken na te gaan of er uitspraken van andere
rechterlijke instanties in dezelfde zaak gepubliceerd zijn door zoekopdrachten uit
te voeren op parketnummer, fragmenten uit de tenlastelegging of andere
identificerende kenmerken. Bij de selectie van zaken in de categorieën moord en
doodslag, (zware) mishandeling, bedreiging, poging tot doodslag en poging tot
zware mishandeling is sterk op deze databank geleund; wel is een beperking
aangebracht naar leeftijd. In de regel zijn alleen strafzaken waarin het laatste
vonnis of arrest in 2010 of nadien is gewezen meegenomen. Op die regel zijn
uitzonderingen gemaakt in categorieën waarin betrekkelijk weinig geschikte
strafzaken voorhanden zijn.
In de categorieën waar de databank van Van Dijk geen soelaas bood, is in
de op www.rechtspraak.nl opgenomen inhoudsindicatie gezocht aan de hand van
trefwoorden. Voor sommige categorieën, zoals de veroordelingen ter zake van
art. 6 WVW 1994, leverde dat veel resultaten op. Ter illustratie: de zoekterm ‘art.
6 WVW’ leverde in de inhoudsindicatie van strafrechtelijke uitspraken die na 1
januari 2010 zijn gepubliceerd 176 hits op; de term roekeloos leverde in dezelfde
rubriek 188 hits op. Geprobeerd is aan dit grote aantal (en brede scala van)
strafzaken zo veel mogelijk recht te doen door, via een nadere onderverdeling in
drie categorieën (roekeloosheid; art. 6 WVW 1994, onder invloed; art. 6 WVW
1994, niet onder invloed), meer uitspraken op te nemen dan bij andere ernstige
verkeersdelicten. Bij de nadere selectie binnen deze categorieën, met name de
laatste, is daarbij ook geprobeerd aan de verscheidenheid van ernstige
verkeersdelicten recht te doen.
Een probleem dat in het bijzonder bij het onderzoek naar de straftoemeting
in zaken betreffende art. 6 WVW 1994 speelt, betreft het begrip ‘roekeloosheid’.
Uit het onderzoek naar de straftoemeting in de strafzaken waarin tegen
veroordelingen wegens roekeloosheid cassatie is ingesteld, blijkt dat veel van
deze veroordelingen door de Hoge Raad zijn gecasseerd. Door het Gerechtshof
dat na cassatie oordeelde, is in veel gevallen een aanmerkelijk lagere straf
opgelegd. Dat heeft zijn weerslag op de veroordelingen wegens roekeloosheid
waar geen rechtsmiddelen tegen zijn aangewend. Het is, meer dan bij andere
veroordelingen, onzeker of deze veroordelingen in cassatie stand zouden hebben
gehouden. Met dat gegeven is bij de selectie van strafzaken aldus rekening
gehouden dat alle strafzaken waarin wegens roekeloosheid veroordeeld is en
cassatie is ingesteld, in een aparte categorie ondergebracht in het onderzoek zijn
19

betrokken, maar dat bij het selecteren van strafzaken waarin wegens
roekeloosheid is veroordeeld maar geen cassatie is ingesteld voor één van de
beide andere categorieën ter zake van art. 6 WVW 1994 terughoudendheid is
betracht (in 6 van de 56 zaken in die beide categorieën is de schuld als
roekeloosheid gekwalificeerd).
Aangegeven werd reeds dat er verschillende redenen zijn waarom het
beeld van de straftoemeting ter zake van ernstige verkeersdelicten dat uit dit
onderzoek naar voren komt, vertekend kan zijn ten opzichte van het beeld dat bij
een integrale analyse van alle veroordelingen ter zake van ernstige
verkeersdelicten in Nederland zou resulteren. Zaken waarin de opgelegde straffen
zozeer mede door andere misdrijven zijn bepaald dat zij weinig meer zeggen over
de straftoemeting ter zake van het betreffende verkeersdelict zijn in dit
onderzoek niet meegenomen. Het onderzoek is gebaseerd op gepubliceerde
jurisprudentie. En bij het onderzoek naar straftoemeting ter zake van
roekeloosheid spelen bijzondere problemen die het lastig maken een
betrouwbaar beeld te schetsen.
Los van de oorzaken voor mogelijke vertekeningen van het beeld van de
straftoemeting die in het voorgaande benoemd zijn, geldt dat ook de omvang van
het onderzoek het niet mogelijk maakt het beeld van de straftoemeting dat in
hoofdstuk 3 gepresenteerd wordt als representatief aan te merken. In het
onderzoek zijn (in overeenstemming met de wensen van de opdrachtgever)
tussen de 300 en 350 strafzaken betrokken. Deze strafzaken zijn verdeeld in
zeventien rubrieken van verschillende grootte. Elke rubriek ziet op strafbare
gedragingen die meer of minder homogeen zijn wat betreft de karakteristieken
van de ernstige verkeersdelicten die er in zijn opgenomen. Bij moord en doodslag
zijn er grote verschillen, bij rijden tijdens een rijontzegging veel minder. Maar ook
bij de meest homogene rubriek levert het aantal strafzaken dat er in is
opgenomen, ook afgezien van de wijze van selectie, naar statistische maatstaven
geen representatieve steekproef op.
Aan deze bezwaren hebben wij geprobeerd tegemoet te komen door de
resultaten van het onderzoek naar de straftoemeting die in het derde hoofdstuk
zijn neergelegd, voor te leggen aan de respondenten die in het kader van dit
onderzoek ondervraagd zijn. Uit de antwoorden die de respondenten geven kan
worden afgeleid dat enkele respondenten aarzelingen uiten bij de
representativiteit van het beeld bij art. 5 WVW 1994, vanwege de redenen die in
het voorgaande benoemd zijn. Tegelijk duiden de interviews erop dat het beeld
dat bij art. 6 WVW 1994 naar voren komt, juist vanwege de diversiteit in feiten en
straffen die daaruit blijkt, een redelijk getrouwe dwarsdoorsnede van het aanbod
aan zaken in die categorieën geeft. Zo dragen de antwoorden die de

20

respondenten hebben gegeven bij aan het beeld inzake de straftoemeting ter
zake van ernstige verkeersdelicten dat door dit onderzoek verkregen wordt.
4.

De interviews met praktijkjuristen en experts

Als aangegeven zijn in het kader van het onderhavige onderzoek in totaal twintig
interviews gehouden: vijf met rechters en raadsheren, vijf met leden van het
openbaar ministerie, vijf met advocaten en vijf met experts. In elk interview zijn
vragen betreffende de straftoemeting en betreffende het juridisch kader aan bod
gekomen.
Voorafgaand aan de interviews is de vragenlijst, met een inleiding waarin
de gang van zaken tijdens het interview en de wijze van verwerking uiteen zijn
gezet, aan elk van de respondenten toegezonden. Elk interview begon vervolgens
met drie voorvragen. Elke respondent is expliciet gevraagd of hij of zij akkoord
ging met de opname van het interview en met de wijze van verwerking van de
interviewgegevens die in de van te voren toegezonden informatie was
weergegeven. Vervolgens is geïnformeerd of de respondent voorafgaand aan het
interview nog vragen had. En aan elke respondent is ook nog gevraagd of hij of zij
iets kon vertellen over zijn of haar (vroegere) functie(s) en de ervaring die hij of zij
in dat verband had met verkeersdelicten.
Vervolgens zijn eerst een aantal vragen gesteld over de straftoemeting bij
ernstige verkeersdelicten. Concreet ging het om de volgende vragen:
1. Hoe denkt U over de straftoemeting ter zake van ernstige verkeersdelicten in
Nederland in het algemeen (vrijheidsstraf, taakstraf, rijontzegging,
geldboete)? Kunt U op basis van Uw kennis en ervaringen aangeven of de
wegens ernstige verkeersdelicten opgelegde straffen in het algemeen
adequaat zijn, dan wel te licht of te zwaar?
2. Indien U van oordeel bent dat de straftoemeting ter zake van ernstige
verkeersdelicten in Nederland niet adequaat is, kunt U dan aangeven bij
welke categorieën ernstige verkeersdelicten de opgelegde straffen naar Uw
oordeel in het algemeen te licht of te zwaar zijn, en waarom?
3. Is het beeld inzake de straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten dat uit het
derde hoofdstuk naar voren komt, in het bijzonder waar het artikel 6 WVW
1994 betreft (de categorieën 4, 5 en 6), naar Uw oordeel representatief?
4. Is het Uw ervaring dat zaken die wat de feiten betreft sterk vergelijkbaar zijn
door (per parket) verschillende keuzes in de wijze van tenlastelegging dan wel

21

rechter waarvoor wordt gedagvaard (kantonrechter of politierechter) tot
(sterk) verschillende straffen leiden?
Daarna zijn aan elk van de respondenten een aantal vragen voorgelegd
betreffende het juridisch kader. Concreet ging het om de volgende vragen:
5. Hoe denkt U over de mogelijkheden om bij ernstige verkeersdelicten te
veroordelen wegens doodslag of poging tot doodslag? Bieden andere
strafbaarstellingen, in het bijzonder die van (poging tot) zware mishandeling,
bedreiging en artikel 5 WVW 1994 naar Uw oordeel voldoende soelaas in
gevallen waarin een veroordeling wegens poging tot doodslag (net) niet
mogelijk is? Hoe denkt U in dit verband over een als misdrijf in te voeren
strafbaarstelling van ernstig gevaarzettend rijgedrag als zodanig, met een
strafmaximum dat beduidend hoger ligt dan dat van artikel 5 WVW 1994?
6. Hoe denkt U over de interpretatie van roekeloosheid door de Hoge Raad? Zou
op andere wijze in de strafbaarstelling van de ernstigste vormen van
gevaarzettend rijgedrag met ernstige gevolgen voorzien dienen te worden?
7. Een strafvervolging wegens artikel 5 WVW 1994 kan ook worden ingesteld in
gevallen waarin een andere verkeersdeelnemer bij gelegenheid van het ten
laste gelegde verkeersgedrag om het leven is gekomen of (ernstig) letsel heeft
bekomen terwijl de verdachte daaraan geen schuld heeft in de zin van artikel
6 WVW 1994. Vindt U dat deze omstandigheid bij de vervolgingsbeslissing en
straftoemeting ter zake van artikel 5 WVW 1994 mag worden betrokken?
Vindt U dat artikel 5 WVW 1994 in dergelijke situaties een adequaat kader
biedt?
8. De straftoemeting ter zake van een deel van de ernstige verkeersdelicten
wordt genormeerd in richtlijnen en oriëntatiepunten. Dat geldt in het
bijzonder voor overtredingen van artikel 6 en artikel 8 WVW 1994. Vindt U
deze normering in richtlijnen en oriëntatiepunten adequaat wat betreft
grondslag en inhoud? Zo nee, wat zou er moeten veranderen?
9. Op doorrijden na een ongeval staat maximaal drie maanden gevangenisstraf
(artikel 7 lid 1 jo. 176 lid 4 WVW 1994). Dikwijls bestaat aan het begin van het
strafvorderlijk onderzoek slechts een verdenking wegens doorrijden na
ongeval, ook als dat ongeval ernstige gevolgen heeft gehad. Zou het, mede in
verband met mogelijkheden om ernstige verkeersdelicten op te helderen,
wenselijk zijn dat bij verdenking wegens doorrijden na een ongeval meer
opsporingsbevoegdheden ter beschikking staan? Zo ja, welke?
Elk interview is ten slotte afgesloten met een open slotvraag:

22

10. Zijn er onderwerpen die de straftoemeting inzake ernstige verkeersdelicten
dan wel het juridisch kader van de ernstige verkeersdelicten betreffen die in
het voorgaande niet aan de orde zijn gekomen en waar U iets over wilt
zeggen?
In het vierde hoofdstuk wordt verslag gedaan van de bevindingen die uit de
interviews naar voren komen.
5.

Het onderzoek van Intervict naar verkeersslachtoffers

In de periode waarin het onderhavige onderzoek werd uitgevoerd, werd door
medewerkers van Intervict een ander onderzoek in verband met ernstige
verkeersdelicten uitgevoerd en afgerond.5 Dat onderzoek had een drieledig doel
(p. 9):
1. Achterhalen hoe slachtoffers van verkeersdelicten in Nederland de
strafprocedure en de uitkomst van de strafprocedure ervaren.
2. Onderzoeken wat hun ervaringen zijn ten aanzien van de schadeafwikkeling.
3. Bekijken welke wettelijke, beleidsmatige en jurisprudentiële ontwikkelingen
zich hebben voorgedaan die van invloed kunnen zijn op de straf(eis) in
concrete verkeerszaken.
Het eerste deel van dit onderzoek betreft de perceptie van (1) de strafprocedure,
de kwalificatie van het delict en het uiteindelijke vonnis en (2) de procedure ter
verkrijging van schadevergoeding en de uitkomst daarvan door
verkeersslachtoffers. De onderzoekers leiden uit de antwoorden af dat de
respondenten relatief tevreden zijn over de procedurele aspecten van hun
strafzaak, zoals de bejegening door OM en rechters en de informatievoorziening.
Ten aanzien van de uitkomst van de strafprocedure waren de respondenten
minder tevreden. Die ontevredenheid gold zowel de kwalificatie van het delict als
de opgelegde straf. Ruwweg de helft (52%) vond dat de dader voor een (veel) te
licht misdrijf of een te lichte overtreding was gestraft. De overige respondenten
(48%) vonden de kwalificatie van het delict wel passend (n = 175). Bijna twee op
de drie respondenten (65%) vond de straf (veel) te licht, terwijl de meeste
respondenten wel (veel) belang hechtten aan een passende straf (83%). Al met al
was 36% van de slachtoffers (heel) ontevreden over de uitkomst van de
5

S. van der Aa, M. Groenhuijsen, K. Lens, M. Lanslots, Verkeersslachtoffers. Over de strafrechtelijke
reactie op (ernstige) verkeersdelicten, https://www.fondsslachtofferhulp.nl/wpcontent/uploads/2017/01/170013_OS_verkeersslachtoffers_20170116a.pdf.

23

strafprocedure. Bij de schadevergoeding merken de onderzoekers de lange duur
van de schadevergoedingsprocedure als het grootste knelpunt aan.
Het tweede deel van het onderzoek betreft het juridisch kader. In dat deel
van het onderzoek hebben de onderzoekers zich eerst gebogen over de vraag
welke wettelijke, beleidsmatige en jurisprudentiële ontwikkelingen zich de
afgelopen decennia hebben voorgedaan die van invloed kunnen zijn op de
straffen in verkeerszaken. Zij komen tot de conclusie dat de rechters de begrippen
'voorwaardelijk opzet' en 'roekeloosheid' in de loop der jaren strikter zijn gaan
interpreteren; daarbij wijzen zij op het Porsche-arrest uit 1996 en enkele arresten
betreffende de roekeloosheid uit 2013. Uit een empirische analyse van artikel 6
WVW-zaken op www.rechtspraak.nl leiden de onderzoekers af dat lagere rechters
sinds die arresten uit 2013 minder vaak wegens roekeloosheid veroordelen; zij
stellen dat 'het plan van de wetgever om de effecten van het Porsche-arrest deels
te compenseren door de introductie van roekeloosheid' lijkt te zijn mislukt. Het
niveau van de gewone culpa daarentegen lijkt naar de opvatting van de
onderzoekers in verkeerszaken wel relatief eenvoudig te kunnen worden bereikt.
Wat de wettelijke strafmaxima betreft geven de onderzoekers aan dat de Wet
herijking strafmaxima deels een verhoging van de strafmaxima van
verkeersdelicten tot gevolg heeft gehad en deels een verlaging. Inzake het
vervolgingsbeleid van het OM merken de onderzoekers op dat de huidige OMrichtlijn in bepaalde gevallen een lichtere strafeis voorschrijft dan voorheen, en
ook een lichtere strafmodaliteit (een taakstraf in plaats van een korte
gevangenisstraf). Ook de LOVS oriëntatiepunten schrijven in bepaalde situaties
momenteel een lagere strafmodaliteit voor. Ten slotte heeft het OM in zijn
richtlijn een vierde schuldgradatie geïntroduceerd (zeer hoge mate van schuld)
die volgens de onderzoekers 'mogelijk bedoeld (is) om rechters te bewegen tot
het opleggen van hogere straffen wanneer sprake is van (aan) roekeloosheid
(grenzend) rijgedrag’.
De onderzoekers komen tot een aantal aanbevelingen die naar hun oordeel
'meer recht doen aan de (straf)behoeften van slachtoffers van verkeersdelicten,
zonder daarbij de belangen van verdachte of de samenhang van de wettelijke
strafmaxima tekort te doen'. Ten aanzien van de wetgeving wordt voorgesteld de
huidige constructie in artikel 6 WVW los te laten en in plaats daarvan de
verkeersdelicten te plaatsen in het kader van de gemeengevaarlijke delicten. Een
tweede aanbeveling aan de wetgever betreft het strenger optreden tegen het
veroorzaken van een ongeval zonder in het bezit te zijn van een rijbewijs of
tijdens de ontzegging van de rijbevoegdheid: '(h)et huidige strafmaximum van 3
maanden hechtenis (artikel 9 WVW) volstaat niet'. De rechtspraak adviseren zij
minder terughoudendheid met betrekking tot de roekeloosheid omdat de
wetgever een minder restrictieve interpretatie in gedachten had dan de invulling
24

die er momenteel in de rechtspraktijk aan wordt gegeven. Het OM wordt
aanbevolen de ontwikkelingen met betrekking tot de recent geïntroduceerde
schuldgradatie 'zeer hoge mate van schuld' goed in de gaten te houden en te
voorkomen dat deze wijziging onbedoeld leidt tot een lagere kwalificatie.
Het onderhavige onderzoek betreft eveneens een onderzoek naar ernstige
verkeersdelicten. Uit de samenvatting van het onderzoek van Intervict en uit de
weergave van de onderzoeksopzet van het onderhavige onderzoek die daaraan
vooraf ging kan echter worden afgeleid dat beide onderzoeken op een aantal
punten verschillen.
Een eerste verschil betreft de verkeersdelicten die in het onderzoek zijn
betrokken. Het onderzoek van Intervict concentreert zich op verkeersslachtoffers.
De analyse van het juridisch kader spitst zich tegen die achtergrond ook toe op de
ernstige verkeersdelicten waarbij slachtoffers vallen. De interpretatie van
roekeloosheid is slechts aan de orde in strafzaken waarin daadwerkelijk
slachtoffers gemaakt zijn. In het onderhavige onderzoek zijn ook ernstige
verkeersdelicten onderzocht die niet tot de dood van of letsel bij slachtoffers
hebben geleid. Daaronder ressorteren de poging tot doodslag, de poging tot
zware mishandeling en de bedreiging, maar ook het rijden onder invloed, het
rijden tijdens een rijontzegging, art. 5 WVW 1994 en het doorrijden na ongeval.
Dat werkt door in de beantwoording van de onderzoeksvraag die ziet op
knelpunten in het wettelijk kader.
Een tweede verschil betreft de onderzoeksmethoden. In het onderzoek van
Intervict zijn verkeersslachtoffers ondervraagd. Tegen de achtergrond van de
uitkomsten van dat onderzoek is vervolgens door de onderzoekers het juridisch
kader onderzocht. In het onderhavige onderzoek staat een studie naar de
straftoemeting in enkele honderden strafzaken centraal. Mede op basis van de
resultaten van dat onderzoek zijn vervolgens praktijkjuristen en (andere) experts
ondervraagd. Beide onderzoeken vullen elkaar zo bezien wat betreft
onderzoeksmethoden aan. Gememoreerd kan worden dat het onderzoek van
Intervict bij suggesties voor toekomstig onderzoek refereert aan de mogelijkheid
van dossierstudie en expertinterviews. Tegelijk is er op verschillende manieren
voor gezorgd dat de inzichten uit het onderzoek van Intervict ook bij het
onderhavige onderzoek worden betrokken. Zo is Groenhuijsen, één van de
auteurs van het onderzoek van Intervict, als expert ondervraagd in het kader van
dit onderzoek.
Een derde verschil, dat in belangrijke mate uit beide voorgaande
verschilpunten voortvloeit, betreft de onderzoeksvragen. Het onderzoek van
Intervict was (kort gezegd) erop gericht te achterhalen hoe verkeersslachtoffers
de strafprocedure, de uitkomst daarvan en de afwikkeling van de schade hebben
25

ervaren, en wilde bekijken welke ontwikkelingen zich hebben voorgedaan die van
invloed kunnen zijn op de straf(eis). De aanbevelingen passen bij die
onderzoeksvragen. Dit onderzoek is er op gericht een beeld te schetsen van de
feitelijke straftoemeting, verschillen tussen strafeis en straf, en opvattingen over
die straftoemeting in het juridische veld. Tegen die achtergrond worden
vervolgens knelpunten bij de afdoening van ernstige verkeersdelicten in kaart
gebracht, over de volle breedte van dit onderzoek, en oplossingen voor die
knelpunten voorgesteld.
6.

Afronding

Dat binnen relatief korte tijd twee onderzoeken naar ernstige verkeersdelicten
het licht zien, illustreert ondertussen het belang van het onderwerp voor politiek
en samenleving. Het is onze hoop dat de bevindingen van ons onderzoek inzicht
bieden in de wijze waarop ernstige verkeersdelicten thans bestraft worden en in
opvattingen die daaromtrent bestaan. En dat de aanbevelingen die wij aan het
eind van ons onderzoek doen aan een verbetering van het juridisch kader en de
praktijk van de straftoemeting zullen bijdragen.

26

Hoofdstuk 2

De strafbaarstellingen en het kader voor straftoemeting

Prof. mr. B.F. Keulen
Prof. mr. H.D. Wolswijk
1.

Inleiding

De strafbaarstellingen van ernstige verkeersdelicten en het wettelijk kader van de
straftoemeting ter zake van deze delicten is te vinden in het Wetboek van
Strafrecht en de Wegenverkeerswet 1994. In het Wetboek van Strafrecht zijn een
aantal strafbaarstellingen opgenomen die bij ernstige verkeersdelicten tot een
veroordeling kunnen leiden. Te denken valt onder meer aan doodslag, zware
mishandeling en bedreiging. Voorts is in het Wetboek van Strafrecht het
algemene wettelijk kader inzake straftoemeting opgenomen. In de
Wegenverkeerswet 1994 staan ook een aantal strafbaarstellingen die tot een
veroordeling wegens ernstige verkeersdelicten kunnen leiden. Zo is het een ieder
die aan het verkeer deelneemt verboden zich zodanig te gedragen dat een aan
zijn schuld te wijten verkeersongeval plaatsvindt waardoor een ander wordt
gedood (art. 6 WVW 1994). Op overtreding van deze ‘gedragsregel’ is straf gesteld
in art. 175 WVW 1994. Ook het besturen van een voertuig na zodanig gebruik van
alcoholhoudende drank dat een in de wet aangegeven minimumwaarde is
overschreden, is verboden (art. 8 WVW 1994). Op overtreding van deze
‘gedragsregel’ is straf gesteld in art. 176 WVW 1994. De Wegenverkeerswet 1994
regelt ten slotte ook de ontzegging van de rijbevoegdheid, die bij een reeks
verkeersdelicten als bijkomende straf kan worden opgelegd (art. 179 WVW 1994).
En zij bepaalt ook dat deze bijkomende straf bij een veroordeling wegens moord
of doodslag kan worden opgelegd als de schuldige het feit heeft gepleegd met
een motorrijtuig dat hij ten tijde van het feit bestuurde of deed besturen (art.
179a WVW 1994).
In de paragrafen 2, 3 en 4 wordt dit wettelijk kader besproken. Eerst
worden de verschillende strafbaarstellingen die bij ernstige verkeersdelicten een
rol spelen bij langs gelopen. Bij elke bepaling wordt telkens een meer of minder
uitgebreide toelichting gegeven om enigszins een beeld te schetsen van haar
reikwijdte en daarmee van de situaties waarin de strafbaarstelling wel of juist niet
kan worden toegepast. Bij de bepalingen die sinds de inwerkingtreding van de
Wegenverkeerswet 1994 (soms veelvuldig) zijn aangepast, worden ook deze
wijzigingen in kaart gebracht. Waar dat in de rede ligt, wordt ook in kaart
gebracht of er commune strafbaarstellingen zijn waar de strafbaarstelling in de

27

Wegenverkeerwet 1994 mee verwant is. Bij het doorrijden na ongeval worden
ook de strafvorderlijke bevoegdheden die ter beschikking staan verkend.
Daarna komt aan de orde welke sancties kunnen worden opgelegd bij een
veroordeling wegens één van de in de paragrafen 2 en 3 beschreven
strafbaarstellingen. In die context wordt enkel aandacht besteed aan de sancties
die aan volwassenen kunnen worden opgelegd. Deze beperking wordt
gerechtvaardigd door de omstandigheid dat de bijzondere bepalingen voor
jeugdigen en jongvolwassenen (vgl. de artikelen 77a-77c Sr) slechts een enkele
keer zijn toegepast in de zaken die in dit onderzoek zijn betrokken. In de laatste
beide paragrafen van dit hoofdstuk wordt kort ingegaan op het aanvullende kader
voor straftoemeting dat in beleidsregels van het Openbaar Ministerie en de
Landelijke oriëntatiepunten is neergelegd.
2.

Strafbaarstellingen in het Wetboek van Strafrecht

2.1

Doodslag en moord

Het Wetboek van Strafrecht bevat een groot aantal strafbaarstellingen, die in tal
van situaties voor toepassing in aanmerking komen. Enkele strafbaarstellingen
worden ook wel toegepast bij ernstige verkeersdelicten. Daartoe behoren in de
eerste plaats de strafbaarstellingen van doodslag en moord.
Art. 287 Sr
Hij die opzettelijk een ander van het leven berooft, wordt, als schuldig aan
doodslag, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren of
geldboete van de vijfde categorie.
Art. 289 Sr
Hij die opzettelijk en met voorbedachten rade een ander van het leven berooft,
wordt, als schuldig aan moord, gestraft met levenslange gevangenisstraf of
tijdelijke van ten hoogste dertig jaren of geldboete van de vijfde categorie.
(Voorwaardelijk) opzet op de dood van de ander
Bij doodslag (art. 287 Sr) heeft de dader opzet op het doden van de ander. Van
een ‘doodslag in het verkeer’ kan sprake zijn, zoals de Hoge Raad het in het
bekende Porsche-arrest (HR 15 oktober 1996, NJ 1997/199 m.nt. ’t Hart)
formuleerde, ‘indien de verdachte zijn gedraging willens en wetens op de dood
28

van die slachtoffers heeft gericht’. De dader heeft dan ‘vol opzet’; hij gebruikt
bijvoorbeeld zijn voertuig als een wapen om de ander te doden. Van het voor
doodslag vereiste opzet is echter ook al sprake indien de dader met
‘voorwaardelijk opzet’ de ander doodt. Voorwaardelijk opzet op een bepaald
gevolg - zoals de dood - is aanwezig indien de verdachte zich willens en wetens
heeft blootgesteld aan de aanmerkelijke kans dat dat gevolg zal intreden. Het
wordt ook wel korter omschreven als het bewust aanvaarden van de
aanmerkelijke kans dat een bepaald gevolg intreedt.
Voor voorwaardelijk opzet op de dood van een ander is in de eerste plaats
dus vereist dat sprake is van een aanmerkelijke kans op de dood van een ander.
De beantwoording van de vraag of een gedraging de aanmerkelijke kans op een
bepaald gevolg in het leven roept, is, aldus de Hoge Raad, ‘afhankelijk van de
omstandigheden van het geval, waarbij betekenis toekomt aan de aard van de
gedraging en de omstandigheden waaronder deze is verricht. Er is geen grond de
inhoud van het begrip “aanmerkelijke kans” afhankelijk te stellen van de aard van
het gevolg. Het zal in alle gevallen moeten gaan om een kans die naar algemene
ervaringsregelen aanmerkelijk is te achten.’6 Hoewel het begrip aanmerkelijke
kans nog niet is uitgekristalliseerd, volgt uit deze overweging in ieder geval dat de
ernst van het gevolg niet bepalend is voor de aanmerkelijkheid van de kans. Dat
wil zeggen: een kans kan niet eerder als aanmerkelijk worden gekwalificeerd
naarmate het gevolg ernstiger is.
Het bestaan van een aanmerkelijke kans op de dood werd betwist in HR 15
oktober 2013, ECLI:NL:HR:2013:950. In deze zaak was een plan ten uitvoer
gebracht dat erin bestond dat de verdachte met een auto een onoverzichtelijke Tkruising opreed op het moment dat de medeverdachte per telefoon
waarschuwde dat er een auto aan kwam rijden. Na drie eerdere bijnaaanrijdingen volgde een fatale aanrijding. De aangereden auto botste tegen een
boom; dat had de dood van de bestuurder tot gevolg. De verdachte was door het
Hof wegens medeplegen van moord (doodslag gepleegd met voorbedachte raad)
veroordeeld tot een gevangenisstraf van 14 jaren, met een ontzegging van de
rijbevoegdheid voor de duur van tien jaren. Volgens het Hof was het opzet van de
verdachte in voorwaardelijke zin op de dood van het slachtoffer gericht. Wat
betreft de aanmerkelijke kans op de dood van het slachtoffer oordeelde het Hof
dat de kans dat de auto van het slachtoffer als gevolg van de aanrijding van de
weg zou raken en met hoge snelheid tegen een boom zou klappen en dat het
slachtoffer daardoor dodelijk letsel zou oplopen naar algemene ervaringsregels
aanmerkelijk is. Daarbij overwoog het Hof dat het niet dragen van een autogordel
door het slachtoffer alsmede het rijden met open zijraam aan de
6

HR 25 maart 2003, NJ 2003/552 m.nt. Buruma.

29

aanmerkelijkheid van die kans niets afdoet. De Hoge Raad verwierp het
cassatieberoep.
Voor voorwaardelijk opzet op de dood moet in de tweede plaats worden
vastgesteld dat de verdachte de aanmerkelijke kans op de dood bewust heeft
aanvaard. Daarvoor is – in de woorden van de Hoge Raad - ‘niet alleen vereist dat
de verdachte wetenschap heeft van de aanmerkelijke kans dat het gevolg zal
intreden, maar ook dat hij die kans ten tijde van de gedraging bewust heeft
aanvaard (op de koop toe heeft genomen). Uit de enkele omstandigheid dat die
wetenschap bij de verdachte aanwezig is dan wel bij hem moet worden
verondersteld, kan niet zonder meer volgen dat hij de aanmerkelijke kans op het
gevolg ook bewust heeft aanvaard, omdat in geval van die wetenschap ook
sprake kan zijn van bewuste schuld. Van degene die weet heeft van de
aanmerkelijke kans op het gevolg, maar die naar het oordeel van de rechter ervan
is uitgegaan dat het gevolg niet zal intreden, kan wel worden gezegd dat hij met
(grove) onachtzaamheid heeft gehandeld maar niet dat zijn opzet in
voorwaardelijke vorm op dat gevolg gericht is geweest.’7 De verdachte die zich
bewust was van de kans dat zijn gedraging tot de dood van de ander zou leiden,
heeft, zo maakt de overweging duidelijk, niet zonder meer voorwaardelijk opzet.
Er kan dan ook sprake zijn van bewuste schuld, in welk geval de verdachte
‘ongerechtvaardigd optimistisch’ was ten aanzien van het intreden van de dood.
Voor voorwaardelijk opzet is daarenboven nodig dat de verdachte de
aanmerkelijke kans ook bewust heeft aanvaard. Duidelijk moge zijn, dat het
bewijs van een en ander niet altijd eenvoudig zal zijn. Daarover merkt de Hoge
Raad op: ‘Of in een concreet geval moet worden aangenomen dat sprake is van
bewuste schuld dan wel van voorwaardelijk opzet zal, indien de verklaringen van
de verdachte en/of bijvoorbeeld eventuele getuigenverklaringen geen inzicht
geven omtrent hetgeen ten tijde van de gedraging in de verdachte is omgegaan,
afhangen van de feitelijke omstandigheden van het geval. Daarbij zijn de aard van
de gedraging en de omstandigheden waaronder deze is verricht, van belang.
Bepaalde gedragingen kunnen naar hun uiterlijke verschijningsvorm worden
aangemerkt als zo zeer gericht op een bepaald gevolg dat het - behoudens contraindicaties - niet anders kan zijn dan dat de verdachte de aanmerkelijke kans op
het desbetreffende gevolg heeft aanvaard.’8
Bij een vervolging ter zake van doodslag wordt nogal eens betwist dat de
verdachte de aanmerkelijke kans op de dood van de ander bewust heeft
aanvaard. Centraal stond deze kwestie in het reeds genoemde Porsche-arrest (HR
15 oktober 1996, NJ 1997/199 m.nt. ’t Hart). De verdachte had als bestuurder van
7
8

HR 25 maart 2003, NJ 2003/552 m.nt. Buruma.
HR 25 maart 2003, NJ 2003/552 m.nt. Buruma.

30

een Porsche op een druk bereden provinciale weg, met één rijstrook voor de ene,
één voor de andere richting, met flinke overschrijding van de toegestane snelheid
van 80 km/u een aantal gevaarlijke inhaalmanoeuvres ondernomen. Bij de laatste
inhaalactie was de verdachte, op de niet voor hem bestemde weghelft, op een
tegenligger gereden. Daarbij vonden de vier inzittenden van de
tegemoetkomende auto de dood. Ook een passagier in verdachte’s auto stierf ter
plaatse. Er was bij de verdachte drank in het spel en vóór de fatale
inhaalmanoeuvre had hij tot twee keer toe een rood verkeerslicht genegeerd en
zich niet aan een voorsorteervak gestoord. Het Hof kwam tot een veroordeling
wegens doodslag, meermalen gepleegd, maar de Hoge Raad casseerde. De Hoge
Raad overwoog: ‘In gevallen als het onderhavige, dat zich hierdoor kenmerkt dat
de gebezigde bewijsmiddelen nopen tot de gevolgtrekking dat de verdachte door
zijn handelwijze ook zelf aanmerkelijk levensgevaar heeft gelopen, dient de
rechter evenwel in zijn oordeel te betrekken dat - behoudens aanwijzingen voor
het tegendeel - naar ervaringsregelen niet waarschijnlijk is dat de verdachte de
aanmerkelijke kans dat een frontale botsing met een tegemoetkomende auto zal
plaatsvinden, en hij als gevolg van zijn gedraging zelf het leven zal verliezen,
eveneens op de koop toe neemt.’ Toegepast op deze zaak, overwoog de Hoge
Raad: ‘Gelet op het evenoverwogene en in aanmerking genomen dat de
gebezigde bewijsmiddelen inhouden dat de verdachte meermalen - kennelijk om
een botsing te vermijden - een ingezette inhaalmanoeuvre heeft afgebroken
vooraleer de in de bewezenverklaring bedoelde fatale inhaalmanoeuvre uit te
voeren, hetgeen er op wijst dat althans in de voorstelling en naar de verwachting
van de verdachte laatstbedoelde manoeuvre niet tot een botsing zou leiden,
behoeft de bewezenverklaring, in het bijzonder voorzover daarbij is aangenomen
dat verdachtes opzet was gericht op de dood van de slachtoffers, nadere
motivering.’ Na verwijzing volgde een veroordeling wegens dood door schuld in
het verkeer (art. 36 WVW oud), meermalen gepleegd. Het Hof legde de destijds
bij meerdaadse samenloop maximale gevangenisstraf van vier jaren op, alsmede
een ontzegging van de rijbevoegdheid voor zes jaren.9
Het Porsche-arrest betrof een specifieke casus: bij een botsing zou ook het
leven van de verdachte groot gevaar lopen en het rijgedrag van de verdachte –
hoewel levensgevaarlijk - wees erop, in het bijzonder door het afbreken van
inhaalmanoeuvres, dat zijn (voorwaardelijk) opzet toch niet was gericht op de
dood van de andere weggebruikers. In anderssoortige zaken is de rechter wel tot
een veroordeling ter zake van doodslag gekomen.

9

Hof Arnhem 10 maart 1997, VR 1997/161.

31

Soms speelt het gevaar voor het eigen leven van de verdachte niet, althans in
mindere mate, zoals bij een aanrijding met een fietser. Een voorbeeld is HR 9 april
2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ6523. De verdachte, die geen rijbewijs had, was op een
plaats waar de door de verdachte bereden weghelft was verdeeld in een
linkerrijstrook en een rechterrijstrook en waar op die rechterrijstrook een aantal
motorrijtuigen voor een in hun richting gekeerd rood licht uitstralend
verkeerslicht stil stonden voor een voetgangers- en fietsersoversteekplaats,
rijdend over die linkerrijstrook met een te hoge snelheid die voetgangers- en
fietsersoversteekplaats genaderd. Vervolgens was hij op die rechterrijstrook
stilstaande motorrijtuigen links gepasseerd en door rood licht die voetgangers- en
fietsersoversteekplaats opgereden, omdat hij haast had. Daarbij had hij een
fietser geschept die aan de gevolgen van de aanrijding was overleden. Het Hof
concludeerde dat de verdachte kennelijk het risico op de koop toe heeft genomen
dat een zwakke verkeersdeelnemer als gevolg van zijn rijgedrag het leven zou
verliezen. Het legde een gevangenisstraf voor de duur van 7 jaren op, met een
ontzegging van de rijbevoegdheid voor de duur van 7 jaren. De Hoge Raad
verklaarde het cassatieberoep niet ontvankelijk op grond van art. 80a Wet RO.
Er zijn voorts gevallen waarin de verdachte, ook zijn eigen leven riskerend, met
zoveel woorden erkent dat een dodelijk ongeval hem onverschillig laat,
bijvoorbeeld omdat hij bij een achtervolging koste wat het kost aan de politie wil
ontkomen.10 In weer andere gevallen is het rijgedrag dusdanig agressief dat in
wezen sprake is van een doelbewuste gewelddadige handeling. Het punt dat de
verdachte in zo’n geval mogelijk zelf ook levensgevaar loopt, speelt dan (vrijwel)
geen rol.11 Het hierboven reeds besproken arrest HR 15 oktober 2013,
ECLI:NL:HR:2013:950 betrof zo’n geval: volgens plan reed de verdachte met een
auto een onoverzichtelijke kruising op op het moment dat de medeverdachte per
telefoon waarschuwde dat er een auto aan kwam rijden. Een ander voorbeeld is
HR 20 januari 2004, NJ 2004/214, waarin de Hoge Raad oordeelde: ‘In aanmerking
genomen dat, naar het Hof heeft vastgesteld, de verdachte — toen de door het
slachtoffer A. bestuurde auto op zeer korte afstand achter zijn, verdachtes, auto
reed op een tweebaansweg waarlangs bomen stonden, terwijl beide auto's een
snelheid hadden van meer dan 100 km per uur — zich bewust van die situatie
hard en onverhoeds heeft geremd, welke gedraging geëigend was A. in ernstig
gevaar te brengen, geeft het oordeel van het Hof dat de verdachte, aldus en
onder die omstandigheden handelend, zich willens en wetens heeft blootgesteld
aan de aanmerkelijke kans dat A. zou verongelukken en dat derhalve het opzet
10

HR 17 december 1996, NJ 2007/245, dat overigens een poging tot doodslag betrof, maar ook dan is
(voorwaardelijk) opzet op de dood van de ander vereist.
11
HR 29 september 2009, NJ 2010/117 m.nt. Keijzer.

32

van de verdachte in de zin van voorwaardelijk opzet op de dood van A. was
gericht, geen blijk van een onjuiste rechtsopvatting en is het evenmin
onbegrijpelijk. De bewezenverklaring is derhalve ook voor wat betreft het
bewezenverklaarde opzet voldoende met redenen omkleed.’ De verdachte was
veroordeeld tot 24 maanden gevangenisstraf waarvan acht maanden
voorwaardelijk, met ontzegging van de rijbevoegdheid voor de duur van vier
jaren.
Moord; voorbedachte raad
Moord is het opzettelijk en met voorbedachte raad een ander opzettelijk van het
leven beroven (art. 289 Sr), met andere woorden een doodslag gepleegd met
voorbedachte raad. Voorbedachte raad veronderstelt wel dat met opzet is
gehandeld, maar is als zodanig geen specifieke variant van opzet. Van een moord
kan ook sprake zijn indien de dader slechts met voorwaardelijk opzet de ander
heeft gedood. Voorbedachte raad kan dus samengaan met voorwaardelijk opzet.
De Hoge Raad heeft de afgelopen jaren de aan een bewezenverklaring van
voorbedachte raad te stellen eisen aangescherpt. De standaardoverweging12
luidt:
‘Voor een bewezenverklaring van het bestanddeel "voorbedachte raad" moet
komen vast te staan dat de verdachte zich gedurende enige tijd heeft kunnen
beraden op het te nemen of het genomen besluit en dat hij niet heeft gehandeld
in een ogenblikkelijke gemoedsopwelling, zodat hij de gelegenheid heeft gehad
na te denken over de betekenis en de gevolgen van zijn voorgenomen daad en
zich daarvan rekenschap te geven. Bij de vraag of sprake is van voorbedachte raad
gaat het bij uitstek om een weging en waardering van de omstandigheden van het
concrete geval door de rechter, waarbij deze het gewicht moet bepalen van de
aanwijzingen die voor of tegen het bewezen verklaren van voorbedachte raad
pleiten. De vaststelling dat de verdachte voldoende tijd had om zich te beraden
op het te nemen of het genomen besluit vormt weliswaar een belangrijke
objectieve aanwijzing dat met voorbedachte raad is gehandeld, maar behoeft de
rechter niet ervan te weerhouden aan contra-indicaties een zwaarder gewicht toe
te kennen. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de omstandigheid dat
de besluitvorming en uitvoering in plotselinge hevige drift plaatsvinden, dat
slechts sprake is van een korte tijdspanne tussen besluit en uitvoering of dat de
gelegenheid tot beraad eerst tijdens de uitvoering van het besluit ontstaat. Zo
kunnen bepaalde omstandigheden (of een samenstel daarvan) de rechter
12

Vgl. bijvoorbeeld HR 15 oktober 2013, NJ 2014/156 m.nt. Keulen.

33

uiteindelijk tot het oordeel brengen dat de verdachte in het gegeven geval niet
met voorbedachte raad heeft gehandeld. Mede met het oog op het
strafverzwarende gevolg dat dit bestanddeel heeft, moeten aan de vaststelling
dat de voor voorbedachte raad vereiste gelegenheid heeft bestaan, bepaaldelijk
eisen worden gesteld en dient de rechter, in het bijzonder indien de
voorbedachte raad niet rechtstreeks uit de bewijsmiddelen volgt, daaraan in zijn
motivering van de bewezenverklaring nadere aandacht te geven.’
In een enkel geval is bij een ernstig verkeersdelict een veroordeling wegens
moord uitgesproken. In het hierboven reeds besproken arrest HR 15 oktober
2013, ECLI:NL:HR:2013:950 was een plan ten uitvoer gebracht dat erin bestond
dat de verdachte met een auto een onoverzichtelijke kruising opreed op het
moment dat de medeverdachte per telefoon waarschuwde dat er een auto aan
kwam rijden. Na drie eerdere bijna-aanrijdingen volgde een fatale aanrijding. De
aangereden auto botste vervolgens tegen een boom; dat had de dood van de
bestuurder tot gevolg. Het planmatige van de onderneming, in combinatie met
het feit dat aan de fatale aanrijding meerdere pogingen vooraf waren gegaan,
wijst duidelijk op voorbedachte raad (in cassatie werd hierover ook niet
geklaagd).
2.2

Poging tot doodslag

Bij ernstige verkeersdelicten die niet de dood tot gevolg hebben gehad kan onder
omstandigheden een veroordeling wegens poging tot doodslag worden
uitgesproken. De maximaal op te leggen hoofdstraffen zijn bij poging tot doodslag
een derde lager dan bij doodslag (art. 45 Sr).
Van belang in dit verband is dat ook voor poging tot doodslag de dader
opzet moet hebben op de dood van de ander. Net als bij een voltooide doodslag
volstaat voorwaardelijk opzet: het bewust de aanmerkelijke kans aanvaarden dat
de gedraging tot de dood van de ander leidt. En net als bij het voltooide delict
moet het daarbij om een aanmerkelijke kans gaan.
Een illustratie van een ‘poging tot doodslag in het verkeer’ is te vinden in HR 7
april 2015, ECLI:NL:HR:2015:900. In deze zaak had het Hof bewezen verklaard dat
de verdachte met zijn auto opzettelijk met verhoogde snelheid tegen het
slachtoffer was aangereden, met het slachtoffer op de motorkap was
doorgereden, vervolgens had geremd, waardoor het slachtoffer op de grond was
gevallen, en daarna over het lichaam van het slachtoffer was heengereden. Het
Hof had dit als een poging tot doodslag aangemerkt en aan de verdachte (onder
34

meer wegens dit delict; zie hierna) een gevangenisstraf van 4 jaren en een
rijontzegging voor de duur van 3 jaren opgelegd. De Hoge Raad verwierp het
cassatieberoep.
Aan de vaststelling van opzet op de dood worden ook in de context van een
poging tot doodslag wezenlijke eisen gesteld. Dat geldt in het bijzonder ook voor
de vaststelling dat de kans op de dood aanmerkelijk is. Aan die eis was
bijvoorbeeld niet voldaan in HR 13 september 2016, ECLI:NL:HR:2016:2075. De
verdachte had tijdens een politieachtervolging op de A76 de door hem bestuurde
personenauto twee maal naar rechts gestuurd en was bij de laatste
stuurbeweging in aanrijding gekomen met een politieauto die hij daardoor van de
weg had gedrukt. Het Hof had dat als een poging tot doodslag, meermalen
gepleegd, aangemerkt; het veroordeelde de verdachte (onder meer) tot een
gevangenisstraf van 3 jaren. De Hoge Raad was van mening dat het opzet van de
verdachte niet zonder meer uit de bewijsvoering kon worden afgeleid. De Hoge
Raad nam daarbij mede in aanmerking dat het Hof bij de eerste stuurbeweging
niets had vastgesteld waaruit kon volgen dat en in welke mate een ongeval met
dodelijke afloop waarschijnlijk was, terwijl dit evenmin zonder meer kon volgen
uit de bij de tweede stuurbeweging genoemde omstandigheden.
2.3

Mishandeling en zware mishandeling; poging tot zware mishandeling

Ook de strafbaarstellingen van mishandeling en (poging tot) zware mishandeling
worden met enige regelmaat toegepast bij ernstige verkeersdelicten.
Art. 300 Sr
1.
2.

3.

4.
5.

Mishandeling wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste drie
jaren of geldboete van de vierde categorie.
Indien het feit zwaar lichamelijk letsel ten gevolge heeft, wordt de
schuldige gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren of
geldboete van de vierde categorie.
Indien het feit de dood ten gevolge heeft, wordt hij gestraft met
gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vierde
categorie.
Met mishandeling wordt gelijkgesteld opzettelijke benadeling van de
gezondheid.
Poging tot dit misdrijf is niet strafbaar.

35

Art. 302 Sr
1.

2.

Hij die aan een ander opzettelijk zwaar lichamelijk letsel toebrengt,
wordt, als schuldig aan zware mishandeling, gestraft met
gevangenisstraf van ten hoogste acht jaren of geldboete van de vijfde
categorie.
Indien het feit de dood ten gevolge heeft, wordt de schuldige gestraft
met gevangenisstraf van ten hoogste tien jaren of geldboete van de
vijfde categorie.

Art. 303 Sr
1.

2.

Zware mishandeling gepleegd met voorbedachten rade wordt gestraft
met gevangenisstraf van ten hoogste twaalf jaren of geldboete van de
vijfde categorie.
Indien het feit de dood ten gevolge heeft, wordt de schuldige gestraft
met gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren of geldboete van de
vijfde categorie.

Voor een bewezenverklaring van mishandeling (art. 300 Sr) moet vaststaan dat de
verdachte de ander opzettelijk pijn of letsel heeft toegebracht. Voor dit opzet op
het toebrengen van pijn of letsel volstaat voorwaardelijk opzet, het bewust
aanvaarden van de aanmerkelijke kans dat de ander pijn of letsel bekomt. Zware
mishandeling vereist, zoals art. 302 Sr tot uitdrukking brengt, opzet op het
toebrengen van zwaar lichamelijk letsel, waarbij voorwaardelijk opzet weer
voldoende is. (Voorwaardelijk) opzet op het toebrengen van zwaar lichamelijk
letsel is ook vereist voor een poging tot zware mishandeling.13 Voorbedachte raad
leidt bij zware mishandeling, zoals ook bij doodslag, tot een hogere maximum
gevangenisstraf. In al deze situaties – ook bij de poging tot zware mishandeling geldt dat voor voorwaardelijk opzet het bestaan van een aanmerkelijke kans op
het toebrengen van pijn of letsel respectievelijk zwaar letsel is vereist (welke kans
bewust moet zijn aanvaard).
Een voorbeeld van een zware mishandeling is te vinden in HR 7 april 2015,
ECLI:NL:HR:2015:900, dat hiervoor al ter sprake kwam. Daarin had het Hof ook
bewezen verklaard dat de verdachte een ander slachtoffer opzettelijk zwaar
lichamelijk letsel, te weten een gebroken onderbeen/enkel had toegebracht, door
opzettelijk met zijn auto tegen het lichaam van dat slachtoffer aan te rijden.
13

Poging tot mishandeling is niet strafbaar (art. 300 lid 5 Sr).

36

Ook voor een poging tot zware mishandeling wordt bij ernstige
verkeersdelicten regelmatig een veroordeling uitgesproken. In HR 16 december
2008, ECLI:NL:HR:2008:BG2189 bijvoorbeeld was de verdachte met zijn auto met
loeiende motor en piepende banden in de richting van het slachtoffer gereden en
vervolgens tegen de bromfiets waarop het slachtoffer zat en tegen het lichaam
van het slachtoffer aangereden. De verdachte was door het Hof wegens een
poging tot zware mishandeling tot een gevangenisstraf van 6 maanden
voorwaardelijk, een werk- en leerstraf van in totaal 240 uur en een rijontzegging
van 18 maanden waarvan 6 voorwaardelijk veroordeeld. De Hoge Raad verwierp
het cassatieberoep.
2.4

Bedreiging

Een laatste strafbaarstelling in het Wetboek van Strafrecht die bij ernstige
verkeersdelicten wel ten laste wordt gelegd is de bedreiging met enig misdrijf
tegen het leven gericht dan wel met zware mishandeling.
Art. 285 Sr
1.

Bedreiging met openlijk in vereniging geweld plegen tegen personen of
goederen, met geweld tegen een internationaal beschermd persoon of
diens beschermde goederen, met enig misdrijf waardoor gevaar voor de
algemene veiligheid van personen of goederen of gemeen gevaar voor
de verlening van diensten ontstaat, met verkrachting, met feitelijke
aanranding van de eerbaarheid, met enig misdrijf tegen het leven
gericht, met gijzeling, met zware mishandeling of met brandstichting,
wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of
geldboete van de vierde categorie. (..)

Bij veroordeling ter zake van dit delict kan als bijkomende straf ontzegging van de
rijbevoegdheid voor ten hoogste vijf jaren worden opgelegd (art. 179a WVW
1994).
Voor bedreiging met een ernstig misdrijf is – vanzelfsprekend – niet vereist dat dit
ernstige misdrijf wordt begaan of zelfs maar wordt voorbereid in de zin van art.
46 Sr. De dader hoeft – in het verlengde daarvan – ook geen opzet te hebben op
het plegen ervan. Voor een veroordeling ter zake van bedreiging met enig misdrijf
tegen het leven gericht dan wel zware mishandeling is volgens vaste rechtspraak
vereist dat de bedreiging van dien aard is en onder zulke omstandigheden is
37

geschied dat bij de betrokkene de redelijke vrees kon ontstaan dat deze het leven
zou kunnen verliezen of zwaar lichamelijk letsel zou kunnen oplopen.14 De
‘redelijke vrees’ moet dus hebben ‘kunnen ontstaan’, hetgeen een objectieve
benadering impliceert, en wel naar twee kanten. De bedreiging hoeft bij de
bedreigde niet daadwerkelijk vrees te hebben opgewekt. Anderzijds geldt dat de
omstandigheid dát daadwerkelijk vrees is opgewekt, en de bedreigde zich dus
bedreigd heeft gevoeld, weliswaar een aanwijzing, maar op zichzelf onvoldoende
grond is om vast te stellen dat de redelijke vrees kon ontstaan. Het gaat er dus
om dat de bedreiging van dien aard is en onder zulke omstandigheden is gedaan,
dat de vrees voor het in het vooruitzicht gestelde misdrijf in het algemeen
redelijkerwijze kon ontstaan. De bedreiging kan plaatsvinden zowel door het
uiten van woorden als – in de verkeerscontext vooral van belang - door daden.
Bedreiging impliceert opzet. Het opzet van de dader moet gericht zijn op de
hierboven besproken objectieve bedreigingsgedraging. Zijn opzet – vermoedelijk
volstaat voorwaardelijk opzet15 - moet dus gericht zijn op het doen ontstaan van
de situatie dat bij de ander de redelijke vrees kon ontstaan dat deze het
slachtoffer zou worden van het misdrijf waarmee is gedreigd.16 Zoals reeds
opgemerkt, hoeft de dader geen opzet op het realiseren van de bedreiging te
hebben, noch is enig bijkomend oogmerk vereist.
Bij wijze van illustratie van een ‘bedreiging in het verkeer’ kan worden gewezen
op HR 25 januari 2011, NJ 2011/225 m.nt. Keijzer. Het hof heeft vastgesteld dat
de verdachte met zijn auto een andere auto met daarin twee personen en hun
dochtertje heeft gepasseerd, waarna de bestuurder van de ingehaalde auto de
verdachte na diens inhaalmanoeuvre een lichtsignaal met de koplampen van haar
auto heeft gegeven. De verdachte wilde verhaal halen en heeft haar tot stoppen
gedwongen. Hij is boos en druk gebarend op haar toegelopen, heeft op haar
autoruiten geslagen. Vervolgens heeft hij haar hardnekkig gedurende bijna een
uur en met snelheden van soms 160 tot 170 km per uur achtervolgd en naast haar
gereden en gebaren gemaakt. Het Hof heeft geoordeeld dat door deze
gedragingen van de verdachte bij de slachtoffers in redelijkheid de vrees kon
ontstaan dat de verdachte een verkeersongeluk zou veroorzaken, dan wel dat, als
de verdachte de ander tot stoppen had kunnen dwingen, de ontstane situatie de
14

HR 7 juni 2005, NJ 2005/448.
Noyon/Langemeijer/Remmelink, art. 285, aant. 5; A.L.J. Janssens & A.J. Nieuwenhuis, Uitingsdelicten,
Deventer, derde druk, 2011, p. 320; anders Keijzer in zijn noot onder HR 25 januari 2011, NJ
2011/228. De Hoge Raad heeft zich er nog niet expliciet over uitgesproken. In de feitenrechtspraak
lijkt met voorwaardelijk opzet genoegen te worden genomen.
16
HR 19 juni 2007, ECLI:NL:HR:2007:BA3135.
15

38

verdachte tot handelingen zou hebben kunnen brengen die de dood ten gevolge
hadden kunnen hebben. Dat oordeel gaf volgens de Hoge Raad geen blijk van een
onjuiste opvatting omtrent het begrip bedreiging. De verdachte is veroordeeld tot
twee maanden voorwaardelijke gevangenisstraf, 60 uren werkstraf, en een
ontzegging van de bevoegdheid om motorrijtuigen te besturen voor de duur van
8 maanden, waarvan 4 maanden voorwaardelijk.
Vooral bij bedreiging door daden kan de afgrenzing van bedreiging met poging tot
doodslag of zware mishandeling lastig zijn. Een en dezelfde gedraging, zoals een
stekende beweging met een mes, kan naar de uiterlijke verschijningsvorm
worden gezien als een poging tot doodslag of zware mishandeling, maar ook als
een bedreiging. Het opzet is in zo’n geval beslissend: was dat gericht op het
doden van de ander of het toebrengen van zwaar lichamelijk letsel, of enkel op
het ontstaan van vrees bij de ander voor een dergelijk delict? De (soms) moeilijke
grensbepaling verklaart waarom bedreiging nogal eens (meer) subsidiair wordt
opgenomen in een primair op poging tot doodslag of zware mishandeling gerichte
tenlastelegging. Een voorbeeld biedt HR 29 mei 2007, ECLI:NL:HR:2007:BA1644.
Daarin was de verdachte vrijgesproken van de tenlastegelegde poging tot zware
mishandeling omdat het hof onvoldoende aanknopingspunten had gevonden om
opzet op het toebrengen van zwaar lichamelijk letsel bewezen te kunnen achten.
Het hof verklaarde wel bewezen dat de verdachte het slachtoffer had bedreigd
met zware mishandeling doordat hij opzettelijk dreigend met zijn auto waarvan
hij het gaspedaal had ingedrukt, waardoor die auto veel toeren maakte, op het
slachtoffer dat hem een stopteken had gegeven en dat zich op korte afstand voor
die auto bevond, was afgereden. Het Hof had aan de verdachte ter zake van
(onder meer) dit feit een werkstraf van 80 uur opgelegd. De Hoge Raad verwierp
het cassatieberoep. Een vergelijkbare zaak deed zich voor in HR 22 maart 2011, NJ
2011/228. De bestuurder van een stilstaande auto gaf, met ingedrukte koppeling,
veel gas toen zijn voormalige vriendin net voor die auto langs liep. Anders dan in
de vorige zaak was niet bewezenverklaard dat de verdachte op zijn vriendin was
afgereden. Hoewel zij heeft verklaard dat zij zich erg bedreigd voelde leverde de
gedraging van de verdachte naar het oordeel van de Hoge Raad onvoldoende
grond op om bedreiging met zware mishandeling te kunnen aannemen.

39

3.

Strafbaarstellingen in de Wegenverkeerswet 1994

3.1

Inleiding

De Wegenverkeerswet 1994 kent bij de vormgeving van strafbaarstellingen een
andere systematiek dan het Wetboek van Strafrecht. In hoofdstuk II van de wet
zijn in de eerste paragraaf een aantal ‘gedragsregels’ verwoord. In hoofdstuk XI
van de wet zijn de strafbepalingen te vinden die op deze gedragsregels
voortbouwen. De delictsomschrijvingen uit de Wegenverkeerswet 1994 die bij
ernstige verkeersdelicten tot een veroordeling kunnen leiden, moeten aldus uit
de bepalingen die in deze beide hoofdstukken zijn opgenomen worden afgeleid.
3.2

De artikelen 6 en 175 WVW 1994

3.2.1 De tekst van de artikelen
Bij de vervolging en berechting van ernstige verkeersdelicten is in de eerste plaats
het samenstel van de artikelen 6 en 175 WVW 1994 van belang.
Art. 6 WVW 1994
Het is een ieder die aan het verkeer deelneemt verboden zich zodanig te
gedragen dat een aan zijn schuld te wijten verkeersongeval plaatsvindt
waardoor een ander wordt gedood of waardoor een ander zwaar lichamelijk
letsel wordt toegebracht of zodanig lichamelijk letsel dat daaruit tijdelijke ziekte
of verhindering in de uitoefening van de normale bezigheden ontstaat.
Art. 175 WVW 1994
1.

2.

Overtreding van artikel 6 wordt gestraft met:
a. gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of geldboete van de
vierde categorie, indien het een ongeval betreft waardoor een ander
wordt gedood;
b. gevangenisstraf van ten hoogste een jaar en zes maanden of
geldboete van de vierde categorie, indien het een ongeval betreft
waardoor een ander lichamelijk letsel wordt toegebracht.
Indien de schuld bestaat in roekeloosheid, wordt overtreding van artikel
6 gestraft met:

40

3.

a. gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vijfde
categorie, indien het een ongeval betreft waardoor een ander wordt
gedood;
b. gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of geldboete van de
vierde categorie, indien het een ongeval betreft waardoor een ander
lichamelijk letsel wordt toegebracht.
Indien de schuldige verkeerde in de toestand, bedoeld in artikel 8,
eerste, tweede, derde of vierde lid, dan wel na het feit niet heeft
voldaan aan een bevel, gegeven krachtens artikel 163, tweede, zesde,
achtste of negende lid, of indien het feit is veroorzaakt of mede is
veroorzaakt doordat hij een krachtens deze wet vastgestelde
maximumsnelheid in ernstige mate heeft overschreden, dan wel zeer
dicht achter een ander voertuig is gaan rijden, geen voorrang heeft
verleend of gevaarlijk heeft ingehaald kunnen de in het eerste en
tweede lid bepaalde gevangenisstraffen met de helft worden verhoogd.

3.2.2 Enkele opmerkingen over de artikelen 6 en 175 WVW 1994
Uit art. 175 WVW 1994 kan worden afgeleid dat het wettelijk strafmaximum dat
bij overtreding van de gedragsregel van art. 6 WVW 1994 van toepassing is, sterk
kan verschillen. In het geval het aan de schuld van de verdachte te wijten
verkeersongeval ertoe heeft geleid dat aan een ander lichamelijk letsel is
toegebracht, is de maximale gevangenisstraf in beginsel een jaar en zes maanden.
Indien het een ongeval betreft waardoor een ander wordt gedood, is de maximale
gevangenisstraf het dubbele: drie jaar. Indien de schuld bestaat in roekeloosheid,
worden de in het eerste lid bedreigde gevangenisstraffen ingevolge het tweede
lid verdubbeld. Bij een aan de roekeloosheid van de verdachte te wijten
verkeersongeval waardoor een ander wordt gedood, kan dus gevangenisstraf van
ten hoogste zes jaren worden opgelegd. Het derde lid, ten slotte, brengt mee dat
de in het eerste en het tweede lid bepaalde gevangenisstraffen nog eens met de
helft worden verhoogd indien één van de in dit artikellid omschreven gronden
voor strafverhoging zich voordoet. Daartoe behoort onder meer het geval waarin
de schuldige zijn auto bestuurde terwijl bij een onderzoek is vastgesteld dat zijn
ademalcoholgehalte te hoog was (art. 8 lid 2 WVW 1994).
Art. 6 WVW 1994 komt alleen in beeld bij een ongeval met ernstige
gevolgen en indien dit ongeval aan de schuld van de dader te wijten is. Heeft een
dergelijk ongeval niet plaatsgevonden (er is geen ongeval of het ongeval heeft
niet tot de dood of (zwaar) letsel geleid), dan kan art. 5 WVW 1994 van
toepassing zijn indien de verdachte wel gevaarlijk verkeersgedrag heeft vertoond.
41

Hetzelfde geldt indien wel een ernstig ongeval heeft plaatsgevonden, maar dit
ongeval niet aan de schuld van de dader is te wijten (zie hierover ook paragraaf
3.3).
Art. 6 jo. art. 175 WVW 1994 formuleert een zogenoemd culpoos gevolgsdelict:
de schuld (culpa) is betrokken op een gevolg (zoals ook bij bijvoorbeeld het
commune delict dood door schuld, art. 307 Sr). Duidelijk is in ieder geval dat de
schuld op het ongeval is betrokken. Minder duidelijk is of ook de dood of het
(zware) letsel aan verdachtes schuld te wijten moet zijn. Onder de voorganger van
art. 6 WVW 1994, art. 36 WVW, was dat wel het geval en uit de wetsgeschiedenis
van art. 6 WVW 1994 blijkt niet dat de wetgever in dit opzicht een andere koers
wilde varen.17 De bepaling kan echter ook zo worden gelezen dat alleen het
ongeval aan de schuld van de verdachte moet zijn te wijten; dood en letsel
zouden dan zijn geobjectiveerd, dus aan elk schuldverband onttrokken.18
Praktisch maakt het waarschijnlijk niet zo veel verschil, in die zin dat bij schuld aan
het ongeval doorgaans ook het daaruit voortvloeiende gevolg – dood of letsel –
aan schuld te wijten zal zijn. In het navolgende zal op dit punt niet consequent
één lijn worden getrokken. Zo zal – zonder dat dit op enig inhoudelijk verschil
duidt – van ‘schuld aan het ongeval’ worden gesproken, maar zal bijvoorbeeld
ook de uitdrukking ‘dood door schuld in het verkeer’ worden gebruikt.
Belangrijker en lastiger is de betekenis van het schuldbestanddeel, zowel de
‘gewone’ schuld (schuld niet bestaande in roekeloosheid) als de roekeloosheid.
Op beide begrippen wordt hierna uitgebreider ingegaan.
Schuld
Schuld – culpa – kan worden omschreven als verwijtbare aanmerkelijke
onvoorzichtigheid. Een gedraging is doorgaans onvoorzichtig indien de verdachte
had kunnen en moeten voorzien dat zijn gedraging tot het ongewenste gevolg –
hier dus het verkeersongeval – zou leiden. Dat is slechts anders indien een
geoorloofd risico is genomen (het nemen van zekere risico’s is immers inherent
aan vele verkeersgedragingen) of anderszins het verrichten van de gedraging
gerechtvaardigd kan worden geacht. De voorzienbaarheid van een
verkeersongeval kan vaak gebaseerd worden op het overtreden hebben van een
concreet verkeersvoorschrift dat ertoe strekt de verkeersveiligheid te
waarborgen. Het is voorzienbaar dat wanneer, bijvoorbeeld, ten onrechte geen
17
18

Zie bijvoorbeeld M. Otte, Opzet en schuld in het verkeer, Deventer 2001, p. 27.
Zie bijvoorbeeld H.G.M. Krabbe, ‘De artikelen 5 en 6. Gevaar veroorzaken, hinderen en schuld aan
een verkeersongeval’, in: A.E. Harteveld en H.G.M. Krabbe (red.), De Wegenverkeerswet 1994. Een
strafrechtelijk commentaar, Deventer 1999, p. 121-123.

42

voorrang wordt verleend of veel te hard wordt gereden, dit kan resulteren in een
ongeval. Waar geen concreet voorschrift is overtreden, zal aan de hand van de
omstandigheden van het geval moeten worden beoordeeld of het ongeval voor
de verdachte voorzienbaar was. De onvoorzichtigheid zal de verdachte ook te
verwijten moeten zijn. Zo kan onvoorzichtig verkeersgedrag, zoals op de
verkeerde weghelft terechtkomen, het gevolg zijn van een ‘black out’ bij de
verdachte. Indien de verdachte deze niet had kunnen zien aankomen, kan hem
van het optreden van de ‘black out’ geen verwijt worden gemaakt en daarmee
ook niet van het onvoorzichtige verkeersgedrag.19
Een in de praktijk soms lastig te beantwoorden vraag is wanneer de schuld
aanmerkelijk is. Strafrechtelijke schuld is aanmerkelijke of grove schuld. Niet
iedere verkeersfout is dus voldoende voor schuld. Vooral rond de eeuwwisseling
bestond discussie over de vraag of de vereiste aanmerkelijke schuld al was
gegeven indien het verkeersongeval het gevolg was van een ‘simpele’
verkeersovertreding, zoals geen voorrang verlenen. In zijn arrest van 1 juni 2004,
NJ 2005/252 m.nt. Knigge heeft de Hoge Raad geprobeerd wat meer duidelijkheid
te scheppen en heeft hij enkele hoofdlijnen geschetst:
‘In cassatie kan slechts worden onderzocht of de schuld aan het verkeersongeval
in de zin van art. 6 Wegenverkeerswet 1994, in het onderhavige geval de
bewezenverklaarde aanmerkelijke onoplettendheid en/of onachtzaamheid, uit de
door het Hof gebezigde bewijsmiddelen kan worden afgeleid. Daarbij komt het
aan op het geheel van gedragingen van de verdachte, de aard en ernst daarvan en
de overige omstandigheden van het geval. Dat brengt mee dat niet in zijn
algemeenheid valt aan te geven of één verkeersovertreding voldoende kan zijn
voor de bewezenverklaring van schuld in de zin van even bedoelde bepaling.
Daarvoor zijn immers verschillende factoren van belang, zoals de aard en de
concrete ernst van de verkeersovertreding en de omstandigheden waaronder die
overtreding is begaan. Voorts verdient opmerking dat niet reeds uit de ernst van
de gevolgen van verkeersgedrag dat in strijd is met één of meer wettelijke
gedragsregels in het verkeer, kan worden afgeleid dat sprake is van schuld in
vorenbedoelde zin.’
Duidelijk is in ieder geval dat de enkele overtreding van een verkeersvoorschrift
die tot een verkeersongeval leidt, niet zonder meer voldoende is voor
aanmerkelijke schuld. Zo kan het van belang zijn of de verdachte het voorschrift
‘zo veel mogelijk rechts houden’ heeft overtreden door iets en slechts heel even
19

Vgl. HR 1 juni 2004, NJ 2005/252 m.nt. Knigge.

43

dan wel door volledig en voor langere tijd op de verkeerde weghelft te rijden. Ook
kan, zo volgt uit de overwegingen, uit het enkele feit dat die overtreding heeft
geresulteerd in bijvoorbeeld een dodelijk verkeersongeval, niet afgeleid worden
dat de schuld dan dus wel aanmerkelijk moet zijn geweest. Maar overigens
bieden deze overwegingen weinig concrete handvatten voor de rechter. En die
zijn ook moeilijk te geven indien de vaststelling van de aanmerkelijke schuld zo
zeer afhankelijk is van de ‘omstandigheden van het geval’.
Dat niet iedere verkeersfout aanmerkelijke schuld oplevert, blijkt vooral uit
de gevallen van ‘kijken, maar niet zien' of ‘verkeerd kijken en daarom niet zien’,
ook wel genoemd de ‘momentane onoplettendheid’. Daarvan was sprake in HR
29 april 2008, NJ 2008/440 m.nt. Keijzer. De verdachte reed met zijn auto vanaf
een langs de weg gelegen tankstation een weg op voor verkeer uit beide
richtingen. Hij was zich ervan bewust dat hij het op de weg rijdende verkeer
voorrang moest verlenen. De verdachte bracht zijn auto voor de haaientanden
vrijwel tot stilstand en keek over zijn linkerschouder, zag geen naderend verkeer
en reed de voorrangsweg op. Hij had echter een van links komende motorrijdster
niet gezien. In een poging tijdig te remmen raakte de motorrijder in een slip en
kwam vervolgens in botsing met een tegenligger, als gevolg waarvan de
motorrijder zwaar lichamelijk letsel opliep. Volgens de Hoge Raad 'kan uit de
enkele omstandigheid dat de verdachte, toen hij zich vergewiste van mogelijk
naderend verkeer, de motorrijdster aan wie hij voorrang diende te verlenen niet
heeft gezien hoewel deze voor hem wel zichtbaar moet zijn geweest, niet volgen
dat de verdachte, zoals is bewezenverklaard “aanmerkelijk onoplettend en met
aanmerkelijke verwaarlozing van de te dezen geboden zorgvuldigheid heeft
gereden”.' De verdachte heeft dus 'gekeken, maar niet gezien' en als gevolg
daarvan geen voorrang verleend. Dat alleen blijkt niet voldoende voor
aanmerkelijke schuld. In zo’n geval lijkt nodig te zijn dat het niet zien het gevolg is
van ander verwijtbaar verkeersgedrag, zoals het niet aanpassen van de snelheid
waardoor het (goed) zien bemoeilijkt wordt.
Hoewel de vaststelling van aanmerkelijke schuld sterk afhankelijk is van de
omstandigheden van het geval, zijn er toch wel categorieën van gevallen te
onderscheiden waarin doorgaans van aanmerkelijke schuld kan worden
gesproken.20 Een zo’n categorie betreft verdachten die een gebrek aan voorzorg
kan worden verweten. Het rijden met beslagen ruiten is daarvan een voorbeeld
en ook het zojuist genoemde geval: het niet aanpassen van de snelheid waardoor
het (goed) zien van ander verkeer wordt bemoeilijkt. In HR 21 april 2009, NJ
2009/209 had de voorrangsplichtige bestuurder van een tractor een op de
20

Zie hierover met name W. Vellinga, ‘Van mate van schuld: over ondergrens (en bovengrens) van de
culpa in het Nederlandse strafrecht’, Preadviezen 2012, Vereniging voor de vergelijkende studie van
het recht van België en Nederland, Den Haag 2012, p. 168 e.v.

44

voorrangsweg rijdende personenauto niet gezien; hij had echter zijn snelheid bij
nadering van de kruising niet aangepast aan de mogelijkheid dat hij aan van links
komend verkeer voorrang moest verlenen. Bij het ongeval kwam een inzittende
van de aangereden auto om het leven, drie andere raakten zwaargewond. De
verdachte werd veroordeeld tot een taakstraf voor de duur van 240 uren alsmede
een ontzegging van de rijbevoegdheid voor de tijd van 12 maanden waarvan 9
maanden voorwaardelijk. Van aanmerkelijke schuld is in beginsel ook sprake bij
een tot een ongeval leidende verkeersfout van een bestuurder die onvoldoende
tot behoorlijk besturen in staat moet worden geacht, bijvoorbeeld omdat hij
onder invloed verkeert.21 Ook het bewust nemen van risico kan maken dat de
schuld aanmerkelijk is, zoals in HR 29 april 2008, NJ 2008/439. De verdachte wilde
een voorrangsweg oversteken tussen twee van rechts komende, achter elkaar
rijdende tractoren met aanhanger door. Bij zijn aangevangen
oversteekmanoeuvre heeft hij een kennelijke inschattingsfout ten aanzien van de
afstand tussen de twee tractoren gemaakt, althans een (te) groot risico genomen.
Bij het vanuit stilstand oprijden van de voorrangskruising heeft hij geen voorrang
verleend aan een van links komende, op de voorrangsweg rijdende personenauto.
Bij het ongeval kwamen twee inzittenden van de aangereden auto om het leven
en twee raakten zwaar gewond. De verdachte werd veroordeeld tot een
gevangenisstraf voor de duur van acht maanden en tot een ontzegging van de
rijbevoegdheid voor de duur van drie jaar.
Een lastige categorie gevallen is die waarin een verkeersfout wordt gemaakt
onder omstandigheden die juist gunstig zijn om die fout te voorkomen, zoals goed
uitzicht. De gunstige omstandigheden kunnen maken dat de schuld aanmerkelijk
is. De vraag is wel of dat ook geldt in de hierboven genoemde gevallen van
momentane onoplettendheid. Een voorbeeld is het arrest van het Hof Arnhem
van 4 mei 2011, ECLI:NL:GHARN:2011:BQ4034. Verdachte heeft bij het verlaten
van een rotonde een verkeersongeval veroorzaakt door in botsing te komen met
een fietser, die ten gevolge daarvan is overleden. Het Hof stelde vast dat de
verdachte de fietser niet heeft waargenomen, hoewel hij al vanaf het moment
waarop hij besloot de rotonde op te rijden, door de in alle opzichten gunstige
omstandigheden, de fietser, hetzij op de rotonde hetzij nog juist rechts daarvoor,
gemakkelijk had kunnen waarnemen. Ook was de verdachte bekend met de
verkeerssituatie, en dus met het gevaar dat zich (ook) bij deze rotonde bij het
afslaan en het daarbij kruisen van de fietsstrook voordoet. Het Hof oordeelde dat
een automobilist de bijzondere zorgplicht heeft te anticiperen op komende
verkeersconflicten, en zich te vergewissen van de eventuele aanwezigheid van
21

Zie bijvoorbeeld HR 29 april 2008, NJ 2008/439.

45

ander verkeer dat hij daarbij ontmoet en voorrang dient te verlenen. De
verdachte heeft deze zorgplicht niet in acht genomen, hoewel daar alle
gelegenheid voor bestond en verdachte de fietser gemakkelijk had kunnen en
moeten waarnemen. De verdachte werd veroordeeld tot een taakstraf voor de
duur van 100 uren en een voorwaardelijke ontzegging van de rijbevoegdheid voor
de duur van 12 maanden. Het arrest laat zien dat het niet altijd eenvoudig is hoe
met de momentane onoplettendheid moet worden omgegaan. Hoewel duidelijk
is dat de enkele momentane onoplettendheid onvoldoende is voor aanmerkelijke
schuld en dat het ‘wel kijken maar niet zien (of verkeerd zien)’ het gevolg lijkt te
moeten zijn van ander verwijtbaar verkeersgedrag van de verdachte, is niet altijd
eenvoudig te beoordelen óf sprake is van ander verwijtbaar verkeersgedrag of,
anders gezegd, óf wel sprake is van enkele momentane onoplettendheid.
Roekeloosheid
In 2006 heeft de wetgever de wettelijke strafmaxima van, onder meer, een aantal
culpose delicten herijkt en tevens ‘roekeloosheid’ als wettelijke term
geïntroduceerd (zie ook hierna de bespreking van de wijzigingen van art. 175
WVW 1994). Beoogd werd de strafmaxima van de culpose delicten in het
Wetboek van Strafrecht en die in de Wegenverkeerswet 1994 meer met elkaar in
overeenstemming te brengen.’22 De wetgever heeft met de introductie van de
roekeloosheid niet willen tornen aan de grens tussen opzet en schuld zoals die in
de rechtspraak wordt getrokken (zie hierboven). Hij heeft, binnen het bestaande
bereik van de schuld, de zwaarste vorm van een eigen strafmaximum voorzien.
De roekeloosheid fungeert dus als strafverzwaringsgrond: lid 2 van art. 175 WVW
1994 bepaalt dat de in het eerste lid bedreigde gevangenisstraffen worden
verdubbeld indien de schuld bestaat in roekeloosheid. Zo is bij een aan de
roekeloosheid van de verdachte te wijten verkeersongeval waardoor een ander
wordt gedood, de maximale gevangenisstraf zes jaren. Het derde lid formuleert,
zoals we eerder zagen, nog een aantal strafverzwaringsgronden op grond
waarvan de in het eerste en het tweede lid bepaalde gevangenisstraffen nog eens
met de helft worden verhoogd (onder meer rijden onder invloed en veel te hard
rijden). In de ernstigste gevallen kan zo een gevangenisstraf van ten hoogst negen
jaren worden opgelegd.
Blijkens de memorie van toelichting is met de introductie van
roekeloosheid beoogd ‘een adequate bestraffing mogelijk te maken in alle
gevallen waarin sprake is van zeer onvoorzichtig rijgedrag waarbij welbewust en

22

Kamerstukken II 2001/02, 28 484, nr. 3, p. 2 (vgl. ook p. 7-16).

46

met ernstige gevolgen onaanvaardbare risico’s zijn genomen.’23 Over de in het
derde lid genoemde strafverzwarende omstandigheden, in het bijzonder rijden
onder invloed en veel te hard rijden, wordt in relatie tot de roekeloosheid
opgemerkt dat dit omstandigheden zijn die door de rechter mogen worden
betrokken bij de mate van schuld aan het verkeersongeval in het concrete geval:
‘Bij deze beoordeling legt de vaststelling dat onder invloed of veel te hard is
gereden blijkens de rechtspraktijk veel gewicht in de schaal; onder deze
omstandigheden is al snel sprake van roekeloosheid.’24
Inmiddels heeft ook de Hoge Raad zijn licht laten schijnen over het bestanddeel
roekeloosheid. De eisen waaraan het bewijs van roekeloosheid moet voldoen
heeft hij in een aantal algemene overwegingen uiteengezet:25
‘Ingevolge bestendige rechtspraak kan in cassatie slechts worden onderzocht of
de schuld aan een verkeersongeval in de zin van art. 6 WVW 1994 uit de
gebezigde bewijsmiddelen kan worden afgeleid. Daarbij komt het aan op het
geheel van de gedragingen van de verdachte, de aard en de ernst daarvan en de
overige omstandigheden van het geval. Voorts verdient opmerking dat niet reeds
uit de ernst van de gevolgen van verkeersgedrag dat in strijd is met één of meer
wettelijke gedragsregels in het verkeer, kan worden afgeleid dat sprake is van
schuld in vorenbedoelde zin.
Voor de schuldvorm "roekeloosheid" geldt op zichzelf hetzelfde, zij het dat daarbij
moet worden betrokken dat deze roekeloosheid in de wetsgeschiedenis als "de
zwaarste vorm van het culpose delict" wordt aangemerkt die tot onder meer een
verdubbeling van het maximum van de op te leggen vrijheidsstraf heeft geleid.
Mede met het oog op het strafverhogende effect van dit bestanddeel moeten
daarom aan de vaststelling dat sprake is van roekeloosheid, dus de zwaarste vorm
van schuld, bepaaldelijk eisen worden gesteld en dient de rechter in
voorkomende gevallen daaraan in zijn motivering van de bewezenverklaring
nadere aandacht te geven. Dat geldt ook in de gevallen waarin de roekeloosheid
in de kern bestaat uit de in art. 175, derde lid, WVW 1994 omschreven
gedragingen, nu die gedragingen grond vormen voor een verdere verhoging van
het ingevolge het tweede lid van dat artikel voor roekeloosheid geldende
strafmaximum. Het voorgaande brengt mee dat de vraag of in een concreet geval
sprake is van roekeloosheid in de zin van art. 175, tweede lid, WVW 1994 een
beoordeling vergt van de specifieke omstandigheden van dat geval. Bij de toetsing
23

Kamerstukken II 2001/02, 28484, nr. 3, p. 10.
Kamerstukken II 2001/02, 28484, nr. 3, p. 13.
25
Zie bijvoorbeeld HR 15 oktober 2013, NJ 2014/25.
24

47

in cassatie van beslissingen in concrete gevallen kan een rol spelen of de rechter
zijn oordeel dat sprake is van roekeloosheid in de zin van art. 175, tweede lid,
WVW 1994, heeft voorzien van een nadere motivering die recht doet aan het
bijzondere karakter van roekeloosheid. Van roekeloosheid als zwaarste, aan opzet
grenzende, schuldvorm zal immers slechts in uitzonderlijke gevallen sprake zijn.
Daarbij verdient opmerking dat "roekeloosheid" in de zin van de wet een
specifieke betekenis heeft die niet noodzakelijkerwijs samenvalt met wat in het
normale spraakgebruik onder "roekeloos" - in de betekenis van "onberaden" wordt verstaan.
Om tot het oordeel te kunnen komen dat in een concreet geval sprake is
van roekeloosheid in de zin van art. 175, tweede lid, WVW 1994, zal de rechter
zodanige feiten en omstandigheden moeten vaststellen dat daaruit is af te leiden
dat door de buitengewoon onvoorzichtige gedraging van de verdachte een zeer
ernstig gevaar in het leven is geroepen, alsmede dat de verdachte zich daarvan
bewust was, althans had moeten zijn.
Uit hetgeen hiervoor is overwogen vloeit voort dat in dit verband doorgaans niet
volstaat de enkele vaststelling dat de verdachte zich heeft schuldig gemaakt aan
een of meer in art. 175, derde lid, WVW 1994 genoemde, zelfstandig tot
verhoging van het wettelijk strafmaximum leidende gedragingen.’

De overwegingen maken duidelijk dat de Hoge Raad strengere eisen stelt aan het
bewijs van roekeloosheid dan de wetgever voor ogen had.26 Procesrechtelijk geldt
een zware motiveringsplicht. Materieelrechtelijk geldt dat roekeloos niet
hetzelfde is als ‘onberaden’; er moet sprake zijn van een buitengewoon
onvoorzichtige gedraging van de verdachte waardoor zeer ernstig gevaar in het
leven is geroepen en waarvan de verdachte zich bewust was, althans had moeten
zijn. En de aanwezigheid van een of meer strafverzwaringsgronden uit het derde
lid van art. 175 WVW 1994 is doorgaans niet voldoende voor de vaststelling dat
de verdachte zich roekeloos heeft gedragen. Ter illustratie twee voorbeelden.
In HR 16 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3620 had het Hof de verdachte
veroordeeld wegens een aan de roekeloosheid van de verdachte te wijten
verkeersongeval waardoor een ander was gedood, terwijl de maximumsnelheid in
ernstige mate overschreden werd. Deze veroordeling bleef in stand. Het Hof had
volgens de Hoge Raad uit de bewijsvoering kunnen afleiden dat de verdachte als
26

Vgl. de conclusie van A-G Aben voor HR 18 november 2014, ECLI:NL:HR:2014:3620
(ECLI:NL:PHR:2014:2287, punt 14).

48

bestuurder van een motorrijtuig, nadat hij met een andere bestuurder te midden
van medeweggebruikers in een wedstrijdachtige achtervolging verwikkeld was
geraakt, over langere afstand met zeer grote overschrijding van de ter plaatse
geldende maximumsnelheid van 50 km per uur had gereden en dat hij, bekend
met de situatie ter plaatse, vervolgens met onverminderde snelheid door rood
licht een kruispunt was opgereden. Daar had hij een fietser met dodelijk gevolg
aangereden. Aan deze verdachte is een gevangenisstraf van 36 maanden waarvan
6 voorwaardelijk opgelegd, alsmede een rijontzegging van 5 jaren. Die
veroordeling bleef in cassatie in stand. In HR 13 oktober 2013,
ECLI:NL:HR:2013:964 casseerde de Hoge Raad wel. Ter vaststelling van de
roekeloosheid had het Hof de volgende omstandigheden in aanmerking
genomen: de verdachte heeft de ter plaatse geldende maximumsnelheid in
ernstige mate overschreden en is met (nagenoeg) onverminderde snelheid een
kruising - met voor hem groen licht uitstralende verkeerslichten - opgereden,
terwijl het alcoholgehalte in zijn bloed 1,26 milligram alcohol per milliliter bloed
bedroeg. Volgens de Hoge Raad waren deze omstandigheden ‘niet zonder meer
toereikend’ voor het oordeel van het Hof dat de verdachte roekeloos heeft
gereden.
Schuld buiten het verkeersstrafrecht
Buiten het verkeersdomein wordt betrekkelijk zelden vervolgd voor het culpoos
veroorzaken van de dood of zwaar lichamelijk letsel. In die gevallen gaat het
gewoonlijk niet om gedrag waarbij het risico door voorafgaand alcoholgebruik is
vergroot. Zo kan het gaan om een fout bij de uitoefening van een beroep of
bedrijf (vgl. Rechtbank Utrecht 15 februari 2011, ECLI:NL:RBUTR:2011:BP8366;
Rechtbank Oost-Brabant 23 november 2015, ECLI:NL:RBOBR:2015:6619). In de
eerste zaak was één persoon overleden en een ander zwaar gewond geraakt; in
de tweede zaak waren twee personen overleden. In de eerste strafzaak werd aan
een rechtspersoon een geldboete opgelegd van 12.500 euro; in de tweede
strafzaak werd aan een rechtspersoon een boete opgelegd van 125.000 euro
waarvan 75.000 voorwaardelijk. In beide strafzaken was (onder meer) het
(medeplegen van) dood door schuld, in de tweede zaak meermalen gepleegd,
bewezen verklaard.
Het instorten van de steiger in de Amercentrale, met fatale gevolgen voor
vijf personen, leidde tot een gevangenisstraf voor de constructeur van 12
maanden waarvan 6 voorwaardelijk (Gerechtshof 's-Hertogenbosch 31 januari
2008, ECLI:NL:GHSHE:2008:BC3192). Een gevangenisstraf met een kort
onvoorwaardelijk deel werd opgelegd in verband met een fataal schietincident
tijdens de jacht (Gerechtshof 's-Hertogenbosch 6 april 2010,
49

ECLI:NL:GHSHE:2010:BM0025: 360 dagen waarvan 337 voorwaardelijk). Een
gevangenisstraf van 18 maanden werd opgelegd bij het (met fataal gevolg) in
hulpeloze toestand achterlaten van een persoon (Gerechtshof 's-Hertogenbosch
23 oktober 2008, ECLI:NL:GHSHE:2008:BG1419). Aan een bewezenverklaring van
roekeloosheid worden ook buiten het domein van het verkeer strenge
motiveringseisen gesteld (vgl. HR 28 oktober 2014, ECLI:NL:HR:2014:3057; HR 8
september 2015, ECLI:NL:HR:2015:2482; in beide zaken werd een veroordeling
gecasseerd).
3.2.3 Wijzigingen van artikel 175 WVW 1994
Art. 175 WVW 1994 is sinds de inwerkingtreding van de Wegenverkeerswet 1994,
zo bleek al uit het voorgaande, geen rustig bezit gebleken. Bij die
inwerkingtreding luidde het artikel als volgt:
Art. 175 WVW 1994 (oorspronkelijke versie)
1.

2.

Overtreding van artikel 6 wordt gestraft met:
a. gevangenisstraf of hechtenis van ten hoogste een jaar of geldboete
van de derde categorie, indien het een ongeval betreft waardoor een
ander wordt gedood;
b. gevangenisstraf of hechtenis van ten hoogste negen maanden of
geldboete van de derde categorie, indien het een ongeval betreft
waardoor een ander lichamelijk letsel wordt toegebracht.
Indien degene die schuldig is aan een van de in het eerste lid genoemde
feiten, verkeerde in de toestand, bedoeld in artikel 8, eerste of tweede
lid, dan wel na het feit niet heeft voldaan aan een bevel gegeven
krachtens artikel 163, tweede, zesde, achtste of negende lid, wordt hij
gestraft met:
a. gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of geldboete van de
vierde categorie in het geval, bedoeld in het eerste lid, onderdeel a;
b. gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of geldboete van de
vierde categorie in het geval, bedoeld in het eerste lid, onderdeel b.

Het artikel werd in 1998 rigoureus aangepast.27 Het voorstel tot wijziging van art.
175 WVW 1994 dateert van enkele maanden voor het Porsche-arrest (HR 15
27

Wet van 24 juni 1998 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 (verhoging van de
maximumstraffen voor ernstige vormen van roekeloos rijgedrag en verbetering van de regelingen
inzake de invordering en inhouding van rijbewijzen en inzake de bijkomende straf van ontzegging van

50

oktober 1996, NJ 1997/199), dat hiervoor al ter sprake kwam.28 De wet van 1998
bracht vier wijzigingen:
- het verschil in strafmaximum tussen het culpoos veroorzaken van een
ongeval waardoor een ander wordt gedood en het culpoos veroorzaken van
een ongeval waardoor aan een ander letsel wordt toegebracht, werd sterk
vergroot;
- de wettelijke strafmaxima bij toepasselijkheid van het tweede lid werden
verhoogd bij letsel en sterk verhoogd bij ongevallen die tot de dood hadden
geleid;
- de wettelijke strafmaxima van het tweede lid waren voortaan ook van
toepassing als het feit (mede) was veroorzaakt doordat de verdachte een
krachtens de Wegenverkeerswet 1994 vastgestelde maximumsnelheid in
ernstige mate had overschreden;
- voortaan werd als vrijheidsstraf enkel gevangenisstraf bedreigd en niet
langer hechtenis.
Het artikel kwam als volgt te luiden:
Art. 175 WVW 1994 (versie 1998)
1.

2.

Overtreding van artikel 6 wordt gestraft met:
a. gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of geldboete van de
vierde categorie, indien het een ongeval betreft waardoor een ander
wordt gedood;
b. gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de derde
categorie, indien het een ongeval betreft waardoor een ander
lichamelijk letsel wordt toegebracht.
Indien degene die schuldig is aan een van de in het eerste lid genoemde
feiten, verkeerde in de toestand, bedoeld in artikel 8, eerste of tweede
lid, dan wel na het feit niet heeft voldaan aan een bevel gegeven
krachtens artikel 163, tweede, zesde, achtste of negende lid, of indien
een van de in het eerste lid genoemde feiten is veroorzaakt of mede is
veroorzaakt doordat hij een krachtens deze wet vastgestelde
maximumsnelheid in ernstige mate heeft overschreden, wordt hij
gestraft met:

de bevoegdheid tot het besturen van motorrijtuigen), Stb. 375. Deze wet trad in werking op 3 juli
1998 (besluit van 30 juni 1998, Stb. 376).
28
Vgl. Kamerstukken II 1995/96, 24 112, nr. 5, p. 3-4; nr. 6, p. 14.

51

a. gevangenisstraf van ten hoogste negen jaren of geldboete van de
vijfde categorie in het geval, bedoeld in het eerste lid, onderdeel a;
b. gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of geldboete van de
vierde categorie in het geval, bedoeld in het eerste lid, onderdeel b.
Een tweede grote wijziging van art. 175 WVW 1995 werd gerealiseerd in 2006,
door de Wet herijking strafmaxima.29 Een belangrijk oogmerk van deze wijziging
was, zoals reeds werd opgemerkt, de strafmaxima van de culpose delicten in het
Wetboek van Strafrecht en de Wegenverkeerswet 1994 meer met elkaar in
overeenstemming te brengen.30 Deze wet bracht de volgende wijzigingen:
- binnen de schuld werd de roekeloosheid onderscheiden; in geval van
roekeloosheid verdubbelt het strafmaximum;
- het verschil in strafmaximum tussen het culpoos veroorzaken van een
ongeval waardoor een ander wordt gedood en het culpoos veroorzaken
van een ongeval waardoor aan een ander letsel wordt toegebracht, werd
teruggebracht;
- de strafverhogingsgronden van het tweede lid verhuisden naar het derde
lid en leiden tot een beperktere verhoging van het wettelijk strafmaximum
(met de helft);
- aan deze strafverhogingsgronden worden als gevolg van een amendement
drie nieuwe toegevoegd: bumperkleven, geen voorrang verlenen en
gevaarlijk inhalen.31
De tekst van het in 2006 ingevoerde artikel is opgenomen in de vorige paragraaf.
De ernstige verkeersdelicten die in dit onderzoek zijn betrokken dateren
(welhaast) allemaal van na de inwerkingtreding van deze wettekst.
3.3

De artikelen 5 en 177 WVW 1994

3.3.1 De tekst van de artikelen
In gevallen waarin niet kan worden vastgesteld dat het verkeersongeval aan de
schuld van de verdachte te wijten is, wordt de vervolging dikwijls geconcentreerd
op het samenstel van de artikelen 5 en 177 WVW 1994.
29

Wet van 22 december 2005 tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht en de Wegenverkeerswet
1994, in verband met de herijking van een aantal wettelijke strafmaxima, Stb. 2006, 11. Deze wet
trad in werking op 1 februari 2006 (besluit van 9 januari 2006, Stb. 23).
30
Kamerstukken II 2001/02, 28 484, nr. 3, p. 2 (vgl. ook p. 7-16).
31
Kamerstukken II 2001/02, nr. 46; Handelingen II 1 juli 2004, p. 91-5898.

52

Art. 5 WVW 1994
Het is een ieder verboden zich zodanig te gedragen dat gevaar op de weg wordt
veroorzaakt of kan worden veroorzaakt of dat het verkeer op de weg wordt
gehinderd of kan worden gehinderd.
Art. 177 WVW 1994
1.

Overtreding van:
a. de artikelen 5 (..) wordt gestraft met hechtenis van ten hoogste twee
maanden of geldboete van de tweede categorie.

3.3.2 Enkele opmerkingen over artikel 5 WVW 1994
Art. 5 WVW 1994 verbiedt gedrag waardoor gevaar op de weg wordt veroorzaakt
of gevaar kan worden veroorzaakt, alsmede gedrag waardoor het verkeer op de
weg wordt gehinderd of kan worden gehinderd. Bij het (kunnen) veroorzaken van
gevaar staat de veiligheid van het verkeer op het spel, bij het (kunnen) hinderen
de vlotheid van het verkeer. Gedrag waardoor het verkeer wordt of kan worden
gehinderd zal in het navolgende buiten beschouwing blijven.
Niet-naleving van art. 5 WVW 1994 is een overtreding. Zoals gebruikelijk is
bij overtredingen, hoeft opzet of schuld ten aanzien van het veroorzaken van
gevaar niet bewezen te worden. Wel is denkbaar dat een schulduitsluitingsgrond
van toepassing is, in welk geval de verdachte geen enkel verwijt te maken valt.
Het strafmaximum is gelijk aan het maximum gesteld op overtreding van concrete
verkeersvoorschriften uit het RVV (door rood rijden, snelheidsovertredingen
enz.): twee maanden hechtenis of een geldboete van de tweede categorie.
Daarnaast kan een ontzegging van de rijbevoegdheid voor ten hoogste twee jaren
worden opgelegd.
Art. 5 WVW 1994 is een bepaling die de concrete gedragsvoorschriften uit het
RVV overkoepelt. Een dergelijke algemene gevaarsbepaling wordt door de
wetgever noodzakelijk geacht omdat het onmogelijk is alle verkeersgevaarlijke
gedragingen uitputtend in concrete gedragsvoorschriften te verbieden. Daaruit
volgt al, dat schending van een concreet wettelijk verkeersvoorschrift, zoals
overschrijding van de maximumsnelheid, geen vereiste is voor overtreding van
het verbod van art. 5 WVW 1994. Het verkeersgedrag kan ook ongeoorloofd zijn
omdat gehandeld is in strijd met een ongeschreven regel. Een illustratie biedt HR
22 december 2015, VR 2016/79 m.nt. Wolswijk. De verdachte is feitelijk ten laste
53

gelegd dat hij als bestuurder van een snorfiets op het fietspad met overschrijding
van de maximumsnelheid rakelings langs een of meer fietsers is gereden,
vervolgens een aanwijzing van een politieambtenaar niet heeft opgevolgd en bij
het afslaan geen richting heeft aangegeven. Volgens het Hof kon niet worden
vastgesteld dat verdachte de ter plaatse geldende maximumsnelheid heeft
overtreden en leverden het enkele niet-opvolgen van de aanwijzing van de
politieambtenaar en het verzuimen richting aan te geven in casu niet een (of
meer) van de in art. 5 WVW 1994 verboden gedragingen op. Van deze onderdelen
wordt de verdachte dan ook vrijgesproken. Wel verklaart het Hof bewezen dat
verdachte, op het fietspad, ‘rakelings langs meerdere fietsers is gereden, door
welke gedragingen van verdachte gevaar op die weg kon worden veroorzaakt, en
het verkeer op die weg kon worden gehinderd.’ Daarbij overwoog het Hof dat er
veel fietsers op het fietspad reden, dat de verdachte op zijn snorfiets rakelings
langs de fietsers reed en dat hij dit met hoge snelheid deed. Dat oordeel gaf
volgens de Hoge Raad geen blijk van een onjuiste rechtsopvatting.
Gedraging waardoor gevaar wordt veroorzaakt of kan worden veroorzaakt
Art. 5 WVW 1994 is allereerst van toepassing bij een gedraging waardoor
daadwerkelijk gevaar voor de verkeersveiligheid wordt veroorzaakt. Overtreding
van het verbod is in zo’n geval te karakteriseren als een concreet
gevaarzettingsdelict: het gevaar dient ‘concreet’ aanwezig te zijn (en dus bewezen
te kunnen worden). Dit concrete gevaar wordt wel omschreven als een ‘kwade
kans’ op of een ‘reële mogelijkheid’ van krenking van het achterliggende
rechtsgoed. Bij art. 5 WVW 1994 heeft deze kans betrekking op een inbreuk op de
verkeersveiligheid, meer concreet een reële kans op schade voor goed of lijf op de
weg. Art. 5 WVW 1994 verbiedt daarnaast gedragingen waardoor gevaar kan
worden veroorzaakt. Over de betekenis van deze ‘ondergrens’ voor strafbaarheid
is altijd – ook onder art. 25 WVW 1935, de voorganger van art. 5 WVW 1994 - veel
discussie geweest.32 Dat door een gedraging gevaar ‘kan worden veroorzaakt’ zou
kunnen betekenen dat van enig concreet gevaar geen sprake behoeft te zijn. In
deze gedachtegang zou de enkele verkeersovertreding, zoals door rood rijden of
te hard rijden, zonder meer een overtreding van art. 5 WVW 1994 opleveren.
Onder welke omstandigheden de gedraging is verricht – in het bijzonder of wel
ander verkeer ter plaatse is of aanwezig placht te zijn -, is dan niet relevant.
Overtreding van art. 5 WVW 1994 zou, net als overtreding van een specifiek
verkeersvoorschrift, een abstract gevaarzettingsdelict zijn. De reden voor het
32

Zie onder meer J.B.H.M. Simmelink, Algemeenheden in het wegenverkeersrecht, Arnhem 1995, p. 157
e.v.

54

verbod van de gedraging is wel dat deze een inbreuk kan maken op de
verkeersveiligheid, maar of die inbreuk er in het concrete geval is, ja of zelfs maar
een concreet gevaar daarvoor bestond, is voor de strafbaarheid irrelevant. Een
andere uitleg van de woorden ‘waardoor gevaar kan worden veroorzaakt’ is
echter ook mogelijk. Die woorden kunnen ook worden geïnterpreteerd als een
kans op het veroorzaken van gevaar, waarbij die kans ook weer een reële kans
moet zijn. En omdat een ‘kans op een kans’ ook een kans is, moet er in deze lezing
uiteindelijk een reële kans op letsel of schade zijn, dus toch ook een zeker
concreet gevaar. Dat betekent ook dat overtreding van een specifiek
verkeersvoorschrift niet zonder meer een gedraging is waardoor gevaar kan
worden veroorzaakt. Of dat zo is hangt af de concrete omstandigheden van het
geval. Van gevaar kunnen veroorzaken zou in het bijzonder sprake kunnen zijn
indien ten tijde van de gedraging weliswaar geen ander verkeer op de weg
aanwezig is, maar die afwezigheid slechts toevallig is.
De wetsgeschiedenis verschaft weinig helderheid op dit punt. Blijkens de
wetsgeschiedenis strekt art. 5 WVW 1994 ertoe slechts ‘evidente vormen van
gevaar of hinder aan te pakken’.33 Daaruit zou afgeleid kunnen worden dat het
met de enkele verkeersovertreding gegeven abstracte gevaar onvoldoende is.
Anderzijds wordt overtreding van art. 5 WVW 1994 met hetzelfde strafmaximum
bedreigd als overtreding van de concrete voorschriften uit het RVV, omdat er
‘geen aanleiding bestaat overtreding van de algemene bepaling zwaarder aan te
rekenen dan overtreding van een concrete norm’. Dat zou erop kunnen duiden
dat voor overtreding van die algemene norm, art. 5 WVW 1994, evenmin een
concreet gevaar vereist is als voor overtreding van de concrete voorschriften.34 In
het hiervoor besproken recente arrest HR 22 december 2015, VR 2016/79 lijkt de
Hoge Raad te kiezen voor de opvatting dat voor ‘gevaar kunnen veroorzaken’ een
zeker concreet gevaar wel vereist is. Overwogen wordt namelijk ‘dat tussen de in
art. 5 WVW 1994 opgenomen varianten “wordt” en “kan worden” een met die
bewoordingen overeenkomend, gradueel doch niet-wezenlijk verschil bestaat.’
Hoewel men zich kan afvragen wat nu precies wordt bedoeld met een ‘gradueel
doch niet-wezenlijk verschil, is gelet op deze overweging moeilijk voorstelbaar dat
de Hoge Raad de gevallen van louter abstracte gevaarzetting onder art. 5 WVW
1994 gebracht wil zien. Het verschil tussen een concreet gevaar dat, hoe ruim ook
opgevat, aan de hand van de concrete situatie moet worden vastgesteld, en een
abstract, niet werkelijk bestaand gevaar lijkt immers een verschil in aard, niet in
gradatie. Het standpunt van de Hoge Raad lijkt dus te zijn dat de enkele
33
34

Kamerstukken II 1990-1991, 22030, nr. 3, p. 66.
Kamerstukken II 1990-1991, 22030, nr. 3, p. 67.

55

overtreding van een concreet verkeersvoorschrift onvoldoende is. Voor
kwalificatie als een gedraging waardoor gevaar ‘kan worden veroorzaakt’ is een
concreet gevaar vereist. Daarvan kan echter ook al sprake zijn indien ten tijde van
het verrichten van de gedraging weliswaar geen verkeer aanwezig is, maar dit min
of meer toevallig is.
Het bereik van de bepaling in relatie tot andere bepalingen
Het belang van art. 5 WVW 1994 blijkt vooral indien het (beperkte) bereik van
andere bepalingen die zien op ernstige verkeersgevaarlijke gedragingen in
ogenschouw wordt genomen, in het bijzonder dat van art. 6 WVW 1994. Ten
eerste is voor een veroordeling ter zake van overtreding van art. 6 WVW 1994,
anders dan voor een veroordeling ter zake van overtreding van art. 5 WVW 1994,
vereist dat het verkeersgevaarlijke gedrag een ernstig gevolg teweeg heeft
gebracht. Art. 6 WVW 1994 blijft bijvoorbeeld buiten beeld indien het
verkeersgevaarlijke gedrag niet tot een verkeersongeval heeft geleid of indien het
causale verband tussen het verkeersgevaarlijke gedrag en het ongeval ontbreekt.
Datzelfde geldt indien het verkeersgevaarlijke gedrag wel een ongeval heeft
veroorzaakt, maar het ongeval niet heeft geleid tot de dood van het slachtoffer of
tot letsel (enkel schade), althans geen zwaar letsel of zodanig letsel dat daaruit
tijdelijke ziekte of verhindering in de uitoefening van de normale bezigheden
ontstaat. In deze scenario’s moet dus worden teruggevallen op art. 5 WVW 1994
(of een concreet verkeersvoorschrift), terwijl de schuld van de dader kan variëren
van onvoorzichtig verkeersgedrag (een kort moment van onoplettendheid) tot
roekeloos verkeersgedrag. Wel kan onder omstandigheden sprake zijn van een
poging tot doodslag (art. 287 jo. 45 Sr) of poging tot zware mishandeling (art. 302
jo. 45 Sr). Dan zal echter vastgesteld moeten kunnen worden dat de dader opzet
op de dood respectievelijk het toebrengen van zwaar lichamelijk letsel had (zie
hiervoor, par. 2.2 en 2.3). Ook kan sprake zijn van bedreiging met een ernstige
misdrijf (art. 285 Sr). Daarvoor is weliswaar geen opzet op het realiseren van het
ernstige misdrijf vereist, maar wel moet het opzet gericht zijn op het doen
ontstaan van de situatie dat bij de ander de redelijke vrees kon ontstaan dat deze
het slachtoffer zou worden van het misdrijf waarmee is gedreigd (zie hiervoor,
par. 2.4).
Ook wanneer wel een ernstig ongeval heeft plaatsgevonden, moet soms op
art. 5 WVW 1994 worden teruggevallen. Overtreding van art. 6 WVW 1994 vereist
schuld aan het ongeval, dat wil zeggen aanmerkelijke schuld (zie hiervoor, par.
3.2.1). Art. 5 WVW 1994 komt dus ook in beeld wanneer de dader, hoewel hem
wel enig verwijt kan worden gemaakt van het gevaarlijke verkeersgedrag en het

56

daardoor veroorzaakte ongeval, geen aanmerkelijk onvoorzichtig verkeersgedrag
ten toon heeft gespreid.
Voor een veroordeling ter zake van overtreding van art. 5 WVW 1994 is dus een
ernstig gevolg noch aanmerkelijke schuld vereist. Een andere vraag is in hoeverre
bij een vervolging ter zake van overtreding van art. 5 WVW 1994 een eventueel
ingetreden gevolg of eventueel aanwezige schuld (aanmerkelijke schuld of zelfs
meer) toch een rol speelt. In een onderzoek uit 2012 concludeert Duker dat
doorgaans het ongeval en soms zelfs de ingetreden gevolgen (letsel of de dood) in
de op overtreding van art. 5 WVW 1994 toegesneden tenlastelegging worden
opgenomen.35 Ook komt het voor, aldus Duker, dat het ongeval en de gevolgen in
de strafmotivering aan de orde worden gesteld: ‘Soms erkennen rechters dat de
verdachte geen schuld heeft als bedoeld in art. 6 WVW 1994, maar overwegen zij
dat met de gevolgen bij de strafoplegging rekening wordt gehouden.’ Hij wijst er
overigens op dat dit zich ook wel voordoet bij veroordelingen ter zake van
overtreding van het RVV. Duidelijkheidshalve zij vermeld dat het ‘meenemen’ van
het gevolg bij de straftoemeting vanzelfsprekend alleen kan binnen het op
overtreding van art. 5 WVW 1994 gestelde maximum (twee maanden hechtenis,
geldboete van de tweede categorie, ontzegging van de rijbevoegdheid van twee
jaren).
Gelet op het bereik van bepalingen die zien op ernstige (verkeers)delicten (dood
of letsel door schuld in het verkeer, bedreiging, poging tot doodslag of zware
mishandeling), komt het regelmatig voor dat overtreding van art. 5 WVW 1994
subsidiair wordt opgenomen in een primair op zo’n ernstig verkeersdelict gerichte
tenlastelegging. Als de vrijspraak van overtreding van art. 6 WVW 1994 erin is
gelegen, bijvoorbeeld, dat het ongeval niet tot het letsel als bedoeld in art. 6
WVW 1994 heeft geleid, het causale verband tussen een dodelijk ongeval en de
gevaarlijke gedraging ontbreekt of de schuld aan het dodelijke ongeval niet
aanmerkelijk is, kan veroordeling ter zake van overtreding van art. 5 WVW 1994
wel haalbaar zijn. Denkbaar is echter ook dat de verdachte geen enkel verwijt kan
worden gemaakt van zijn ongeoorloofde verkeersgedrag of dat het
ongeoorloofde verkeersgedrag niet als oorzaak van het ongeval kan worden
aangemerkt. In zo’n geval zal ook geen veroordeling ter zake van art. 5 WVW
1994 kunnen volgen. Een voorbeeld is HR 3 februari 2015, NJ 2015/98, waarin
sprake was van een verkeersongeval waarbij een bromfietser om het leven was
gekomen. Het Hof had de verdachte vrijgesproken van zowel overtreding van art.
6 WVW 1994 als overtreding van art. 5 WVW 1994. Wat betreft art. 5 WVW 1994
35

M. Duker, ‘Artikel 5 WVW en schuld aan ongevallen’, VR 2012/93.

57

had het Hof geoordeeld dat de verdachte, die als bestuurder van zijn auto met
een snelheid van (volgens zijn eigen verklaring) 60 km/u dan wel (volgens de
berekening van de politie) 73-75 km/u over de Kanaalweg reed terwijl hij de Tkruising met de Ravenstraat naderde, geen gevaar op de weg had veroorzaakt of
het verkeer had gehinderd. Bij dat oordeel had het Hof in aanmerking genomen
dat de Kanaalweg een voorrangsweg was en dat de verdachte erop mocht
vertrouwen dat de bromfietser die bij de T-splitsing vanuit de Ravenstraat kwam,
hem voorrang zou verlenen, althans niet zonder vaart te minderen en uit te kijken
de Kanaalweg zou oprijden. De vrijspraak bleef in cassatie in stand.
Gevaar veroorzaken bij andere vormen van verkeer dan het wegverkeer
Art. 5 WVW 1994 kent enkele pendanten voor andere vormen van verkeer dan
het wegverkeer. De overtreding van art. 429 sub 6˚ Sr bedreigt het zich zodanig
gedragen dat gevaar voor het luchtverkeer wordt veroorzaakt of kan worden
veroorzaakt of dat het verkeer in de lucht wordt gehinderd of kan worden
gehinderd met een maximale vrijheidsstraf van veertien dagen hechtenis. Art. 3
Spoorwegwet verbiedt een ieder zich zodanig te gedragen dat gevaar op de
spoorweg wordt veroorzaakt of kan worden veroorzaakt of dat het verkeer op de
spoorweg wordt gehinderd of kan worden gehinderd. Deze overtreding wordt
ingevolge art. 87 lid 2 Spoorwegwet met een maximale vrijheidsstraf van drie
maanden bedreigd. Voor deze overtredingen wordt evenwel zelden vervolgd.
Verder kan worden gewezen op de gemeengevaarlijke delicten, strafbaar gesteld
in titel VII van het Tweede Boek van het Wetboek van Strafrecht. Daarin zijn
misdrijven opgenomen die het opzettelijk of culpoos veroorzaken van bepaalde
vormen van gevaar strafbaar stellen. Enigszins in de buurt komt art. 162 Sr. Daar
is onder meer strafbaar gesteld hij die opzettelijk enig werk dienende voor het
openbaar verkeer vernielt, onbruikbaar maakt of beschadigt, of enige openbare
land- of waterweg verspert. Er kan een maximale gevangenisstraf van negen jaar
worden opgelegd 'indien daarvan gevaar voor de veiligheid van het verkeer te
duchten is’. Uit art. 164 Sr volgt dat het opzettelijk gevaar veroorzaken voor het
verkeer door mechanische kracht over een spoorweg, een maximale
gevangenisstraf van vijftien jaar kent; de culpose variant (art. 165 Sr) kent een
strafmaximum van een jaar. Het opzettelijk vernielen, onbruikbaar maken of
beschadigen van een voertuig wordt ingevolge art. 168 Sr gestraft met
gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaar indien daarvan levensgevaar voor
een ander te duchten is. Op de culpose variant staat ook in dit geval een
maximale gevangenisstraf van een jaar (art. 169 Sr). Ook voor deze misdrijven
wordt hoogst zelden vervolgd.
58

3.4

De artikelen 7 en 176 WVW 1994

3.4.1 De tekst van de artikelen
De Wegenverkeerswet 1994 kent ook enkele strafbaarstellingen van ernstige
verkeersdelicten waarin het veroorzaken van een ongeval of gevaar geen
bestanddeel is. De eerste van deze strafbaarstellingen kan worden afgeleid uit het
samenstel van art. 7 en art. 176 WVW 1994.
Art. 7 WVW 1994
1.

2.

Het is degene die bij een verkeersongeval is betrokken of door wiens
gedraging een verkeersongeval is veroorzaakt, verboden de plaats van
het ongeval te verlaten indien:
a. bij dat ongeval, naar hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden, een
ander is gedood dan wel letsel of schade aan een ander is
toegebracht;
b. daardoor, naar hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden, een ander
aan wie bij dat ongeval letsel is toegebracht, in hulpeloze toestand
wordt achtergelaten.
Het eerste lid, aanhef en onderdeel a, is niet van toepassing op degene
die op de plaats van het ongeval behoorlijk de gelegenheid heeft
geboden tot vaststelling van zijn identiteit en, voor zover hij een
motorrijtuig bestuurde, tevens van de identiteit van dat motorrijtuig.

Art. 176 WVW 1994
(..)
4.

Overtreding van de artikelen 7, eerste lid (..) wordt gestraft met
gevangenisstraf van ten hoogste drie maanden of geldboete van de
derde categorie.

3.4.2 Enkele opmerkingen over artikel 7 WVW 1994
Art. 7 lid 1 WVW 1994 formuleert kort gezegd het verbod door- of weg te rijden
na betrokkenheid bij of het veroorzaken van een verkeersongeval waarbij schade,

59

letsel of de dood van een ander het gevolg is geweest.36 Art. 7 lid 1 strekt ertoe,
ten eerste, dat de bij het ongeval gewonde personen onmiddellijk hulp wordt
geboden; ten tweede wordt beoogd dat de betrokkenen bij een verkeersongeval
in staat worden gesteld de veroorzaker aansprakelijk te stellen voor de geleden
schade.37 Of iemand schuld heeft aan het ongeval, doet er niet toe. Het tweede
lid van art. 7 WVW 1994 bepaalt dat het verbod uit het eerste lid onder a – het
geval waarbij een ander is gedood dan wel letsel of schade aan een ander is
toegebracht – niet van toepassing is op degene die op de plaats van het ongeval
behoorlijk de gelegenheid heeft geboden tot vaststelling van zijn identiteit en,
voor zover hij een motorrijtuig bestuurde, tevens van de identiteit van dat
motorrijtuig. Daarnaast formuleert art. 184 WVW 1994 een grond die leidt tot
uitsluiting van vervolging: de vervolging tegen de overtreder van het verbod ex lid
1 sub a is namelijk uitgesloten indien deze binnen twaalf uren na het ongeval en
voordat hij als verdachte is aangehouden of verhoord, vrijwillig van het ongeval
kennis geeft aan een algemene opsporingsambtenaar als bedoeld in art. 141 Sv
en zijn identiteit en die van zijn motorrijtuig bekendmaakt.38
De ratio van de bepaling brengt mee dat art. 7 WVW 1994 zich richt tot degene
die mogelijkerwijs civielrechtelijk aansprakelijk kan worden gesteld voor zijn
gedragingen; of iemand uiteindelijk aansprakelijk blijkt te zijn, is dus niet relevant.
De bepaling vertaalt dit in het vereiste dat iemand is betrokken bij het ongeval
dan wel het ongeval heeft veroorzaakt. Over de betekenis van het nogal
onbestemde ‘is betrokken’ bij een verkeersongeval en de verhouding tot het
veroorzaken van een ongeval oordeelde de Hoge Raad: ‘Van betrokkenheid bij
een verkeersongeval is in een zaak als de onderhavige, waarin het gaat om een
bestuurder van een motorrijtuig, sprake indien dat motorrijtuig rechtstreeks bij
het verkeersongeval is betrokken, zoals het geval is indien dat motorrijtuig met
een andere verkeersdeelnemer in botsing is gekomen. Is die bestuurder in dat
geval tevens veroorzaker van het ongeval, dan kan hij niet alleen gelden als te zijn
betrokken bij dat ongeval maar ook als degene door wiens gedraging dat ongeval
is veroorzaakt in de zin van genoemde bepaling. Degene die niet bij het ongeval is
betrokken in vorenbedoelde zin, maar door wiens gedraging het ongeval
niettemin is veroorzaakt, kan slechts gelden "als degene door wiens gedraging het
ongeval is veroorzaakt".’39 Bij ‘betrokkenheid’ bij het ongeval gaat het doorgaans
36

De bepaling vertoont overeenkomst met art. 414 en 474 Sr (verzuim hulp te verlenen door schipper
in de misdrijf respectievelijk overtredingsvariant) en met het algemene art. 450 Sr (verzuim hulp te
verlenen).
37
Vgl. HR 1 oktober 2002, NJ 2002/572, VR 2003/89.
38
Zie bijvoorbeeld HR 17 september 2002, NJ 2002/547.
39
HR 28 september 2004, NJ 2004/683, VR 2004/146.

60

om iemand die tot de ‘botsenden’ behoort, waarbij al dan niet tevens sprake kan
zijn van ‘veroorzaken’. Voor betrokkenheid bij een ongeval hoeft men echter geen
bestuurder te zijn. Ook voetgangers kunnen betrokken zijn bij een ongeval en
zelfs niet-verkeersdeelnemers. Dat laatste bleek in HR 1 oktober 2002, NJ
2002/572. De verdachte had zijn auto zodanig geparkeerd dat een of meer daarop
bevestigde ladders over de fietsstrook van de weg uitstaken en daar was een
fietser tegenaan gereden waardoor deze letsel bekwam. Even later kwam de
verdachte naar buiten, zag het gewonde slachtoffer en reed weg. Onjuist is de
opvatting, zo oordeelde de Hoge Raad, dat de gelegenheid tot vaststelling van de
identiteit slechts behoeft te worden geboden door degene die ‘als bestuurder of
verkeersdeelnemer’ betrokken is bij het ongeval. Daarnaast kan iemand
veroorzaker van het ongeval zijn zonder ‘betrokkene’ te zijn. Dat is bijvoorbeeld
het geval indien door iemands gedraging een ander moet uitwijken om een
ongeval te voorkomen en daardoor in botsing komt met een derde.
Een passagier is doorgaans geen veroorzaker van een ongeval en evenmin daarbij
betrokken. In HR 4 oktober 2011, ECLI:NL:HR:2011:BQ4431 zat de verdachte
achterop zijn eigen scooter toen de bestuurder tegen een auto aanreed; hij wist
dat de bestuurder nog geen 16 jaar oud was en geen bromfietscertificaat had. De
Hoge Raad was van mening dat het oordeel dat verdachte kon worden
aangemerkt als iemand die bij het verkeersongeval 'betrokken' is in de zin van art.
7 lid 1 aanhef en onder a WVW 1994 blijk gaf van een onjuiste rechtsopvatting.
Een verdachte die niet de bestuurder van het motorvoertuig is, kan eerst dan als
betrokken bij het verkeersongeval gelden, aldus de Hoge Raad, indien dit ongeval
door zijn gedraging is veroorzaakt. Dat is bijvoorbeeld het geval indien de
passagier zich bemoeit met de wijze van rijden (hij geeft een ruk aan het stuur).
Wat voor een (passieve) passagier van een voertuig geldt, geldt vanzelfsprekend
ook voor iemand die slechts getuige is van een ongeval; zo iemand is niet
betrokken bij het ongeval.
Overtreding van art. 7 lid 1 WVW 1994 is een misdrijf. Daarbij sluit aan dat voor
strafbaarheid opzet of culpa is vereist. Art. 7 lid 1 WVW 1994 betrekt de
schuldvorm op de gevolgen van het ongeval: strafbaar is degene die ‘weet of
redelijkerwijs moet vermoeden’ dat bij het ongeval een ander is gedood dan wel
schade of letsel aan een ander is toegebracht (lid 1 sub a) of die ‘weet of
redelijkerwijs moet vermoeden’ dat een ander in hulpeloze toestand wordt
achtergelaten (lid 1 sub b).
Het misdrijf van art. 7 WVW 1994 wordt dikwijls tezamen met het veroorzaken
van datzelfde ongeval ten laste gelegd. In dat geval domineert het veroorzaken
61

van dat ongeval vaak de vervolging en de strafoplegging, zeker indien het ongeval
aan de schuld van de verdachte te wijten was en tot ernstige gevolgen heeft
geleid. Denkbaar is evenwel dat van het veroorzaken van gevaar op de weg (art. 5
WVW 1994) wordt vrijgesproken en dat enkel wordt veroordeeld wegens het
doorrijden na ongeval. Daarvan was bijvoorbeeld sprake in HR 1 september 2015,
ECLI:NL:HR:2015:2452. De verdachte was in dit geval voor het doorrijden na
ongeval tot een gevangenisstraf van 50 dagen veroordeeld. Die straf bleef in
cassatie in stand.
Nalaten hulp te verschaffen
Het doorrijden na ongeval kent niet echt een pendant buiten het domein van het
verkeer. Gedacht zou nog kunnen worden aan de overtreding van art. 450 Sr: 'Hij
die, getuige van het ogenblikkelijk levensgevaar waarin een ander verkeert, nalaat
deze die hulp te verlenen of te verschaffen die hij hem, zonder gevaar voor
zichzelf of anderen redelijkerwijze te kunnen duchten, verlenen of verschaffen
kan, wordt, indien de dood van de hulpbehoevende volgt, gestraft met hechtenis
van ten hoogste drie maanden of geldboete van de tweede categorie'. Voor deze
overtreding, die overigens op vele punten verschilt van de strafbaarstelling van
doorrijden na ongeval, wordt zelden vervolgd.
Strafvorderlijke bevoegdheden
Specifiek bij het doorrijden na ongeval speelt de vraag of de beschikbare
strafvorderlijke bevoegdheden toereikend zijn. Overtreding van artikel 7, eerste
lid, WVW 1994 wordt ingevolge art. 176 WVW 1994 gestraft met gevangenisstraf
van ten hoogste drie maanden of geldboete van de derde categorie. Dat lichte
strafmaximum brengt mee dat een groot aantal bevoegdheden tot opsporing bij
verdenking van dit misdrijf thans niet beschikbaar is. Doorrijden na ongeval kan
niet tot de toepassing van voorlopige hechtenis aanleiding geven, alle
bevoegdheden die aan het voorlopige hechtenis-criterium gekoppeld zijn kunnen
om die reden ook niet worden toegepast. Een aantal bijzondere bevoegdheden
tot opsporing komen voor toepassing in aanmerking (stelselmatige observatie
(art. 126g Sv), stelselmatige inwinning van informatie (art. 126j Sv) en de
vordering van identificerende gegevens (art. 126nc Sv), bijvoorbeeld). Het
opnemen van telecommunicatie is slechts toegestaan bij verdenking van een
misdrijf als omschreven in artikel 67, eerste lid, Sv (art. 126m Sv). De vordering op
grond van art. 126nd Sv kan, als geen sprake is van een dergelijk misdrijf, alleen
met een machtiging van de rechter-commissaris worden gegeven.

62

Bij ontdekking op heterdaad zijn op die grond bevoegdheden beschikbaar.
Te denken valt aan de aanhouding van de verdachte (art. 53 Sv), maar ook aan
inbeslagneming (artt. 95 en 96 Sv). Buiten heterdaad ontbreken die
bevoegdheden eveneens. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat de rechtercommissaris dient te worden ingeschakeld om één of meer voertuigen die bij het
ongeval betrokken zijn in beslag te nemen.
3.5

De artikelen 8 en 176 WVW 1994

3.5.1 De tekst van de artikelen
Een tweede strafbaarstelling van ernstige verkeersdelicten waarin het
veroorzaken van een ongeval of gevaar geen bestanddeel is, betreft de
strafbaarstelling die ziet op rijden onder invloed. Deze strafbaarstelling kan
worden afgeleid uit het samenstel van art. 8 WVW 1994 en art. 176 WVW 1994.
Art. 8 WVW 1994
1.

2.

3.

Het is een ieder verboden een voertuig te besturen of als bestuurder te
doen besturen, terwijl hij verkeert onder zodanige invloed van een stof,
waarvan hij weet of redelijkerwijs moet weten, dat het gebruik daarvan
- al dan niet in combinatie met het gebruik van een andere stof - de
rijvaardigheid kan verminderen, dat hij niet tot behoorlijk besturen in
staat moet worden geacht.
Het is een ieder verboden een voertuig te besturen of als bestuurder te
doen besturen na zodanig gebruik van alcoholhoudende drank, dat:
a. het alcoholgehalte van zijn adem bij een onderzoek hoger blijkt te
zijn dan 220 microgram alcohol per liter uitgeademde lucht, dan wel
b. het alcoholgehalte van zijn bloed bij een onderzoek hoger blijkt te
zijn dan 0,5 milligram alcohol per milliliter bloed.
In afwijking van het tweede lid is het de bestuurder van een motorrijtuig
voor het besturen waarvan een rijbewijs is vereist, indien sedert de
datum waarop aan hem voor de eerste maal een rijbewijs is afgegeven
nog geen vijf jaren zijn verstreken, dan wel, indien het voor het eerst
afgegeven rijbewijs een rijbewijs betreft dat is afgegeven aan een
persoon die op het ogenblik van die afgifte de leeftijd van achttien jaren
nog niet heeft bereikt, nog geen zeven jaar zijn verstreken, en de eerste
afgifte van het rijbewijs op of na 30 maart 2002 heeft plaatsgevonden,

63

4.

5.

6.

verboden dat motorrijtuig te besturen of als bestuurder te doen
besturen na zodanig gebruik van alcoholhoudende drank, dat:
a. het alcoholgehalte van zijn adem bij een onderzoek hoger blijkt te
zijn dan 88 microgram alcohol per liter uitgeademde lucht, dan wel
b. het alcoholgehalte van zijn bloed bij een onderzoek hoger blijkt te
zijn dan 0,2 milligram per milliliter bloed.
In afwijking van het tweede lid is het derde lid van overeenkomstige
toepassing op de bestuurder van een motorrijtuig:
a. die zonder dat aan hem een rijbewijs is afgegeven een motorrijtuig
bestuurt voor het besturen waarvan een rijbewijs vereist is, of
b. aan wie deelname aan het alcoholslotprogramma is opgelegd, tot het
tijdstip waarop hij na beëindiging van het alcoholslotprogramma
overeenkomstig artikel 132d, eerste of derde lid, overeenkomstig de
daarvoor bij algemene maatregel van bestuur vastgestelde regels
een rijbewijs zonder de voor deelname aan het alcoholslotprogramma vastgestelde codering heeft verkregen.
Het is verboden een motorrijtuig als bestuurder te doen besturen door
een persoon waarvan men weet of redelijkerwijs moet weten dat deze
verkeert in een toestand als in het eerste, tweede of derde lid is
omschreven.
Voor de toepassing van het derde lid wordt onder een rijbewijs mede
verstaan een rijbewijs, afgegeven door het daartoe bevoegde gezag
buiten Nederland.

Art. 176 WVW 1994
4.

Overtreding van de artikelen (..) 8 (...) wordt gestraft met
gevangenisstraf van ten hoogste drie maanden of geldboete van de
derde categorie.

3.5.2 Enkele opmerkingen over artikel 8 WVW 1994
Art. 8 WVW 1994 verbiedt rijden onder invloed van alcohol, drugs en andere
stoffen die de rijvaardigheid kunnen beïnvloeden.40 Voor de strafbaarheid op
grond van het eerste lid is beslissend of de verdachte onder zodanige invloed van
een in die bepaling bedoelde stof verkeerde dat hij niet tot behoorlijk besturen in
40

Vergelijkbare bepalingen bestaan op het terrein van de luchtvaart (art. 2.12 Wet luchtvaart) en de
scheepvaart (art. 27 Scheepvaartverkeerswet).

64

staat moet worden geacht.41 Niet noodzakelijk is dat de bestuurder heeft laten
zien dat dat hij onbekwaam was tot behoorlijk besturen (bijvoorbeeld door
gevaarlijk rijgedrag) en zelfs hoeft geen sprake te zijn van een zodanige invloed
van de stof dat het risico op het maken van ongelukken significant is
toegenomen.42 De onbekwaamheid tot besturen wordt aldus vergaand
geobjectiveerd. Het gaat, in de woorden van de Hoge Raad, ‘om de vraag of
aangenomen mag worden dat de gemiddelde bestuurder in de vastgestelde
omstandigheden van het geval niet meer tot behoorlijk besturen in staat moet
worden geacht en een daarop gegrond ernstig vermoeden dat ook de verdachte
niet meer tot behoorlijk besturen in staat moet worden geacht.’43
Aansluitend bij het misdrijfkarakter, wordt een zekere schuld geëist. De
bestuurder moet verkeren onder invloed van een stof waarvan hij weet (opzet) of
redelijkerwijs moet vermoeden (culpa) dat het gebruik daarvan de rijvaardigheid
kan verminderen. Van nogal wat stoffen, zoals valium, morfine, cocaïne en
natuurlijk alcohol, geldt dat het van algemene bekendheid is dat deze de
rijvaardigheid kunnen verminderen.44
Het tweede lid verbiedt het besturen van een voertuig met een te hoog
ademalcoholgehalte (AAG) of een te hoog bloedalcoholgehalte (BAG). Het AAG is
gesteld op 220 microgram alcohol per liter uitgeademde lucht, het BAG op 0,5
milligram alcohol per milliliter bloed. Sinds 1 januari 2006 geldt voor de
beginnende bestuurder – degene die nog geen vijf jaar in het bezit is van een
rijbewijs – een apart, strenger regime. Het is de beginnende bestuurder verboden
een motorrijtuig te besturen terwijl hij na gebruik van alcohol een AAG heeft van
meer dan 88 microgram alcohol per liter uitgeademde lucht dan wel een BAG van
meer dan 0,2 milligram alcohol per milliliter bloed (art. 8 lid 3 WVW 1994). Dit
strengere regime geldt ook voor de bestuurder die in het geheel geen rijbewijs
heeft (art. 8 lid 4 WVW 1994).
Anders dan in het eerste lid, is voor strafbaarheid op grond van het tweede
(of derde) lid geen bewijs van opzet of schuld vereist. Waar de Hoge Raad ook
geen schuldbestanddeel inlas in de voorganger van deze strafbaarstellingen in art.
8 WVW 1994 (art. 26 WVW 1935), is het niet waarschijnlijk dat hij zulks nu wel zal
doen. Aan strafbaarheid ontkomt de overtreder van het verbod dus alleen bij een
geslaagd beroep op afwezigheid van alle schuld (of een andere
schulduitsluitingsgrond).

41

HR 1 juni 2004, NJ 2004/438; HR 21 december 2010, ECLI:NL:HR:2010:BO1637, VR 2012/12.
HR 21 december 2010, ECLI:NL:HR:2010:BO1637, VR 2012/12.
43
HR 27 maart 2012, NJ 2012/475.
44
HR 2 november 2010, NJ 2010/601.
42

65

Bij een strafvervolging ter zake van het tweede of derde lid van art. 8 WVW 1994
dient te worden bewezen dat het AAG of het BAG van de verdachte ‘bij een
onderzoek’ hoger blijkt te zijn dan het in de wet aangegeven percentage. De wijze
waarop het onderzoek moet plaatsvinden is neergelegd in het Besluit
alcoholonderzoeken45 en de daarop gebaseerde Regeling bloed- en
urineonderzoek en de Regeling ademanalyse46. Een aantal hierin neergelegde
eisen moeten strikt zijn nageleefd wil bewezen kunnen worden dat het AAG dan
wel het BAG ‘bij een onderzoek’ te hoog was.47 Soms staat ter discussie of een
voorschrift is nageleefd, zoals in HR 24 november 2015, ECLI:NL:HR:2015:2504.
Het Hof was van oordeel dat ook een ademonderzoek dat pas bij de zesde poging
van de verdachte als voltooid kon worden beschouwd, een onderzoek in de zin
van de wet opleverde. Dat oordeel gaf volgens de Hoge Raad geen blijk van een
onjuiste rechtsopvatting. De veroordeling tot een geldboete van 550 euro die
onder meer wegens dit misdrijf was opgelegd, bleef in stand.
Art. 8 WVW 1994 kan niet alleen afzonderlijk ten laste worden gelegd, het
verkeren in de toestand, bedoeld in art. 8, eerste, tweede, derde of vierde lid
WVW 1994 is (zo bleek eerder) ook een strafverzwaringsgrond bij het misdrijf van
art. 6 WVW 1994. Ook in dat geval is voor toepasselijkheid van het tweede, derde
of vierde lid vereist dat van een ‘onderzoek’ in de zin van deze bepaling sprake is.
illustratief is HR 22 mei 2012, ECLI:NL:HR:2012:BW6206. Het oordeel van het Hof
dat voldaan was aan de waarborg dat het afgenomen bloedmonster zonder
uitstel wordt toegezonden aan het laboratorium dat met het onderzoek daarvan
is belast, was volgens de Hoge Raad niet begrijpelijk. Het bloedmonster was pas
na 11 dagen verzonden.
De strafbaarstelling van rijden onder invloed heeft pendanten in
strafbaarstellingen van varen onder invloed en vliegen onder invloed. Daar wordt
evenwel niet zeer dikwijls voor vervolgd (zie voor voorbeelden Gerechtshof
Leeuwarden 14 december 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BO7237; Rechtbank
Haarlem 23 juni 2004, ECLI:NL:RBHAA:2004:AP3612).

45

Stb. 1997, 293.
Stcrt. 1997, 129.
47
Zie bijv. HR 22 mei 2012, NJ 2012/350.
46

66

3.5.3 Wijzigingen van artikel 8 WVW 1994
Ook art. 8 WVW 1994 is sinds de inwerkingtreding van de Wegenverkeerswet
1994 geen rustig bezit gebleken. Ten tijde van de inwerkingtreding van de
Wegenverkeerswet 1994 luidde het artikel als volgt:
Art. 8 WVW 1994 (oorspronkelijk)
1.

2.

3.

Het is een ieder verboden een voertuig te besturen of als bestuurder te
doen besturen, terwijl hij verkeert onder zodanige invloed van een stof,
waarvan hij weet of redelijkerwijs moet weten, dat het gebruik daarvan
– al dan niet in combinatie met het gebruik van een andere stof – de
rijvaardigheid kan verminderen, dat hij niet tot behoorlijk besturen in
staat moet worden geacht.
Het is een ieder verboden een voertuig te besturen of als bestuurder te
doen besturen na zodanig gebruik van alcoholhoudende drank, dat:
a. het alcoholgehalte van zijn adem bij een onderzoek hoger blijkt te
zijn dan tweehonderdtwintig microgram alcohol per liter
uitgeademde lucht, dan wel
b. het alcoholgehalte van zijn bloed bij een onderzoek hoger blijkt te
zijn dan een halve milligram alcohol per milliliter bloed.
Het is verboden een motorrijtuig als bestuurder te doen besturen door
een persoon waarvan men weet of redelijkerwijs moet weten dat deze
verkeert in een toestand als in het eerste of het tweede lid is
omschreven.

Het eerste lid is sindsdien ongewijzigd gebleven. Het tweede is inhoudelijk
ongewijzigd gebleven. Het derde lid is thans (enigszins uitgebreid) terug te vinden
in het huidige vijfde lid.
Een belangrijke wijziging resulteerde, als gezegd, uit de introductie van een
strengere norm voor de beginnende bestuurder in 2006.48
Art. 8, derde en vierde lid, WVW 1994 (2006-I)
3.

In afwijking van het tweede lid is het de bestuurder van een motorrijtuig
voor het besturen waarvan een rijbewijs is vereist, indien sedert de

48

Wet van 12 mei 2005 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met verlaging van de
wettelijke alcohollimiet voor beginnende bestuurders, Stb. 283; in werking getreden op 1 januari
2006 (besluit van 18 november 2005, Stb. 602).

67

4.

datum waarop aan hem voor de eerste maal een rijbewijs is afgegeven
nog geen vijf jaren zijn verstreken en de eerste afgifte van het rijbewijs
op of na 30 maart 2002 heeft plaatsgevonden, verboden dat motorrijtuig
te besturen of als bestuurder te doen besturen na zodanig gebruik van
alcoholhoudende drank, dat:
a. het alcoholgehalte van zijn adem bij een onderzoek hoger blijkt te zijn
dan 88 microgram alcohol per liter uitgeademde lucht, dan wel
b. het alcoholgehalte van zijn bloed bij een onderzoek hoger blijkt te zijn
dan 0,2 milligram per milliliter bloed.
In afwijking van het tweede lid is het de bestuurder van een bromfiets
die nog niet de leeftijd van 24 jaren heeft bereikt, verboden een
bromfiets te besturen na zodanig gebruik van alcoholhoudende drank,
dat:
a. het alcoholgehalte van zijn adem bij een onderzoek hoger blijkt te zijn
dan 88 microgram alcohol per liter uitgeademde lucht, dan wel
b. het alcoholgehalte van zijn bloed bij een onderzoek hoger blijkt te zijn
dan 0,2 milligram per milliliter bloed.

Bij deze wet werd voorts het derde lid aangepast en tot vijfde lid vernummerd en
het huidige zesde lid ingevoerd.
Later dat jaar zijn weer enkele wijzigingen in art. 8 WVW 1994
aangebracht.49 In het tweede lid waren deze niet inhoudelijk:
tweehonderdtwintig microgram werd vervangen door 220 microgram en een
halve milligram werd vervangen door 0,5 milligram. De leden 3 en 4 werden
ingrijpender gewijzigd en kwamen te luiden (veranderingen vetgedrukt):
Art. 8, derde en vierde lid (2006-II)
3.

49

In afwijking van het tweede lid is het de bestuurder van een motorrijtuig
voor het besturen waarvan een rijbewijs is vereist, indien sedert de
datum waarop aan hem voor de eerste maal een rijbewijs is afgegeven
nog geen vijf jaren zijn verstreken, dan wel, indien het voor het eerst
afgegeven rijbewijs een rijbewijs betreft dat de bevoegdheid geeft tot
het besturen van bromfietsen en dit rijbewijs is afgegeven aan een
persoon die op het ogenblik van die afgifte de leeftijd van achttien jaren
nog niet heeft bereikt, nog geen zeven jaar zijn verstreken, en de eerste
afgifte van het rijbewijs op of na 30 maart 2002 heeft plaatsgevonden,
Wet van 28 juni 2006 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met de invoering van een bromfietsrijbewijs,
Stb. 322; in werking getreden op 1 oktober 2006 (besluit van 7 augustus 2006, Stb. 382).

68

4.

verboden dat motorrijtuig te besturen of als bestuurder te doen
besturen na zodanig gebruik van alcoholhoudende drank, dat:
a. het alcoholgehalte van zijn adem bij een onderzoek hoger blijkt te
zijn dan 88 microgram alcohol per liter uitgeademde lucht, dan wel
b. het alcoholgehalte van zijn bloed bij een onderzoek hoger blijkt te
zijn dan 0,2 milligram per milliliter bloed.
Het derde lid is van overeenkomstige toepassing op de bestuurder van
een motorrijtuig die zonder rijbewijs een motorrijtuig bestuurt.

Bij deze wet werd voorts het vijfde lid aan de wijziging van het vierde lid
aangepast: enkel het eerste, tweede en derde lid werden daar nog vermeld.
Kort daarop, ook nog in 2006, is art. 8, vierde lid, WVW 1994 nogmaals
gewijzigd.50 Het kwam daardoor te luiden (verandering vetgedrukt):
Art. 8, vierde lid, WVW 1994 (2006-III)
4.

Het derde lid is van overeenkomstige toepassing op de bestuurder van
een motorrijtuig die zonder rijbewijs een motorrijtuig bestuurt voor het
besturen waarvan een rijbewijs vereist is.

Het aldus tot stand gekomen vierde lid is in 2011 vervangen door de thans
geldende wettekst (zie daarvoor de vorige paragraaf).51 Het derde lid is in 2012
nog aangepast; het resultaat was de huidige wettekst.52
Er ligt ook nog een wijziging van art. 8 WVW 1994 in het verschiet. Reeds in 2014
is een wetsvoorstel aangenomen dat strekt tot het verbeteren van de aanpak van
het rijden onder invloed van drugs.53 Dat strekt ertoe onder vernummering van
het vijfde en zesde lid van art. 8 WVW 1994 een nieuw vijfde lid in te voegen dat
komt te luiden:

50

Wet van 2 november 2006 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 en enkele verwante wetten
op een aantal punten van uiteenlopende aard, Stb. 616), in werking getreden op 3 november 2006
(art. VII lid 2).
51
Wet van 4 juni 2010 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met de aanpassing van
de Vorderingsprocedure en de invoering van het alcoholslotprogramma, Stb. 259; voor dit deel in
werking getreden op 1 december 2011 (besluit van 7 november 2011, Stb. 527).
52
Wet van 21 mei 2012 (Verzamelwet Verkeer en Waterstaat 2010), Stb. 231; voor dit deel in werking
getreden op 6 juni 2012 (art. XV).
53
Wet van 26 september 2014 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met het
verbeteren van de aanpak van het rijden onder invloed van drugs, Stb. 353.

69

Art. 8, vijfde lid, WVW 1994 (nieuw)
5.

Het is een ieder verboden een voertuig te besturen of als bestuurder te
doen besturen na gebruik van een of meer van de bij algemene
maatregel van bestuur aangewezen stoffen als bedoeld in het eerste lid,
waardoor het gehalte in zijn bloed van de bij de stof vermelde meetbare
stof, of in geval van gebruik van meer stoffen als bedoeld in het eerste
lid die bij algemene maatregel van bestuur aangewezen zijn als groep,
het totale gehalte in zijn bloed van de bij die stoffen vermelde meetbare
stoffen, bij een onderzoek hoger blijkt te zijn dan de daarbij vermelde
grenswaarde. Indien een van de bij algemene maatregel van bestuur
aangewezen stoffen of alcohol in combinatie wordt gebruikt met een of
meer andere van deze aangewezen stoffen of met een van de stoffen als
bedoeld in het eerste lid die niet bij deze algemene maatregel van
bestuur zijn aangewezen, geldt voor iedere aangewezen stof of alcohol
afzonderlijk een bij algemene maatregel van bestuur vast te stellen
grenswaarde. Die grenswaarde is gelijk aan de laagst meetbare
hoeveelheid van die stof of alcohol die niet op natuurlijke wijze in het
bloed aanwezig kan zijn.

De datum van inwerkingtreding van deze wet is nog niet bekend.
3.5.4 Bestuursrechtelijke handhaving
Bij rijden onder invloed van alcohol, maar ook bij het niet voldoen aan de plicht
tot medewerking aan een onderzoek ter vaststelling van rijden onder invloed, dat
hierna besproken wordt, is niet alleen strafrechtelijke handhaving van belang. Een
constatering leidt in veel gevallen ook tot een bestuursrechtelijk traject. Afdeling
9 van hoofdstuk VI van de Wegenverkeerswet 1994 ziet op de Maatregelen
rijvaardigheid en rijgeschiktheid. Daarin is neergelegd dat aan het CBR
mededeling wordt gedaan van een vermoeden dat de houder van een rijbewijs
niet langer beschikt over de rijvaardigheid dan wel over de lichamelijke of
geestelijke geschiktheid, vereist voor het besturen van één of meer categorieën
van motorrijtuigen waarvoor dat rijbewijs is afgegeven (art. 130 lid 1 WVW 1994).
Het CBR kan dan vervolgens besluiten tot het opleggen van een educatieve
maatregel tot bevordering van de rijvaardigheid of geschiktheid, het opleggen van
een alcoholslotprogramma dan wel een onderzoek naar de rijvaardigheid of
geschiktheid (art. 131 lid 1 WVW 1994). Van het opleggen van een

70

alcoholslotprogramma wordt in het licht van uitspraken van de Raad van State en
de Hoge Raad bij de huidige stand van zaken evenwel afgezien.54
Het opleggen van de educatieve maatregelen ter bevordering van de
rijvaardigheid of geschiktheid is vervolgens nader genormeerd in en op basis van
art. 132a WVW 1994. In de artikelen 7, 11 en 14 van de Regeling maatregelen
rijvaardigheid en geschiktheid is neergelegd wanneer het CBR tot het opleggen
van respectievelijk een lichte educatieve maatregel alcohol en verkeer, een
educatieve maatregel alcohol en verkeer dan wel een educatieve maatregel
gedrag en verkeer beslist. In deze regeling is ook neergelegd wanneer de
betrokkene zich aan een onderzoek naar de geschiktheid of rijvaardigheid moet
onderwerpen (art. 23). Dat onderzoek naar de rijvaardigheid of geschiktheid is
uitgewerkt in de artikelen 133 en 134 Wegenverkeerswet 1994. In de normering
van het opleggen van deze maatregelen nemen vaststellingen van
alcoholpromillages een belangrijke plaats in, behalve bij de educatieve maatregel
gedrag en verkeer.
Voor de verdachte leidt het bestuursrechtelijke traject ertoe dat hij in veel
gevallen langs twee wegen met gevolgen van alcoholgebruik in het verkeer wordt
geconfronteerd. Daar komt nog bij dat de recidiveregeling ernstige
verkeersdelicten die sinds een aantal jaren is neergelegd in art. 123b WVW 1994
er toe kan leiden dat een rijbewijs zijn geldigheid verliest. In deze regeling staan
veroordelingen en strafbeschikkingen wegens strafbaarstellingen die met rijden
onder invloed verband houden centraal. Zo kan de verdachte in totaal langs drie
wegen met de gevolgen van rijden onder invloed geconfronteerd worden.
3.6

De artikelen 163 en 176 WVW 1994

In aanvulling op het verbod te rijden onder invloed is het niet voldoen aan de
plicht tot medewerking aan een onderzoek ter vaststelling van rijden onder
invloed (van alcohol) strafbaar gesteld in het samenstel van de artikelen 163 en
176 WVW 1994.
Art. 163 WVW 1994
1.

Bij verdenking dat de bestuurder van een voertuig heeft gehandeld in
strijd met artikel 8, kan de opsporingsambtenaar hem bevelen zijn
medewerking te verlenen aan een onderzoek als bedoeld in artikel 8,
tweede lid, onderdeel a, en artikel 8, derde lid, onderdeel a.

54

Vgl. HR 3 maart 2015, NJ 2015/256 m.nt. Keulen; ABRvS 4 maart 2015, AB 2015/160 m.nt. Stijnen.

71

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

De bestuurder aan wie het in het eerste lid bedoelde bevel is gegeven, is
verplicht ademlucht te blazen in een voor het onderzoek bestemd
apparaat en gevolg te geven aan alle door de opsporingsambtenaar ten
dienste van het onderzoek gegeven aanwijzingen.
De in het tweede lid genoemde verplichtingen gelden niet voor de
verdachte van wie aannemelijk is, dat het verlenen van medewerking
aan een ademonderzoek voor hem om bijzondere geneeskundige
redenen onwenselijk is.
In het geval, bedoeld in het derde lid, dan wel indien de medewerking
van de verdachte niet heeft geleid tot een voltooid ademonderzoek, kan
de opsporingsambtenaar de verdachte vragen of hij zijn toestemming
geeft tot het verrichten van een onderzoek als bedoeld in artikel 8,
tweede lid, onderdeel b, en artikel 8, derde lid onder b. Gelijke
bevoegdheid heeft de opsporingsambtenaar, indien het vermoeden
bestaat dat de verdachte onder invloed van een andere in artikel 8,
eerste lid, bedoelde stof dan alcoholhoudende drank verkeert.
Indien de bestuurder zijn op grond van het vierde lid gevraagde
toestemming niet verleent, kan de officier van justitie, een hulpofficier
van justitie of een van de daartoe bij regeling van Onze Minister van
Veiligheid en Justitie aangewezen ambtenaren van politie, aangesteld
voor de uitvoering van de politietaak, hem bevelen zich te onderwerpen
aan een bloedonderzoek.
De bestuurder wie is bevolen zich aan een bloedonderzoek te
onderwerpen, is verplicht aan dit bevel gevolg te geven en zijn
medewerking te verlenen. Hem wordt door een arts zoveel bloed
afgenomen als voor het onderzoek noodzakelijk is.
De in het zesde lid genoemde verplichtingen gelden niet voor de
verdachte van wie aannemelijk is, dat afname van bloed bij hem om
bijzondere geneeskundige redenen onwenselijk is.
De krachtens het zevende lid van de in het zesde lid genoemde
verplichtingen vrijgestelde personen zijn verplicht mee te werken aan
een door de officier van justitie, door een hulpofficier van justitie of door
een van de daartoe bij regeling van Onze Minister van Veiligheid en
Justitie aangewezen ambtenaren van politie, aangesteld voor de
uitvoering van de politietaak, bevolen onderzoek teneinde op andere
wijze dan door bloed- of ademonderzoek het gebruik van de in artikel 8,
eerste lid, bedoelde stoffen of het in artikel 8, tweede lid, onderdeel b,
en artikel 8, derde lid, onderdeel b, genoemde gehalte vast te stellen.
Indien de verdachte niet in staat is zijn wil kenbaar te maken, kan hem
met toestemming van de officier van justitie, een hulpofficier van justitie
72

10.

of een van de daartoe bij regeling van Onze Minister van Veiligheid en
Justitie aangewezen ambtenaren van politie, aangesteld voor de
uitvoering van de politietaak, door een arts de in het zesde lid bedoelde
hoeveelheid bloed worden afgenomen, tenzij aannemelijk is dat dit bij
hem om bijzondere geneeskundige redenen onwenselijk is. Een
onderzoek van het bloed vindt niet plaats dan nadat de verdachte in de
gelegenheid is gesteld zijn toestemming daartoe te geven. Zo nodig kan
hem overeenkomstig het vijfde lid worden bevolen zijn medewerking te
verlenen. De verdachte aan wie een zodanig bevel is gegeven, is
verplicht zijn medewerking te verlenen. Indien de verdachte weigert zijn
medewerking te verlenen, wordt het bloedmonster vernietigd.
Bij algemene maatregel van bestuur worden nadere regels vastgesteld
omtrent de wijze van uitvoering van artikel 160, vijfde lid, en van dit
artikel. Deze regels kunnen mede betrekking hebben op de mogelijkheid
tot het doen verrichten van een tegenonderzoek. Bij regeling van Onze
Minister van Veiligheid en Justitie worden in de bij die algemene
maatregel van bestuur aangegeven gevallen voorschriften ter uitvoering
van die regels vastgesteld.

Art. 176 WVW 1994
4.

Overtreding van de artikelen (..) 163, tweede, zesde, achtste en negende
lid (..) wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste drie maanden
of geldboete van de derde categorie.

Om overtreding van het hiervoor besproken verbod van rijden onder invloed (art.
8 WVW 1994) vast te kunnen stellen, zal doorgaans – en bij het tweede lid van
art. 8 WVW 1994 altijd – een onderzoek naar het ademalcoholgehalte of het
bloedalcoholgehalte moeten worden gedaan. Het verbod zou een wassen neus
zijn, indien het kunnen verrichten van dat onderzoek afhankelijk is van de
vrijwillige medewerking van de verdachte. Nu kan de verdachte niet tot
medewerking worden gedwongen, maar op grond van art. 163 jo art. 176 WVW
1994 kan hij wel verplicht worden tot medewerking aan het onderzoek. Art. 163
lid 1 WVW 1994 voorziet in de bevoegdheid voor een opsporingsambtenaar de
bestuurder die wordt verdacht van overtreding van art. 8 WVW 1994 het bevel te
geven zijn medewerking te verlenen aan het onderzoek. De weigering
medewerking te verlenen is een strafbaar feit – een misdrijf – en kan op grond
van art. 176 lid 3 WVW 1994 worden bestraft met dezelfde straf als is gesteld op
rijden onder invloed: gevangenisstraf van drie maanden of een geldboete van de
derde categorie.
73

Uitgangspunt is dat de bestuurder verplicht is tot medewerking aan een
ademanalyse (art. 163 lid 1 WVW 1994). Deze verplichting geldt alleen dan niet,
indien aannemelijk is dat het verlenen van medewerking aan het ademonderzoek
voor de verdachte om bijzondere geneeskundige redenen onwenselijk is (lid 3). In
dat geval kan de opsporingsambtenaar om toestemming vragen voor een
bloedonderzoek. Verleent de verdachte zijn toestemming niet, dan kan hem
bevolen worden zijn medewerking te verlenen (lid 5) en in dat geval is de
verdachte weer verplicht mee te werken. Stuit ook medewerking aan het
bloedonderzoek op geneeskundige bezwaren, dan wordt de verdachte verplicht
mee te werken aan een urineonderzoek.
Art. 163 WVW 1994 is sinds de inwerkingtreding van de Wegenverkeerswet 1994
enkele malen gewijzigd op ondergeschikte punten die de gestelde norm en de
strafbedreiging niet raken. Van een bespreking van deze wijzigingen wordt
daarom afgezien.
3.7

De artikelen 9, 107, 176 en 177 WVW 1994

3.7.1 De tekst van de artikelen
Een derde groep ernstige verkeersdelicten waarin het veroorzaken van een
ongeval of gevaar geen bestanddeel is, betreft het rijden met een motorrijtuig
zonder dat dit door een rijbewijs is toegestaan. Strafbaarstellingen die op dit
strafbare gedrag zien, zijn af te leiden uit het samenstel van art. 9 en art. 176
WVW 1994 en uit het samenstel van art. 107 en art. 177 WVW 1994. Vermelding
verdient dat art. 107 WVW 1994, zoals volgt uit art. 178 WVW 1994, een
overtreding is.
Art. 9 WVW 1994
1.

2.

Het is degene die weet of redelijkerwijs moet weten dat hem bij
rechterlijke uitspraak of strafbeschikking de bevoegdheid tot het
besturen van motorrijtuigen is ontzegd, verboden gedurende de tijd dat
hem die bevoegdheid is ontzegd, op de weg een motorrijtuig te besturen
of als bestuurder te doen besturen.
Het is degene die weet of redelijkerwijs moet weten dat een op zijn
naam gesteld rijbewijs voor een of meer categorieën van motorrijtuigen
dan wel voor een gedeelte van de geldigheidsduur ongeldig is verklaard,
indien aan hem daarna geen ander rijbewijs voor het besturen van een
motorrijtuig van de betrokken categorie of categorieën is afgegeven,
74

3.

4.

5.

6.

verboden op de weg een motorrijtuig van die categorie of categorieën
dan wel gedurende dat gedeelte van de geldigheidsduur te besturen of
als bestuurder te doen besturen. Hetzelfde verbod geldt voor degene die
weet of redelijkerwijs moet weten dat een op zijn naam gesteld rijbewijs
zijn geldigheid heeft verloren en dat hij bij de aanvraag van een nieuw
rijbewijs moet voldoen aan de bij algemene maatregel van bestuur als
bedoeld in artikel 123b, derde lid, gestelde voorwaarden, tenzij aan
hem, nadat hij aan deze voorwaarden heeft voldaan, een ander rijbewijs
voor het besturen van een motorrijtuig van de betrokken categorie of
categorieën is afgegeven.
Het tweede lid geldt niet ten aanzien van de bestuurder van een
motorrijtuig gedurende de tijd dat aan hem ter verkrijging van een
rijbewijs voor de categorie of categorieën van motorrijtuigen waarop de
ongeldigverklaring betrekking heeft, rijonderricht in de zin van de Wet
rijonderricht motorrijtuigen 1993 wordt gegeven en gedurende de tijd
dat door hem een rijproef wordt afgelegd in het kader van een
onderzoek, door of vanwege de overheid ingesteld, naar zijn
rijvaardigheid of geschiktheid.
Het is degene van wie ingevolge artikel 130, tweede lid, de overgifte van
een op zijn naam gesteld rijbewijs is gevorderd, dan wel wiens rijbewijs
is ingevorderd en aan wie dat bewijs niet is teruggegeven, verboden op
de weg een motorrijtuig van de categorie of categorieën waarvoor dat
bewijs was afgegeven, te besturen of als bestuurder te doen besturen.
Het is degene die weet of redelijkerwijs moet weten dat de geldigheid
van een op zijn naam gesteld rijbewijs ingevolge artikel 131, tweede lid,
onderdeel a, voor een of meer categorieën van motorrijtuigen is
geschorst, verboden gedurende de tijd dat de schorsing van kracht is, op
de weg een motorrijtuig van de categorie of categorieën waarop de
schorsing betrekking heeft, te besturen of als bestuurder te doen
besturen.
Het vierde en het vijfde lid gelden niet ten aanzien van de bestuurder
van een motorrijtuig gedurende de tijd dat door hem een rijproef wordt
afgelegd in het kader van een ingevolge artikel 131, eerste lid, onderdeel
c, gevorderd onderzoek. Voorts geldt het vijfde lid niet ten aanzien van
de bestuurder van een motorrijtuig gedurende de tijd dat aan hem, ter
voorbereiding op een onderzoek naar de rijvaardigheid in het kader van
een ingevolge artikel 131, eerste lid, onderdeel c, gevorderd onderzoek,
rijonderricht in de zin van de Wet rijonderricht motorrijtuigen 1993
wordt gegeven.

75

7.

8.

9.

10.

Het is degene van wie ingevolge artikel 164 de overgifte van een op zijn
naam gesteld rijbewijs, een hem door het daartoe bevoegde gezag
buiten Nederland afgegeven rijbewijs of een internationaal rijbewijs is
gevorderd, dan wel van wie zodanig bewijs is ingevorderd en aan wie dat
bewijs niet is teruggegeven, verboden op de weg een motorrijtuig van de
categorie of categorieën waarvoor dat bewijs was afgegeven, te
besturen of als bestuurder te doen besturen.
Het is degene van wie ingevolge de Wet administratiefrechtelijke
handhaving verkeersvoorschriften de inlevering van het rijbewijs is
gevorderd, dan wel wiens rijbewijs krachtens die wet is ingenomen,
verboden op de weg een motorrijtuig, voor het besturen waarvan het
rijbewijs is afgegeven, te besturen of als bestuurder te doen besturen
met ingang van het tijdstip, bedoeld in artikel 30, eerste lid, van die wet.
Het is degene die op grond van artikel 132c, eerste lid, onderdeel d, de
feitelijke beschikking heeft gekregen over een rijbewijs waarop de bij
ministeriële regeling vastgestelde codering voor deelname aan het
alcoholslot is vermeld, verboden een motorrijtuig voor het besturen
waarvan een rijbewijs is vereist, niet zijnde een bromfiets, te besturen:
a. dat niet is voorzien van een alcoholslot als bedoeld in artikel 132e,
eerste lid,
b. waarvan het kenteken in het in artikel 129a bedoelde register aan
hem is gekoppeld, terwijl het motorrijtuig is voorzien van een nietwerkend alcoholslot als bedoeld in artikel 132e, eerste lid,
c. waarin wel een alcoholslot als bedoeld in artikel 132e, eerste lid, is
ingebouwd, maar waarvan het kenteken in het in artikel 129a
bedoelde register niet aan hem is gekoppeld, of
d. terwijl een ander dan de bestuurder heeft geblazen in het
alcoholslot als bedoeld in artikel 132e, eerste lid, een en ander tot
het tijdstip waarop hij na beëindiging van het alcoholslotprogramma overeenkomstig artikel 132d, eerste of derde lid,
overeenkomstig de daarvoor bij algemene maatregel van bestuur
vastgestelde regels een rijbewijs zonder de voor deelname aan het
alcoholslotprogramma vastgestelde codering heeft verkregen.
Voor de toepassing van het tweede, vierde, vijfde, zesde en achtste lid
wordt onder rijbewijs mede verstaan een rijbewijs, afgegeven door het
daartoe bevoegde gezag buiten Nederland.

76

Art. 107 WVW 1994
1.

2.

3.

Aan de bestuurder van een motorrijtuig op de weg dient door de
daartoe bevoegde autoriteit een rijbewijs te zijn afgegeven voor het
besturen van motorrijtuigen van de categorie waartoe dat motorrijtuig
behoort.
Het rijbewijs dient:
a. te voldoen aan de bij ministeriële regeling vastgestelde eisen inzake
inrichting, uitvoering en invulling,
b. zijn geldigheid niet te hebben verloren, en
c. behoorlijk leesbaar te zijn.
Indien de aanvrager als ingezetene is ingeschreven in de basisregistratie
personen, wordt het in de basisregistratie opgenomen
burgerservicenummer, bedoeld in artikel 1, onder b, van de Wet
algemene bepalingen burgerservicenummer, op de bij ministeriële
regeling vastgestelde wijze op het rijbewijs vermeld. Indien de aanvrager
niet als ingezetene is ingeschreven in de basisregistratie personen, wordt
op het rijbewijs een bij ministeriële regeling vastgestelde aanduiding
vermeld.

Art. 176 WVW 1994
(..)
4.

Overtreding van de artikelen (..) 9, eerste, tweede, vierde, vijfde,
zevende en negende lid (..) wordt gestraft met gevangenisstraf van ten
hoogste drie maanden of geldboete van de derde categorie.

Art. 177 WVW 1994
1.

Overtreding van:
a. de artikelen (..) 9, achtste lid, (..) 107, eerste en tweede lid (..) wordt
gestraft met hechtenis van ten hoogste twee maanden of geldboete
van de tweede categorie.

(..)
3.7.2 Enkele opmerkingen over de artikelen 9 en 107 WVW 1994
Art. 9 WVW 1994 ziet op de situatie dat de bestuurder weliswaar een geldig
rijbewijs heeft (gehad), maar niet langer bevoegd is om het voertuig te besturen.
77

Die bevoegdheid kan om verschillende redenen zijn komen te ontbreken. Het
eerste lid heeft betrekking op het geval dat iemand een motorrijtuig bestuurt
terwijl hem de rijbevoegdheid bij rechterlijke uitspraak of strafbeschikking is
ontzegd. De bestuurder is dan dus eerder met justitie in aanraking geweest en
hem is bij die gelegenheid als bijkomende straf de ontzegging van de
rijbevoegdheid ex art 179 WVW 1994 opgelegd (zie hierna in par. 4.3 meer over
deze straf). Primaire doelstelling van het verbod is dan ook de bescherming van
het gezag van gewijsde van een rechterlijk vonnis (dan wel een strafbeschikking).
Daarmee wordt uiteindelijk ook de verkeersveiligheid beschermd.
Het tweede lid van art. 9 WVW 1994 voorziet in een verbod een motorrijtuig te
besturen wanneer het rijbewijs ongeldig is verklaard. Het verbod beoogt het
administratieve toezicht op rijbewijzen te ondersteunen en, in het verlangde
daarvan, de verkeersveiligheid. De ongeldigverklaring – een administratieve
maatregel, geen straf - is het gevolg van het feit dat de houder van het rijbewijs
niet langer beschikt over de rijvaardigheid of over de lichamelijke of geestelijke
geschiktheid die is vereist voor het besturen van een of meer categorieën
motorrijtuigen waarvoor hem een rijbewijs is afgegeven. Een en ander wordt
vastgesteld na uitgebreid onderzoek door het CBR. Tegen een ongeldigverklaring
staat administratief beroep open.
Overtreding van art. 9 WVW 1994 is een misdrijf en daarbij past een
schuldbestanddeel. Voor een veroordeling op grond van lid 1 moet vaststaan dat
de verdachte ‘weet of redelijkerwijs moet weten’ dat hem de bevoegdheid tot
besturen van motorrijtuigen is ontzegd. Ditzelfde schuldvereiste geldt bij het
verbod ex lid 2: de verdachte moet weten of redelijkerwijs vermoeden dat zijn
rijbewijs ongeldig is verklaard. Dit mag blijkens de rechtspraak niet te snel worden
aangenomen. In HR 22 september 2015, ECLI:NL:HR:2015:2776 had het Hof de
verdachte veroordeeld omdat de brief van het CBR, ook blijkens de ter zitting
overgelegde ID-staat SKDB, aan het juiste adres van de verdachte was verzonden.
De Hoge Raad oordeelde evenwel dat uit die enkele omstandigheid niet kan
worden afgeleid dat de verdachte redelijkerwijs moest weten dat zijn rijbewijs
ongeldig was verklaard.
Art. 107 WVW 1994 regelt de verplichting voor de bestuurder van een
motorrijtuig om over een rijbewijs te beschikken. Waar art. 9 WVW 1994 ziet op
de situatie dat de bestuurder wel een geldig rijbewijs heeft (gehad), maar niet
langer bevoegd is om het motorrijtuig te besturen, ziet art. 107 WVW 1994 dus
op het in het geheel niet beschikken over een geldig Nederlands rijbewijs. Directe
doelstelling van art. 107 WVW 1994 is de handhaving van de rijbewijsplicht.
Indirect wordt daarmee beoogd het belang van de verkeersveiligheid te
beschermen.
78

De rijbewijsverplichting geldt voor de ‘bestuurder van een motorrijtuig op
de weg’. Dat begrip omvat meer dan het daadwerkelijk rijden met een
motorrijtuig. Ook het stilstaan in het verkeer en het aanstalten maken om te gaan
rijden kan als besturen worden gezien. Een eis van opzet of culpa ten aanzien van
het ontbreken van een rijbewijs wordt in art. 107 WVW 1994 niet gesteld,
hetgeen past bij het gegeven dat het een overtreding en geen misdrijf betreft.
Art. 108 WVW 1994 formuleert een aantal uitzonderingen op de plicht tot het
beschikken over een Nederlands rijbewijs. Zo voorziet het eerste lid, onder h,
WVW 1994 in de situatie waarin iemand zich met een nog geldig, in een andere
EU-staat afgegeven rijbewijs in Nederland vestigt. Voor dat geval bepaalt dit
artikel dat dat rijbewijs geldig is in Nederland tot vijftien jaar na de datum van
afgifte van dat rijbewijs in die EU-staat.55
3.7.3 Wijzigingen van de artikelen 9 en 107 WVW 1994
Art. 9 WVW 1994 is sinds de inwerkingtreding van de Wegenverkeerswet 1994
regelmatig gewijzigd. Die wijzigingen betreffen echter niet de kern van de
strafbaarstellingen die in dit artikel vervat zijn, zo kan een korte weergave van de
wetswijzigingen duidelijk maken:
- In 2002 werd onder vernummering van het zesde tot en met achtste lid tot het
zevende tot en met negende lid een nieuw zevende lid ingevoegd.56
- In 2008 werd in het eerste lid na ‘rechterlijke uitspraak’ ingevoegd: of
strafbeschikking.57
- In 2011 werd in het tweede lid na ‘ongeldig is verklaard’ ingevoegd: of zijn
geldigheid overeenkomstig artikel 123b, eerste lid, heeft verloren.58
- In 2011 werd het zesde lid aangepast en een nieuw negende lid ingevoegd, in
verband met de regeling van het alcoholslot.59
- In 2012 verviel de in 2008 in het tweede lid ingevoegde zinsnede en werd een
tweede volzin aan het tweede lid toegevoegd.60
55

Zie bijvoorbeeld HR 7 juli 2009, ECLI:NL:HR:2009:BI4060.
Wet van 18 april 2002 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 met betrekking tot de
rijvaardigheid en rijbevoegdheid, Stb. 250. In werking getreden op 1 augustus 2002 (besluit van 5 juli
2002, Stb. 376).
57
Wet van 7 juli 2006 (Wet OM-afdoening), Stb. 330. In werking getreden op 1 februari 2008 (Besluit
van 21 december 2007, Stb. 2008, 4).
58
Wet van 24 oktober 2008 (puntenstelsel), Stb. 433. In werking getreden op 1 juni 2011 (besluit van 13
mei 2011, Stb. 239.
59
Wet van 4 juni 2010 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met de aanpassing van
de Vorderingsprocedure en de invoering van het alcoholslotprogramma, Stb. 259. In werking
getreden op 1 december 2011 (besluit van 7 november 2011, Stb. 527).
56

79

- In 2014 werd een vernummering van artikelleden elders in de wet in het vijfde
en zesde lid verwerkt.61
- In 2014 ten slotte werd in het negende lid, aanhef, de zinsnede ‘een
motorrijtuig, niet zijnde een bromfiets,’ vervangen door: een motorrijtuig voor
het besturen waarvan een rijbewijs is vereist, niet zijnde een bromfiets,.62
Deze wijzigingen hebben geen verstrekkend karakter gerelateerd aan het doel van
dit onderzoek; tegen die achtergrond wordt met deze beperkte weergave
volstaan.
In art. 107 WVW 1994 is vooral het derde lid een aantal keren gewijzigd.63
Die wijzigingen zijn voor de strafbaarstellingen van het eerste en tweede lid
minder van belang. Het tweede lid is op een betrekkelijk ondergeschikt punt
gewijzigd in 2002; in onderdeel a werd ‘inrichting en uitvoering’ vervangen door:
inrichting, uitvoering en invulling.64
4.

Sancties

4.1

Hoofdstraffen

Uit de strafbaarstellingen die in de vorige beide paragrafen zijn besproken, kan
worden afgeleid dat bij een veroordeling een vrijheidsstraf of een geldboete kan
worden opgelegd. Gevangenisstraf kan worden opgelegd bij de misdrijven:
moord, doodslag, (zware) mishandeling, bedreiging en de in de artikelen 175 en
176 Wegenverkeerswet 1994 strafbaar gestelde feiten (overtreding van de
artikelen 6, 7, eerste lid, 8 en 9, eerste, tweede, vierde, vijfde, zevende en
negende lid). De hoogte varieert daarbij van 3 maanden (art. 176 WVW 1994) tot
levenslang (moord). Hechtenis kan worden opgelegd bij de in art. 177 WVW 1994
60

Wet van 21 mei 2012 (Verzamelwet Verkeer en Waterstaat 2010), Stb. 231, voor dit deel in werking
getreden op 6 juni 2012 (art. XV).
61
Wet van 19 juni 2013 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met de modernisering
van de wijze van tenaamstelling van kentekenbewijzen en enkele andere wijzigingen van
uiteenlopende aard, Stb. 333. In werking getreden op 1 januari 2014 (besluit van 27 november 2013,
Stb. 524).
62
Wet van 9 juli 2014 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met een uitbreiding van
de reikwijdte van de recidiveregeling voor ernstige verkeersdelicten, Stb. 375. In werking getreden op
22 oktober 2014 (art. III).
63
Vgl. de Wet van 24 mei 1996, Stb. 276; de Wet van 14 december 2000, Stb. 571; de Wet van 5
februari 2009, Stb. 108; de wet van 10 juli 2013, Stb. 316.
64
Wet van 18 april 2002 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 met betrekking tot de
rijvaardigheid en rijbevoegdheid, Stb. 250. In werking getreden op 1 augustus 2002 (besluit van 5 juli
2002, Stb. 376.

80

als overtreding strafbaar gestelde feiten (de artikelen 5, 9, achtste lid en 107,
eerste en tweede lid, WVW 1994); in al deze gevallen gaat het om maximaal twee
maanden. De hoogte van de maximale geldboete varieert van de vierde en vijfde
categorie (moord, doodslag, (zware) mishandeling, bedreiging, de artikelen 175
en 176 WVW 1994), tot de tweede categorie (art. 177 WVW 1994).
Uit art. 9 lid 2 Sr kan worden afgeleid dat ten aanzien van misdrijven die
bedreigd worden met een vrijheidsstraf, behoudens in bij de wet bepaalde
gevallen, in plaats daarvan een taakstraf kan worden opgelegd. Dat is derhalve
ook bij een veroordeling wegens de in de beide vorige paragrafen omschreven
strafbaarstellingen in beginsel een mogelijkheid. Enkele wettelijke beperkingen
vloeien voort uit art. 22b Sr. Een taakstraf wordt niet opgelegd in geval van
veroordeling voor een misdrijf waarop naar de wettelijke omschrijving een
gevangenisstraf van zes jaren of meer is gesteld en dat een ernstige inbreuk op de
lichamelijke integriteit van het slachtoffer tot gevolg heeft gehad (lid 1). Die
beperking kan ook aan de orde zijn bij ernstige verkeersdelicten; te denken valt
aan een veroordeling wegens (poging tot) doodslag of zware mishandeling. Ook
bij een veroordeling op grond van art. 6 jo. art. 175 WVW 1994 kan deze
beperking onder omstandigheden aan de orde zijn. Een taakstraf kan voorts niet
worden opgelegd in geval van veroordeling wegens een misdrijf indien aan de
veroordeelde in de vijf jaren voorafgaand aan het door hem begane feit wegens
een soortgelijk misdrijf een taakstraf is opgelegd, en de veroordeelde deze
taakstraf heeft verricht dan wel op grond van art. 22g Sr de tenuitvoerlegging van
de vervangende hechtenis is bevolen (lid 2). Dat kan bijvoorbeeld spelen bij een
tweede veroordeling wegens art. 8 WVW 1994.
Uit art. 22b lid 3 Sr volgt dat van het eerste en tweede lid kan worden
afgeweken indien naast de taakstraf een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf of
vrijheidsbenemende maatregel wordt opgelegd. Uit art. 9 lid 3 Sr kan worden
afgeleid welke mogelijkheden de wet biedt om naast een vrijheidsstraf een
taakstraf op te leggen. In geval van veroordeling tot gevangenisstraf of tot
hechtenis, vervangende hechtenis daaronder niet begrepen, waarvan het
onvoorwaardelijk ten uitvoer te leggen deel ten hoogste zes maanden bedraagt,
kan de rechter tevens een taakstraf opleggen. Een combinatie van een korte
onvoorwaardelijke vrijheidsstraf en een taakstraf is derhalve ook bij recidivisten
mogelijk.
Niet alleen een combinatie van een taakstraf en een (on)voorwaardelijke
vrijheidsstraf is mogelijk. In het geval gevangenisstraf, hechtenis, vervangende
hechtenis daaronder niet begrepen, of een taakstraf wordt opgelegd, kan tevens
een geldboete worden opgelegd (art. 9 lid 2 Sr). Dat brengt mee dat bij alle
ernstige verkeersdelicten een combinatie van een deels onvoorwaardelijke en

81

een deels voorwaardelijke vrijheidsstraf, een taakstraf en een geldboete tot de
mogelijkheden behoort.
4.2

Bijkomende straffen in het Wetboek van Strafrecht

Ook bijkomende straffen kunnen bij ernstige verkeersdelicten in veel gevallen
worden opgelegd. In art. 9 Sr worden drie bijkomende straffen omschreven.
Daartoe behoort in de eerste plaats de ontzetting van bepaalde rechten. Deze
bijkomende straf is nader omschreven in art. 28 Sr. Het gaat daarbij onder meer
om de mogelijkheid iemand uit de uitoefening van een bepaald beroep te
ontzetten. Bij ernstige verkeersdelicten valt te denken aan een beroep als
taxichauffeur, of vrachtwagenchauffeur. Ontzetting van de in art. 28 Sr
omschreven rechten is evenwel alleen mogelijk als de wet dat bij de betreffende
strafbaarstelling bepaalt. Bij de strafbaarstellingen die in dit onderzoek zijn
betrokken bepaalt de wet dat enkel bij doodslag (art. 295 Sr) en bij mishandeling
(art. 305 Sr), in het laatste geval bovendien slechts voor een deel van de in art. 28
Sr omschreven rechten. De openbaarmaking van de rechterlijke uitspraak, de
tweede bijkomende straf die in art. 9 lid 1 Sr wordt genoemd, kan bij geen van de
in de vorige beide paragrafen omschreven strafbaarstellingen worden opgelegd.
De verbeurdverklaring daarentegen, de derde bijkomende straf die in art. 9
lid 1 Sr genoemd wordt, kan bij elk ernstig verkeersdelict in beginsel een rol
spelen. Verbeurdverklaring kan worden uitgesproken bij veroordeling wegens
enig strafbaar feit (art. 33 lid 1 Sr). En ingevolge art. 33a lid 1 onder c Sr zijn
vatbaar voor verbeurdverklaring 'voorwerpen met behulp van welke het feit is
begaan of voorbereid'. Daar valt ook de auto of bromfiets onder waar het ernstige
verkeersdelict mee is begaan. Om de auto waar het verkeersdelict mee is begaan
verbeurd te kunnen verklaren moet echter wel worden vastgesteld dat de auto
aan de veroordeelde toebehoorde, of dat degene aan wie de auto toebehoorde
bekend was met het gebruik in verband met dat verkeersdelict dan wel dat
gebruik redelijkerwijs had kunnen vermoeden. Op dat punt rees een probleem in
HR 5 oktober 2010, ECLI:NL:HR:2010:BN2348. De verdachte was wegens
overtreding van art. 163 lid 3 WVW 1994 en art. 9 lid 7 WVW 1994, meermalen
gepleegd, veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van vier weken, een
rijontzegging van in totaal 15 maanden en verbeurdverklaring van de auto. Hij
had aangevoerd dat de auto niet van hem was; het Hof had zonder nadere
motivering aangenomen dat de auto de verdachte toebehoorde. De Hoge Raad
casseerde.
De in art. 24 Sr verwoorde verplichting om rekening te houden met de
draagkracht van de verdachte in de mate waarin dat nodig is met het oog op een
82

passende bestraffing van de verdachte zonder dat deze in zijn inkomen en
vermogen onevenredig wordt getroffen, is ook bij de verbeurdverklaring van
toepassing (art. 33 lid 2 Sr).
4.3

De ontzegging van de rijbevoegdheid

De bijkomende straf die bij ernstige verkeersdelicten in de praktijk het meest
wordt opgelegd, is geregeld in de Wegenverkeerswet 1994: de ontzegging van de
rijbevoegdheid. De gevallen waarin deze bijkomende straf kan worden opgelegd
zijn geregeld in de artikelen 179 en 179a WVW 1994, die luiden:
Art. 179 WVW 1994
1.

2.

3.

4.

5.

Bij veroordeling van de bestuurder van een motorrijtuig wegens
overtreding van de artikelen 6, 7, eerste lid, 8, 9, 162, derde lid, of 163,
tweede, zesde, achtste of negende lid, kan hem de bevoegdheid tot het
besturen van motorrijtuigen voor ten hoogste vijf jaren worden ontzegd.
Bij veroordeling van de bestuurder van een motorrijtuig wegens
overtreding van de artikelen 5, 10, eerste lid, 12, eerste lid, 41, eerste lid,
51, eerste lid, 51, eerste lid, 61, 74 of 114, dan wel van de eigenaar of
houder van een motorrijtuig of een aanhangwagen wegens overtreding
van artikel 165, eerste lid, of artikel 166, eerste lid, kan hem de
bevoegdheid tot het besturen van motorrijtuigen voor ten hoogste twee
jaren worden ontzegd.
Bij veroordeling van de bestuurder van een motorrijtuig wegens
overtreding van het bepaalde krachtens deze wet kan hem in die
gevallen, waarin dit bij algemene maatregel van bestuur is bepaald, de
bevoegdheid tot het besturen van motorrijtuigen voor ten hoogste twee
jaren worden ontzegd.
Indien tijdens het plegen van een der strafbare feiten in het eerste lid
genoemd, nog geen vijf jaren zijn verlopen na het einde van de tijdsduur
waarvoor bij een vroegere onherroepelijke veroordeling wegens een van
die strafbare feiten de betrokkene de bevoegdheid tot het besturen van
motorrijtuigen is ontzegd, kan hem die bevoegdheid voor ten hoogste
tien jaren worden ontzegd.
Indien tijdens het plegen van een der strafbare feiten in het tweede lid
genoemd of krachtens deze wet aangewezen, nog geen twee jaren zijn
verlopen na het einde van de tijdsduur waarvoor bij een vroegere
83

6.

7.

8.

9.
10.

onherroepelijke veroordeling wegens een van die strafbare feiten of
wegens een der in het eerste lid bedoelde strafbare feiten de
betrokkene de bevoegdheid tot het besturen van motorrijtuigen is
ontzegd, kan hem die bevoegdheid voor ten hoogste vier jaren worden
ontzegd.
Bij het opleggen van de bijkomende straf, bedoeld in het eerste tot en
met het vijfde lid, wordt de tijd gedurende welke het rijbewijs van de
veroordeelde ingevolge artikel 164 vóór het tijdstip waarop de
bijkomende straf ingaat, ingevorderd of ingehouden is geweest, op de
duur van die straf geheel in mindering gebracht.
Voor de toepassing van dit artikel wordt met de bestuurder van een
motorrijtuig gelijkgesteld degene die overeenkomstig de in artikel 1,
eerste lid, onderdeel n, bedoelde voorwaarde geacht wordt het
motorrijtuig onder onmiddellijk toezicht van de bestuurder te besturen.
Voor de toepassing van het zesde lid wordt onder rijbewijs mede
verstaan een rijbewijs, afgegeven door het daartoe bevoegde gezag
buiten Nederland, waarvan de houder in Nederland woonachtig is.
Voor de toepassing van dit artikel wordt een strafbeschikking met een
veroordeling gelijkgesteld.
Voor de toepassing van het vierde onderscheidenlijk het vijfde lid, wordt
onder vroegere onherroepelijke veroordeling mede verstaan een
vroegere onherroepelijke veroordeling door een strafrechter in een
andere lidstaat van de Europese Unie wegens feiten soortgelijk aan de
feiten, bedoeld in het vierde onderscheidenlijk het vijfde lid.

Art. 179a WVW 1994
1.

2.

3.

Bij veroordeling wegens een der in de artikelen 287 of 289 van het
Wetboek van Strafrecht omschreven misdrijven kan de schuldige die het
feit heeft gepleegd met een motorrijtuig dat hij ten tijde van het feit
bestuurde of deed besturen, de bevoegdheid tot het besturen van
motorrijtuigen voor ten hoogste tien jaren worden ontzegd.
Bij veroordeling wegens een der in de artikelen 285, 301, 302 of 303 van
het Wetboek van Strafrecht omschreven misdrijven kan de schuldige die
het feit heeft gepleegd met een motorrijtuig dat hij ten tijde van het feit
bestuurde of deed besturen, de bevoegdheid tot het besturen van
motorrijtuigen voor ten hoogste vijf jaren worden ontzegd.
Voor de toepassing van het tweede lid wordt een strafbeschikking met
een veroordeling gelijkgesteld.

84

In deze beide artikelen zijn de meeste strafbaarstellingen vermeld die in de beide
vorige paragrafen zijn besproken. Bij een veroordeling wegens doodslag (of
moord) gepleegd met een motorrijtuig dat de schuldige ten tijde van het feit
bestuurde of deed besturen, is een rijontzegging van tien jaar mogelijk (art. 179a
lid 1 WVW 1994). Bij een gekwalificeerde vorm van mishandeling of bedreiging
kan de schuldige die het feit heeft gepleegd met een motorrijtuig dat hij ten tijde
van het feit bestuurde of deed besturen, een rijontzegging van vijf jaar krijgen. Bij
eenvoudige mishandeling is een rijontzegging evenwel niet mogelijk.
Bij veroordeling van de bestuurder van een motorrijtuig wegens
overtreding van de artikelen 6, 7, eerste lid, 8, 9 of 163, tweede, zesde, achtste of
negende lid, kan hem de bevoegdheid tot het besturen van motorrijtuigen voor
ten hoogste vijf jaren worden ontzegd (art. 179 lid 1 WVW 1994). Dat geldt
volgens de letter van de wet ook voor de overtreding die in art. 9 lid 8 WVW 1994
is opgenomen. Bij toepasselijkheid van de recidivegrond van het vierde lid kan
zelfs een rijontzegging voor de duur van tien jaren worden opgelegd. Bij
veroordeling van de bestuurder van een motorrijtuig wegens de overtreding van
art. 5 WVW 1994 kan hem een rijontzegging voor ten hoogste twee jaar worden
opgelegd (art. 179 lid 2 WVW 1994). Ook voor deze gevallen bevat de wet een
recidivegrond die tot een verdubbeling van de maximale termijn van de
rijontzegging leidt (art. 179 lid 5 WVW 1994). Bij de overtreding van art. 107
WVW 1994 is een rijontzegging niet mogelijk. Dat heeft de Hoge Raad ook
vastgesteld in een aantal zaken waarin bij deze overtreding wel een rijontzegging
was opgelegd (vgl. bijvoorbeeld HR 27 augustus 2013, ECLI:NL:HR:2013:497).
Wijzigingen van artikel 179 WVW 1994 en de invoering van artikel 179a WVW
1994
Art.179a WVW is ingevoerd in 1998. Het maakte onderdeel uit van de eerder
besproken wet waarin ook de straffen op overtreding van de 'gedragsregel' van
art. 6 WVW 1994 sterk werden verhoogd. 65 Bij die wet werd ook het zesde lid
van art. 179 WVW 1994 ingevoerd. Nadien zijn slechts wijzigingen van betrekkelijk
ondergeschikte aard in deze beide artikelen aangebracht.

65

Wet van 24 juni 1998 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 (verhoging van de
maximumstraffen voor ernstige vormen van roekeloos rijgedrag en verbetering van de regelingen
inzake de invordering en inhouding van rijbewijzen en inzake de bijkomende straf van ontzegging van
de bevoegdheid tot het besturen van motorrijtuigen), Stb. 375. Deze wet trad in werking op 3 juli
1998 (besluit van 30 juni 1998, Stb. 376).

85

- In 2002 werden nog enkele wijzigingen aangebracht in het zevende en achtste
lid.66
- In 2006 werd art. 285 Sr ingevoegd in de opsomming van art. 179a, tweede lid,
Sr. 67
- In 2008 werd, bij gelegenheid van de invoering van de Wet OM-afdoening, het
negende lid van art. 179 WVW 1994 ingevoerd en het derde lid van art. 179a
WVW 1994.68
- In 2010 werd het tiende lid aan art. 179 WVW 1994 toegevoegd.69
4.4

Maatregelen

In het Wetboek van Strafrecht zijn, naast straffen, ook een groot aantal
maatregelen geregeld. Een aantal van die maatregelen spelen bij ernstiger
verkeersdelicten niet of nauwelijks een rol. Ontneming van wederrechtelijk
voordeel is bij deze delicten niet aan de orde. Onttrekking aan het verkeer is in
beginsel denkbaar, bijvoorbeeld bij motorrijtuigen die een gevaar op de weg
vormen. Bij de ernstige verkeersdelicten die in dit onderzoek zijn betrokken, is
deze maatregel evenwel slechts bij hoge uitzondering toegepast. Wel veelvuldig
toegepast wordt de schadevergoedingsmaatregel (art. 36f Sr). Die toepassing is in
het kader van dit onderzoek evenwel niet systematisch in kaart gebracht.70 De
schadevergoedingsmaatregel vergeldt geen schuld; de hoogte is afhankelijk van
maatstaven van burgerlijk recht. De toepassing van deze maatregel werpt tegen
die achtergrond geen licht op de bestraffing van ernstige verkeersdelicten en

66

Wet van 18 april 2002 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 met betrekking tot de
rijvaardigheid en rijbevoegdheid, Stb. 250. In werking getreden op 1 augustus 2002 (besluit van 5 juli
2002, Stb. 376).
67
Wet van 22 december 2005 tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht en de Wegenverkeerswet
1994, in verband met de herijking van een aantal wettelijke strafmaxima, Stb. 2006, 11. Deze wet
trad in werking op 1 februari 2006 (besluit van 9 januari 2006, Stb. 23).
68
Wet van 7 juli 2006 (Wet OM-afdoening), Stb. 330. In werking getreden op 1 februari 2008 (Besluit
van 21 december 2007, Stb. 2008, 4).
69
Wet van 20 mei 2010 tot implementatie van het kaderbesluit nr. 2008/675/JBZ van e Raad van 24 juli
2008 betreffende de wijze waarop bij en nieuwe strafrechtelijke procedure rekening wordt gehouden
met veroordelingen in andere lidstaten van de Europese Unie (PbEU L 220), Stb. 200. In werking
getreden op 1 juli 2010 (besluit van 1 juni 2010, Stb. 201).
70
Van een onderzoek naar de ervaringen van verkeersslachtoffers met schadeafwikkeling werd
recentelijk verslag gedaan in S. van der Aa, M. Groenhuijsen, K. Lens en M. Lanslots,
Verkeersslachtoffers. Over de strafrechtelijke reactie op (ernstige) verkeersdelicten,
https://www.fondsslachtofferhulp.nl/wpcontent/uploads/2017/01/170013_OS_verkeersslachtoffers_20170116a.pdf, in het bijzonder
hoofdstuk 3.

86

eventuele lacunes in het materiële strafrecht die bij die bestraffing van belang
zijn.
Ook de plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis en de
terbeschikkingstelling kunnen bij ernstige verkeersdelicten een rol spelen.
Langdurige terbeschikkingstelling met verpleging is zelfs mogelijk bij het culpoze
misdrijf van art. 6 jo art. 175 Wegenverkeerswet 1994, zo heeft de Hoge Raad
beslist. Uit art. 38e lid 1 Sr volgt dat de totale duur van de maatregel van
terbeschikkingstelling met bevel tot verpleging van overheidswege een periode
van vier jaar niet te boven gaat, tenzij de terbeschikkingstelling met bevel tot
verpleging van overheidswege is opgelegd ter zake van een misdrijf dat gericht is
tegen of gevaar veroorzaakt voor de onaantastbaarheid van het lichaam van een
of meer personen. In HR 21 juni 2016, ECLI:NL:HR:2016:1240 heeft de Hoge Raad
beslist dat deze strafbaarstelling daaronder ressorteert, omdat het een ernstig
misdrijf is ‘met de dood of (zwaar) lichamelijk letsel als gevolg’. Oplegging van één
van deze beide maatregelen ter zake van een ernstig verkeersdelict is evenwel
een zeldzaamheid, in de onderzochte zaken komt het (verder) niet voor. Daarbij
geldt ook voor deze maatregelen (zoals voor alle) dat zij geen schuld vergelden.
Tegen die achtergrond is ook aan deze maatregelen in dit onderzoek verder geen
aandacht besteed.
De beide andere maatregelen die in het Wetboek van Strafrecht geregeld
zijn, de plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders en de oplegging van
een vrijheidsbeperkende maatregel, worden bij ernstige verkeersdelicten niet of
nauwelijks toegepast, en blijven (mede tegen de achtergrond van het
rechtskarakter van maatregelen) in dit onderzoek verder buiten beschouwing.
5.

Richtlijnen van het Openbaar Ministerie

5.1

Richtlijnen voor strafvordering ter zake poging doodslag, zware
mishandeling, poging zware mishandeling en bedreiging (de artikelen
285, 287 en 302 Sr)

Het strafvorderingsbeleid ter zake van een aantal van de commune misdrijven die
bij een vervolging wegens ernstige verkeersdelicten een rol kunnen spelen, is in
een aantal richtlijnen genormeerd. Daartoe behoort de richtlijn voor
strafvordering poging doodslag.71 In deze richtlijn worden een aantal vormen van
poging tot doodslag wat betreft de te eisen vrijheidsstraf op één lijn gesteld: het
schoppen tegen het hoofd, het verdrinken of verwurgen, het ergens in of voor
71

Richtlijn voor strafvordering poging doodslag (2015R058), in werking getreden op 1 december 2015,
Stcrt. 18 november 2015, nr.40614.

87

duwen van het slachtoffer en het met een auto opzettelijk inrijden op een
persoon. De richtlijn formuleert een eis bij first offenders, en gaat daarbij uit van
de situatie waarin het delict alleen is gepleegd. Die eis is afhankelijk van de aard
van het letsel: bij geen, licht of zwaarder letsel is de eis gevangenisstraf van 12 tot
28 maanden; bij zwaar lichamelijk letsel een gevangenisstraf van 40 tot 52
maanden en bij blijvende ernstige lichamelijke gevolgen, invaliditeit of
hulpbehoevendheid een gevangenisstraf van 5 tot 7 jaren. Specifiek bij het met
een auto opzettelijk inrijden op een persoon komt daar een eis inzake een
rijontzegging bij, die de richtlijn bij de drie categorieën letsel op respectievelijk 18
maanden, 3 jaar en 5 jaar stelt. Een aantal factoren werken daarbij
strafverzwarend, onder andere: meerdere slachtoffers, geweld jegens
ambtenaren of andere gezagsfunctionarissen, alcohol/drugs, agressie in het
verkeer (niet zijnde inrijden met auto op persoon), confrontatie opgezocht door
verdachte, medeplegen en (ernstige) recidive.
De richtlijn onderscheidt naast deze vormen van poging doodslag ook
andere vormen. Bij het steken met een mes of een vergelijkbaar voorwerp of het
gebruik van een slagwapen of zwaar voorwerp wordt, afhankelijk van het letsel,
een zwaardere straf geëist; bij het schieten met een vuurwapen in de richting van
een persoon is de strafeis nog hoger. De richtlijn poging doodslag kent geen
voorgangers.
De richtlijn voor strafvordering zware mishandeling stelt, op vergelijkbare
wijze als de richtlijn voor strafvordering poging doodslag, telkens een aantal
vormen van zware mishandeling op één lijn.72 Het gooien of slaan met een
voorwerp (niet zijnde een wapen in de WWM) of met vuurwerk wordt voor wat
de te eisen vrijheidsstraf betreft op één lijn gesteld met het met een auto
opzettelijk inrijden op een persoon. Bij zwaar lichamelijk letsel is de eis een
gevangenisstraf van 12 tot 24 maanden, bij blijvende ernstige lichamelijke
gevolgen, invaliditeit of hulpbehoevendheid is de eis een gevangenisstraf van 30
tot 42 maanden. Daarnaast wordt bij het met een auto opzettelijk inrijden op een
persoon een rijontzegging van 30 maanden respectievelijk 5 jaar geëist. Andere
vormen van zware mishandeling (het slaan tegen het hoofd/kopstoot, het
schoppen tegen het lichaam, het ergens in of af duwen van het slachtoffer) leiden
tot een lichtere strafeis, weer andere (spuiten met een bijtende stof,
brandmerken, steken met een mes etc.) leiden tot een zwaardere strafeis. Als de
agressie terug te voeren is op een verkeerssituatie dient dat volgens de richtlijn
voorts strafverzwarend te worden beoordeeld.

72

Richtlijn voor strafvordering zware mishandeling (2016R012), in werking getreden op 1 december
2016, Stcrt. 30 november 2016, nr. 62586.

88

De richtlijn voor strafvordering poging zware mishandeling kent een wat
andere opzet dan de richtlijn inzake poging doodslag en de richtlijn inzake zware
mishandeling.73 Onderscheid wordt gemaakt tussen de situatie waarin geen
wapen is gebruikt, de situatie waarin een slag-/stootwapen is gebruikt, de situatie
waarin een steekwapen of een als zodanig aan te merken voorwerp is gebruikt en
ten slotte het inrijden op een persoon. In de situatie van inrijden op een persoon
zijn de uitgangspunten inzake de strafeis het hoogst, en variëren zij van een
gevangenisstraf van 3 maanden en een rijontzegging van 12 maanden bij een first
offender en geen letsel tot maatwerk bij meermalen recidive en zwaarder letsel;
bij dat maatwerk wordt gedacht aan een gevangenisstraf vanaf 8 maanden en 24
maanden rijontzegging. Als strafverzwarende omstandigheden noemt de richtlijn
onder andere de situatie waarin het delict is gepleegd jegens ambtenaren en
andere gezagsfunctionarissen, alcohol/drugs en agressie in het verkeer. Ook in
deze richtlijn wordt opgemerkt dat als de agressie terug te voeren is op een
verkeerssituatie dat als strafverzwarend dient te worden beoordeeld.
Aan deze richtlijn ging een richtlijn vooraf die op 1 maart 2015 in werking
74
trad. Daarin werden dezelfde situaties onderscheiden. De uitgangspunten voor
de strafeis bij het inrijden op een persoon waren voor wat de gevangenisstraf
betreft hetzelfde. Wat in de thans geldende versie van de richtlijn is toegevoegd,
zijn de uitgangspunten inzake een te eisen rijontzegging. Voorafgaand aan deze
richtlijn gold een Richtlijn mishandeling en poging zware mishandeling uit 2011.75
Daarin werd gewerkt met een puntenstelsel. Bij het basisdelict poging zware
mishandeling hoorden 40 basispunten, de aard van het letsel leverde extra
punten op, evenals het gebruik van een voorwerp of wapen. Inrijden op een
persoon met een voertuig stond voor 50 punten. Verder werkte het
strafverhogend als het slachtoffer een bepaalde kwaliteit had. Als het slachtoffer
een ambtenaar of een andere beroepsbeoefenaar was en het misdrijf ter zake of
gedurende de rechtmatige uitoefening van de bediening of dat beroep gepleegd
werd, ging de eis bijvoorbeeld met 200 % omhoog. Bij agressie in het verkeer ging
de eis (nog eens) met 25% omhoog. En ook recidive werkte strafverzwarend. De

73

Richtlijn voor strafvordering poging zware mishandeling (2015R060), in werking getreden op 1
december 2015, Stcrt. 18 november 2015, nr.40615.
74
Richtlijn voor strafvordering poging zware mishandeling (2015R010), in werking getreden op 1 maart
2015, Stcrt. 9 maart 2015, nr.4233. De Richtlijn voor strafvordering poging zware mishandeling die op
18 februari 2015 in de Staatscourant onder hetzelfde nummer gepubliceerd werd had op dit punt
dezelfde inhoud.
75
Richtlijn mishandeling en poging zware mishandeling (polarisnummer 5.14), Stctrt. 16 december
2011, nr.22540.

89

eis kon vervolgens op basis van het totaal aantal strafpunten bepaald worden met
behulp van de geldende Aanwijzing kader voor strafvordering.76
Er bestaat ook een richtlijn voor strafvordering mishandeling.77 Daarin
worden de uitgangspunten voor de strafeis in eerste instantie gekoppeld aan de
gevolgen (geen letsel, licht letsel, zwaarder letsel) en vervolgens aan
verschijningsvormen (droge klap; meerdere klappen/schoppen; slag-/stootwapen,
kopstoot, gegooid voorwerp; bij zwaarder letsel ook steekwapen of een als
zodanig aan te merken voorwerp). Het inrijden op een persoon komt hier als
categorie niet in voor. De uitgangspunten ter zake van strafeisen bij slagstootwapen variëren tussen een taakstraf van 60 uur (geen letsel) en een
gevangenisstraf van 5 maanden onvoorwaardelijk (zwaarder letsel, meermalen
recidive). De strafverzwarende omstandigheden zijn in belangrijke mate dezelfde
als in de richtlijn voor strafvordering poging zware mishandeling.
De richtlijn voor strafvordering bedreiging kent een vergelijkbare opzet als de
richtlijn voor strafvordering poging mishandeling.78 De richtlijn onderscheidt een
aantal vormen van bedreiging: mondeling, geen wapen; schriftelijk (per sms,
twitter, internet e.d.); slag- of stootwapen (tonen); steekwapen, of een als
zodanig aan te merken voorwerp tonen; (nep)vuurwapen tonen en ten slotte
inrijden op een persoon (niet zijnde 287/45 of 302/45 Sr). Voor bedreiging in de
vorm van inrijden op een persoon gelden daarbij de zwaarste strafeisen: voor een
first offender een taakstraf van 150 uur en een rijontzegging van 6 maanden, bij
eenmalige recidive een taakstraf van 220 uur of een gevangenisstraf van zestien
weken alsmede een langere rijontzegging, bij meermalen recidive een
gevangenisstraf van 5 maanden en een langere rijontzegging.
Aan deze richtlijn ging een richtlijn vooraf die bij bedreiging in de vorm van
inrijden op een persoon dezelfde uitgangspunten bevatte voor de strafeis inzake
taakstraf en gevangenisstraf.79 De (uitgangspunten inzake de) strafeisen
betreffende de rijontzegging zijn daar in de huidige versie bijgekomen. Aan die
richtlijn ging een richtlijn uit 2011 vooraf.80 Daarin waren aan het basisdelict
76

Daarvan zijn er verschillende versie geweest. Vgl. bijvoorbeeld de Aanwijzing Kader voor
Strafvordering die op 29 november 2011 werd vastgesteld, Stctrt. 23 december 2011, nr. 22989. Een
totaal van 90 strafpunten vormde daarbij de grens van de feiten die nog met een strafbeschikking
konden worden afgedaan.
77
Richtlijn voor strafvordering mishandeling (2015R009), in werking getreden op 1 maart 2015, Stcrt.
18 februari 2015, nr. 4232.
78
Richtlijn voor strafvordering bedreiging (2015R059), in werking getreden op 1 december 2015, Stcrt.
18 november 2015, nr. 40616.
79
Richtlijn voor strafvordering bedreiging (2015R008), in werking getreden op 1 maart 2015, Stcrt. 18
februari 2015, nr. 4231.
80
Richtlijn bedreiging 5.02, in werking getreden op 1 juni 2011, Stcrt. 31 mei 2011, nr. 9421.

90

bedreiging door middel van inrijden met een motorvoertuig op een persoon
(5.02.02) 60 basispunten toegekend. Ter vergelijking: de basisvorm van
bedreiging kende 10 basispunten. Als het slachtoffer een ambtenaar of een
andere beroepsbeoefenaar was en het misdrijf ter zake of gedurende de
rechtmatige uitoefening van de bediening of dat beroep gepleegd werd, ging de
eis ook hier met 200 % omhoog. Bij agressie in het verkeer ging de eis eveneens
(nog eens) met 25% omhoog en recidive werkte ook hier strafverzwarend.
5.2

Richtlijnen voor strafvordering ter zake van verkeersongevallen en
verlaten plaats ongeval (artikelen 5, 6 en 7 Wegenverkeerswet 1994)

5.2.1 De huidige richtlijn (2015R022)
Het strafvorderingsbeleid van het Openbaar Ministerie inzake verkeersongevallen
en het verlaten van de plaats van het ongeval is neergelegd in een richtlijn.81 In
deze richtlijn zijn drie tabellen te vinden. De eerste tabel betreft (onder meer)
verkeersongevallen waarbij art. 5 WVW 1994 is overtreden en waarbij de
verdachte ‘proces-verbaalwaardig gedrag heeft tentoongespreid’. Bij een
bestuurder van een motorvoertuig op twee of meer wielen die first offender is,
vormt een geldboete van 450 euro het uitgangspunt. Bij recidive (daarvan is in het
kader van deze aanwijzing sprake indien de overtreding wordt begaan binnen
twee jaar na afdoening van de vorige overtreding) vormt een geldboete van 550
euro plus een onvoorwaardelijke rijontzegging van 2 tot 5 maanden het
uitgangspunt. In het geval er sprake is van een dodelijk slachtoffer en/of ernstig
letsel wordt in beginsel gedagvaard, en betreft de eis een geldboete en een
onvoorwaardelijke rijontzegging. Bij een first offender is uitgangspunt dat een
boete tussen de 700 en 1400 euro geëist wordt alsmede een onvoorwaardelijke
rijontzegging van 1 tot 3 maanden. Bij recidive is uitgangspunt dat een boete
tussen de 1400 en 2800 euro geëist wordt alsmede een onvoorwaardelijke
rijontzegging van 3 tot 6 maanden.
De tweede tabel betreft het veroorzaken van een ernstig ongeval (art. 6
WVW 1994). De eis wordt in dit geval bepaald aan de hand van drie variabelen: 1.
de gevolgen voor het slachtoffer, 2. alcoholgebruik of een andere
strafverzwarende omstandigheid, 3. de mate van schuld. Dat levert een tabel op
met zevenentwintig categorieën. Het uitgangspunt voor de te eisen straffen
varieert daarbij van een geldboete van 1000 euro en een onvoorwaardelijke
rijontzegging van 3 maanden (lichamelijk letsel of tijdelijke ziekte, geen
81

Richtlijn voor strafvordering verkeersongevallen en verlaten plaats ongeval (2015R022), in werking
getreden op 1 maart 2015, Stcrt. 18 februari 2015, nr. 4246.

91

alcoholgebruik, aanmerkelijke schuld) tot een gevangenisstraf van 4 jaar en een
onvoorwaardelijke rijontzegging van 5 jaar (dood, alcoholgebruik hoger dan 570
microgram per liter uitgeademde lucht, zeer hoge mate van schuld). Zeer hoge
mate van schuld is daarbij geen synoniem voor roekeloosheid, zo geeft de richtlijn
aan; ‘(b)ij roekeloosheid is maatwerk nodig’.
De derde tabel ziet op het verlaten plaats ongeval (art. 7 WVW 1994). De
tabel maakt onderscheid tussen de delictsomschrijving onder a en die onder b. Bij
het iemand in hulpeloze toestand achterlaten (b) is het uitgangspunt voor de eis
bij een first offender een gevangenisstraf van twee maanden en een
onvoorwaardelijke rijontzegging van 60 maanden. Bij een recidivist is het
uitgangspunt voor de eis een gevangenisstraf van 3 maanden en een
onvoorwaardelijke rijontzegging van 70 maanden. Bij de strafbaarstelling onder a
is het uitgangspunt van de straf of eis afhankelijk van de gevolgen: geringe of
meer dan geringe materiële schade, (al dan niet tevens) gering letsel, meer dan
gering letsel, of letsel de dood ten gevolge hebbend. Het uitgangspunt varieert
van een geldboete van 500 euro (geringe materiële schade, first offender) tot een
taakstraf van 130 uur of een gevangenisstraf van 9 weken plus een
onvoorwaardelijke rijontzegging van 70 maanden (letsel de dood ten gevolge
hebbend en meer dan geringe materiële schade, recidive). De richtlijn merkt
daarbij nog op dat in het geval tevens sprake is van art. 6 WVW 1994 de daarvoor
geldende tabel moet worden gebruikt, en dat het doorrijden na ongeval dan ‘als
strafverzwarend meeweegt (maatwerk).’
5.2.2 Eerdere richtlijnen inzake verkeersongevallen
Aan de thans geldende richtlijn voor strafvordering verkeersongevallen en
verlaten plaats ongeval zijn andere voorafgegaan. Gelet op de strafzaken die in dit
onderzoek zijn betrokken, vormt de richtlijn voor strafvordering
verkeersongevallen die op 1 april 2008 in werking trad en tot en met 31
december 2010 gold bij deze verkenning een logisch vertrekpunt.82 In die richtlijn
was het uitgangspunt voor de transactie in zaken waarin de verdachte ‘procesverbaalwaardig gedrag heeft tentoongespreid’ bij een bestuurder van een
motorvoertuig op twee of meer wielen een geldboete van 250 euro. Uitgangspunt
voor de eis ter terechtzitting was een geldboete van 300 euro. Indien bij een
dergelijke bestuurder sprake was van een dodelijk slachtoffer en/of ernstig letsel
betrof de eis een geldboete tussen de 500 en 1000 euro alsmede een
voorwaardelijke of onvoorwaardelijke rijontzegging van 1 tot 3 maanden. Dat
82

Richtlijn voor strafvordering verkeersongevallen, Stcrt. 28 maart 2008, nr. 61.

92

uitgangspunt gold ook heel in het algemeen bij recidive. Bij dit delict zijn de
straffen en de eisen derhalve nogal verhoogd.
Ook voor de vervolging ter zake van art. 6 WVW 1994 was in deze richtlijn
al een tabel opgesteld waarin ruwweg dezelfde elementen als thans het
uitgangspunt voor de eis bepaalden (1. de gevolgen voor het slachtoffer; 2.
alcoholgebruik of een andere strafverzwarende omstandigheid; 3. de mate van
schuld). Een verschil was alleen dat de schuldgradaties anders omschreven
waren: aanmerkelijke verkeersfout, grove verkeersfout en wegpiraterij/roekeloos
rijden. De uitgangspunten voor de te eisen straffen zijn in deze jaren ondertussen
niet wezenlijk veranderd. Dat uitgangspunt was destijds een geldboete van 900
euro en een rijontzegging van 3 maanden in de lichtste categorie (lichamelijk
letsel of tijdelijke ziekte, geen alcoholgebruik, aanmerkelijke verkeersfout). De
richtlijn sloot daarbij destijds niet uit dat een voorwaardelijke rijontzegging geëist
werd. Het uitgangspunt voor de te eisen straffen in de zwaarste categorie was
een gevangenisstraf van 4 jaar en een rijontzegging van 5 jaar (dood,
alcoholgebruik hoger dan 570 microgram per liter uitgeademde lucht, zeer hoge
mate van schuld). Dat is ook thans in deze zaken nog het uitgangspunt voor de
strafeis.
De opvolger van deze richtlijn verhoogde de uitgangspunten voor de straf
of eis bij overtredingen van art. 5 WVW 1994 waarbij ‘procesverbaalwaardig
gedrag’ ten toon was gespreid enigszins.83 Dat gold telkens ook voor de opvolgers
van deze richtlijn.84 Pas in de thans geldende richtlijn is een afzonderlijke
normering voor de straf of eis bij het verlaten van de plaats van het ongeval
opgenomen.
5.3

Richtlijnen voor strafvordering ter zake van rijden onder invloed van
alcohol en/of drugs en rijden tijdens een rijverbod (de artikelen 8, 9 en
163 WVW 1994)

5.3.1 De huidige richtlijn (2015R055)
Het strafvorderingsbeleid van het Openbaar Ministerie inzake rijden onder
invloed en rijden tijdens een rijverbod is in een specifieke richtlijn neergelegd.85
Die richtlijn bevat een groot aantal tabellen. De tabellen onder 1 betreffen de
83
84

85

Richtlijn voor Strafvordering Verkeersongevallen, Stcrt. 21 december 2010, nr. 20481.
Richtlijn voor strafvordering verkeersongevallen, Stcrt. 16 december 2011, nr. 22817; Richtlijn voor strafvordering
verkeersongevallen, Stcrt. 24 december 2012, nr. 26820; Richtlijn voor strafvordering verkeersongevallen, Stcrt. 31
december 2013, nr. 35396.
Richtlijn voor strafvordering rijden onder invloed van alcohol en/of drugs en rijden tijdens een rijverbod (2015R055), in
werking getreden op 1 juli 2015, Stcrt. 1 juli 2015, nr. 17958.

93

‘Bestuurders motorrijtuigen ex brom-snorfiets'. Die categorie is voor dit
onderzoek het belangrijkst.
Voor deze categorie verkeersdeelnemers zijn zes tabellen opgesteld. De
eerste (1A) betreft art. 8 lid 2 onder a en b WVW 1994 en ziet daarmee op de
‘ervaren bestuurder’. Er zijn daarbij twee factoren die het uitgangspunt voor de
straf of eis bepalen: alcoholgehalte van adem of bloed en recidive. Dat
uitgangspunt varieert concreet van een in een strafbeschikking opgelegde boete
van 325 euro bij een first offender met een ademalcoholgehalte van 235 tot 350
microgram per liter adem tot een eis ter terechtzitting van 90 uur taakstraf en 21
maanden onvoorwaardelijke rijontzegging bij een ademalcoholgehalte dat gelijk is
aan of hoger is dan 1200 microgram per liter adem. Daarbij zijn nog drie extra
schalen opgenomen. Voor de weigering om mee te werken aan een onderzoek
naar het adem- of bloedalcoholgehalte is een uitgangspunt geformuleerd dat bij
meervoudige recidive behelst dat wordt gedagvaard, en dat een geldboete van
1100 euro en 10 maanden onvoorwaardelijke rijontzegging wordt geëist.
De tweede tabel (1B) betreft art. 8 lid 3 WVW 1994 en ziet daarmee op de
beginnende bestuurder. Die tabel begint met een in een strafbeschikking
opgelegde geldboete van 300 euro bij een first offender met een
ademalcoholgehalte van 95 tot 350 microgram per liter adem. Bij een
ademalcoholgehalte dat gelijk is aan of hoger is dan 1200 microgram per liter
adem is de eis ter terechtzitting dezelfde als bij een ervaren bestuurder. Vanaf
een ademalcoholgehalte van 720 microgram per liter uitgeademde adem zijn de
uitgangspunten voor straf en eis gelijk aan die van de ervaren bestuurder. Dat
geldt ook voor de extra schalen en de weigering om mee te werken. De derde
tabel (1C) betreft art. 8 lid 4 WVW 1994: ‘De bestuurder van een rijbewijsplichtig
motorrijtuig ten aanzien van wie nog geen 7 jaar is verstreken na datum afgifte 1e
rijbewijs, indien betrokkene ten tijde van de afgifte van dat 1e rijbewijs nog geen
18 jaar was'. Deze tabel verschilt enkel in de eerste vier schalen enigszins van de
tabel van de beginnende bestuurder.
De vierde en de vijfde tabel betreffen art. 8 lid 1 WVW 1994 en zien
respectievelijk op ‘uitsluitend alcoholgebruik’ (1D) en op ‘drugs/medicijnen of
combigebruik’ (1E). De uitgangspunten voor straf en eis variëren bij deze
strafbaarstelling tussen de 850 euro en 7 maanden onvoorwaardelijke
rijontzegging (niet tot behoorlijk besturen in staat, first offender) tot een taakstraf
van 70 uur en 15 maanden onvoorwaardelijke rijontzegging (onder meer bij een
‘kennelijke staat van dronkenschap en recidive’). Voor de weigering ex art. 163
WVW 1994 zijn hier uitgangspunten geformuleerd die identiek zijn aan die welke
bij (aanwijzingen van) de andere varianten van art. 8 WVW 1994 gelden.
De zesde en laatste tabel bij deze categorie bestuurder betreft het rijden
tijdens een rijverbod (1F). In die tabel wordt onderscheid gemaakt tussen de
94

situatie waarin het rijden tijdens een rijverbod op zichzelf staat, de situatie waarin
het gecombineerd is met een art. 8 lid 1 proces-verbaal, de situatie waarin het
gecombineerd is met een art. 8 lid 2, 3, 4 proces-verbaal en de situatie waarin het
gecombineerd is met een art. 163 proces-verbaal. De uitgangspunten voor straf of
eis bij het rijden tijdens een rijverbod sec variëren van een in een strafbeschikking
opgelegde boete van 500 euro bij een first offender tot een eis ter terechtzitting
van 600 euro en 4 maanden onvoorwaardelijke rijontzegging bij meervoudige
recidive. Bij een combinatie met een art. 8 proces-verbaal leidt het rijden tijdens
een rijverbod tot toepasselijkheid van een hogere schaal uit de betreffende tabel.
En ook bij een combinatie met een art. 163 proces-verbaal leidt het tot een
hogere straf of eis, bij meervoudige recidive 60 uur taakstraf en 12 maanden
onvoorwaardelijke rijontzegging.
In de richtlijn zijn daarna nog tabellen opgenomen voor ‘Bestuurders bromof snorfiets, brommobiel en bestuurders gehandicaptenvoertuig met motor’
(tabellen onder 2) en de ‘Fietsers en bestuurders gehandicaptenvoertuig zonder
motor (tabellen onder 3). Vanwege het beperkte belang van deze tabellen voor
dit onderzoek wordt van bespreking afgezien.
5.3.2 Eerdere richtlijnen inzake rijden onder invloed en tijdens een rijverbod
Ook aan de thans geldende richtlijn voor strafvordering rijden onder invloed van
alcohol en/of drugs en rijden tijdens een rijverbod zijn andere richtlijnen vooraf
gegaan. Die richtlijnen kenden lange tijd een andere systematiek. Bij wijze van
voorbeeld kan worden gewezen op de richtlijn rijden onder invloed die op 1
januari 2006 in werking is getreden.86 Aan het begin van die richtlijn is
aangegeven welke ‘basisdelicten’ op dit terrein onderscheiden worden.
Daaronder vielen, onder meer:
- Besturen van een motorvoertuig op twee of meer wielen met een AAG(equivalent) van 235 μg/l of meer;
- Als beginnend bestuurder besturen van een motorvoertuig op twee of meer
wielen met een AAG(-equivalent) van 95 µg/l of meer;
- Besturen van bromfiets, snorfiets of gehandicaptenvoertuig met motor met
een AAG(-equivalent) van 235 μg/l of meer
- Als jeugdig bestuurder besturen van bromfiets, snorfiets of brommobiel met
een AAG(-equivalent) van 95 μg/l of meer

86

Richtlijn rijden onder invloed, artt. 8 leden 2 t/m 4, 162 en 163 WVW 1994 (5, 22), Stcrt. 26 december 2005, nr. 252.

95

- Besturen of doen besturen van een motorvoertuig op twee of meer wielen
tijdens duur rijverbod
- Weigeren ademanalyse, bloedproef of urineproef dan wel achteraf weigeren
bloedonderzoek (motorvoertuig op twee of meer wielen)
Aan die basisdelicten werden vervolgens punten toegekend. Zo kende deze
richtlijn 10 basispunten toe aan het Basisdelict als beginnend bestuurder besturen
van een motorvoertuig op twee of meer wielen met een AAG(-equivalent) van 95
µg/l of meer. Vervolgens werden bij dit basisdelict een aantal ‘basisfactoren’
aangegeven. Daaronder viel in de eerste plaats het ademalcoholgehalte.
Naarmate het gehalte hoger is werden er meer strafpunten toegekend, tot een
maximum van 48 strafpunten bij een ademalcoholgehalte van 1200 μg/l of hoger.
Ook het soort voertuig, het rijgedrag en recidive konden tot het toekennen van
extra strafpunten leiden. Bij een vrachtwagen kwamen er 4 strafpunten bij, bij
zeer onvoorzichtig rijgedrag nog eens 4, en bij recidive nog eens 4. Op basis van
dat totaal aantal strafpunten werd vervolgens de transactie of de eis ter
terechtzitting bepaald. Daartoe was aan het eind van de richtlijn een schaal
opgenomen. Die leidde, om concreet te worden, destijds bij een beginnende
bestuurder die in de eerste schaal viel tot een geldboete van 220 euro, en bij een
beginnend bestuurder die (bij een ademalcoholgehalte van 1200 μg/l) in totaal op
58 strafpunten uitkwam tot een eis van 42 uur taakstraf en 18 maanden
onvoorwaardelijke rijontzegging. De extra schalen dateren al uit deze tijd. Als een
verdachte met een zo hoog promillage recidiveerde en daarbij zeer onvoorzichtig
reed, kwam hij uit op 66 strafpunten. Daarmee viel hij in de tweede extra schaal,
en daarbij paste een eis van 54 uur werkstraf en 24 maanden onvoorwaardelijke
rijontzegging.
Dit stelsel is in richtlijnen betreffende rijden onder invloed lange tijd
gehanteerd. Bij wijze van voorbeeld kan gewezen worden op de richtlijn rijden
onder invloed uit mei 2011.87 Daarin werden aan het ‘Basisdelict besturen van
een motorvoertuig op twee of meer wielen met een AAG(-equivalent) van 235
μg/l of meer’ ook tien basispunten toegekend. Vervolgens werden bij dit
basisdelict een aantal ‘basisfactoren’ aangegeven. Dat was ook hier in de eerste
plaats het ademalcoholgehalte. Naarmate het gehalte hoger is werden er meer
strafpunten toegekend, tot een maximum van 48 strafpunten bij een
ademalcoholgehalte van 1200 μg/l of hoger. Het soort voertuig, het rijgedrag en
recidive konden ook in deze context op vergelijkbare wijze tot het toekennen van
extra strafpunten leiden. Op basis van dat totaal aantal strafpunten werd
vervolgens de transactie of de eis ter terechtzitting bepaald. Daartoe was ook in
87

Richtlijn rijden onder invloed, artt. 8 leden 2 t/m 4, 162 en 163 WVW 1994 5.22, Stcrt. 31 mei 2011, nr. 9436.

96

deze richtlijn een schaal opgenomen. Die leidde, bij een bestuurder die in de
eerste schaal viel (10 punten) tot een geldboete van 290 euro, en bij een
bestuurder die (bij een ademalcoholgehalte van 1200 μg/l) in totaal op 58
strafpunten uitkwam tot een eis van 42 uur taakstraf en 18 maanden
onvoorwaardelijke rijontzegging. En ook hier viel de verdachte in een extra schaal
als hij meer strafpunten had.
Enkele maanden later werd deze richtlijn vervangen.88 In de nieuwe richtlijn
werden de uitgangspunten voor de op te leggen of te eisen boete verhoogd. Was
de geldboete in de editie van mei in de eerste schaal nog 290 euro, in de editie
van december ging het om 340 euro. De hoogte van de strafeis bij 58 punten was
dezelfde als in de editie van mei.
Pas in 2014 is de huidige structuur van een richtlijn met tabellen
doorgevoerd.89 En daarbij zijn de boetebedragen in veel categorieën weer
verhoogd. In de eerste schaal ging het bij de ervaren bestuurder voortaan om 360
euro. In de tabel wordt de strafeis bij een promillage dat 58 punten oplevert en
(meervoudige) recidive voortaan zichtbaar gemaakt als een aparte kolom. De
extra schalen die wij eerder zagen zijn feitelijk een soort service aan de gebruiker;
zij geven een vertaling aan de oude puntentotalen in het nieuwe stelsel.
Nadien zijn nog twee richtlijnen verschenen in 2015, voordat de thans geldende
richtlijn in werking trad.90 In de eerste van die beide richtlijnen is een
aanmerkelijke verhoging van de straffen of eisen bij de ernstiger varianten van
art. 8 WVW 1994 doorgevoerd. Sinds 1 maart 2015 is bij een first offender met
een ademalcoholgehalte van 1200 μg/l een taakstraf van 80 uur en 18 maanden
onvoorwaardelijke rijontzegging het uitgangspunt; dat was daarvoor 42 uur
taakstraf.
Vermelding verdient nog dat voorafgaand aan de richtlijn die op 19 februari 2015
in de Staatscourant gepubliceerd is een afzonderlijke richtlijn gold voor rijden
onder invloed als strafbaar gesteld in art. 8 lid 1 WVW 1994. 91 Van een
bespreking wordt gelet op het beperkte belang voor dit onderzoek afgezien.

88

89
90

91

Richtlijn voor strafvordering rijden onder invloed (art. 8 lid 2 e.v. WVW 1994) van 23 december 2011, Strct. 23694, met
rectificatie in dezelfde Stcrt.
Richtlijn voor strafvordering rijden onder invloed (art. 8 lid 2 e.v. WVW 1994) van 31 december 2013, Stcrt. nr. 35679.
Richtlijn voor strafvordering rijden onder invloed van alcohol en/of drugs en rijden tijdens een rijverbod, Stcrt. 19 februari
2015, nr. 4432; Richtlijn voor strafvordering rijden onder invloed van alcohol en/of drugs en rijden tijdens een rijverbod,
Stcrt. van 30 maart 2015, nr. 8472.
Richtlijn rijden onder invloed, art. 8, lid 1, WVW 1994 5.21., Stcrt. van 31 mei 2011, nr. 9432.

97

6.

Oriëntatiepunten voor de straftoemeting

In het kader van het LOVS (Landelijk Overleg Vakinhoud Strafrecht) zijn
oriëntatiepunten voor de straftoemeting geformuleerd, waar rechters bij het
bepalen van de straf acht op kunnen slaan. Sinds 2016 zijn niet alleen
oriëntatiepunten voor het bestraffen van meerderjarigen opgenomen, maar ook
oriëntatiepunten inzake het bestraffen van minderjarigen. In het navolgende
wordt van een bespreking van de oriëntatiepunten inzake het bestraffen van
minderjarigen afgezien, om dezelfde redenen als waarom eerder van een
bespreking van de sanctiearsenaal in het jeugdstrafrecht werd afgezien.
Bij de commune delicten die bij de berechting van ernstige verkeersdelicten
een rol kunnen spelen, zijn slechts enkele oriëntatiepunten geformuleerd. Bij
bedreiging in de vorm van inrijden op een persoon geldt sinds 11 maart 2016 een
oriëntatiepunt van 4 maanden gevangenisstraf onvoorwaardelijk. Agressie in het
verkeer kan blijkens de toelichting een strafverzwarende omstandigheid zijn. Voor
zover het feit is begaan tegen een politieagent, een buitengewoon
opsporingsambtenaar, een toezichthouder, een professionele hulpverlener of een
functionaris in het openbaar vervoer 'kan de in het oriëntatiepunt genoemde straf
worden verhoogd met 33% tot 100%', aldus de toelichting.
Bij mishandeling en zware mishandeling gelden de huidige oriëntatiepunten
sinds (respectievelijk) 22 november 2013 en 28 januari 2011.92 Mishandeling, enig
letsel ten gevolge hebbend kent een oriëntatiepunt van 750 euro. Mishandeling
met behulp van een slagwapen of door een kopstoot, enig lichamelijk letsel ten
gevolge hebbend, kent een oriëntatiepunt van 120 uur taakstraf. Bij zware
mishandeling in de vorm van het opzettelijk toebrengen van middelzwaar
lichamelijk letsel met behulp van een wapen (niet zijnde een vuurwapen) hoort
een oriëntatiepunt van 7 maanden gevangenisstraf. Het opzettelijk toebrengen
van zeer zwaar lichamelijk letsel met behulp van een wapen (niet zijnde een
vuurwapen) kent als oriëntatiepunt 1 jaar gevangenisstraf. Bij deze
oriëntatiepunten geldt eenzelfde strafverhoging in het geval het slachtoffer
politieagent (etc.) is.
Oriëntatiepunten zijn voorts vastgesteld bij art. 6 WVW 1994; de huidige versie
geldt sinds 18 november 2016. Deze oriëntatiepunten zijn opgenomen in een
tabel. Eerder zagen wij dat de Richtlijn voor strafvordering ter zake van
verkeersongevallen en verlaten plaats ongeval ook met een tabel werkt. Beide
tabellen lijken sterk op elkaar. In beide wordt onderscheid gemaakt tussen drie
92

Eerder golden (vanaf 31 oktober 2008) andere oriëntatiepunten; de verschillen zijn echter enkel terminologisch van aard en
ook de geïndiceerde straf is dezelfde.

98

schuldgradaties: een zeer hoge mate van schuld, ernstige schuld en aanmerkelijke
schuld. In beide is alcoholgebruik een strafverzwarende omstandigheid en is de
strafverzwaring groter als het , alcoholgebruik hoger is dan 570 microgram per
liter uitgeademde lucht. En in beide tabellen is de ernst van de gevolgen voor het
slachtoffer het vertrekpunt bij de strafbepaling en wordt daarbij onderscheid
gemaakt tussen lichamelijk letsel en tijdelijke ziekte, zwaar lichamelijk letsel en de
dood.
De in de oriëntatiepunten opgenomen uitgangspunten voor straffen komen
in belangrijke mate met die in de richtlijnen overeen. Het uitgangspunt bij het
bepalen van de straffen varieert van een geldboete van 1000 euro en een
rijontzegging van 3 maanden (lichamelijk letsel of tijdelijke ziekte, geen
alcoholgebruik, aanmerkelijke schuld) tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf
van 4 jaar en een onvoorwaardelijke rijontzegging van 5 jaar (dood,
alcoholgebruik hoger dan 570 microgram per liter uitgeademde lucht, zeer hoge
mate van schuld). De oriëntatiepunten voor de straftoemeting sporen echter niet
altijd met de uitgangspunten voor de strafeis. Bij ernstige schuld, lichamelijk letsel
en geen alcoholgebruik bijvoorbeeld noemt de richtlijn als eis een taakstraf van
90 uur naast een onvoorwaardelijke rijontzegging van 6 maanden; het
oriëntatiepunt rept van 120 uur taakstraf naast 6 maanden rijontzegging. Indien
er sprake is van lichamelijk letsel, aanmerkelijke schuld en alcoholgebruik is de eis
wat betreft de taakstraf ook lager dan het oriëntatiepunt, en hetzelfde geldt bij
zwaar lichamelijk letsel, geen alcoholgebruik en aanmerkelijke schuld. Voor het
overige sporen de uitgangspunten voor de strafeis en de oriëntatiepunten.
Tussen 31 oktober 2008 en 18 november 2016 gold een vorige versie van
de oriëntatiepunten. Daarin werd (aanvankelijk in overeenstemming met de
geldende richtlijn) onderscheid gemaakt tussen drie schuldgradaties: een
aanmerkelijke verkeersfout, een grove verkeersfout en wegpiraterij/roekeloos
rijden. Maar ook toen al varieerden de oriëntatiepunten van een geldboete van
1000 euro en een rijontzegging van 3 maanden (lichamelijk letsel of tijdelijke
ziekte, geen alcoholgebruik, aanmerkelijke verkeersfout) tot een
onvoorwaardelijke gevangenisstraf van 4 jaar en een onvoorwaardelijke
rijontzegging van 5 jaar (dood, alcoholgehalte hoger dan 570 microgram per liter
uitgeademde lucht, wegpiraterij/roekeloosheid). Nieuw, ten opzichte van deze
versie, is dat de toelichting van het thans geldende oriëntatiepunt er op wijst dat
'naast alcoholgebruik in ieder geval ook weigering alcoholonderzoek, ernstige
overschrijding van de maximumsnelheid, bumperkleven, geen voorrang verlenen
en gevaarlijk inhalen' volgens de wet strafverzwarende omstandigheden zijn.
De thans geldende oriëntatiepunten die zien op art. 8 WVW 1994 zijn op 9 april
2015 vastgesteld. De in deze oriëntatiepunten gehanteerde tabellen zijn, zo zegt
99

de toelichting op de oriëntatiepunten, ‘oorspronkelijk afgeleid van de OMPolarisrichtlijnen voor het rijden onder invloed, maar kunnen daar thans van
afwijken.’ Er zijn vijf tabellen die telkens bestaan uit een veelheid aan schalen:
een normering van rijden onder invloed aangaande het besturen van 1) auto’s en
motoren, 2) brom- en snorfietsen, gehandicaptenvoertuigen met motor, 3)
fietsen, gehandicaptenvoertuigen zonder motor, 4) motorrijtuigen waarbij sprake
is van een beginnend bestuurder, 5) brom- en snorfietsen,
gehandicaptenvoertuigen met motor waarbij sprake is van een beginnend
bestuurder. Het komt er grofweg op neer dat bij lagere alcoholgehaltes van adem
of bloed enkel een onvoorwaardelijke geldboete aangewezen is, hogere
alcoholgehaltes zijn gekoppeld aan hogere geldboetes én een (al dan niet
voorwaardelijke) rijontzegging, terwijl de hoogste alcoholgehaltes zijn gekoppeld
aan een onvoorwaardelijke taakstraf en een onvoorwaardelijke rijontzegging. De
toelichting op de oriëntatiepunten wijst op een aantal strafverzwarende
omstandigheden, zoals verkeersgevaarlijk gedrag en relevante recidive binnen
een periode van vijf jaar (waaronder ook kan vallen de aanvaarding van een
transactievoorstel of de oplegging van een onherroepelijke strafbeschikking). In
een dergelijk geval is een ophoging naar een volgende of daaropvolgende schaal
geïndiceerd. Bij meervoudige recidive wordt in ieder geval een rijontzegging
opgelegd, zo wordt in de toelichting gesteld.
De oriëntatiepunten inzake art. 8 WVW 1994 zijn een aantal keren
gewijzigd. In de afgelopen jaren zijn niet of nauwelijks veranderingen aangebracht
in de hoogte van de toepasselijke geldboeten en in de duur van de
rijontzeggingen. De belangrijkste wijziging die in de afgelopen jaren is
aangebracht, heeft betrekking op de duur van de taakstraf in de hogere schalen.
Eind 2013 is die duur verhoogd (telkens ongeveer een verdubbeling). In gevallen
waarin bij de bestuurder van een auto of motorrijtuig bijvoorbeeld een
ademalcoholgehalte is gemeten van 1196 (schaal XIII) was het uitgangspunt een
rijontzegging van 18 maanden alsmede een taakstraf van 42 uren. Na de wijziging
bedraagt de aangewezen taakstraf 80 uren.
Zoals gezegd geeft de toelichting op de oriëntatiepunten aan dat zij van de
richtlijnen van het OM kunnen afwijken. Als de geldende oriëntatiepunten naast
de Richtlijn voor strafvordering rijden onder invloed van alcohol en/of drugs en
rijden tijdens een rijverbod (2015R055) wordt gelegd, zijn inderdaad verschillen
zichtbaar. In de eerste tabel, betreffende het onder invloed besturen van auto's
en motoren (niet door een beginnende bestuurder) hanteren de oriëntatiepunten
in de eerste schaal een tarief van 300 euro; de richtlijn hanteert een tarief van
325 euro. En er zijn meer verschillen. In schaal 5 bijvoorbeeld noemt de richtlijn
als uitgangspunt 650 euro boete naast 4 maanden onvoorwaardelijke
rijontzegging. Het corresponderende oriëntatiepunt noemt een boete van 650
100

euro naast een voorwaardelijke rijontzegging van 6 maanden. Dat is welhaast een
uitnodiging om verzet in te stellen. Bij de hogere ademalcoholgehaltes zijn de
tarieven voor first offenders wel weer gelijk.
Oriëntatiepunten zijn ten slotte ook nog vastgesteld in verband met art. 9 lid 1
WVW 1994 (besturen van een motorrijtuig tijdens een ontzegging van de
rijbevoegdheid) en art. 9 lid 2 WVW 1994 (besturen van een motorrijtuig in geval
van een (gedeeltelijk) ongeldig verklaard rijbewijs). Deze beide oriëntatiepunten
zijn betrekkelijk eenvoudig en gelden al sinds 7 december 2007. Voor het (doen)
besturen van een motorrijtuig waarvoor het bezit van een rijbewijs is vereist
tijdens de ontzegging van de rijbevoegdheid staat een onvoorwaardelijke
gevangenisstraf van 2 weken onvoorwaardelijk. En ook voor het (doen) besturen
van een motorrijtuig in geval van een (gedeeltelijk) ongeldig verklaard rijbewijs
staat een gevangenisstraf van 2 weken onvoorwaardelijk.
7.

Tot slot

In dit hoofdstuk zijn de strafbepalingen waar het bij ernstige verkeersdelicten om
gaat en de normering van het opleggen van straffen in wetten, richtlijnen en
oriëntatiepunten besproken. Uit de bespreking kan worden geconcludeerd dat
aan de toepassing van die strafbepalingen wezenlijke beperkingen verbonden
zijn, en dat de strafmaxima van deze strafbaarstellingen sterk verschillen.
Wat de straffen betreft die op grond van het Wetboek van Strafrecht en de
Wegenverkeerswet 1994 gehanteerd kunnen worden, springen de
gevangenisstraf, de taakstraf, de geldboete en de rijontzegging in het oog. In een
deel van de gevallen kan een rol zijn weggelegd voor de verbeurdverklaring.
Daarnaast behoren, vanzelfsprekend, voorwaardelijke varianten van deze sancties
tot de mogelijkheden. Van enkele andere sancties is de toepassing in theorie
wellicht denkbaar, maar deze spelen in de praktijk geen rol van betekenis.
Bij de normering van de sancties valt op dat art. 175 WVW 1994, dat straffen stelt
op schending van de ‘gedragsregel’ van art. 6 WVW 1994, geen rustig bezit is. Er
zijn, na de invoering van de wet, twee grote wetswijzigingen geweest die dit
artikel fundamenteel veranderd hebben.

Uit de verkenning van de strafbaarstellingen en het kader van de straftoemeting
in dit hoofdstuk kan meteen ook een eerste inventarisatie worden afgeleid van de
knelpunten bij de afdoening van ernstige verkeersdelicten waar de vijfde
101

onderzoeksvraag op ziet. De bespreking van de verschillende strafbaarstellingen
laat zien dat een strafbaarstelling die (zeer) gevaarlijk rijgedrag dat zonder
gevolgen is gebleven met een vrijheidsstraf van meer dan twee maanden
bedreigt, inderdaad ontbreekt. Strafvervolging wegens poging tot doodslag,
poging tot zware mishandeling of bedreiging kan bij dergelijk zeer gevaarlijk
rijgedrag in een deel van de gevallen soelaas bieden, maar lang niet altijd.
Verder kennen veel van de onderzochte strafbaarstellingen lage strafmaxima. Uit
de analyse in dit hoofdstuk kan niet worden afgeleid of dat bij één of meer
strafbaarstellingen tot het ontbreken van bevoegdheden leidt die bij de opsporing
van nut zouden kunnen zijn. De bijkomende straffen die thans in het Wetboek van
Strafrecht en de Wegenverkeerswet 1994 zijn geregeld, zijn over het algemeen
beschikbaar bij de ernstige verkeersdelicten die in dit onderzoek zijn betrokken.
Zo zijn verbeurdverklaring en onttrekking aan het verkeer in beginsel bij elk
strafbaar feit mogelijk. Een rijontzegging kan evenwel bij eenvoudige
mishandeling niet worden opgelegd, en ook niet bij rijden zonder rijbewijs.
Wat mogelijke andere knelpunten betreft, kan worden gewezen op het verschil in
benadering van de roekeloosheid door wetgever en Hoge Raad. Bij het rijden
onder invloed werd geconstateerd dat de verdachte ook met bestuursrechtelijke
maatregelen kan worden geconfronteerd, en met de recidiveregeling ernstige
verkeersdelicten. Voorstelbaar is ten slotte dat de normering die in richtlijnen en
oriëntatiepunten is neergelegd niet een ieder tevreden stemt.

102

Hoofdstuk 3

Straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten

Mr. A. Postma93
1.

Inleiding

In het voorgaande hoofdstuk zijn de kaders besproken waarbinnen de
straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten in Nederland plaatsvindt. Daarbij zijn
ook de veranderingen die de afgelopen jaren in die kaders hebben
plaatsgevonden in kaart gebracht. In dit hoofdstuk wordt de aandacht gericht op
de straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten.
Zoals toegelicht in hoofdstuk 1 zijn binnen de ernstige verkeersdelicten een
aantal categorieën onderscheiden. Deze zijn weergegeven in onderstaande tabel.
Tabel 1

Categorieën ernstige verkeersdelicten

Nummer

Naam categorie

Aantal zaken

1.

Moord en doodslag

11

2.

(Zware) mishandeling

7

3.

Roekeloosheid

17

4.

Art. 6 WVW, onder invloed

26

5.

Art. 6 WVW, niet onder invloed

29

6.

Art. 5 WVW, met ernstige gevolgen

15

7.

Poging tot doodslag, inrijden op een auto

11

8.

Poging tot doodslag, inrijden op een persoon

24

9.

Poging tot zware mishandeling

29

10.

Art. 5 WVW, zonder ernstige gevolgen

20

11.

Bedreiging

10

12.

Rijden onder invloed

36

93

Mr. A. Postma is verantwoordelijk voor de tekst van dit hoofdstuk, niet voor de tabellen. Zie daarvoor
bijlage 4.

103

Nummer

Naam categorie

Aantal zaken

13.

Art. 163 WVW

13

14.

Art. 7 WVW

18

15.

Rijden tijdens rijontzegging

14

16.

Rijden na ongeldigverklaring of verlies geldigheid
rijbewijs

16

17.

Rijden zonder rijbewijs

18

De 17 categorieën kunnen worden samengebracht in drie subgroepen. De eerste
betreft de ernstige verkeersdelicten met ernstige gevolgen. Daaronder vallen de
categorieën 1 t/m 6. Deze subgroep telt 105 strafzaken. De tweede subgroep
betreft de ernstige verkeersdelicten zonder ernstige gevolgen waarbij wel van
gevaarzetting voor of bedreiging van een concreet persoon sprake is geweest.
Daaronder ressorteren de categorieën 7 t/m 11. In deze categorieën zijn in totaal
94 strafzaken ondergebracht. De resterende categorieën regarderen ernstige
verkeersdelicten waarbij niet van ernstige gevolgen dan wel gevaar daarvoor of
bedreiging daarmee sprake behoeft te zijn geweest. Daaronder ressorteren de
categorieën 12 t/m 17. In deze categorieën zijn in totaal 115 strafzaken
ondergebracht. In totaal zijn daarmee 314 strafzaken onderzocht.
Het hoofddoel van dit hoofdstuk is een overzicht te geven van de bestraffing door
de rechter. Kortweg: welke hoofd- en bijkomende straffen heeft hij opgelegd bij
elk van de betreffende verkeersdelicten, en welke strafbepalende factoren
hebben daarbij een rol gespeeld? Opmerking verdient dat de analyse zich zal
toespitsen op uitspraken van de hoogste feitelijke instanties die hebben
geoordeeld over de betreffende zaken. Dit zijn meestal arresten van
gerechtshoven. De rechtbank is aangemerkt als hoogste feitelijke instantie in
gevallen waarin uit de uitspraken en de conclusies die zijn gepubliceerd op
rechtspraak.nl niet kan worden afgeleid dat de betreffende strafzaak is
voorgelegd aan een gerechtshof.94 Voor een juist begrip van het vervolg wordt
erop gewezen dat in de tekst uitdrukkelijk zal worden aangegeven wanneer een
bepaalde straf geheel voorwaardelijk is opgelegd; ontbreekt die toevoeging dan
wordt gedoeld op de onvoorwaardelijke modaliteit. Dit hoofdstuk heeft als
nevendoel zicht te bieden op de verhouding tussen de straffen die de rechter
94

Dit kan zijn omdat in het betreffende geval geen hoger beroep is ingesteld. Het kan ook zijn dat wel
appel is ingesteld, maar dat het daarop gewezen arrest niet is gepubliceerd.

104

heeft opgelegd en de straffen die door het OM zijn gevorderd. De opbouw van
het hoofdstuk is als volgt. In paragraaf 2 tot en met 21 wordt per subgroep de
straftoemeting ter zake van ernstige verkeersdelicten besproken. Daarbij wordt
de volgorde van bovenstaande tabel aangehouden. De bespreking richt zich
telkens eerst op de straftoemeting bij de afzonderlijke onderdelen van de
subgroep (één van de 17 categorieën). Daarna volgt een deelconclusie. Daarin
wordt uiteengezet hoe de opgelegde straffen binnen de betreffende subgroep
zich tot elkaar verhouden, en wordt onder de aandacht gebracht bij welke
categorieën zich grote verschillen voordoen tussen opgelegde en geëiste straffen.
De slotparaaf van dit hoofdstuk heeft als doel enkele afsluitende opmerkingen te
maken over een aantal aspecten van dit straftoemetingsonderzoek. Wie enkel in
de hoofdlijnen van dit hoofdstuk geïnteresseerd is, zou zich kunnen beperken tot
het lezen van de deelconclusies en de slotconclusie (de paragrafen 8, 14, 21 en
22).
Voor een goed begrip wordt op deze plaats een toelichting gegeven op de
paragrafen over de straftoemeting bij elk van de 17 categorieën. Uitgezonderd
het deel over roekeloosheid in het
verkeer, kennen die paragrafen telkens een vaste opbouw. Per categorie wordt
aangegeven (1) welke strafzaken in het onderzoek zijn betrokken; (2) welke
straffen – met inbegrip van de tbs-maatregel – de feitenrechter heeft opgelegd en
welke straffen door het OM zijn geëist (voor zover deze gegevens zijn
achterhaald) en (3) welke factoren door de hoogste feitenrechter die over de zaak
heeft geoordeeld, (mede) blijkens de strafmotivering zijn betrokken bij de
straftoemeting. De betreffende gegevens worden weergegeven in drie
corresponderende tabellen95 die telkens in afzonderlijke subparagrafen worden
toegelicht. De eerste van de drie tabellen bevat de ECLI-nummers van de
gepubliceerde uitspraken die deel uitmaken van het onderzoek. De tweede tabel
informeert over drie aspecten van de strafzaak, te weten (1) welke straffen in
eerste en/of tweede aanleg zijn opgelegd en gevorderd; (2) welke strafrechtelijke
kwalificatie is gegeven aan het verkeersdelict dat in eerste en eventueel tweede
aanleg is bewezenverklaard en (3) of de hoogste feitelijke instantie die over de
zaak heeft geoordeeld de verdachte al dan niet in dezelfde uitspraak heeft
veroordeeld voor andere strafbare feiten (en, zo ja, voor welke). De derde en
laatste tabel is louter betrokken op de uitspraak van de hiervoor genoemde
hoogste feitelijke instantie. In die derde tabel worden factoren uitgelicht die het
gerecht heeft betrokken bij de straftoemeting, zoals de ernst van de eventuele
gevolgen van het verkeersongeval en verdachte persoonlijke omstandigheden.
95

Zie de bijlag 3 voor een uitvoeriger toelichting op de daarin opgenomen variabelen.

105

Straftoemeting is immers maatwerk; de strafbepalende factoren geven een beeld
van bijzonderheden die op zaakniveau van betekenis zijn geweest voor het
bepalen van de straf. Bij de weergave van de strafbepalende factoren is de regel
gehanteerd dat een kruisje wordt gezet als de betreffende factor blijkens zijn
overwegingen door de rechter is meegewogen; waar dat mogelijk was en zinvol
leek is nader omschreven hoe de betreffende factor is meegewogen.
Tot slot wordt in herinnering geroepen dat in het navolgende niet alle aspecten
van een strafzaak in kaart worden gebracht die de straf in beginsel kunnen
hebben bepaald. Zo wordt niet vermeld of een vordering van een benadeelde
partij is toegewezen en of een schadevergoedingsmaatregel is opgelegd.96 De
gedachte is dat het al dan niet toewijzen van een vordering tot schadevergoeding
losstaat van de straf, al valt niet uit te sluiten dat de rechter in een concreet geval
de straf mee heeft bepaald in het licht van een toegewezen vordering. Ook is niet
vermeld of een vordering tot tenuitvoerlegging van een eerder voorwaardelijk
opgelegde straf is toegewezen. De gedachte is dezelfde. De toewijzing van een
eerder voorwaardelijk opgelegde straf staat in beginsel los van de straf die voor
het nieuwe delict wordt opgelegd, al valt niet uit te sluiten dat de rechter bij de
straftoemeting rekening heeft gehouden met de toewijzing van de vordering. Ten
slotte wordt in beginsel ook niet vermeld of de verdachte in voorlopige hechtenis
heeft gezeten en zo ja hoe lang. Een enkele maal is op deze regel een
uitzondering gemaakt, als het vonnis of arrest duidelijk maakt dat deze
omstandigheid de straf mee heeft bepaald. Centraal staan de straffen die de
rechter heeft opgelegd en de redenen die hij daarvoor heeft aangevoerd. Deze
reductie komt gelet op de doelstellingen van dit onderzoek ook verantwoord
voor. Dit hoofdstuk strekt er niet toe licht te werpen op psychologische processen
en verborgen motieven bij straftoemeting. Waar het om gaat is hoe het resultaat
daarvan, de opgelegde straffen en de motivering daarvan, gewaardeerd dient te
worden. Daarbij past, dat wordt afgegaan op wat daarover in vonnis of arrest op
papier is gezet.

96

Afgezien van de tbs blijven ook andere maatregelen buiten beschouwing, zoals de onttrekking aan
het verkeer.

106

SUBGROEP 1: ERNSTIGE VERKEERSDELICTEN MET ERNSTIGE GEVOLGEN
2.

Straftoemeting bij moord en doodslag in het verkeer

2.1

De uitspraken

Deze categorie bestaat uit 11 zaken. In 8 van de 11 zaken heeft een gerechtshof
als hoogste feitelijke instantie een arrest gewezen. In de zaken waarin
cassatieberoep is ingesteld, heeft de Hoge Raad de veroordeling telkens in stand
gelaten. De overige 3 strafzaken betreffen rechtbankvonnissen. Binnen de
categorie betreffen 2 van de 11 uitspraken veroordelingen wegens moord; beide
uitspraken hebben betrekking op een medepleger van dezelfde moord. De
overige 9 zaken draaien om veroordelingen wegens (onder meer) doodslag. De
navolgende tabel geeft een overzicht van de vindplaatsen.
Tabel 2

Vindplaatsen uitspraken over moord en doodslag

Nummer zaak

ECLI Hoge Raad

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

1.

HR:2015:347

Onbekend

Onbekend

2.

HR:2013:953

GHSHE:2011:BU7307

RBSHE:2010:BN9786

3.

HR:2013:950

GHSHE:2011:BU7306

RBSHE:2010:BN9772

4.

HR:2013:BZ6523

GHSHE:2011:BV0119

RBMAA:2010:BL2055

5.

HR:2011:BT1857

GHAMS:2010:BN5606

RBAMS:2009:BJ2368

6.

HR:2009:BH6219

GHSHE:2007:BB4874

RBSHE:2007:BA3913

7.

GHSHE:2009:BK5229

RBBRE:2009:BI5244

8.

GHARN:2008:BC7837

RBARN:2007:BB4171

9.

RBROT:2012:BV1370

10.

RBALK:2011:BP8978

11.

RBALK:2008:BG3270

107

2.2

De strafopleggingen en de strafeisen

Moord kan worden gestraft met levenslange gevangenisstraf of tijdelijke
gevangenisstraf van ten hoogste 30 jaren of geldboete van de vijfde categorie
(art. 289 Sr). Doodslag kan worden gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste
15 jaren of geldboete van de vijfde categorie (art. 287 Sr). Voor beide delicten
geldt dat daarnaast een rijontzegging kan worden opgelegd voor de duur van
maximaal 10 jaren, kortweg indien het feit is gepleegd met een motorrijtuig (art.
179a lid 1 WVW).
De navolgende tabel geeft een overzicht van de opgelegde en gevorderde
straffen.
Tabel 3

Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van moord en doodslag

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

1.

Doodslag

8 jr GS

onbekend

Nee

Onbekend

Onbekend Nee

2.

Medeplegen
moord

14 jr GS

14 jr GS

Nee

10 jr GS

14 jr GS

Nee

3.

Medeplegen
moord

14 jr GS;
10 jr OBM;
VV auto,
kent.bewijs
telefoon

14 jr GS;
10 jr
OBM; VV
auto etc.

Nee

12 jr GS;
10 jr OBM;
VV auto,
kent.
bewijs,
telefoon

14 jr GS;
VV auto,
kent.
bewijs,
telefoon

Nee

4.

Doodslag

7 jr GS;
7 jr OBM

7 jr GS;
7 jr OBM

Art. 7/1
WVW

3 jr GS; 5 jr
OBM

7 jr GS;
7 jr OBM

Nee

5.

Doodslag

4 jr GS wv 1
vw;
5 jr OBM

4 jr GS wv
1 vw;
5 jr OBM

Bedreiging,
meermalen

4 jr GS wv 1
vw;
5 jr OBM

4 jr GS wv
1 vw;
5 jr OBM

Nee

108

Andere
kwalificatie

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

6.

Doodslag

8 jr GS;
10 jr OBM

8 jr GS;
10 jr OBM

Mishandeling; poging
doodslag

6 jr GS;
10 jr OBM

8 jr GS;
10 jr OBM

Ja. O.a.
art. 6
WVW ipv
doodslag

7.

Doodslag,
meermalen

6 jr GS;
8 jr OBM;
VV auto

8 jr GS;
5 jr OBM;
VV auto

Nee

5 jr GS;
5 jr OBM;
VV auto

8 jr GS;
5 jr OBM

Nee

8.

Doodslag

5 jr GS;
10 jr OBM

5 jr GS;
10 jr
OBM97

Nee

3 jr GS;
10 jr OBM

5 jr GS;
10 jr OBM

Nee

9.

Doodslag,
meermalen

Poging
doodslag;
diefstal,
meermalen; art.
5 WVW

10 jr GS;
10 jr OBM

10 jr GS;
10 jr OBM

10.

Doodslag

Nee

6 jr GS;
10 jr OBM

7 jr GS;
10 jr OBM

11.

Doodslag

Art. 7
WVW

5 jr GS;
8 jr OBM;
VV auto

8 jr GS;
10 jr
OBM; VV
auto

In al deze zaken is een (geheel of deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf
opgelegd. De lengte daarvan verschilt sterk. De hoogste straffen werden opgelegd
in beide veroordelingen voor het medeplegen van moord (zaak 2 en 3). De
medeplegers hadden een plan ten uitvoer gebracht dat erin bestond dat één van
beiden met een auto een onoverzichtelijke kruising opreed op het moment dat de
ander per telefoon waarschuwde dat er een auto aan kwam rijden. Driemaal
leidde dit niet tot een aanrijding. De vierde auto die de kruising opreed, botste
vervolgens tegen een boom; dat had de dood van de bestuurder tot gevolg. Het
gerechtshof veroordeelde beiden tot een gevangenisstraf van 14 jaren. De
97

Uit het arrest blijkt niet uitdrukkelijk dat een rijontzegging is gevorderd. In eerste aanleg is een
rijontzegging van 10 jaren gevorderd en opgelegd. Gelet daarop mag worden aangenomen dat die eis
is gehandhaafd in appel.

109

bestuurder van de auto kreeg daarbovenop een rijontzegging voor de duur van 10
jaren, en ook zijn auto, kentekenbewijs en telefoon werden verbeurd verklaard. In
de zaken van beide medeplegers heeft de Hoge Raad de gevangenisstraf met 6
maanden verlaagd wegens schending van de redelijke termijn.
De hoogste straf die is opgelegd voor doodslag is lager: 10 jaren gevangenisstraf
en een rijontzegging van 10 jaren (zaak 9). In deze zaak had de verdachte een
auto en de sleutel daarvan gestolen, met welk voertuig hij daarna gevaarlijk reed
om uiteindelijk een frontale botsing te veroorzaken met een tegemoetkomende
auto. Drie van de vier inzittenden van dat voertuig lieten daardoor het leven, de
vierde liep een hoge dwarslaesie op. Op basis van dit feitencomplex werd de
verdachte door de rechtbank veroordeeld en bestraft voor het meermalen plegen
van doodslag en poging tot doodslag (en daarnaast voor het plegen van de
diefstallen en het overtreden van art. 5 WVW). Aan de andere kant van het
spectrum staat een veroordeling wegens doodslag waarin een gevangenisstraf
van 4 jaren waarvan 1 jaar voorwaardelijk is opgelegd (zaak 5). De verdachte was
als bestuurder van een auto op het parkeerdek van de IKEA niet gestopt toen de
verkeersregelaar aldaar hem een stopteken gaf, maar was op hem af gereden.
Toen de verkeersregelaar op de motorkap van de auto terecht was gekomen, was
hij doorgereden, had geaccelereerd en was vervolgens abrupt gestopt om het
slachtoffer van zijn motorkap af te krijgen. De verdachte was verminderd
toerekeningsvatbaar. In 9 van de 11 zaken is behalve een gevangenisstraf, een
onvoorwaardelijke rijontzegging opgelegd. Deze bedroeg in 5 zaken de maximale
duur van 10 jaar. In 3 zaken is de auto waarmee het levensdelict is gepleegd
verbeurd verklaard.
De tabel toont dat de rechtbank in 8 van de 11 strafzaken die in deze rubriek zijn
opgenomen een lagere straf heeft opgelegd dan door het Openbaar Ministerie is
gevorderd; in zaak 5 en 9 is de strafoplegging daarentegen conform de strafeis,
terwijl strafeis en –oplegging in zaak 1 niet zijn gepubliceerd. Die lagere
strafoplegging vond bijvoorbeeld ook plaats in de zaken waarin het medeplegen
van moord ten laste was gelegd. De officier van justitie had in eerste aanleg tegen
beide verdachten 14 jaar gevangenisstraf geëist, naast verbeurdverklaring van de
auto en de telefoon waarmee het delict gepleegd was in de zaak tegen de
bestuurder. De rechtbank legde gevangenisstraffen van 10 respectievelijk 12 jaar
op, sprak de verbeurdverklaring van de auto en de telefoon uit, en veroordeelde
de bestuurder daarnaast tot een rijontzegging van 10 jaar. In appel veroordeelde
het gerechtshof evenwel conform de eis van de advocaat-generaal: 14 jaar
gevangenisstraf voor beide medeplegers; 10 jaar rijontzegging en
verbeurdverklaring van de auto en de telefoon in de zaak tegen de bestuurder.
110

Ook in drie andere strafzaken waarin de door de rechtbank opgelegde straffen
lager waren dan de straffen die de officier van justitie had gevorderd, strafte het
gerechtshof in hoger beroep conform de eis van de advocaat-generaal (zaak 4, 6
en 8). Dit nuanceert het beeld.
2.3

Strafbepalende factoren

Uit richtlijnen van het OM en de landelijke oriëntatiepunten van de LOVS kan
geen algemeen richtsnoer voor de hoogte van de bij moord en doodslag op te
leggen straffen worden afgeleid. Uit enkele van de uitspraken die in dit onderzoek
zijn betrokken, volgen echter aanwijzingen dat er in de praktijk wel dergelijke
richtsnoeren worden gehanteerd. Bij de veroordelingen wegens moord (zaak 3)
overweegt het gerechtshof dat bij het delict moord in de regel niet wordt
volstaan met een lagere straf dan een onvoorwaardelijke gevangenisstraf voor de
duur van 12 jaren. Het hof neemt vervolgens enkele bijzondere factoren als
strafverhogend in aanmerking en komt tot een gevangenisstraf van 14 jaar. In
zaak 7 overweegt het gerechtshof dat in het algemeen voor een enkelvoudige
doodslag een gevangenisstraf van 6 tot 8 jaar wordt opgelegd. Nu er in deze zaak
sprake was van twee dodelijke slachtoffers zou een gevangenisstraf van 8 tot 10
jaar (in beginsel) op zijn plaats zijn. In het licht van de bijzondere omstandigheden
van dit geval legt het gerechtshof vervolgens een gevangenisstraf van 6 jaar op.
De volgende tabel geeft uitsluitsel over de factoren die de hoogste feitelijke
instantie die over de zaak heeft geoordeeld uitdrukkelijk heeft betrokken in zijn of
haar straftoemetingsoordeel.

Tabel 4 Moord en doodslag: strafbepalende factoren bij veroordelingen door
de hoogst oordelende feitelijke instantie
Zaak

1.

Algemeen
kader

Ernst
gevolgen

Medeplegen

Verwijt
eerder of
later
handelen

Justitiële
documentatie

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onbekend

111

Persoonlijke
omstandigheden

Zaak

Algemeen
kader

Ernst
gevolgen

Medeplegen

Verwijt
eerder of
later
handelen

2.

Wettelijk
strafmax.,
straffen
soortgelijke
feiten, in
regel niet
lager dan
12 jr GS

Schok
samenl.,
slo.verkl.,
overlijden

Strafverzw.

Geraffineerd,
planmatig, 3
mislukte
aanrijdingen,
willekeur

Geen
openheid
over
motief

3.

Wettelijk
strafmax.,
straffen
soortgelijke
feiten, in
regel niet
lager dan
12 jr GS

Schok
samenl.,
slo.verkl.,
overlijden

Strafverzw.

Geraffineerd,
planmatig, 3
mislukte
aanrijdingen,
willekeur

Geen
openheid
over
motief

4.

Wettelijk
strafmax.,
straffen
soortgelijke
feiten

Persoonlijk
leed
nabest.en,
schok
rechtsorde

Verlaten
plaats
ongeval.

Eerder
veroordeeld,
strafverzw.

Dood slo.,
leed
nabest.en,
effect op
collega’s,
schok voor
derden

Eerdere
bedreiging
onverschillige
houding tov
verkeersregelaar

First
offender

X, verminderd

Eerder
veroordeeld,
rijden
onder
invloed,
strafverzw.

X, enigszins
verminderd

5.

6.

Wettelijk
strafmax.,
straffen
soortgelijke
feiten

Persoonlijk
leed
nabest.en,
schok
rechtsorde

112

Justitiële
documentatie

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

Geen blijk
van spijt

Zaak

Algemeen
kader

Ernst
gevolgen

Medeplegen

Verwijt
eerder of
later
handelen

Justitiële
documentatie

7.

Wettelijk
strafmax.,
straffen
soortgelijke
feiten, iha
6 tot 8 jr

Explosie
woede,
onverschillig
tov leven
anderen

8

Soortgelijke Leed
gevallen
nabest.en

Alcohol,
grote
hoeveelheid,
waarschuwingen
anderen,
gevaarzettend
rijgedrag

Eerder
veroordeeld,
rijden
onder
invloed,
strafverzw.

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

X, verminderd

9.

Overlijden
3 slo.s, leed
nabest.en,
schok
samenl.

Poging
zelfmoord,
willekeur

First
offender

10.

Overlijden
slo., leed
nabest.en

Alcohol,
drugs,
verlaten
plaats
ongeval

Eerder
veroordeeld,
rijden
onder
invloed,
strafverzw.

Hoog
risico
recidive,
inzicht in
gevolgen

11.

Leed
nabest.en

Alcohol, snel
rijden,
verlaten
plaats
ongeval

First
offender

Risico
recidive

113

X (impliciet)

In de straftoemeting wordt in vrijwel alle zaken gerefereerd aan het leed van de
nabestaanden. Ook de schok die het misdrijf voor derden is geweest, wordt
dikwijls benoemd in de strafmaatoverwegingen.
In nogal wat strafzaken in deze categorie hebben verwijten die de
verdachte kunnen worden gemaakt met betrekking tot beslissingen en
handelingen voorafgaand aan de opzettelijke levensberoving, de hoogte van de
gevangenisstraf mee bepaald. Dat die verwijten zwaar wegen blijkt al heel
duidelijk uit de veroordelingen voor medeplegen van moord, dat
bewezenverklaring van voorbedachte raad eist (zaak 2 en 3). Het weloverwogen,
geraffineerde en planmatige karakter van de werkwijze van de beide verdachten
wordt hen in de strafmaatoverwegingen van het hof zwaar aangerekend. Maar
ook uit overwegingen bij de veroordelingen wegens doodslag blijkt dat het verwijt
dat de verdachte van voorafgaande handelingen kan worden gemaakt bij het
bepalen van de straf zwaar weegt. In zaak 1 stelt het hof in de
bewijsoverwegingen vast dat het slachtoffer voor de vrachtwagen van de
verdachte is gaan staan. De verdachte heeft getoeterd, het slachtoffer bleef voor
de vrachtwagen staan en is daaraan gaan hangen. Zo is de verdachte richting een
nabijgelegen rotonde gereden; daar heeft hij terwijl het slachtoffer zich aan de
voorzijde van zijn vrachtwagen bevond meermalen gas gegeven en geremd.
Ongeveer halverwege de rotonde heeft de verdachte gas gegeven, is het
slachtoffer gevallen en is de verdachte met zijn vrachtwagen over hem heen
gereden. Aan de verdachte is een gevangenisstraf van 8 jaar opgelegd. In zaak 4,
waarin de verdachte door rood licht was gereden en een fietser had geschept,
wordt hem zwaar aangerekend dat hij geen rijbewijs had en dus kennelijk niet de
moeite heeft willen nemen om zich de verkeersregels eigen te maken alvorens
opnieuw een auto te besturen. Aan de verdachte is een gevangenisstraf van 7 jaar
opgelegd. In zaak 6 wordt het de verdachte ook zwaar aangerekend dat hij niet in
het bezit was van een rijbewijs; daarnaast was hij onder invloed van
alcoholhoudende drank. En het gerechtshof neemt ook in aanmerking dat hij voor
het ongeval al 'stoer' en 'lomp' reed en waarschuwingen van inzittenden in de
wind sloeg. Aan de verdachte is een gevangenisstraf van 8 jaar opgelegd. In
gevallen waarin het verwijt ter zake van voorafgaand handelen enkel of
hoofdzakelijk op voorafgaand drankgebruik ziet, zijn in de uitspraken die in deze
categorie zijn ondergebracht iets lagere gevangenisstraffen opgelegd. In zaak 8
komt het hof tot een gevangenisstraf van 5 jaar. In zaak 10 en 11 stelt de
rechtbank een hoog bloedalcoholgehalte vast. De rechtbanken hebben in deze
zaken gevangenisstraffen van respectievelijk 6 en 5 jaar opgelegd.
In de strafmotivering wordt de justitiële documentatie van de verdachte
soms expliciet als strafverzwarende factor meegewogen (zaak 4, 6, 8 en 10). In 3
zaken betreft het een first offender (zaak 5, 9 en 11). En een strafbepalende
114

factor is (blijkens die motiveringen) ten slotte of de feiten de verdachte slechts in
verminderde mate kunnen worden toegerekend; deze omstandigheid speelde
een rol in 4 zaken (zaak 5-7 en 9). Zeer bepalend was deze factor in zaak 7, waarin
het delict een gevolg was van zeer gevaarlijk rijgedrag dat door de psychische
toestand van verdachte was ingegeven; zij wilde dat haar een ongeluk zou
overkomen. Het hof legt een gevangenisstraf van 6 jaar op. Maar de enkele
omstandigheid dat het delict een gevolg is van een zelfmoordpoging betekent niet
dat altijd een relatief lage straf resulteert, zo blijkt uit zaak 9, waarin 10 jaar
gevangenisstraf is opgelegd.
3.

Straftoemeting bij (zware) mishandeling

3.1

De uitspraken

Deze categorie telt 7 zaken: 2 arresten van een gerechtshof en 5 vonnissen van
rechtbanken.
Tabel 5

Vindplaatsen uitspraken over (zware) mishandeling

Nummer zaak

ECLI Hoge Raad

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

1.

RBUTR:2009:BJ4352

2.

RBMID:2009:BJ6772

3.

GHLEE:2010:BO8360

RBASS:2008:BD3276

4.

GHLEE:2010:BM6035 Onbekend

5.

RBMAA:2012:BX0193

6.

RBGEL:2013:3980

7.

RBGEL:2014:3380

3.2

De strafopleggingen en de strafeisen

Zware mishandeling kan worden gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste 8
jaren of geldboete van de vijfde categorie (art. 302 lid 1 Sr). Mishandeling kan
worden gestraft met gevangenisstraf van maximaal 3 jaren of geldboete van de
vierde categorie (art. 300 Sr). Het strafmaximum bij beide delicten kan met een
115

derde worden verhoogd indien het misdrijf wordt gepleegd tegen een ambtenaar
gedurende of ter zake van de rechtmatige uitoefening van zijn bediening (art. 304
sub 2 Sr). Voor beide delicten geldt, kortweg, dat indien het feit is gepleegd met
een motorrijtuig, daarnaast een rijontzegging kan worden opgelegd voor de duur
van maximaal 5 jaren (art. 179a lid 2 WVW).
Er zijn toepasselijke oriëntatiepunten voor straftoemeting bij zware
mishandeling.98 In de oriëntatiepunten wordt onder meer onderscheid gemaakt
tussen ‘zwaar lichamelijk letsel’99 en ‘zeer zwaar lichamelijk letsel’100. Ook het al
dan niet gebruikmaken van een wapen (niet zijnde een vuurwapen) is van invloed
op de aangewezen straf. Bij zwaar lichamelijk letsel zonder gebruikmaking van
een wapen wordt een gevangenisstraf van 3 maanden tot uitgangspunt genomen.
In geval van een combinatie van zeer zwaar lichamelijk letsel en bovenbedoeld
wapengebruik wordt een gevangenisstraf van 1 jaar tot uitgangspunt genomen.
Indien het geweld is gericht tegen een politieagent (of tegen andere genoemde
functionarissen) dan kan de straf telkens worden verhoogd met 33% tot 100%.
De volgende tabel geeft informatie over de gevorderde en de opgelegde straffen.

98

De huidige oriëntatiepunten dateren van 28 januari 2011. Een deel van de opgenomen strafzaken is
berecht vóór die datum. Op die zaken zijn eerdere oriëntatiepunten van toepassing (toepasselijk in
de periode tussen 31 oktober 2008 en 28 januari 2011). Het verschil tussen beide oriëntatiepunten is
echter louter terminologisch van aard; de omschrijving van de kenmerken waaraan het betreffende
oriëntatiepunt is gekoppeld is in de kern gelijk gebleven, waarbij ook de geïndiceerde straf dezelfde
is.
99
Daaronder wordt begrepen zwaar lichamelijk letsel als bedoeld in art. 302 Sr, waarvan volledig
herstel valt te verwachten binnen zes maanden na de gebeurtenis.
100
Onder ‘zeer zwaar lichamelijk letsel’ wordt begrepen zwaar lichamelijk letsel als bedoeld in art. 302
Sr, dat
levensbedreigend is of waarvan een zeer langdurige herstelperiode (meer dan zes maanden) of geen
volledige
genezing wordt verwacht.

116

Tabel 6

Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van (zware) mishandeling
Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Mishandeling
ambtenaar

Art. 5 WVW

4 mnd GS

18 mnd
GS;
2 jr OBM

2.

Mishandeling,
meermalen

Nee

4 wkn GS
vw

150 dgn
GS wv 105
vw

3.

Zware
mishandeling

270 dgn GS
wv 169 dgn
vw;
240 TS; 12
mnd OBM;
VV auto

18 mnd GS
wv 6 vw;
12 mnd
OBM;
VV auto

Nee

270 dgn
GS wv 169
dgn vw;
240 TS

18 mnd
GS wv 6
vw; 12
mnd OBM

Nee

4.

Mishandeling

30 TS vw

30 TS vw

Bedreiging

Onbekend

Onbekend

Onbekend

5.

Zware
mishandeling

Poging
zware
mishandeling;
Bedreiging;
Art. 7/1
WVW

2 jr en 6
mnd GS;
2 jr OBM

4 jr GS;
4 jr OBM

6.

Zware
mishandeling

Nee

30 mnd
GS wv 12
vw;
2 jr OBM

3 jr GS wv
1 vw;
1 jr OBM

7.

Mishandeling

Art. 7 WVW

6 wkn GS
vw;
140 TS

6 wkn GS
vw;
140 TS

Zaak

Kwalificatie

1.

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
kwalificatie

In 3 van de 7 zaken is in hoogste instantie veroordeeld voor zware mishandeling.
In deze gevallen is telkens onder meer een geheel of deels onvoorwaardelijke
gevangenisstraf opgelegd. De duur daarvan varieert van ruim 3 maanden (zaak 3)
tot 2 jaar en 6 maanden in een geval van meerdaadse samenloop (zaak 5). Op het
117

eerste gezicht opvallend is dat de opgelegde onvoorwaardelijke gevangenisstraf
in beide zaken aanzienlijk lager is dan het onvoorwaardelijk deel dat is geëist; in
zaak 3 werd ongeveer 1/4 deel van de geëiste onvoorwaardelijke gevangenisstraf
opgelegd (eis: 12 maanden), in zaak 5 betrof die strafoplegging 5/8 deel van de eis
(eis: 4 jaren). In zaak 3 lijkt het verschil tussen eis en oplegging te kunnen worden
teruggevoerd op een afwijkend bewijsoordeel; zowel de OvJ als de AG stoelden
hun strafeis op een poging tot doodslag. Dezelfde discrepantie deed zich voor in
zaak 6, de derde en laatste zaak die uitmondde in een veroordeling voor zware
mishandeling. In die zaak leidde dat verschil niet tot een wezenlijk lagere
straftoemeting. Behalve een onvoorwaardelijke gevangenisstraf is telkens ook
een geheel onvoorwaardelijke rijontzegging opgelegd voor de duur van 1 of 2
jaren. Die oplegging is telkens minst genomen conform de eis (in zaak 5 werd
bovenop 2 jaar rijontzegging voor zware mishandeling ook 2 jaar rijontzegging
opgelegd voor poging tot zware mishandeling; per saldo is de oplegging van de
rijontzegging dus strafeisconform). In 1 van de 7 zaken, zaak 3, is de rechter
gekomen tot een verbeurdverklaring (van verdachtes auto).
De overige 4 zaken betreffen veroordelingen voor vormen van
(meervoudige) mishandeling. In slechts 1 van deze zaken is een (geheel)
onvoorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd (zaak 1) en wel voor de duur van 4
maanden. In deze zaak probeerde de verdachte zich door een dollemansrit aan de
politie te onttrekken. In de overige 3 zaken is de opgelegde gevangenisstraf en/of
taakstraf geheel voorwaardelijk. In zaak 4 is de laagste straf opgelegd: 30 uren
taakstraf, geheel voorwaardelijk. Opgemerkt moet worden dat deze straf mede is
ingegeven door de zeer forse overschrijding van de redelijke termijn met bijna
drie jaar en zes maanden. In 2 van de 4 mishandelingszaken zijn de strafeis en de
strafoplegging identiek (voornoemde zaak 4 en zaak 7). In zowel zaak 1 als 2 is de
strafoplegging aanzienlijk milder dan de strafeis. In beide gevallen vorderde de
OvJ een geheel of deels onvoorwaardelijke gevangenisstraf, waarop de rechtbank
een lagere onvoorwaardelijke gevangenisstraf oplegde (zaak 1: het opgelegde is
minder dan 1/4 deel van de geëiste straf) respectievelijk een geheel
voorwaardelijke gevangenisstraf (zaak 2). De wet voorziet niet in de mogelijkheid
een rijontzegging op te leggen bij een veroordeling voor mishandeling.
Opgemerkt zij dat in 1 van de 2 zaken waarin de wet daartoe wél de mogelijkheid
geeft – in zaak 7 is sprake van samenloop met een veroordeling voor art. 7 WVW
– daadwerkelijk een rijontzegging is opgelegd ten aanzien van dat andere feit. In
deze zaak was geen rijontzegging gevorderd. In de tweede zaak, waarin ter zake
van art. 5 WVW wél een ontzegging van de rijbevoegdheid was gevorderd (zaak
1), werd deze niet opgelegd.

118

3.3

Strafbepalende factoren

Tabel 7

(Zware) mishandeling: strafbepalende factoren bij veroordelingen
door de hoogst oordelende feitelijke instantie
Ernst
gevolgen

Rol en positie
slachtoffers

Verwijt
eerder of
later
handelen

Justitiële
documentatie

1.

Niet ernstig

Marechaussee

Dollemansrit

Eerder
veroordeeld

2.

X

Eerdere
diefstal door
slo’s

3.

Zeer
ernstig

Boosheid,
frustratie

Eerder
veroordeeld

4.

X

Eerder
conflict

First
offender

Ernstig

Verlaten
plaats
ongeval

Eerder
veroordeeld,
verhogend

Ernstig

Eerder
conflict

Eerder
veroordeeld
wegens
soortgelijke
feiten

Zaak

5.

6.

7.

Algemeen
kader

X,
LOVS

First
offender

Aanrijding
verkeersregelaar

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Redelijke
termijn

X

X

X

Eerder
veroordeeld
wegens
verkeersdelicten

In de strafmotivering bij de 7 veroordelingen voor (zware) mishandeling zijn
vrijwel uitsluitend overwegingen gewijd aan de bijzonderheden van het geval. De
enige uitzondering betreft zaak 5. In die zaak werd de verdachte onder meer
veroordeeld voor zware mishandeling. Uit de strafmotivering blijkt dat de
verdachte met zijn auto moedwillig is ingereden op een scooter, waardoor de
119

daarop gezeten bijrijder zeer zwaar lichamelijk letsel heeft opgelopen. Volgens de
rechtbank heeft verdachte daarmee zijn auto als wapen gebruikt. Met het oog
daarop zoekt de rechtbank aansluiting bij het LOVS-oriëntatiepunt dat betrekking
heeft op het opzettelijk toebrengen van zeer zwaar lichamelijk letsel met een
wapen dat geen vuurwapen is. In dat geval geldt als uitgangspunt oplegging van
een gevangenisstraf van een jaar. De rechtbank legt in deze zaak een aanzienlijk
hogere straf op, mede ingegeven door de cumulatie van feiten en de justitiële
documentatie van de verdachte.
In 6 van de 7 zaken refereert het gerecht bij de straftoemeting aan de ernst
van de gevolgen. Vanzelfsprekend zijn de gevolgen bij de veroordelingen voor
zware mishandeling ernstiger dan bij veroordelingen voor mishandeling. In zaak 7
– een mishandelingszaak – wordt het letsel dat het slachtoffer opliep als gevolg
van verdachtes verkeersdelict niet expliciet betrokken bij de straftoemeting. In
die zaak had verdachte een verkeersregelaar aangereden, waarna hij was
doorgereden. Er bestaan (uiteraard) grote verschillen in de rol en positie van de
slachtoffers. Sommige slachtoffers zijn functionarissen die ten tijde van het delict
hun functie uitoefenden. Behalve de eerdergenoemde aangereden
verkeersregelaar (zaak 7) kan het bijvoorbeeld ook gaan om de context van een
vlucht voor het openbaar gezag in het kader waarvan een wachtmeester van de
Marechaussee werd aangereden (zaak 1). Het kan ook zijn dat het slachtoffer een
bekende is van de verdachte, zoals de persoon die van zijn fiets werd gereden
vanwege een eerder arbeidsconflict met de verdachte (zaak 4). Weer anders ligt
het in een situatie waarin twee personen die muntgeld uit verdachtes auto stelen
even later van achteren worden aangereden door diezelfde verdachte (zaak 2).
Dezelfde veelkleurigheid is zichtbaar op het vlak van verwijtbaar eerder of later
handelen. Het in ogenschouw genomen voorafgaande handelen loopt uiteen van
het om onopgehelderde redenen vluchten voor de politie (zaak 1) tot het
toegeven aan gevoelens van boosheid en frustratie, zoals in het geval waarin de
verdachte achteruit rijdend het slachtoffer aanrijdt naar aanleiding van haar nonverbale reactie op verdachtes rijstijl even daarvoor (zaak 3). Het latere handelen
dat de verdachte wordt verweten kan bestaan in het verlaten van de plaats van
het ongeval (zaak 5).
Ook de justitiële documentatie speelt in sommige gevallen een rol. In een
enkel geval is helder dat de feitenrechter eerdere veroordelingen heeft
aangemerkt als strafverhogende factor (zaak 5), in andere gevallen blijft in het
midden of eerdere veroordelingen zijn meegewogen in de straftoemeting (zaak 1,
3, 6, 7). In 2 van de 7 gevallen is de verdachte een first offender. In evenzoveel
zaken is de verdachte aangemerkt als verminderd toerekeningsvatbaar.

120

4.

Straftoemeting bij roekeloosheid in het verkeer

4.1

De uitspraken

De volgende categorie strafzaken betreft de eerste categorie waarin de
veroordeling gebaseerd is op een schending van art. 6 WVW. De 17 zaken die in
deze categorie zijn opgenomen, zijn de zaken waarin een hof heeft veroordeeld
wegens dood of letsel door schuld, bestaande in roekeloosheid, waarna tegen die
veroordeling cassatieberoep is ingesteld. Inhoudelijk bezien vormt deze groep
strafzaken geen afgescheiden categorie. Ook de volgende beide categorieën
bevatten strafzaken waarin een schending van art. 6 WVW de basis heeft
gevormd voor de veroordeling. Daarin zijn ook enkele strafzaken opgenomen
waarin een gerechtshof de verdachte voor roekeloosheid heeft veroordeeld, maar
waarin geen cassatie is ingesteld. De reden om de strafzaken waarin voor
roekeloosheid is veroordeeld en vervolgens cassatie is ingesteld apart te
bespreken, is dat de Hoge Raad veel van deze veroordelingen heeft gecasseerd. In
12 van de 17 zaken is de veroordeling door de Hoge Raad vernietigd, omdat de in
de bewijsvoering vastgestelde feiten en omstandigheden ontoereikend waren
voor de kwalificatie roekeloosheid. Daarna is een nieuwe berechting gevolgd, die
in veel gevallen heeft geresulteerd in een aanmerkelijk lagere straf. Tegen die
achtergrond is er aanleiding om de straftoemeting in deze zaken apart te bezien,
voorafgaand aan de bespreking van de volgende beide categorieën.
De navolgende tabel geeft een overzicht van de betreffende uitspraken.
Tabel 8

Vindplaatsen strafzaken roekeloosheid in het verkeer waarin cassatie
is ingesteld

Nummer ECLI Hoge Raad
zaak

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

ECLI Gerechtshof na
cassatie

1.

HR:2015:1772

GHDHA:2014:253

Onbekend

GHDHA:2016:1420

2.

HR:2015:1656

GHARL:2013:9658

RBUTR:2012:BX9556

Nvt

3.

HR:2014:3620

GHDHA:2013:3424

RBROT:2013:BZ4120

Nvt

4.

HR:2014:3045

GHSHE:2012:3870

Onbekend

GHSHE:2015:2843

5.

HR:2014:773

Onbekend

Onbekend

Onbekend

6.

HR:2014:470

GHARN:2012:BX1293

Onbekend

Onbekend

7.

HR:2014:351

GHSGR:2012:BW9388 Onbekend

121

GHDHA:2014:3757

Nummer ECLI Hoge Raad
zaak

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

8.

HR:2013:1554

GHARN:2012:BY0009

RBUTR:2012:BW4159 Nvt

9.

HR:2013:1552

GHSGR:2012:BV8928

RBROT:2010:BM1697 GHAMS:2016:787

10.

HR:2013:964

GHSHE:2012:BW6253

RBBRE:2011:BR5052

GHSHE:2014:2053

11.

HR:2013:959

GHSHE:2012:BW0087

Onbekend

Nvt

12.

HR:2013:962

GHSHE:2011:4206

Onbekend

GHSHE:2014:1262

13.

HR:2013:960

Onbekend

RBZUT:2010:BM1466

GHARL:2014:5995

14.

HR:2013:BZ6518

GHLEE:2011:BP2692

RBGRO:2010:BL7363

Nvt

15.

HR:2012:BY2823

GHSHE:2010:4331

Onbekend

GHSHE:2013:6998

16.

HR:2012:BW4254

GHAMS:2010:BN5754 Onbekend

GHAMS:2013:BZ0343

17.

HR:2012:BU2016

Onbekend

Onbekend

4.2

Onbekend

ECLI Gerechtshof na
cassatie

De strafopleggingen en de strafeisen

De strafzaken in deze categorie vormen een bonte verzameling waarop
verschillende wettelijke straftoemetingskaders toepasselijk zijn. Voor een goed
begrip van de strafopleggingen en –eisen worden deze kort in kaart gebracht.
Voor de letsel door schuld-variant van art. 6 WVW – daaronder is begrepen het
toebrengen van zwaar lichamelijk letsel of zodanig lichamelijk letsel dat daaruit
tijdelijke ziekte of verhindering in de uitoefening van de normale bezigheden
ontstaat – geldt een strafmaximum van 18 maanden gevangenisstraf (art. 175 lid
1 WVW). De dood door schuld-variant van art. 6 WVW kent een strafmaximum
van 3 jaren gevangenisstraf. Beide maxima worden verdubbeld indien de schuld
bestaat in roekeloosheid (art. 175 lid 2 WVW). Tot slot kunnen de strafmaxima
van het eerste en tweede lid met de helft worden verhoogd onder meer indien
verdachte ten tijde van die overtreding een voertuig bestuurde terwijl hij
verkeerde onder invloed dan wel hij nadien heeft geweigerd mee te werken aan
een daarop betrekking hebbend onderzoek (art. 175 lid 3 WVW). Bij veroordeling
van een bestuurder van een motorrijtuig kan daarnaast een rijontzegging worden
opgelegd. De rijontzegging bedraagt in beginsel ten hoogste 5 jaren (art. 179 lid 1

122

WVW). In nader bepaalde gevallen van recidive geldt een maximum van 10 jaren
(art. 179 lid 4 WVW).
Daarnaast zijn er oriëntatiepunten voor de straftoemeting bij art. 6 WVW, in de
vorm van een tabel. Daarin wordt op basis van drie variabelen een uitgangspunt
voor de straftoemeting bepaald: de aard van het letsel, alcoholgebruik en de
schuldgradatie. In de periode tussen 31 oktober 2008 en 18 november 2016 – het
tijdsbestek waarin de onderzochte veroordelingen voor art. 6 WVW vallen –
maakten de oriëntatiepunten onderscheid tussen drie schuldgradaties: een
aanmerkelijke verkeersfout, een grove verkeersfout en wegpiraterij/roekeloos
rijden.101 Het uitgangspunt bij het bepalen van de straffen varieert van een
geldboete van 1000 euro en een rijontzegging van 3 maanden (lichamelijk letsel
of tijdelijke ziekte, geen alcoholgebruik, aanmerkelijke verkeersfout) tot een
onvoorwaardelijke gevangenisstraf van 4 jaar en een onvoorwaardelijke
rijontzegging van 5 jaar (dood, alcoholgehalte hoger dan 570 microgram per liter
uitgeademde lucht, wegpiraterij/roekeloosheid).
Hieronder is de informatie over de strafopleggingen en de strafeisen uitgesplitst
in twee tabellen. De navolgende tabel bevat gegevens over de straftoemeting
voorafgaande aan de cassatieprocedure.
Tabel 9

Opgelegde en gevorderde straffen vóór cassatie ter zake van
roekeloosheid in het verkeer

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie
Rechtbank
en
Gerechtshof

1.

6 WVW
(zw.l.l.)
roekeloosh
eid + 8-2-a

24 mnd GS,
wv 8 vw;
2 jr OBM

24 mnd GS,
wv 6 vw;
4 jr OBM

8 WVW

24 mnd GS,
wv 6 vw;
4 jr OBM

Onbekend

Onbekend

101

In de deelconclusie (paragraaf 8) wordt kort aandacht besteed aan de huidige oriëntatiepunten.

123

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie
Rechtbank
en
Gerechtshof

2.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid + 8-1 +
snelheid

8 jr GS;
5 jr OBM (6
WVW);
(5 jr OBM
poging
doodslag
meermalen
gepleegd);
(4 wk HS
tzv 107
WVW)

10 jr GS;
10 jr OBM

- diefstal
met
geweld
tegen
personen
- poging
doodslag,
meermalen
gepleegd
- 107
WVW

6 jr GS;
(10 jr OBM
poging
doodslag
meermalen
gepleegd)
(geen straf
107 WVW)

10 jr GS;
10 jr OBM

Ja (geen art.
8 component
in gekwalificeerde art. 6
WVW)

3.

6 WVW
(dood)
Roekeloos;
heid +
snelheid

36 mnd GS;
wv 6 vw;
5 jr OBM

5 jr GS;
7 jr OBM

Nee

2 jr GS;
5 jr OBM

5 jr GS;
7 jr OBM

Nee

4.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid

24 mnd GS;
wv 12 vw;
3 jr OBM

3 jr GS;
3 jr OBM

Nee

24 mnd GS;
3 jr OBM

Onbekend

Ja
6 WVW
+8

5.

6 WVW
(zw.l.l.)
roekeloosheid

4 mnd GS;
2 jr OBM;
(1 wk HS
tzv 107
WVW)

Onbekend

107 WVW

Onbekend

Onbekend

Onbekend

6.

6 WVW
(zw.l.l.)
roekeloosh
eid + 8-3-b

2 mnd GS;
vw;
240 TS;
2 jr OBM;
(250 GB tzv
107 WVW)

8 mnd GS wv
4 vw;
3 jr OBM;
(250 GB tzv
107 WVW)

107 WVW

8 mnd GS
wv 4 vw;
3 jr OBM;
(250 GB tzv
107 WVW)

Onbekend

Nee

124

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie
Rechtbank
en
Gerechtshof

7.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid
+ 8-2-a

3 jr GS wv 1
vw;
5 jr OBM

4 jr GS wv 1
vw;
5 jr OBM

8-2-a
WVW

4 jr GS wv 1
vw;
5 jr OBM

Onbekend

Nee

8.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid +
snelheid; 6
WVW
(zw.l.l.)
Roekeloosheid +
snelheid

4 jr GS wv 1
vw;
8 jr OBM
(4 jr OBM +
4 jr OBM);
(VV auto)

8 jr GS;
10 jr OBM

Nee

4 jr GS wv 1
vw;
5 jr OBM
(OBM niet
gesplitst)

8 jr GS;
10 jr OBM

Nee

9.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid + 8-2

5 jr GS;
10 jr OBM
(5 jr 6
WVW + 5 jr
8 WVW)

5 jr GS;
10 jr OBM

8-2-b
WVW

5 jr GS;
10 jr OBM

5 jr GS;
10 jr OBM

Ja
doodslag
en 8-2-b
WVW

10.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid + 8-3

4 jr GS;
8 jr OBM
(alleen op 6
WVW
geënt);
(VV auto)

6 jr GS;
10 jr OBM
(OBM voor
beide feiten)

7 WVW

4 jr GS;
6 OBM
(niet
gesplitst);
(VV auto)

6 jr GS;
10 jr OBM
(niet gesplitst);
(VV auto en
fiets)

Ja
doodslag
en 7 WVW

11.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid (meermalen
gepleegd)

2 jr GS;
5 jr OBM

3 jr GS;
5 jr OBM

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

125

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie
Rechtbank
en
Gerechtshof

12.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid; 6
WVW
(zw.l.l.)
Roekeloosheid

30 mnd GS
wv 6 vw;
5 jr OBM;
(1 wk GS
voor nietvoorliggende opzetheling)

5 jr GS;
10 jr OBM

Ja/nee
(hof heeft
apart
straf bepaald
voor nietvoorliggende
opzetheling

5 jr GS;
10 jr OBM

Onbekend

Ja, wsch wel
- doodslag
- poging
doodslag
- medeplegen
opzetheling
- overtreding

13.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid; 6
WVW
(zw.l.l.)
Roekeloosheid

15 mnd GS
wv 5 vw;
3 jr OBM

Onbekend

Onbekend

300 GB

2 jr GS;
OBM 3 jr
(feit 1 en
2);
320 GB
feit 3

Ja
Rb: alleen
bewezenverklaring
feit 3
(onverzekerd
rijden); sprak
dus vrij van
doodslag
subs 6 WVW;
poging
doodslag,
subs. zware
mishandeling, meer
subs. 6 WVW

126

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie
Rechtbank
en
Gerechtshof

14.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid + 8-2
WVW +
snelheid;
6 WVW
(zw.l.l.)
Roekeloosheid + 8-2
WVW +
snelheid

30 mnd GS
wv 10 vw;
4 jr OBM
(2 jr + 2 jr
OBM)

36 mnd GS
wv 12 vw;
4 jr OBM

Nee

36 mnd GS;
4 jr OBM

24 mnd GS;
4 jr OBM

Nee

15.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid + 8-2
WVW +
snelheid

6 mnd GS
vw;
240 TS;
3 jr OBM

6 mnd GS
vw;
240 TS;
3 jr OBM

Nee

4 mnd GS
vw;
240 TS;
24 mnd
OBM vw

Onbekend

Onbekend

16.

6 WVW
(zw.l.l.)
Roekeloosheid

4 mnd GS;
2 jr OBM

6 mnd GS;
2 jr OBM

Nee

180 TS;
2 jr OBM
vw

Onbekend

Onbekend

17.

6 WVW
(zw.l.l.)
Roekeloosheid + 8-2
WVW +
snelheid

18 mnd GS;
5 jr OBM;
(400 GB
voor onverzekerd
rijden)

Onbekend

Onverzekerd
rijden

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Gelet op de veelheid aan cassaties is onder meer van betekenis hoe de
straftoemeting vóór cassatie zich verhoudt tot de straftoemeting ná cassatie. Met
het oog daarop bevat onderstaande tabel informatie die een vergelijking mogelijk
maakt tussen de opgelegde en gevorderde straffen in de appelprocedure vóór
cassatie (kolommen aan de linkerzijde van de tabel) onderscheidenlijk na cassatie

127

(kolommen aan de rechterzijde).102 Daarbij verdient aandacht dat het hof na
cassatie de straftoemeting telkens heeft gebaseerd op een bewezenverklaring van
schuld, niet bestaande in roekeloosheid.
Tabel 10 Opgelegde en gevorderde straffen vóór en ná cassatie ter zake van
roekeloosheid in het verkeer
Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof na
cassatie

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

1.

6 WVW
(zw.l.l.)
Roekeloosheid
+ 8-2-a

24 mnd GS,
wv 8 vw;
2 jr OBM

24 mnd
GS, wv 6
vw;
4 jr OBM

8 WVW

6 WVW
(zw.l.l).
+ 8-2-a

12 mnd
GS, wv 4
vw;
3 jr OBM

24 mnd
GS, wv 6
vw;
4 jr OBM

8 WVW

2.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid + 8-1
+ snelheid

8 jr GS;
5 jr OBM (6
WVW);
(5 jr OBM
poging
doodslag
meermalen
gepleegd);
(4 wk HS
tzv 107
WVW)

10 jr GS;
10 jr OBM

- diefstal
met
geweld
tegen
personen;
- poging
doodslag,
meermalen
gepleegd
- 107
WVW

Nvt

Nvt

Nvt

Nvt

3.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid +
snelheid

36 mnd GS
wv 6 vw;
5 jr OBM

5 jr GS;
7 jr OBM

Nee

Nvt

Nvt

Nvt

Nvt

4.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid

24 mnd GS
wv 12 vw;
3 jr OBM

3 jr GS;
3 jr OBM

Nee

6 WVW
(dood)

15 mnd
GS;
3 jr OBM

18 mnd
GS;
3 jr OBM

Nee

102

Er bestaat dus overlap tussen tabel 9 en 10; de opgelegde en gevorderde straffen in de
appelprocedure vóór cassatie zijn immers al weergegeven in tabel 9.

128

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof na
cassatie

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

5.

6 WVW
(zw.l.l.)
Roekeloosheid

4 mnd GS;
2 jr OBM
(1 wk HS
tzv 107
WVW)

Onbekend

107 WVW

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onbekend

6.

6 WVW
(zw.l.l.)
Roekeloosheid
+ 8-3-b

2 mnd GS
geheel vw;
240 TS;
2 jr OBM;
(250 GB tzv
107 WVW)

8 mnd GS
wv 4 vw;
3 jr OBM ;
(250 GB
tzv 107
WVW)

107 WVW

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onbekend

7.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid
+ 8-2-a

3 jr GS wv 1
vw;
5 jr OBM

4 jr GS wv
1 vw;
5 jr OBM

8-2-a
WVW

6 WVW
(dood)
+ 8-2

20 mnd
GS wv 10
vw;
5 jr OBM

24 mnd
GS wv 8
vw

Nee

8.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid +
snelheid;
6 WVW
(zw.l.l.)
Roekeloosheid +
snelheid

4 jr GS wv 1
vw;
8 jr OBM
(4 jr OBM +
4 jr OBM)
(VV auto)

8 jr GS;
10 jr OBM

Nee

Nvt

Nvt

Nvt

Nvt

129

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof na
cassatie

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

9.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid
+ 8-2

5 jr GS;
10 jr OBM
(5 jr 6
WVW + 5 jr
8 WVW)

5 jr GS;
10 jr OBM

8-2-b
WVW

na 1e
cassatie:
6 WVW
(dood)
Roekeloosheid
+ 8-1;
(vrijspraak
8-2-b
WVW)

na 1e
cassatie
4 jr GS;
5 jr OBM

na 1e
cassatie
5 jr GS;
10 jr OBM
(5 jr + 5
jr)

na 1e
cassatie
nee (vrijspraak
8-2-b
WVW)

na 2e
cassatie:
6 WVW
(dood)
+ 8-1;
(feit 2 lag
niet meer
voor)

na 2e
cassatie
4 jr GS;
5 jr OBM
wv 3 jr vw

na 2e
cassatie
4 jr GS;
5 jr OBM

na 2e
cassatie
nee
(feit 2 lag
niet meer
voor)

10.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid + 8-3

4 jr GS;
8 jr OBM
(alleen op 6
WVW
geënt);
(VV auto)

6 jr GS;
10 jr OBM
(OBM
voor
beide
feiten)

7 WVW

6 WVW
(dood)
+ 8-3-b
+ snelheid

1395 d
GS;
6 jr OBM
(5 jr 6
WVW + 1
jr 7
WVW)
(VV auto)

4 jr GS;
8 jr OBM

7 WVW

11.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid (meermalen
gepleegd)

2 jr GS;
5 jr OBM

3 jr GS;
5 jr OBM

Nee

Nvt

Nvt

Nvt

Nvt

130

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof na
cassatie

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

12.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid
6 WVW
(zw.l.l.)
roekeloos

30 mnd GS
wv 6 vw;
5 jr OBM
(1 wk GS
voor nietvoorliggende opzetheling)

5 jr GS;
10 jr OBM

Ja/nee
(hof heeft
apart
straf
bepaald
voor nietvoorliggende
opzetheling)

6 WVW
(dood)
+ snelheid
+ gevaarlijk inhalen
6 WVW
(zw.l.l.)
+ snelheid
+ gevaarlijk inhalen

23 mnd
GS;
4 jr OBM
(2 + 2 jr
OBM)
(1 mnd
GS voor
niet-voorliggende
opzetheling)

4 jr 11
mnd GS;
10 jr OBM

Ja/nee
hof moest
nog apart
straf
bepalen
voor feit
dat niet
door
partieel
appel
werd
geraakt

13.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid 6
WVW
(zw.l.l.)
Roekeloosheid

15 mnd GS
wv 5 vw;
3 jr OBM

Onbekend

Onbekend

6 WVW
(dood)
6 WVW
(zw.l.l.)

6 mnd GS
vw;
240 TS;
3 jr OBM
(2 jr + 1 jr
OBM)

Onbekend

Onbekend
(feit 3 lag
hier i.i.g.
niet meer
voor)

14.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid + 8-2
WVW
+ snelheid;
6 WVW
(zw.l.l.)
Roekeloosheid + 8-2
WVW
+ snelheid

30 mnd GS
wv 10 vw;
4 jr OBM
(2 jr + 2 jr
OBM)

36 mnd
GS wv 12
vw;
4 jr OBM

Nee

Nvt

Nvt

Nvt

Nvt

131

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof na
cassatie

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

15.

6 WVW
(dood)
Roekeloosheid + 8-2
WVW
+ snelheid

6 mnd GS
vw;
240 TS;
3 jr OBM

6 mnd GS
vw;
240 TS;
3 jr OBM

Nee

6 WVW
(dood)
+ 8-2
WVW +
snelheid

6 mnd GS
vw;
240 TS;
30 mnd
OBM vw

Bevestiging
vonnis Rb

Nee

16.

6 WVW
(zw.l.l.)
Roekeloosheid

4 mnd GS;
2 jr OBM

6 mnd GS; Nee
2 jr OBM

6 WVW
(zw.l.l.)

240 TS;
2 jr OBM
wv 1 vw

5 mnd GS; Nee
2 jr OBM

17.

6 WVW
(zw.l.l.)
Roekeloosheid + 8-2
WVW
+ snelheid

18 mnd GS;
5 jr OBM
(400 GB
voor onverzekerd
rijden)

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onverzekerd
rijden

Onbekend

De delictsvarianten dood door roekeloosheid en letsel door roekeloosheid kennen
een verschillend strafmaximum. De tweedeling die de strafwet maakt, wordt
hierna gevolgd bij het in kaart brengen van de strafopleggingen en de strafeisen.
4.3

Vóór cassatie: dood door roekeloosheid

In 12 van de 17 strafzaken heeft het hof voorafgaande aan de cassatieprocedure
een straf opgelegd op grond van een bewezenverklaring van (onder meer) de
dood door roekeloosheidsvariant. In 11 van de 12 zaken is een (deels)
onvoorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd. De lengte varieert sterk.
De hoogste straf is opgelegd in zaak 2. De verdachte was na een
betrekkelijk langdurige achtervolging door de politie in een zogenaamde filefuik
achterop de auto van het slachtoffer gereden, ten gevolge waarvan deze om het
leven kwam. Behalve voor roekeloosheid werd de verdachte onder meer
veroordeeld wegens diefstal met geweld en het meermalen plegen van poging tot
doodslag. Ter bestraffing van die misdrijven legde het gerechtshof in totaal 8
jaren gevangenisstraf op alsmede een rijontzegging van 10 jaren. De op één na
132

hoogste straf is opgelegd in zaak 9. Anders dan in zaak 2 is de strafhoogte in dit
geval niet mede bepaald door samenloop met andere zware misdrijven. Het
betrof een spookrijder onder invloed die een frontale botsing veroorzaakte,
waardoor de inzittende van dat andere voertuig om het leven kwam. Het hof
legde 5 jaren gevangenisstraf op en in totaal 10 jaren rijontzegging. De lichtste
gevangenisstraf die is opgelegd betreft een gevangenisstraf van 15 maanden
waarvan 5 voorwaardelijk in combinatie met een rijontzegging van 3 jaren (zaak
13). In deze zaak had de verdachte zijn snelheid verhoogd op het moment dat hij
werd ingehaald door een bedrijfsauto. De bestuurder van de bedrijfsauto
probeerde zijn voertuig te sturen naar de rechterrijstrook, waarna beide auto’s
zijdelings met elkaar botsten. Als gevolg daarvan kwam verdachtes auto in
frontale botsing met een tegemoetkomende personenauto. Een inzittende van
die personenauto overleed daardoor, de ander liep diverse breuken op.
In slechts 1 van de 12 zaken waarin de verdachte is veroordeeld voor dood
door roekeloosheid, is door het gerechtshof – conform de strafeis – geen
onvoorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd (zaak 15). De verdachte had met
ernstige overschrijding van de maximumsnelheid en onder invloed van alcohol
een verkeersongeval veroorzaakt, ten gevolge waarvan zijn naast hem gezeten
vriend, die ten tijde van het gebeuren 30 jaar oud was, is komen te overlijden. Het
hof sloeg in strafmatigende zin onder meer acht op de omstandigheid dat de
verdachte een goede vriend heeft verloren, dat hij volledig open is geweest
richting de nabestaanden, dat hij steun geeft aan en krijgt van die nabestaanden
en dat verdachte zich verantwoordelijk voelt voor de financiële afwikkeling van
het gebeuren. Het hof legde een geheel voorwaardelijke gevangenisstraf op van 6
maanden, een taakstraf van 240 uren en een rijontzegging van 3 jaren.
In alle zaken heeft het hof een onvoorwaardelijke rijontzegging
uitgesproken, telkens voor de duur van drie jaren of meer. Tweemaal is het hof
gekomen tot een verbeurdverklaring van de auto die verdachte bestuurde ten
tijde van het verkeersongeval (zaak 8 en 10).
Hoe verhouden bovengenoemde 12 strafopleggingen door het hof zich tot de
strafopleggingen door de rechtbank onderscheidenlijk de strafeisen door het OM?
Terzijde zij opgemerkt dat de tabel de nodige voorbeelden geeft van gevallen
waarin de strafeisen in eerste en tweede aanleg overeenkomen: in slechts 1 zaak
vorderde de advocaat-generaal een hogere straf dan de officier van justitie (zaak
14), terwijl hij in 5 zaken dezelfde straf eiste (in 6 zaken is een van beide eisen
niet gepubliceerd).
In 11 van de 12 zaken is uit de onderzochte uitspraken op te maken welke
straf de rechtbank heeft opgelegd. In 10 zaken bestaat verschil met de straf die
het hof later heeft opgelegd: in 6 zaken heeft het hof een hogere straf opgelegd
133

dan de rechtbank. Het valt op dat in slechts 4 van de 10 zaken waarin een
straftoemetingsverschil bestaat, zowel het hof als de rechtbank de opgelegde
straffen baseren op de kwalificatie ‘roekeloosheid’ (zaak 3, 7, 8 en 14). In de
overige 6 zaken verschillen telkens ook de onderliggende delicten (zaak 2, 4, 10,
12, 13 en 15).103 Sommige afwijkingen hebben betrekking op het bewijsoordeel
over de vraag of de verdachte al dan niet onder invloed heeft verkeerd ten tijde
van het verkeersongeval of de kwalificatie daarvan als strafverzwarende
omstandigheid in de zin van art. 175 lid 3 WVW (zaak 2 en 4). In zaak 12 en 13
bestaan de grootste verschillen in straftoemeting. In zaak 12 grondt de rechtbank
haar strafoplegging op een bewezenverklaring van onder meer doodslag en de
poging daartoe (5 jaren gevangenisstraf en een rijontzegging van 10 jaren). Het
hof baseert zijn straf op onder meer de culpoze delictsvarianten dood door
roekeloosheid en zwaar lichamelijk letsel door roekeloosheid (30 maanden
gevangenisstraf waarvan 6 voorwaardelijk en 5 jaren rijontzegging). In zaak 13
legt het hof juist een aanmerkelijk zwaardere straf op dan de rechtbank. In die
zaak spreekt de rechtbank vrij van de tenlastegelegde delicten die verband
houden met het dodelijke verkeersongeval dat had plaatsgevonden. Op basis van
een bewezenverklaring van onverzekerd rijden legt zij een geldboete op van 300
euro. Het hof komt tot een ander bewijsoordeel. Het veroordeelt de verdachte
onder meer voor de dood en letsel door roekeloosheidsvariant. Strafoplegging: 15
maanden gevangenisstraf waarvan 5 voorwaardelijk en een rijontzegging voor de
duur van 3 jaren.
In 10 van de 12 zaken wijkt de door het hof opgelegde straf af van de
strafeis van de advocaat-generaal. Ook een deel van deze afwijkingen wordt
gekleurd door verschillen in bewijsoordelen. Zo baseert de advocaat-generaal in 3
zaken zijn strafeis op doodslag, waarna het hof telkens in plaats daarvan
veroordeelt voor roekeloosheid en vervolgens aanmerkelijk lichtere straffen
oplegt (zaak 3, 8 en 10). In 3 zaken is onduidelijk of de advocaat-generaal is
uitgegaan van hetzelfde delict als het hof (zaak 2, 12-13). Daarmee blijven 4 zaken
over waarin een straftoemetingsverschil bestaat, terwijl zowel de strafoplegging
als de strafeis aanknoopt bij de roekeloosheidsvariant (zaak 4, 7, 11 en 14). Het
grootste verschil komt naar voren in zaak 4: de advocaat-generaal eist 3 jaren
gevangenisstraf en een rijontzegging van 3 jaren, het hof legt 24 maanden
gevangenisstraf op waarvan 12 voorwaardelijk en een rijontzegging van eveneens
3 jaren. Het hof woog in strafmatigend opzicht mee dat het om een jonge
verdachte ging, dat hij blijk had gegeven van inzicht en oprechte spijt, dat het
103

Bij zaak 15 moet een slag om de arm worden gehouden voor wat betreft de strafoplegging door de
rechtbank; zij lijkt te hebben vrijgesproken van ‘roekeloosheid’, maar dat is niet met zekerheid op te
maken uit de gepubliceerde uitspraak.

134

delict door zijn status als profvoetballer veelbesproken en bekritiseerd is in de
media en dat veel tijd was verstreken sinds de pleegdatum van het feit.
4.4

Na cassatie: dood door schuld

In cassatie heeft de Hoge Raad 7 van de 12 veroordelingen voor dood door
roekeloosheid vernietigd.104 De arresten die de hoven naar aanleiding daarvan
hebben gewezen zijn alle gepubliceerd (zaak 4, 7, 9, 10, 12, 13 en 15).
In al deze gevallen is het na cassatie oordelende hof teruggevallen op de
bewezenverklaring van schuld, niet bestaande in roekeloosheid. In vrijwel alle
gevallen heeft dit geleid tot een lagere strafoplegging. In zaak 4 is het maar de
vraag of de verdachte na cassatie beter af is. Het hof kwam tot 15 maanden
onvoorwaardelijke gevangenisstraf (en een rijontzegging van 3 jaren), waar in het
gecasseerde arrest 24 maanden gevangenisstraf waarvan 12 voorwaardelijk (en
een rijontzegging van 3 jaren) was opgelegd. In de overige 6 zaken is de
strafoplegging na cassatie zonder meer milder. Wel bestaan aanzienlijke
verschillen in de mate waarin de straf is verlaagd. In 1 van de 6 zaken waarin voor
cassatie een (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf is opgelegd, is na cassatie
geen onvoorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd (zaak 13): in deze zaak is na
cassatie een taakstraf van 240 uren, een voorwaardelijke gevangenisstraf van 6
maanden en een rijontzegging van 3 jaren opgelegd, waar in het gecasseerde
arrest 15 maanden gevangenisstraf waarvan 5 voorwaardelijk was opgelegd. Dit is
een aanzienlijk verschil. Opvallend is dat in 3 van de 7 gevallen het verschil enkel
of vooral tot uitdrukking komt in de duur van de rijontzegging die is uitgesproken
(zaak 9, 10 en 15).
In 4 van de 7 zaken staat vast dat ook het OM in de procedure na cassatie
aanstuurt op een veroordeling voor dood door schuld, niet bestaande in
roekeloosheid. In al deze gevallen komt dit tot uiting in een (aanzienlijk) lagere
strafeis (zaak 4, 7, 9 en 10). In 2 zaken grondt de advocaat-generaal zijn strafeis
ook na cassatie op doodslagvarianten (zaak 12) of roekeloosheid (zaak 10); in het
eerste geval is de strafeis vrijwel gelijk aan die vóór cassatie, in het tweede geval
is deze aanzienlijk milder. In 1 zaak is de vordering na cassatie niet gepubliceerd
(zaak 13).

104

Zaak 9 is tweemaal gecasseerd door de Hoge Raad; enkel de tweede vernietiging houdt verband met
een ontoereikend bewijsoordeel over roekeloosheid.

135

4.5

Vóór cassatie: letsel door roekeloosheid

In 5 van de 17 zaken is het hof gekomen tot een veroordeling voor de letsel door
roekeloosheidsvariant van art. 6 WVW jo. 175 WVW (zaak 1, 5-6 en 16-17).
In 4 van de 5 gevallen is een (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf
opgelegd. Het grootste onvoorwaardelijke strafdeel is opgelegd in zaak 17,
namelijk 18 maanden gevangenisstraf en een rijontzegging van 5 jaren. Het
betreft een zaak waarin de verdachte – die te hard reed – tegen een voor hem
rijdende bromfietser aanbotste, waardoor laatstgenoemde zwaargewond raakte.
De verdachte was een recidivist die opnieuw onder invloed achter het stuur was
gekropen, terwijl hij kort voor de autorit door zijn moeder was gewaarschuwd dat
hij beter niet kon gaan rijden. De laagste onvoorwaardelijke gevangenisstraf die is
uitgevaardigd betreft 4 maanden gevangenisstraf en een rijontzegging van 2 jaren
(zaak 5 en 16). In zaak 16 was de verdachte niet eerder veroordeeld, maar wijkt
het hof in strafverhogende zin af van de LOVS-oriëntatiepunten vanwege onder
meer verdachtes hoedanigheid van taxichauffeur.
In 1 van de 5 zaken is met het oog op de bewezenverklaarde misdrijven
volstaan met de oplegging van een geheel voorwaardelijke gevangenisstraf van 2
maanden, een onvoorwaardelijke taakstraf van 240 uren en een rijontzegging van
2 jaren (zaak 6). De verdachte heeft een ongeluk veroorzaakt nadat hij slingerend,
met wisselende snelheden en op te korte afstand van andere auto’s reed. Hij was
daarbij onder invloed van alcohol en hij beschikte niet over een rijbewijs. Bij de
strafoplegging woog het hof mee dat de verdachte niet eerder was veroordeeld,
dat hij ook zelf ernstig gewond was geraakt en dat een aanzienlijk tijdsverloop
bestond tussen pleegdatum en berechting.
In elk van de 5 strafzaken is een geheel onvoorwaardelijke rijontzegging
uitgesproken van ten minste 2 jaren. In geen enkel geval is het hof overgegaan tot
verbeurdverklaring.
Uit de gepubliceerde uitspraken kan niet worden opgemaakt hoe de strafeisen in
eerste en tweede aanleg zich tot elkaar verhouden. Voor het overige zijn in
slechts 3 van de 5 zaken gegevens voorhanden over de strafeis van de advocaatgeneraal (zaak 1, 16 en 17) of de strafoplegging door de rechtbank (zaak 1, 6 en
17). Vastgesteld kan worden dat zowel het gerecht als het OM in deze zaken de
straftoemeting telkens baseert op de roekeloosheidsvariant.
Over de verhouding tussen de strafoplegging door het hof en de strafeis
van de advocaat-generaal het volgende. In de 3 strafzaken waarin de uitspraken
duidelijkheid verschaffen over de strafeis, knopen zowel het hof als de advocaatgeneraal telkens aan bij de roekeloosheidsvariant maar valt de strafoplegging
lager uit dan geëist. Het verschil in de hierboven genoemde zaak 6, waarin de
136

verdachte zelf ernstig letsel opliep als gevolg van het verkeersongeval, is wezenlijk
te noemen: tegenover de strafoplegging (2 maanden voorwaardelijke
gevangenisstraf, een onvoorwaardelijke taakstraf van 240 uren en een
rijontzegging van 2 jaren) stond een strafeis van 8 maanden gevangenisstraf
waarvan 4 voorwaardelijk en een rijontzegging van 3 jaren.
4.6

Na cassatie: letsel door schuld

De Hoge Raad heeft alle 5 zaken gecasseerd. Slechts 2 van de 5 arresten die het
gerechtshof na cassatie heeft gewezen, zijn gepubliceerd (zaak 1 en 16).
Het hof kwam in beide zaken tot een substantieel lagere straf dan geëist. In
beide zaken viel het hof terug op de letsel door schuld-variant, niet zijnde
roekeloosheid. Op basis van die lichtere schuldgraad valt de strafoplegging in
beide zaken aanmerkelijk lager uit dan in de procedure vóór cassatie. De
advocaat-generaal blijft in zaak 1 voor het anker van roekeloosheid liggen (in de
andere zaak blijft het ankerpunt onduidelijk), terwijl hij in beide zaken zijn strafeis
(vrijwel) handhaaft. Dit leidt in zaak 16, de kort aangestipte zaak over een
taxichauffeur, tot een groot straftoemetingsverschil. Het hof veroordeelt de
verdachte tot 240 uren taakstraf en een rijontzegging van 2 jaren waarvan 1
voorwaardelijk, waar de advocaat-generaal 5 maanden onvoorwaardelijke
gevangenisstraf en 2 jaren rijontzegging had gevorderd.
4.7

Strafbepalende factoren

De onderstaande tabel informeert over factoren die de verschillende hoven
hebben betrokken bij het bepalen van de straf. In een groot deel van de
strafzaken heeft het hof tweemaal een straf opgelegd: vóór cassatie op basis van
een bewezenverklaring van roekeloosheid en ná cassatie op grond van een
bewezenverklaarde lagere schuldgraad. In dergelijke gevallen worden de
strafbepalende factoren in elk van de veroordelingen in de tabel getoond, door te
onderscheiden tussen het oordeel vóór cassatie (bijvoorbeeld zaak 1a) en het
oordeel ná cassatie (zaak 1b). In één geval is tweemaal gecasseerd (zaak 9). In die
zaak worden ook de strafbepalende factoren bij de veroordeling na de tweede
cassatie getoond (zaak 9c).

137

Tabel 11 Roekeloosheid: strafbepalende factoren bij veroordelingen door de
hoogst oordelende feitelijke instantie
Zaak

Algemeen
kader

Ernst
gevolgen

Justitiële
documentatie

1a.

X

X
(onvw GS
vanwege
ernst feit)

X, negatief

1b.

X

X

X, negatief

2.

X

3.

X (straf Rb
doet onvoldoende
recht aan
roekeloosheid)

onder invloed /
overschrijding
max. snelheid
(uitdrukkelijk als
strafverzwarend
gewogen)

Persoonlijke
omstandigheden

- leeftijd verdachte (enigszins
matigend)
- slo. is vriend verdachte
(matigend)
- verd. kampt met
onvermogen om met situatie
om te gaan (matigend)
X (alcohol,
snelheid)

- leeftijd verdachte (enigszins
matigend)
- slo. is vriend verdachte
(matigend)
- verd. kampt met
onvermogen om met situatie
om te gaan (matigend)

X (cannabis)

- verdachte legt
verantwoordelijkheid niet bij
zichzelf, maar bij de
achtervolgende
politieagenten (verzwarend)
- zonder rijbewijs
(verzwarend)

X (first
offender,
hoewel 2 x
strafbesch
voor verkeersdelicten)

138

- geen blijk van inzicht in
gevaarzettende karakter van
handelen;
- ogenschijnlijk gefascineerd
door snelheid; hecht
ogenschijnlijk weinig waarde
aan verkeersveiligheid

Zaak

Algemeen
kader

Ernst
gevolgen

Justitiële
documentatie

onder invloed /
overschrijding
max. snelheid
(uitdrukkelijk als
strafverzwarend
gewogen)

Persoonlijke
omstandigheden

4a.

X

X

X, positief
(niet eerder
voor
soortgelijk feit
veroordeeld)

Onbekend

- jonge leeftijd
- blijk gegeven van inzicht en
oprechte spijt
- door status van
profvoetballer is feit
veelbesproken en
bekritiseerd in de media;
verd. ondervindt nog steeds
negatieve gevolgen;
- veel tijd verstreken sinds
feit (alles strafmatigend)

4b.

X

X

X, positief
(first offender)

Onbekend

- blijk gegeven van inzicht en
spijt betuigd aan
nabestaanden
- door status van
profvoetballer is feit
veelbesproken en
bekritiseerd in de media;
- zeven jaar verstreken sinds
feit (alles strafmatigend; 16
mnd GS uitgangspunt; 1 mnd
aftrek door tijdsverloop)

5a.

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onbekend

5b.

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onbekend

6a.

X (strafdoelen)

X

X, positief
(first offender
verkeer)

6b.

Onbekend

Onbekend

Onbekend

- zelf ernstig gewond
geraakt;
- oud feit (alles matigend)
Onbekend

139

Onbekend

Zaak

Algemeen
kader

Ernst
gevolgen

7a.

7b.

X

Justitiële
documentatie

onder invloed /
overschrijding
max. snelheid
(uitdrukkelijk als
strafverzwarend
gewogen)

Persoonlijke
omstandigheden

X

X (alcohol; vrouw
van 69 met een
eerder drankprobleem moet
weten wat
gevolgen van
dronken rijden
kunnen zijn)

- inspanningen om te komen
tot alcohol-abstinentie, geen
auto meer bestuurd; neemt
nu altijd openbaar vervoer,
schuldbesef en gebukt gaan
onder gevolgen (alles
matigend)

X

- 69 jarige vrouw, blanco
strafblad, groot schuldbesef,
dagelijkse gevolgen, drinkt
geen alcohol meer, neemt
sindsdien alleen openbaar
vervoer (alles matigend,
maar ernst feit brengt toch
mee dat meer GS wordt
opgelegd dan lengte
voorarrest)

8

X
(vergelding
is grondslag
straf)

X, negatief
(eerdere
transactie tzv
ernstige
snelheidsovertreding)

- jeugdige leeftijd (‘ten
voordele’)

9a.

X
(LOVS)
(generale
preventie)

X, negatief
(meerdere
malen tzv
dronken rijden
veroordeeld,
met één keer
al een vw
OBM)

- recidiverisico wordt in
recl.-rapportage hoog
ingeschat

140

Zaak

Algemeen
kader

9b.

X
(LOVS)
(vergelijkbare zaken)

Ernst
gevolgen

9c.

10a.

X
(verhouding tot
andere
strafbare
feiten,
gelet op
strafmax.,
en straffen
bij soortgelijke
feiten)

X

Justitiële
documentatie

onder invloed /
overschrijding
max. snelheid
(uitdrukkelijk als
strafverzwarend
gewogen)

Persoonlijke
omstandigheden

X, negatief
(meerdere
malen tzv
dronken rijden
veroordeeld)

- verd .al meer dan 20 jr
rijinstructrice; als geen ander
bewust van risico’s (rekent
hof de verd. ‘zeer zwaar
aan’)

X, negatief
(meerdere
malen tzv
dronken rijden
veroordeeld;
‘sterk in
nadeel’
meegewogen)

- verd. geeft ruim 6 jr na
fatale incident nog steeds
geen blijk van inzicht in
laakbaarheid van haar
handelen (rekent hof verd.
‘zwaar aan’)

X

X (alcohol; zie
bijz.)

141

- na feit niet direct
bekommerd om situatie slo,
maar had alleen oog voor
eigen situatie

Zaak

Algemeen
kader

Ernst
gevolgen

Justitiële
documentatie

onder invloed /
overschrijding
max. snelheid
(uitdrukkelijk als
strafverzwarend
gewogen)

Persoonlijke
omstandigheden

X

X (alcohol +
snelheid; verd.
kennelijk bewust
van risico’s en
toch gaan rijden)

- na feit niet bekommerd om
situatie slo; had alleen oog
voor eigen situatie
- niet vrijwillig gemeld;
- verd. – die niet eerder is
veroordeeld – zal rest van
zijn leven met gevolgen
worden geconfronteerd;
- reeds 930 dagen in
voorarrest;
- OBM om verd. onjuistheid
van zijn handelen te laten
inzien

X

X

X

- op initiatief van verd heeft
gevaarlijk verkeersconflict
plaatsgevonden dat in fatale
aanrijding is geëindigd

X

X, negatief
(reeds
veelvuldig
veroordeeld
voor strafbare
feiten, met
name
vermogensdelicten)

X (snelheid)

- verd niet in bezit rijbewijs;
- extreem hoge snelheid
onder gevaarlijke
omstandigheden;
(strafverhogend)
- verd zelf ook zwaar
lichamelijk letsel opgelopen;
- spijt en medeleven betuigd
aan betrokkenen en geeft te
kennen nog dagelijks bij het
feit stil te staan;
- staat open voor
reclasseringstoezicht;
- art. 63 Sr v.t.
(strafmatigend)

10b.

11.

12a.

X
(strafmax +
soortgelijke
feiten;
LOVS)

142

Zaak

Algemeen
kader

12b.

X
(strafmax
en soortgelijke
feiten)

13a.

Onbekend

13b.

Ernst
gevolgen

Justitiële
documentatie

onder invloed /
overschrijding
max. snelheid
(uitdrukkelijk als
strafverzwarend
gewogen)

X, negatief
(algemeen en
verkeer)

Persoonlijke
omstandigheden

- verd was niet in bezit
rijbewijs, is op zware motor
gaan rijden die hij niet
kende;
- pas op zitting Rb heeft verd
erkend dat hij bestuurder
was en niet zijn
duopassagier; zorgde lange
tijd voor onzekerheid bij
nabestaanden (alles ten
nadele verd.);
- verd zelf ook gewond;
- spijt betuigd, medeleven
getoond;
- art. 63 Sr v.t.;
- undue delay

Onbekend

Onbekend

Onbekend

X

X, positief
(first offender)

143

Onbekend
- zelf ook blijvend letsel
opgelopen (samen met first
offender-argument leidt dit
tot een geheel voorw. GS)
- ernst feit brengt extra TS
mee

Zaak

Algemeen
kader

Ernst
gevolgen

Justitiële
documentatie

onder invloed /
overschrijding
max. snelheid
(uitdrukkelijk als
strafverzwarend
gewogen)

Persoonlijke
omstandigheden

4.

X

X

X
(first offender
soortgelijke
feiten)

X (alcohol, drugs)

- ondanks onder invloed zijn,
grote snelheid en kennis van
de flauwe bocht in de weg
heeft verd zich zo gedragen
(achterom kijken naar
medepassagier achterin om
iets te zeggen)
- verweer dat dood/letsel
medepassagiers mede eigen
schuld is door niet-dragen
gordel wordt verworpen;
- hetzelfde geldt t.a.v.
instappen in de auto van
verdachte terwijl zij wisten
dat verd had gedronken.

15a.

X

X, positief
(first offender
soortgelijke
feiten)

- verd heeft goede vriend
verloren;
- verd is volledig open
geweest richting
nabestaanden;
- verd krijgt van en geeft aan
nabestaanden steun;
- verd voelt zich
verantwoordelijk voor de
financiële afwikkeling van
het gebeuren
(alles strafmatigend)

144

Zaak

Algemeen
kader

15b.

X

16a.

X
(LOVS)

16b.

Ernst
gevolgen

Justitiële
documentatie

onder invloed /
overschrijding
max. snelheid
(uitdrukkelijk als
strafverzwarend
gewogen)

Persoonlijke
omstandigheden

- o.g.v. tijdsverloop en
bijzondere omstandigheden
(o.a. steun die nabestaanden
geven aan en ontvangen van
verdachte; verlies beste
vriend; mate waarin verd
zich e.e.a. aantrekt) geen
onvoorwaardelijke GS noch
onvoorwaardelijke OBM;
- in straf Rb en vordering AG
komt bijzondere ernst van
het bewezen verklaarde
onvoldoende tot uitdrukking
X
(zeer zwaar
lichamelijk
letsel slo.)

X, negatief
(8 mnd na
ongeval
opnieuw forse
snelheidsovertr.
begaan)

X (snelheid)

- er wordt in negatieve zin
afgeweken van LOVS omdat
verd taxichauffeur is en veel
te hard op de trambaan –
waar strikte
snelheidsbeperkingen gelden
– heeft gereden

X
(zeer zwaar
lichamelijk
letsel slo.)

X, negatief
X (snelheid)
(8 mnd na
ongeval forse
snelheidsovertr. begaan);
+ constatering
dat niet eerder
strafbare
feiten zijn
begaan
volgens
documentatie

- verd wordt aangerekend
dat hij als taxichauffeur (die
zich als voorbeeld zou
moeten gedragen) zich zo
onvoorzichtig heeft
gedragen op de trambaan,
waar strikte
snelheidsbeperkingen gelden

17a.

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onbekend

17b.

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onbekend

145

5.

Straftoemeting bij art. 6 WVW en rijden onder invloed

5.1

De uitspraken

Deze categorie bevat 26 strafzaken waarin (a) een overtreding van art. 6 WVW de
basis voor de veroordeling heeft gevormd en (b) verdachte ten tijde van die
overtreding een voertuig bestuurde, terwijl hij verkeerde onder invloed dan wel
hij nadien heeft geweigerd mee te werken aan een daarop betrekking hebbend
onderzoek (art. 175 lid 3 WVW). In alle gevallen draait het om veroordelingen
door een gerechtshof.
Tabel 12 Vindplaatsen uitspraken over art. 6 WVW en rijden onder invloed
Nummer
zaak

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

1.

GHARL:2016:3214

RBOVE:2015:4300

2.

GHAMS:2016:1981

Onbekend

3.

GHARL:2016:435

RBOVE:2015:4436

4.

GHDHA:2016:255

Onbekend

5.

GHSHE:2015:2095

Onbekend

6.

GHSHE:2015:1595

RBOBR:2014:1149

GHARL:2014:9147

RBGEL:2013:4317

8.

GHSHE:2014:5336

Onbekend

9.

GHARL:2014:7361

Onbekend

10.

GHARL:2014:6942

Onbekend

11.

GHSHE:2014:485

RBOBR:2013:2987

12.

GHARL:2013:9058

RBONE:2013:BY9588

13.

GHDHA:2013:4809

Onbekend

14.

GHLEE:2012:BV9979

Onbekend

15.

GHSGR:2012:BW7667

Onbekend

16.

GHSHE:2012:BW7511

Onbekend

7.

ECLI Hoge Raad

HR:2016:303

146

Nummer
zaak

ECLI Hoge Raad

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

17.

HR:2014:3105

GHSHE:2012:BY1284

RBSHE:2011:BR5890

18.

HR:2013:BZ6518 GHLEE:2011:BP2692

RBGRO:2010:BL7363

19.

GHSGR:2011:BU5850

RBMID:2010:BL7388

20.

GHSGR:2011:BT6911

RBSGR:2010:BM6689

21.

GHSGR:2010:BL7058

Onbekend

22.

GHSHE:2011:BP2613

Onbekend

23.

GHARN:2010:BM0056

RBZLY:2009:BJ8171

24.

GHARN:2010:BN3886

Onbekend

25.

GHLEE:2010:BM1945

Onbekend

26.

GHLEE:2010:BL7563

RBASS:2009:BJ8772

5.2

De strafopleggingen en de strafeisen

In paragraaf 4 zijn de geldende strafmaxima en de destijds toepasselijke
oriëntatiepunten naar voren gebracht. De onderstaande tabel informeert over de
strafopleggingen en de strafeisen.
Tabel 13 Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van art. 6 WVW en rijden
onder invloed
Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

1.

Dood door
schuld, in
toestand
8/2(b) +
ernstige
overschrijding
max. snelheid

2 jr GS;
4 jr OBM

Onbekend

Nee

2 jr + 6
mnd GS;
4 jr OBM

2 jr GS;
4 jr OBM

Nee

147

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

2.

Dood door
schuld, niet
voldaan bevel
163/6

7 mnd GS
wv 3 vw;
180 TS;
3 jr OBM
wv 1 vw

7 mnd GS; 163/6
2+1 jr
WVW
(voortgeOBM
zette
handeling)

7 mnd GS ;
800 GB
(163);
2+1 jr OBM

3.

Dood door
schuld, in
toestand
8/2(b);
Letsel door
schuld, in
toestand
8/2(b)

4 jr GS;
2x 5 jr
OBM;
VV auto

4 jr GS;
10 jr
OBM;
VV auto

Nee

4 jr GS;
10 jr OBM;
VV auto

4 jr GS;
5 jr OBM;
VV auto

Nee

4.

Letsel door
schuld, in
toestand
8/2(a)

10 wk GS
wv 5 vw;
18 mnd
OBM

Onbekend

(Ja; onbekend;
meerdaadse
samenloop)

2 mnd GS;
18 mnd
OBM

Onbekend

Nee

5.

Letsel door
schuld, in
toestand
8/3(b)

240 TS;
2 jr OBM
wv 1 vw

240 TS;
2 jr OBM

Nee

240 TS;
2 mnd GS
vw ;
2 jr OBM

Onbekend

Nee

6.

Letsel door
schuld, in
toestand 8/3 +
gevaarlijk
inhalen

18 mnd
GS wv 6
vw;
5 jr OBM;

Onbekend

8/3
WVW

4 jr GS wv 1
vw;
5 jr OBM

6 jr GS;
10 jr OBM

Ja (poging
doodslag
naast 8 WVW;
eendaads)

148

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

Ja (meerdaadse)

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

7.

Letsel door
schuld, in
toestand 8/1

12 wk GS
wv 6 wk
vw;
3 jr OBM

2 wk HS
(5 WVW)
2 mnd GS
wv 1 vw;
3 jr OBM

8/2 (a)
(eendaadse
aangenomen
met letsel
door
schuld, in
toestand
8/1);
7/1 WVW

2 wk HS (5
WVW);
2 mnd GS
wv 1 vw
(8+7/1);
2 jr OBM
(7/1)

7 mnd GS; Ja (deels: 5
WVW i.p.v. 6;
3 jr OBM
8 en 7/1))

8.

Letsel door
schuld

9 mnd GS; 12 mnd
GS;
3 jr OBM
3 jr OBM;
(200 GB
107/1)

107/1
WVW
(200 GB)

24 mnd GS;
4 jr OBM

Onbekend

Ja (Letsel door
roekeloosheid
in toestand
8/2(b))

9.

Dood door
schuld 8/2(b)
WVW

3 jr GS wv
1 vw;
4 jr OBM

4 jr GS wv
1 vw;
4 jr OBM;
Geen
straf 107
WVW

107/1
WVW
(geen
straf)

Onbekend

Onbekend

Onbekend

10.

Dood door
schuld, in
toestand
8/3(a); 8/3(a)
(eendaads)

20 mnd
GS wv 6
vw;
3 jr OBM

36 mnd
GS wv 6
vw;
5 jr OBM

Nee

4 jr GS wv 6
mnd vw;
3 jr OBM

Onbekend

Ja (doodslag)

11.

Dood door
schuld, in
toestand 8/1

18 mnd
GS vw (6
WVW +
poging
ZM)
240 TS;
4 jr OBM

Onbekend/
TS
conform
Hof

Poging
zware
mishandeling
8 WVW;
Diefstal;
(8+310:
2 mnd GS
(VW);
1 jr OBM)

2 mnd HS;
1 jr OBM
(5 WVW)

12 mnd
GS vw;
240 TS;
5 jr OBM

Ja (5WVW ipv
6; mishandeling
i.p.v. poging
ZM)

149

Andere
kwalificatie

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

12.

Letsel door
schuld, in
toestand 8/1

6 mnd GS
vw;
240 TS;
2 jr OBM

Onbekend

Nee

6 mnd GS;
2 jr OBM

6 mnd GS; Ja (feit 1
primair: Letsel
3jr OBM
door schuld, in
toestand 8/1;
feit 2: 8 WVW)

13.

Lichamelijk
letsel door
roekeloosheid,
in toestand
8/1
(meermalen)

30 mnd
GS wv 6
mnd vw;
5 jr OBM;
VV auto

36 mnd
GS wv 6
vw

5 WVW (1
wk HS)

36 mnd GS
wv 6 vw;
7 jr OBM

Onbekend

Ja (i.e.g.
verschil feit 1:
poging doodslag i.p.v.
letsel door
roekeloosheid)

14.

Dood door
schuld, in
toestand 8/1
(meermalen)

6 mnd GS
vw;
240 TS;
3jr OBM

2 jr GS;
3 jr OBM

Nee

(Kennelijk
hoger)

Onbekend

Onbekend

15.

Letsel door
schuld, in
toestand 8/2

150 TS;
18 mnd
OBM

240 TS;
1 mnd GS
vw;
18 mnd
OBM

8/2(a)
WVW

100 TS;
18 mnd
OBM wv 12
vw

Onbekend

Onbekend

16.

Letsel door
schuld, in
toestand
8/2(a)

3 mnd GS
vw;
240 TS;
3 jr OBM
(art. 6) wv
1 vw;
(geen
straf/
maatregel
art. 5)

240 TS;
3000 GB;
2 jr OBM
wv 8 vw;
(5 geen
straf/
maatregel)

8/2(a)
(eendaadse aangenomen
met 6 in
toestand
8/2(a);
7/1
WVW;
5 WVW

180 TS;
3000 GB;
2 jr OBM;
(geen
straf/maatregel 5)

Onbekend

Nee

17.

Dood door
schuld, in
toestand
8/2(a)

6 mnd GS
vw;
240 TS;
2 jr OBM
wv 6 vw

6 mnd GS; Nee
3 jr OBM

Geen straf/
maatregel
5 WVW
6 mnd
OBM t.z.v.
8

12 mnd
GS;
3 jr OBM

Ja (5 WVW en
8 WVW)

150

Andere
kwalificatie

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

18.

Dood door
roekeloosheid,
in toestand
8/2 + ernstige
overschrijding
max snelheid;
Letsel door
roekeloosheid,
in toestand
8/2 + ernstige
overschrijding
max snelheid

30 mnd
GS wv 10
vw;
2x2 jr
OBM

36 mnd
GS wv 12
vw;
4jr OBM

Nee

36 mnd GS;
4 jr OBM

24 mnd
GS;
4 jr OBM

(Ondergeschikt: 1 feit
(letsel en dood
door
roekeloosheid)

19.

Dood door
schuld, in
toestand
8/3(b)

9 mnd GS
vw;
240 TS; 3
jr OBM

Onbekend (Hof
kiest voor
‘andere
strafmodaliteit’
dan OM)

Nee

12 mnd GS;
3 jr OBM

18 mnd
GS;
3 jr OBM

Nee

20.

Dood door
schuld, in
toestand 8/1

18 mnd
GS wv 12
vw;
120 TS;
5 jr OBM;
VV auto

4 jr GS wv
1 vw;
5 jr OBM;
VV auto

7/1 WVW

4 jr GS wv 1
vw;
5jr OBM;
VV auto

4 jr GS wv
1 vw;
5jr OBM;
VV auto

Ja

21.

Dood door
schuld, in
toestand 8/2

30 mnd
GS;
5 jr OBM;
(geen
straf/
maatregel
5 WVW)

30 mnd
GS;
5 jr OBM;
(5 WVW
onbekend)

8/2 aanhef en
onder b;
7/1;
5 WVW
(alles
eendaads)

30 mnd GS;
5 jr OBM;
(geen straf/
maatregel
5 WVW)

Onbekend

Nee

151

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

22.

Dood door
schuld, in
toestand 8/3;
Letsel door
schuld, in
toestand 8/3
(meermalen
(3))

12 mnd
GS wv 6
vw;
5 jr OBM;
VV auto

15 mnd
wv 5 vw;
5 jr OBM;
VV auto

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

23.

Dood door
schuld, in
toestand 8/1

4 jr + 6
mnd GS;
8 jr OBM

6 jr GS;
8 jr OBM
(+2x 1jr
OBM
t.z.v.
7WVW)

7/1 WVW
(x2) (+2x
OBM 1jr)

6 jr GS;
8 jr OBM
(+2x1 t.z.v.
7/1);
VV auto

6 jr GS;
10 jr
OBM;
VV auto

(ondergeschikt: dood
door schuld, in
toestand 8/1
of 8/2)

24.

Dood door
schuld, in
toestand 8/1

4 mnd GS
vw;
240 TS;
3 jr OBM

4 mnd GS
vw;
240 TS;
3 jr OBM

Nee

4 mnd GS
vw;
240 TS;
3 jr OBM

4 mnd GS
vw;
240 TS;
3 jr OBM

Nee

25.

Letsel door
schuld, in
toestand 8/1;
niet voldaan
bevel 163/6

12 mnd
GS wv 6
vw;
240 TS;
3 jr OBM

12 mnd
GS wv 6
vw;
240 TS;
3 jr OBM

Nee

Onbekend
(hoger dan
Hof)

onbekend

Onbekend

26.

Dood door
schuld (meermalen (2)), in
toestand 8/1
en 8/3

30 mnd
GS;
5 jr OBM

4 jr 3 mnd
GS;
5 jr OBM

Diefstal in
vereniging x2;
107/1
WVW
(250 GB)

20 mnd GS

5 jr GS

Nee

Uit bovenstaande tabel volgt dat in 15 van de 26 strafzaken in hoogste instantie is
veroordeeld voor de dood door schuld-variant van art. 6 WVW. In 9 zaken is
verdachte veroordeeld voor de letsel door schuld-variant. Deze 24 zaken hebben
gemeen dat telkens sprake is van schuld die niet bestaat in roekeloosheid. De
overige 2 zaken betreffen veroordelingen voor de roekeloosheidsvariant, waarbij
sprake is van (dodelijk) letsel bij een of meer slachtoffers (zaak 13 en 18).
152

Bij een veroordeling voor de dood door schuld-variant is in 11 van de 15 gevallen
een (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd. De duur daarvan
varieert sterk. Dit indiceert dat de onderliggende strafbare gedragingen een zeer
verschillend karakter kunnen hebben. In zaak 2 is de laagste onvoorwaardelijke
gevangenisstraf opgelegd, te weten 7 maanden waarvan 3 maanden
voorwaardelijk (daarnaast legde het hof in die zaak een onvoorwaardelijke
taakstraf op van 180 uren alsmede een rijontzegging van 3 jaren waarvan 1 jaar
voorwaardelijk). De verdachte in deze zaak had een auto bestuurd die door zijn
toedoen van de weg was geraakt, waarna de auto een aantal keren over de kop
was geslagen. De bijrijder overleed aan de gevolgen van het ongeval. Daarnaast
had de verdachte nadien niet voldaan aan een bevel mee te werken aan een
bloedonderzoek (art. 163 lid 6 WVW), welk delict werd aangemerkt als een
voortgezette handeling (en daarmee niet als strafverzwarende omstandigheid in
de zin van art. 175 lid 3 WVW). Bij de strafoplegging betrok het hof diverse
persoonlijke omstandigheden van de verdachte, onder meer dat de verdachte
meedeelde in het leed nu hij bevriend was geweest met de overleden bijrijder,
dat hij ten tijde van de berechting doende was om een eigen bedrijf op te starten
en dat kort na de zittingsdatum uitvoering zou worden gegeven aan een
omgangsregeling met zijn zoontje. De hoogste onvoorwaardelijke gevangenisstraf
is opgelegd in een zaak waarin de verdachte zwaar onder invloed zijn auto
bestuurde, hij op de verkeerde weghelft reed en hij met dodelijk gevolg een kind
schepte dat zich in een berm bevond (zaak 23). In deze zaak werd de verdachte
daarnaast veroordeeld voor het tot tweemaal toe verlaten van de plaats van een
ongeval – zowel na de aanrijding van het kind als na het plaatsvinden van een
verkeersongeval enkele maanden daarvoor – terwijl ook een aantal niet nader
aangeduide ad informandum gevoegde feiten werden meegenomen in de
straftoemeting. Het hof legde een onvoorwaardelijke gevangenisstraf op van 4
jaren en 6 maanden alsmede een rijontzegging van 8 jaren. Daarbij speelde onder
meer een rol dat de verdachte een aanzienlijke hoeveelheid alcohol had genuttigd
voorafgaand aan het verkeersongeval, dat hij een bagatelliserende houding had
aangenomen ten aanzien van zijn alcoholgebruik, dat hij ten tijde van het
dodelijke verkeersdelict wist dat aan hem een rijontzegging was opgelegd en dat
zijn rijbewijs ongeldig was verklaard en dat hij na het plaatsvinden van het
verkeersongeval alles in het werk had gesteld om zijn identiteit verborgen te
houden. De andere veroordelingen voor de dood door schuld-variant – 4 van de
15 zaken – hebben telkens geresulteerd in de oplegging van een geheel
voorwaardelijke gevangenisstraf (zaak 14, 17, 19 en 24). Deze 4 zaken hebben
verder gemeen dat die straf telkens is gecombineerd met de oplegging van een
onvoorwaardelijke taakstraf van 240 uren (het wettelijk maximum) alsmede de
oplegging van een (deels) onvoorwaardelijke rijontzegging (van verschillende
153

duur). Bij de veroordelingen voor de dood door schuld-variant blijkt de rechter
zonder uitzondering een (deels) onvoorwaardelijke rijontzegging op te leggen (15
van de 15 gevallen). Daarentegen kiest de rechter veel minder vaak voor de
verbeurdverklaring: in slechts 3 zaken is verdachtes auto verbeurd verklaard (zaak
3, 20 en 22).
In een enkel geval bestaat een groot verschil tussen de strafoplegging en de
strafeis ten aanzien van de dood door schuld-variant. Een deel van die verschillen
vindt zijn oorzaak in een uiteenlopend bewijsoordeel over het strafbare
verkeersgedrag. In dat verband kan het bijvoorbeeld gaan om de kwestie of de
schuld al dan niet bestaat in roekeloosheid (zaak 10, 20 en 26). Uit de tabel kan
worden afgeleid dat ook grote verschillen kunnen bestaan in het geval de
strafoplegging en de strafeis zijn toegesneden op dezelfde strafrechtelijke
kwalificatie van het bewezenverklaarde (zaak 14, 17, 19). Zaak 14 biedt een
voorbeeld. In die zaak is 2 jaren gevangenisstraf in combinatie met 3 jaren
rijontzegging geëist. In plaats daarvan komt het hof tot de oplegging van 240 uren
taakstraf gekoppeld aan 6 maanden geheel voorwaardelijke gevangenisstraf en 3
jaren rijontzegging. Het hof motiveert de aanzienlijk lagere strafoplegging door te
wijzen op de toepasselijke LOVS-oriëntatiepunten (uitgangspunt: 6 maanden
onvoorwaardelijke gevangenisstraf en 2 jaren rijontzegging) en de persoonlijke
omstandigheden van de verdachte (zelf lichamelijk letsel door het ongeval,
impact van berichtgevingen in de pers en ontslag als gevolg van de strafrechtelijke
vervolging). Ook de strafoplegging in eerste en tweede aanleg kan sterk
uiteenlopen. Zo zijn er zaken waarin het hof aanmerkelijk lager straft dan de
rechtbank deed (zaak 18, 19, 23) en is er een zaak waarin het hof juist
aanmerkelijk zwaarder straft (zaak 26).
Bij de veroordelingen voor de letsel door schuld-variant van art. 6 WVW
kiest de rechter in het merendeel van de strafzaken voor het opleggen van een
(deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf (5 van de 9 zaken). Van deze 5 zaken is
de laagste (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf een straf van 10 weken
waarvan 5 weken voorwaardelijk en oplegging van 18 maanden rijontzegging
(zaak 4). In deze zaak nam het hof bij het bepalen van het onvoorwaardelijk
strafdeel in ogenschouw dat de verdachte ten tijde van de berechting een vaste
baan had; bij de bepaling van de duur van de gevangenisstraf werd rekening
gehouden met het aantal vakantiedagen dat de verdachte ter beschikking stond.
De hoogste straf is opgelegd in zaak 6, een zaak waarin de verdachte culpoos een
frontale botsing veroorzaakte met een ander voertuig waardoor twee inzittenden
van dat voertuig (zwaar) lichamelijk letsel opliepen. Het hof legde 18 maanden
gevangenisstraf op waarvan 6 voorwaardelijk en een rijontzegging voor de duur
van 5 jaren. In deze zaak – waarin de OvJ, de rechtbank en de AG het strafbare
gedrag kwalificeerden als poging tot doodslag – verkeerde de verdachte onder
154

invloed ten tijde van het verkeersdelict, had hij aanzienlijk harder gereden dan
toegestaan en had hij gevaarlijk ingehaald. Bij de straftoemeting betrok het hof
verder dat verdachte zijn leven een positieve wending had gegeven onder meer
door zich te laten behandelen door een psycholoog en door geen alcohol meer te
nuttigen. In de overige 4 zaken werd de oplegging van een (deels)
onvoorwaardelijke rijontzegging gecombineerd met de oplegging van een geheel
voorwaardelijke gevangenisstraf en/of een onvoorwaardelijke taakstraf. Bij alle 9
veroordelingen voor de letsel door schuld-variant werd een (deels)
onvoorwaardelijke rijontzegging opgelegd. De rechter heeft in 1 zaak gekozen
voor een verbeurdverklaring, in het betreffende geval van verdachtes auto (zaak
13).
Bij 2 van de 9 veroordelingen bestaat een groot verschil tussen de hoogte
van de opgelegde straf in appel enerzijds en de strafeis en/of strafoplegging in
eerste aanleg anderzijds (zaak 6 en 8). Het gemeenschappelijk kenmerk van beide
zaken is dat de discrepantie mede kan worden teruggevoerd op de uiteenlopende
kwalificatie van het verkeersdelict (letsel door schuld onderscheidenlijk door
roekeloosheid). In één van de twee zaken waarin de hoogste rechter in verband
met art. 6 WVW wél tot letsel door roekeloosheid kwam, blijkt dat in een dergelijk
geval hoge straffen kunnen worden opgelegd; het hof kwam tot oplegging van 30
maanden gevangenisstraf waarvan 6 voorwaardelijk alsmede 5 jaren rijontzegging
onvoorwaardelijk (zaak 13: het draaide om meerdere overtredingen van art. 6
WVW).
5.3

Strafbepalende factoren

Tabel 14 Art. 6 WVW, onder invloed: strafbepalende factoren bij
veroordelingen door de hoogst oordelende feitelijke instantie
Zaak

Algemeen
kader

Ernst
gevolgen

Verwijt eerder of
later handelen

Justitiële
documentatie

1.

X

X

- alcohol;
- snelheid;
- ‘gewaarschuwd
zijn’ niet strafverhogend, want:
staat niet vast dat
verd. dit gehoord
heeft

Niet eerder
veroordeeld;
wel eerder
transactie
(geen effect
ten nadele,
want te lang
geleden)

155

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

- geeft indruk in
aanzienlijke mate
geraakt

Ernst
gevolgen

Verwijt eerder of
later handelen

Justitiële
documentatie

2.

X,
Verhogend

- onder invloed
besturen wordt
verd. in het
bijzonder
aangerekend
- weigeren
meewerken alcoonderzoek

X

3.

X

- alcohol, werd
niet in staat
geacht auto te
besturen en
daadwerkelijk
gewaarschuwd

X, verhogend

Zaak

Algemeen
kader

4.

5.

X, verhogend

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

- Verantwoordelijkheid
als verkeersdeelnemer
veronachtzaamd;
- verdachte deelt in leed
(overleden s.o. =
vriend);
- matigend: doende
opstart eigen bedrijf;
weer contact met kind
(omgangsregeling);
- rijbewijsafhankelijkheid:
daardoor OBM deels vw
Nee
(onderzocht:
volledig toe te
reken)

- feit in proeftijd
eerdere veroordeling;
volstrekt ongevoelig
voor waarschuwingen
uit verleden;
hardleersheid; nu wel
meer inzicht getoond
- ernstig gebrek aan
verantwoordelijkheidsgevoel veiligheid andere
verkeersdeelnemers;
- niet getracht contact
te zoeken met s.o.
(weinig inzicht in
laakbaarheid handelen)
- duur onvw deel GS:
omdat verd. nu vaste
baan heeft (en straf kan
uitzitten door opnemen
vakantiedagen)
- OBM deels vw i.v.m.
rijbewijsafhankelijkheid
werk

X

156

Zaak

Algemeen
kader

6.

Ernst
gevolgen

Verwijt eerder of
later handelen

Justitiële
documentatie

X

- alcohol
- aanzienlijk
harder gereden
- gevaarlijk
ingehaald

X, verhogend
(8WVW)

- Positieve wending: in
behandeling, geen
alcohol meer, krijgt hulp
versl. zorg, wil in
toekomst begeleid
wonen (zorgen voor
deels vw straf)
- dat verd. koerier wil
worden: geen matigend
effect op duur OBM

X
(verd. niet
weerhouden)

- Deel vw door p.o. (niet
benoemd)

7

X

X
(beperkt
letsel
‘geenszins aan
verd. te
danken’)

- Niet meer in
bezit rijbewijs
- o.i. alcohol &
drugs
- voorafgaand
door rood licht
- plaats ongeval
verlaten

8.

X

X

- Geen geldig
rijbewijs
- Onverzekerd
voertuig, vals
kenteken
- hoge snelheid;
wegwerkzaamhe
den (alle 3:
afwijking naar
boven)

X, verhogend
(door
aard/
ernst
geen
geheel vw
straf of
forse TS)

- aanmerkelijke
hoeveelheid
alcohol genuttigd;
enkele joints
gerookt
- geen rijbewijs
- zeer
onverantwoordelijk

9.

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

- undue delay: 1 maand
aftrek

X, verhogend

157

- problematiek (o.m.
beperkt sociaal
aanpassingsvermogen)
- hoog recidiverisico
(i.r.t. alcohol)
- bereid mee te werken
aan behandeling

Zaak

Algemeen
kader

Ernst
gevolgen

Verwijt eerder of
later handelen

Justitiële
documentatie

10.

X

X

- Verd. wist dat
hij teveel
gedronken had
- had aanbod
gebruik fiets
afgewezen
- was uur vóór
ongeval in een
greppel beland

X

X

- Te hoge
snelheid
- o.i. diverse
verdovende
middelen
- risico genomen:
zwaar lich. letsel
agent in burger

- Reeds ingezet
hulp/behandeltraject
vergt oplegging vw
maar langere GS
- Niet ‘indruk’ dat verd.
bewust is van aangerichte; geen ‘intrinsieke
motivatie’ langdurige
onthouding GBH
- ad info feiten (diefstal
kentekenplaten)

12.

- Niet behoorlijk
tot rijden in staat
- zeer
gevaarzettend
voorafgaand
rijgedrag

- Hulp gezocht om af te
kicken van GHB;
plannen starten eigen
bedrijf (omstandigh.
leiden tot vw GS); ter
compensatie: forse
werkstraf/OBMonvw

13.

- Aanmerkelijke
mate onder
invloed
- voorafgaand aan
ongeval elders
gevaar
veroorzaakt
- so.’s veel leed
bezorgd; voetganger angst
aangejaagd

11.

Blanco
strafblad NL;
in Polen
veroordeeld
tot OBM 1 jr

158

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

- Pas 20 jr oud
- dat hij in opleiding wil
tot vrachtwagenchauffeur: geen
matigend effect OBM

- Geen enkel
verantwoordelijkheidsgevoel jegens
medeweggebruikers
t.t.v delict

Zaak

Algemeen
kader

14.

X

15.

Ernst
gevolgen

Verwijt eerder of
later handelen

Justitiële
documentatie

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

- Onder invloed
bewustzijnsbeïnvloedende
middelen

Blanco
strafblad

- Advies reclassering:
verd. voelt zich
verantwoordelijk,
aanvaardt
consequenties, bewust
impact op
nabestaanden
- verd. ook gewond,
continu pijn
- persaandacht
- ontslagen

X

- Aanzienlijke
hoeveelheid
alcohol

X

- Geen enkel
verantwoordelijkheidsgevoel t.t.v delict
- matigende werking
(onbenoemde)
persoonlijke
omstandigheden, op
hoofdstraf en deel vw
OBM

16.

X

X

- aanzienlijke
hoeveelheid
alcohol (+ mate
overschrijding
wettelijke norm)
- verlaten plaats
ongeval

Blanco
strafblad,
verminderend

- managementfunctie;
kostwinner (invloed
modaliteit: TS) en heeft
schulden (geen GB)

17.

X

X

- alcohol

blanco
strafblad

- Grote impact op
verdachte; trekt zich
leed s.o. aan

18.

X

X

- passagiers
droegen geen
gordel
- drugs/alcohol
benoemd

X

- Ttz besproken, niet
nader genoemd

159

Ernst
gevolgen

Verwijt eerder of
later handelen

Justitiële
documentatie

19.

X

- nuttigen alcohol

X

- Draagt last dood beste
vriend
- forse vitale depressie
door PTSS

20.

X

- Te veel alcohol
genuttigd
- doorrijden,
mede met gevolg
dat geen
alcoholoz kon
plaatsvinden

X, verhogend

- eerder gevolgde
alcocursus kennelijk
geen effect
- blijk t.t.z. ernst in te
zien en gaat eronder
gebukt (uitdrukkelijk:
andere interpretatie
‘proceshouding’)
- jonge verdachte

X

- aanzienlijke
hoeveelheid
alcohol
- verhogen
snelheid voor
bocht, te hard
rijden en te hard
remmen
- enkele dagen
ervoor aanrijding,
doorgereden na
ongeval

X

- Realisatie: leed
nabestaanden (s.o. was
vriend, laat gezin
achter)

X

- zou BOB zijn,
toch gedronken/joints gerookt
- ruime
overschrijding
max snelheid

Zaak

21.

22.

Algemeen
kader

X

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

- Ontremmend effect
alcohol/drugs
- relatieve
onervarenheid
- verantwoordelijk voor
veiligheid passagiers
- jonge leeftijd
- inzicht in laakbaarheid
gedrag

160

Zaak

Algemeen
kader

Ernst
gevolgen

Verwijt eerder of
later handelen

Justitiële
documentatie

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

23.

X

X

- Aanzienlijke
hoeveelheid
alcohol
- OBM/rijbewijs al
ongeldig
- Doorrijden na
ongeval (alles
gedaan om
identiteit te
verbergen)

X

X (enigszins)
maar geen
matigend
effect.

- Bagatelliserende
houding t.o.v. alcohol
- ad info feiten

24.

X

X

Nee

X

- Gebukt onder
gevolgen, maar ook
vanwege mogelijke straf
- Ook zelf behoorlijk
gewond
- Gemotiveerde
deelname
hulpverlening; geen
onvw straf om dit kans
te geven

25.

X

Weigeren
meewerken
bloedonderzoek

X

- Geen blijk
verantwoordelijkheidsgevoel inzittenden of
voor verkeersveiligheid
algemeen, anderzijds
willen meewerken aan
verplicht hulptraject
- ‘oprecht spijt’ ttz
- ‘zwaar gebukt’ onder
gebeurtenissen,
- weinig/geen alcohol
meer
- rijbewijs voor trekker
nodig i.v.m. werk (OBM
niet voor trekker)

161

Zaak

26.

Algemeen
kader

Ernst
gevolgen

Verwijt eerder of
later handelen

Justitiële
documentatie

X

- Geen geldig
rijbewijs
- Onder invloed
bier, weed &
speed
- Passagiers
onverantwoord
vervoerd

X

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

- Impact op leven
verdachte, anderzijds
geen medewerking
hulptrajecten

In 12 van de 26 strafzaken refereert de rechter aan de LOVS-oriëntatiepunten.
Preciezer gesteld vindt dat plaats in 7 van de 15 gevallen van de dood door
schuld-variant; in 4 van de 9 zaken die vallen onder de letsel door schuld-variant
en in 1 van de 2 gevallen van schuld bestaande in roekeloosheid. In één van de
strafzaken waarin uitdrukkelijk wordt aangeknoopt bij die oriëntatiepunten stelt
het hof dat het ‘onvoldoende redenen [ziet] een straf van langere duur of kortere
duur op te leggen’ dan de strafoplegging waarop het betreffende oriëntatiepunt
aanstuurt (zaak 1). In een ander geval wordt uitgelegd waarom bij een bepaald
zaaktype juist wordt afgeweken van een oriëntatiepunt (zaak 18): ‘Het hof merkt
(…) op dat bij verkeersmisdrijven waarbij een dodelijk slachtoffer is te betreuren,
in vergelijkbare zaken waarbij sprake is van een verdachte met een blanco
strafblad in veel gevallen geen onvoorwaardelijke gevangenisstraf, maar een
combinatie van andere straffen wordt opgelegd.’
In de meeste gevallen wordt de ernst van de gevolgen betrokken in de
strafmotivering. In het kader van de dood door schuld-variant wordt bijvoorbeeld
in meer algemene termen aangeknoopt bij het feit dat de gevolgen ‘schokkend
zijn voor de maatschappij’ (zaak 10), of wordt verwezen naar ‘het onherstelbaar
leed voor de nabestaanden’ (bijvoorbeeld zaak 2) of ‘het trauma’ dat een bij het
ongeval aanwezige geliefde heeft opgelopen (bijvoorbeeld zaak 1). Soms is de
verwijzing veel specifieker, zoals in het geval van een overleden baby: ‘Dat de
rouwkaarten moesten worden geschreven terwijl de inkt van de geboortekaartjes
nog maar net droog was, is alleszeggend’ (zaak 3). Ook in het kader van de letsel
door schuld-variant zijn er zowel uitspraken waarin in meer algemene termen
wordt gewezen op het door verdachte teweeggebrachte leed (bijvoorbeeld zaak
5: het slachtoffer heeft nog dagelijks last van de gevolgen) als uitspraken waarin
dat leed preciezer wordt verwoord (zaak 15: de breuk in het borstbeen van het
slachtoffer).

162

De tabel laat zien dat de snelheid waarmee verdachte reed en de
omstandigheid dat hij ten tijde van het verkeersongeval onder invloed was, in de
strafmotivering vaak als strafbepalende factor wordt genoemd. In zaak 1 werden
beide factoren expliciet opgevoerd als omstandigheden die de keuze voor een
onvoorwaardelijke vrijheidsstraf hadden bepaald. Ook worden andere
gevaarzettende verkeersgedragingen van verdachte kort voor het plaatsvinden
van het verkeersongeval wel betrokken bij de straftoemeting, zoals gevaarlijk
inhalen (zaak 6) of door rood licht rijden (zaak 7). Ook wordt wel gewezen op
verwijtbaar eerder handelen in de vorm van het negeren van een waarschuwing
om, gelet op verdachtes alcoholgebruik, niet achter het stuur te kruipen (zaak 3).
Verder wordt in sommige zaken betekenis toegekend aan de omstandigheid dat
verdachte zonder (geldig) rijbewijs reed (zaak 7, 8, 23, 26).
In 21 van de 26 zaken betrekt de feitenrechter uitdrukkelijk in zijn
strafmotivering dat verdachte justitiële documentatie heeft. In veel gevallen blijkt
expliciet dat verdachte eerder is veroordeeld voor (soortgelijke) verkeersdelicten
(bijvoorbeeld in zaak 3, 4, 9, 10, 15, 21, 23, 24, 26). In slechts 4 zaken blijkt uit de
overwegingen van de rechter dat de verdachte een blanco strafblad had (zaak 1,
14, 16 en 17). In zaak 16 beïnvloedde die omstandigheid de keuze voor de
strafmodaliteiten (een geheel voorwaardelijke gevangenisstraf gekoppeld aan een
onvoorwaardelijke taakstraf). In geen van de 26 zaken werd de verdachte
uitdrukkelijk aangemerkt als verminderd toerekeningsvatbaar.
De kolom persoonlijke omstandigheden toont een breed palet aan
omstandigheden die een rol hebben gespeeld bij de straftoemeting in een of
meer strafzaken. Wat daarin opvalt is dat strafmatigende persoonlijke
omstandigheden kunnen bewerkstelligen dat de rechter kiest voor een lichtere
strafmodaliteit dan aangewezen op grond van de oriëntatiepunten. Dit komt in
twee zaken naar voren, waarin wordt afgezien van het opleggen van een
onvoorwaardelijke gevangenisstraf omdat verdachte inmiddels gemotiveerd
deelneemt aan een hulpverleningstraject (zaak 24) dan wel waarin de
gevangenisstraf voor een deel in voorwaardelijke vorm wordt opgelegd om de
verdachte zodoende een kans te geven de positieve weg die hij is ingeslagen te
vervolgen (zaak 6). Een matigend effect kan ook uitgaan van verdachtes jonge
leeftijd (zaak 21 en 23) en van de omstandigheid dat hij heeft ‘meegedeeld’ in het
ontstane leed (zaak 3). Het willen worden van ‘vrachtwagenchauffeur’ (zaak 6) of
‘koerier’ (zaak 10) had in de betreffende zaken geen invloed op de duur van de
rijontzegging.

163

6.

Straftoemeting bij art. 6 WVW, niet onder invloed

6.1

De uitspraken

Deze categorie bevat 29 strafzaken waarin (a) een overtreding van art. 6 WVW de
basis heeft gevormd voor de veroordeling waarbij (b) niet in rechte is vastgesteld
dat verdachte ten tijde van die verkeersovertreding onder invloed verkeerde dan
wel dat hij nadien heeft geweigerd mee te werken aan een daarop betrekking
hebbend onderzoek. Alle zaken zijn afgedaan door een gerechtshof.
Tabel 15 Vindplaatsen uitspraken over art. 6 WVW, niet onder invloed
Nummer zaak ECLI Hoge Raad

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

1.

GHSGR:2010:BN3572

Onbekend

2.

GHAMS:2010:BO9488

Onbekend

3.

GHSGR:2011:BQ3948

Onbekend

GHLEE:2011:BP8939

Onbekend

5.

GHSGR:2011:BQ2808

RBDOR:2010:BL0205

6.

GHARN:2010:BM6081 Onbekend

7.

GHSGR:2011:BU4602

RBROT:2010:BN7279

8.

GHSHE:2012:BW0087

Onbekend

9.

GHARN:2012:BV9827

Onbekend

10.

GHLEE:2012:BW0630

Onbekend

GHARN:2012:BX1418

Onbekend

12.

GHSHE:2012:BX4959

Onbekend

13.

GHSHE:2012:BX7249

RBMID:2011:BQ2760

14.

GHSHE:2012:BV6486

Onbekend

15.

GHDHA:2013:BY9316

RBROT:2012:BV9788

16.

GHARL:2013:CA1187

Onbekend

17.

GHDHA:2013:4713

RBROT:2013:BZ6323

4.

11.

HR:2012:BY4835

HR:2014:352

164

Nummer zaak ECLI Hoge Raad

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

18.

HR:2014:3153

GHSHE:2013:4436

RBMID:2012:BX9844

19.

HR:2015:129

GHARL:2013:10047

RBGEL:2013:BZ6423

20.

GHSHE:2014:1

Onbekend

21.

GHSHE:2014:1088

Onbekend

22.

GHARL:2014:6275

RBMNE:2014:734

23.

GHSHE:2014:3682

RBOBR:2014:484

24.

GHARL:2014:8821

Onbekend

25.

GHAMS:2015:234

Onbekend

26.

GHARL:2015:4497

Onbekend

27.

GHSHE:2015:1724

Onbekend

28.

GHSHE:2016:2063

RBOBR:2014:204

29.

GHDHA:2016:920

RBDHA:2014:12575

6.2

De strafopleggingen en de strafeisen

Ook op deze groep art. 6 WVW-zaken zijn verschillende wettelijke
straftoemetingskaders van toepassing (art. 175 lid 1-3 WVW). In paragraaf 4 zijn
deze alsmede de destijds geldende oriëntatiepunten in kaart gebracht. Bij de
analyse van de straftoemeting zal dezelfde driedeling worden gemaakt als in de
vorige paragraaf, te weten een onderverdeling in de roekeloosheidsvariant, de
dood door schuld-variant en de letsel door schuld-variant.

165

Tabel 16 Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van art. 6 WVW, niet onder
invloed
Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

1.

Art. 6 WVW,
100 TS;
lichamelijk letsel 9 mnd
OBM, wv
3 mnd vw

100 TS;
9 mnd
OBM, wv
3 mnd vw

Nee

80 TS;
6 mnd
OBM

Onbekend

Nee

2.

Art. 6 WVW,
12 mnd
zwaar
GS, wv 9
lichamelijk letsel mnd vw;
240 TS;
5 jr OBM

12 mnd
GS, wv 3
mnd vw;
5 jr OBM.

Art. 7
WVW lid
1; art. 9
lid 1
WVW

6 mnd GS;
5 jr OBM

Onbekend

Ja, enigszins.
Rechtbank:
vrijspraak
roekeloos
rijden.

3.

Art. 6 WVW,
dodelijk ongeval

240 TS;
12 mnd
OBM vw

240 TS;
2 jr OBM
vw

Nee

240 TS;
2 jr OBM,
wv 1 jr vw

Onbekend

Nee

4.

Art. 6 WVW,
dodelijk ongeval
(meermalen)

120 TS wv
60 vw;
6 mnd
OBM vw

120 TS wv
60 vw;
12 mnd
OBM wv
6 vw

Nee

Onbekend

Onbekend

Art. 5 WVW

5.

Art. 6 WVW,
dodelijk
ongeval,
roekeloosheid

6 mnd GS
wv 3 mnd
vw;
240 TS;
5 jr OBM

6 mnd GS
wv 3 mnd
vw;
240 TS;
5 jr OBM

Nee

6 mnd GS
wv 3 vw;
240 TS;
5 jr OBM

360 dg
GS wv
270 vw;
240 TS
5 jr
OBM

Nee

6.

Art. 6 WVW,
4 mnd GS; 24 mnd
GS wv 6
lichamelijk letsel 3 jr OBM
vw;
3 jr OBM
(primair)

Nee

Onbekend

166

Nee

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

7.

Art. 6 WVW,
dodelijk
ongeval,
roekeloosheid,
ernstige overschrijding max.
snelheid, meermalen gepleegd;
6 WVW,
lichamelijk
letsel, roekeloosheid,
ernstige overschrijding max.
snelheid

8 jr GS;
7 jr OBM
(totaal
voor 6
WVW)

10 jr GS;
10 jr OBM

Poging
zware
mishandeling

9 jr GS;
10 jr OBM

9 jr GS;
10 jr
OBM

Feit 1 primair
doodslag,
meermalen,
feit 2 primair
poging
doodslag,
feit 3 poging
zware
mishandeling

8.

Art. 6 WVW,
dodelijk
ongeval,
roekeloosheid,
meermalen
gepleegd

2 jr GS;
5 jr OBM

3 jr GS;
5 jr OBM

Nee

Onbekend

9.

Art. 6 WVW,
dodelijk ongeval

180 TS;
12 mnd
OBM

Onbekend

Nee

Onbekend

Onbekend

Andere bewijsbeslissing

10.

Art. 6 WVW,
dodelijk ongeval
en art. 6 WVW,
lichamelijk
letsel, meermalen gepleegd

7 mnd GS, 9 mnd GS,
wv 3 vw;
wv 3 vw;
3 jr OBM
3 jr OBM

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

11.

Art. 6 WVW,
dodelijk ongeval

2 mnd GS
vw;
150 TS;
1 jr OBM

Nee

50 TS

Onbekend

Art. 5 WVW

120 TS;
1 jr OBM

167

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vorderi
ng OvJ

Andere
kwalificatie

12.

Art. 6 WVW,
180 TS;
zwaar
12 mnd
lichamelijk letsel OBM wv
9 vw

180 TS;
12 mnd
OBM, wv
9 mnd vw

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

13.

Art. 6 WVW,
dodelijk ongeval
en art. 6 WVW
zwaar
lichamelijk letsel

120 TS;
12 mnd
OBM wv
6 vw

Bevestiging
vonnis RB

Nee

120 TS;
12 mnd
OBM wv 6
vw

120 TS;
12 mnd
OBM

Nee

14.

Art. 6 WVW
240 TS;
dodelijk onge2 jr OBM
val, meermalen wv 1 vw
gepleegd en art.
6 WVW,
lichamelijk letsel

120 TS;
2 jr OBM

Nee

Onbekend

Onbekend

Andere
bewezenverklaring

15.

Art. 6 WVW,
dodelijk
ongeval,
meermalen
gepleegd

24 mnd
GS wv 6
vw;
3 jr OBM;
VV auto

36 mnd
GS;
5 jr OBM;
VV auto

Art. 7 lid
1 WVW

12 mnd GS
wv 4 mnd
vw;
5 jr OBM
wv 1 jr vw;
VV auto

36 mnd
GS;
5 jr
OBM;
VV auto

Ja, rechtbank
acht
roekeloosheid
bewezen

16.

Art. 6 WVW,
dodelijk ongeval

100 TS;
1 jr OBM
vw

100 TS;
1 jr OBM
vw

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

17.

Art. 6 WVW,
dodelijk
ongeval,
meermalen
gepleegd en
- art. 6 WVW,
zwaar lichamelijk letsel, meermalen gepleegd,
+ ernstige
overschrijding
max. snelheid

30 mnd
GS;
5 jr OBM

5 jr GS;
10 jr OBM

Nee

30 mnd GS;
5 jr OBM

5 jr GS;
10 jr
OBM

Ja, enigszins.
6 WVW,
dodelijk
ongeval en
zwaar
lichamelijk
letsel en
lichamelijk
letsel.

168

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

18.

Art. 6 WVW,
dodelijk ongeval
en zwaar
lichamelijk
letsel, roekeloosheid,
ernstige
overschrijding
max. snelheid

16 mnd
GS;
5 jr OBM
(totaal)

Conform
arrest

Nee

12 mnd GS;
5 jr OBM
(totaal)

12 mnd
GS;
3 jr
OBM

Nee

19.

Eendaadse
samenloop van
medeplegen art.
6 WVW,
dodelijk ongeval
en art. 10 WVW

4 mnd GS
vw;
240 TS;
3 jr OBM
wv 1 vw

Onbekend

Ja (eendaadse
samenloop met
art. 10 lid
1 WVW)

6 mnd GS
vw; 240 TS;
18 mnd
OBM, wv 6
vw, incl.
bromfietsen

6 mnd
GS vw;
240 TS;
3 jr
OBM

Ja, enigszins
Rechtbank:
roekeloosheid

20.

Art. 6 WVW,
80 TS;
lichamelijk letsel 6 mnd
OBM wv
3 mnd vw

60 TS;
6 mnd
OBM

Nee

60 TS;
6 mnd
OBM

Onbekend

Nee

21.

Art. 6 WVW,
180 TS;
lichamelijk letsel 12 mnd
OBM wv
6 mnd vw

4 mnd GS
vw;
240 TS;
2 jr OBM

Nee

180 TS;
12 mnd
OBM

Onbekend

Ja, enigszins
Rechtbank:
zwaar
lichamelijk
letsel

22.

Eendaadse
samenloop van
art. 6 WVW,
lichamelijk letsel
en culpoze
brandstichting
(gevaar
goederen,
levensgevaar)

Onbekend

Ja (eendaadse
samenloop)
culpoze
brandstichting
(gevaar
goederen,
levensgevaar)

3 jr GS wv 1
jr vw;
5 jr OBM

3 jr GS
wv 1 jr
vw;
5 jr
OBM;

Ja
Poging
doodslag,
meermalen
gepleegd en
opzettelijk
teweegbrengen
ontploffing

24 mnd
GS wv 8
mnd vw;
2 jr OBM

169

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

23.

Art. 6 WVW,
2 mnd GS
lichamelijk letsel vw;
220 TS;
1 jr OBM

2 mnd GS
vw;
220 TS;
1 jr OBM

Ja,
art. 9 lid 8
WVW.

1 mnd GS
vw;
160 TS
1 jr OBM

1 mnd
GS vw;
180 TS;
6 mnd
OBM

Nee

24.

Art. 6 WVW,
dodelijk
ongeval, terwijl
geen voorrang is
verleend

180 TS;
15 mnd
OBM wv
9 mnd vw

180 TS;
2 jr OBM
wv 1 jr vw

Nee

180 TS;
2 jr OBM
wv 1 jr vw.

Onbekend

Nee

25.

Art. 6 WVW,
120 TS;
zwaar
6 mnd
lichamelijk letsel OBM vw

160 TS;
1 jr OBM

Nee

90 TS;
4 mnd
OBM wv 2
mnd vw

Onbekend

Andere
bewezenverklaring

26.

Art. 6 WVW,
120 TS;
lichamelijk letsel 9 mnd
OBM wv
3 mnd vw

150 TS;
9 mnd
OBM wv
6 mnd vw

Nee

Onbekend

Onbekend;
lichter
dan hof.

Onbekend

27.

Art. 6 WVW,
zwaar
lichamelijk letsel
en ander letsel

240 TS;
2 jr OBM
wv 6 mnd
vw;
VV
motorfiets

240 TS;
2 jr OBM
wv 6 mnd
vw

Art. 107
lid 2
WVW jo.
123 lid 1
WVW
(300 GB
vw)

4 mnd GS
vw;
240 TS;
1 jr OBM
VV
motorfiets

Onbekend

Ja
Art. 8 WVW en
roekeloosheid
(6 WVW)

28.

Art. 6 WVW,
120 TS;
zwaar
3 jr OBM
lichamelijk letsel wv 1 jr vw

100 TS;
2 jr OBM
wv 1 jr vw

Nee

80 TS;
1 jr OBM
vw, waaronder
bromfietsen

100 TS;
1 jr
OBM vw

Ja, enigszins
Rechtbank:
lichamelijk
letsel

170

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

29.

Art. 6 WVW,
dodelijk
ongeval,
roekeloosheid,
overtreding
max. snelheid

18 mnd
GS wv 12
mnd vw;
5 jr OBM

48 mnd
GS wv 10
mnd vw;
5 jr OBM

Art. 10 lid
1 WVW
(2 jr
OBM)

12 mnd GS
vw;
240 TS;
5 jr OBM

48 mnd
GS wv
16 vw;
5 jr
OBM

Nee
Vonnis
bevestigd

In 5 van de 29 strafzaken is de verdachte veroordeeld voor (onder meer) dood
door schuld in de zin van art. 6 WVW, waarbij de bewezenverklaarde culpa
telkens bestaat in roekeloosheid. In 12 andere zaken had de veroordeling telkens
betrekking op de dood door schuld-variant, niet bestaande in roekeloosheid. De
resterende 12 van de 29 strafzaken betreffen veroordelingen voor de letsel door
schuld-variant.
De roekeloosheidsvariant omvat telkens gevallen van dodelijk letsel (zaak 5,
7, 8, 18 en 29). Om die reden verbaast het niet dat de rechter in al deze zaken een
(deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf heeft opgelegd. De hoogste straf werd
opgelegd in een zaak waarin verdachtes roekeloze rijstijl had geleid tot een
botsing met een ander voertuig, waardoor vier inzittenden van dat voertuig het
leven lieten en de vijfde ernstig gewond raakte (zaak 7). Het hof had onder meer
vastgesteld dat de verdachte voorafgaande aan de aanrijding diverse
verkeersovertredingen had begaan, dat hij met veel hogere snelheid had gereden
dan was toegestaan, dat hij zijn verkeersgedrag niet had aangepast aan de
wegwerkzaamheden die ter plaatse werden uitgevoerd en dat de verdachte zich
had gerealiseerd dat hij in een uitermate grote en zware auto reed en dat de
verdachte zich een gevaarlijke rijstijl met eigen regels eigen gemaakt lijkt te
hebben. Daarbovenop werd de verdachte in deze zaak ook veroordeeld voor een
van het verkeersdelict losstaande poging tot zware mishandeling. De verdachte
kreeg opgelegd: 8 jaren gevangenisstraf alsmede een rijontzegging voor de duur
van in totaal 7 jaren. De laagste straf werd opgelegd in een zaak waarin de
verdachte met dodelijk gevolg een fietser had aangereden (zaak 5). Het hof had in
deze zaak onder meer vastgesteld dat de verdachte niet had afgeremd voor een
rood verkeerslicht, dat hij slechts beperkte aandacht had gehad voor de
verkeerssituatie en dat hij de fietser over het hoofd had gezien. Deze enigszins
verminderd toerekeningsvatbare verdachte was eerder veroordeeld voor het
rijden door rood stoplicht en andere verkeersdelicten. Het hof legde aan de
verdachte een straf op bestaande uit een gevangenisstraf van 6 maanden
171

waarvan 3 voorwaardelijk, alsmede een taakstraf van 240 uren en een
rijontzegging voor de duur van 5 jaar. Ten slotte is bij de roekeloosheidsvariant in
alle gevallen een (deels) onvoorwaardelijke rijontzegging opgelegd.
In de meeste gevallen waarin is veroordeeld voor het dood door schuldalternatief, is niet een (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd (9 van
de 12 strafzaken). In 7 van die zaken werd een taakstraf opgelegd in combinatie
met een (voorwaardelijke) rijontzegging. In de resterende 2 zaken werd behalve
een taakstraf en een rijontzegging, ook een voorwaardelijke gevangenisstraf
opgelegd. De laagste taakstraf binnen deze groep van 9 zaken bedraagt 100 uren.
Die taakstraf is gekoppeld aan een voorwaardelijke rijontzegging voor de duur van
1 jaar (zaak 16). Het betrof een minderjarige die een shovel met aanhangwagen
bestuurde waarvan de verlichting niet goed functioneerde. De dodelijke
aanrijding vond haar oorzaak in dit gebrek. Het hof woog in deze zaak mee dat de
verdachte niet eerder was veroordeeld, dat hij zelf ook gebukt ging onder de
dramatische gevolgen en dat hij zelf in contact was getreden met de
nabestaanden. In de overige 3 van de 12 zaken kwam het gerecht telkens tot een
(deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf. De hoogste straf die is opgelegd
bedraagt 30 maanden gevangenisstraf en 5 jaren rijontzegging (zaak 17). De
betreffende verdachte had op een nachtelijk tijdstip veel te hard gereden op een
voor hem onbekende weg. Op de rijstrook voor het tegemoetkomende verkeer
veroorzaakte hij een frontale botsing met een andere auto. De gevolgen waren
desastreus: het in die auto gezeten ouderlijk echtpaar liet het leven, de drie op de
achterbank gezeten kinderen raakten zwaargewond en ook de mede-inzittende in
verdachtes auto liep zwaar lichamelijk letsel op. Het hof betrok bij de
straftoemeting dat de verdachte eerder was veroordeeld voor joyriding, rijden
onder invloed en rijden zonder rijbewijs, maar ook dat hij oprecht berouw had
van zijn handelen en gebukt ging onder de gevolgen. De dood door schuld-variant
bevat enkele zaken waarin een opvallend verschil bestaat tussen ofwel de
strafopleggingen in eerste en tweede aanleg (zaak 15) ofwel de strafoplegging
door het hof en de strafeis van de AG (zaak 14, 15 en 17). In de zaken 14, 15 en 17
speelt daarbij een rol dat het strafbare gedrag verschillend wordt gekwalificeerd.
In alle 12 zaken is een rijontzegging opgelegd: 9 keer in (deels) onvoorwaardelijke
vorm, 3 maal geheel voorwaardelijk (zaak 3, 4 en 16). In slechts 1 zaak heeft de
rechter een verbeurdverklaring uitgesproken (zaak 15).
De groep letsel door schuld telt 12 zaken. In 8 zaken is een (deels)
onvoorwaardelijke taakstraf opgelegd. In de resterende 4 zaken is – in plaats van
of daarnaast – een (al dan niet geheel voorwaardelijke) gevangenisstraf opgelegd.
De hoogst opgelegde straf bedraagt een gevangenisstraf van 24 maanden
waarvan 8 voorwaardelijk in combinatie met 2 jaren rijontzegging (zaak 22). In dit
geval was sprake van eendaadse samenloop met culpoze brandstichting waardoor
172

onder meer levensgevaar voor anderen ontstond. De verdachte was het terrein
van een tankstation opgereden. Vervolgens was hij met een veel hogere dan de
toegestane snelheid op een tweetal auto’s en een pompeiland ingereden. Door
deze botsing is een brand ontstaan, waardoor twee slachtoffers ernstige
brandwonden opliepen. Het hof betrok onder meer bij de strafmotivering dat de
verdachte verminderd toerekeningsvatbaar was en dat hij ook zelf zwaar gewond
was geraakt. Aan de andere zijde van het spectrum bevindt zich een geval waarin
het hof kwam tot de oplegging van 80 uren taakstraf en 6 maanden rijontzegging
waarvan 3 voorwaardelijk (zaak 20). De verdachte had na een inhaalmanoeuvre
op de snelweg zijn auto te snel teruggestuurd naar de rechterrijstrook. Hierdoor
werd een andere auto afgesneden en zodoende de vluchtstrook opgedrukt,
waarna dat voertuig van een talud is afgereden. De inzittende van die auto liep als
gevolg daarvan een breuk in het sleutelbeen en een scheur in een nekwervel op.
Het gerechtshof verdisconteerde in de straftoemeting dat de verdachte niet
eerder was veroordeeld. Binnen de letsel door schuld-groep is in alle gevallen
door de rechter een rijontzegging opgelegd, waarvan in 1 zaak geheel
voorwaardelijk (zaak 25). In 1 zaak is een verbeurdverklaring uitgesproken (zaak
27).
6.3

Strafbepalende factoren

Tabel 17 Art. 6 WVW, niet onder invloed: strafbepalende factoren bij
veroordelingen door de hoogst oordelende feitelijke instantie
Zaak

Algemeen
kader

Ernst
gevolgen

Verwijt eerder of
later handelen

Justitiële
documentatie

1.

X

X

- te hoge snelheid
- geen voorrang
verleend

X
First
offender

X

- rijden tijdens
ontzegging rijbevoegdheid
- doorrijden na
ongeval
- geen hulp
bieden aan
slachtoffer

X
Eerder
veroordeeld
soortgelijke
feiten

2.

173

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

Zaak

Algemeen
kader

3.

Verwijt eerder of
later handelen

X

5.

X

Justitiële
documentatie

Verminderd
toerekeningsvatbaar

X
First
offender

X

4.

6.

Ernst
gevolgen

Persoonlijke
omstandigheden

- Gaat gebukt
onder veroorzaakt leed; toont
inzicht in
ontoelaatbare
van handelen
- al 18 jaar
beroepschauffeur
en niet eerder in
aanraking met
justitie
- OBM vw omdat
aannemelijk is dat
verdachte anders
baan kwijtraakt

X

X
- slo kon
aantal
maanden
niet werken;
- geen doden

- zeer roekeloos
rijgedrag
- niet afremmen
voor rood
verkeerslicht
- kennis van
situatie ter
plaatse
- beperkte
aandacht voor
verkeerssituatie
- fietser eerst
over hoofd gezien

X
Eerder
veroordeeld
soortgelijke
feiten

- ontkomen aan
aanhouding; met
hoge snelheid
door bebouwde
kom

X
Eerder
veroordeeld
verkeersdelicten

174

Enigszins
verminderd
toerekeningsvatbaar

- (ver)hoog(d)
risico recidive bij
verdachte, op
basis
reclasseringsadvies en
gedragskundige
rapportages:
lange proeftijd ex
14b Sr

Ernst
gevolgen

Verwijt eerder of
later handelen

7.

X
- vier doden
en ernstig
gewonde

- diverse eerdere
verkeersovertredingen
- veel hogere
snelheid dan toegestaan (gelet
ook op
omstandigheden)
- verkeersgedrag
niet aangepast
aan wegwerkzaamheden
- realiseerde zich
dat hij in uitermate grote en
zware auto reed
(Dodge Ram
2500)

8.

X
- twee
personen
gedood

- op initiatief
verdachte
gevaarlijk
verkeersconflict
eindigend in
fatale aanrijding

Zaak

Algemeen
kader

175

Justitiële
documentatie

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

Volledig
toerekeningsvatbaar

- slo 1 verleende
aan verdachte
geen voorrang
- Hof is er
uiteindelijk van
overtuigd geraakt
dat verdachte
spijt heeft en dat
hij verantwoordelijkheid erkent,
maar beseft
uitermate gevaarzettende karakter
rijgedrag niet ten
volle.
- lijkt zich gevaarlijke rijstijl eigen
gemaakt te
hebben met
eigen regels
- ziet laakbare van
handelen niet
geheel in en
beschouwt
zichzelf als
slachtoffer
- persoonlijke
omstandigheden
(onbekend)

Zaak

Algemeen
kader

Ernst
gevolgen

Verwijt eerder of
later handelen

Justitiële
documentatie

9.

X

X
- een
persoon
gedood

- voertuig
bestuurd dat
door afmetingen
extra risico’s en
daarmee
verhoogde
zorgplicht
meebracht

X,
First
offender

10.

X

X
- een persoon gedood
- twee personen zwaar
lichamelijk
letsel

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

- Zwaar aangeslagen, gaat
gebukt onder
gevolgen
- beroepschauffeur: duur OBM
beperkt (1 ipv 2
jr)
- persoonlijke
gevolgen voor
verdachte en
blanco strafblad:
geen GS maar TS
- afdoening in
fase hb
onwenselijk lang:
matiging straf

11.

X
- een persoon gedood

X,
First
offender

12.

X
Zwaar
lichamelijk
letsel

X,
(niet
eerder tzv
(soortgelijke)
feiten)

176

- gevolgen zeer
groot (opleiding
niet afgemaakt,
behandeling
psycholoog)

Zaak

Algemeen
kader

Ernst
gevolgen

Verwijt eerder of
later handelen

13.

X

X
- Een
persoon
gedood en
een persoon
zwaar
lichamelijk
letsel

X,
First
offender

- verdachte gaat
zwaar gebukt
onder gevolgen
- verantwoordelijkheid
getoond door in
contact te komen
met slachtoffers
- 40 jaar rijbewijs
zonder incidenten
- werk:
exploiteert samen
met echtgenoot
slagerij, 6 dagen
per week (soort
en omvang straf)

14.

X

X
- twee
personen
overleden
- een pers
zwaar
lichamelijk
letsel

X,
First
offender

- persoonlijke
omstandigheden
(niet benoemd)

177

Justitiële
documentatie

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

Ernst
gevolgen

Verwijt eerder of
later handelen

15.

X
- twee
dodelijke
slachtoffers

- ondanks geestelijke en/of lichamelijke klachten
in auto gestapt
- te hard gereden
terwijl glad
wegdek
- geen gehoor aan
verkeerswaarschuwingen
- bellen tijdens
rijden
- plaats van
ongeval verlaten;
geen hulpdienst
gebeld

16.

X

Zaak

17.

Algemeen
kader

X

X
- twee
dodelijke
slachtoffers,
vier zwaar
gewonden
waaronder
een medeinzittende

- veel te hard
rijden
- voor het eerst 's
nachts op
onbekende weg
gereden, noopte
tot
voorzichtigheid

178

Justitiële
documentatie

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

- Hof slaat
acht op Pro
Justitia
rapporten
(geen
uitspraken te
doen over
toerekeningsvatbaarheid)

- betrokkenheid
getracht te
verhullen door
valse aangifte
diefstal auto;
meteen na
ongeval naar
Polen vertrokken:
berekenend en
respectloos
handelen tav
slachtoffers stevig
aangerekend
- nimmer oprecht
spijt betuigd;
bekommert zich
om zichzelf,
bevestigd door
niet verschijnen
ter zitting in hb

X,
Geen
eerdere
veroordeling

- Verdachte gaat
zelf gebukt onder
dramatische
gevolgen
- zelf in contact
getreden met
nabestaanden

X,
Soortgelijke
feiten
(verkeersdelicten)

- twintig jarige
verdachte had
net maand zijn
rijbewijs
- oprecht berouw
van handelen en
gebukt onder
gevolgen

Ernst
gevolgen

Verwijt eerder of
later handelen

Justitiële
documentatie

18.

X
dodelijk
slachtoffer
en een
persoon
zwaar
lichamelijk
letsel

- ernstig
tekortgeschoten
in zorgplicht:
overschrijden
max. snelheid,
niet aangepast
aan omgeving,
auto met groot
vermogen
gereden; terwijl
staat van banden
slecht was

X,
Eerder ver oordeeld
soortgelijke
feiten
(strafblad
stemt niet
tot optimisme mbt
verkeersgedrag)

- ernstige
gevolgen voor
verdachte zelf
(geen matiging
straf)

19.

X,
dodelijk
slachtoffer

- handelen na
ongeval (aanvankelijk toedracht ongeval
verzwijgen)

X,
First
offender

- medeschuld
slachtoffer

Zaak

Algeme
en
kader

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

20.

X

X,
lichamelijk
letsel

X,
First
offender

- persoonlijke
omstandigheden,
waaronder belang
behoud rijbewijs
(niet benoemd)

21.

X

X,
dwarslaesie

X,
First
offender

- tijdsverloop: 5
jaar sinds ongeval; sindsdien
geen verkeersdelicten begaan
(OBM deels vw)

179

Zaak

Algemeen
kader

22.

23.

24.

X

Ernst
gevolgen

Verwijt eerder of
later handelen

X,
Ernstige
brandwonden, één
slachtoffer in
levensgevaar

- Ernstige
overschrijding
maximum
snelheid

X,
Zwaar
lichamelijk
letsel

- vlucht voor
politie
- rijbewijs
ingenomen
- met hoge
snelheid inhalen,
over middenberm
rijden, fietspad
en busbaan
- getracht per
voet plaats
ongeval te
verlaten

X

180

Justitiële
documentatie

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

Verminderd
toerekeningsvatbaar

- Zelf zwaar
gewond geraakt
- Verpleging van
overheidswege
hervat: in kader
vw beëindiging
verpleging
begeleiding
reclassering
- executie GS pas
na lopende
maatregel TBS

X,
Eerder
veroordeeld
soortgelijke
feiten

- ad info feit
- vlak voor
ongeval
onherroepelijk
veroordeeld
snelheidsovertreding

X,
First
offender

- ongeval ook
voor verdachte
ingrijpend
geweest
- na feit niet
opnieuw in
aanraking met
justitie

Zaak

Algemeen
kader

Ernst
gevolgen

Verwijt eerder of
later handelen

25.

26.

X

X,
Zwaar
lichamelijk
letsel

27.

X

X,
Zwaar
lichamelijk
letsel

28.

X

X,
Ernstig letsel

Justitiële
documentatie

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

X,
Niet eerder
onherroepelijk
veroordeeld

- verdachte heeft
zich meteen na
ongeval en ook na
die tijd om
slachtoffer
bekommerd
- verdachte door
ongeval (met
bedrijfsauto) zijn
baan kwijtgeraakt
- nodige tijd
verstreken sinds
ongeval

X,
Eerder
veroordeeld
soortgelijke
feiten

- persoonlijke
omstandigheden
(onbenoemd)

- verdachte heeft
CBR niet op
hoogte gesteld
epileptische
aandoening, wat
wel mocht
worden verwacht.
- verdachte geen
inzicht in verwijtbaarheid
handelen: geen
afdoende
maatregelen
getroffen

181

Zaak

29.

Algeme
en
kader

Ernst
gevolgen

Verwijt eerder of
later handelen

Justitiële
documenta
tie

X,
dodelijk
ongeval
(bijrijder)

- straatrace
- waarschuwingen voor vochtig
wegdek, mist en
duisternis
genegeerd

X,
Eerder
veroordeeld

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

- ernstige en
blijvende hersenbeschadiging
verdachte
- behandeling in
kader bijz. vw.
met goed gevolg
afgerond

In 14 van de 29 zaken betrekt de rechter een algemeen geldend kader bij de
straftoemeting. De rechter verwijst dan naar LOVS-oriëntatiepunten of meer in
het algemeen naar de strafoplegging bij soortgelijke feiten.
In 27 van de 29 gevallen wordt in het kader van de strafmotivering de ernst
van de gevolgen van het verkeersdelict uitdrukkelijk onder woorden gebracht. Die
ernst wordt in algemene bewoordingen benoemd (bijvoorbeeld zaak 8 waarin
wordt gewezen op het ‘onherstelbaar leed’ voor de nabestaanden) dan wel
specifieker geadresseerd, bijvoorbeeld door de jeugdige leeftijd van het
slachtoffer uit te lichten (zaak 5, 9), de aard van het letsel te specificeren (zaak 21)
of toekomstige gevolgen onder de aandacht te brengen (zaak 26: het opgelopen
letsel maakt dat het slachtoffer zijn beroep van sportinstructeur niet meer kan
uitoefenen).
Het verwijt ten aanzien van voorafgaand handelen is gelegen in soortgelijke
handelingen als die naar voren zijn gekomen bij de andere art. 6 WVWcategorieën. Behalve verwijzingen naar snelheidsoverschrijdingen en het niet
verlenen van voorrang, wordt bijvoorbeeld ook gerefereerd aan het niet-voldoen
aan de verhoogde zorgplicht die geldt bij het besturen van een voertuig dat door
zijn afmetingen extra risico’s meebrengt (zaak 9), de gemaakte keuze om gebruik
te maken van een voertuig dat verkeert in slechte staat van onderhoud (zaak 18)
en het deelnemen aan de straatrace in het kader waarvan het dodelijk ongeval
plaatsvond (zaak 29). Het verwijt ten aanzien van later handelen kan bijvoorbeeld
bestaan in de poging om de plaats van het ongeval te verlaten (zaak 23), het
aanvankelijk verzwijgen van de toedracht (zaak 19) of het verhullen van
betrokkenheid door het doen van een valse aangifte van diefstal van de bij het
verkeersdelict betrokken auto (zaak 15).
Uit de uitspraken is niet altijd af te leiden of de betreffende verdachte al
dan niet relevante justitiële documentatie had. In 13 van de 29 zaken staat vast
dat de verdachte niet eerder is veroordeeld. In de overige zaken heeft de
182

verdachte ofwel (relevante) documentatie ofwel verschaft de uitspraak daarover
geen duidelijkheid. In 2 van de 29 zaken wordt de verdachte verminderd
toerekeningsvatbaar geacht. Net als bij de voorgaande categorieën zijn de
persoonlijke omstandigheden die in de strafmotivering naar voren komen zeer
divers. Het kunnen uitoefenen van bepaalde beroepswerkzaamheden blijkt soms
van invloed te zijn op de bepaling van (de duur van) de rijontzegging (zaak 3 en 9).
7.

Straftoemeting bij art. 5 WVW, met ernstige gevolgen

7.1

De uitspraken

Art. 5 WVW is door de wetgever aangemerkt als een overtreding. Dit betekent
echter niet dat elke schending daarvan een bagateldelict oplevert. Het
onderliggende gevaarlijke rijgedrag kan bijvoorbeeld heel wel ernstige gevolgen
hebben gehad. Om dergelijke zaken draait het in deze paragraaf. De bedoelde
gevolgen bestaan telkens in dodelijk letsel onderscheidenlijk (zwaar) lichamelijk
letsel bij een ander. De groep bevat in totaal 15 veroordelingen voor art. 5 WVW;
in 10 van de 15 strafzaken is de verdachte door een gerechtshof veroordeeld, de
overige 5 gevallen betreffen rechtbankvonnissen.
Tabel 18 Vindplaatsen uitspraken over art. 5 WVW, met ernstige gevolgen
Nummer
zaak

ECLI Hoge Raad

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

1.

HR:2012:BX3816
(verworpen)

GHSGR:2010:BN3650

RBDOR:2009:BK0078

2.

GHLEE:2010:BN0417

RBASS:2007:BC0099

3.

GHSGR:2011:BR0811

Onbekend

4.

GHARN:2011:BP2895

Onbekend

5.

GHLEE:2011:BQ4242

RBLEE:2009:BK4562

6.

GHLEE:2012:BW2527

Onbekend

7.

GHSHE:2012:BX3879

RBMAA:2010:BM1664

8.

GHSHE:2015:2742

Onbekend

9.

GHARL:2016:3574

RBGEL:2015:5784

183

Nummer
zaak
10.

ECLI Hoge Raad

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

GHAMS:2016:579

RBAMS:2015:7134

11.

RBROT:2013:9867

12.

RBDHA:2013:CA3868

13.

RBROT:2014:9579

14.

RBNNE:2015:6130

15.

RBOBR:2015:7032

7.2

De strafopleggingen en de strafeisen

De overtreding van art. 5 WVW wordt bedreigd met hechtenis van ten hoogste 2
maanden of geldboete van de tweede categorie (art. 177 lid 1 WVW). Bij
veroordeling van een bestuurder van een motorrijtuig kan daarnaast een
rijontzegging worden opgelegd. De rijontzegging bedraagt in beginsel ten hoogste
2 jaren (art. 179 lid 2 WVW). In nader bepaalde gevallen van recidive geldt een
maximum van 4 jaren (art. 179 lid 5 WVW).
Onderstaande tabel informeert over de strafoplegging en de –eisen. Vooraf zij
opgemerkt dat er zaken zijn waarin de verdachte behalve voor art. 5 WVW ook is
veroordeeld voor een of meer misdrijven (zie de tabel onder ‘andere strafbare
feiten’). In die gevallen legt de rechter separate straffen op: één voor de
overtreding en één voor het misdrijf of het samenstel van misdrijven. In een
dergelijke situatie is enkel de straf die is opgelegd voor de overtreding van art. 5
WVW in de tabel opgenomen.

184

Tabel 19 Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van artikel 5 WVW, met
ernstige gevolgen
Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

1.

Art. 5 WVW

500 GB;
6 mnd OBM
vw

80 TS;
6 mnd OBM
wv 3 mnd vw

Nee

150 GB;
6 mnd
OBM vw

120 TS;
1 jr OBM,
wv 6 mnd
vw

Art. 62 jo.
Bord B6 RVV
1990

2.

Art. 5 WVW

300 GB

60 TS;
6 mnd OBM
vw

Nee

vrijspraak

120 TS; 1 jr
OBM, wv 6
mnd vw

Nvt

3.

Art. 5 WVW

60 TS;
6 mnd OBM
vw

120 TS;
1 jr OBM

Nee

120 TS;
1 jr OBM

Onbekend

6 WVW

4.

Art. 5 WVW

6 mnd OBM
vw

500 GB

Art. 8 lid 3
WVW; Art.
7 WVW

Onbekend

Onbekend

Onbekend

5.

Art. 5 WVW

60 TS;
6 mnd OBM

36 mnd GS;
18 mnd
(totaal) OBM

Art. 8 lid 1
WVW; art.
7 lid 1
WVW; art.
9 lid 1
WVW,
meermalen;
300 Sr

12 mnd GS
wv 3 vw

Onbekend

Ja.
Rechtbank:
geen 5
WVW.
Overige
conform.

6.

Art. 5 WVW

600 GB;
6 mnd OBM
vw

150 TS; 18
mnd OBM
vw

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

7.

Art. 5 WVW
medeplegen

1 mnd HS;
1 jr OBM;

15 mnd GS;
5 jr OBM

Artikel 7
WVW

1 mnd HS;
1 jr OBM;

18 mnd GS;
5 jr OBM

Nee

8.

Art. 5 WVW

250 GB

1500 GB;
2 jr OBM vw

Nee

160 TS;
1 jr OBM
vw

Onbekend

6 WVW

185

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

9.

Art. 5 WVW

40 TS;
6 mnd OBM
wv 3 vw

240 TS;
1 jr OBM

Nee

100 TS;
12 mnd
OBM wv 6
vw

40 TS;
6 mnd
OBM wv 3
vw

6 WVW

10.

Art. 5 WVW

2 mnd HS;
2 jr OBM

2 jr OBM

Poging
zware
mishandeling; Art. 7
lid 1 WVW
(meermalen);
opzetheling

2 jr OBM

2 jr OBM

Ja
Rechtbank
(extra):
poging doodslag; poging
zware mishandeling
(meermalen);
medeplegen
232 lid 1 Sr.

11.

Art. 5 WVW

Art. 7
WVW; art.
8 WVW;
art. 300 Sr;
art. 285 Sr;
art. 300 Sr;
art. 350 Sr.

2 jr OBM

12 mnd GS,
wv 4 vw.

Nvt

12.

Art. 5 WVW

30 TS vw

60 TS
6 mnd
OBM vw

Nvt

13.

Art. 5 WVW

40 TS;
3 mnd
OBM vw

120 TS;
1 jr OBM

Nvt

14.

Art. 5 WVW

1000 GB
wv 500 vw

40 TS

Nvt

15.

Art. 5 WVW

500 GB;
2 mnd
OBM vw

500 GB;
2 mnd
OBM vw

Nvt

186

De zaken kunnen nader worden onderverdeeld naar het type gevolg dat
verdachtes gevaarlijke verkeersgedrag heeft veroorzaakt: (1) dodelijk letsel en (2)
overig (zwaar) lichamelijk letsel.
In 6 van de 15 gevallen heeft verdachtes verkeersgedrag geleid tot de dood
van een ander (zaak 1, 5-7, 9 en 11). Daarbij is een belangrijke kanttekening op
haar plaats. Bedacht moet worden dat een veroordeling voor art. 5 WVW in de
regel zal betekenen dat de verkeersfouten van de verdachte niet zodanig zijn dat
sprake is van aanmerkelijke schuld ten aanzien van het plaatsvinden van het
verkeersongeval (het centrale verwijt van art. 6 WVW). Wellicht kan tegen die
achtergrond worden begrepen dat binnen de categorie art. 5 WVW-zaken bij
dodelijk letsel niet zonder meer zwaardere straffen zijn opgelegd dan in geval van
niet-dodelijk letsel. Zaak 1 biedt een voorbeeld. De verdachte had een fietser
aangereden, die daardoor overleed. Verdachtes verkeersfout bestond daarin dat
hij de fietser over het hoofd had gezien, waardoor hij had verzuimd aan deze
voorrang te verlenen. Naar het oordeel van het hof leverde die fout geen
aanmerkelijke schuld op in de zin van art. 6 WVW. Het hof kwam dan ook tot
vrijspraak ten aanzien van dat primair tenlastegelegde delict en veroordeelde de
verdachte voor de overtreding van art. 5 WVW. Bij de strafoplegging woog het
hof onder meer mee dat het ernstige gevolg ook de verdachte had beroerd; het
legde een geldboete op van 500 euro en een voorwaardelijke rijontzegging van 6
maanden. In de overige 9 gevallen kan uit de uitspraak worden afgeleid dat
sprake is van niet-fataal lichamelijk letsel.
Uit de tabel volgt dat de rechter art. 5 WVW-zaken op zeer gevarieerde
wijze afdoet, waarbij hij gebruik maakt van verschillende hoofdstraffen. Aan het
ene uiterste van het spectrum bevinden zich 2 zaken waarin het gerechtshof
hechtenis heeft opgelegd (zaak 7 en 10). In beide gevallen is de verdachte
daarnaast voor diverse misdrijven veroordeeld tot gevangenisstraf. In geen van de
zaken waarin enkel is veroordeeld voor art. 5 WVW is dus hechtenis opgelegd. In
zaak 10 werd de hoogste straf opgelegd: hechtenis van 2 maanden alsmede een
rijontzegging van 2 jaren. In deze zaak had de verdachte zich schuldig gemaakt
aan heling. Bij een poging om hem daarvoor aan te houden is hij met hoge
snelheid weggereden. Daarbij heeft de verdachte een agent meegesleurd, een
fietser geschept en een andere auto met twee inzittenden aangereden. Na beide
aanrijdingen heeft de verdachte de plaats van het ongeval verlaten zonder dat hij
zijn identiteit heeft kenbaar gemaakt. Verdachtes verkeersgedragingen worden
door het hof getypeerd als ‘een ware dollemansrit door een drukke en smalle
winkelstraat’, waarbij hij met dusdanig hoge snelheid over een brug heeft
gereden dat ‘zijn voertuig los van de grond kwam’. Het hof concludeert: ‘Door zijn
onverantwoordelijke rijgedrag heeft de verdachte de veiligheid op de weg
zodanig in gevaar gebracht, dat oplegging van de op dit feit gestelde maximale
187

vrijheidsbenemende straf alsmede de maximale ontzegging van de rijbevoegdheid
passende sancties zijn’. In andere zaken heeft de rechter in plaats van voor het
opleggen van hechtenis gekozen voor het opleggen van andere hoofdstraffen. In
4 gevallen heeft hij een (deels) onvoorwaardelijke taakstraf opgelegd (zaak 3, 5, 9
en 13). In 6 strafzaken is de rechter gekomen tot een (deels) onvoorwaardelijke
geldboete (zaak 1, 2, 6, 8, 14 en 15). In de resterende 3 zaken is enkel een
rijontzegging opgelegd (zaak 4 en 11) of heeft de rechter gekozen voor een geheel
voorwaardelijke taakstraf (zaak 12). Afgaande op de opgelegde hoofdstraffen
markeert laatstgenoemde zaak het andere uiterste van het spectrum. In deze
zaak was een fietser aangebotst tegen een veegmachine die door de verdachte
werd bestuurd, waardoor eerstgenoemde zeer ernstig letsel opliep. De rechtbank
stelde vast dat de verdachte op een fietspad tegen de rijrichting in had gereden,
dat het zicht aldaar werd belemmerd door bosschages, dat verdachte de weg niet
eerst had afgezet en dat hij bovendien werkte met een onbeschermde stalen
veegborstel. Hieruit leidde de rechtbank af dat de verdachte gevaar op de weg
heeft veroorzaakt. Bij het bepalen van de straf woog de rechtbank mee dat de
verdachte ‘nog heel jong is en zijn werkzaamheden moest uitvoeren met een
door zijn vader, tevens werkgever ter beschikking gestelde veegmachine die niet
was voorzien van bescherming rondom de stalen veegborstel. Voorts was het
kennelijk gebruikelijk de werkzaamheden uit te voeren op de wijze waarop
verdachte dat heeft gedaan. De rechtbank houdt ook rekening met het feit dat
het ongeluk ook voor verdachte ingrijpende gevolgen heeft gehad. Verdachte
heeft ter terechtzitting toegelicht dat hij zich het gebeurde heel erg heeft
aangetrokken, sinds het ongeluk last heeft gehad van gezondheidsklachten en
niet meer heeft gewerkt.’ Tot slot werd bij de straftoemeting betrokken dat de
verdachte niet eerder was veroordeeld. De rechtbank legde enkel een geheel
voorwaardelijke taakstraf op van 30 uren. De veelkleurigheid in bestraffing is
eveneens zichtbaar op het vlak van de rijontzegging. Deze is in 11 van de 15
gevallen opgelegd: in 5 gevallen (deels) onvoorwaardelijk, in 6 zaken geheel
onvoorwaardelijk. Het gerecht is in geen van de 15 strafzaken gekomen tot een
verbeurdverklaring.
De tabel laat op het eerste gezicht veel en grote verschillen zien tussen
enerzijds de strafoplegging en anderzijds de strafeisen. Die discrepantie lijkt voor
een zeer groot deel te kunnen worden teruggevoerd op de veelheid aan zaken
waarin het tenlastegelegde verkeersgedrag uiteenlopend wordt gekwalificeerd. In
niet minder dan 10 van de 15 strafzaken waarin het gerecht zijn veroordeling
baseert op art. 5 WVW, is de strafeis van het OM telkens gebaseerd op een
veroordeling voor het primair tenlastegelegde art. 6 WVW (zaak 1-3, 5-7, 9 en 1113). Het verschil in strafrechtelijke waardering kleurt met andere woorden het
verschil in straftoemeting. Dit laat onverlet dat er enkele zaken zijn waarin óók
188

het OM aanstuurt op een veroordeling voor art. 5 WVW én de strafoplegging
wezenlijk afwijkt van de vordering. In zaak 4 bijvoorbeeld legt het hof een
rijontzegging op zonder vordering daartoe (zaak 4). De omgekeerde situatie deed
zich voor in zaak 8 (geen rijontzegging opgelegd, waar 2 jaar voorwaardelijke
ontzegging is gevorderd), een zaak waarin het hof ook een aanzienlijk lagere
geldboete oplegde (250 euro in plaats van de gevorderde 1500 euro). Het betrof
een geval waarin de verdachte geen voorrang had verleend aan de bestuurder
van een motor, waardoor een aanrijding had plaatsgevonden. Bij de
straftoemeting speelde onder meer een rol dat de verdachte – die al 30 jaren
werkzaam was als beroepschauffeur – nooit eerder is veroordeeld, terwijl het hof
ook het geruime tijdsverloop tussen de pleeg- en berechtingsdatum meenam.
7.3

Strafbepalende factoren

Tabel 20 Art. 5 WVW, met ernstige gevolgen: strafbepalende factoren bij
veroordelingen door de hoogst oordelende feitelijke instantie
Zaak

Algemeen
kader

1.

Ernst
gevolgen

Verwijt eerder of
later handelen

Justitiële
documentatie

Persoonlijke
omstandigheden

X

Verdachte is zich bewust
van gevolgen
Verdachte is zich bewust
van gevolgen

2.

X

X

3.

-

-

-

-

-

4.

X

X

Beginnend
bestuurder, alcohol,
verlaten plaats
ongeval

X,
eerder
veroordeeld

- nog steeds goede omgang
met 1 slachtoffer

X

Verlaten plaats
ongeval, cannabis,
ontzegging
rijbevoegdheid,
proeftijd ander feit

X,
eerder
veroordeeld
soortgelijke
feiten

- ad info feit

5.

189

Zaak

Algemeen
kader

6.

X

8

X

9.

11.

Verwijt eerder of
later handelen

X

7.

10.

Ernst
gevolgen

X

Verlaten plaats
ongeval, verdachte
heeft zich op geen
enkel moment bij
politie gemeld

Persoonlijke
omstandigheden

X,
First offender

- Verd lijdt (emotioneel)
onder gevolgen van
aanrijding; soms moeite
om deel te nemen aan
verkeer;
- beroepschauffeur, onvw
ontzegging zou kans op
terugval vergroten en
ervoor kunnen zorgen dat
verdachte nadien niet meer
durft te rijden

X,
niet eerder
voor soortgelijk
feit, wel voor
andere verkeersdelicten
veroordeeld

- verdachte geen inzicht in
ernst feit en laakbaarheid
gedrag

X
Blanco
strafblad
X,
Eerder veroordeeld voor verkeersdelicten

X

X

Justitiële
documentatie

X

Proberen te
ontkomen aan
politie

X,
Eerder veroordeeld voor
verkeersdelict

X

Verlaten plaats
ongeval, niet gemeld
bij politie

X,
Niet eerder
voor soortgelijke feiten

190

- Verdachte kampt met
gevolgen ongeval, staat op
wachtlijst professionele
hulp

- Verdachte is werk kwijt
geraakt en huwelijk is
gestrand, opname kliniek
vanwege suïcideneigingen

Zaak

Algemeen
kader

12.

13.

X

14.

15.

X

Ernst
gevolgen

Verwijt eerder of
later handelen

Justitiële
documentatie

Persoonlijke
omstandigheden

X

Niet al het mogelijke
gedaan om bij
uitvoering werk een
veilige situatie te
creëren.
In voordeel verdachte: jong, werkzaamheden met
veegmachine door
werkgever beschikbaar gesteld,
gebruikelijk werkzaamheden op deze
wijze uit te voeren,
ingrijpende gevolgen
(gezondheidsklachten en niet
meer gewerkt)

X,
First offender

Geen OBM, vanwege
tijdsverloop sinds delict en
verdachte rijdt niet meer
op veegmachine en denkt
nog terug aan ongeval

X

X,
First offender

- tijdsverloop
- spijtbetuiging jegens
slachtoffer

X

X
Niet eerder
voor strafbare
feiten veroordeeld, i.h.b.
geen verkeersovertredingen

X

In 7 van de 15 zaken betrekt het gerecht het algemeen geldend kader
uitdrukkelijk bij de strafoplegging, door te verwijzen naar LOVS-oriëntatiepunten
(bijvoorbeeld zaak 4) of wettelijke strafmaxima en de straftoemeting bij
soortgelijke feiten (zaak 15). De ernst van de gevolgen wordt in 13 van de 15
zaken expliciet naar voren gebracht, bijvoorbeeld naar aanleiding van een casus
waarin de verdachte had deelgenomen aan een straatrace die resulteerde in drie
dodelijke slachtoffers en één zwaargewonde (zaak 7). Het hof heeft 1 maand
hechtenis opgelegd, alsmede een rijontzegging van 1 jaar.
191

Bij het verwijtbaar eerder handelen wordt bijvoorbeeld gewezen op
cannabisgebruik (zaak 5) en in het noodlottige geval van de bestuurder van de
veegmachine op de omstandigheid dat deze niet al het mogelijke heeft gedaan
om een veilige situatie te creëren (zaak 12). Bij verwijtbaar handelen na het
plaatsvinden van het verkeersdelict draait het bijvoorbeeld om het nalaten om
het verkeersongeval te melden bij de politie (zaak 7 en 11) of de poging aan de
politie te ontkomen (zaak 10). Uit de tabel volgt verder dat in 5 van de 15 zaken
uitdrukkelijk wordt overwogen dat verdachte niet eerder is veroordeeld voor
strafbare feiten. In het kader van de persoonlijke omstandigheden van de
verdachte springt zaak 6 in het oog: het hof kiest voor een voorwaardelijke boven
een onvoorwaardelijke rijontzegging, omdat laatstgenoemde modaliteit ervoor
zou kunnen zorgen dat de verdachte nadien niet meer durft te rijden.
8.

Deelconclusie: ernstige verkeersdelicten met ernstige gevolgen

De navolgende tabel biedt zicht op enkele aspecten van de strafoplegging bij
ernstige verkeersdelicten met ernstige gevolgen. Daarin is per (sub)categorie een
aantal variabelen in kaart gebracht. In de tweede kolom is aangegeven welke
hoofdstraf het frequentst is opgelegd en in hoeveel zaken van het subtotaal dat is
gebeurd. De genoemde straffen zijn telkens (deels) onvoorwaardelijk opgelegd.
De kolom laat daarnaast zien hoe vaak een rijontzegging is uitgesproken. De
derde kolom toont het straftoemetingsspectrum. Daarin wordt de hoogste en
laagste (combinatie van) hoofdstraf(fen) genoemd die is opgelegd binnen de
betreffende (sub)categorie. Voor de bepaling daarvan is primair aangeknoopt bij
de wettelijke rangschikking van hoofdstraffen in art. 9 Sr, waarbij de rangorde
wordt bepaald aan de hand van de (deels) onvoorwaardelijk opgelegde hoofdstraf
(consequentie: een (deels) onvoorwaardelijke geldboete wordt hoger ingeschaald
dan een geheel voorwaardelijke taakstraf). In de vierde kolom wordt een
overzicht gegeven van de rol die de verbeurdverklaring speelt bij de betreffende
(sub)categorie. Bij elkaar genomen biedt de tabel daarmee enig zicht op de
bestraffing per afzonderlijke (sub)categorie en de straftoemeting binnen de
subgroep ‘ernstige verkeersdelicten met ernstige gevolgen’ als geheel.

192

Tabel 21 Opgelegde straffen bij ernstige verkeersdelicten met ernstige
gevolgen
Categorie

Frequentst opgelegde
hoofdstraf en
rijontzegging

Bandbreedte opgelegde
hoofdstraffen

Verbeurdverklaring

1. moord en
doodslag

moord
- GS (2/2)
- OBM (1/2)

moord
- max 14 jr GS
- min 14 jr GS

- VV (1/2)

Doodslag
- GS (9/9)
- OBM (8/9)

doodslag
- max 10 jr GS
- min 4 jr GS wv 1 vw

- VV (2/9)

zware mishandeling
- GS (3/3)
- OBM (3/3)

zw. Mishandeling
- max 2 jr en 6 mnd GS
- min 270 dgn GS wv 169 vw; 240 TS

- VV (1/3)

mishandeling tegen
ambtenaar
- GS (1/1)
- OBM niet mogelijk

mishandeling tegen ambtenaar
- max 4 mnd GS
- min 4 mnd GS

- VV (0/1)

Mishandeling
- TS (1/3)
- GS vw (1/3)
- TS vw (1/3)
- OBM niet mogelijk

Mishandeling
- max 4 mnd GS
- min 30 TS vw

- VV (0/3)

dood door roekeloosheid
- GS (11/12)
- OBM (12/12)

dood door roekeloosheid
- max 8 jr GS
- min 6 mnd GS vw; 240 TS

- VV (2/12)

letsel door
roekeloosheid
- GS (4/5)
- OBM (5/5)

letsel door roekeloosheid
- max 18 mnd GS
- min 2 mnd GS vw; 240 TS

- VV (0/5)

dood door
roekeloosheid
- GS (2/2)
- OBM (2/2)

dood door roekeloosheid
- max 30 mnd GS wv 6 vw
- min 30 mnd GS wv 10 vw

- VV (1/2)

2. (zware)
mishandeling

3. roekeloosheid in
het verkeer

4. art. 6 WVW,
onder invloed

193

Categorie

Frequentst opgelegde
hoofdstraf en
rijontzegging

Bandbreedte opgelegde
hoofdstraffen

Verbeurdverklaring

4. art. 6 WVW,
onder invloed

dood door schuld
- GS (11/15)
- OBM (15/15)

dood door schuld
- max 4 jr en 6 mnd GS
- min 6 mnd GS vw; 240 TS

- VV (3/15)

letsel door schuld
- GS (5/9)
- OBM (9/9)

letsel door schuld
- max 18 mnd GS wv 6 vw
- min 1 mnd GS vw; 150 TS

- VV (1/9)

dood door
roekeloosheid
- GS (5/5)
- OBM (5/5)

dood door roekeloosheid
- max 8 jr GS
- min 6 mnd GS wv 3 vw; 240 TS

- VV (0/5)

dood door schuld
- TS (9/12)
- OBM (9/12), OBM vw
(3/12)

dood door schuld
- max 30 mnd GS
- min 100 TS

- VV (1/12)

letsel door schuld
- TS (8/12)
- OBM (11/12), OBM vw
(1/12)

letsel door schuld
- max 24 mnd GS wv 8 vw
- min 80 TS

- VV (1/12)

dodelijk letsel
- TS (2/6)
- GB (2/6)
- OBM (4/6), OBM vw
(2/6)

dodelijk letsel
- max 1 mnd HS
- min 30 TS vw

- VV (0/6)

overig (zwaar)
lichamelijk letsel
- GB (4/9)
- OBM (1/9), OBM vw
(4/9)

overig (zwaar) lichamelijk letsel
- max 2 mnd HS
- min geen hoofdstraf; 6 mnd OBM
vw

- VV (0/9)

5. art. 6 WVW, niet
onder invloed

6. art. 5 WVW, met
ernstige gevolgen

Uit het overzicht kan worden afgeleid dat bij een combinatie van zeer ernstige
gevolgen (fataal of zwaar lichamelijk letsel) en een hoge schuldgraad (opzet of
roekeloosheid), de oplegging van een (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf
het uitgangspunt is. Binnen dit samenstel van zaken zijn de hoogste
gevangenisstraffen opgelegd bij gevallen waarin het verkeersongeval heeft geleid
tot de dood van een ander. Enkel in zeer uitzonderlijke gevallen wijkt de rechter
194

van het uitgangspunt af, en kiest hij voor een andere strafmodaliteit dan de
gevangenisstraf.
Bij de lagere schuldgraad van schuld niet bestaande in roekeloosheid blijkt van
betekenis te zijn – in lijn met de LOVS-oriëntatiepunten die golden tot 18
november 2016 – of de verdachte ten tijde van het strafbare verkeersgedrag al
dan niet onder invloed verkeerde (dan wel niet heeft voldaan aan een bevel mee
te werken aan het daarop betrekking hebbende onderzoek). Bij een combinatie
van schuld, kortweg drug- of alcoholgebruik en zeer ernstige gevolgen (fataal of
zwaar lichamelijk letsel) is ook dan het uitgangspunt dat een (deels)
onvoorwaardelijke gevangenisstraf wordt opgelegd. De hoogste gevangenisstraf
bij fataal letsel is van forse duur. Is daarentegen geen drug- of alcoholgebruik
vastgesteld dan blijkt de rechter in de onderzochte gevallen meestal een taakstraf
op te leggen (gekoppeld aan een voorwaardelijke gevangenisstraf), ook bij
dodelijk letsel. Ter nuancering verdient opmerking dat de hoogste straf die is
opgelegd bij een dergelijk feitencomplex illustreert dat de rechter ook dan in een
ernstig geval wel overgaat tot oplegging van een lange gevangenisstraf. Op 18
november 2016 zijn de oriëntatiepunten voor de straftoemeting bij art. 6 WVW
gewijzigd.105 Van belang is dat in de toelichting wordt gesteld dat behalve
alcoholgebruik in ieder geval ook de overige omstandigheden die worden
genoemd in art. 175 lid 3 WVW, zoals gevaarlijk inhalen en bumperkleven,
strafverzwarend zijn. In dergelijke gevallen kan de rechter aansluiting zoeken bij
het oriëntatiepunt dat geldt bij een alcoholgehalte hoger dan 570 microgram per
liter uitgeademde lucht. Wanneer de feitenrechter dit oriëntatiepunt
daadwerkelijk verdisonteert in zijn rechtspraak – door de overige
omstandigheden dus gelijk te stellen met rijden onder invloed – dan zullen in de
toekomst hogere straffen worden opgelegd bij een schending van art. 6 WVW
onder een of meer van die overige strafverzwarende omstandigheden.
In de overige (sub)categorieën is telkens het ingetreden gevolg minder ernstig
en/of is sprake van een lagere schuldgraad. Dit drukt zich uit in de strafmodaliteit
die de rechter in de regel blijkt te kiezen. Bij art. 5 WVW is dit een taakstraf of
geldboete. In die gevallen kan het gaan om zeer ernstige gevolgen, maar is niet
105

De huidige oriëntatiepunten bevatten dezelfde bandbreedte voor straftoemeting: voor de lichtste
gevallen geldt nog steeds als uitgangspunt een geldboete van 1000 euro en een rijontzegging van 3
maanden, voor de ernstigste gevallen is dat een gevangenisstraf van 4 jaar en een rijontzegging van 5
jaar. Afgezien van de toevoeging die in de hoofdtekst wordt aangestipt, bevat de huidige versie een
herformulering van de drie schuldgradaties (aanmerkelijke schuld, ernstige schuld en zeer hoge mate
van schuld) en zijn enkele geïndiceerde taakstraffen opgehoogd.

195

bewezenverklaard dat de verdachte opzet heeft op of aanmerkelijke schuld heeft
aan de intreding daarvan. In de twee strafzaken waarin de verdachte is
veroordeeld tot hechtenis, is hij daarnaast tot gevangenisstraf veroordeeld voor
misdrijven. Bij mishandeling – pijn of licht letsel, hoge schuldgraad – is in één
geval een onvoorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd. Daartegenover staan drie
strafzaken waarin de rechter in plaats daarvan is gekomen tot het opleggen van
ofwel een taakstraf ofwel een geheel voorwaardelijke hoofdstraf. De hoogste
straffen die zijn opgelegd bij mishandeling en overtredingen van art. 5 WVW
illustreren dat ook bij deze categorieën vrijheidsstraffen worden opgelegd, zij het
dat deze – met name bij laatstgenoemde overtredingen – van relatief korte duur
zijn.
In vrijwel alle zaken heeft de rechter als bijkomende straf een rijontzegging
opgelegd, bijna altijd (deels) onvoorwaardelijk. De uitzondering betreft gevallen
waarin een overtreding van art. 5 WVW leidt tot (zwaar) lichamelijk letsel bij een
ander; de rechter heeft in de helft van die strafzaken een rijontzegging opgelegd,
waarvan slechts één keer onvoorwaardelijk. Bij elk van de categorieën speelt de
verbeurdverklaring niet of nauwelijks een rol in de strafoplegging.
In de voorafgaande paragrafen is gebleken dat in elke categorie wel verschillen
bestaan in straftoemeting; ofwel tussen de strafoplegging en de strafeis ofwel
tussen de strafopleggingen in eerste en tweede aanleg. Voor een deel zijn
dergelijke verschillen een rechtstreeks voortvloeisel van de ruime mate van
vrijheid die de rechter heeft bij het bepalen van de strafmaat. In een deel van de
gevallen speelt daarnaast mee dat rechter en procespartijen de straftoemeting
baseren op uiteenlopende delicten. Dit is verklaarbaar gelet op de weinig scherpe
grenzen die bestaan tussen de verschillende schuldgradaties waarmee de
verkeersgedragingen gepaard kunnen gaan. De uiteenlopende
standpuntbepalingen tussen rechter en procespartijen doen zich met name voor
op twee terreinen.
In de eerste plaats doen die verschillen zich voor in de context van art. 6
WVW, te weten bij de afgrenzing tussen ‘roekeloosheid’ en ‘schuld niet
bestaande in roekeloosheid’. De graduele overgang tussen beide maakt dat het
straftoemetingsonderzoek de nodige gevallen blootlegt waarin het OM zijn
strafeis grondt op roekeloosheid (relatief hoge strafeis), waarna de rechter de
strafoplegging baseert op schuld niet bestaande in roekeloosheid (relatief lage
strafoplegging). Een uiteenlopende opvatting over de onderlinge afbakening van
beide schuldvormen ligt ook ten grondslag aan de veelheid aan zaken waarin een
veroordeling voor de roekeloosheidsvariant is vernietigd door de Hoge Raad. In
de onderzochte zaken legt de Hoge Raad de lat voor (het bewijs van)
roekeloosheid in de regel hoger dan de hoven. De straftoemeting bij
196

roekeloosheid moet in dat perspectief worden geplaatst. Verwacht mag worden
dat de lijn die door de Hoge Raad is uitgezet inmiddels zijn uitwerking heeft op
het vervolgingsbeleid van het OM en de rechtspraak van de feitenrechter.
In de tweede plaats werkt de weinig scherpe afbakening van schuldgradaties door
in de context van art. 5 WVW-zaken. De delictsomschrijving van deze overtreding
kent geen schuldverband. Wel is voor strafbaarheid vereist dat sprake is van
schuld in de zin van verwijtbaarheid (element). Het afbakeningsvraagstuk dat bij
dit delict centraal staat, is of enkel sprake is van schuld in de zin van
verwijtbaarheid (art. 5 WVW) of dat die schuld zodanig is deze culpa oplevert in
de zin van art. 6 WVW. Opvallend is dat in het merendeel van de onderzochte
zaken – 11 van de 16 zaken – waarin de rechter tot een veroordeling komt voor
art. 5 WVW, het OM zijn aanmerkelijk hogere strafeis telkens toespitste op art. 6
WVW.

197

SUBGROEP 2: ERNSTIGE VERKEERSDELICTEN MET GEVAARZETTING VOOR OF
BEDREIGING VAN EEN CONCREET PERSOON
9.

Straftoemeting bij poging tot doodslag, inrijden op een auto

9.1

De uitspraken

De tweede subgroep omvat ernstige verkeersdelicten waarbij wel sprake is
geweest van gevaarzetting voor of bedreiging van een concreet persoon, zonder
dat het verkeersdelict ernstige gevolgen heeft gehad. In deze paragraaf wordt de
aandacht gevestigd op de eerste categorie binnen die subgroep: telkens is de
verdachte veroordeeld voor een poging tot doodslag die daarin bestaat dat de
verdachte met zijn auto is ingereden op een of meer inzittenden van een auto.
Deze categorie bestaat uit 11 uitspraken. In 7 van de 11 strafzaken is de
verdachte door een gerechtshof veroordeeld voor poging tot doodslag. De
overige 4 van de 11 uitspraken betreffen rechtbankvonnissen. Opmerking
verdient dat de twee veroordelingen voor poging tot doodslag die aan de Hoge
Raad zijn voorgelegd, in beide gevallen zijn vernietigd vanwege een gebrekkige
motivering van het bewezenverklaarde dodingsopzet. Het draaide beide keren
om het inrijden op en het afsnijden van achtervolgende politieauto’s. De Hoge
Raad overwoog telkens dat onvoldoende bleek ‘dat en in welke mate een ongeval
met dodelijk afloop waarschijnlijk was’.
Tabel 22 Vindplaatsen uitspraken over poging tot doodslag, inrijden op een
auto
Nummer ECLI Hoge Raad
zaak

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

1.

HR:2015:132

GHSHE:2013:4445

RBROE:2012:BX0453

2.

HR:2016:2075

GHSHE:2014:2342

Onbekend

3.

GHSGR:2010:BQ1112

RBDOR:2010:BM4994

4.

GHAMS:2012:BV9005

Onbekend

5.

GHARL:2014:614

Onbekend

6.

GHSHE:2015:2746

RBLIM:2014:11160

7.

GHARL:2015:9788

RBNNE:2015:610

198

Nummer ECLI Hoge Raad
zaak

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

8.

RBMNE:2015:8552

9.

RBOVE:2014:1631

10.

RBARN:2011:BV1570

11.

RBUTR:2012:BW0015

9.2

De strafopleggingen en de strafeisen

Doodslag wordt bedreigd met gevangenisstraf van ten hoogste 15 jaren en
geldboete van de vijfde categorie. De maximaal op te leggen hoofdstraffen zijn bij
poging tot doodslag een derde lager (art. 45 Sr). Voor bijkomende straffen geldt
hetzelfde strafmaximum. Er kan een rijontzegging worden opgelegd voor de duur
van maximaal 10 jaren, kortweg indien het feit is gepleegd met een motorrijtuig
(art. 179a lid 1 WVW).
De volgende tabel biedt zicht op de gevorderde en opgelegde straffen.
Tabel 23
Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van poging tot doodslag,
inrijden op een auto
Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

1.

Poging
doodslag,
meermalen
gepleegd

5 jr GS
(1 wk HS
107-1
WVW)

42 mnd
GS
(1 wk HS
107-1
WVW)

gekwalificeerde
diefstal,
meermalen
gepleegd;
art. 107/1 WVW

3 jr GS
(1 wk HS vw
107/1 WVW)

42 mnd GS

Ja
Rb: idem
+
- opzetheling;
- poging
gekwalificeerde
diefstal

199

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

2.

Poging
doodslag,
meermalen
gepleegd

3 jr GS
(VV auto)

5 jr GS
(VV auto)

Nee

3 jr GS
(VV auto)

Onbekend

Nee

3.

Poging
doodslag,
meermalen
gepleegd

4 jr GS wv 1
vw;
2 jr OBM

3 jr GS +
TBS met
vw;
2 jr OBM

- verkrachting
- 8-2 WVW

4 jr GS wv 1
vw;
2 jr OBM

8 jr GS

Nee

4.

Poging
doodslag

20 mnd GS
wv 5 vw;
(30 TS voor
art. 107/1
WVW)

20 mnd
GS wv 8
vw

- 7/1 WVW
meermalen
gepleegd
- mishandeling
(304);
- beschadiging
goed;
- art. 107/1
WVW

20 mnd GS
wv 5 vw;
(30 TS voor
art. 107/1
WVW)

Onbekend

Nee

5.

Poging
doodslag,
meermalen
gepleegd

36 mnd GS
wv 24 vw;
36 mnd
OBM;
(art. 9a
voor 5
WVW)

Onbekend

gekwalificeerde
diefstal

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Poging
doodslag,
meermalen
gepleegd

5 jr GS;
5 jr OBM

8 jr GS;
5 jr OBM

8 jr GS;
5 jr OBM

8 jr GS;
5 jr OBM

gelijk aan
hof +
minderjarige
onttrekken aan
gezag

6.

5 WVW

- diefstal met
geweld
- gekwalificeerde poging zw.
mish.
- mishandeling
- 7/1 WVW

200

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

7.

Medepleg
en poging
doodslag,
meermalen
gepleegd

5 jr GS

5 jr GS

gekwalificeerde
diefstal

6 jr GS

6 jr GS

Nee

8.

Poging
doodslag,
meermalen
gepleegd

- belediging
ambtenaar
(267);
- wederspannigheid meermalen
gepleegd
- 5 WVW

30 mnd GS
wv 6 vw;
2 jr OBM; 1 jr
OBM

24 mnd GS
wv 6 vw;
3 jr OBM

Nvt

9.

Poging
doodslag,
meermalen
gepleegd

diefstal
zaaksbeschadiging

3 jr GS;
5 jr OBM

5 jr GS;
5 jr OBM

Nvt

10.

Poging
doodslag,
meermalen
gepleegd

- 5 WVW
- 2-c Opiumwet

3 jr GS;
3 jr OBM;
6 mnd OBM

30 mnd GS
wv 10 vw;
3 jr OBM;
6 mnd
OBM

Nvt

11.

Poging
doodslag,
meermalen
gepleegd

- diefstal
- 7-1 WVW,
meermalen
gepleegd

24 mnd GS
wv 4 vw;
3 jr OBM

18 mnd GS
wv 2 vw;
3 jr OBM

Nvt

Vooropgesteld kan worden dat het elftal strafzaken geen uitspraak bevat waarin
de opgelegde straf enkel betrekking heeft op enkelvoudige poging tot doodslag.
In 10 van de 11 zaken is de verdachte veroordeeld voor meervoudige poging tot
doodslag. Daarbij komt dat de straftoemeting in niet minder dan 9 van die 10
gevallen ook is gebaseerd op andere delicten. Ook in de enige zaak waarin is
veroordeeld voor enkelvoudige poging tot doodslag bestaat samenloop met

201

andere strafbare feiten (zaak 4). De straftoemeting die in de tabel naar voren
komt, moet tegen die achtergrond worden bezien.
In elk van de 11 strafzaken is een (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf
opgelegd. In drie gevallen werd deze bepaald op 5 jaren (zaak 1, 6-7). Behalve de
duur van de opgelegde vrijheidsstraf hebben deze zaken met elkaar gemeen dat
de pogingen tot doodslag telkens plaatsvinden in een soortgelijke context: de
verdachte begaat een gekwalificeerde diefstal, waarop hij wordt achtervolgd door
de politie, in het kader waarvan de verdachte vervolgens inrijdt op een of meer
achtervolgende dienstauto’s. In zaak 1 wordt de meervoudige poging tot
doodslag voorafgegaan door een inbraak bij een juwelier, in zaak 7 betreft het de
diefstal van hennepplanten uit een hennepkwekerij. Van de drie zaken is in zaak 6
de zwaarste combinatie van straffen opgelegd. De verdachte had op een en
dezelfde dag een veelheid aan delicten begaan. Zo had hij onder meer een
gewelddadige autodiefstal gepleegd. De verdachte had zich uit de voeten
gemaakt voor de politie, waarbij hij de auto bestuurde terwijl zijn minderjarige
dochter bij hem op schoot zat. In het kader van die politieachtervolging had de
verdachte meerdere malen politieauto’s geramd. Op basis van dit feitencomplex
werd de verdachte onder meer veroordeeld voor poging tot doodslag op vier
agenten en op zijn dochter. Het hof veroordeelt de verdachte tot 5 jaren
gevangenisstraf en een rijontzegging van gelijke duur. Bij de strafoplegging werkte
in verdachtes nadeel dat hij relevante justitiële documentatie had. De laagste
hoofdstraf – afgemeten aan het onvoorwaardelijke strafdeel – is opgelegd in zaak
5. De verdachte had een bestelbus met aanhanger gestolen, waarna hij is
weggereden voor politievoertuigen die hem wilden doen stoppen. Hij heeft
hierbij zeer hard en gevaarlijk gereden, waarbij hij meermalen politievoertuigen
van de weg heeft gedrukt. De straftoemeting van het hof is dus ook in deze zaak
mede betrokken op een gekwalificeerde diefstal, ditmaal gevolgd door poging tot
doodslag op zes achtervolgende politieagenten. Het hof veroordeelt de verdachte
tot 36 maanden gevangenisstraf waarvan 24 voorwaardelijk en een rijontzegging
van 36 maanden. In strafmatigend opzicht speelde een rol dat de verdachte
verminderd toerekeningsvatbaar was ten tijde van de begane feiten. Een
rijontzegging is uitgesproken in 7 van de 11 uitspraken. Er is 1 zaak waarin de
rechter is gekomen tot een verbeurdverklaring.
Uit de tabel kan worden afgeleid dat er de nodige zaken zijn waarin de
rechter en het OM de straftoemeting baseren op dezelfde feiten, maar
desondanks een (fors) verschil bestaat tussen de opgelegde en de gevorderde
straf (bijvoorbeeld zaak 1-3, 9-11). In een deel van die zaken legt het gerecht een
hogere straf op dan geëist (zaak 1, 10-11). In zaak 10 bijvoorbeeld veroordeelt de
rechtbank de verdachte voor onder meer poging tot doodslag, meermalen
gepleegd, en het opzettelijk aanwezig hebben van verboden verdovende
202

middelen. Ook in deze zaak werd de verdachte achtervolgd door een politieauto,
waarop hij, als rijdend in een botsauto, geprobeerd heeft de politie van zich af te
schudden. Tijdens zijn vlucht heeft hij stoptekens en verkeerslichten genegeerd.
Hij is enkel en alleen gericht geweest op het ontkomen aan een geldboete. De
officier van justitie eiste 30 maanden gevangenisstraf waarvan 10 maanden
voorwaardelijk, in combinatie met een rijontzegging. De rechtbank volgt de eis
voor wat betreft de rijontzegging. Zij legt echter 3 jaren geheel onvoorwaardelijke
gevangenisstraf op, onder meer gelet op het feit dat de verdachte de gepleegde
feiten bagatelliseert, dat de kans op recidive hoog wordt geschat en dat de
verdachte niet tot weinig ontvankelijk is voor begeleiding.
9.3

Strafbepalende factoren

De volgende tabel toont de strafbepalende factoren.
Tabel 24 Poging tot doodslag, inrijden op een auto: strafbepalende factoren bij
veroordelingen door de hoogst oordelende feitelijke instantie
Zaak

Algemeen
kader

Ernst
gevolgen

1.

X
(strafmaximum
en straffen
soortgelijke
feiten)

X

2.

X
(straffen bij
vergelijkbare
feiten)

Medeplegen

Verwijt
eerder of
later
handelen

X
(achtervolging
politie)

203

Justitiële
documentatie

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Bijzonderheden

X, negatief
(relevante
feiten en
nog in
proeftijd)

eis AG volgens hof
te laag, i.v.m.:
- ernst feit
- mate
gevaarzetting
- maatschappelijk
belang dat ordehandhavers worden beschermd

X,
negatief
(verkeersdelicten)

verd. heeft belang
onttrekken aan
aanhouding laten
prevaleren boven
recht op leven
verbalisanten;
wordt verd. zwaar
aangerekend

Zaak

Algemeen
kader

3.

4.

Ernst
gevolgen

Medeplegen

Verwijt
eerder of
later
handelen

Justitiële
documentatie

Verminderd
toerekeningsvatbaar

X
X
(straffen bij
vergelijkbare
feiten)

X,
alcohol,
snelheid

X,
negatief

X

X

X, drugs

X

X,
snelheid

5.

X,
snelheid

X, negatief

X,
planmatig
handelen,
initiatiefnemer bij
het
medeplegen

X, negatief

X,
snelheid

X

X,
onverschilligheid

X, negatief

10.

X, onverschilligheid

X

11.

X

X

6.

X
X
(straffen bij
vergelijkbare
feiten)

X

7

8.

9.

X

X
(straffen bij
vergelijkbare
feiten)
X

204

Bijzonderheden

proeftijd 5 jr

straf lager dan
geëist omdat er
geen doden zijn
gevallen en
nauwelijks letsel is
ontstaan

In 5 van de 11 uitspraken wordt gerefereerd aan een algemeen kader, zoals de
bestraffing van soortgelijke feiten. In evenveel zaken worden de gevolgen van
verdachtes verkeersgedrag door de rechter voor het voetlicht gebracht,
bijvoorbeeld gevolgen in de zin van lichamelijk letsel (bijvoorbeeld zaak 4: diverse
kneuzingen). Vaak blijkt expliciet uit de uitspraak dat de verdachte eerder is
veroordeeld (10 van de 11 zaken). Verder is wel ten nadele van de verdachte
meegewogen dat hij zijn belang om zich te onttrekken aan aanhouding heeft
laten prevaleren boven de levens van politieagenten (zaak 2) of dat hij zich nadien
onverschillig heeft betoond met betrekking tot het gebeurde (zaak 9-10). In zaak
1 is de hoedanigheid van de slachtoffers uitgelicht in de strafmotivering, in die zin
dat het hof het maatschappelijk belang benadrukt dat ordehandhavers worden
beschermd.
10.

Straftoemeting bij poging tot doodslag, inrijden op een persoon

10.1

De uitspraken

Deze categorie omvat gevallen waarin de verdachte is ingereden op een persoon,
op basis van welke verkeersgedraging de rechter is gekomen tot een veroordeling
voor poging tot doodslag. Het onderscheid met de vorige categorie is gelegen in
de toestand van het slachtoffer. In de onderhavige categorie bevindt dat
slachtoffer zich telkens in een meer onbeschermde positie dan een inzittende van
een auto of soortgelijk voertuig; het draait preciezer gesteld om
verkeersdeelnemers zoals voetgangers, fietsers of motorbestuurders. In het
merendeel van deze gevallen is de bewezenverklaarde verkeersgedraging
rechtstreeks gericht tegen een dienstdoende (politie)ambtenaar dan wel houdt
die gedraging rechtstreeks verband met het optreden van openbare
gezagsdragers (bijvoorbeeld zaak 2, 4, 6-8, 11, 13, 15, 17-18, 21-24). In het laatste
geval kan worden gedacht aan situaties waarin de verdachte op de vlucht slaat
voor de politie, met als doel zich te onttrekken aan een verkeerscontrole of een
aanhouding ter zake van een eerder gepleegd feit.
De categorie bevat 24 strafzaken, waarvan 16 arresten van hoven (in 5 zaken is
daartegen cassatie ingesteld; 1 veroordeling is vernietigd en 4 veroordelingen zijn
door de Hoge Raad in stand gelaten). Daarnaast telt de categorie 8
rechtbankvonnissen.

205

Tabel 25 Vindplaatsen uitspraken over poging tot doodslag, inrijden op een
persoon
Nummer zaak

ECLI Hoge Raad

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

1.

HR:2014:664

GHLEE:2012:BV9782

Onbekend

2.

GHLEE:2010:BN2852

Onbekend

3.

GHSGR:2010:BO6942

RBROT:2010:BM0810

4.

GHSGR:2011:BP5961

Onbekend

5.

GHSGR:2011:BP8122

RBROT:2010:BL5990

6.

GHAMS:2011:BX5610

RBHAA:2011:BP5806

7.

GHAMS:2011:BY2059

Onbekend

GHSGR:2012:BW1039

RBSGR:2011:BR4212

GHSHE:2012:BW0049

Onbekend

GHSHE:2012:BX4811

Onbekend

11.

GHSHE:2012:BY4227

RBSHE:2012:BV1538

12.

GHARN:2011:BU1373

Onbekend

13.

GHAMS:2012:BW1300

RBHAA:2010:BO8569

GHSHE:2012:5307
(niet gepubliceerd)

Onbekend

GHDHA:2016:599

Onbekend

Onbekend

RBOBR:2014:1552

8.

HR:2013:BZ3629
(niet-ontvankelijk)

9.
10.

14.

HR:2014:3054
(niet-ontvankelijk)

HR:2014:1586

15.
16.

HR:2016:1265

17.

RBZWB:2015:2216

18.

RBOBR:2014:7111

19.

RBMAA:2012:BY4264

20.

RBZWB:2014:5382

21.

RBLEE:2012:BW4386

206

Nummer zaak

ECLI Hoge Raad

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

22.

RBMNE:2013:BZ9192

23.

RBGEL:2013:3335

24.

RBLIM:2016:1157

10.2

De strafopleggingen en de strafeisen

De wettelijke strafmaxima zijn in de vorige paragraaf in kaart gebracht. De
onderstaande tabel geeft informatie over de strafopleggingen en de strafeisen.
Tabel 26 Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van poging tot doodslag,
inrijden op persoon
Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

1.

Poging tot
doodslag

48 mnd GS
wv 8 mnd
vw

48 mnd
GS wv 8
mnd vw;
1 jr
OBM;
VV auto

Ontuchtige
handelingen;
ontuchtige
handelingen
meermalen
gepleegd;
mishandeling

Onbekend

Onbekend

Onbekend

2.

Poging
doodslag,
meermalen
gepleegd

2 jr GS;
3 jr OBM
(OBM tzv
poging
doodslag,
meermalen
gepleegd)

5 jr GS;
5 jr
OBM

Art. 5 WVW;
diefstal d.m.v.
valse sleutels;
diefstal door
twee of meer
verenigde
personen

Onbekend

Onbekend

Onbekend

3.

Poging tot
doodslag

24 mnd GS
wv 6 vw;
10 jr OBM
(OBM tav
poging
doodslag)

30 mnd
GS wv 6
vw

Mishandeling
begaan tegen
zijn moeder

24 mnd GS
wv
6 mnd vw

30 mnd GS
wv
6 mnd vw

Nee

207

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering AG

4.

Poging tot
doodslag

240 dgn GS
wv 185 dgn
vw;
240 TS; 36
mnd OBM
wv 18 mnd
vw

5.

Poging tot
doodslag

6.

7.

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

8 mnd
Nee
GS wv 6
mnd vw;
240 TS;
3 jr
OBM

8 mnd GS
wv 6 mnd
vw;
240 TS;
3 jr OBM

Onbekend

Onbekend

12 mnd GS
wv 4 mnd
vw; 24 mnd
OBM (OBM
tzv poging
doodslag)

Bevestiging
vonnis
waarvan
beroep

Art. 7/1, sub a,
WVW,
meermalen
gepleegd

15 mnd GS
wv 5 mnd
vw;
24 mnd
OBM

24 mnd GS
wv 8 mnd
vw

Nee

Poging tot
doodslag,
meermalen
gepleegd

36 mnd GS;
12 mnd
OBM (OBM
tzv poging
doodslag,
meermalen
gepleegd)

30 mnd
GS;
twee
maal 12
mnd
OBM

Opzetheling;
poging diefstal
door twee of
meer
verenigde
personen dmv
braak;
beschadiging;
art. 5 WVW;
art. 107/1
WVW; bedreiging met
enig misdrijf
tegen het
leven gericht,
meermalen
gepleegd

24 mnd GS;
12 mnd
OBM (OBM
tav poging
zware
mishandeling,
meermalen
gepleegd)

24 mnd GS;
12 mnd
OBM (OBM
tav poging
zware
mishandeling,
precieze
kwalificatie
onbekend)

Ja, poging
tot zware
mishandeling,
meermalen
gepleegd

Poging tot
doodslag

6 mnd GS
vw

180 TS

Art. 8/2 sub a,
WVW

Onbekend

Onbekend

Onbekend

208

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

8.

Poging tot
doodslag

18 mnd GS
wv 6 mnd
vw;
3 jr OBM
(OBM tzv
poging
doodslag)

24 mnd
GS;
3 jr OBM

Poging tot
zware mishandeling
tegen ambtenaar; beschadiging,
meermalen
gepleegd;
art. 5 WVW;
art. 8/2 sub a
WVW

18 mnd GS
wv 6 mnd
vw;
3 jr OBM
(OBM tzv
poging
doodslag)

20 mnd GS
wv 6 mnd
vw;
3 jr OBM
(OBM tzv
poging
doodslag)

Nee

9.

Poging tot
doodslag
(vier malen)

4 jr en 6
mnd GS;
2 jr OBM;
1 jr OBM;
1 jr OBM;
1 jr OBM;

3 jr en 6
mnd GS;
5 jr OBM

Nee

3 jr en 6
mnd GS;
4 jr OBM

Onbekend

Onbekend

10.

Poging tot
doodslag,
meermalen
gepleegd

4 jr GS;
3 jr OBM
(OBM tzv
poging
doodslag,
meermalen
gepleegd)

21 mnd
GS wv 6
mnd vw;
3 jr OBM
(OBM tzv
poging
doodslag
meermalen
gepleegd)

Mishandeling

21 mnd GS
wv 6 mnd
vw;
3 jr OBM

Onbekend

Nee

209

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

11.

Poging tot
doodslag

29 mnd GS
wv 12 mnd
vw;
2 jr OBM
(OBM tzv
poging
doodslag)

30 mnd
GS wv 12
mnd vw;
5 jr OBM

Vernieling

30 mnd GS
wv 12 mnd
vw;
2 jr OBM
(bromfietsen inbegrepen)

30 mnd GS
wv 12 mnd
vw;
5 jr OBM
(bromfietsen inbegrepen); OAHV
onder verd
inbeslaggenomen
voorwerpen

Niet tav
poging
doodslag

12.

Poging tot
doodslag

18 mnd GS
wv 6 mnd
vw;
1 jr OBM
vw

Onbekend

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

13.

Poging tot
doodslag

24 mnd GS;
1 jr OBM
(OBM tzv
poging
doodslag)

36 mnd
GS;
1 jr OBM

Medeplegen
van poging
tot opzettelijk
ontploffing
teweegbrengen met
gemeen
gevaar voor
goederen en
poging tot
diefstal door
twee of
meer
verenigde
personen
met braak

24 mnd GS

4 jr GS;
2 jr OBM
(OBM tzv
poging
doodslag;
precieze
kwalificatie
onduidelijk)

Ja, poging
doodslag,
voorafgegaan van
strafbaar
feit en
gepleegd
met oogmerk om
bij betrapping op
heterdaad
aan zichzelf
of anderen
straffeloos
heid te
verzekeren

14.

Poging tot
doodslag,
meermalen
gepleegd

4 jr GS;

Onbekend

Waarschijnlijk niet

Onbekend

Onbekend

Onbekend

210

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

15.

Poging tot
doodslag,
meermalen
gepleegd

8 mnd GS;
wv 3 mnd
vw;
2 jr OBM
wv 1 jr vw

9 mnd GS
wv 4 mnd
vw;
2 jr OBM
(OBM tzv
1 feit)

Nee

9 mnd GS
wv 4 mnd
vw;
2 jr OBM
(OBM tzv 1
feit)

Onbekend

Onbekend

16.

Poging tot
doodslag

14 mnd GS

Onbekend

Art. 8/2, sub
a, WVW; art.
5 WVW

14 mnd GS
wv 7 mnd
vw;
8 mnd
OBM
(bromfietsen inbegrepen, OBM
tav poging
doodslag)

14 mnd GS
wv 7 mnd
vw;
12 mnd
OBM

Nee

17.

Poging tot
doodslag,
meermalen
gepleegd

Poging toebrengen
zwaar lichamelijk letsel;
art. 5 WVW,
beschadiging, meermalen gepleegd;
art. 8/1
WVW

339 dgn GS
wv 300 dgn
vw;
3 jr OBM
(OBM tav
poging
doodslag,
meermalen
gepleegd)

339 dgn GS
wv 300 dgn
vw;
150 TS;
5 jr OBM
(OBM tzv
poging
doodslag,
meermalen
gepleegd)

Nvt

18.

Poging tot
doodslag

Art. 8 WVW;
art. 9/2
WVW

21 mnd GS;
VV
personenauto

9 mnd GS
wv 3 mnd
vw;
12 mnd
OBM vw
(OBM vw
tav poging
zware mishandeling)

Nvt

211

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

Poging tot
doodslag

Nee

30 mnd GS
wv 6 mnd
vw;
5 jr OBM;
VV auto

30 mnd GS
wv 6 mnd
vw;
5 jr OBM

Nvt

20.

Poging tot
doodslag

Art. 7/1, sub
a, WVW

192 dgn GS
wv 180 dgn
vw;
240 TS

6 mnd GS
vw;
180 TS

Nvt

21.

Poging tot
doodslag

Poging zware
mishandeling; opzettelijk niet voldoen aan
bevel of
vordering
gedaan door
ambtenaar,
meermalen
gepleegd;
art. 5 WVW

20 mnd GS
wv 8 mnd
vw;
2 jr OBM
(bromfietsen inbegrepen) (OBM
tav poging
doodslag
en poging
zware mishandeling)

26 mnd GS
wv 8 mnd
vw;
2 jr OBM
(OBM tav
poging
doodslag
en poging
zware mishandeling)

Nvt

22.

Poging
doodslag,
meermalen
gepleegd

Poging zware
mishandeling, meermalen gepleegd;
medeplegen
van
mishandeling

28 mnd GS
wv 8 mnd
vw;
3 jr OBM
(OBM tzv
poging
doodslag,
meermalen
gepleegd)

28 mnd GS
wv 8 mnd
vw;
3 jr OBM
(OBM tzv
poging
doodslag,
wsch.
meermalen
gepleegd)

Nvt

Zaak

Kwalificatie

19.

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

212

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

Poging tot
doodslag,
meermalen
gepleegd;
poging
doodslag

Opzetheling;
bedreiging
met enig
misdrijf
tegen het
leven
gericht;
diefstal dmv
valse sleutel

4 jr GS

7 jr GS

Nvt

Poging tot
doodslag

Opzettelijk
handelen ism
in art. 2,
onder A,
Opiumwet
gegeven
verbod;
art. 5 WVW

2 jr GS;
3 jr OBM
(OBM tav
poging
doodslag)

24 mnd GS
wv 8 mnd
vw;
2 jr OBM
(OBM voor
poging
doodslag)

Nvt

Zaak

Kwalificatie

23.

24.

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Vooraf moet worden opgemerkt dat ook binnen deze categorie zaken dikwijls
sprake is van meervoudige poging tot doodslag en/of samenloop met andere
misdrijven. In slechts 3 van de 24 zaken heeft de strafoplegging uitsluitend
betrekking op enkelvoudige poging tot doodslag (zaak 4, 12 en 19). In die gevallen
is telkens een (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf uitgesproken, variërend
van 240 dagen gevangenisstraf waarvan 185 voorwaardelijk (zaak 4) tot 30
maanden waarvan 6 voorwaardelijk (zaak 19).
In 23 van de 24 zaken heeft de feitenrechter de verdachte veroordeeld tot een
(deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf. De hoogste straf die is opgelegd
betreft een gevangenisstraf van 4 jaren en 6 maanden alsmede een rijontzegging
van in totaal 5 jaren (zaak 9). Die straf is gebaseerd op een veroordeling wegens
vier maal poging tot doodslag. In deze zaak had de verdachte moedwillig
ingereden op een groep voetgangers; hij was boos geweest omdat die groep hem
eerder handtastelijk had bejegend en zijn auto had beschadigd. Vier groepsleden
werden hierdoor aangereden. Bij de straftoemeting betrok het hof onder meer de
mate waarin het bewezen verklaarde persoonlijk leed teweeg heeft gebracht bij
de slachtoffers, dat de verdachte die slachtoffers na de aanrijding aan hun lot
heeft overgelaten, dat het ook voor omstanders angstaanjagend is geweest dat
213

iemand zich met een zware auto met grote snelheid in de richting van aldaar
lopende voetgangers begeeft en dat verdachte eerder is veroordeeld voor
geweldsdelicten. Tot slot is het opvallend dat het hof expliciteert dat het bij de
strafbepaling aansluiting heeft gezocht bij de straftoemeting bij een voltooide
doodslag, waarbij naar het oordeel van het hof in de regel niet kan worden
volstaan met een lagere gevangenisstraf dan 6 jaren. Over de gehele linie worden
geregeld forse gevangenisstraffen opgelegd: in 10 van de 23 zaken betreft het
onvoorwaardelijk deel van de gevangenisstraf 2 jaren of meer (zaak 1-2, 6, 9-10,
13-14, 19 en 23-24), in 18 van de 23 zaken is dat strafdeel gelijk aan of hoger dan
1 jaar (bovenop voornoemde gevallen: zaak 3, 8, 11-12, 16, 18, 21-22).
Zaak 7 is de uitzondering op de regel. In deze zaak was de verdachte, die
zwaar onder invloed verkeerde, met hoge snelheid ingereden op een
politieambtenaar die een verkeerscontrole uitvoerde. Die ambtenaar wist een
aanrijding te voorkomen door net op tijd weg te springen. Het hof veroordeelt de
verdachte voor poging tot doodslag en het rijden onder invloed. In het kader van
de straftoemeting stelt het hof enerzijds vast dat de verdachte in het verleden
twee keer is veroordeeld voor rijden onder invloed. Het overweegt dat een
gevangenisstraf van 6 maanden met ontzegging van de rijbevoegdheid voor de
tijd van 18 maanden in beginsel passend is voor de bewezenverklaarde feiten. Het
hof neemt ook mee dat sedert de laatste eerdere veroordeling van de verdachte
een periode van meer dan tien jaar is verstreken en dat de verdachte zich in die
periode heeft laten behandelen door een verslavingspolikliniek voor zijn
alcoholverslaving. Gelet daarop legt het 6 maanden geheel voorwaardelijke
gevangenisstraf op (daarnaast wordt aangaande het rijden onder invloed een
rijontzegging van 18 maanden waarvan 12 voorwaardelijk opgelegd). Het OM
had, in plaats van de voorwaardelijke vrijheidsstraf, de oplegging van een
taakstraf van 180 uren geëist.
Het springt in het oog dat de veroordeling voor poging tot doodslag in slechts 17
van de 24 zaken resulteert in een rijontzegging (waaronder 1 geheel
voorwaardelijke ontzegging (zaak 12)). In één van die gevallen komt het hof tot
een rijontzegging van 10 jaren, zonder dat het OM een rijontzegging had
gevorderd (zaak 3). Er zijn derhalve 7 strafzaken waarin geen ontzegging is
verbonden aan de veroordeling voor poging tot doodslag. In 2 van die zaken is
deze wel opgelegd in het kader van de veroordeling voor een ander verkeersdelict
(zaak 7 en 16). In de overige 5 zaken is in het geheel geen rijontzegging
uitgesproken. Voor zover daarvoor argumentatie wordt aangedragen, wordt
bijvoorbeeld gewezen op het feit dat een rijontzegging in de betreffende zaak
geen toegevoegde waarde heeft vanwege de duur van de opgelegde
gevangenisstraf (zaak 1: 48 maanden waarvan 8 voorwaardelijk) of vanwege de
214

omstandigheid dat verdachtes rijbewijs al ongeldig is verklaard en verdachte niet
beschikt over een rijbewijs (zaak 18). Met name eerstgenoemde argumentatie
verrast, omdat bij de beschrijving van de eerste subgroep (categorie 1-6) is
gebleken dat een rijontzegging vrijwel altijd is uitgesproken bij veroordelingen
voor ernstige verkeersdelicten waarvoor soms jarenlange gevangenisstraffen zijn
opgelegd. Tot slot speelt de verbeurdverklaring ook bij dit delict een kleine rol;
deze is opgelegd in 2 van de 24 zaken (zaak 18 en 19).
De strafoplegging wijkt in een aantal zaken wezenlijk af van de strafeis,
maar een heldere lijn is daarin niet zichtbaar. Zo staan er tegenover zaken waarin
de rechter aanmerkelijk lichter straft (zaak 2, 8, 13 en 23) gevallen waarin de
rechter juist een substantieel zwaardere straf oplegt dan was geëist (zaak 9-10 en
18). Daar komt bij dat de afwijkingen zich voor een deel voordoen in zaken waarin
de feitenrechter en het OM zich baseren op een verschillend bewijsoordeel (zaak
2, 13, 18 en 23). In zaak 18 bijvoorbeeld had verdachte met een bestelauto
ingereden op een politieagent, terwijl hij onder invloed verkeerde. Dit
verkeersgedrag leverde volgens de officier van justitie onder meer een poging tot
zware mishandeling op. De rechtbank dacht daar anders over. Zij kwam tot een
bewezenverklaring van poging tot doodslag, waarop een aanmerkelijk hogere
vrijheidsstraf werd opgelegd (21 maanden gevangenisstraf) dan was geëist (9
maanden gevangenisstraf, waarvan 3 voorwaardelijk).
10.3

Strafbepalende factoren

De volgende tabel geeft informatie over factoren die de straf hebben bepaald.

215

Tabel 27 Poging tot doodslag, inrijden op persoon: strafbepalende factoren bij
veroordelingen door de hoogst oordelende feitelijke instantie
Zaak

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

Bijzonderheden

1.

Geweldsdelicten

Rekening houden met
rapport Reclassering
Nederland en persoonlijke
omstandigheden verd

Dollemansrit
Onder invloed alcohol en
medicijnen
Met hoge snelheid met
bedrijfsauto (op voor hem
onbekend) slo afrijden.
Leven slo in gevaar gebracht.
Door snelle reactie slo heeft
verd slo niet geraakt; Ter
vergelding komt geen
andere straf dan GS in
aanmerking.
Vw straf tevens bedoeld om
verd te weerhouden
opnieuw (soortgelijke)
strafbare feiten te plegen

2.

Vele malen
veroordeeld
wegens
strafbare
feiten,
waaronder
verkeersdelicten

Veel mensen in gevaar
gebracht, laten zien zich
niets aan te trekken van
geldende regels en zich
nauwelijks te bekommeren
om veiligheid van anderen

Zonder rijbewijs, teveel
gedronken, gestolen auto,
‘spookrijden’, willen
ontkomen politie,
tegenliggers door geluk niet
getroffen, aanzienlijke
snelheid dwars door
binnenstad met veel
uitgaanspubliek, over schoen
gereden man snel naar
achter getrokken

216

Zaak

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

3.

4.

In 1997 en
2000
onherroepelijk
veroordeeld
rijden
onder
invloed van
alcohol.

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

Bijzonderheden

Niet overtuigd enig inzicht
verkregen in laakbare van
zijn gedrag; verd heeft op
geen enkele wijze gerefereerd aan ernst feit en
mogelijke gevolgen voor
slo of andere verkeersdeelnemers; op grove wijze
inbreuk op lichamelijke
integriteit slo, gebrek aan
verantwoordelijkheidsgevoel ernstig gevaar voor
medeweggebruikers.
Antisociale persoonlijkheidsstoornis. Deelname
training of therapie zou
evt. straf bekorten. Eerder
reclasseringstoezicht
geretourneerd, verd niet
gemotiveerd voor
behandeling onder
reclasseringstoezicht

Als bestuurder auto gepoogd
fietser van leven beroven.
Verd verklaard opzettelijk
aangereden met enige reden
dat slo hem ‘in de weg zat’
en ‘diens gezicht hem niet
aanstond’. Uit getuigenverkl
gebleken direct na aanrijding
lachend doorgereden zonder
zich ook maar één ogenblik
om slo te bekommeren. Auto
als wapen, slo relatief goed
vanaf gekomen niet door
handelen verd. Langdurige
OBM bescherming
samenleving tegen
onverantwoordelijk en
gevaarzettend rijgedrag
verd.

Uit vrees voor evt.
gevolgen voor rbw en
daarmee bedrijf, trachten
koste wat kost aan alcoholcontrole te ontkomen.
Onvw OBM aanzienlijke
duur geboden. Rbw nodig
ivm functie als
leidinggevende eigen
bedrijf maakt dit, gelet op
ernst feit, niet anders.
Omdat verd diep doordrongen lijkt van ernst
gebeurde en onverenigbaarheid alcohol en
snelverkeer deel
bijkomende straf vw.

Zwaar onder invloed van
alcohol, poging tot doodslag
opsporingsambtenaar
gedurende uitoefening van
haar taak

217

Zaak

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

5.

6.

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

Bijzonderheden

Onder invloed alcohol auto
bestuurd, aaneenschakeling gevaarlijke verkeersgedragingen uitmondend
in poging doodslag. Ernstig
gebrek verantwoordelijkheidsgevoel t.o.v.
medeweggebruikers,
uitsluitend laten leiden
door eigen belang

Hof heeft bij bepaling hoogte
op te leggen straf geen
zelfstandige betekenis
toegekend aan overtreding
van art. 7 lid 1, sub a, WVW,
meermalen gepleegd.
OBM in belang
verkeersveiligheid

Voornamelijk
vanwege
diefstallen

Met bestelbus vol gas
achteruit, politieagenten net
opzij springen, één van hen
meende schot te moeten
lossen om busje te doen
stoppen en zo zijn eigen
leven te kunnen redden.
Door alerte reacties agenten
en beslist niet door handelwijze verdachte tot psychische schade beperkt.
Uitermate kwalijk dat verd
geen enkel blijk heeft gegeven ernstig laakbare van
zijn handelen in te zien. Aan
deze criminele activiteiten
schuldig gemaakt zonder zich
rekenschap te geven van wie
of wat dan ook, ernstige
vrees herhaling.
Onder meer bewezenverklaring poging tot doodslag,
meermalen gepleegd, terwijl
slo politieagenten. Ernst
feiten vergt hogere straf dan
vordering A-G.

218

Zaak

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

7.

Tweemaal
eerder
veroordeeld
rijden
onder
invloed;
sinds
laatste eerdere veroordeling
meer dan
10 jaar verstreken;
behandeling
alcoholverslaving

8.

Ten nadele:
eerder veroordeeld
voor
plegen
strafbare
feiten.

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

Bijzonderheden

Hoge snelheid inrijden op
politiebeambte, belast met
verkeerscontrole. Aan snelle
reactie te danken dat slo niet
leven heeft gelaten.

Rapportage:
behandeling
geïndiceerd teneinde
kans op recidive
verminderen, advies
deels vw straf met
verplicht
reclasseringscontact.
Rbw door CBR
ongeldig verklaard
niet afdoen aan
oordeel OBM onvw
na te melden duur.

219

Wegrijden terwijl
politieagent arm in
raamopening, snelheid
verhoogd, scherpe bocht
naar links, auto linkerzijde
weg gestuurd waar
meerdere geparkeerde
auto’s en paaltjes stonden,
agent ten val gekomen.
Ernstig inbreuk op
lichamelijke integriteit slo.s,
onderhavige misdrijven
veroorzaken gevoelens van
angst en onveiligheid, slo.s
hebben lange tijd geleden
onder lichamelijke en
psychische gevolgen.

Zaak

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

9.

Ernst
bewezen
verklaarde
i.v.t.
andere
strafbare
feiten;
Hoogte
straf
aansluiten
bij voltooide
doodslag

Ten nadele:
reeds
meermalen
voor
geweldsdelicten
veroordeeld.

10.

Aansluiting
straffen
grosso
modo
vergelijk
baar,
ernst
bewezenverklaard
i.v.t.
andere
strafbare
feiten

Meermalen
veroordeeld voor
geweldsdelicten.
In proeftijd
twee vw
straffen.
Eerder tzv
verkeersdelict
onherroepelijk
veroordeeld.

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

Bijzonderheden

Wraak of in elk geval boos
op groep jongelui,
moedwillig richting groepje
en andere mensen gereden,
vier mensen aangereden.
Slachtoffers aan lot
overgelaten.
Ten bezware acht geslagen
op: persoonlijk leed bij slo.s;
voor omstanders
angstaanjagend geweest
iemand met zware auto met
grote snelheid in richting
voetgangers begeeft op deze
wijze confrontatie aangaat;
gewelddadig karakter
bewezenverklaarde en
gevolg maatschappelijke
onrust.
Ten voordele: uit
eigener beweging
aangemeld bij
forensische
polikliniek voor
agressieregulatietraining. Ivm
verkeersveiligheid
OBM, belang weegt
zwaarder dan dat
verd rbw niet kan
missen. Thans onvw
OBM noodzakelijk
om onjuistheid
poging doodslag,
meermalen
gepleegd, te doen
inzien.

220

Meerdere pogingen
doodslag op kwetsbare
voetgangers; bevonden zich
op trottoir. Geen respect
voor menselijk leven, alle
direct betrokkenen angstige
momenten, één voetganger
daadwerkelijk aangereden
pijn en letsel. Dat
lichamelijke gevolgen voor
dit slo relatief beperkt en
geen voetgangers leven
verloren niet aan wil verd te
danken

Zaak

Algemeen
kader

11.

Ernst
bewezen
verklaarde
i.v.t.
andere
strafbare
feiten

12.

Justitiële
documentatie

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

Bijzonderheden

Rapport: licht
verminderd
toerekeningsvatbaar

Rekening houden
persoonlijke omstandigheden,
rapport psychiater, reclasseringsadvies o.m.
inhoudende
recidivekans hoog
zonder begeleiding en controle
verslavingsproble
matiek. Positief:
enkele gedragstrainingen
gevolgd en weer
goed contact met
ouders en familie.

Levensbedreigend gevaar
voor slo en overige
verkeersdeelnemers, grote
gevoelens van angst bij
verbalisant en zijn collega’s.

Ten voordele:
verd na gebeuren
ter plekke ten
prooi gevallen
aan grof geweld.
Ivm tijdsverloop
sinds bewezenverklaarde en
baan verliezen
indien rbw kwijt:
OBM vw.

Wijze waarop poging
doodslag uitgevoerd voor
rechtsorde schokkend
karakter, zeker in context
spanningen Culemborg waar
die avond al reeks ernstige
incidenten geweest.
Gevoelens van angst en
onveiligheid. Hoewel niet
gevorderd door OM ter
bescherming verkeersveiligheid OBM passend en
geboden.

221

Zaak

Algemeen
kader

-

Persoonlijke
omstandigheden

-

-

-

Bijzonderheden

Poging ontkomen aan leden
arrestatieteam,
nietsontziend rijgedrag, door
adequate reactie lid AT
uiteindelijk niemand ernstig
of dodelijk gewond. Lid AT
heeft zich ernstig bedreigd
gevoeld.
Verweer: beschikken over
rbw i.v.m. mogelijkheden tot
behoud en/of verwerven van
baan. Gelet op aard en ernst
misdrijf geen ruimte afzien
van OBM.
-

Ten nadele:
eerder onherroepelijk
veroordeeld.
Verd liep in
proeftijd
eerdere
veroordeling
kort ervoor.

15.

16.

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Ten nadele:
eerder aanzienlijke vrijheidsstraffen
wegens vermogens en
geweldsdelicten.Onderhavige feit in
proeftijd. Art.
63 Sr van
toepassing.

13.

14.

Justitiële
documentatie

-

-

-

Reclasseringsadvies: kans op
recidive zolang op
bepaalde
gebieden niet
geïntervenieerd.
Meer problematiek zou door
behandelende
instelling vastgesteld kunnen
worden. Voortgangsverslag, met
kleine stapjes
sinds korte tijd
gedragsverandering, sinds kort
werk, hulp jongerencoach en
meegewerkt aan
verdiepingsonderzoek.

Tijdens achtervolging door
politie verd
aaneenschakeling uiterst
gevaarlijke
verkeersmanoeuvres.
Ingereden op fietsers op
fietspad; op parkeerplaats
inrijden op voetganger van
zes jaar. Levensbedreigend
gevaar voor andere
verkeersdeelnemers.
Verweer: rbw nodig voor
werk. Maakt oordeel niet
anders. Voortgangsrapport:
mogelijk voorzichtig begin
positieve ontwikkeling. Nog
uitermate pril.

-

-

222

Zaak

17.

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

Bijzonderheden

Ten nadele:
veelvuldig met
justitie in
aanraking
geweest, ook
soortgelijke
feiten.

X, verminderd
toerekeningsvatbaar

Rapport
psycholoog:
alcoholafhankelijkheid en
dysthymie bij
afhankelijke
persoonlijkheid
met borderlinetrekken, advies
klinische behandeling
continueren.
Reclassering:
delicten nauwe
samenhang met
alcohol.
Psychische
klachten en
destructieve
relatie met
moeder van 2,5
jarige zoon. Sinds
2013 verblijf in
klinische setting
FPA, reclasseringscontact.
Ingesteld op
medicatie, functioneert naar tevredenheid. Recidiverisico hoog;
door intensieve
klinische
behandeling kans
op recidive
afgenomen.

Meerdere personen hebben
weg moeten springen om
niet geraakt te worden. Om
verd te doen stoppen door
politieagent neergeschoten.
Wonder geen ernstigere
gevolgen.
Lange behandelgeschiedenis.
Groot belang dat verd
behandeling ondergaat.
Fors strafdeel vw.

223

Zaak

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

18.

Wettelijk
strafmaximum en
straffen
die voor
soortgelijke
feiten
worden
opgelegd

Ten nadele:
eerder veroordeeld voor
verkeersdelicten en
onderhavige
feiten
gepleegd
tijdens
proeftijd vw
sepot.

19.

Ten nadele:
vele malen
eerder veroordeeld voor
overtredingen
WVW. Eerdere
zaken gevaarzetting, terwijl
deze zaak
meer concreet
leven ander in
gevaar heeft
gebracht.

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

Bijzonderheden

Geen
medewerking
verleend aan
reclasseringsrapport, daarom
geen aanleiding
(deels) vw straf.

Strafverzwarend: met
bestelauto ingereden op
politieagent, terwijl onder
invloed alcohol en niet in
bezit rbw. Kennelijk tegen
elke prijs aan politie willen
ontkomen ter voorkoming
aanhouding. Voertuig als
wapen gebruikt; totaal
onverantwoordelijk. Grote
impact op slo.

X,
licht
verminderde
mate feit aan
verd toe te
rekenen

Teneinde zich aan
aanhouding te onttrekken
met hoge snelheid op
aangeefster afrijden, door
opzij springen dood
voorkomen. Veel geestelijk
leed berokkend bij
aangeefster
OBM: belang
verkeersveiligheid dient
zwaarder te wegen dan
belang verd bij behoud rbw,
acht geslagen op ernst feit
en veelvuldige recidive verd
op gebied verkeersdelicten

224

Zaak

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

20.

Straffen
soortgelijke
feiten

Verd niet
eerder veroordeeld

21.

Nauwelijks
strafverleden

22.

Eerder veroordeeld wegens
geweldsmisdrijven

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

Bijzonderheden

Rapport psycholoog: beneden
gemiddeld
intelligentieniveau, geen
stoornis of gebrekkige ontwikkeling geestvermogens. Kans op
herhaling laag.
Reclassering
rapport: impulsdelict, geen problemen onderzochte leefgebieden, risico op
herhaling laag.

Op openbare weg
confrontatie gezocht met
slo, die zijn ouders aantal
dagen daarvoor ernstig had
bedreigd. Met aanzienlijke
snelheid tegen achterkant
fiets slo aangereden. Slo
letsel opgelopen en fiets
vernield. Disrespect lijf en
leven ander.

Reclasseringsadvies en psychologische en
psychiatrische
rapportages pro
justitia. Ernstige
psychiatrische
problematiek.
Verd bereid tot
deelname aan bij
haar problematiek passende
behandeling.

Daadwerkelijke crash grote
mat. schade. Agent aan dood
ontsnapt en ondervindt tot
op heden (psychische)
gevolgen.

Rapport
reclassering.

Tijdens politieachtervolging
zonder autoverlichting met
hoge snelheid tegen het
verkeer in over fietspad en
trottoir gereden.
Voetgangers en fietsers
moesten opzij springen om
niet geschept te worden.

225

Zaak

Algemeen
kader

23.

24.

Aansluiting
bij vergelijkbare
zaken,
waarbij
automobilist
verbalisant op
dienstmotor
van de
weg
heeft
proberen te
rijden.
2 jr GS
wordt in
zo’n
geval
vaker
opgelegd

Justitiële
documentatie

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

Bijzonderheden

Fors crimineel
verleden (nog
maar kort
vrijgelaten)

Rapporten pro
justitia
psychiatrisch
onderzoek,
rapporten pro
justitia psychologisch onderzoek, reclasseringsadvies

Om te ontkomen aan politie
op willekeurige burgers
ingereden. Slo.s moeten
voor hun leven hebben
gevreesd. Grote gevoelens
onrust en onveiligheid in
samenleving.

Eerder
veelvuldig met
politie en
justitie in
aanraking
gekomen mbt
harddrugsfeiten. Ook al
eens veroordeeld voor
wederspannigheid met
licht letsel als
gevolg.

Reclasseringsrapport: bevindt
zich in
overwegend
crimineel
netwerk. Gelet op
delictverleden,
recidiveren in
proeftijd en
gedurende
toezicht
reclassering
weinig hoop voor
toekomst.

Verd heeft tweemaal op
momenten dat Belgische
douanier hem met motor
wilde inhalen en kort schuin
achter hem reed, zijn auto
plotseling scherp naar links
gestuurd. Alleen door
krachtig remmen en
uitwijken kon slo aanrijding
voorkomen. Zeer kwetsbare
verkeersdeelnemer;
verbalisant tijdens
uitoefening dienst.
Als beginnend bestuurder als
notoire wegpiraat gereden
en daarbij zeer grote risico's
genomen.

De rechter verwijst in slechts 6 van de 24 zaken expliciet naar een algemeen
toepasselijk kader (zaak 9-11, 18, 20 en 24), zoals de straftoemeting bij
soortgelijke feiten. In 4 van de 24 zaken is de verdachte verminderd
226

toerekeningsvatbaar verklaard (zaak 11, 17, 19 en 21). De persoonlijke
omstandigheden van de verdachte die bij de strafoplegging worden betrokken,
bleken ook bij andere categorieën een rol te spelen bij de strafbepaling. Ten
voordele van verdachte wordt bijvoorbeeld acht geslagen op de omstandigheid
dat hij (uit eigen beweging) medewerking verleent aan een reeds ingezet
hulpverleningstraject (bijvoorbeeld zaak 10-11) dan wel dat hij naar aanleiding
van zijn verkeersgedraging zelf letsel heeft opgelopen (bijvoorbeeld zaak 12). Ten
nadele van verdachte wordt bijvoorbeeld genoemd: het verkeren onder invloed
ten tijde van de verkeersgedraging (bijvoorbeeld zaak 2, 4-5, 17-18) en het feit dat
bij verdachte enig inzicht ontbreekt in het laakbare van het bewezenverklaarde
gedrag (bijvoorbeeld zaak 3).
Wat opvalt is dat in de strafmotivering vaak naar voren komt dat de
betreffende verdachte eerder is veroordeeld (16 van de 24 zaken). In 2 van de
overige 8 gevallen overweegt de rechter uitdrukkelijk dat de verdachte niet
eerder is veroordeeld (zaak 20) dan wel dat hij nauwelijks een strafverleden heeft
(zaak 21).
11.

Poging tot zware mishandeling

11.1

De uitspraken

Deze categorie telt 29 zaken; 10 arresten en 19 vonnissen.
Tabel 28 Vindplaatsen uitspraken over poging zware mishandeling
Nummer zaak

ECLI HR

ECLI Gerechtshof

1.

ECLI Rechtbank
RBGEL:2015:6266

2.

GHARL:2015:7023

RBGEL:2013:6186

3.

GHSHE:2015:2039

Onbekend

4.
5.

RBLIM:2015:654
GHSHE:2014:4315

Onbekend

6.

RBNNE:2014:6709

7.

RBGEL:2013:3588

8.

GHSHE:2013:3984

227

RBSHE:2011:BU8800

Nummer zaak

ECLI HR

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

9.

RBLIM:2013:BZ6855

10.

RBHAA:2012:BW4082

11.

RBSHE:2012:BV8728

12.

GHLEE:2012:BV9898

Onbekend

13.

RBUTR:2012:BW2021

14.

RBARN:2012:BV8260

15.

GHSGR:2012:BW3498

Onbekend

16.

RBAMS:2012:BV7942

17.

RBUTR:2012:BV2273

18.

RBMAA:2012:BV2224

19.

GHARN:2011:BV0163

Onbekend

20.

RBAMS:2011:BU6262

21.

RBZLY:2011:BT1868

22.

GHLEE:2011:BQ7614

Onbekend

23.

RBGRO:2011:BP3032

24.

RBMAA:2011:BP8584

25.

RBBRE:2010:BN0994

26.

GHLEE:2010:BM1821

Onbekend

27.

GHSGR:2010:BL8292

Onbekend

28.

RBMAA:2010:BO8066

29.

RBROT:2010:BL1050

11.2

De strafopleggingen en de strafeisen

Zware mishandeling kan worden gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste 8
jaren of geldboete van de vijfde categorie (art. 302 lid 1 Sr). Bij een poging
daartoe is het strafmaximum een derde lager (art. 45 Sr). Indien het feit is
228

gepleegd met een motorrijtuig kan daarnaast een rijontzegging worden opgelegd
voor de duur van maximaal 5 jaren (art. 179a lid 2 WVW). Er zijn oriëntatiepunten
voor straftoemeting bij zware mishandeling, maar deze zijn toegesneden op het
voltooide delict (zie paragraaf 3).
De volgende tabel geeft informatie over de gevorderde en de opgelegde straffen.
Tabel 29 Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van poging tot zware
mishandeling
Straf
gerechtshof

Vordering
AG

Zaak

Kwalificatie

1.

Poging zw
mish

2.

Poging zw
mish

1 mnd GS
vw;
50 TS

1 mnd GS
vw;
100 TS

3.

Poging zw
mish

160 TS

160 TS

4.

Poging zw
mish tegen
ambtenaar

5.

Poging zw
mish

6.

Poging zw
mish

3 mnd GS
vw;
150 TS;
12 mnd
OBM wv
6 vw

3 mnd GS
vw;
180 TS;
12 mnd
OBM wv
8 vw

Andere
strafbare
feiten

Straf
rechtbank

Vordering
ovj

Belediging
ambtenaar

6 mnd GS wv
3 vw;
12 mnd OBM
wv 4 vw

6 mnd GS wv
3 vw;
12 mnd OBM
wv 4 vw

Bedreiging,
meermaals

100 TS

100 TS
(alleen
bedreiging)

160 TS

Opiumwet
en art. 5
WVW

8 mnd GS

7 WVW;
vernieling

3 mnd GS
vw;
180 TS;
12 mnd OBM
wv 8 vw

2 mnd GS
vw;
180 TS;
4 mnd OBM

229

12 mnd GS
wv 4 vw

12 mnd GS
wv 6 vw;
6 mnd OBM
poging
doodslag +
mishandeling

Andere
kwalificatie

Rb:
eendaadse;
hof:
meerdaadse

Zaak

Kwalificatie

7.

Poging zw
mish

8.

Poging zw
mish,
meermalen

9.

Poging zw
mish

10.

Poging zw
mish

11.

Poging zw
mish
meermalen

12.

Poging zw
mish

13.

Poging zw
mish,
meermalen

14.

Poging zw
mish tegen
ambtenaar

Straf
gerechtshof

6 mnd GS
vw;
240 TS;
2 jr OBM

6 mnd GS
vw;
240 WS;
12 mnd
OBM

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
rechtbank

Vordering
ovj

2x
bedreiging

10 mnd GS
wv 6 vw;
3 jr OBM wv
2 vw;
VV stok

15 mnd GS
wv 5 vw;
5 jr OBM
(poging
doodslag)

8 mnd GS wv
4 vw;
12 mnd OBM

24 mnd GS
wv 12 vw;
12 mnd OBM
(voorbedachte raad)

10 mnd GS
wv 2 vw;
2 jr OBM

20 mnd GS
wv 5 vw;
2 jr OBM

2x
Bedreiging

12 mnd GS
wv 4 vw
(o.m.
contactverbod)

12 mnd GS
wv 4 vw

Bedreiging,
meermalen

6 mnd GS
vw;
200 WS

6 mnd GS vw;
240 WS

14 mnd GS;
5 jr OBM

14 mnd GS;
5 jr OBM

6 mnd GS wv
3 vw;
18 m OBM

6 mnd GS wv
3 vw;
18 mnd OBM

18 mnd
GS wv 6
vw;
2 jr OBM
(voorbedachte
raad)

9 mnd GS
wv 4 vw;
18 mnd
OBM

8/163 WVW
Geen
medew
ademonderz

230

Andere
kwalificatie

Zaak

Kwalificatie

Straf
gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
rechtbank

15.

Poging zw
mish

2 wkn GS
vw;
120 TS

2 wkn GS
vw;
120 TS;
4 mnd
OBM

184 Sr: niet
voldoen aan
ambtelijk
bevel

2 wkn GS vw;
120 TS;
4 mnd OBM

16.

Poging zw
mish tegen
ambtenaar

5 + 107
WVW

300 dgn GS
wv 132 vw =
voorarrest;
120 TS;
2 jr OBM wv
1 vw

300 dgn wv
131 vw;
180 TS;
2 jr OBM
(poging
doodslag)

17.

Poging zw
mish

8 mnd GS wv
2 vw;
2 jr OBM;
VV voertuig

6 mnd GS;
2 jr OBM
(poging
doodslag);

18.

Medeplegen
poging zw
mish,
meermalen

18 mnd GS
wv 4 vw

8 jr GS
(poging
moord +
drugsdelict)

19.

Poging zw
mish

20.

Poging zw
mish
meermalen

180 dgn GS
wv 127 vw;
240 TS

30 mnd GS
wv 6 vw;
OBM 5 jr
(poging
doodslag +
bedreiging)

21.

Poging zw
mish

180 dgn GS
wv 96 vw;
VV auto

180 dgn GS
wv 96 vw;
VV auto

180 TS

Vordering
ovj

80 TS (bedreiging)
Vernieling
meermalen

231

Andere
kwalificatie

Zaak

Kwalificatie

Straf
gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
rechtbank

22.

Poging zw
mish tegen
ambtenaar

69 dgn GS
wv 60 vw
= voorarrest
80 TS;
6mnd
OBM

3 mnd GS
vw;
150 TS

8 WVW

6 mnd GS wv
4 vw;
6 mnd OBM

23.

Poging zw
mish
voorbed
raad,
meermalen

240 TS;
6 mnd GS
vw;
2 jr OBM

30 mnd GS
wv 10 vw;
5 jr OBM
(poging
moord
meermalen)

24.

Poging zw
mish

3 mnd GS
vw;
150 TS;
6 mnd OBM

9 mnd GS;
18 mnd OBM

25.

Poging zw
mish +
poging zw
mish
voorbed
raad

2 x gekwal.
Diefstal,
9 WVW

36 mnd GS

6 jr GS
(2 x poging
moord/
Doodslag;
3 x gekwal
diefstal,
9 WVW)

26.

Poging zw
mish

160 TS

2 mnd GS

27.

Poging zw
mish

15 mnd
GS

12 mnd
GS
(poging
doodslag)

Opiumwet,
mish
ambtenaar

4 mnd GS

onbekend

28.

Poging zw
mish

9 mnd GS wv
3 vw

9 mnd GS wv
3 vw

232

Vordering
ovj

Andere
kwalificatie

Poging
doodslag

Zaak

Kwalificatie

29.

Poging zw
mish

Straf
gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
rechtbank

Vordering
ovj

4 mnd GS
vw;
240 TS

15 mnd GS
wv 5 vw
(poging
doodslag +
mishandeling)

Andere
kwalificatie

De 29 strafzaken laten zich verdelen over drie subcategorieën, waarvoor
verschillende strafmaxima gelden. De eerste groep omvat gevallen waarin de
verdachte is veroordeeld voor poging tot zware mishandeling met voorbedachte
raad (art. 303 lid 1 jo. 45 Sr). Deze pogingsvariant wordt bedreigd met maximaal 8
jaren gevangenisstraf. De tweede subcategorie bestaat uit gevallen waarin het
verkeersgeweld is gepleegd tegen een (politie)ambtenaar gedurende de
rechtmatige uitoefening van diens bediening. De wettelijke strafverzwaringsgrond
van art. 304 onder 2 Sr ziet op die situatie. Op basis daarvan kunnen de straffen
voor poging tot zware mishandeling (met voorbedachte raad) met een derde
worden verhoogd. Deze subcategorie beperkt zich tot de vier gevallen waarin
uitdrukkelijk uit de kwalificatie van het bewezenverklaarde blijkt dat die
strafverzwaringsgrond is toegepast. Bedacht moet worden dat het
verkeersgeweld in werkelijkheid veel vaker is gepleegd tegen een
(politie)ambtenaar (zie bijvoorbeeld zaak 1, 3-4, 13-17, 22, 24-25 en 27-28); de
hoedanigheid van het beoogde slachtoffer heeft dus mogelijk ook bij (een deel
van) die zaken een rol gespeeld bij de straftoemeting. De derde en laatste groep
betreft gevallen van poging tot zware mishandeling, waarop een strafbedreiging
van 5 jaren en 4 maanden toepasselijk is. Vooraf zij opgemerkt dat de
verbeurdverklaring ook binnen deze categorie nauwelijks betekenis heeft; in 3
van de 29 zaken heeft de rechter een verbeurdverklaring uitgesproken (zaak 7, 17
en 21).
De eerste subcategorie omvat gevallen waarin de verdachte is veroordeeld voor
poging tot zware mishandeling met voorbedachte raad. In 2 van de 29 zaken is de
verdachte voor dit delict veroordeeld (zaak 23 en 25). De hoogste straf – zowel
binnen deze subcategorie als binnen de categorie als geheel – is opgelegd in zaak
25. In deze zaak had de politie een stopteken gegeven aan de verdachte, waarop
deze probeerde te vluchten. In het kader van de uiterst gevaarlijke achtervolging
op de snelweg ramde de verdachte tot tweemaal toe een achtervolgend
233

politievoertuig. De rechtbank beoordeelt beide aanrijdingen als een poging tot
zware mishandeling, waarbij in het geval van de tweede aanrijding sprake is van
voorbedachte raad. In beide gevallen wordt de omstandigheid dat de
verkeersgedraging was gericht tegen een (politie)ambtenaar (art. 304 Sr) niet als
wettelijke strafverzwaringsgrond meegenomen. De verdachte wordt daarnaast
veroordeeld voor twee voorafgaande diefstallen en het besturen van een auto na
een rijontzegging. Op basis van dit samenstel van feiten legt de rechtbank een
geheel onvoorwaardelijke gevangenisstraf op van 36 maanden. De duur daarvan
is mede ingegeven door verdachtes zeer omvangrijke justitiële documentatie. In
de tweede zaak waarin is veroordeeld voor poging tot zware mishandeling met
voorbedachte raad is een taakstraf opgelegd van 240 uren, alsmede een
voorwaardelijke gevangenisstraf van 6 maanden en een rijontzegging van 2 jaren.
In die zaak had de verdachte zelf de achtervolging ingezet op een voertuig.
Daarbij had de verdachte diverse verkeersgevaarlijke manoeuvres uitgevoerd,
zoals inhalen, insluiten, remmen, naar links sturen, afsnijden en uiteindelijk het
van de weg afdwingen van het achtervolgde voertuig. Dat de rechtbank niet een
(deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf heeft opgelegd, heeft mede te maken
met verdachtes jonge leeftijd en zijn geringe documentatie. De aanzienlijke duur
van de rijontzegging is mede ingegeven door de omstandigheid dat de verdachte
een beginnend bestuurder is.
De tweede subcategorie bevat gevallen van poging tot zware mishandeling
gepleegd tegen een ambtenaar gedurende de rechtmatige uitoefening van diens
bediening (art. 304 jo. 45 Sr). In 4 van de 29 zaken is de verdachte voor dit delict
veroordeeld (zaak 4, 14, 16 en 22). In alle gevallen is de rechter tot een (deels)
onvoorwaardelijke gevangenisstraf gekomen. De hoogste straf is opgelegd in zaak
4. In deze zaak vervoerde de verdachte voor export bestemde hennep op het
moment dat hij werd achtervolgd door de politie. De verdachte probeerde zich
aan aanhouding te onttrekken, waarna een dollemansrit volgde. In het kader
daarvan was de verdachte in botsing gekomen met politieauto’s en was hij op een
agent ingereden. De rechtbank veroordeelt de verdachte onder meer voor het
opzettelijk exporteren van hennep en een poging tot zware mishandeling
gepleegd tegen een politieagent. Zij legt voor deze feiten een onvoorwaardelijke
gevangenisstraf op van 8 maanden. De rechtbank weegt onder meer mee dat de
verdachte eerder is veroordeeld en dat hij geen verantwoordelijkheid heeft
genomen voor zijn gedragingen. De laagste straf is opgelegd in zaak 22. Het
betreft een geval waarin de verdachte – met een slok op – had ingereden op een
agente die een taak vervulde bij een alcoholcontrole. De verdachte had niet
afgeremd, waardoor de agente opzij moest springen om een aanrijding te
voorkomen. Het hof veroordeelt de verdachte ook voor rijden onder invloed. Het
234

hof legt een gevangenisstraf op van 69 dagen waarvan 60 voorwaardelijk,
waarmee het onvoorwaardelijk strafdeel gelijk is aan de duur van de voorlopige
hechtenis. Daarnaast legt het een werkstraf op van 80 uren alsmede een
rijontzegging van 6 maanden. Het hof betrekt in de straftoemeting dat de
verdachte niet eerder is veroordeeld. Tot slot zij opgemerkt dat de rechter in 3
van de 4 zaken binnen deze subcategorie een rijontzegging heeft uitgevaardigd.
De derde en laatste subcategorie – veroordelingen voor de basisvorm poging tot
zware mishandeling – bevat 23 van de 29 zaken. In 12 van de 23 gevallen is een
(deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd. De hoogste straf is opgelegd
in zaak 27. De verdachte had met aanzienlijke snelheid ongeveer vijftien meter
naar achteren gereden, terwijl een agent – die voornemens was de verdachte aan
te houden – door het geopende linkerportier van die auto over hem heen hing en
dus half in de opening van dat portier, half in de auto hing. Behalve voor deze
poging tot zware mishandeling is de verdachte ook veroordeeld voor een eerder
gepleegde mishandeling van een agent en de aanwezigheid van harddrugs. Voor
dit samenstel van feiten legt het hof 15 maanden gevangenisstraf op. Voor de
bepaling van de duur daarvan is mede van betekenis geweest dat de verdachte
meermalen eerder is veroordeeld. De laagste hoofdstraf is opgelegd in zaak 2.
Drie jongens hadden golfballetjes gestolen van verdachtes golfvereniging. De
jongens vluchtten per fiets. Verdachte zette daarop per auto de achtervolging in.
Hij reed vervolgens op een smal fietspad op zodanig korte afstand van het drietal
fietsers dat een van jongens ten val kwam. Die jongen valt zo lelijk dat hij
sindsdien zijn sport niet meer op hetzelfde niveau als voorheen heeft kunnen
beoefenen. Op grond van dit feitencomplex veroordeelt het hof de verdachte
voor poging tot zware mishandeling en het meermalen plegen van bedreiging met
zware mishandeling. Het legt een taakstraf op van 50 uren en een
voorwaardelijke gevangenisstraf van 1 maand. Ten positieve werd meegewogen
dat de verdachte niet eerder was veroordeeld. Ten negatieve betrok het hof bij
de straftoemeting dat de verdachte er geen blijk van heeft gegeven de ernst van
het eigen gedrag te beseffen. Voor wat betreft de rijontzegging: de rechter heeft
deze in 10 van de 23 zaken opgelegd, in elk van deze gevallen (deels)
onvoorwaardelijk.
De tabel laat zien dat soms grote verschillen bestaan tussen de opgelegde en de
gevorderde straf. Zeer frequent ligt daaraan ten grondslag dat een verschil in
bewijsoordeel bestaat over verdachtes opzet: in 10 van de 29 zaken baseert het
OM zijn strafeis op poging tot doodslag of poging tot moord, waarna de rechter
tot een veroordeling komt voor poging tot zware mishandeling al dan niet met
voorbedachte raad (zaak 6-7, 16-18, 20, 23, 25, 27 en 29). In 1 zaak waarin de
235

strafoplegging afwijkt van de strafeis, spreekt het hof vrij van de tenlastegelegde
voorbedachte raad die de advocaat-generaal bewezen acht.
11.3

De strafbepalende factoren

De volgende tabel toont de strafbepalende factoren.
Tabel 30 Poging zware mishandeling: strafbepalende factoren bij
veroordelingen door de hoogst oordelende feitelijke instantie
Zaak

Algemeen
kader

Ernst gevolgen

Medeplegen

Verwijt
eerder of
later
handelen

Justitiële
documentatie

Overige
omstandigheden

1.

Schrik
aangejaagd,
geen respect
getoond voor
pers integriteit

Gevaarlijk
rijgedrag

X, rijden
onder invloed

2.

Enorme schrik,
verwonding als
gevolg van val

Gevaarlijke
achtervolging met
auto op
fietspad;
niet
bekommerd om
gevallen slo

Niet eerder
voor
soortgelijke
delicten

Geen besef van
ernst eigen
gedrag

3

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Wilde
achtervolging door
politie

X,
andersoortige
feiten

Neemt geen
verantwoordelijk
heid op zich

Niet eerder
soortgelijke
feiten

Neemt geen
verantwoordelijk
heid op zich

4

5

Gelet op
LOVS

Onbekend

Enorme indruk
op agenten;
grote risico’s
genomen
Letsel en pijn;
zeer beangstigende ervaring;
maatschappelijke onrust

236

Zaak

Algemeen
kader

Ernst gevolgen

Medeplegen

Schrik bij slo en
getuigen

6

7

8

LOVS

Rechtsorde
geschokt;
gevoelens
onveiligheid;
pijn en psych
schade slo

9

LOVS

Angstgevoelens;
onrust in
samenleving

Justitiële
documentatie

Overige
omstandigheden

Rijdt met te
hoge snelh
door
woonwijk

X, ook WVW

Positieve ontw. in
verd’s leven,
daarom geen
onvw GS; wel TS
en ter borging
ontw. een vw GS

Met stok
dreigen
(daarna
achteruit
op slo’s
inrijden)

Verkeersboetes

Korte tijd
rijbewijs + Besef
noodzaak
verbetering
rijgedrag; jonge
leeftijd; ter
stimulering GS en
OBM deels vw

X, gewelds- en
wvw-delicten,
+

Baan kwijt, zorg
voor kind, geen
onv GS maar
werkstraf plus vw
GS

Tijdsverloop,
matigend

X, niet voor
soortgel feiten

10

11

Verwijt
eerder of
later
handelen

Groot gevaar
voor
medemensen
veroorzaakt

Verhouding verd
–slo genormaliseerd; bereid tot
behandeling;
schorsingsvoorwaarden VH
nageleefd, expl
matigend

237

Zaak

Algemeen
kader

Ernst gevolgen

Medeplegen

Verwijt
eerder of
later
handelen

12

Onttrekking aan
controle;
drank;
hoge
snelheid;
ongeldig
rijbewijs, +

13

‘Weinig respect
voor politie’

14

15

-

-

Justitiële
documentatie

Overige
omstandigheden

Veroordelingen

Behandeling
wenselijk en
relatief oude
zaak, daarom onv
GS niet
noodzakeljk

X, WVWdelicten,
rijbewijs
ongeldig
verklaard

Weinig wroeging;
niet
veranderingsgezind; antisoc.
pers. st.

-

-

Onttrekking aan
aanhouding
-

-

16.

Meer personen
aan kant
springen,
angstgevoelens
bij
verbalisanten,
expliciet
strafverzw

Gevaarlijk
rijden

17.

Onveiligheidsgevoelens
slachtoffer,
maatschappelijke beroering
geweld tegen
politie

Aan
First offender
aanhouding expliciet mat.
ontkomen

238

Beperkte verstand. vermogens, hulptraject
opgestart, niet
doorbreken door
GS, daarom onv
deel ter hoogte
voorarrest

Zaak

Algemeen
kader

Ernst gevolgen

Medeplegen

Verwijt
eerder of
later
handelen

Justitiële
documentatie

Overige
omstandigheden

18.

LOVS

Doodsangsten,
3 slachtoffers
(klemrijden
door
drugsrunners)

X

Aan
Vanaf jonge
aanhouding leeftijd
onttrekken politie/justitie
-contact

Licht verminderd
toerek; kans
recidive; toezicht
reclassering
geïndiceerd,
deels vw GS

19.

LOVS

First offender

20.

Enorme schrik
parkeerwachters

21.

Slo in gevaar
gebracht;
Anderen
ongewild
getuige van
geweld

22.

6 mnd GS
wv 4 vw
zou
passend
zijn

Uit haar verkl
blijkt: diepe
indruk op slo,
sporen
achtergelaten.

23.

Bij gedrag
hoort in
beginsel GS

Emotionele
schade slo’s,
gevoelens
onveiligheid
medeweggebr

X

239

First offender,
expl matigend

Situatiegebonden
woedeuitbarsting, expl
matigend

Woedeaanval, wist
dat zij zo
zou kunnen
reageren,
expl +

Niet eerder
voor
soortgelijke
feiten

Sterk vermind
toer., expliciet

Alcohol,
inrijden op
ambt
tijdens
controle,

First offender

Behandelling te
lang geduurd, onv
deel GS gelijk
voorarrest, expl

Verkeersgevaarlijk
gedrag

Geringe doc.,
expliciet

Gelet op jeugdige
leeftijd, geringe
doc. en reclass.
rapport geen onv
GS; gelet op verk
veiligheid en
beginnend
bestuurder wel
flinke OBM

Zaak

Algemeen
kader

Ernst gevolgen

24.

Disrespect lich
integriteit
ander;
verkeersregelaar, expliciet
strafverzw;
gering letsel,
expliciet
matigend

25.

gevaar voor
agenten en ov.
verk.
deelnemers

26.

In beginsel
vrijheidsstraf op feit

27.

LOVS; Feit
rechtvaardigt in
beginsel
onvw GS
van enige
duur

Medeplegen

Verwijt
eerder of
later
handelen

Wilde
achtervolging door
politie,
rammen
van politieauto’s,
expliciet
strafverzw

Justitiële
documentatie

Overige
omstandigheden

First offender,
expliciet

Geringe snelheid,
beperkt letsel,
lang tijdsverloop,
expliciet matigend’
Onv GS te zwaar;
Belang behoud
rijbewijs weegt
niet op tegen
verk veiligheid

X, zeer
omvangrijk,
expliciet +

X, o.m.
geweldsdelict
en
schok rechtsorde, mede
gelet op slo =
verbalisant;
inbreuk lich en
psych integriteit
slo

X, meermalen,
GS niet
geringe duur

X, gewelds- en
vermogensdelicten

28.

240

X (positieve
ontwikkelingen),
expliciet

Zaak

Algemeen
kader

Ernst gevolgen

29.

Geen
verwijzing
LOVS,
maar, in
beginsel GS
van enige
duur bij dit
feit

Zeer angstige
momenten

Medeplegen

Verwijt
eerder of
later
handelen

Justitiële
documentatie

Overige
omstandigheden

First offender,
expliciet
strafmatigend

In 10 van de 29 zaken grijpt de rechter expliciet terug op een algemeen geldend
kader. De zaken die in deze categorie zijn opgenomen, kenmerken zich daardoor
dat ernstige gevolgen zijn uitgebleven. In plaats daarvan noemt de rechter in
sommige gevallen andersoortige gevolgen, zoals de schrik die het concrete
slachtoffer is aangejaagd door verdachtes verkeersgedrag of de daardoor
ontstane angstgevoelens (bijvoorbeeld zaak 1-3, 6, 9, 16, 18, 20 en 29). In andere
zaken wordt benoemd dat verdachtes verkeersmanoeuvres gevaar hebben
veroorzaakt voor medemensen (bijvoorbeeld zaak 11, 21 en 25). In zaken waarin
de verdachte zijn verkeersgedragingen heeft gericht tegen politieagenten wordt
verdachtes weinig respectvolle houding ten opzichte van de politie geaccentueerd
(bijvoorbeeld zaak 14) of wordt gewezen op de maatschappelijke beroering die
geweld tegen de politie teweegbrengt (bijvoorbeeld zaak 17 en 27).
Het eerder en later handelen dat de verdachte wordt aangerekend, is
soortgelijk aan de gedragingen die aan het licht zijn gekomen bij eerdere
categorieën. Er wordt bijvoorbeeld gewezen op verdachtes gevaarlijke rijstijl
(bijvoorbeeld zaak 1, 2, 16 en 23), zijn hoge rijsnelheid (bijvoorbeeld zaak 6 en 13)
en de omstandigheid dat verdachtes rijstijl ertoe diende zich te onttrekken aan
een aanhouding of verkeerscontrole (bijvoorbeeld zaak 13, 14, 16-18). Ook het
zich nadien niet bekommeren om het aangereden slachtoffer wordt de verdachte
wel nagedragen (zaak 2). Met betrekking tot de persoonlijke omstandigheden van
de verdachte die ten voordele kunnen werken, wordt bij wijze van voorbeeld
gewezen op de omstandigheid dat de verdachte verantwoordelijk is voor de zorg
van zijn kind (zaak 8) of het gegeven dat de verhouding met het slachtoffer
inmiddels is genormaliseerd (zaak 11). De tabel laat verder zien dat verdachtes
houding ten opzichte van de gepleegde feiten geregeld in zijn nadeel werkt, zoals
wanneer hij geen blijk geeft de ernst daarvan te beseffen dan wel geen
verantwoordelijkheid neemt voor zijn daden (zaak 2, 4-5 en 13).
241

12.

Art. 5 WVW, zonder ernstige gevolgen

12.1

De uitspraken

Dit is de tweede categorie die draait om de bestraffing voor overtreding van art. 5
WVW. De eerste subgroep bevat een categorie zaken waarbij de overtreding van
art. 5 WVW telkens ernstige gevolgen had voor één of meer personen (dodelijk of
(zwaar) lichamelijk letsel). De onderhavige categorie onderscheidt zich daarvan
doordat het verkeersdelict niet gepaard is gegaan met ernstige gevolgen.
De categorie telt 20 zaken: 10 arresten en 10 vonnissen.
Tabel 31 Vindplaatsen uitspraken over art. 5 WVW, zonder ernstige gevolgen
Nummer zaak

ECLI HR

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

1.

GHSGR:2010:BN2076

Onbekend

2.

GHLEE:2010:BO9076

Onbekend

3.

GHLEE:2011:BQ9940

Onbekend

4.

GHSGR:2012:BX2088

Onbekend

5.

GHDHA:2014:555

Onbekend

6.

GHSHE:2014:1192

Onbekend

7.

GHDHA:2014:1675

Onbekend

8.

GHAMS:2014:2304

Onbekend

9.

GHAMS:2014:5332

Onbekend

10.

GHSHE:2016:3701

Onbekend

11.

RBMNE:2013:3367

12.

RBMNE:2014:570

13.

RBOBR:2014:6273

14.

RBMNE:2014:7386

15.

RBOBR:2015:2384

16.

RBOBR:2015:2883

242

Nummer zaak

ECLI HR

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

17.

RBOBR:2015:4931

18.

RBZWB:2015:6836

19.

RBOVE:2015:5174

20.

RBNHO:2016:8190

12.2

De strafopleggingen en de strafeisen

Eerder bleek al dat de overtreding van art. 5 WVW wordt bedreigd met hechtenis
van ten hoogste 2 maanden of geldboete van de tweede categorie (art. 177 lid 1
WVW). Bij veroordeling van een bestuurder van een motorrijtuig kan daarnaast
een rijontzegging worden opgelegd. De rijontzegging is in beginsel voor de duur
van ten hoogste 2 jaren (art. 179 lid 2 WVW). In nader bepaalde gevallen van
recidive geldt een maximum van 4 jaren (art. 179 lid 5 WVW).
Onderstaande tabel laat zien welke straffen zijn gevorderd respectievelijk
opgelegd.

Tabel 32 Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van art. 5 WVW, zonder
ernstige gevolgen
Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

1.

Art. 5 WVW

500 GB;
6 mnd
OBM

500 GB;
6 mnd
OBM

Art. 107 lid 1
WVW

500 GB;
6 mnd
OBM

Onbekend

Nee

2.

Art. 5 WVW

250 GB

80 TS
(poging
zw
mish)

Nee

Onbekend

Onbekend

PR veroordeling voor
misdrijf

3.

Art. 5 WVW

300 GB

10 TS

Art. 8 lid 2
WVW

Onbekend

Onbekend

Onbekend

243

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

4.

Art. 5 WVW,
meermalen
gepleegd

100 TS;
9 mnd
OBM wv
6 vw

100 TS;
3 mnd
OBM

Art. 310 Sr;
art. 7 lid 1
WVW

100 TS;
3 mnd
OBM

Onbekend

Onbekend

5.

Art. 5 WVW

40 TS wv
20 vw;
3 mnd
OBM vw.

40 TS
wv 20
vw;
6 mnd
OBM vw

Nee

40 TS wv
20 vw;
6 mnd
OBM

Onbekend

Onbekend

6.

Art. 5 WVW

60 TS;
1 mnd HS
vw;
6 mnd
OBM

14 TS

Art. 8 lid 1
WVW.

14 TS

Onbekend

Onbekend

7.

Art. 5 WVW,
meermalen
gepleegd

2x 5
WVW
(totaal):
40 TS;
2 mnd HS
vw;
8 mnd
OBM wv
4 vw.

40 TS;
2 mnd
GS vw;
9 mnd
OBM vw

Nee

2x 5 WVW
(totaal):
40 TS;
2 mnd GS
vw;
9 mnd
OBM vw

Onbekend

Nee

8.

Art. 5 WVW

1000 GB;
6 mnd
OBM

1 mnd
HS vw;
6 mnd
OBM vw

Ja. Valse
aangifte

1 mnd HS
vw;
6 mnd
OBM vw

Onbekend

Nee

9.

Art. 5 WVW

350 GB
vw

350 GB
vw

Nee

350 GB vw

Onbekend

Nee

10.

Art. 5 WVW

60 TS;
9 mnd
OBM

650 GB;
6 mnd
OBM

Schuldheling

650 GB;
6 mnd
OBM

Onbekend

Nee

11.

Art. 5 WVW

5 feiten:
diefstal met
braak

2 mnd HS;
2 jr OBM

2 mnd HS;
2 jr OBM

Nvt

244

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

Art. 5 WVW

Nee

750 GB;
6 mnd
OBM wv 4
mnd vw

200 TS;
12 mnd
OBM wv 10
mnd vw

Nvt

13.

Art. 5 WVW

350 Sr;
opzetheling

6 wkn HS;
2 jr OBM

9a Sr (ivm
strafeis
poging
zware
mishandeling)

Nvt

14.

Art. 5 WVW

Diefstal twee 2 mnd HS
of meer verenigde personen (meermalen);
diefstal twee
of meer
verenigde
personen,
valse sleutels

60 dgn HS

Nvt

15.

Art. 5 WVW

Mishandeling
ambtenaar

2 wkn HS

2 wkn HS

Nvt

16.

Art. 5 WVW

Poging
diefstal, geweld en bedreiging met
geweld, oogmerk om
vlucht mogelijk te maken,
twee of
meer
verenigde
personen

2 mnd HS;
1 jr OBM
(inbegrepen bromfietsen);
VV auto

1 jr OBM;

Nvt

Zaak

Kwalificatie

12.

Straf
Gerechtshof

Vordering AG

245

VV auto

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Art. 5 WVW

107 lid 1
WVW

2 mnd HS;
2 jr OBM

24 mnd GS;
3 jr OBM

Art. 5 WVW

Diefstal dmv
valse sleutels
(meermalen
gepleegd);
art. 26
WWM,
categorie III
(meermalen
gepleegd)

4 wkn HS;

4 wkn HS;

12 mnd
OBM

12 mnd
OBM

Zaak

Kwalificatie

17.

18.

Straf
Gerechtshof

Vordering AG

Andere
kwalificatie

Nvt

19.

Art. 5 WVW

Afpersing;
opzetheling;
verduistering
(meermalen
gepleegd)

2 jr OBM

2 jr OBM

Nvt

20.

Art. 5 WVW

Diefstal door
twee of
meer
verenigde
personen
(meermalen
gepleegd);
diefstal

9a Sr

700 GB

Nvt

De tabel toont de veelkleurigheid van de opgelegde straffen. De rechter blijkt het
meest te kiezen voor een geheel onvoorwaardelijke hechtenis (7 van de 20
zaken). Ook legt hij geregeld een geldboete op (6 van de 20 zaken, waarvan in 1
zaak geheel voorwaardelijk). Daarnaast is er in 5 van de 20 gevallen een taakstraf
opgelegd (zaak 4-7). In de resterende twee zaken heeft de rechter geen
hoofdstraf opgelegd; in het ene geval door toepassing van art. 9a Sr (zaak 20), in
het andere heeft hij enkel een rijontzegging opgelegd (zaak 19).
In alle zaken waarin de rechter de verdachte heeft veroordeeld tot
hechtenis, is de verdachte telkens ook veroordeeld voor andere strafbare feiten
(in 6 van de 7 zaken: één of meer misdrijven). In 4 van de 7 zaken waarin
hechtenis is opgelegd, bedraagt deze 2 maanden (zaak 11, 14, 16-17). In
246

laatstgenoemde zaak – zaak 17 – bestaat samenloop met een overtreding, te
weten kortweg autorijden zonder rijbewijs (art. 107 lid 1 WVW). In deze zaak was
de verdachte achter het stuur gekropen, naar eigen zeggen om zich te oefenen in
autorijden. Na het zien van de politie is zijn rijstijl ontaard in een dollemansrit in
het centrum van Eindhoven, teneinde aan zijn aanhouding te ontkomen. Er
bevonden zich op dat moment veel andere verkeersdeelnemers op straat. De
verdachte reed met een snelheid die veelal fors boven de maximaal toegestane
snelheid lag, hij heeft verschillende malen een rood verkeerslicht genegeerd en
heeft ook enkele keren op de rijbaan voor het tegemoetkomende verkeer
gereden. Bij het bepalen van de op te leggen straf nam de rechtbank mee dat de
verdachte veelvuldig is veroordeeld, waaronder voor het rijden zonder rijbewijs.
De laagste strafoplegging doet zich voor in zaak 20. In die zaak kwam de
rechtbank tot een rechterlijk pardon. De reden daarvoor is dat een aan de
verdachte opgelegd ISD-traject inmiddels was aangevangen, en dat dit traject zou
worden doorkruist door een strafoplegging in deze zaak. In de tweede zaak
waarin de rechter geen hoofdstraf oplegde, werd enkel een rijontzegging van 2
jaren uitgesproken (zaak 19). Behalve voor art. 5 WVW werd de verdachte in deze
zaak veroordeeld voor onder meer een gewapende afpersing en diverse
verduisteringen, op basis waarvan hij een jarenlange celstraf en tbs met
dwangverpleging kreeg opgelegd.
Opgemerkt moet worden dat het beeld wordt gekleurd door het feit dat de
verdachte in 15 van de 20 zaken ook is veroordeeld voor andere strafbare feiten.
Zaak 19, waarin tbs met dwangverpleging is opgelegd, is daarvan een voorbeeld.
Dat in veel gevallen samenloop met andere feiten bestaat, maakt dat de straf die
is opgelegd voor de overtreding van art. 5 WVW – de tabel toont enkel die
strafoplegging – tegen deze achtergrond moet worden bezien; de rechter heeft in
veel van deze zaken daarnaast een (forse) straf opgelegd voor begane
misdrijven.106 Voor een vollediger beeld van de straftoemeting licht ik kort de
straftoemeting uit in de 5 uitspraken waarin de rechter louter een straf heeft
opgelegd voor (de meermaals begane) overtreding van art. 5 WVW. In 3 van de 5
zaken kiest het gerecht voor een (voorwaardelijke) geldboete, al dan niet in
combinatie met een rijontzegging (zaak 2, 9 en 12). In de overige 2 zaken komt de
rechter tot oplegging van een (deels) onvoorwaardelijke taakstraf in combinatie
met voorwaardelijke hechtenis en/of een rijontzegging (zaak 5 en 7).
106

Terzijde: bij de beschrijving van andere categorieën kwam al naar voren dat feitenrechters heel verschillend omgaan met
gevallen waarin misdrijven en overtredingen in één strafprocedure worden afgedaan. In sommige gevallen blijkt dan geen
straf te worden opgelegd voor de overtreding; de bestraffing daarvan wordt ofwel verdisconteerd in de straf die is opgelegd
voor de misdrijven ofwel de rechter geeft bij de overtreding toepassing aan art. 9a Sr. In andere gevallen wordt wel een
afzonderlijke straf opgelegd voor de overtreding.

247

De rijontzegging is geregeld opgelegd. In 14 van de 20 zaken is de rechter
hiertoe overgegaan, waarbij hij de rijontzegging in 1 van die 14 gevallen geheel
voorwaardelijk heeft opgelegd (zaak 5). In één geval is de rechter overgegaan tot
een verbeurdverklaring (zaak 16).
12.3 Strafbepalende factoren
De volgende tabel toont de strafbepalende factoren.
Tabel 33 Art. 5 WVW, zonder ernstige gevolgen: strafbepalende factoren bij
veroordelingen door de hoogst oordelende feitelijke instantie
Zaak

Algemeen
kader

Ernst gevolgen

Verwijt eerder
of later
handelen

Justitiële
documentatie

1.

X,
Eerder veroordeeld

2.

X,
First
offender

3.

X,
LOVS

- toeval dat
geen andere
personen
betrokken zijn
geraakt

4.

5.

-

6.

X

-

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

- Draagkracht
verdachte bij
oplegging GB

- fors meer
alcohol genuttigd dan
toegestaan
- 80 km/h in
bebouwde kom

X
(soortgelijke)
verkeersdelicten

- Verdachte is
eigenaar café;
werkstraf financieel
nadelig voor zijn
bedrijf

- Auto gestolen
- ingereden op
politievoertuig
- tegen drie
auto’s gebotst,
ernstige schade

X,
Eerder veroordeeld

- Persoonlijke
omstandigheden
(onbenoemd)
onvoldoende om af
te zien van deels
onvw OBM

-

-

- Onder invloed
cannabinoïden

X, Eerder
veroordeeld

248

-

- Draagkracht
verdachte bij hoogte
GB

Zaak

Algemeen
kader

Ernst gevolgen Verwijt eerder
of later
handelen

Justitiële
documentatie

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

- Waarschuwingen niet
te gaan rijden
genegeerd

X,
Eerder
veroordeeld
overtreding
van WVW
(nadeel)

Enigszins
verminderd
toerekeningsvatbaar
(voordeel)

- Verd heeft zich
onder behandeling
gesteld en zet zich
in om herhaling te
voorkomen (voordeel) (daarom
behandeling als bz
vw)

7.

8.

- niet aan verd
te danken dat
risico op ongeval zich niet
gerealiseerd
heeft

X,
Eerder
veroordeeld voor
overtreden
WVW

- Draagkracht
verdachte

9.

- lichamelijk
letsel
medeweggebruiker

X, Eerder
veroordeeld (niet
voor
soortgelijke
feiten)

- Verdachte heeft
zich, hoewel
onvoldoende,
aangepast aan
belemmerd
zichtveld

10.

X

Voorstelbaar
dat (dodelijk)
ongeval kon
plaatsvinden

11.

12.

X,
LOVS

- Op vlucht voor
politie

X, Eerder
veroordeeld voor
verkeersdelicten

- Poging
ontkomen aan
politie na
volgteken

X, Eerder
veroordeeld
soortgelijke
delicten

- 3 ad-info feiten

X, Eerder
veroordeeld
soortgelijk
feit

- Tijdsverloop: feit
van anderhalf jaar
oud

249

Zaak

Algemeen
kader

Ernst gevolgen Verwijt eerder
of later
handelen

13.

X

- maatschappelijke onrust,
toename
gevoelens van
angst en
onveiligheid
onder burgers

- Rijden met
gestolen auto
- Met opzet
tegen auto
politie aangereden teneinde te
vluchten

- Aanrijding
veroorzaakt,
beide
voertuigen
total loss, niet
aan verd te
danken dat
inzittenden
niet gewond
zijn geraakt

14.

15.

Justitiële
documentatie

X

X,
First
offender

- Mishandeling
politieambtenaar
- poging onttrekken aan
politie en niet
bekommerd om
gevolgen van
handelen voor
verbalisanten

250

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

Zaak

Algemeen
kader

16.

X,
LOVS

17.

18.

X

Verwijt eerder
of later
handelen

Justitiële
documentatie

- vluchten na
poging inbraak,
geweld en bedreiging met
geweld tegen
politieambtenaar (meegesleurd in auto
en op hem
afgereden)
- tijdens vlucht
en achtervolging door politie
langere tijd extreem gevaarlijk
verkeersgedrag
vertoond

X, Eerder
veroordeeld voor
verkeersdelicten in
België

- Geen ongeval
alleen te
danken aan
adequaat
handelen
overige
verkeersdeelnemers

- Rijden zonder
bezit rijbewijs
- Dollemansrit
na zien politie

X, (Veelvuldig)
eerder veroordeeld,
waaronder
rijden
zonder
rijbewijs

- eenzijdig
ongeval,
waarbij de
auto alle
rijstroken van
snelweg heeft
doorkruist en
over de kop is
geslagen
- wonder dat
geen ongeval
is veroorzaakt

- Op roekeloze
wijze getracht
zich aan
aanhouding te
onttrekken

X,
Eerder
veroordeeld

Ernst gevolgen

251

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

- Geen enkele
reflectie op eigen
gedrag en geen
enkele verantwoordelijkheid genomen
- op geen enkele
wijze indruk gewekt
geïnteresseerd te
zijn in hulp gericht
op verandering
gedrag (daarom
geen vw GS)

Ernst gevolgen

Verwijt eerder
of later
handelen

19.

- als het tot
ongeval was
gekomen dan
zeer
waarschijnlijk
dodelijke
slachtoffers

- Poging
onttrekken aan
aanhouding
politie

20.

- andere auto
aangereden,
ijzeren tuinhek
geraakt en
auto gecrasht

- Poging
ontkomen aan
politie
- na crash auto
in schuur
verborgen
gehouden

Zaak

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

X,
Eerder
veroordeeld (omvangrijke
doc.)

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

- Onvw
onherroepelijke ISDmaatregel opgelegd
gekregen; ISD-traject
is inmiddels
aangevangen;
daarom geen straf of
maatregel (belang
verd en
maatschappij bij
voortzetting)

In 8 van de 20 uitspraken refereert de rechter uitdrukkelijk aan een algemeen
geldend kader. In sommige gevallen betreft het de LOVS-oriëntatiepunten
(bijvoorbeeld zaak 16), in andere de bestraffing van soortgelijke feiten
(bijvoorbeeld zaak 10) of specifieker ‘de straffen die gebruikelijk door dit
gerechtshof in gevallen vergelijkbaar met de onderhavige worden opgelegd’ (zaak
6). De overtreding van art. 5 WVW is telkens zonder ernstige gevolgen gebleven.
Wel bevat de verzameling uitspraken waarin de rechter het gevaarzettende
karakter van verdachtes verkeersgedrag benadrukt (bijvoorbeeld zaak 3, 8, 11, 14,
17 en 19). In slechts 1 zaak is de verdachte verminderd toerekeningsvatbaar
verklaard (zaak 7).
In de meeste gevallen, 14 van de 20 zaken, blijkt expliciet dat de
veroordeelde een strafblad heeft. Uit de strafmaatoverwegingen volgt dat het in
2 van de 20 gevallen een first offender betreft. Een deel van de persoonlijke
omstandigheden waaraan door de rechter relevantie wordt toegekend, is eerder
in het hoofdstuk al herhaaldelijk aangestipt. Gedacht kan worden aan de
betekenis die de aard van verdachtes beroep kan hebben voor de te kiezen
strafmodaliteit (zaak 3) en het geheel ontbreken van reflectie op het eigen
handelen en/of het niet nemen van verantwoordelijkheid daarvoor (zaak 18). In
252

uitspraken waarin een geldboete is opgelegd, blijkt – in lijn met de strafwet – dat
verdachtes draagkracht een rol kan spelen bij de hoogte daarvan (zaak 1, 6 en 8).
13.

Bedreiging

13.1

De uitspraken

Deze categorie bevat strafzaken waarin verdachtes verkeersgedraging een
bedreiging met een misdrijf oplevert (art. 285 lid 1 Sr). Preciezer gesteld gaat het
telkens om de bedreiging met een levensdelict of met zware mishandeling. De
verzameling telt 10 uitspraken: 9 rechtbankvonnissen en 1 arrest van een hof.
Tabel 34 Vindplaatsen uitspraken over bedreiging
Nummer zaak

ECLI Hoge Raad

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

1.

RBALK:2010:BN4961

2.

RBASS:2010:BV2241

3.

RBZLY:2010:BO3000

4.

RBROE:2011:BR6962

5.

RBMID:2011:BQ1728

6.

RBDOR:2011:BQ5820

7.

RBBRE:2011:BP3974

8.

RBHAA:2012:BX0786

9.

RBNHO:2013:10693

10.

13.2

GHSHE:2015:3564 RBOBR:2013:936 (niet gepubliceerd)

De strafopleggingen en de strafeisen

Bedreiging met een levensdelict of met zware mishandeling kan worden gestraft
met gevangenisstraf van ten hoogste 2 jaren of geldboete van de vierde categorie
(art. 285 lid 1 Sr). De rechter kan daarnaast een rijontzegging opleggen voor de
duur van maximaal 5 jaren, kortweg indien het feit is gepleegd met een
motorrijtuig (art. 179a lid 2 WVW).
253

Er zijn toepasselijke oriëntatiepunten voor de straftoemeting. De
oriëntatiepunten die golden in de periode waarin bovenstaande strafzaken zijn
berecht, houden geen verband met bedreiging in een verkeerscontext. Sinds 11
maart 2016 is dat anders. De huidige oriëntatiepunten houden in dat een
gevangenisstraf van 4 maanden wordt opgelegd in het geval de bedreiging
bestaat in het inrijden op een persoon. Verder wordt ‘agressie in het verkeer’
aangemerkt als een strafverzwarende omstandigheid. Datzelfde geldt voor de
omstandigheid dat de bedreiging is gericht tegen een politieagent (ook andere
functionarissen worden genoemd); de in het oriëntatiepunt genoemde straf kan
in dat geval worden verhoogd met 33% tot 100%.
De volgende tabel geeft een overzicht van de straffen die zijn opgelegd
respectievelijk gevorderd.
Tabel 35

Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van bedreiging
Andere strafbare feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

Bedreiging
(met
levensdelict),
meermalen
gepleegd

6 WVW,
(zw.l.l.)

100 TS;
6 mnd
OBM vw

12 mnd
GS wv 6
vw

Nvt

2.

Bedreiging
(met zware
mishandeling)

Nee

8 wk GS

3 jr GS

Nvt

3.

Bedreiging
(met zware
mishandeling)

bedreiging
(met levensdelict), meermalen gepleegd; eenvoudige belediging ambtenaar (266 jo.
267 Sr)

3 mnd GS

18 mnd
GS

Nvt

Zaak

Kwalificatie

1.

Straf
Gerechtshof

Vordering AG

254

Andere strafbare feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

Bedreiging
(met zware
mishandeling),
meermalen
gepleegd

Nee

180 TS;
12 mnd
OBM wv 6
vw

9 mnd GS
wv 3 vw;
2 jr OBM

Nvt

5.

Bedreiging
(met zware
mishandeling);
bedreiging
(met
levensdelict),
meermalen
gepleegd

- 184 Sr
- 5 WVW

200 TS;
6 mnd GS
vw

24 mnd
GS wv 6
vw

Nvt

6.

Bedreiging
(met zware
mishandeling)

Nee

84 dagen
GS wv 73
vw;
1400 GB;
VV auto

18 mnd
GS wv 6
vw;
12 mnd
OBM;
VV auto

Nvt

7.

Bedreiging
(met
levensdelict)

Mishandeling;
vernieling

150 TS;
1 mnd GS
vw

100 TS wv
50 vw

Nvt

8.

Bedreiging
(met zware
mishandeling)

Bedreiging
(met
levensdelict)

180 dagen
GS wv 79
vw;
12 mnd
OBM vw
(bedreiging
met zw.
mish.)

180
dagen GS
wv 78 vw;
100 TS;
12 mnd
OBM vw

Nvt

9.

Bedreiging
(met
levensdelict)

5 WVW;
7/1 WVW,
meermalen
gepleegd

102 dagen
GS wv 90
vw;
60 TS;

8 mnd GS
wv 4 vw;

Nvt

Zaak

Kwalificatie

4.

Straf
Gerechtshof

Vordering AG

255

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering AG

Andere strafbare feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

10.

Bedreiging
(met levensdelict),
meermalen
gepleegd

240
dagen GS
wv 108
vw

15 mnd
GS wv 5
vw

Nee

Integrale
vrijspraak

Onbekend

Nvt

Er zijn 5 strafzaken waarin verdachtes verkeersgedrag een bedreiging met (onder
meer) een levensdelict oplevert. In de meeste gevallen heeft de rechter een
onvoorwaardelijke taakstraf opgelegd (zaak 1, 5 en 7). In de overige twee gevallen
is de rechter gekomen tot oplegging van een (deels) onvoorwaardelijke
gevangenisstraf (zaak 9 en 10). De hoogste straf is opgelegd in zaak 10. In deze
zaak werd de verdachte op de hielen gezeten door de politie. Om een vrije
doortocht te verkrijgen had de verdachte zijn auto plotseling naar links gestuurd,
waardoor hij tegen een dienstvoertuig aanbotste. In dat voertuig bevonden zich
twee agenten. Het hof veroordeelt de verdachte voor meervoudige bedreiging
met een levensdelict. Hij legt de verdachte een gevangenisstraf op van 240 dagen
waarvan 108 voorwaardelijk (de duur van het onvoorwaardelijke deel is daarmee
gelijk aan de tijd die de verdachte in verzekering en voorlopige hechtenis heeft
doorgebracht). Het hof woog ten nadele van de verdachte onder meer mee dat
de feiten zijn gepleegd tegen politieambtenaren in de uitoefening van hun
politietaak. Anderzijds sloeg het hof ten voordele van de verdachte onder meer
acht op het feit dat de verdachte nadien (mede) door toedoen van de
politieambtenaren van de weg is geraakt en tegen een boom is gereden, als
gevolg waarvan hij veel pijn had. Ook betrok het hof bij de straftoemeting dat
verdachtes persoonlijke omstandigheden ten gunste veranderd waren. In zaak 1
is de laagste straf opgelegd. De verdachte had enige tijd hinderlijk een camper
gevolgd. Nadat de bestuurder van de camper deze heeft geparkeerd op een
parkeerterrein, klopt de verdachte op de camper en rent hij vervolgens naar zijn
auto. De bestuurder van de camper gaat daarop verhaal halen. De verdachte rijdt
weg op het moment dat die bestuurder dicht bij zijn geparkeerde auto staat.
Laatstgenoemde wordt geraakt en loopt daardoor een spierscheuring op. Daarop
maakt de verdachte een rondje op het parkeerterrein en rijdt hij vervolgens met
aanzienlijke snelheid in de richting van de camperbestuurder en diens vrouw, die
zich buiten op het parkeerterrein bevinden. De verdachte wordt veroordeeld voor
overtreding van art. 6 WVW en meervoudige bedreiging met een levensdelict. De
rechtbank legt een taakstraf op van 100 uren en een voorwaardelijke
256

rijontzegging van 6 maanden. Zij wijst erop dat het tijdsverloop tussen
pleegdatum en berechting maakt dat zij niet heeft gekozen voor het opleggen van
een onvoorwaardelijke gevangenisstraf. In 1 van de 5 zaken is een rijontzegging
uitgesproken, geheel voorwaardelijk. In geen geval is het gekomen tot een
verbeurdverklaring.
In de overige 5 van de 10 strafzaken is de rechter gekomen tot een
veroordeling voor bedreiging met zware mishandeling. In 4 van de 5 uitspraken
heeft de rechter een (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd (zaak 23, 6, 8). In de overgebleven zaak is een taakstraf opgelegd (zaak 4). Ook binnen
deze subcategorie lijkt in de zaak waarin de hoogste gevangenisstraf is
uitgesproken (zaak 8), het onvoorwaardelijk strafdeel gelijk te zijn aan de duur
van het voorarrest; de rechtbank legt 180 dagen gevangenisstraf op waarvan 79
dagen voorwaardelijk. Het opgelegde onvoorwaardelijke strafdeel kan de duur
van het voorarrest echter ook overstijgen. Dit lijkt het geval te zijn in zaak 3,
waarin de verdachte – mede op basis van andere feiten – is veroordeeld tot 3
maanden gevangenisstraf. De laagste straf is opgelegd in een zaak waarin de
verdachte meerdere keren met aanzienlijke snelheid had ingereden op twee
beveiligers (zaak 4). De rechtbank legt 180 uren taakstraf op en een rijontzegging
van 12 maanden (waarvan 6 voorwaardelijk). Zij betrekt daarbij dat de verdachte
relevante justitiële documentatie heeft. In 2 van de 5 zaken is een rijontzegging
uitgesproken, waarvan 1 keer geheel voorwaardelijk. In 1 zaak heeft de rechter
een verbeurdverklaring uitgesproken.
Bij elkaar genomen bestaan er grote verschillen tussen de opgelegde en
gevorderde straffen. Bij wijze van voorbeeld: in zaak 2 vorderde de officier van
justitie een gevangenisstraf van 3 jaren, waarop de rechter 8 weken
gevangenisstraf oplegt. Niet alleen in dit geval maar ook in 6 andere zaken waarin
grote verschillen zichtbaar zijn (zaak 3, 5-6, 8-10), zijn deze in belangrijke mate
terug te voeren op een uiteenlopend bewijsoordeel; het OM baseert de
strafoplegging telkens op een poging tot doodslag dan wel zware mishandeling,
terwijl het gerecht veroordeelt voor één van de bedreigingsvarianten.
13.3

De strafbepalende factoren

De volgende tabel informeert over de strafbepalende factoren.

257

Tabel 36 Bedreiging: strafbepalende factoren bij veroordelingen door de hoogst
oordelende feitelijke instantie
Zaak

Algemeen
kader

1.

Ernst
gevolgen

Verwijt
eerder of
later
handelen

X

Justitiële
documentatie

X
(LOVS)

X

3.

X
(‘landelijk
vergelijkbare uitspraken’)

X, negatief

gevaarlijk
rijgedrag

6.

X
(straffen
voor
soortgelijke
feiten)

- verd niet
verschenen (ten
nadele)
- geen vw GS want
geen rapportage
(geen medewerking)

X, negatief

X, positief
(feiten maken
deel uit van
ander feitencomplex
waarvoor verd
al straf heeft
uitgezeten)

5.

Bijzonderheden

Geen onvw GS door
lang tijdsverloop

X

2.

4.

Verminderd
toerekeningsvatbaar

X, positief

258

X

mitigerend:
tijdsverloop tot aan
zitting, laag
ingeschat recediverisico; goed opvolgen
schorsingsvoorwaarden

strafverzwarend:
verd had relatie met
slo en vertoonde
zeer onverantwoord
rijgedrag. Blanco doc
en aard rapportages
leiden tot opleggen
onvw deel gelijk aan
voorl.hecht

Zaak

Algemeen
kader

7.

X
(straffen
soortgelijke
feiten)

Ernst
gevolgen

Justitiële
documentatie

gepleegd
terwijl onder
invloed
achter stuur;
later nogmaals aangehouden voor
rijden onder
invloed;
onderkent
alcoholprobleem
onvoldoende
X

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Bijzonderheden

- eis OM vlg rb te
laag;
- positieve houding
verd en baan doen
rb afzien van onvw
GS
- ouderdom feiten

X

8

9.

Verwijt
eerder of
later
handelen

X

met alcohol
achter stuur,
niet luisteren
naar waarschuwing- en
politie,
tussentijds
materiële
schade
veroorzaakt,
snelheid,
verlaten
plaats
ongeval

- positieve
ontwikkelingen ih
leven van verd en
gelet op feit dat na
plegen feiten jaar
verstreken geen
aanleiding
bijzondere vwen.

259

Zaak

Algemeen
kader

Ernst
gevolgen

10

X, (strafX
maximum
en straffen
soortgelijke
feiten)

Verwijt
eerder of
later
handelen

Justitiële
documentatie

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Bijzonderheden

- gepleegd tegen
politieambtenaren in
uitoefening taak;
Pers. omst.heden
verd lijken ten
gunste gekeerd

X

De rechter betrekt in 5 van de 10 zaken een algemeen geldend kader bij het
bepalen van de strafmaat. De aard van het verwijtbare eerdere of latere handelen
door een verdachte – zoals diens alcoholgebruik, de snelheid waarmee de
verdachte heeft gereden en het verlaten van de plaats van het ongeval (zie
bijvoorbeeld zaak 9) – zijn ook al naar voren gekomen in het bestek van eerdere
categorieën. In 7 van de 10 gevallen stelt de rechter vast dat verdachte eerder is
veroordeeld. Wat tot slot opvalt is dat de rechter in slechts 3 van de 10 zaken
expliciet meeweegt dat de bedreiging gevolgen heeft gehad voor het slachtoffer
(zaak 1, 9 en 10). In laatstgenoemde uitspraak overweegt het hof dat de
bedreiging heeft geleid tot ‘gevoelens van angst en onveiligheid’ bij de
slachtoffers.
14.

Deelconclusie: ernstige verkeersdelicten met gevaarzetting voor of
bedreiging van een concreet persoon

De volgende tabel toont enkele aspecten van de strafoplegging bij de tweede
subgroep, die bestaat uit ernstige delicten met kortweg gevaarzetting voor of
bedreiging van een persoon. Daarin is per (sub)categorie een aantal variabelen in
kaart gebracht. In de tweede kolom is aangegeven welke hoofdstraf het
frequentst is opgelegd en in hoeveel zaken van het subtotaal dat is gebeurd. De
genoemde straffen zijn telkens (deels) onvoorwaardelijk opgelegd. De kolom laat
daarnaast zien hoe vaak een rijontzegging is uitgesproken. De derde kolom toont
het straftoemetingsspectrum. Daarin wordt de hoogste en laagste (combinatie
van) hoofdstraf(fen) genoemd die is opgelegd binnen de betreffende
(sub)categorie. Voor de bepaling daarvan is primair aangeknoopt bij de wettelijke
rangschikking van hoofdstraffen in art. 9 Sr, waarbij de rangorde wordt bepaald
aan de hand van de (deels) onvoorwaardelijk opgelegde hoofdstraf
(consequentie: een (deels) onvoorwaardelijke geldboete wordt hoger ingeschaald
260

dan een geheel voorwaardelijke taakstraf). In de vierde kolom wordt een
overzicht gegeven van de rol die de verbeurdverklaring speelt bij de betreffende
(sub)categorie. Bij elkaar genomen biedt de tabel daarmee enig zicht op de
bestraffing per afzonderlijke (sub)categorie en de straftoemeting binnen de
tweede subgroep als geheel.

Tabel 37 Opgelegde straffen bij ernstige verkeersdelicten met gevaarzetting
voor of bedreiging van een concreet persoon, zonder ernstige
gevolgen
Categorie

Frequentst opgelegde
hoofdstraf en
rijontzegging

Bandbreedte opgelegde
hoofdstraffen

Verbeurdverklaring

7. poging tot
doodslag, inrijden
op auto

- GS (11/11)
- OBM (7/11)

- max 5 jr GS
- min 36 mnd GS wv 24 vw

- VV (1/11)

8. poging tot
doodslag, inrijden
op persoon

- GS (23/24)
- OBM (16/24), OBM vw
(1/24)

- max 4 jr en 6 mnd GS
- min 6 mnd GS vw

- VV (2/24)

9. poging tot zware
mishandeling

met voorbedachte raad
- GS (1/2)
- TS (1/2)
- OBM (1/2)

met voorbedachte raad
- max 36 mnd GS
- min 240 TS

- VV (0/2)

tegen een ambtenaar
- GS (4/4)
- OBM (3/4)

tegen een ambtenaar
- max 8 mnd GS
- min 69 dgn GS wv 60 vw;
80 TS

- VV (0/4)

poging tot zware
mishandeling
- GS (12/23)
- OBM (10/23)

poging tot zware
mishandeling
- max 15 mnd GS
- min 50 TS; 1 mnd GS vw

- VV (3/23)

- HS (7/20)
- OBM (13/20), OBM vw
(1/20)

- max 2 mnd HS
- min rechterlijk pardon

- VV (1/20)

10. art. 5 WVW,
zonder ernstige
gevolgen

261

Categorie

Frequentst opgelegde
hoofdstraf en
rijontzegging

Bandbreedte opgelegde
hoofdstraffen

Verbeurdverklaring

11. bedreiging

bedreiging met
levensdelict - TS (3/5)
- OBM vw (1/5)

bedreiging met levensdelict
- max 240 dgn GS wv 108 vw
- min 100 TS

- VV (0/5)

bedreiging met zware
mishandeling
- GS (4/5)
- OBM (1/5), OBM vw
(1/5)

bedreiging met zware
mishandeling
- max 180 dgn GS wv 79 vw
- min 180 TS

- VV (1/5)

De categorieën 7-9 en 11 hebben gemeen dat de bestraffing telkens betrekking
heeft op een misdrijf in de vorm van een opzetdelict. Art. 5 WVW is daarentegen
een overtreding, en dit delict kent geen schuldbestanddeel. De rangschikking van
de straftoemeting in de verschillende categorieën sluit aan bij de ordening die
volgt uit de wettelijke strafmaxima. Met andere woorden: hoe hoger de
strafbedreiging, hoe zwaarder de strafmodaliteit is die het frequentst wordt
opgelegd en hoe zwaarder de hoogst opgelegde hoofdstraf is. Hieronder wordt
die rangschikking van hoog naar laag gevolgd.
Bij poging tot doodslag is sprake van gevaarzetting voor het leven van een
persoon – in de vorm van een aanmerkelijke kans daarop – en de verdachte heeft
die kans bewust aanvaard. In die gevallen blijkt de rechter in de regel een
onvoorwaardelijke gevangenisstraf op te leggen, die van forse duur kan zijn. Ter
nuancering merk ik op dat de bestraffing in deze zaken zeer vaak – in 32 van de 35
uitspraken – betrekking heeft op een samenstel van misdrijven, te weten
meervoudige poging tot doodslag of enkelvoudige poging tot doodslag in
combinatie met andere misdrijven. Tegelijkertijd is het zo dat de rechter in de drie
zaken waarin uitsluitend is veroordeeld voor enkelvoudige poging tot doodslag,
telkens een (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf heeft uitgesproken. Bij
poging tot zware mishandeling heeft de gevaarzetting – in de vorm van een
aanmerkelijke kans – betrekking op het intreden van zwaar lichamelijk letsel bij
een ander, en heeft de verdachte die kans bewust aanvaard. De gevaarzetting en
het opzet zijn daarmee niet betrokken op andermans leven. Ook in deze zaken
legt de rechter in het merendeel van de gevallen een onvoorwaardelijke
gevangenisstraf op. Is geen sprake van voorbedachte raad of is het geweld niet
gericht tegen een politieambtenaar dan blijkt de rechter ook geregeld te kiezen
voor het opleggen van een andere hoofdstraf.

262

Bedreiging is een misdrijf tegen de persoonlijke vrijheid. Een uitvloeisel
daarvan is dat de verdachte een andersoortig verwijt wordt gemaakt dan bij
poging tot doodslag respectievelijk zware mishandeling. In de verkeerscontext
behelst het verwijt telkens dat verdachtes verkeersgedrag zodanig is geweest dat
bij een ander in redelijkheid de vrees kon ontstaan dat deze zwaar lichamelijk
letsel zou kunnen oplopen onderscheidenlijk het leven zou kunnen verliezen, en
dat het opzet van de verdachte gericht is geweest op het kunnen ontstaan van
bedoelde redelijke vrees. In dergelijke gevallen blijkt de rechter in de regel te
kiezen voor een gevangenisstraf of taakstraf. De hoogste gevangenisstraf die is
opgelegd, is aanmerkelijk lager dan de hoogste straffen die naar voren komen in
de verschillende subcategorieën van poging tot zware mishandeling. Het huidige
oriëntatiepunt voor straftoemeting bij bedreiging bestaande in inrijden op een
persoon indiceert dat in een dergelijk geval een gevangenisstraf van 4 maanden
wordt opgelegd. Dit oriëntatiepunt dateert van na de berechtingsdata van de
onderzochte zaken.107 De aangewezen straf bij het inrijden op een persoon lijkt
daarmee hoger te zijn dan de bestraffing die naar voren komt in de onderzochte
zaken. Hoewel niet elk van deze zaken draait om het inrijden op een persoon kan
wel worden geconstateerd dat in 9 van de 10 zaken een straf is opgelegd die lager
is dan 4 maanden gevangenisstraf. Daar komt het volgende bij. In paragraaf 13.2
zijn twee uitspraken belicht waarin de laagste straf is opgelegd binnen de
subcategorieën bedreiging met een levensdelict onderscheidenlijk met zware
mishandeling. In beide gevallen heeft de rechter een taakstraf in combinatie met
een rijontzegging opgelegd voor meervoudige bedreiging bestaande in het
inrijden op meerdere personen.
Bij overtredingen van art. 5 WVW zonder ernstige gevolgen vertoont de
straftoemeting een rijk geschakeerd beeld; in de onderzochte zaken heeft de
rechter het frequentst hechtenis opgelegd (7 maal), maar hij is bijna even vaak
gekomen tot een geldboete (6 maal). Opgemerkt moet worden dat in niet minder
dan 15 van de in totaal 20 zaken de rechter behalve voor art. 5 WVW de
verdachte ook voor een of meer andere (ernstige) delicten heeft veroordeeld. Nu
art. 5 WVW een overtreding is, legt de rechter in dergelijke gevallen een separate
straf op voor de schending van art. 5 WVW. Die straftoemeting wordt dus niet
rechtstreeks beïnvloed door samenloop met andere misdrijven of overtredingen.
Wat hoe dan ook opvalt, is dat in alle zaken waarin de rechter hechtenis heeft
opgelegd, telkens sprake is van meerdaadse samenloop (vrijwel altijd met
misdrijven). In 4 van die 7 zaken heeft de rechter de wettelijke bovengrens
opgezocht door de maximale hechtenis van 2 maanden onvoorwaardelijk op te
107

Dat laatste geldt ook voor het deel van de toelichting op de oriëntatiepunten waarin ‘agressie in het
verkeer’ wordt aangemerkt als een mogelijk strafverzwarende omstandigheid.

263

leggen. In de 5 van de 20 zaken waarin de rechter enkel heeft veroordeeld voor
art. 5 WVW, zijn voor wat betreft de hoofdstraffen enkel taakstraffen – al dan niet
in combinatie met voorwaardelijke hechtenis – en (voorwaardelijke) geldboeten
opgelegd.
De bestraffing binnen de subgroep als geheel geeft ook een beeld van de
rol die de verbeurdverklaring respectievelijk de rijontzegging speelt. In elk van de
categorieën wordt niet of nauwelijks een verbeurdverklaring uitgesproken. De rol
die de rijontzegging speelt, verschilt per categorie. Bij poging tot doodslag is in
het merendeel van de zaken een onvoorwaardelijke rijontzegging opgelegd (23
van de 35 zaken). Bij poging tot zware mishandeling is de rechter in iets minder
dan de helft van de zaken overgegaan tot het opleggen van een dergelijke
ontzegging (14 van de 29 zaken), terwijl de onvoorwaardelijke rijontzegging bij
bedreiging een nog kleinere rol speelt (1 van de 10 zaken). Het is onduidelijk hoe
deze verschillen moeten worden verklaard. Een verklaring lijkt niet zonder meer
te moeten worden gezocht in de ernst van het onderliggende delict, nu in het
kader van poging tot doodslag is gebleken dat de oplegging van een langdurige
gevangenisstraf juist kan maken dat het gerecht geen toegevoegde waarde ziet in
het daarnaast opleggen van een rijontzegging. In het kader van de straftoemeting
bij art. 5 WVW – als zijnde een overtreding aanmerkelijk minder strafwaardig dan
voornoemde misdrijven – heeft de rechter relatief gezien vaker dan bij poging tot
zware mishandeling en bedreiging een onvoorwaardelijke rijontzegging opgelegd
(13 van de 20 zaken). De verklaring daarvoor lijkt te kunnen worden gevonden in
de verschillende aard van de delicten. Art. 5 WVW is een verkeersstrafrechtelijke
bepaling die het belang van de verkeersveiligheid beschermt. Het verwijt
concentreert zich daarmee op laakbaar verkeersgedrag. Het ligt dan in de rede
dat een strafrechtelijke reactie daarbij aanknoopt. De rijontzegging kan dan een
aangewezen strafmodaliteit zijn. De strekking van de rijontzegging is immers
kortweg de bestraffing van laakbaar verkeersgedrag mede met het oog op de
bescherming van de verkeersveiligheid. Commune delicten beschermen andere
belangen dan de verkeersveiligheid. De casus die in de voorafgaande paragrafen
zijn beschreven tonen ook dat wanneer een commuun delict is begaan in de
verkeerscontext, het geregeld zo is dat de verdachte zijn voertuig primair als
wapen heeft ingezet tegen een ander. In een dergelijk geval is het voorstelbaar
dat bij de bestraffing het accent ligt op het gewelddadige karakter van verdachtes
handelen in plaats van op de verkeerscontext waarin dat handelen heeft
plaatsgevonden. Het kan dan minder geëigend zijn om als bijkomende straf een
rijontzegging op te leggen.
In de voorafgaande paragrafen is gebleken dat in elke categorie wel verschillen
bestaan in straftoemeting. Voor een deel speelt mee dat de rechter en het OM de
264

straftoemeting baseren op uiteenlopende delicten. Dergelijke verschillen doen
zich voornamelijk voor op twee terreinen. Allereerst bij veroordelingen voor
poging tot zware mishandeling. In bijna 1/3 van die zaken heeft het OM de
gevorderde straf gegrond op een poging tot doodslag. Daarnaast doen
uiteenlopende bewijsoordelen zich veelvuldig voor in de context van bedreiging;
in 7 van de 10 zaken die resulteerden in een veroordeling voor een
bedreigingsvariant, baseerde het OM zijn strafeis op poging tot doodslag of
poging tot zware mishandeling.

265

SUBGROEP 3: ERNSTIGE VERKEERSDELICTEN ZONDER ERNSTIGE GEVOLGEN,
GEVAAR DAARVOOR OF BEDREIGING DAARMEE
15.

Rijden onder invloed

15.1

De uitspraken

De derde en laatste subgroep omvat ernstige verkeersdelicten waarbij niet sprake
behoeft te zijn geweest van ernstige gevolgen dan wel gevaar daarvoor of
bedreiging daarmee. De categorie die in deze paragraaf centraal staat, bevat
situaties van rijden onder invloed in de zin van art. 8 lid 1-4 WVW. In deze
categorie gaat het in totaal om 36 arresten.
Tabel 38 Vindplaatsen uitspraken over rijden onder invloed
Nummer zaak

ECLI Hoge Raad

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

1.

GHLEE:2010:BN3653

Onbekend

2.

GHLEE:2010:BN1451

Onbekend

3.

GHLEE:2010:BM1954

Onbekend

4.

GHLEE:2010:BM4529

Onbekend

5.

GHLEE:2010:BM2675

Onbekend

6.

GHLEE:2010:BL3528

Onbekend

7.

GHSHE:2010:BN3304

Onbekend

8.

GHARN:2010:BO2647

Onbekend

9.

GHARN:2010:BL6283

Onbekend

10.

GHARN:2010:BL3923

Onbekend

11.

GHLEE:2010:BN5515

Onbekend

12.

GHLEE:2011:BP1959

Onbekend

13.

GHLEE:2011:BP3457

Onbekend

14.

GHLEE:2011:BQ8036

Onbekend

15.

GHLEE:2011:BP1538

Onbekend

266

Nummer zaak

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

16.

GHARN:2011:BP1544

Onbekend

17.

GHARN:2011:BQ5158

Onbekend

18.

GHARN:2011:BQ2581

Onbekend

19.

GHARN:2011:BP9858

Onbekend

20.

GHSGR:2011:BR5865

Onbekend

21.

GHLEE:2011:BQ0552

Onbekend

22.

GHLEE:2011:BQ7325

Onbekend

23.

GHLEE:2011:BQ3227

Onbekend

24.

GHLEE:2011:BQ6038

Onbekend

25.

GHLEE:2011:BQ9940

Onbekend

26.

GHARN:2011:BR0622

Onbekend

27.

GHLEE:2011:BR2462

Onbekend

28.

GHARN:2011:BR3593

Onbekend

29.

GHARN:2011:BR6525

Onbekend

30.

GHLEE:2011:BR6129

Onbekend

31.

GHLEE:2011:BT2899

Onbekend

32.

GHAMS:2014:1032

Onbekend

33.

GHSHE:2014:1192

Onbekend

34.

GHARL:2015:4910

Onbekend

35.

GHAMS:2016:806

Onbekend

GHSHE:2014:4866

Onbekend

36.

ECLI Hoge Raad

HR:2016:387

15.2 De strafopleggingen en de strafeisen
Rijden onder invloed kan worden gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste 3
maanden of geldboete van de derde categorie (art. 176 lid 4 WVW). Bij
veroordeling van een bestuurder van een motorrijtuig kan daarnaast een
267

rijontzegging worden opgelegd. Die ontzegging bedraagt in beginsel ten hoogste 5
jaren (art. 179 lid 1 WVW). In nader bepaalde gevallen van recidive geldt een
maximum van 10 jaren (art. 179 lid 4 WVW).108
In 2005 zijn oriëntatiepunten opgesteld voor de straftoemeting bij rijden
onder invloed. De in die oriëntatiepunten gehanteerde tabellen zijn, zo zegt de
toelichting op de oriëntatiepunten, ‘oorspronkelijk afgeleid van de OMPolarisrichtlijnen voor het rijden onder invloed, maar kunnen daar thans van
afwijken.’ Er zijn vijf tabellen die telkens bestaan uit een veelheid aan schalen:
een normering van rijden onder invloed aangaande het besturen van 1) auto’s en
motoren, 2) brom- en snorfietsen, gehandicaptenvoertuigen met motor, 3)
fietsen, gehandicaptenvoertuigen zonder motor, 4) motorrijtuigen waarbij sprake
is van een beginnend bestuurder, 5) brom- en snorfietsen,
gehandicaptenvoertuigen met motor waarbij sprake is van een beginnend
bestuurder. Het komt er grofweg op neer dat bij lagere alcoholgehaltes van adem
of bloed enkel een onvoorwaardelijke geldboete aangewezen is, hogere
alcoholgehaltes zijn gekoppeld aan hogere geldboetes én een (voorwaardelijke)
rijontzegging, terwijl de hoogste alcoholgehaltes zijn gepaard aan een
onvoorwaardelijke taakstraf en een onvoorwaardelijke rijontzegging. De
toelichting op de oriëntatiepunten wijst op een aantal strafverzwarende
omstandigheden, zoals verkeersgevaarlijk gedrag en relevante recidive binnen
een periode van vijf jaar (waaronder ook kan vallen de aanvaarding van een
transactievoorstel of de oplegging van een onherroepelijke strafbeschikking). In
een dergelijk geval is een ophoging naar een of meer volgende schalen
geïndiceerd. Bij meervoudige recidive wordt in ieder geval een rijontzegging
opgelegd, zo wordt gesteld in de toelichting.
De oriëntatiepunten zijn een aantal keren gewijzigd. In de afgelopen jaren
zijn niet of nauwelijks veranderingen aangebracht in de hoogte van de
toepasselijke geldboeten en in de duur van de rijontzeggingen. De belangrijkste
wijziging die in de afgelopen jaren is aangebracht, heeft betrekking op de duur
van de taakstraf in de hogere schalen. Eind 2013 is die duur verhoogd (telkens
ongeveer een verdubbeling). In gevallen waarin bij de bestuurder van een auto of
motorrijtuig bijvoorbeeld een ademalcoholgehalte is gemeten van 1196 (schaal
XIII) was het uitgangspunt een rijontzegging van 18 maanden alsmede een
taakstraf van 42 uren. Na de wijziging bedraagt de aangewezen taakstraf 80 uren.
108

Op deze plaats zij alvast opgemerkt dat een identiek wettelijk straftoemetingskader geldt voor de
misdrijven die in de volgende categorieën centraal staan (kortweg: overtreding van art. 163 WVW,
doorrijden na een ongeval, rijden tijdens een rijontzegging en rijden na ongeldigverklaring of verlies
geldigheid rijbewijs).

268

De volgende tabel bevat informatie over de gevorderde en opgelegde straffen.
Opgemerkt zij dat de verzameling 9 strafzaken kent waarin de verdachte een
beginnend bestuurder is (zaak 3, 5, 9-10, 14, 24, 28, 35-36).
Tabel 39 Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van rijden onder invloed
Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

1.

Art. 8/2/a
WVW

2 mnd GS;
30 mnd OBM

55 dgn
GS;
5 jr OBM

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

2.

Art. 8/2/a
WVW drie
maal

800 GB;
18 mnd OBM
wv 12 mnd
vw

800 GB;
2 jr OBM
wv 1 jr vw

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

3.

Art. 8/3/a
WVW

300 GB

GB
(hoogte
te bepalen door
het hof)

Nee

300 GB

Onbekend

Onbekend

4.

Art. 8/2/a
WVW

1000 GB wv
500 vw;
6 mnd OBM

1000 GB
wv 500
vw;
6 mnd
OBM

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

5.

Art. 8/3/a
WVW

350 GB;
6 mnd OBM
vw

350 GB;
6 mnd
OBM vw

Nee

350 GB;
6 mnd
OBM vw

Onbekend

Onbekend

6.

Art. 8/2/a
WVW

60 TS;
12 mnd OBM
(OBM tzv art.
8/2/a WVW)

60 TS;
12 mnd
OBM
(OBM tzv
art. 8/2/a
WVW)

Wederspanning
heid; art.
107/1
WVW

Onbekend

Onbekend

Onbekend

7.

Art. 8 WVW

540 GB

500 GB;
4 mnd
OBM

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

269

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

8.

Art. 8/2/b
WVW

36 TS;
15 mnd OBM

36 TS;
15 mnd
OBM

Nee

36 TS;
15 mnd
OBM

Onbekend

Onbekend

9.

Art. 8/3/a
WVW

300 GB;
6 mnd OBM
vw

300 GB;
6 mnd
OBM vw

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

10.

Art. 8 WVW

750 GB;
6 mnd OBM

700 GB;
7 mnd
OBM

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

11.

Art. 8/2/a
WVW

2 wkn GS vw;
750 GB;
10 mnd OBM

4 wkn GS;
10 mnd
OBM

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

12.

Art. 8/2/a
WVW

500 GB;
6 mnd OBM
wv 163 dgn
vw

1000 GB;
6 mnd
OBM wv
163 dgn
vw

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

13.

Art. 8/2/a
WVW

20 TS;
6 mnd OBM

60 TS;
8 mnd
OBM

Nee

900 GB;
8 mnd
OBM

Onbekend

Onbekend

14.

Art. 8/3/a
WVW

60 TS;
18 mnd OBM
vw

30 TS;
12 mnd
OBM

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

15.

Art. 8 WVW

60 TS;
12 mnd OBM
wv 6 mnd vw

60 TS;
10 mnd
OBM

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

16.

Art. 8/2/a
WVW

28 TS;
12 mnd OBM

28 TS;
12 mnd
OBM

Nee

28 TS; 12
mnd OBM

Onbekend

Onbekend

17.

Art. 8/2/a
WVW

450 GB;
4 mnd OBM

450 GB;
4 mnd
OBM

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

270

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

18.

Art. 8/2/a
WVW

60 TS

60 TS

Art. 9/2
WVW

Onbekend

Onbekend

Onbekend

19.

Art. 8/2/a
WVW, twee
maal

1.250 GB;
3 mnd OBM
vw (OBM vw
tav art. 8/2/a
WVW één
maal)

Onbekend

Art. 162/3 Onbekend
WVW

Onbekend

Onbekend

20.

Art. 8/1
WVW

250 GB;
16 mnd OBM

16 mnd
OBM

Nee

16 mnd
OBM

Onbekend

Nee

21.

Art. 8 WVW

650 GB wv
320 vw;
6 mnd OBM

650 GB
wv 320
vw;
6 mnd
OBM

Nee

650 GB wv
320 vw;
6 mnd
OBM

Onbekend

Onbekend

22.

Art. 8/2/a
WVW

30 TS;
6 mnd OBM

40 TS;
6 mnd
OBM

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

23.

Art. 8/2/a
WVW

500 GB;
5 mnd OBM

700 GB;
7 mnd
OBM

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

24.

Art. 8/3/a
WVW

750 GB;
6 mnd OBM

850 GB;
7 mnd
OBM

Art. 5
WVW

Onbekend

Onbekend

Onbekend

25.

Art. 8/2/a
WVW

950 GB;
300 dgn
OBM wv 152
vw

50 TS

Art. 5
WVW

Onbekend

Onbekend

Onbekend

271

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

26.

Art. 8/2/a
WVW

100 TS;
6 mnd OBM
vw (OBM vw
tzv art. 8/2/a
WVW)

60 TS;
10 mnd
OBM vw
(OBM vw
tzv art.
8/2/a
WVW)

Wederspannigheid; eenvoudige
belediging
ambtenaar in
functie

Onbekend

Onbekend

Onbekend

27.

Art. 8/2/a
WVW

40 TS;
8 mnd OBM

40 TS;
8 mnd
OBM

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

28.

Art. 8/3/a
WVW

550 GB;
6 mnd OBM
vw (OBM vw
tzv art. 8/3/a
WVW)

6 mnd
OBM vw
(OBM vw
tzv art.
8/3/a
WVW);
550 GB

Art. 7/1
WVW

Onbekend

Onbekend

Onbekend

29.

Art. 8/4 jo
art. 8/3/a
WVW

250 GB

300 GB;
4 mnd
OBM

Art. 107/1 Onbekend
WVW;
art. 30
WAM

Onbekend

Onbekend

30.

Art. 8 WVW

1100 GB;
10 mnd OBM
wv 5 vw

1100 GB;
10 mnd
OBM wv
5 vw

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

31.

Art. 8/2/a
WVW

3 wkn GS vw;
800 GB;
10 mnd OBM

1000 GB;
10 mnd
OBM;
3 wkn GS
vw

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

32.

Art. 8/2/a
WVW

1200 GB wv
600 vw;
24 dgn OBM

1200 GB;
24 dgn
OBM

Nee

1200 GB;
24 dgn
OBM

Onbekend

Nee

272

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

33.

Art. 8/1
WVW

550 GB

24 TS;
9 mnd
OBM

Art. 5
WVW

24 TS;
9 mnd
OBM

Onbekend

Nee

34.

Art. 8/2/a
WVW

251 GB

220 GB

Nee

220 GB

Onbekend

Onbekend

35.

Art. 8/3/a
WVW

350 GB;
6 mnd OBM
vw

350 GB;
6 mnd
OBM vw

Nee

350 GB

Onbekend

Onbekend

36.

Art. 8 WVW

36 dgn GS;
18 mnd OBM

18 mnd
OBM

Nee

18 mnd
OBM

Onbekend

Nee

Rijden onder invloed wordt het vaakst (24 van de 36 zaken) bestraft met een
(deels) onvoorwaardelijke geldboete. In 10 van de 36 uitspraken legt het gerecht
een (deels) onvoorwaardelijke taakstraf op. In de resterende 2 strafzaken is de
verdachte veroordeeld tot een (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf. In de
meeste gevallen draaide de strafprocedure louter om de schending van art. 8
WVW; in 27 van de 36 uitspraken is de verdachte niet ook veroordeeld voor
andere delicten dan art. 8 WVW.
De zwaarste hoofdstraf is opgelegd in zaak 1. De verdachte had zich
schuldig gemaakt aan het rijden op de openbare weg in een motorrijtuig na het
gebruik van alcoholhoudende drank. Het ademalcoholgehalte van de verdachte
was op dat moment beduidend hoger dan de toegestane 220 microgram alcohol
per liter uitgeademde lucht, te weten 825 microgram alcohol per liter
uitgeademde lucht. Het hof veroordeelt de verdachte tot een gevangenisstraf van
2 maanden en een rijontzegging van 30 maanden. Bij de strafbepaling heeft het
hof onder meer rekening gehouden met de omstandigheid dat de verdachte
eerder is veroordeeld voor rijden onder invloed en voor andersoortige delicten. In
het voordeel van de verdachte werd onder meer meegenomen dat de redelijke
termijn was geschonden; daardoor werd een rijontzegging van 30 in plaats van 36
maanden uitgesproken. In zaak 29 is de laagste straf(combinatie) uitgevaardigd.
In deze zaak had de verdachte een personenauto bestuurd terwijl zij onder
invloed was van teveel alcohol (225 microgram per liter uitgeademde lucht).
Daarnaast bezat zij geen geldig rijbewijs en was haar voertuig onverzekerd. De
verdachte is voor deze drie feiten veroordeeld. Het hof bestraft de schending van
art. 8 lid 4 jo. 3 WVW met een geldboete van 250 euro. Het hof nam daarbij in
273

ogenschouw dat de verdachte eerder is veroordeeld, maar dat de recidive
betrekking heeft op het onverzekerd en zonder rijbewijs rijden. De rechter kiest
vaak voor het uitspreken van een rijontzegging; in 30 van de 36 zaken, waarvan
23 keer (deels) onvoorwaardelijk en 7 maal geheel voorwaardelijk. De
verzameling uitspraken bevat geen verbeurdverklaring.
De opgelegde straffen wijken in de meeste gevallen niet wezenlijk af van de
straf waarop het OM aanstuurde. Soms is dat anders (bijvoorbeeld zaak 1, 7, 1114, 23, 25, 33 en 36). Een deel van de verschillen is terug te voeren op een
verschil in bewijsoordeel (bijvoorbeeld zaak 11 en 12). In eerstgenoemde zaak
baseerde de advocaat-generaal zijn strafeis mede op het tenlastegelegde rijden
na ongeldigverklaring van het rijbewijs, van welk feit het hof de verdachte
vrijspreekt. Het hof sluit zich aan bij de geëiste rijontzegging maar het halveert de
gevorderde geldboete.
15.3

De strafbepalende factoren

Onderstaande tabel bevat strafbepalende factoren.
Tabel 40 Rijden onder invloed: strafbepalende factoren bij veroordelingen door
de hoogst oordelende feitelijke instantie
Zaak

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

1.

Oriëntatiepunt

Ten nadele:
eerder veroordeeld rijden
onder invloed en
andersoortige
delicten, o.m.
WVW. Ten voordele: niet
gebleken in
afgelopen jaren in
NL nieuwe zaken
rijden onder
invloed.

Persoonlijke
omstandigheden

Beginnend
bestuurder

Bijzonderheden

Overschrijding redelijke
termijn van ruim 2 mnd,
36 mnd OBM matigen
tot 30 mnd.

274

Zaak

Algemeen
kader

2.

Justitiële
documentatie

Persoonlijke
omstandigheden

First offender

Verd erkent fout.
Gaat na moeilijke
periode beter. Zegt:
2 jr gestopt met
alcohol en slaapmiddelen. Na
(bestuursrechtelijke)
ongeldigverklaring
sinds kort rbw
teruggekregen.
Verd: bezoeken
ouders, vrijwilligerswerk en zorg
dochter: kan rbw
niet missen. GB:
draagkracht,
termijnen.

3.

Mede in
aanmerking
oriëntatiepunten

2 x recidive in
periode 5 jr
voorafgaand aan
feit

Geringe financiële
draagkracht verd

4.

Straf rb
conform
oriëntatiepunten
OBM Hof
conform
oriëntatiepunten

3 x eerder gebruik
alcohol in
verkeer, 2 x
transactie en 1 x
veroordeling

Verd erkent fout.
Zegt: sedert enige
tijd geheel gestopt
met gebruik alcohol,
o.m. verband
houdende bestuursrechtelijke
ongeldigverkl rbw.
Slechte financiële
positie. Hogere GB
dan PR, maar helft
vw en onvw deel in
termijnen.

5.

Conform
oriëntatiepunten

Eerder
veroordeeld tzv
soortgelijk delict

Beginnend
bestuurder

In periode 5 mnd 3 maal
schuldig aan rijden
onder invloed. Tijdens
één van de bewezenverkl feiten zat minderjarige dochter als
passagier bij verd in
auto, ook haar veiligheid in gevaar. OBM.
mede gelet op door
verd geschetste
omstandigheden en
tijdsverloop, opnieuw
inleveren rbw niet meer
aangewezen. Daarom
onvw deel ongeveer
gelijk aan periode rbw
ingevorderd en
ingehouden geweest.
X

X

275

Bijzonderheden

Zaak

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

Persoonlijke
omstandigheden

6.

Duur OBM
iom
uitgangspunten hof

Meermalen
veroordeeld tzv
(soortgelijke)
feiten

Reclasseringsasdvies.
(Mede) tgv
echtscheiding
alcoholproblemen.
Verd aannemelijk
gemaakt leven beter
op orde.

7.

Verhouding tot
andere
strafbare
feiten, o.m.
tot uitdrukking in
wettelijk
strafmax
en straffen
soortgelijke
feiten

Eerder schuldig
overtreding art.
8/2/a WVW

Hoogte GB rekening
gehouden financiële
draagkracht verd

8.

Oriëntatiepunten

O.m. soortgelijk
feit

9.

Beginnend
bestuurder

Bijzonderheden

Ernst feiten, in
samenhang justitiële
verleden, rechtvaardigen in beginsel onvw
GS cfm 1e aanleg. Hof,
met A-G, van oordeel
dat kan worden
volstaan met werkstraf
na te noemen duur.
Recidive binnen 5 jr na
veroordeling meerdere
malen aan de orde.

Eenmaal recidive
binnen 5 jr na
onherroepelijke
veroordeling.

Niet eerder
veroordeeld tzv
soortgelijke
feiten, wel 2 keer
transactie voor
rijden onder
invloed.

X

276

Zaak

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

Persoonlijke
omstandigheden

Beginnend
bestuurder

Bijzonderheden

10.

Oriëntatiepunten

Transactievoorstel voor
soortgelijk feit
binnen periode
van 5 jr,
strafverzwarend

Zonder rbw ernstig
belemmerd in werk
als pizzabezorger.
Belang verkeersveiligheid weegt
zwaarder. Gewaarschuwd man.
Draagkracht

X

Tegen geparkeerde auto
aangereden.

11.

Oriëntatiepunten

In jaar voor
bewezen verklaarde feit 2 x
onherroepelijk
veroordeeld tzv
rijden onder
invloed. Laatste
veroordeling
uitgesproken
binnen 4 weken
voor pleegdatum.
Daarnaast nog in
proeftijd eerder
opgelegde OBM
vw.

12.

Ten voordele:
niet eerder
veroordeeld,
maar wel
meerdere
transacties
voldaan, o.m.
wegens rijden
onder invloed.

277

Zaak

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

Persoonlijke
omstandigheden

13.

Oriëntatiepunten

In 2006 en 2007
tzv soortgelijke
strafbare feiten
veroordeeld

Verd: kan door PR
opgelegde GB niet
betalen; liever
werkstraf. Verd kan
zich vinden in
oplegging OBM.

14.

Richtlijnen
naast TS 12
mnd OBM.

First offender

Verd: OBM onvw zou
hem te zwaar
treffen, werk
installateur
storingsdienst, zal
baan kwijtraken.
Volstaan met OBM
vw en hogere
werkstraf.

Meermalen
veroordeeld tzv
rijden onder
invloed.

Verdediging: o.m.
werk hondenfokker
niet goed kunnen
uitoefenen zonder
rbw. Hof belang
bescherming
verkeersveiligheid
weegt zwaarder.
Ivm positieve
ontwikkelingen
aanleiding afwijken
OBM PR.

15.

278

Beginnend
bestuurder

Bijzonderheden

1e aanleg 900 GB en 8
mnd OBM kennelijk
gebaseerd oriëntatiepunten bestuurders
auto’s en motoren.
Echter bewezenverklaard bromfiets.
Oriëntatiepunten
bestuurder bromfiets
aanzienlijk lagere
straffen als
uitgangspunt.
X

Zaak

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

Persoonlijke
omstandigheden

16.

Werkstraf
en OBM PR
in lijn met
oriëntatiepunten

Hoewel niet
recent, eerder
veroordeeld tzv
rijden onder
invloed

Rbw door CBR
ongeldig verklaard;
hof verzocht geen
(onvw) OBM op te
leggen. Hof: staat los
van onderhavige
procedure, geen
aanleiding afwijken
oriëntatiepunten.

17.

Eerder zelfde
soort feit, maar
meer dan 5 jr
geleden

18.

Eerder strafbare
feiten (waaronder
soortgelijk feit)

Beginnend
bestuurder

Bijzonderheden

GB in termijnen.

2 x rijden onder invloed.
OBM vw op zijn plaats.
Ten voordele: oude
zaak.

19.

20.

Rijden onder invloed
van heroïne, onaanvaardbaar
risico

Eerder
onherroepelijk
veroordeeld

Draagkracht

21.

Richtlijn
750 GB en
6 mnd
OBM in
beginsel
passend

Eerder
veroordeeld tzv
rijden onder
invloed

GB gematigd;
betaling in termijnen

22.

Uitgangspunten hof
in dit soort
zaken.

Enkele weken
vóór plegen feit
veroordeeld voor
rijden onder
invloed

279

Ambtshalve
constatering
overschrijding redelijke
termijn, verdisconteren
in strafmaat en GB met
50 euro verminderen.

Zaak

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

Persoonlijke
omstandigheden

23.

Oriëntatiepunten

Niet voor feit als
onderhavige of
ander verkeersgerelateerd feit.
Sindsdien niet
meer met justitie
in aanraking
geweest.

Draagkracht

24.

Oriëntatiepunten

First offender

GB in termijnen

25.

Oriëntatiepunten

Meermalen
veroordeeld, o.m.
tzv (soortgelijke)
verkeersdelicten

Verdediging:
werkstraf erg lastig,
eigenaar café en
brengt ’s ochtends
kinderen naar
school.

Werkstraf te zware
strafmodaliteit.

Verd: sinds kort baan
en behandeling voor
alcoholproblematiek.
Oplegging OBM
onvw: geen werk.
Hof: geheel onvw
werkstraf met OBM
vw.

Anders dan A-G i.v.m.
OBM vw compensatie
gezocht in verhogen
gevorderde werkstraf.

Verdediging: erg
bezwaarlijk
GB; grote
schuldenlast

Oriëntatiepunten
indiceren GB naast
OBM. In onderhavige
geval werkstraf naast
OBM passende
strafmodaliteit.

26.

27.

28.

Oriëntatiepunten

Eerder
veroordeeld, o.m.
tzv soortgelijke
verkeersdelicten.

1 x eerder gebruik
alcohol in
verkeer. Destijds
transactie

Beginnend
bestuurder

Auto niet onder
controle kunnen
houden, met auto in het
water terecht gekomen.
Redelijke termijn is met
ruim 5 mnd overschreden. GB in
termijnen.
X

X

280

Bijzonderheden

Zaak

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

Persoonlijke
omstandigheden

29.

Oriëntatiepunten

Meermalen voor
(soortgelijke)
strafbare feiten
veroordeeld.
Niet gebleken
recente recidive
tzv art. 8/4 jo. art.
8/3/a WVW,
daarom geen
OBM

GB in termijnen

30.

Hof neemt
in aanmerking hetgeen bij
strafoplegging in
situaties als
deze, auto
bestuurd
na dergelijke hoeveelheid
alcohol en
tevens
aanrijding
ontstaan,
gebruikelijk is.

Verd: (onvw) OBM
erg bezwaarlijk ivm
werk als glazenwasser, rioolontstopper en schoorsteenveger; daarom geen
OBM. Procedure bij
CBR 1500 euro en
rbw 1 jaar missen.
Hof: maatregelen
CBR geen
bestraffend karakter,
bij beoordeling straf
buiten beschouwing
laten.
Hof: niet aannemelijk dat onvw
OBM na te melden
duur verd onevenredig hard zal treffen

31.

Meermalen
veroordeeld tzv
rijden onder
invloed

32.

Niet eerder
Draagkracht.
onherroepelijk tzv
misdrijf
veroordeeld.

281

Beginnend
bestuurder

Bijzonderheden

Geen aanleiding GB vw
Verd meermalen vw
straf gehad

Zaak

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

Persoonlijke
omstandigheden

33.

Aansluiting
bij straffen
die gebruikelijk door
dit
gerechtshof in
vergelijkbare
gevallen
worden
opgelegd

Eerder
onherroepelijk
veroordeeld; niet
voor verkeersovertredingen

Hoogte GB rekening
gehouden met
financiële
draagkracht

34.

Eerder straf
wegens rijden
onder invloed

35.

Verd niet eerder
strafrechtelijk
onherroepelijk
veroordeeld tzv
soortgelijke
strafbare feiten,
wel eerder
transactie onder
invloed besturen
(brom)fiets

Beginnend
bestuurder

Bijzonderheden

Onder invloed van
cannabinoïden

Snorfiets.
Mede op verzoek
raadsman GB iets
verhoogd om
cassatieberoep mogelijk
te maken.
X

282

Ongeval veroorzaakt

Zaak

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

Persoonlijke
omstandigheden

Beginnend
bestuurder

Bijzonderheden

36.

Verhouding tot
andere
strafbare
feiten, o.m.
tot uitdrukking in
wettelijk
strafmax
en straffen
soortgelijke
feiten.
Oriëntatiepunten

Niet eerder door
strafrechter
veroordeeld

Verd niet zonder
meer bereid
taakstraf uit te
voeren. Hof: gelet
daarop kan niet
worden volstaan met
andere of lichtere
sanctie dan onvw
vrijheidsbeneming
om onjuistheid doen
inzien. Verweer
afzien van OBM
verworpen, belang
bescherming
verkeersveiligheid en
onjuistheid doen
inzien.

X

Redelijke termijn
overschreden,
strafvermindering.
GS verminderen, 36 dgn
GS.

De gerechten grijpen in 21 van de 36 uitspraken uitdrukkelijk terug op een
algemeen geldend kader, zoals LOVS-oriëntatiepunten. Uit de uitspraken volgt
verder dat het merendeel van de verdachten eerder is veroordeeld; eveneens in
21 van de 36 zaken stelt het gerecht dit expliciet vast, in 4 andere zaken wordt
uitdrukkelijk ten nadele van de verdachte meegewogen dat eerder voor
verkeersdelicten is getransigeerd. In slechts 6 van de 36 zaken overweegt de
rechter dat de betreffende verdachte niet eerder (onherroepelijk) is veroordeeld.
Gelet op de veelvuldigheid waarmee de geldboete is opgelegd, verrast het
niet dat de verzameling zaken bevat waarin de rechter relevantie toekent aan
verdachtes financiële positie (bijvoorbeeld zaak 2-3 en 23). Verder wordt
bijvoorbeeld ten nadele van de verdachte meegewogen dat zijn dochter
inzittende was van het voertuig dat hij onder invloed bestuurde (zaak 2). De
erkenning fout te hebben gehandeld, werkt daarentegen in zaak 4 in verdachtes
voordeel. In veel zaken blijkt de rechter een afweging te hebben gemaakt ten
aanzien van het al dan niet opleggen van een rijontzegging. De tabel illustreert
dat er zaken zijn waarin de rechter meer gewicht toekent aan de
verkeersveiligheid dan aan verdachtes belangen (bijvoorbeeld zaak 30 en 36),
zoals in een zaak waarin de rechter om die reden voorbijgaat aan de nadelen van
een rijontzegging voor een pizzakoerier (zaak 10). Er zijn ook zaken waarin
verdachtes belang bij het kunnen blijven autorijden wél prevaleert (bijvoorbeeld
283

zaak 26). In zaak 14 maken verdachtes beroepswerkzaamheden (installateur) dat
het gerecht kiest voor een geheel voorwaardelijke rijontzegging, gekoppeld aan
een hogere taakstraf dan in beginsel passend is.
16.

Weigering ademanalyse

16.1

De uitspraken

Deze categorie bevat 13 uitspraken waarin een hof heeft veroordeeld voor
verdachtes weigering mee te werken aan een ademanalyse.
Tabel 41 Vindplaatsen uitspraken over art. 163 WVW
Nummer
zaak

ECLI Hoge
Raad

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

1.

GHAMS:2016:3677

Onbekend

2.

GHAMS:2016:3121

Onbekend

3.

GHAMS:2016:2637

Onbekend

4.

GHAMS:2016:2739

Onbekend

5.

GHSHE:2012:BW1351

Onbekend

6.

GHLEE:2011:BU6139

Onbekend

7.

GHLEE:2011:BQ9761

Onbekend

8.

GHLEE:2011:BQ1624

Onbekend

9.

GHARN:2011:BP4398

Onbekend

10.

GHLEE:2010:BM1707

Onbekend

11.

GHARN:2010:BL6481

Onbekend

12.

GHAMS:2014:1034

Onbekend

13.

GHAMS:2014:5922

Onbekend

284

16.2

De strafopleggingen en de strafeisen

Bij een verdenking van rijden onder invloed kan de opsporingsambtenaar aan de
betreffende bestuurder een bevel geven tot medewerking aan een ademanalyse
(art. 163 lid 1 WVW). Ook kan in nader bepaalde gevallen en door nader bepaalde
ambtenaren een bevel worden gegeven tot medewerking aan een
bloedonderzoek (art. 163 lid 5 WVW). De weigering medewerking te verlenen aan
een ademanalyse of bloedonderzoek levert in beginsel een schending op van art.
163 lid 2 of 6 WVW. Dit is in beide gevallen een misdrijf (art. 178 jo. 176 lid 4
WVW). In die situaties verhindert de verdachte dat objectief kan worden
vastgesteld of, en zo ja in welke mate, hij de veiligheid in het verkeer door zijn
alcoholgebruik in gevaar heeft gebracht. Het wettelijk straftoemetingskader is
gelijk aan dat bij rijden onder invloed. Zo kan de overtreding van art. 163 WVW
worden gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste 3 maanden of geldboete
van de derde categorie (art. 176 lid 4 WVW). Bij veroordeling van een bestuurder
van een motorrijtuig kan daarnaast een rijontzegging worden opgelegd. Die
ontzegging bedraagt in beginsel ten hoogste 5 jaren (art. 179 lid 1 WVW). In nader
bepaalde gevallen van recidive geldt een maximum van 10 jaren (art. 179 lid 4
WVW).109
Er is geen afzonderlijk oriëntatiepunt voor de straftoemeting in het geval een
bestuurder van een auto of motor weigert om mee te werken aan het bedoelde
alcoholonderzoek. In de toelichting op de oriëntatiepunten bij rijden onder
invloed wordt echter opgemerkt dat de weigering van de ademanalyse ‘in
beginsel overeenkomstig schaal IX van [de] tabel rijden onder invloed auto’s en
motoren [wordt] afgedaan’. Die schaal heeft betrekking op relatief hoge
ademalcoholgehaltes (866-945 µg/l), in welke gevallen een geldboete van 1000
euro en een rijontzegging van 9 maanden is aangewezen. Wel zijn er afzonderlijke
oriëntatiepunten voor de straftoemeting bij dit delict wanneer het gaat om de
weigering mee te werken aan een bloed- of alcoholonderzoek110 door
bestuurders van brom-/snorfietsen en gemotoriseerde gehandicaptenvoertuigen
(een geldboete van 420 euro en een rijontzegging van 6 maanden)
onderscheidenlijk fietsers (een geldboete van 120 euro).

109
110

Zie paragraaf 15.2.
De oriëntatiepunten hebben betrekking op ‘weigeren onderzoek art. 8 lid 2 WVW 1994’, en dus op
het onderzoek naar zowel het adem- als het bloedalcoholgehalte. In de context van bestuurders van
auto’s en motoren wordt echter enkel gesproken over de ‘weigering van de ademanalyse’, en niet
over de weigering van bloedonderzoek. Onduidelijk is of inhoudelijke betekenis toekomt aan het
verschil in bewoordingen.

285

De volgende tabel informeert over de gevorderde en de opgelegde straffen.
Tabel 42 Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van art. 163 WVW
Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

1.

Art. 163/2
WVW

750 GB
vw;
9 mnd
OBM

100 GB;
9 mnd
OBM;
1 wk GS vw

Nee

750 GB;
9 mnd
OBM

Onbekend

Onbekend

2.

Art. 163/2
WVW

1000 GB;
9 mnd
OBM

1000 GB;
9 mnd
OBM

Nee

1000 GB;
9 mnd
OBM

Onbekend

Onbekend

3.

Art. 163/2
WVW

500 GB
vw;
30 TS;
4 mnd
OBM vw
(OBM vw
tzv art.
163/2
WVW)

500 GB vw;
30 TS;
4 mnd
OBM vw
(OBM vw
tzv art.
163/2
WVW)

Art. 9/7
WVW

500 GB vw;
4 mnd
OBM vw;

Onbekend

Nee

4.

Art. 163/2
WVW

600 GB;
6 mnd
OBM vw

600 GB;
6 mnd
OBM vw

Nee

600 GB;
6 mnd
OBM vw

Onbekend

Onbekend

5.

Art. 163/2
WVW

2 wkn GS
vw;
1000 GB;
9 mnd
OBM

1000 GB;
2 wkn GS
vw;
9 mnd
OBM

Nee

1000 GB;
2 wkn GS
vw;
9 mnd
OBM

Onbekend

Nee

6.

Art. 163/2
WVW

1000 GB;
9 mnd
OBM

Verd n.o. in
hoger
beroep

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

7.

Art. 163/6
WVW

80 TS;
12 mnd
OBM

70 TS;
12 mnd
OBM

Art. 7/1
WVW,
meermalen
gepleegd

Onbekend

Onbekend

Onbekend

286

Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechts
hof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Andere
kwalificatie

8.

Art. 163/2
WVW

60 TS;
9 mnd
OBM

2 wkn GS
vw;
60 TS;
9 mnd
OBM

Nee

Onbekend

Onbekend

Onbekend

9.

Art. 163/2
WVW

50 TS;
9 mnd
OBM
(OBM tzv
art. 163/2
WVW)

70 TS;
9 mnd
OBM (OBM
tzv art.
163/2
WVW)

Art. 7/1
WVW

Onbekend

Onbekend

Onbekend

10.

Art. 163/2
WVW

900 GB;
8 mnd
OBM

900 GB;
8 mnd
OBM

Nee

Geen
(OVAR)

Onbekend

Onbekend

11.

Art. 163/2
WVW

330 GB;
6 mnd
OBM

330 GB;
12 mnd
OBM;
VV
bromfiets

Art. 107/1
WVW

Onbekend

Onbekend

Onbekend

60 TS;
9 mnd
OBM

1 mnd GS;
9 mnd
OBM

1 mnd GS;
9 mnd
OBM

Onbekend

Nee

40 TS;
9 mnd
OBM

40 TS;
10 mnd
OBM vw

40 TS;
10 mnd
OBM

Onbekend

Onbekend

12.

13.

Art. 163/2
WVW

Nee

Hierboven bleek dat het richtsnoer bij dit feit is dat de rechter een geldboete van
1000 euro en een rijontzegging van 9 maanden oplegt. De tabel toont dat de
rechter even vaak kiest voor een onvoorwaardelijke geldboete (6 van de 13
zaken) als voor een onvoorwaardelijke taakstraf (6 van de 13 zaken). In de
overgebleven zaak heeft de rechter een geheel voorwaardelijke geldboete
opgelegd (zaak 1). In alle zaken is een rijontzegging opgelegd, zeer vaak geheel
onvoorwaardelijk (11 van de 13 zaken). Er is geen verbeurdverklaring
uitgesproken.

287

De hoogste straf bestaat uit de oplegging van een taakstraf van 80 uren en
een rijontzegging van 12 maanden (zaak 7). De laagste straf is uitgevaardigd in de
eerder genoemde zaak 1. In die zaak is conform het uitgangpsunt een
rijontzegging van 9 maanden opgelegd. Die bijkomende straf is gepaard aan een
voorwaardelijke geldboete van 750 euro, ingegeven door de ‘minder gunstige
persoonlijke omstandigheden’ alsmede de ‘zorgelijke financiële situatie’ van de
verdachte.
De opgelegde en gevorderde straffen liggen vrijwel altijd dicht bij elkaar.
Het enige wezenlijke verschil daartussen komt naar voren in zaak 12. In die zaak
had de advocaat-generaal de oplegging van een rijontzegging van 9 maanden in
combinatie met een gevangenisstraf van 1 maand gevorderd. Die vordering was
gelijk aan de straf die de rechtbank had opgelegd. Het hof spreekt de gevorderde
rijontzegging uit, maar in plaats van de gevangenisstraf legt het een taakstraf van
60 uren op. Daarbij verwijst het hof naar de persoonlijke omstandigheden van de
verdachte.
16.3 Strafbepalende factoren
De volgende tabel geeft informatie over de strafbepalende factoren.
Tabel 43 Art. 163 WVW: strafbepalende factoren bij veroordelingen door de
hoogst oordelende feitelijke instantie
Zaak

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

1.

2.

Aansluiting
gezocht straffen
soortgelijke
gevallen worden
opgelegd.

Persoonlijke
omstandigheden

Bijzonderheden

Minder gunstige
persoonlijke
omstandigheden en
zorgelijke financiële
situatie (ten voordele).

Gelet op ernst feit kan niet
worden volstaan met
lagere straffen, in bijzonder
niet volstaat (deels) vw
OBM als bepleit door
raadsman

Wegens feit strafbaar gesteld in
WVW
onherroepelijke
strafbeschikking.

288

Zaak

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

Persoonlijke
omstandigheden

Bijzonderheden

Eerder voor
overtreding WVW
onherroepelijk
veroordeeld (ten
nadele)

3.

4.

-

-

-

-

5.

Oriëntatiepunten en
straffen die
door dit hof in
vergelijkbare
gevallen worden
opgelegd

Eerder tzv
overtreding art. 8
WVW veroordeeld
(strafverzwarend)

Draagkracht.
Hof verweer rbw niet
kunnen missen verworpen: belang verkeersveiligheid, verdediging niet onderbouwd of aannemelijk
gemaakt dat verd voor
behoud werk rbw
nodig heeft, onjuistheid doen inzien

Geen overschrijding
redelijke termijn.
Tijdsverloop niet dusdanig
dat straf gematigd worden

6.

Oriëntatiepunten

Eerder veroordeeld
wegens strafbare
feiten van diverse
aard
Ttv begaan feiten
niet recentelijk
veroordeeld

7.

8.

Mede gelet op
richtlijn

Reeds vele malen
veroordeeld tzv
o.m. plegen van
strafbare feiten in
het kader van
WVW

‘Undue delay’, gelet op
geringe overschrijding
termijn volstaat
vaststelling.
Verd: OBM geheel vw
zou kansen verd
vergroten in
procedure tegen
ongeschiktverklaring
motorrijtuig besturen.
Hof passeert verweer

289

Zaak

Algemeen
kader

Justitiële
documentatie

Persoonlijke
omstandigheden

9.

Uitgangspunten
die het hof
hanteert in dit
soort zaken

Niet eerder tzv
strafbare feiten
veroordeeld

Verd: kwetsbare
gezondheid; kan niet
werken. Geen
medische stukken
overlegd of anderszins
aannemelijk gemaakt
dat verd medisch
gezien geen werkstraf
kan verrichten. Gelet
op gezondheidstoestand verd gevorderde
werkstraf 70 uren
enigszins gematigd tot
50 uren

10.

Oriëntatiepunten

In NL niet eerder
tzv strafbare feiten
veroordeeld

Draagkracht, GB in
termijnen

11.

OBM:
oriëntatiepunten

Eerder met politie
en justitie in
aanraking geweest
wegens rijden
onder invloed

12.

13.

Oriëntatiepunten

Bijzonderheden

Mede in aanmerking
genomen lange
tijdsverloop
Geen aanleiding
inbeslaggenomen
bromfiets verbeurd te
verklaren

Verd bij inmiddels
onherroepelijk
geworden vonnis
eerder tzv
verkeersdelict
veroordeeld tot
werkstraf en OBM

Hof houdt in voordeel
verd rekening met
persoonlijke
omstandigheden

Eerder wegens feit,
strafbaar gesteld in
WVW,
onherroepelijk
veroordeeld

Financiële situatie

Art. 22b Sr staat niet in de
weg aan nogmaals
opleggen werkstraf niet is
gebleken eerder opgelegde
werkstraf daadwerkelijk
uitgevoerd

In 8 van de 13 zaken wordt expliciet teruggegrepen op een algemeen kader. In
sommige gevallen wordt dit kader geconcretiseerd doordat de rechter heel
precies verwijst naar de strafmaat die volgt uit de toelichting op de
290

oriëntatiepunten voor straftoemeting (bijvoorbeeld zaak 5). In veel van deze
gepubliceerde uitspraken merkt de rechter uitdrukkelijk op dat de verdachte
eerder is veroordeeld (8 van de 13 zaken). Nu geregeld een geldboete wordt
opgelegd of die oplegging in overweging is genomen, verrast het niet dat
verdachtes financiële draagkracht een rol speelt bij de straftoemeting
(bijvoorbeeld zaak 1, 5, 10 en 13). Tot slot is opvallend dat het OM in één zaak
een verbeurdverklaring heeft gevorderd, die vervolgens niet is opgelegd door het
hof (zaak 11). In die zaak had de verdachte 's nachts op een bromfiets over de
vluchtstrook van een snelweg gereden. Hij beschikte niet over een geldig rijbewijs
en hij weigerde mee te werken aan een ademanalyse. Het hof overweegt dat de
verdachte door zo te handelen weliswaar de verkeersveiligheid in gevaar had
gebracht, maar dat de strafbare feiten en verdachtes strafrechtelijke verleden
niet dusdanig ernstig zijn dat de bromfiets verbeurd zou moeten worden
verklaard.
17.

Doorrijden na ongeval

17.1

De uitspraken

Het doorrijden na betrokkenheid bij een ongeval is strafbaar gesteld in art. 7 lid 1
WVW. De delictsomschrijving van art. 7 lid 1 onder a WVW kent de nodige
alternatieve bestanddelen. Zo omvat de strafbepaling twee wijzen van
betrokkenheid bij het verkeersongeval (betrokken zijn bij/veroorzaken van een
verkeersongeval), onderscheidt de bepaling drie typen gevolgen (dodelijk letsel,
letsel of schade aan een ander toebrengen) en kent de delictsomschrijving een
doleuze en een culpose variant (weten of redelijkerwijs vermoeden). De
strafbaarheid wordt uitgesloten indien de betreffende persoon op de plaats van
het verkeersongeval behoorlijk de gelegenheid heeft geboden tot vaststelling van
zijn identiteit en eventueel de identiteit van zijn motorrijtuig (lid 2) dan wel die
persoon zich binnen 12 uur na het plaatsvinden van het verkeersongeval vrijwillig
meldt bij de politie (art. 184 WVW). Beide kwalificatieuitsluitingsgronden gelden
niet ingeval een ander aan wie bij het ongeval letsel is toegebracht, in hulpeloze
toestand wordt achtergelaten als bedoeld in art. 7 lid 1 onder b WVW.
De verzameling strafzaken in deze categorie bestaat uit 18 uitspraken: 16 arresten
en 2 rechtbankvonnissen. In de bewezenverklaring wordt niet altijd een keuze
gemaakt tussen de verschillende delictsvarianten, waardoor soms in het midden
blijft op welke wijze de verdachte betrokken is geweest bij het verkeersongeval
(bijvoorbeeld zaak 17), welk gevolg is ingetreden (bijvoorbeeld zaak 10) of welk
291

schuldverband bestaat (bijvoorbeeld zaak 5). Om die reden is ervoor gekozen om
binnen deze categorie geen nadere onderscheidingen te maken, hoewel de
behoefte daartoe wel kan worden gevoeld gelet op de zeer uiteenlopende
strafwaardigheid van de delictsgedragingen. Het maakt nogal verschil of iemand
doorrijdt na een verkeersongeval waarbij drie dodelijke slachtoffers te betreuren
zijn (zaak 5) dan wel wegrijdt nadat een onhandige manoeuvre op een
parkeerplaats heeft geleid tot blikschade aan andermans auto (zaak 12).
Tabel 44 Vindplaatsen uitspraken over art. 7 WVW
Nummer zaak

ECLI Hoge Raad

ECLI Gerechtshof

1.

GHAMS:2016:988

2.

GHDHA:2014:4629

3.

ECLI Rechtbank

RBDHA:2014:3541

4.

GHDHA:2013:4574

5.

GHSHE:2012:BX3879

6.

GHSGR:2012:BW6649

7.

GHLEE:2011:BS8952

8.

GHLEE:2011:BQ9947

9.

GHLEE:2011:BQ8679

10.

GHLEE:2011:BQ7120

11.

GHLEE:2011:BQ3993

12.

GHARN:2011:BQ3670

13.

GHLEE:2011:BQ2988

14.

GHSGR:2011:BP9706

15.

GHARN:2010:BN7859

16.

GHSGR:2010:BN2580

17.

GHLEE:2010:BN0269

18.

RBROE:2010:BO6885

292

17.2

De strafopleggingen en de strafeisen

De volgende tabel informeert over de gevorderde en de opgelegde straffen.
Tabel 45 Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van art. 7 WVW
Vordering
Zaak Kwalificatie Straf
Gerechtshof AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Vordering
Rechtbank OvJ

Andere
kwalificatie

1.

7/1 WVW

40 TS;
30 mnd
OBM

40 TS;
30 mnd
OBM

Nee

40 TS;
30 mnd
OBM

Nee

2.

7/1 WVW

40 dgn GS

40 dgn GS;
3 jr OBM
wv
1 jr vw;
150 TS

5 WVW
(60 TS)

40 dgn GS

Ja (7 WVW
en 8 WVW)

3.

7/1 WVW

Nee

40 TS

4.

7/1 WVW

500 GB;
2 mnd OBM

Vrijspraak

Nee

500 GB;
2 mnd
OBM

5.

7/1 WVW

3 mnd GS;
2 jr OBM

15 mnd GS;

5 WVW
(medeplegen)
(1 mnd
HN; 1 jr
OBM)

3 mnd GS;
2 jr OBM

6.

7/1 WVW

250 GB

28 TS;
500 GB;
12 mnd
OBM wv 6
vw

8/2(a)
WVW (60
TS & 12
mnd
OBM vw)

28 TS;
250 GB (TS
& GB t.a.v.
feit 1 en
2)

7.

7/1 WVW

250 GB

Vrijspraak

Nee

293

80 TS;
1 mnd GS
vw;
6 mnd
OBM wv
3 vw

18 mnd
GS;
5 jr OBM

Nee

Nee

Vordering
Zaak Kwalificatie Straf
Gerechtshof AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
Vordering
Rechtbank OvJ

8.

7/1 WVW

500 GB vw

500 GB vw

9.

7/1 WVW

20 TS

20 TS
15 mnd
OBM

Nee

10.

7/1 WVW
x2

6 wk GS vw

3 wk GS

Nee

11.

7/1 WVW

500 GB;
2 mnd OBM
vw

1300 GB;
9 mnd
OBM (feit
1)

8 WVW
(vrijspraak)

12.

7/1 WVW

300 GB

300 GB

Nee

13.

7/1 WVW

250 GB

250 GB

Nee

14.

7/1 WVW
x2

3 mnd GS
wv 1 vw

8 mnd GS

107/1
WVW
(200 GB)

8 mnd GS

15.

7/1 WVW

250 GB vw

250 GB

Nee

250 GB

16.

7/1 WVW

40 TS vw

40 TS

Nee

40 TS

17.

7/1 WVW

30 TS

15 TS

107/1
WVW (2
wk HS
vw)

18.

7/1 WVW

5 WVW
(dader
niet
strafbaar)
107/1
WVW (28
TS)

294

Andere
kwalificatie

300 GB

180 TS;
6 mnd
OBM

Ja (6 WVW,
onbekend
feit en (2e)
7 WVW)

9 mnd
GS;
3 jr OBM

De variatie in straftoemeting is een weerspiegeling van het bonte karakter van de
onderliggende delictsgedragingen. In de meeste gevallen – in 6 van de 18 zaken –
is een (deels) onvoorwaardelijke geldboete opgelegd (zaak 4, 6-7, 11-13)). In 2
van de 18 zaken is de rechter gekomen tot een geheel voorwaardelijke geldboete
(zaak 8, 15). Het gerecht heeft in 5 van de 18 strafzaken een (deels)
onvoorwaardelijke taakstraf uitgevaardigd (zaak 1, 3, 9, 17 en 18), in 1 andere
zaak in geheel voorwaardelijke vorm (zaak 16). In de resterende gevallen zijn
gevangenisstraffen opgelegd: in 3 van de 18 zaken in (deels) onvoorwaardelijke
vorm (zaak 2, 5 en 14), in 1 strafzaak geheel voorwaardelijk (zaak 10). De
rijontzegging wordt relatief weinig uitgesproken (5 van de 18 zaken, waarvan 1
geheel voorwaardelijk). De rechter is niet gekomen tot een verbeurdverklaring.
De hoogste straf is opgelegd in een zaak waarin de verdachte en de
bestuurder van een andere auto elkaar door middel van gevaarlijk rijgedrag
hadden uitgedaagd (zaak 5). Uiteindelijk verongelukte één van de auto’s,
waardoor drie personen het leven lieten en een inzittende zwaar lichamelijk letsel
opliep. De verdachte heeft gezien dat dit voertuig verongelukte en hij is
doorgereden. Na thuiskomst is hij met een taxi teruggekeerd naar de plaats van
het ongeluk. Toen heeft hij begrepen dat er drie doden te betreuren waren.
Desondanks heeft verdachte zich op geen enkel moment bij de politie gemeld.
Het hof veroordeelt de verdachte voor overtreding van zowel art. 5 WVW als art.
7 WVW. Laatstgenoemd delict bestempelt het hof als het ‘zwaarste verwijt’ dat
het de verdachte maakt. In het voordeel van de verdachte wordt meegewogen
dat hij niet eerder is veroordeeld. Het hof legt een geheel onvoorwaardelijke
gevangenisstraf op van 3 maanden en een rijontzegging van 2 jaren. In zaak 15 is
de verdachte veroordeeld tot de laagste straf. De verdachte had bij het
inparkeren van zijn bestelauto een andere auto geraakt, waardoor naar hij wist de
kentekenplaat van dat voertuig was beschadigd. In plaats van zijn identiteit na het
ongeval bekend te maken, is verdachte weggelopen. Het hof legt een geheel
voorwaardelijke geldboete op van 250 euro, mede gelet op het bepaalde in art.
63 Sr (verdachte is tussen de pleeg- en berechtingsdatum tweemaal veroordeeld
voor andere strafbare feiten).
Er zijn de nodige zaken waarin de opgelegde straf wezenlijk afwijkt van de
gevorderde straf (bijvoorbeeld zaak 4-7, 9-11 en 14). Bij een deel van die zaken
vindt het verschil zijn verklaring in een uiteenlopend bewijsoordeel. In de eerder
genoemde zaak 5 bijvoorbeeld, waarin verdachte en een andere autobestuurder
elkaar hadden uitgedaagd en laatstgenoemd voertuig verongelukte, baseerde het
OM zijn vordering ook op de meervoudige overtreding van art. 6 WVW
(vordering: 15 maanden gevangenisstraf), van welk feit het hof heeft
vrijgesproken (opgelegde straf: 3 maanden gevangenisstraf). In twee andere
zaken vorderde de advocaat-generaal vrijspraak voor overtreding van art. 7
295

WVW, waarna het hof wel tot een veroordeling komt en de verdachte een straf
oplegt (zaak 4 en 7). Zaak 9 biedt een voorbeeld van een geval waarin geen
uiteenlopend bewijsoordeel ten grondslag ligt aan een wezenlijk verschil in
straftoemeting. In die zaak had de verdachte – die geen justitiële documentatie
had – schade veroorzaakt aan een vrachtwagen, waarna hij was doorgereden.
Behalve een taakstraf van 20 uren vorderde de advocaat-generaal een
rijontzegging van 15 maanden. Het hof legt een taakstraf op van dezelfde duur,
maar ziet gelet op de ‘relatief geringe ernst’ van het feit af van het uitvaardigen
van een rijontzegging.
17.3

Strafbepalende factoren

De volgende tabel geeft een overzicht van factoren die zijn meegewogen bij de
straftoemeting.
Tabel 46 Art. 7 WVW: strafbepalende factoren bij veroordelingen door de
hoogst oordelende feitelijke instantie
Ernst gevolgen Verwijt eerder of
later handelen

Justitiële
documentatie

Persoonlijke
omstandigheden

1.

- (ongeval: zw.
lich. letsel)

- Met hoge snelheid voetganger
aangereden;
‘desondanks
doorgereden’
- heel veel alcohol
en weed gebruikt

X

- Geheel handelingen:
verantwoordelijkheid als
bestuurder niet genomen

2.

- slo.
verklaring: s.o.
psychische/
lichamelijke
beperkingen;
nog revaliderend; volledig
herstel niet
waarsch

- Aanzienlijke
hoeveelheid
alcohol; hogere
snelheid dan
toegestaan
(benoemd)

- first
offender

- Onvoldoende oog voor
belangen
verkeersveiligheid;
miskenning
verantwoordelijkheid
verkeersdeelnemer; kans in
het leven geroepen dat
schade niet verhaald kon
worden

Zaak

Algemeen
kader

296

Zaak

3.

Algemeen
kader

Ernst gevolgen Verwijt eerder of
later handelen

Justitiële
documentatie

Persoonlijke
omstandigheden

- zwaar
ongeval
(dodelijk s.o.);
‘niet alleen
blikschade’);
daardoor
doorrijden
‘kwalijker’

- first
offender

- Verd. zelf zeer aangedaan
en in paniek (maar is ‘geen
rechtvaardiging gedrag’)

X, nadelig

- Geldboete: draagkracht

- Doorgereden
nadat hij zag dat
het ernstig ongeval
was; na thuiskomst
teruggekeerd met
taxi, merkte toen: 3
doden; alsnog niet
gemeld

- first
offender;
‘in het
voordeel’

verd. begrijpt ernst delict
niet noch laakbaarheid
gedrag (verd: 'er waren
genoeg mensen t.p.’);

- Onder invloed
auto bestuurd

- first
offender

- draagkracht geldboete
(‘zo veel mogelijk rekening
gehouden met’)

X

- Kennelijk beoogd verantwoordelijkheid voor schade
te ontlopen
- Boete in termijnen

X

- Gebrek verantwoordelijkheidsgevoel
- nadelig gevolg s.f.: moest
werk als koerier stoppen;
nu WAO, ongunstige
financ. positie; volledig AO,
dus moeilijk om werkstraf
uit te voeren

- in voordeel: ‘gaat
niet om verlaten
ongeval waarbij
bestuurder
achterom kijkt, slo
ziet liggen, en er
keihard vandoor
gaat’; ook: verd
meldde zichzelf
vrijwillig (13 uur na
ongeval)

4.
5.

6.

- 3 doden, 1
s.o. zw lich
letsel

7.

8

- na ongeval
contact met
werkgever;
kennelijk op diens
advies
doorgereden

297

Justitiële
documentatie

Persoonlijke
omstandigheden

9.

- niet
eerder tav
soortgelijk
feit

- Gebrek verantwoordelijkheidsgevoel

10

X

- Gaat thans beter met
verd., na jarenlange
verslaving
- goede medicatie ADHD
- moeite zichzelf staande te
houden; staat open voor
hulpverlening
- dat niet opstarten
coachtraject ivm ADHD niet
van de grond kwam, is niet
volledig aan verd. te wijten

11.

X

- Ad info feit (5 WVW)

12.

- first
offender

- Gedrag getuigt van
gebrek verantwoordelijkheidsgevoel

13.

X

X

- first
offender

- Feit 3 hoogte geldboete:
draagkracht

Zaak

Algemeen
kader

Ernst gevolgen Verwijt eerder of
later handelen

- gereden zonder
geldig rijbewijs

14.

15.

X

16.

X

17.

X,
modaliteit

X, modaliteit

298

- leven positieve wending
na delict; woont samen
met vriendin dochter; geen
drugs; hulp maatsch. werk;
begonnen met aflossen
schulden

Zaak

18.

Algemeen
kader

Ernst gevolgen Verwijt eerder of
later handelen

X

- valse melding:
auto kort voor
ongeval gestolen
- richting toezicht
elektr. detentie:
‘autopech’

Justitiële
documentatie

Persoonlijke
omstandigheden

- Verdachte: ik handelde uit
paniek
- Hof: eerder rationeel
(valse info 2x)
- verd. vermoedelijk
bewust van consequenties;
eigen belang boven belang
slo.
- tijdsverloop feiten/zitting
- oprecht indruk: te lijden
onder gevolgen voor slo.

In geen van de zaken wordt gerefereerd aan een algemeen kader. In het kader
van de gevolgen die zijn ingetreden, wijst de rechter geregeld op de ernst van het
letsel dat bij het ongeval aan een ander is toegebracht (bijvoorbeeld zaak 1-3 en
5). De verwijten die zich richten op verdachtes handelen kort voor en na het feit
zijn voor het grootste deel al naar voren gekomen bij de bespreking van andere
categorieën. Daarbij kan worden gedacht aan de omstandigheid dat de verdachte
onder invloed verkeerde of dat hij met hoge snelheid reed (bijvoorbeeld zaak 1-2
en 6). Verder wordt de verdachte in zaak 18 verweten dat hij het plegen van het
delict heeft geprobeerd te verdoezelen door na het plaatsvinden daarvan tot
tweemaal toe een valse melding te doen (onder meer dat zijn auto kort voor de
diefstal zou zijn gestolen). In zaak 3 wordt verdachtes tardieve maar wel vrijwillige
melding bij de politie van zijn betrokkenheid bij het verkeersongeval juist
meegewogen in het voordeel van de verdachte. Een geregeld terugkerende
overweging is dat de verdachte zijn verantwoordelijkheid als bestuurder niet
heeft genomen (bijvoorbeeld zaak 1, 7-8 en 12).
Voor wat betreft de justitiële documentatie valt op dat in relatief veel zaken uit
de expliciete vaststelling daarvan blijkt dat de verdachte niet eerder is
veroordeeld (6 van de 18 zaken). In 10 van de 18 zaken is vastgesteld dat de
verdachte wel relevante documentatie heeft.

299

18.

Rijden tijdens rijontzegging

18.1

De uitspraken

De groep telt 14 uitspraken, waaronder 13 arresten en 1 rechtbankvonnis.
Tabel 47 Vindplaatsen uitspraken over rijden tijdens rijontzegging
Nummer zaak

ECLI HR

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

1.

GHLEE:2009:BH5428

Onbekend

2.

GHLEE:2009:BI0036

Onbekend

3.

GHLEE:2009:BK2014

Onbekend

4.

GHLEE:2009:BK2201

Onbekend

5.

GHLEE:2010:BL3928

Onbekend

6.

GHLEE:2010:BM5228

Onbekend

7.

GHARN:2010:BN8006

Onbekend

8.

GHSGR:2010:BP0434

Onbekend

9.

GHSGR:2010:BP0462

Onbekend

10.

GHLEE:2010:BO9221

Onbekend

11.

GHLEE:2011:BP3454

Onbekend

12.

GHLEE:2011:BQ4857

Onbekend

13.

GHARN:2011:BQ9486

Onbekend

14.

18.2

RBNNE:2014:1085

De strafopleggingen en de strafeisen

Bij rijden tijdens een rijontzegging draait het om schendingen van art. 9 lid 1
WVW. Het verwijt dat de verdachte in een dergelijk geval treft, is kortweg dat hij
op de weg een motorrijtuig bestuurt of als bestuurder doet besturen tijdens een
ontzegging van de rijbevoegdheid. Ook dit misdrijf kan worden gestraft met
gevangenisstraf van ten hoogste 3 maanden of geldboete van de derde categorie
300

(art. 176 lid 4 WVW). Bij veroordeling van een bestuurder van een motorrijtuig
kan daarnaast een rijontzegging worden opgelegd. Die ontzegging bedraagt in
beginsel ten hoogste 5 jaren (art. 179 lid 1 WVW). In nader bepaalde gevallen van
recidive geldt een maximum van 10 jaren (art. 179 lid 4 WVW). Er is een
oriëntatiepunt voor straftoemeting van toepassing. Daarin wordt de oplegging
van 2 weken onvoorwaardelijke gevangenisstraf tot uitgangspunt genomen.
De volgende tabel informeert over de straftoemeting.
Tabel 48 Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van rijden tijdens
rijontzegging
Zaak

Kwalificatie

Straf Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

1.

Art. 9/1

50 TS wv 25 vw

50 TS wv 25
vw

2.

Art. 9/1

2 wkn GS vw;
60 TS

1 mnd GS

3.

Art. 9/1

50 TS

50 TS

4

Art. 9/1

6 wkn GS wv 2 vw

6 wkn GS wv
2 vw

5

Art. 9/1

30 TS

30 TS

6

Art. 9/1

90 TS;
12 mnd OBM

180 TS;
12 mnd OBM
wv 8 vw

Ad info
valse naam
opgeven

7

Art. 9/1

2 mnd GS vw;
70 TS
(30 TS voor art.
107 WVW)

2 wkn GS vw;
70 TS
(30 TS voor
art. 107
WVW)

Art. 107
WVW

8

Art. 9/1

3 wkn GS vw;
VV kentekenplaten en auto
(3 wkn HS vw tzv
art. 30 WAM)

3 mnd GS,
Art. 30
ook voor 2 x
WAM
bedreiging
(6 wkn HS tzv
art. 30
WAM)

301

Straf
rechtbank

50 TS wv 25
vw

6 wkn GS wv 2
vw

3 mnd GS, ook
voor 2x
bedreiging

Vordering
ovj

Zaak

Kwalificatie

Straf Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare
feiten

Straf
rechtbank

9

Art. 9/1

28 TS

56 TS, ook
voor 7 WVW

Art. 7
WVW

4 wkn GS, ook
voor 7 WVW

10

Art. 9/1

2 wkn GS

2 wkn GS

2 wkn GS

11

Art. 9/1

10 wkn GS
(2 wkn HS tzv art.
107 WVW)

10 wkn GS
Art. 107
(2 wkn HS tzv WVW
art. 107
WVW)

10 wkn GS
(2 wkn HS tzv
art. 107 WVW)

12

Art. 9/1

1 mnd GS;
VV auto

1 mnd GS;
VV auto

1 mnd GS;
VV auto
onbekend

13

Art. 9/1

120 TS

50 dgn GS

14

Art. 9/1

2 wkn GS

Vordering
ovj

2 wkn GS

Het oriëntatiepunt neemt een gevangenisstraf van 2 weken tot uitgangspunt. De
tabel toont dat de feitenrechter het frequentst komt tot de oplegging van een
(deels) onvoorwaardelijke taakstraf (8 van de 14 zaken). In 5 van de 14 strafzaken
is de verdachte veroordeeld tot een (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf. In
al deze gevallen is de opgelegde vrijheidsstraf gelijk aan of van langere duur dan 2
weken. De resterende zaak betreft een geval waarin een geheel voorwaardelijke
gevangenisstraf is opgelegd (zaak 8). De rijontzegging speelt een marginale rol in
het sanctiearsenaal dat de 14 gerechten hebben ingezet (1 van de 14 zaken),
evenals de verbeurdverklaring (2 van de 14 zaken).
De hoogste straf is uitgesproken in zaak 11. De verdachte had niet alleen
een auto bestuurd tijdens een rijontzegging, maar ook zonder dat hij in het bezit
was van een geldig rijbewijs (art. 107 lid 1 WVW). Het gerechtshof veroordeelt de
verdachte tot een gevangenisstraf van 10 weken. Het overweegt daarbij dat de
verdachte ‘talloze malen is veroordeeld voor strafbare feiten die de
Wegenverkeerswet 1994 betreffen’. Afgemeten aan het onvoorwaardelijk
strafdeel dat is opgelegd, is de laagste straf opgelegd in zaak 8. Ook deze
verdachte had veel eerdere veroordelingen achter zijn naam staan, ook met
betrekking tot verkeersdelicten. Het hof overweegt dat gelet daarop in beginsel
een onvoorwaardelijke gevangenisstraf aangewezen is, maar het legt in plaats
daarvan een geheel voorwaardelijke gevangenisstraf van 3 weken op. De reden is
dat ten tijde van de aanhouding disproportioneel geweld was uitgeoefend op de
302

verdachte. De laagste taakstraf die is uitgevaardigd heeft een duur van 28 uren
(zaak 9). De verdachte was wederom een recidivist.
In 4 zaken bestaat een substantieel verschil tussen de opgelegde en
gevorderde straf (zaak 2, 8-9 en 13). In 2 van de 4 zaken kan het verschil in
belangrijke mate worden teruggevoerd op een uiteenlopend bewijsoordeel (zaak
8: de gevorderde straf was mede gegrond op een tweetal bedreigingen waarvan
het hof vrijspreekt) of kwalificatieoordeel (zaak 9: het OM ging uit van samenloop
met art. 7 WVW (doorrijden na ongeval), het hof oordeelt echter dat in verband
met dat delict een kwalificatieuitsluitingsgrond aanwezig is).
18.3

Strafbepalende factoren

De volgende tabel informeert over de strafbepalende factoren die de rechter in
aanmerking heeft genomen.
Tabel 49 Rijden tijdens rijontzegging: strafbepalende factoren bij
veroordelingen door de hoogst oordelende feitelijke instantie
Zaak

Algemeen
kader

Justitiële documentatie

Overige omstandigheden

1.

First offender soortgelijke feiten

2.

Veroordeeld soortgelijke feiten

3.

Oriëntatiepunt hof bij
art. 9/1

Positieve wending leven, geen onvw
GS

First offender, soortgelijke feiten, expl

4.

Meermalen WVW-delicten,
waaronder meermalen art. 9/1.

5.

Eerder veroordeeld, waaronder WVWdelicten, maar uit rapport 1 dec ’09
blijkt: niet meer na veroordeling 1e
aanleg dd 18 feb ’09. Expl matigend

6.

Meermalen WVW-delicten, daarom
OBM geheel onv

7.

Soortgelijke delicten, maar sinds 2 jaar
geen justitieel contact

303

Positieve ontwikkeling in leven,
daarom geen onvw, wel lange vw GS
en TS

Zaak

Algemeen
kader

Justitiële documentatie

Overige omstandigheden

8

Flinke doc, ook WVW-delicten, in
beginsel onvw GS aangewezen, maar..

Disprop. geweld jegens verdachte bij
aanhouding, daarom geheel vw GS

9.

Vele malen veroordeeld, soortgelijke
feiten

10

Vele malen veroordeeld, ook na
begaan feit, tot TS-en en GS-en

11.

Reguliere
richtlijnen
strafoplegging volstaan niet

Verd ontkent, wenst
verantwoordelijkheid te ontlopen.
Enorme doc WVW-delicten

12.

Reguliere
richtlijnen
strafoplegging volstaan niet

Enorme doc, o.a. WVW

Valse naam opgegeven, verd wist dus
dat hij delict beging, wederom
onverantwoordelijk getoond

13.

Enorme doc., ihb WVW-delicten,
daarom in beginsel onvw GS, maar
laatste feit twee jaar geleden en ...

… positieve ontwikkelingen in leven
plus schending redelijke termijn
Daarom geen onvw GS maar werkstraf

14.

Eerdere veroordeling WVW-misdrijf
met dode o.a. tot zeer langdurige
OBM

Het is opvallend dat de gerechten relatief weinig teruggrijpen op het geldende
oriëntatiepunt voor straftoemeting; in slechts 3 van de 14 zaken wordt in het
kader van de strafoplegging expliciet verwezen naar een algemeen kader. In een
geregeld terugkerende overweging wordt het beschermde rechtsbelang in de
strafmotivering betrokken door erop te wijzen dat de verdachte een rechterlijke
uitspraak die strekt ter bescherming van de verkeersveiligheid, heeft ondermijnd.
De rechter stelt in niet minder dan 12 van de 14 zaken vast dat de verdachte
eerder is veroordeeld. In zaak 12 wordt in het nadeel van de verdachte
meegewogen dat hij na het plaatsvinden van het delict een valse naam heeft
opgegeven. Ten slotte wordt in strafmatigende zin wel gewezen op de
omstandigheid dat de verdachte zijn leven een positieve wending heeft gegeven

304

(zaak 2, 7 en 13) of dat hij tijdens zijn aanhouding is onderworpen aan
disproportioneel geweld (zaak 8).
19.

Rijden na ongeldigverklaring of verlies geldigheid rijbewijs

19.1

De uitspraken

Bij deze categorie draait het om veroordelingen voor schendingen van art. 9 lid 2
WVW. De gedragsregel van art. 9 lid 2 WVW verbiedt kortweg het als bestuurder
(doen) besturen van een motorrijtuig op de weg (a) na een ongeldigverklaring van
het rijbewijs voor dat type motorrijtuig of (b) nadat het rijbewijs zijn geldigheid
heeft verloren. In beide gevallen is opzet of culpa vereist ten aanzien van kortweg
de ongeldigverklaring onderscheidenlijk het verlies van geldigheid. De groep
strafzaken bestaat uit 16 uitspraken van hoven.
Tabel 50 Vindplaatsen uitspraken over rijden na ongeldigverklaring of verlies
geldigheid rijbewijs
Zaak

ECLI Hoge Raad

ECLI Gerechtshof

1

GHLEE:2011:BP1951

2

GHLEE:2011:BP2520

3

GHARN:2011:BP6542

4

GHARN:2011:BP6543

5

GHARN:2011:BR0625

6

GHLEE:2011:BR1491

7

GHLEE:2011:BR2946

8

GHLEE:2011:BR2928

9

GHLEE:2011:BT2619

10

GHAMS:2012:BX5149

11

GHAMS:2014:2190

12

GHAMS:2016:1005

13

GHAMS:2016:1109

305

ECLI Rechtbank

Zaak

ECLI Hoge Raad

ECLI Gerechtshof

14

GHAMS:2016:1138

15

GHAMS:2016:3488

16

GHAMS:2016:3835

19.2

ECLI Rechtbank

De strafopleggingen en de strafeisen

Ook dit misdrijf kan worden gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste 3
maanden of geldboete van de derde categorie (art, 176 lid 4 WVW). Bij
veroordeling van een bestuurder van een motorrijtuig kan daarnaast een
rijontzegging worden opgelegd. Die ontzegging bedraagt in beginsel ten hoogste 5
jaren (art. 179 lid 1 WVW). In nader bepaalde gevallen van recidive geldt een
maximum van 10 jaren (art. 179 lid 4 WVW). Eveneens is een oriëntatiepunt voor
straftoemeting van toepassing. Dit strekt zich woordelijk enkel uit tot de
delictsvariant die ziet op de ongeldigverklaring van het rijbewijs. In dat geval is
het uitgangspunt dat een gevangenisstraf van 2 weken wordt opgelegd.
De volgende tabel informeert over de straftoemeting.
Tabel 51 Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van rijden na
ongeldigverklaring of verlies geldigheid rijbewijs
Zaak

Kwalificatie

Straf Gerechtshof

Vordering AG

1

Art. 9/2

4 wkn GS wv 2 vw

4 wkn GS wv 2 vw

2

Art. 9/2

28 TS

31 TS;
380 GB

3

Art. 9/2

28 TS

28 TS

4

Art. 9/2

40 TS

60 TS

5

Art. 9/2

40 TS vw

2 wkn GS vw

6

Art. 9/2

2 wkn GS vw;
30 TS

2 wkn GS vw;
30 TS

7

Art. 9/2

1 mnd GS

2 mnd GS

306

Andere strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

Zaak

Kwalificatie

Straf Gerechtshof

Vordering AG

Andere strafbare
feiten

Straf
Rechtbank

8

Art. 9/2

4 wkn GS wv 2 vw;
VV auto

4 wkn GS wv 2 vw;
VV auto

9

Art. 9/2

200 GB vw;
(150 GB tzv art. 30
WAM)

200 GB vw
(150 GB tzv art. 30
WAM)

10

Art. 9/2

2 wkn GS vw;
1000 GB

2 wkn GS;
VV auto, ook voor vals
kenteken, art. 41

2 wkn GS;
VV auto, ook
voor vals
kenteken,
art. 41

11

Art. 9/2

2 wkn GS vw

2 wkn GS

2 wkn GS

12

Art. 9/2

20 TS

40 TS, voor 2 x art. 9

30 TS, voor
2 x art. 9

13

Art. 9/2

1 wk GS

2 wkn GS wv 1 vw

2 wkn GS wv
1 vw

14

Art. 9/2

4 wkn GS

3 wkn GS

3 wkn GS

15

Art. 9/2

1 wk GS vw;
30 TS

1 wk GS vw;
30 TS

1 wk GS vw;
30 TS

16

Art. 9/2

1 wk GS vw;
40 TS

1 wk GS vw;
40 TS

2 wkn GS

4 wkn GS wv
2 vw
Art. 30 WAM

De tabel laat zien dat de hoven dikwijls een taakstraf hebben opgelegd: in 7 van
de 16 zaken onvoorwaardelijk, in 1 van de 16 zaken geheel voorwaardelijk. In
gevallen waarin niet een taakstraf is opgelegd, is het gerechtshof geregeld
gekomen tot het opleggen van een gevangenisstraf: in 5 van de 16 zaken in
(deels) onvoorwaardelijke vorm, in 1 andere zaak geheel voorwaardelijk. De
geldboete is slechts in 2 zaken opgelegd; eenmaal geheel voorwaardelijk en
eenmaal geheel onvoorwaardelijk. Een rijontzegging is gevorderd noch opgelegd.
Er is 1 zaak waarin een verbeurdverklaring is uitgesproken.
De hoogste straf is opgelegd in zaak 7. In deze zaak bepleitte de raadsvrouw
dat het hof zou kunnen volstaan met het opleggen van een werkstraf. Het hof
gaat daar niet in mee. Het stelt vast dat de verdachte een recidivist is en dat een
in een andere strafzaak aan de verdachte opgelegde werkstraf recentelijk is
geretourneerd. Het hof ziet in verdachtes persoonlijke omstandigheden
307

aanleiding om de gevorderde gevangenisstraf van 2 maanden te matigen. Het hof
veroordeelt de verdachte tot 1 maand gevangenisstraf. Een geheel
voorwaardelijke geldboete, de laagste straf, is uitgesproken in zaak 9. De
verdachte had een personenauto bestuurd en zich daarmee in het verkeer
begeven, terwijl zijn rijbewijs ongeldig was verklaard en terwijl voor die auto geen
aansprakelijkheidsverzekering was afgesloten. Het hof heeft in aanmerking
genomen dat de verdachte in verband met de ongeldigverklaring van zijn rijbewijs
de Educatieve maatregel alcohol en verkeer (EMA) heeft gevolgd, dat hij de in dat
kader gevolgde EMA-cursus met succes heeft afgerond en dat aan hem inmiddels
een verklaring van geschikheid is afgegeven. Met het oog daarop legt het hof een
voorwaardelijke geldboete op van 200 euro.
Uit de tabel volgt dat de opgelegde straf soms (wezenlijk) verschilt van de
gevorderde straf (bijvoorbeeld zaak 4-5, 7, 10-12). In zowel zaak 10 als 12 is de
gevorderde straf gebaseerd op een ander bewijsoordeel. In zaak 11 loopt het
bewijsoordeel niet uiteen. De verdachte had een auto bestuurd, terwijl hij wist
dat zijn rijbewijs ongeldig was verklaard en hij amper een week voor de
bewezenverklaarde gedraging door de politie op de ongeldigheid van zijn rijbewijs
was gewezen. Bovendien liep ten tijde van het plegen van dit feit nog een
proeftijd van een eerdere veroordeling. Anderzijds overweegt het hof dat de
verdachte voor de pleegdatum al een Verklaring van geschiktheid zonder
beperkingen had ontvangen en dat op grond daarvan aan de verdachte kort na de
pleegdatum een nieuw rijbewijs is afgegeven. Mede dit in aanmerking nemende,
komt het hof tot een lagere strafoplegging dan de advocaat-generaal heeft
gevorderd (de gevorderde onvoorwaardelijke gevangenisstraf is voorwaardelijk
opgelegd).
19.3

Strafbepalende factoren

De volgende tabel informeert over de strafbepalende factoren die de rechter in
aanmerking heeft genomen.
Tabel 52 Rijden na ongeldigverklaring of verlies geldigheid rijbewijs:
strafbepalende factoren bij veroordelingen door de hoogst
oordelende feitelijke instantie
Zaak

1

Algemeen
kader

Justitiële documentatie

Persoonlijke omstandigheden

Meermalen veroordeling art. 9 en 8

308

Zaak

Algemeen
kader

Justitiële documentatie

Persoonlijke omstandigheden

2

LOVS als
uitgangspunt

Veroordelingen, expliciet +

Behandeltraject ingezet, niet
doorkruisen door onvw GS

3

LOVS als
uitgangspunt

Veroordelingen, ook specifieke rec.

Pos ontwikkelingen niet
doorkruisen door onvw GS

4

LOVS als
uitgangspunt

Veroordelingen, ook specifieke rec.

Pos ontwikkelingen niet
doorkruisen door onvw GS

5

Veroordelingen soortgelijke feiten

Gelet op ouderdom overgelegde
gegevens en opname in
verpleeghuis vw TS. Geen 9a Sr
want nog geen def. prognose

6

Veroordelingen w.o. soortgelijk feit

7

Veroordelingen soortgelijke feiten

Geen TS want recidive en eerdere
TS geretourneerd. Lagere straf dan
gevorderd vanwege ‘persoonlijke
omstandigheden’

8

Veroordelingen soortgelijke feiten

Geen TS want recidive en eerdere
TS geretourneerd

9

Veroordelingen, maar niet meer na
onderhavige feit

EMA-cursus gevolgd, inmiddels
verklaring geschiktheid afgegeven

10

Veroordelingen soortgelijke feiten

11

Veroordeling

12

Eerder veroordeeld voor WVW-delict

Week vóór feit op ongeldigheid
gewezen en liep in proeftijd; wel
inmiddels verklaring van
geschiktheid ontvangen en nieuw
rijbewijs afgegeven.

Geen vw deel want in buitenland
gedetineerd

13

14

Frequente specifieke rec., plus openstaande zaak van na plegen onderhavige
feit

309

Zaak

Algemeen
kader

Justitiële documentatie

Persoonlijke omstandigheden

15

Veroordelingen soortgelijke feiten, lang
geleden

16

Veroordelingen art. 8 (2006 en 2008) en
recenter WAM, expliciet +

Slechts in 3 van de 16 strafzaken verwijst het hof uitdrukkelijk naar een algemeen
kader, te weten de oriëntatiepunten voor straftoemeting. Het gros van de zaken
draait om recidiverende verdachten (15 van de 16 zaken). De persoonlijke
omstandigheden van de verdachte kunnen van invloed zijn op de te kiezen
strafmodaliteit. Dat blijkt heel duidelijk uit zaken waarin positieve ontwikkelingen
– zoals de deelname aan een cursus of behandeltraject – maken dat het hof afziet
van het opleggen van een onvoorwaardelijke gevangenisstraf (zaak 2-4 en 9).
Persoonlijke omstandigheden kunnen uiteraard ook in verdachtes nadeel werken:
het feit dat eerder opgelegde werkstraffen zijn geretourneerd, kan er voor zorgen
dat het hof een gevangenisstraf oplegt in plaats van een taakstraf.
20.

Rijden zonder rijbewijs

20.1

De uitspraken

Het rijden zonder rijbewijs is strafbaar gesteld in art. 107 lid 1 WVW. Het is een
overtreding. De verzameling uitspraken bestaat uit 12 arresten en 6
rechtbankvonnissen.
Tabel 53
Nummer zaak

Vindplaatsen uitspraken over rijden zonder rijbewijs
ECLI Hoge Raad

ECLI Gerechtshof

ECLI Rechtbank

1.

GHAMS:2010:BN3120

Onbekend

2.

GHLEE:2010:BN0269

Onbekend

3.

RBROE:2010:BO6885

4.

GHSGR:2011:BP9706

Onbekend

5.

GHLEE:2011:BQ4283

Onbekend

310

Nummer zaak

ECLI Hoge Raad

ECLI Gerechtshof

6.
7.

ECLI Rechtbank
RBUTR:2011:BQ7557

GHLEE:2011:BQ8684

8.

Onbekend
RBARN:2012:BV1050

9.

GHSGR:2012:BW3382

Onbekend

10.

GHSGR:2012:BW6628

Onbekend

11.

GHAMS:2014:4629

Onbekend

12.

RBDHA:2015:1182

13.

RBLIM:2015:2235

14.

RBLIM:2015:5688

15.

GHAMS:2016:2420

Onbekend

16.

GHAMS:2016:2421

Onbekend

17.

GHAMS:2016:2639

Onbekend

18.

GHAMS:2016:2641

Onbekend

20.2

De strafopleggingen en de strafeisen

De overtreding kan worden gestraft met een hechtenis van ten hoogste twee
maanden of een geldboete van de tweede categorie (art. 177 lid 1 jo. 178 lid 2
WVW). De wet schept niet de bevoegdheid om daarnaast een rijontzegging op te
leggen. Er zijn geen oriëntatiepunten voor de straftoemeting bij dit delict.
De onderstaande tabel geeft informatie over de gevorderde en opgelegde
straffen.

311

Tabel 54 Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van rijden zonder rijbewijs
Zaak

Kwalificatie

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
strafbare feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

1.

Art. 107/1
WVW

500 GB vw

Geen straf

Art. 141 Sr;
Art. 7/1 WVW;
WAM; art. 5
WVW; poging
diefstal;
mishandeling

Geen straf

Onbekend

2.

Art. 107/1
WVW

2 wkn HS vw

2 wkn HS vw

Art. 7/1 WVW

Onbekend

Onbekend

3.

Art. 107/1
WVW

Art. 5 WVW
(maar OVAR);
Art. 7/1 WVW

28 TS

2 wkn HS

4.

Art. 107/1
WVW

200 GB

200 GB

Art. 7/1 WVW,
meermalen

200 GB

Onbekend

5.

Art. 107/1
WVW

10 TS vw

10 TS vw

Art. 8/1 WVW;
art. 21 RVV.

Onbekend

Onbekend

6.

Art. 107/1
WVW

Nee

300 GB

Geen
straf

7.

Art. 107/1
WVW

Art. 8 WVW;
Art. 7/1 WVW.

Onbekend

Onbekend

8.

Art. 107/1
WVW

Art. 82a RVV;
Art. 5 WVW en
art. 7/1 WVW,
meermalen

240 GB

240 GB

9.

Art. 107/1
WVW

150 GB

220 GB

Nee

220 GB

Onbekend

10.

Art. 107/1
WVW

80 GB

100 GB

Nee

180 GB

Onbekend

11.

Art. 107/1
WVW

250 GB vw

250 GB vw

Nee

250 GB

Onbekend

200 GB

200 GB

312

Andere
kwalificatie

Andere
strafbare feiten

Straf
Rechtbank

Vordering
OvJ

Art. 107/1
WVW

Poging
doodslag;
Art. 8/4 WVW;
Art. 7/1 WVW;
Art. 11 WVW.

Geen straf

Geen
straf

13.

Art. 107/1
WVW

Art. 6 WVW;
Art. 7/1 WVW

200 GB

200 GB

14.

Art. 107/1
WVW

Art. 7/1 WVW;
Art. 6 WVW

3 wkn HS

3 wkn HS

15.

Art. 107/1
WVW

50 GB vw

50 GB

Nee

130 GB

Onbkend

16.

Art. 107/1
WVW

50 GB vw

50 GB

Nee

130 GB

Onbkend

17.

Art. 107/1
WVW

1 wk HS vw;
400 GB

1 wk HS vw;
400 GB

Nee

1 wk HS
vw;
400 GB

Onbekend

18.

Art. 107/1
WVW

1 wk HS vw;
400 GB

1 wk HS vw;
400 GB

Nee

1 wk HS
vw;
400 GB

Onbekend

Zaak

Kwalificatie

12.

Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

Andere
kwalificatie

De tabel toont dat de gerechten in de meeste gevallen een geldboete hebben
opgelegd: in 9 van de 18 zaken een (deels) onvoorwaardelijke boete, in 4 van de
18 zaken een geheel voorwaardelijke. In 2 van de 18 zaken is de rechter gekomen
tot het opleggen van uitsluitend hechtenis (waarvan eenmaal geheel
voorwaardelijk). In 2 andere zaken is een taakstraf uitgesproken (waarvan
eenmaal geheel voorwaardelijk). De resterende strafzaak is uitgemond in een
rechterlijk pardon. Een rijontzegging is gevorderd noch opgelegd; de wet maakt
dat – zo zagen wij – ook niet mogelijk. Er is evenmin een zaak waarin een
verbeurdverklaring is uitgesproken.
De hoogste straf is opgelegd zaak 14. De verdachte had, terwijl hij niet over
een geldig rijbewijs beschikte, met een door hem bestuurde scooter een ernstig
verkeersongeval veroorzaakt door een overstekende voetganger aan te rijden.
Daarna had hij de plaats van het ongeval onmiddellijk verlaten. Behalve tot een
veroordeling voor twee misdrijven (art. 6 en 7 WVW), komt de rechtbank ook tot
een veroordeling voor de overtreding van art. 107 lid 1 WVW. Gelet op het feit
313

dat de verdachte meerdere malen is veroordeeld ter zake van het besturen van
een motorrijtuig zonder geldig rijbewijs, legt de rechtbank – conform de
gevorderde straf – hechtenis op voor de duur van 3 weken. In een andere zaak is
de rechtbank gekomen tot een rechterlijk pardon (zaak 12). De aanleiding voor de
toepassing van art. 9a Sr is gelegen in de forse gevangenisstraf die de rechtbank
oplegt voor een samenstel van misdrijven waarvoor de verdachte eveneens is
veroordeeld. De laagste geheel voorwaardelijke geldboeten zijn opgelegd in zaak
15 en 16. Beide gevallen betreffen jeugdzaken waarin een jeugdige verdachte zich
zonder rijbewijs met een snorfiets op de weg had begeven. Tot slot verdient
opmerking dat geen substantiële verschillen bestaan tussen de gevorderde en
opgelegde straffen.
20.3

Strafbepalende factoren

De volgende tabel toont de strafbepalende factoren.
Tabel 55 Rijden zonder rijbewijs: strafbepalende factoren bij veroordelingen
door de hoogst oordelende feitelijke instantie
Zaak

Algemeen
kader

Verband
met
andere
feiten

1.

2.

X

Justitiële
documentatie

Naleven
wet,
veiligheid
verkeer

Tijdsverloop

Draagkracht

Eerdere
veroordelingen
voor strafbare
feiten

X

X

X

Eerdere
veroordelingen
(soortgelijke) feiten

X

3.
4.
5.

Positieve wending

X
X

First offender
Eerdere veroordelingen (soortgelijke) feiten,
strafverzwarend

Persoonlijke
omstandigheden

Oprecht lijden
X

X

314

Positieve
ontwikkeling,
matig
recidiverisico

Justitiële
documentatie

Naleven
wet,
veiligheid
verkeer

6.

First offender

X

7.

Niet eerder tzv
soortgelijke feiten

X

8.

X

9.

Eerdere
veroordelingen
soortgelijk feit,
strafverzwarend

Zaak

Algemeen
kader

Verband
met
andere
feiten

10.

Tijdsverloop

Persoonlijke
omstandigheden

Onrechtmatig
verblijf in
Nederland
X

X

X

X

Matiging ivm
veelheid boetes;
jeugd

X

Jeugd

11.

X, niet
verzekerd

12.

X

13.

X, art. 6
WVW

14.

X, art. 6
WVW

Eerdere veroordelingen soortgelijk
feit,
strafverzwarend

15.

X, niet
verzekerd

First offender

X

Jeugd

16.

X, niet
verzekerd

First offender

X

Jeugd

17.

Niet eerder tzv
soortgelijke feiten

Draagkracht

Eerdere
veroordeling
verkeersdelict,
strafverzwarend

X

X

315

X

X

Zaak

18.

Algemeen
kader

Verband
met
andere
feiten

Justitiële
documentatie

Naleven
wet,
veiligheid
verkeer

Eerder
veroordeling
verkeersdelict,
strafverzwarend

X

Tijdsverloop

Draagkracht

Persoonlijke
omstandigheden

X

In geen van de zaken wordt verwezen naar een algemeen kader. In 7 van de 18
zaken blijkt uitdrukkelijk dat de verdachte eerder is veroordeeld, terwijl uit 4 van
de 18 zaken expliciet volgt dat de verdachte een first offender is. In zijn
strafmotivering wijst de rechter wel op het belang van de naleving van de wet
en/of de bescherming van de verkeersveiligheid (zaak 1, 2, 5-7, 10-11, 17-18).
Verder besteedt de rechter meestal een overweging aan verdachtes draagkracht
(10 van de 18 zaken). Tot slot merk ik op dat in 4 zaken de jeugdige leeftijd van de
verdachte wordt betrokken bij de straftoemeting.
21.

Deelconclusie: ernstige verkeersdelicten waarbij niet sprake behoeft te
zijn geweest van ernstige gevolgen dan wel gevaar daarvoor of
bedreiging daarmee

De volgende tabel toont enkele aspecten van de strafoplegging bij de derde
subgroep, die bestaat uit ernstige verkeersdelicten waarbij niet sprake behoeft te
zijn geweest van ernstige gevolgen dan wel gevaar daarvoor of bedreiging
daarmee. In die tabel is per (sub)categorie een aantal variabelen in kaart
gebracht. In de tweede kolom is aangegeven welke hoofdstraf het frequentst is
opgelegd en in hoeveel zaken van het subtotaal dat is gebeurd. De genoemde
straffen zijn telkens (deels) onvoorwaardelijk opgelegd. De kolom laat daarnaast
zien hoe vaak een rijontzegging is uitgesproken. De derde kolom toont het
straftoemetingsspectrum. Daarin wordt de hoogste en laagste (combinatie van)
hoofdstraf(fen) genoemd die is opgelegd binnen de betreffende (sub)categorie.
Voor de bepaling daarvan is primair aangeknoopt bij de wettelijke rangschikking
van hoofdstraffen in art. 9 Sr, waarbij de rangorde wordt bepaald aan de hand
van de (deels) onvoorwaardelijk opgelegde hoofdstraf (consequentie: een (deels)
onvoorwaardelijke geldboete wordt hoger ingeschaald dan een geheel
voorwaardelijke taakstraf). In de vierde kolom wordt een overzicht gegeven van
de rol die de verbeurdverklaring speelt bij de betreffende (sub)categorie. Bij
316

elkaar genomen biedt de tabel daarmee enig zicht enig zicht op de bestraffing per
afzonderlijke (sub)categorie en de straftoemeting binnen de derde subgroep als
geheel.
Tabel 56 Opgelegde straffen bij ernstige verkeersdelicten waarbij niet sprake
behoeft te zijn geweest van ernstige gevolgen dan wel gevaar
daarvoor of bedreiging daarmee
Categorie

Frequentst opgelegde
hoofdstraf en rijontzegging

Bandbreedte
opgelegde
hoofdstraffen

Verbeurdverklaring

12. rijden onder
invloed

- GB (24/36)
- OBM (23/36), OBM vw (7/36)

- max 2 mnd GS
- min 250 GB

- VV (0/36)

13. art. 163 WVW

- TS (6/13)
- GB (6/13)
- OBM (11/13), OBM vw (2/13)

- max 80 TS
- min 750 GB vw

- VV (0/13)

14. doorrijden na
ongeval

- GB (6/18)
- OBM (4/18), OBM vw (1/18)

- max 3 mnd GS
- min 250 GB vw

- VV (0/13)

15. rijden tijdens
rijontzegging

- TS (8/14)
- OBM (1/14)

- max 10 wkn GS
- min 3 wkn GS vw

- VV (2/14)

16. rijden na
- TS (7/16)
ongeldigverklaring - OBM (0/16)
of verlies geldigheid rijbewijs

- max 1 mnd GS
- min 200 GB vw

- VV (1/16)

17. rijden zonder
rijbewijs

- max 3 wkn HS
- min rechterlijk
pardon

- VV (0/18)

- GB (9/18)
- OBM niet mogelijk

De categorieën 12 tot en met 16 hebben gemeen dat het telkens gaat om
misdrijven waarvoor dezelfde strafbedreiging geldt, te weten een strafmaximum
van 3 maanden gevangenisstraf en een rijontzegging van ten hoogste 5 jaren.
Rijden zonder rijbewijs – categorie 17 – is een overtreding. De strafbedreiging is
lager: de overtreding kan worden gestraft met ten hoogste 2 maanden hechtenis.
De wet schept bij deze overtreding niet de mogelijkheid om een rijontzegging op
te leggen. De wettelijke rangorde – een misdrijf is strafwaardiger dan een
overtreding – schijnt in zoverre door in de straftoemeting dat de hoogst
317

opgelegde straf bij elk van de misdrijven in de meeste gevallen hoger is dan de
hoogste straf die is opgelegd voor rijden zonder rijbewijs. Binnen de groep
misdrijven laat de straftoemeting bij elk van die misdrijven zich bezwaarlijk
rangschikken. Zo is de hoogste hoofdstraf opgelegd bij doorrijden na een ongeval
(3 maanden gevangenisstraf). De hoogste straf die is opgelegd wegens de
weigering om mee te werken aan een ademanalyse is aanmerkelijk lager (80 uren
taakstraf). Tegelijkertijd legt de rechter bij doorrijden na een ongeval in de
meeste gevallen slechts een geldboete op, waar hij bij de weigering om mee te
werken aan een ademanalyse het frequentst kiest voor de zwaardere
strafmodaliteit van de taakstraf. Bij met name het doorrijden na een ongeval en
het rijden onder invloed speelt daarnaast mee dat daaronder gedragingen kunnen
vallen, waarvan de strafwaardigheid sterk uiteenloopt. De gekozen volgorde –
een rangorde is niet beoogd – waarin de misdrijven hierna worden besproken,
knoopt aan bij de hoogste hoofdstraf die is opgelegd.
In alle gevallen van doorrijden na een ongeval is in ieder geval het belang
geschonden dat betrokkenen bij een verkeersongeval in staat worden gesteld om
de identiteit van de mogelijke veroorzaker te achterhalen, met het oog op
aansprakelijkstelling voor geleden schade. Voor het overige kunnen grote
verschillen bestaan tussen delictsgedragingen, in het bijzonder aangaande
verdachtes precieze betrokkenheid bij het ongeval, het precieze gevolg van het
ongeval (bijvoorbeeld: fataal letsel of blikschade?) en de precieze schuldgradatie
die aanwezig is bij de verdachte (opzet of culpa). In de bewezenverklaring maakt
de rechter niet altijd een keuze tussen de verschillende alternatieve
delictsbestanddelen. In de meeste gevallen heeft de rechter een geldboete
opgelegd. Uit de onderzochte zaken blijkt dat de rechter niet schroomt om in
ernstige gevallen onvoorwaardelijke gevangenisstraffen op te leggen. De hoogste
straf die is uitgevaardigd – 3 maanden gevangenisstraf in combinatie met een
rijontzegging van 2 jaren – heeft betrekking op een verkeersongeval met dodelijke
slachtoffers.
Er zijn oriëntatiepunten voor de straftoemeting bij rijden onder invloed.
Daaruit volgt dat bij lagere alcoholgehaltes van adem of bloed enkel een
onvoorwaardelijke geldboete aangewezen is, hogere alcoholgehaltes zijn
gekoppeld aan hogere geldboetes én een (voorwaardelijke) rijontzegging, terwijl
de hoogste alcoholgehaltes zijn gepaard aan een onvoorwaardelijke taakstraf en
een onvoorwaardelijke rijontzegging. In de onderzochte zaken blijkt de rechter in
de meeste gevallen een geldboete op te leggen. Maar ook bij dit delict legt de
rechter in ernstige gevallen gevangenisstraffen op. Zo is een verdachte die na fors
drankgebruik achter het stuur was gekropen, veroordeeld tot een gevangenisstraf
van 2 maanden en een rijontzegging van 2 jaren.

318

De hoogste gevangenisstraf die is opgelegd wegens het misdrijf rijden
tijdens een rijontzegging heeft een duur van 10 weken. Het toepasselijke
oriëntatiepunt neemt als uitgangspunt een gevangenisstraf van 2 weken. In 5 van
de 14 zaken heeft het gerecht de verdachte veroordeeld tot een gevangenisstraf,
in al deze gevallen voor de duur van 2 weken of meer. In het merendeel van de
onderzochte zaken heeft de rechter echter een taakstraf uitgesproken. Al met al
is de opgelegde straf dus meestal lager dan de straf die het oriëntatiepunt
aanwijst.
Het rijden na ongeldigverklaring of nadat het rijbewijs zijn geldigheid heeft
verloren is de vierde en laatste categorie misdrijven waarin de rechter is gekomen
tot het opleggen van onvoorwaardelijke gevangenisstraffen. Ook in geval van
rijden na ongeldigverklaring wijst het toepasselijke oriëntatiepunt voor
straftoemeting een gevangenisstraf van 2 weken aan. In 4 van de 16 zaken heeft
de rechter een gevangenisstraf opgelegd van 2 weken of meer. De hoogste
gevangenisstraf heeft een duur van 1 maand. In de meeste gevallen heeft het
gerecht echter een taakstraf opgelegd. Bij elkaar genomen is de opgelegde straf
ook bij deze categorie meestal lager dan de straf die wordt genoemd in het
oriëntatiepunt.
Geen van de veroordelingen voor de weigering tot meewerking aan de
ademanalyse – of in één uitzonderlijk geval: de bloedproef – heeft geleid tot het
opleggen van een gevangenisstraf. In geval van een bestuurder van een auto of
motor wijzen de toepasselijke oriëntatiepunten op het opleggen van een
geldboete van 1000 euro en een rijontzegging van 9 maanden. Bij andere
voertuigen gelden afwijkende uitgangspunten. Veelal heeft de rechter gekozen
voor een taakstraf of geldboete. Opvallend is dat de gerechten in alle gevallen
een rijontzegging hebben opgelegd, zeer vaak in onvoorwaardelijke vorm.
De laatste categorie betreft het rijden zonder rijbewijs. Deze overtreding
wordt vaak afgedaan met een geldboete; in 13 van de 18 zaken is dat het geval,
waarvan 9 keer een geheel onvoorwaardelijke boete is opgelegd. In een ernstig
geval blijkt de rechter hechtenis op te leggen.
De verbeurdverklaring blijkt bij geen van de categorieën een rol van betekenis te
spelen. De rijontzegging wordt enkel frequent uitgesproken bij de misdrijven die
verband houden met (de opsporing van mogelijk) middelengebruik in het verkeer,
te weten rijden onder invloed en de weigering tot meewerking aan een
ademanalyse. Bij de overige misdrijven bestaat klaarblijkelijk niet of nauwelijks
behoefte aan deze bijkomende straf. Tot slot een opmerking over bestaande
verschillen tussen de gevorderde en de opgelegde straffen. In de voorafgaande
paragrafen is gebleken dat dergelijke afwijkingen (uiteraard) ook bestaan bij
zaken die vallen in deze derde subgroep. Er zijn relatief weinig zaken waarin de
319

procespartijen de straftoemeting hebben gebaseerd op uiteenlopende delicten.
De verklaring daarvoor kan zijn dat deze derde subgroep is toegespitst op
specifieke verkeersdelicten die geen zwaarder equivalent kennen, waardoor het
OM en de strafrechter geen keuze behoeven te maken tussen aangrenzende
strafbaarstellingen.
22.

Afsluitende opmerkingen

In het voorgaande is een overzicht gegeven van de straftoemeting bij drie
subgroepen ernstige verkeersdelicten, die zijn onderverdeeld in 17 categorieën.
Dit overzicht concentreerde zich op de bestraffing door de rechter. Kortweg:
welke hoofd- en bijkomende straffen heeft hij opgelegd bij elk van de betreffende
verkeersdelicten, en welke strafbepalende factoren hebben daarbij een rol
gespeeld? In de drie deelconclusies is telkens in kaart gebracht hoe de opgelegde
straffen in de betreffende subgroep zich tot elkaar verhouden. Dit hoofdstuk
wordt besloten met enkele opmerkingen over aspecten van het
straftoemetingsonderzoek.
De eerste opmerking heeft betrekking op de verhouding tussen de straffen
die door de rechter zijn opgelegd en de straffen die door het OM zijn gevorderd.
In algemene zin is eerder al geconstateerd dat dergelijke verschillen zich licht
laten denken door de grote mate van vrijheid die de rechter en het OM toekomt
bij het bepalen van de straf onderscheidenlijk de strafeis. In lijn met de
verwachting tonen de resultaten van het onderzoek dat dergelijke afwijkingen
zich voordoen bij de berechting van verkeersdelicten. Daarbovenop kan uit die
resultaten worden afgeleid dat bij een aantal delicten het bedoelde (wezenlijke)
verschil regelmatig samenvalt met een wezenlijk uiteenlopend bewijsoordeel; in
dergelijke gevallen baseerde het OM zijn strafeis op een zwaarder strafbaar feit
dan het delict waarvoor de rechter heeft veroordeeld. In de onderzochte
strafzaken doet die situatie zich in wisselende mate voor bij vier verkeersdelicten:
(1) veroordelingen voor schending van art. 6 WVW op grond van schuld niet
bestaande in roekeloosheid (grondslag strafeis: schuld bestaande in
roekeloosheid); (2) veroordelingen voor schending van art. 5 WVW, waarbij
ernstige gevolgen zijn ingetreden (grondslag strafeis: overtreding van art. 6
WVW); (3) veroordelingen voor poging tot zware mishandeling (grondslag
strafeis: poging tot doodslag) en (4) veroordelingen voor bedreiging met een
levensdelict of met zware mishandeling (grondslag strafeis: poging tot doodslag of
poging tot zware mishandeling).
De tweede opmerking betreft de straftoemeting bij overtredingen van art.
5 WVW (categorie 6 en 10), een onderwerp waaraan ook aandacht is besteed in
320

recente literatuur. Het onderhavige straftoemetingsonderzoek levert allereerst
een aanwijzing op dat het al dan niet intreden van (ernstige) gevolgen niet of
nauwelijks van invloed is op de straftoemeting. Zo heeft de rechter in enkele
strafzaken de strafruimte van 2 maanden hechtenis volledig benut, zowel bij
strafbare verkeersgedragingen die ernstige gevolgen hebben gehad als bij
gedragingen die geen ernstige gevolgen hebben gehad. Verder valt op dat in elk
van de 9 strafzaken waarin hechtenis is opgelegd, de verdachte telkens daarnaast
is veroordeeld voor andere strafbare feiten (in 8 van de 9 zaken: één of meer
misdrijven). In geen van de zaken waarin de verdachte uitsluitend is veroordeeld
voor schending van art. 5 WVW is hechtenis opgelegd. Opmerking verdient dat de
rechter in het merendeel van de zaken een andersoortige hoofdstraf heeft
opgelegd, zoals een taakstraf of een geldboete.
Tot slot is er bij een aantal verkeersdelicten reden te veronderstellen dat de
feitenrechter zijn oordeel over het bewijs of de bestraffing daarvan inmiddels
heeft bijgesteld of dat hij dit in de nabije toekomst zal doen. Die strafbare feiten
worden hieronder uitgelicht.
Er is allereerst reden te veronderstellen dat de feitenrechter zijn oordeel
over overtredingen van art. 6 WVW (categorie 3 tot en met 5) heeft bijgesteld. Uit
de veroordelingen voor de roekeloosheidsvariant volgt dat die variant aanleiding
kan geven tot het opleggen van forse gevangenisstraffen. Het merendeel van de
veroordelingen die aan de Hoge Raad zijn voorgelegd, is echter niet in stand
gebleven. De hoge drempel die het hoogste rechtscollege heeft opgeworpen voor
het bewijs van roekeloosheid heeft inmiddels zijn vertaling gevonden in de
gewijzigde oriëntatiepunten voor de straftoemeting bij art. 6 WVW. Verwacht
mag worden dat tegenwoordig minder vaak wordt vervolgd en veroordeeld voor
roekeloosheid. Naar aanleiding van de wijziging van die oriëntatiepunten zal
mogelijk ook een koerswijziging plaatsvinden in de context van schuld niet
bestaande in roekeloosheid. In de oriëntatiepunten die golden tijdens de periode
waarin de onderzochte zaken zijn berecht, werd enkel het rijden onder invloed als
strafverzwarende omstandigheid aangemerkt, in welk geval een hogere straf
werd aangewezen. Gebleken is dat de feitenrechter dit richtsnoer volgt, in die zin
dat hij bij overtredingen van art. 6 WVW waarbij de verdachte onder invloed was
relatief vaker een gevangenisstraf heeft opgelegd dan in gevallen waarin geen
middelengebruik is vastgesteld. In de huidige versie worden ook de overige
wettelijke strafverzwarende omstandigheden van art. 175 lid 3 WVW (zoals
kortweg bumperkleven en gevaarlijk inhalen) als verzwarend aangemerkt.
Wanneer de feitenrechter de gelijkstelling van die overige omstandigheden en
rijden onder invloed daadwerkelijk verdisconteert in zijn rechtspraak, dan zullen

321

in de toekomst hogere straffen worden opgelegd voor dergelijke schendingen van
art. 6 WVW.
De Hoge Raad lijkt ook in de context van poging tot doodslag enigszins hogere
eisen te stellen aan het bewijs van dodingsopzet bij het inrijden op een auto
(categorie 7) dan wordt gedaan door (sommige) feitenrechters. Een aanwijzing
daarvoor wordt geboden door twee recente arresten, waarin de Hoge Raad
veroordelingen van dit type heeft gecasseerd. Indien de Hoge Raad de grenzen
inderdaad enger trekt dan zal dit in de toekomst mogelijk leiden tot minder
veroordelingen voor poging tot doodslag, bijvoorbeeld in veelvoorkomende
casusposities waarin de strafbare verkeersgedragingen zijn gericht tegen
achtervolgende (politie)voertuigen. Het ligt in de rede dat de feitenrechter in die
gevallen vaker zal terugvallen op één van de bedreigingsvarianten.
In het kader van die bedreiging (categorie 11) zijn er eveneens redenen te
veronderstellen dat de feitenrechter op een deelgebied daarvan – het inrijden op
een persoon – de koers enigszins zal bijstellen. Het huidige oriëntatiepunt voor
straftoemeting bij bedreiging dat daarop ziet, neemt in een dergelijk geval een
gevangenisstraf van 4 maanden tot uitgangspunt. Dit oriëntatiepunt dateert van
na de berechtingsdata van de onderzochte zaken. De straf die het oriëntatiepunt
noemt, is hoger dan de bestraffing die in de regel is opgelegd in de onderzochte
zaken.
Ook op het terrein van zowel het rijden tijdens een rijontzegging (categorie
15) als kortweg het rijden na een ongeldigverklaring van een rijbewijs (categorie
16) bestaat telkens een verschil tussen de straf die in oriëntatiepunten tot
uitgangspunt wordt genomen (een gevangenisstraf van 2 weken) en de straf die
de rechter het frequentst oplegt (een taakstraf). Deze oriëntatiepunten golden –
anders dan bij bedreiging – al wel in de periode waarin de onderzochte strafzaken
zijn berecht. De toekomst zal uitwijzen of de oriëntatiepunten zich zullen voegen
naar de stand van de feitenrechtspraak of omgekeerd, dan wel dat het blijft bij de
huidige stand van zaken.

322

Hoofdstuk 4 Interviews
Prof. mr. H.D. Wolswijk
1.

Inleiding

In de voorgaande twee hoofdstukken zijn de kaders besproken waarbinnen de
straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten in Nederland plaatsvindt en zijn de
resultaten weergegeven van het onderzoek, aan de hand van vonnissen en
arresten van strafrechters, naar de straftoemeting bij deze delicten. Ter
beantwoording van de in het eerste hoofdstuk geformuleerde onderzoeksvragen
zijn tevens twintig interviews gehouden: vijf met rechters en raadsheren, vijf met
leden van het Openbaar Ministerie, vijf met advocaten en vijf met experts. In elk
interview zijn vragen betreffende de straftoemeting en betreffende het juridisch
kader aan bod gekomen. In dit hoofdstuk wordt verslag gedaan van de
bevindingen die uit deze interviews naar voren komen.
Daarbij gaat het om verschillende typen bevindingen. In de eerste plaats
komt uit de interviews een beeld naar voren van het draagvlak dat bepaalde
opvattingen in de groep respondenten en binnen deelgroepen van respondenten
hebben. Om een voorbeeld te noemen; de vraag of andere strafbaarstellingen
voldoende soelaas bieden in gevallen waarin een veroordeling wegens doodslag
of poging tot doodslag niet mogelijk is, wordt door respondenten verschillend
beantwoord. Van dat draagvlak wordt een zo compleet mogelijke indruk gegeven.
In de tweede plaats komen uit de interviews argumenten naar voren voor
opvattingen. Van die argumenten wordt zo veel mogelijk een beeld geschetst. In
de derde plaats komen uit de interviews suggesties voor wetswijziging naar voren,
die meer of minder concreet worden ingevuld. Ook van die suggesties wordt een
zo volledig mogelijk overzicht gegeven.
Het hoofdstuk is beschrijvend van aard. Bij die beschrijving hebben wij
gewoonlijk eigen woorden gekozen om de opvattingen van (een aantal)
respondenten uit te drukken. Waar het de weergave van argumenten en
suggesties voor wetswijziging betreft is ook gewerkt met citaten; die citaten zijn
dan tevoren aan de betreffende respondent ter goedkeuring voorgelegd.

323

2.

De respondenten

Als gezegd zijn in dit hoofdstuk bevindingen uit twintig interviews verwerkt. De
interviews zijn gehouden met de volgende personen:
Advocatuur
mr. R. Oude Breuil (Damsté Advocaten/Notarissen)
mr. R. Korver (Richard Korver advocaten)
mr. E. de Mare (De Haan Advocaten & Notarissen)
mr. H.W.A.A. de Jong (Sjöcrona van Stigt)
mr. J. Boksem (Anker & Anker Strafrechtadvocaten)
Experts
mr. J.W. van der Hulst (universitair docent strafrecht)
mr. W.H. Vellinga (advocaat-generaal bij de Hoge Raad)
prof. mr. M.S. Groenhuijsen (hoogleraar straf- en strafprocesrecht)
prof. mr. F.G.H. Kristen (hoogleraar straf- en strafprocesrecht)
mr. A.E. Harteveld (advocaat-generaal bij de Hoge Raad)
Openbaar Ministerie
mr. H.A. Van Wijk (officier van justitie)
prof. mr. M. Otte (procureur-generaal)
mr. J.B.H.M. Simmelink (advocaat-generaal)
mr. A. Damen (landelijk verkeersofficier van justitie)
mr. A. Reah (officier van justitie)
Rechters en raadsheren
mr. M.J.A. Duker (raadsheer gerechtshof Amsterdam)
mr. J. Wentink (rechter rechtbank Overijssel)
mr. J. Nolta (rechter rechtbank Noord-Nederland)
mr. M. van de Wetering (rechter rechtbank Zeeland-West-Brabant)
mr. J.A.W. Lensing (raadsheer gerechtshof Arnhem/Leeuwarden)
De selectie van respondenten heeft wat de advocaten, de experts en de leden van
het Openbaar Ministerie betreft in belangrijke mate in samenspraak met de
voorzitter en leden van de begeleidingscommissie plaatsgevonden. De
respondenten uit de zittende magistratuur zijn in overwegende mate door de
Raad voor de rechtspraak geselecteerd.
Bij de selectie van advocaten is er voor gekozen één advocaat uit te kiezen
die veel slachtoffers in strafzaken bijstaat (Korver). De andere respondenten uit
324

de advocatuur zijn ervaren strafrechtadvocaten die in veel strafzaken verdachten
van ernstige verkeersdelicten hebben bijgestaan. De experts hebben elk een
achtergrond in de strafrechtswetenschap. Eén respondent is coauteur van het
onderzoek van Intervict naar verkeersslachtoffers dat in het eerste hoofdstuk kort
is besproken (Groenhuijsen). Een tweede respondent is breed deskundig op het
terrein van het materieel strafrecht (Kristen). Een derde respondent publiceert
veelvuldig over specifieke onderwerpen op het terrein van het verkeersstrafrecht
(van der Hulst). De beide laatste respondenten in dit segment brengen behalve
een wetenschappelijke achtergrond ook expertise als Advocaat-Generaal bij de
Hoge Raad mee, zijn lid van de redactie van Verkeersrecht (geweest), en
publiceerden veel op het terrein van het verkeersstrafrecht.
Bij de selectie van respondenten binnen het Openbaar Ministerie zijn twee
personen (mede) geselecteerd op basis van hun uit publicaties blijkende affiniteit
met het onderwerp (Otte, Simmelink). Beide promoveerden op een
verkeersstrafrechtelijk onderwerp en publiceerden ook nadien veel op dit terrein.
Eén van beide is daarnaast redacteur van Verkeersrecht (Simmelink). Van de
respondenten uit de hoek van de zittende magistratuur is één op basis van een
eerdere publicatie op verkeersstrafrechtelijk terrein benaderd (Duker). De andere
respondenten uit het Openbaar Ministerie en de zittende magistratuur zijn
benaderd vanwege hun betrokkenheid bij de strafrechtelijke afdoening van
ernstige verkeersdelicten in de praktijk.
In het navolgende worden de respondenten weergegeven met een
aanduiding van de groep waartoe zij behoren en een nummer. A1 is één van de
vijf advocaten, E2 één van de vijf experts, O4 één van de vijf respondenten uit het
Openbaar Ministerie en R5 één van de vijf respondenten uit de zittende
magistratuur. Zo is enerzijds duidelijk uit welke groep respondenten een
argument of standpunt afkomstig is, tegelijk is verzekerd dat de aandacht uitgaat
naar die argumenten en standpunten en minder naar het geheel van opvattingen
van een specifieke respondent. Het cijfer is tegen deze achtergrond willekeurig
gekozen en correspondeert (bijvoorbeeld) niet met een alfabetische volgorde.
Voorts is naar elke respondent verwezen met de woorden ‘hij’ en ‘zijn’.
3.

De gang van zaken bij en na de interviews

Voorafgaand aan de interviews is de vragenlijst, met een inleiding waarin de gang
van zaken tijdens het interview en de wijze van verwerking uiteen zijn gezet, aan
elk van de respondenten toegezonden. Elk interview begon vervolgens met drie
voorvragen. Elke respondent is expliciet gevraagd of hij of zij akkoord ging met de
opname van het interview en met de wijze van verwerking van de
325

interviewgegevens die in de van te voren toegezonden informatie was
weergegeven. Daarna is geïnformeerd of de respondent voorafgaand aan het
interview nog vragen had. En aan elke respondent is ook nog gevraagd of hij of zij
iets kon vertellen over zijn of haar (vroegere) functie(s) en de ervaring die hij of zij
in dat verband had met verkeersdelicten.
Vervolgens zijn een aantal vragen gesteld over de straftoemeting bij ernstige
verkeersdelicten. Concreet ging het om de volgende vragen:
1.

2.

3.

4.

Hoe denkt U over de straftoemeting ter zake van ernstige verkeersdelicten in
Nederland in het algemeen (vrijheidsstraf, taakstraf, rijontzegging,
geldboete)? Kunt U op basis van Uw kennis en ervaringen aangeven of de
wegens ernstige verkeersdelicten opgelegde straffen in het algemeen
adequaat zijn, dan wel te licht of te zwaar?
Indien U van oordeel bent dat de straftoemeting ter zake van ernstige
verkeersdelicten in Nederland niet adequaat is, kunt U dan aangeven bij
welke categorieën ernstige verkeersdelicten de opgelegde straffen naar Uw
oordeel in het algemeen te licht of te zwaar zijn, en waarom?
Is het beeld inzake de straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten dat uit het
derde hoofdstuk naar voren komt, in het bijzonder waar het artikel 6 WVW
1994 betreft (de categorieën 4, 5 en 6), naar Uw oordeel representatief?
Is het Uw ervaring dat zaken die wat de feiten betreft sterk vergelijkbaar zijn
door (per parket) verschillende keuzes in de wijze van tenlastelegging dan
wel rechter waarvoor wordt gedagvaard (kantonrechter of politierechter) tot
(sterk) verschillende straffen leiden?

Daarna zijn aan elk van de respondenten een aantal vragen voorgelegd
betreffende het juridisch kader. Concreet ging het om de volgende vragen:
5.

6.

Hoe denkt U over de mogelijkheden om bij ernstige verkeersdelicten te
veroordelen wegens doodslag of poging tot doodslag? Bieden andere
strafbaarstellingen, in het bijzonder die van (poging tot) zware mishandeling,
bedreiging en artikel 5 WVW 1994 naar Uw oordeel voldoende soelaas in
gevallen waarin een veroordeling wegens poging tot doodslag (net) niet
mogelijk is? Hoe denkt U in dit verband over een als misdrijf in te voeren
strafbaarstelling van ernstig gevaarzettend rijgedrag als zodanig, met een
strafmaximum dat beduidend hoger ligt dan dat van artikel 5 WVW 1994?
Hoe denkt U over de interpretatie van roekeloosheid door de Hoge Raad? Zou
op andere wijze in de strafbaarstelling van de ernstigste vormen van
gevaarzettend rijgedrag met ernstige gevolgen voorzien dienen te worden?
326

7.

8.

9.

Een strafvervolging wegens artikel 5 WVW 1994 kan ook worden ingesteld in
gevallen waarin een andere verkeersdeelnemer bij gelegenheid van het ten
laste gelegde verkeersgedrag om het leven is gekomen of (ernstig) letsel
heeft bekomen terwijl de verdachte daaraan geen schuld heeft in de zin van
artikel 6 WVW 1994. Vindt U dat deze omstandigheid bij de
vervolgingsbeslissing en straftoemeting ter zake van artikel 5 WVW 1994
mag worden betrokken? Vindt U dat artikel 5 WVW 1994 in dergelijke
situaties een adequaat kader biedt?
De straftoemeting ter zake van een deel van de ernstige verkeersdelicten
wordt genormeerd in richtlijnen en oriëntatiepunten. Dat geldt in het
bijzonder voor overtredingen van artikel 6 en artikel 8 WVW 1994. Vindt U
deze normering in richtlijnen en oriëntatiepunten adequaat wat betreft
grondslag en inhoud? Zo nee, wat zou er moeten veranderen?
Op doorrijden na een ongeval staat maximaal drie maanden gevangenisstraf
(artikel 7 lid 1 jo. 176 lid 4 WVW 1994). Dikwijls bestaat aan het begin van
het strafvorderlijk onderzoek slechts een verdenking wegens doorrijden na
ongeval, ook als dat ongeval ernstige gevolgen heeft gehad. Zou het, mede in
verband met mogelijkheden om ernstige verkeersdelicten op te helderen,
wenselijk zijn dat bij verdenking wegens doorrijden na een ongeval meer
opsporingsbevoegdheden ter beschikking staan? Zo ja, welke?

Elk interview is ten slotte afgesloten met een open slotvraag:
10. Zijn er onderwerpen die de straftoemeting inzake ernstige verkeersdelicten
dan wel het juridisch kader van de ernstige verkeersdelicten betreffen die in
het voorgaande niet aan de orde zijn gekomen en waar U iets over wilt
zeggen?
Van de interviews is een bandopname gemaakt. Deze bandopname is door
onderzoeksassistenten op schrift uitgewerkt en vervolgens door één van de
onderzoekers verder gecorrigeerd. Daarna is de tekst aan de respondenten
toegezonden en gelegenheid tot het aanbrengen van correcties en wijzigingen in
de tekst geboden. Aan de respondenten is daarbij aanvankelijk de vraag
voorgelegd of zij toestemming gaven voor publicatie van de door hen
geaccordeerde tekst van het interview. Al gauw bleek dat bij enkele
respondenten aarzelingen bestonden bij deze wijze van publicatie. Mede tegen
die achtergrond is vervolgens besloten om de bevindingen uit de interviews
(enkel) in het onderhavige hoofdstuk te verwerken. Bij bespreking in de
begeleidingscommissie bleek dat die keuze op instemming kon rekenen, ook
omdat het onderzoeksrapport anders te omvangrijk zou worden.
327

4.

De straftoemeting

4.1.

Opvattingen inzake de straftoemeting in Nederland

De eerste beide vragen gingen, zo bleek al, over de opvattingen van de
respondenten inzake de straftoemeting in Nederland:
1.

2.

Hoe denkt U over de straftoemeting ter zake van ernstige verkeersdelicten in
Nederland in het algemeen (vrijheidsstraf, taakstraf, rijontzegging,
geldboete)? Kunt U op basis van Uw kennis en ervaringen aangeven of de
wegens ernstige verkeersdelicten opgelegde straffen in het algemeen
adequaat zijn, dan wel te licht of te zwaar?
Indien U van oordeel bent dat de straftoemeting ter zake van ernstige
verkeersdelicten in Nederland niet adequaat is, kunt U dan aangeven bij
welke categorieën ernstige verkeersdelicten de opgelegde straffen naar Uw
oordeel in het algemeen te licht of te zwaar zijn, en waarom?

Een deel van de respondenten gaf aan over het geheel genomen de
straftoemeting ter zake van ernstige verkeersdelicten in Nederland redelijk
adequaat te vinden. Dat geldt zowel voor de rechters (R3, R5), de leden van het
Openbaar Ministerie (O2, O3), de advocaten (A1 ) als de experts (E2). Andere
respondenten geven aan de vraag aldus gesteld eigenlijk niet te kunnen
beantwoorden. Tot deze respondenten behoren ook rechters (R4, R2, R1), leden
van het Openbaar Ministerie (O1), advocaten (A3, A5) en experts (E3, E1, E5).
Enkele respondenten daarentegen zijn ronduit ontevreden over het niveau van de
straftoemeting. De eerste respondent behoort tot het Openbaar Ministerie. Als
oorzaak ziet hij dat wij het gronddelict, de overtreding van een concreet
verkeersvoorschrift, zijn blijven zien als een bagatel. Dat werkt door in de
beoordeling van zaken waarin voor het misdrijf van art. 6 WVW 1994 wordt
veroordeeld. Deze respondent ziet het zijns inziens te lage niveau van de
straftoemeting daarmee als een uitvloeisel van een keuze van de wetgever (O5).
Ook een respondent uit de advocatuur vindt dat de straffen ‘echt te laag’ zijn.
Deze respondent noemt daarbij specifiek het rijden zonder rijbewijs en het rijden
met alcohol op. Hij noemt ook de situatie waarin een verdachte met een veel te
hoog promillage veel te hard rijdt terwijl hij geen rijbewijs heeft en aldus een
verkeersongeval veroorzaakt dat tot de dood van een kind leidt. De twee jaar
gevangenisstraf die in dat geval op basis van de oriëntatiepunten passend is vindt
hij ‘niet uit te leggen’ (A4). Ook een andere advocaat vindt dat de straffen voor de
ernstiger verkeersdelicten te laag zijn, in het bijzonder voor overtreding van de
328

artt. 5, 6 en 8 WVW 1994 (A2). Hij pleit ervoor een aantal verkeersdelicten,
waaronder overtreding van art. 6 WVW 1994, in het Wetboek van Strafrecht op te
nemen. Daarvan zou het duidelijke signaal uitgaan dat het toch om zeer ernstige
feiten gaat.
Kritiek op de straftoemeting is er vooral bij specifieke (verschijningsvormen van)
delicten. Zo geeft een respondent aan de straftoemeting bij gevaarlijk rijgedrag
dat zonder gevolgen is gebleven te laag te vinden, al wordt daar meteen bij
opgemerkt dat dit vooral een gevolg is van de wetgeving (E3). Daar sluiten de
bovenstaande opmerkingen van een andere respondent bij aan (O5). Die
respondent meent ook dat verkeersovertredingen in beginsel niet via het
administratieve recht dienen te worden gehandhaafd. Ook rechters zien het als
een probleem dat voor heel gevaarlijk rijgedrag dat geen gevolgen heeft gehad
alleen lage straffen (kunnen) worden opgelegd (R4, R2). Vier respondenten uit het
Openbaar Ministerie geven expliciet aan het strafniveau bij het doorrijden na
ongeval te laag te vinden, vooral waar een persoon letsel heeft bekomen (O2, O5,
O3, O4). Maar er zijn ook respondenten uit andere hoek die dit naar voren
brengen (A4, E4). Hier wordt eveneens de relatie met het wettelijke
strafmaximum gelegd, dat te laag zou zijn (O2, O3, A4); de wetgever zou daardoor
het signaal afgeven dat het niet zo’n ernstig feit is.
Bij rijden onder invloed is er kritiek op de oriëntatiepunten. Boven een
bepaalde grens wordt een taakstraf de norm in plaats van een boete. Die
taakstraf wordt door veel verdachten als minder zwaar ervaren (R3). Daarentegen
merkt een lid van het Openbaar Ministerie op dat de richtlijnen en
oriëntatiepunten wel voldoen, maar vindt hij dat rechters soms te laag straffen,
vooral doordat persoonlijke omstandigheden te veel ten voordele van de
verdachte worden meegewogen, zoals bij de ontzegging van de rijbevoegdheid
(O3). Een expert heeft ook kritiek op het algemene niveau van strafoplegging ter
zake van rijden onder invloed. Vooral voor de burger die over de nodige financiële
middelen beschikt zouden de straffen te weinig afschrikwekkend zijn. Deze expert
pleit voor invoering van het alcoholslot in het strafrecht (E4; positief daarover zijn
ook E5, O2, A2, O3, R5, E2). Een respondent uit de advocatuur geeft aan dat het
rijden onder invloed vooral bij veelplegers ‘nog steeds veel te laks wordt
aangepakt’ (A4). Een andere advocaat stelt dat bij meermalen recidive een
onvoorwaardelijke gevangenisstraf in beeld zou moeten komen (A2). Een expert
benadrukt daarbij dat het gaat om geconstateerde recidive; bij rijden onder
invloed kan er veelvuldig gerecidiveerd zijn zonder dat dit ontdekt is (E2). Een
rechter heeft ook kritiek op de bestraffing van recidivisten; deze respondent vindt
het ‘tekenend’ dat je in de oriëntatiepunten bij recidive ‘slechts één level hoger
gaat’ (R2). Dat geluid is ook vanuit het Openbaar Ministerie te horen (O4). Een
329

van de rechters heeft de indruk dat delicten als onder invloed rijden en
snelheidsovertredingen minder zwaar worden bestraft dan rijden zonder rijbewijs
en rijden tijdens een ontzegging. Dat vindt deze respondent opvallend en in ieder
geval niet vanzelfsprekend; hoewel het negeren van het openbaar gezag zeker
ook verwerpelijk is, ziet hij meer gevaar in rijden onder invloed en (veel) te hard
rijden (R2). Het rijden tijdens een rijontzegging wordt volgens sommige
respondenten ook te laag bestraft. Een expert en een advocaat menen dat er
zwaarder aan getild moet worden als de verdachte door tijdens een ontzegging te
gaan rijden een rechterlijke uitspraak of strafbeschikking negeert (E4, A2). De
expert zou de maximale gevangenisstraf op twee jaar willen stellen.
Ook wordt het standpunt betrokken dat te licht wordt gestraft in gevallen
waarin iemand onder invloed van alcohol een ongeval heeft veroorzaakt waarbij
een ander zwaar lichamelijk letsel heeft bekomen of om het leven is gekomen
(O2). Een vrijheidsstraf zou bij deze delicten in meer gevallen passend zijn (O1).
Een rechter spitst het toe op de situatie van ernstige verkeersfouten ten gevolge
waarvan iemand is overleden waarbij een taakstraf wordt opgelegd (R3). Een
vergelijkbaar geluid wordt door een lid van het Openbaar Ministerie afgegeven
(O4). Deze respondent vindt de straffen voor overtreding van art. 6 WVW 1994
aan de lage kant, in het bijzonder doordat vaak voor een taakstraf in plaats van
voor een gevangenisstraf wordt gekozen. Zij heeft ook de indruk dat in
vergelijking met rijden onder invloed de andere in lid 3 van art. 175 WVW 1994
genoemde strafverzwarende omstandigheden, met name (veel) te hard rijden,
minder zwaar worden gewogen. Het lijkt er volgens deze respondent op dat te
hard rijden toch nog meer geaccepteerd is dan rijden onder invloed. Een ander lid
van het Openbaar Ministerie vindt dat de bestraffing van ernstige gevallen van
wegpiraterij aan de lage kant is (O2). Vanuit het Openbaar Ministerie is er voorts
kritiek op de bestraffing van moord en doodslag in het verkeer door rechtbanken,
deze zouden de geëiste onvoorwaardelijke gevangenisstraf te weinig volgen (O1).
Eén van de experts vindt dat er voor de zwaarste verkeersmisdrijven te licht
wordt gestraft (E2). Dat is volgens deze respondent een gevolg van het feit dat
aan het bewijs van (voorwaardelijk) opzet en roekeloosheid te zware eisen
worden gesteld. De rechter moet te vaak terugvallen op een lichtere kwalificatie
en (dus) ook een lichtere straf.
Kritiek dat het niveau van straftoemeting te hoog is klinkt veel minder door
in de interviews. Een respondent uit de advocatuur is van mening dat vooral in
zaken die tegen de ondergrens van de (aanmerkelijke) schuld liggen te zwaar
wordt gestraft (A5). In die gevallen laat de rechter ten onrechte de ernst van het
gevolg zijns inziens te zwaar wegen, terwijl de ernst van de fout – die in dat geval
dus gering is – vooral bepalend zou moeten zijn. Vanuit de hoek van de advocaten
is er verder vooral kritiek op de afdoening van standaardzaken; daar zou (door
330

een deel van de rechters) te strak worden vastgehouden aan richtlijnen en
oriëntatiepunten (A3). Daar staat tegenover dat een rechter vindt dat de
straftoemeting bij rijden onder invloed soms juist te veel op de persoon wordt
toegespitst (R3). Ook een andere rechter vraagt zich af of rechters niet wel eens
te gemakkelijk meegaan met het verweer dat iemand zijn rijbewijs niet kan
missen (R4). Een lid van het Openbaar Ministerie vindt dat bij ‘broodrijders’ die
niet acceptabele risico’s nemen te veel rekening wordt gehouden met het
eventueel verlies van werk (O1).
Een andere respondent uit de advocatuur is ten slotte van mening dat voor
boetes geen standaardtarief zou moeten gelden, maar dat deze gerelateerd
zouden moeten worden aan iemands inkomen (A2).
4.2

Het beeld inzake straftoemeting in het derde hoofdstuk

De volgende vraag inzake de straftoemeting betrof het onderzoek waar in het
derde hoofdstuk verslag van is gedaan:
3.

Is het beeld inzake de straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten dat uit het
derde hoofdstuk naar voren komt, in het bijzonder waar het artikel 6 WVW
1994 betreft (de categorieën 4, 5 en 6), naar Uw oordeel representatief?

Deze vraag wordt door een deel van de respondenten bevestigend beantwoord,
in ieder geval waar het art. 6 WVW 1994 betreft. Dat geldt weer zowel voor de
rechters (R3, R4, R2, R1), de leden van het Openbaar Ministerie (O2, O1, O4, O3),
de advocaten (A3, A4) als de experts (E1, E2). Andere respondenten kiezen wat
voorzichtiger bewoordingen; het is bijvoorbeeld ‘herkenbaar’ (E4, R5). Andere
respondenten onthouden zich helemaal van een oordeel (O5, A2).
Tegelijk worden door een aantal respondenten opmerkingen en
kanttekeningen gemaakt. Een rechter merkt op dat hij de representativiteit van
het onderzoek niet kan beoordelen nu niet alles wordt gepubliceerd; ook geeft hij
aan dat de gebruikte uitspraken niet steeds de meest recente zijn (R5). Een
advocaat wijst op de geringe hoeveelheid bestudeerde zaken (A5). Enkele experts
gaan in op de omstandigheid dat het onderzoek slechts zaken betreft die op
www.rechtspraak.nl gepubliceerd zijn (E3, E5). Eén van beide stelt dat dit zaken
zijn waar iets bijzonders mee is, en dat bijzondere is in veel van deze gevallen dat
er andere delicten omheen hangen. Deze respondent wijst verder op de
afdoening via strafbeschikkingen (E3). Een andere expert merkt op dat hij
verwacht dat de steekproef bij art. 6 WVW 1994 tamelijk representatief is, maar
dat je voor andere feiten meer een slag om de arm moet houden, vooral als het
331

gaat om art. 5 WVW 1994. Daar zou je voor een representatief beeld eigenlijk ook
moeten kijken naar andere strafmodaliteiten zoals strafbeschikkingen (E1).
Een rechter signaleert bij het geschetste beeld wel dat het ‘negatief
uitgedrukt, alle kanten op’ gaat. Het geschetste beeld is naar zijn mening
representatief omdat de straffen juist bij dit soort delicten heel erg af kunnen
hangen van de omstandigheden van het geval (R2), iets wat ook vanuit de
advocatuur wordt opgemerkt (A1). Deze rechter denkt ook dat juist bij dit soort
zaken predisposities een sterkere rol spelen dan bij veel andere typen zaken.
Waar de ene rechter kan denken dat het maken van een verkeersfout iedereen
kan overkomen en het daarom de verdachte niet zo zwaar aanrekent, vindt de
andere rechter dat juist in de context van het verkeer een duidelijke norm gesteld
moet worden. Een andere rechter merkt op dat het erg moeilijk is een oordeel te
geven over de straftoemeting bij verkeersdelicten zonder de hele zaak te kennen
omdat niet altijd alle factoren die daarbij een rol hebben gespeeld in de
strafmotivering worden vermeld (R1).
Een respondent uit het Openbaar Ministerie gaat specifiek in op de
verschillen tussen strafeis en strafoplegging. Deze respondent herkent het beeld
dat verschillen die in eerste aanleg bestaan tussen eis en straf dikwijls in hoger
beroep worden rechtgetrokken, meer in het bijzonder bij moord en doodslag in
het verkeer. Ook herkent deze respondent het beeld dat verschillen tussen eis en
straf dikwijls uit een ander bewijsoordeel voortvloeien (O1).
4.3

De invloed van processuele keuzes op de straftoemeting

De laatste vraag betreffende de straftoemeting ter zake van ernstige
verkeersdelicten die aan de respondenten is voorgelegd, betrof de invloed van
twee processuele aspecten:
4.

Is het Uw ervaring dat zaken die wat de feiten betreft sterk vergelijkbaar zijn
door (per parket) verschillende keuzes in de wijze van tenlastelegging dan
wel rechter waarvoor wordt gedagvaard (kantonrechter of politierechter) tot
(sterk) verschillende straffen leiden?

Een deel van de respondenten komt op basis van de eigen ervaringen niet tot een
bevestigend antwoord (R5, R2, R1, A4, E4, O4). Volgens een respondent uit het
Openbaar Ministerie worden in zijn arrondissement vergelijkbare zaken voor
hetzelfde forum vervolgd; dat is mede het gevolg van het feit dat de artt. 5 en 6
WVW 1994 zaken door een vaste groep mensen met dezelfde werkwijze worden
beoordeeld (O4). Een rechter geeft aan dat er vroeger grote verschillen waren
332

maar dat het wel beter lijkt te zijn geworden. Daarbij wijst deze respondent erop
dat er nu ervaren, gespecialiseerde secretarissen op het parket zitten, waardoor
er meer lijn in de vervolgingsbeslissingen is gekomen (R4). Deze respondent
signaleert dat daarbij vaker dan vroeger wordt gedagvaard wegens art. 6 WVW
1994.
Door een aantal respondenten werd de vraag bevestigend beantwoord. Een
rechter geeft aan als kantonrechter wel eens art. 5 WVW 1994 zaken te hebben
gezien die op de rand zaten en ook als art. 6 WVW 1994 ten laste hadden kunnen
worden gelegd. En anderzijds zijn er zaken waarbij hij zich heeft afgevraagd
waarom de verdachte voor de meervoudige kamer is gedagvaard (R3). Twee
respondenten uit de advocatuur laten hetzelfde geluid horen: zij hebben wel de
indruk dat vergelijkbare zaken de ene keer als een art. 5 WVW 1994 zaak, de
andere keer als een art. 6 WVW 1994 zaak worden aangebracht (A1, A2). Eén van
deze respondenten heeft overigens ook de indruk dat tegenwoordig minder snel
wordt gedagvaard voor art. 6 WVW 1994 (A1).
Een respondent vanuit het Openbaar Ministerie geeft aan dat in verband
met deze problematiek maatregelen zijn getroffen. Zo komt het voor dat een
Advocaat-Generaal al bij de vervolgingsbeslissing in eerste aanleg wordt
betrokken. Verder is er nu één landelijke tweedelijnsorganisatie in plaats van vijf
per ressort verschillende organisaties; deze landelijke organisatie bemoeit zich
nadrukkelijker en op voorhand met de keuze die wordt gemaakt voor het
vervolgen op grond van art. 5 en/of art. 6 WVW 1994 en met de wijze van ten
laste leggen. Ook is er met het oog op de rechtsgelijkheid en verhoging van de
kwaliteit recentelijk een landelijk netwerk van verkeersofficieren opgezet,
waardoor officieren gemakkelijker overleg kunnen voeren en ervaringen kunnen
uitwisselen. Deze respondent verwacht daarvan op langere termijn effecten.
Aanleiding voor deze maatregelen was dat inderdaad per parket verschillende
keuzes inzake de tenlastelegging werden gemaakt. (O1). Een andere respondent
uit het Openbaar Ministerie bevestigt dit beeld. Uit een eerdere inventarisatie
van wijzen van tenlastelegging herinnert hij zich dat er grote verschillen tussen
arrondissementen waren: in sommige werden veel zaken bij de rechter
aangebracht, in andere werd eerder voor een overtreding gekozen, in nog weer
andere werd helemaal niet vervolgd (O5). Een derde respondent uit het Openbaar
Ministerie signaleert niet alleen verschillen bij art. 5/6 zaken. Ook worden
vergelijkbare gedragingen de ene keer als poging doodslag vervolgd, en de andere
keer als bedreiging of art. 5 WVW 1994 (O2). Eén van de experts stelt dat in het
bijzonder de restrictieve interpretatie van roekeloosheid door de Hoge Raad tot
verschillen leidt in de wijze van tenlastelegging (E2). Volgens deze respondent
zouden sommige officieren niet meer beginnen aan een vervolging op basis van

333

roekeloosheid, terwijl anderen de rechtspraak van de Hoge Raad in wezen
negeren en het blijven proberen.
Een respondent vanuit het OM wijst op de invloed van het oordeel van de
politie (O3). Het kan wel eens voorkomen dat de politie een zaak aanmerkt als
een overtreding van art. 5 WVW 1994 terwijl sprake is van schuld in de zin van
art. 6 WVW 1994. De parketsecretaris voor art. 6 WVW 1994 ziet die zaak dan
niet voorbij komen, hetgeen ertoe kan leiden dat de zaak ten onrechte bij de
kantonrechter komt. Volgens deze respondent is het beter als de politie bij een
verkeersongeval met dodelijk of zwaar letsel de zaak steeds als een art. 5/6 WVW
1994-zaak aanmerkt, zodat de parketsecretaris voor art. 6 WVW 1994 er sowieso
naar kijkt. En nog beter is het – en zo gaat het volgens deze respondent in de
praktijk ook meestal – wanneer in elk geval bij een dodelijk ongeval de politie
voordat het eind proces-verbaal wordt ingezonden de verkeersofficier benadert
voor overleg.
Ten slotte geeft een aantal respondenten aan dat zij deze vraag niet goed
kunnen beantwoorden (E3, E1, E5, A3, A5). Sommigen hebben gelet op hun
huidige functie onvoldoende zicht op de praktijk op dit punt (E3, E1, E5).
Advocaten wijzen er in dit verband ook op dat – in het bijzonder als het gaat om
de artt. 5 en 6 WVW 1994 – beantwoording van de vraag wordt bemoeilijkt
doordat art. 5 WVW 1994-zaken doorgaans bij de kantonrechter worden
aangebracht en daar vaak geen advocaat bij is betrokken. Vergelijking is ook
moeilijk omdat elke zaak toch weer anders is en de grens tussen de artt. 5 en 6
WVW 1994 niet scherp is waardoor vergelijking lastig is (A5, R2). In dit kader is
ook opgemerkt dat verschillende keuzes niet tot grote verschillen in uitkomsten
behoeven te leiden en ook niet zouden moeten leiden. Een art. 5 WVW 1994-zaak
waarin net niet de grens van de aanmerkelijke schuld wordt gehaald, zou – voor
zover het gaat om de ernst van het feit – niet tot een veel lichtere straf moeten
leiden dan een art. 6 WVW 1994-zaak waarin die grens net wel wordt gehaald
(R2).
5.

Het juridische kader

De vragen 5 en volgende die aan de respondenten zijn voorgelegd betreffen het
juridische kader.
5.

Hoe denkt U over de mogelijkheden om bij ernstige verkeersdelicten te
veroordelen wegens doodslag of poging tot doodslag? Bieden andere
strafbaarstellingen, in het bijzonder die van (poging tot) zware mishandeling,
bedreiging en artikel 5 WVW 1994 naar Uw oordeel voldoende soelaas in
334

gevallen waarin een veroordeling wegens poging tot doodslag (net) niet
mogelijk is? Hoe denkt U in dit verband over een als misdrijf in te voeren
strafbaarstelling van ernstig gevaarzettend rijgedrag als zodanig, met een
strafmaximum dat beduidend hoger ligt dan dat van artikel 5 WVW 1994?
Een aantal respondenten brengen (poging tot) doodslag, maar ook (poging tot)
zware mishandeling en bedreiging in eerste instantie niet in verband met
verkeersdelicten (R3, R4, A4, A5, E4, E5). Het zijn geweldsdelicten die weliswaar in
het verkeer kunnen worden begaan, maar dan gaat het in wezen niet om
verkeersgedragingen. Ernstig verkeersgevaarlijk gedrag is volgens sommige
respondenten ook niet gemakkelijk te ‘vertalen’ in deze delicten (O2, R2). Op
dergelijk gedrag past het label (poging tot) doodslag of zware mishandeling
doorgaans niet.
De meeste respondenten, onder zowel de rechters, leden van het
Openbaar Ministerie, advocatuur als experts, vinden dat er voldoende
mogelijkheden zijn om bij ernstige verkeersdelicten te veroordelen wegens
(poging tot) doodslag. Weliswaar zijn die mogelijkheden beperkt vanwege het
opzetvereiste, maar uit de antwoorden blijkt niet dat dit als problematisch wordt
ervaren. Voor de echte geweldssituaties waarin de auto als een soort wapen
wordt gebruikt, is deze weg wel goed begaanbaar (R2, R4, R3, R1, R5, O3, O1, O4,
O2, A5, A2, A4, A3, A1, E1, E5). Enkele respondenten wijzen op de bijzondere
context die maakt dat (poging tot) doodslag in het verkeer moeilijk hard te maken
is (O3, E3). Anders dan bij typische geweldsgedragingen, kan binnen de
verkeerscontext uit de objectieve, zichtbare gedragingen doorgaans niet worden
afgeleid of er opzet op de dood in het spel is. Daardoor is binnen de
verkeerscontext meestal het vertrekpunt dat er geen opzet op de dood van een
ander is. Een enkele respondent merkt op dat (voorwaardelijk) opzet
gemakkelijker te bewijzen zou zijn dan roekeloosheid (A3). Iets anders is, zo wordt
door een respondent opgemerkt, dat ernstige verkeersongevallen met dodelijke
slachtoffers tot grote maatschappelijke beroering kunnen leiden, soms gevoed
door de media. Dat kan de roep om een veroordeling wegens (poging tot)
doodslag doen ontstaan. Maar als men daarin meegaat, zet men in feite de
juridische begrippen en daarmee het geldende recht opzij (E3).
Enkele respondenten hebben een andere opvatting. Eén respondent vanuit
het Openbaar Ministerie vindt dat de Hoge Raad te hoge drempels heeft
opgeworpen om tot een veroordeling wegens (poging tot) doodslag te komen;
hetzelfde geldt, vanwege het opzetvereiste, ook voor (poging tot) zware
mishandeling (O5). Volgens deze respondent biedt het opzet waarmee
verkeersovertredingen doorgaans worden begaan voldoende aanknopingspunt
om tot een bewezenverklaring van ‘kansopzet’ of voorwaardelijk opzet op de
335

dood (of zwaar lichamelijk letsel) te komen. Bij de huidige koers in de rechtspraak
zou een bewezenverklaring te veel afhankelijk zijn van uitlatingen van verdachten.
Enkele van de experts (E2, E4) bekritiseren in het bijzonder het Porsche arrest; zij
vinden dat de Hoge Raad ten onrechte groot belang hecht aan het gegeven dat
een verdachte zelf ook levensgevaar heeft gelopen. Het is de indruk van één van
deze experts dat het tegenwoordig moeilijker is om tot een bewezenverklaring
van (poging tot) doodslag te komen dan enige jaren geleden. Wat hem betreft
past op verkeersgedrag waarbij iemand geen enkel oog heeft voor de belangen
van anderen, het etiket (poging tot) doodslag (E2).
De volgende vraag is of andere strafbaarstellingen, in het bijzonder die van
(poging tot) zware mishandeling, bedreiging en art. 5 WVW 1994 voldoende
soelaas bieden in gevallen waarin een veroordeling wegens poging tot doodslag
(net) niet mogelijk is. Een aantal respondenten beantwoorden deze vraag in lijn
met het antwoord op de eerste vraag voor zover het gaat om (poging tot) zware
mishandeling en bedreiging (R4, R5, A3, E3). De mogelijkheden om bij ernstige
verkeersgedragingen te veroordelen wegens deze delicten zijn weliswaar beperkt,
maar niet onvoldoende. Sommige respondenten wijzen erop dat de
bewijsproblematiek die bij (poging tot) doodslag speelt, bij (poging tot) zware
mishandeling niet wezenlijk anders ligt: waar opzet op de dood ontbreekt, is
opzet op toebrengen van zwaar letsel dikwijls ook moeilijk te bewijzen (R4, O1).
Volgens twee respondenten biedt de strafbaarstelling van (poging tot)
zware mishandeling onvoldoende soelaas (O5, E2). Dit standpunt vloeit
rechtstreeks voort uit hun (hiervoor besproken) opvatting dat de mogelijkheid om
tot een bewezenverklaring van (poging tot) doodslag te komen te beperkt is; dit
werkt door naar de mogelijkheid om tot een bewezenverklaring van (poging tot)
zware mishandeling te komen.
De strafbaarstelling van bedreiging (art. 285 Sr) biedt volgens enkele
respondenten soms uitkomst (R4, O1). Waar (poging tot) zware mishandeling niet
haalbaar blijkt, kan soms bedreiging bewezen worden verklaard. Maar de
strafbaarstelling van bedreiging is alleen toepasselijk in specifieke casus binnen de
verkeerscontext, in het bijzonder het inrijden op iemand waarbij op het laatste
moment wordt afgeremd of de ander ruim op tijd aan de kant springt. Maar dan
gaat het volgens een andere respondent wezenlijk niet om verkeersgedrag (E1).
Bij ‘ongericht’ gevaarlijk rijgedrag, bijvoorbeeld als iemand met hoge snelheid
door het rode licht rijdt en een voetganger opzij moet springen, zal van bedreiging
doorgaans geen sprake zijn.
Op de vraag of art. 5 WVW 1994 voldoende soelaas biedt, antwoorden sommige
respondenten dat zij dit moeilijk vinden te beoordelen. Vervolging wegens enkel
336

art. 5 WVW 1994 geschiedt normaal gesproken voor de kantonrechter, waardoor
een aantal respondenten geen goed zicht heeft op deze zaken (R4, O4, A1). En
waar art. 5 WVW 1994 wel voor de meervoudige kamer komt, omdat ook andere
delicten gepleegd zijn, ligt het zwaartepunt bij de straftoemeting doorgaans bij
die andere delicten. Enkele respondenten uit de rechterlijke macht merken op
nog nooit meegemaakt te hebben dat zij niet uit de voeten konden met het op
overtreding van art. 5 WVW 1994 gestelde strafmaximum van twee maanden
hechtenis (R4, R5). Eén van deze respondenten kan zich echter situaties
voorstellen waarin dat wel het geval is (R4).
Een aantal andere respondenten zijn expliciet van mening dat in gevallen
van ernstig gevaarzettend rijgedrag art. 5 WVW 1994 onvoldoende soelaas biedt.
Bij sommigen gaat het er primair om dat de strafmaxima voor de ernstigste
vormen van overtreding van art. 5 WVW 1994 te laag zijn (O3, O2, O4). Eén van
de respondenten wijst er in dit verband op dat het strafmaximum bij overtreding
van art. 6 WVW 1994 door de jaren heen flink is verhoogd, terwijl het
strafmaximum bij overtreding van art. 5 WVW 1994 (ongeveer) hetzelfde is
gebleven (E4). Opvallend is intussen dat in de praktijk vaak het maximum niet
eens gehaald wordt; doorgaans wordt een geldboete en eventueel ontzegging
van de rijbevoegdheid opgelegd. In dat verband wordt de relatie gelegd tussen
het – relatief – lage strafmaximum en de opgelegde straf: waar het maximum
slechts twee maanden hechtenis is, zal in de praktijk niet snel die hechtenis
worden opgelegd. Bij een hoger strafmaximum zal een vrijheidsbenemende straf
eerder in beeld komen (R2, R1). Bij sommige respondenten speelt ook het idee
van een passende kwalificatie een grote rol (R2). Bij roekeloos rijgedrag zonder
ernstige gevolgen is enerzijds het etiket (poging tot) zware mishandeling niet
passend, behalve in uitzonderingsgevallen; anderzijds doet een veroordeling
wegens ‘gevaarlijk rijden’ ook geen recht aan het ernstige verwijt dat de dader
wordt gemaakt, nog los van de opgelegde straf, ook omdat overtreding van art. 5
WVW 1994 geen misdrijf maar slechts een overtreding is. Die gedachte klinkt ook
door bij een expert (E5).
Ten slotte de vraag hoe de respondenten denken over een (als misdrijf in te
voeren) strafbaarstelling van ernstig gevaarzettend rijgedrag als zodanig, met een
strafmaximum dat beduidend hoger ligt dan dat van art. 5 WVW 1994. Deze vraag
ziet vooral op de situatie waarin wel sprake is van (zeer) gevaarlijk verkeersgedrag
maar geen ernstig gevolgen zijn ingetreden, waardoor voltooide opzetdelicten
alsmede dood of letsel door schuld buiten beeld blijven, terwijl een veroordeling
wegens bedreiging evenmin haalbaar is.
Enkele respondenten uit de advocatuur antwoorden dat volgens hen geen
behoefte bestaat aan een nieuwe strafbaarstelling (A4, A5). Zij zien de noodzaak
337

daartoe niet. Eén van deze respondenten merkt op dat zo’n strafbaarstelling van
zeer gevaarlijk verkeersgedrag weer afbakeningsproblemen oproept: wanneer is
sprake van zeer gevaarlijk verkeersgedrag? (A5) Eén van de respondenten uit de
rechterlijke macht ziet evenmin de noodzaak tot het introduceren van een
zwaardere variant van art. 5 WVW 1994 (R5).
De meeste respondenten zijn evenwel voorstander van of zien althans
voordelen in een aanpassing van de wetgeving in deze richting (R4, R3, R2, R1,
O4, O3, O2, O5, A2, A3, A1, E3, E1, E5, E2, E4). In dit verband is opgemerkt dat de
wetgeving in het algemeen te veel is georiënteerd op het gevolg: de gelukkige
roekeloze gaat vrijuit of komt er met art. 5 WVW 1994 vanaf, met een hele
geringe straf; daarentegen wordt de ongelukkige – ongelukkig omdat er een
ernstig gevolg is ingetreden - onoplettende geconfronteerd met een vervolging
wegens art. 6 WVW 1994, met een potentieel veel zwaardere straf (E3, R2).
Sommige respondenten laten zich niet uit over de concrete vormgeving van
een strafbaarstelling van ernstig gevaarzettend rijgedrag (R4, R3, O4). Anderen
geven aan niet de noodzaak van een nieuwe strafbaarstelling te zien, maar zij
achten het wel verdedigbaar dat schending van art. 5 WVW 1994 met een hoger
strafmaximum wordt bedreigd en het delict wordt omgevormd tot een misdrijf
(A3, A1). Een andere respondent stelt voor art. 5 WVW 1994 op te splitsen (E4).
Het huidige strafmaximum volstaat bij gedrag waardoor gevaar kan worden
veroorzaakt. Het veroorzaken van concreet gevaar zou daarentegen een misdrijf
moeten zijn met een flink hoger strafmaximum van minstens een jaar
gevangenisstraf. Toevoeging van een opzetbestanddeel verdient volgens deze
respondent niet de voorkeur omdat anders, gelet op het Porsche arrest,
vergelijkbare discussies ontstaan als bij (poging tot) doodslag. Heeft de verdachte
wel opzet op de gevaarzetting nu zijn eigen leven ook gevaar liep? Deze
respondent stelt overigens ook voor de ‘hinder’ variant uit art. 5 WVW 1994 te
schrappen. Weer andere respondenten zijn voorstander van een aparte
strafbaarstelling, dat wil zeggen strafbaarstelling van een zwaardere variant van
art. 5 WVW 1994 (R1, R2, O5, O2, A2, E3, E2, E1). Enkelen pleiten ervoor om, in
navolging van par. 315c uit het Duitse strafwetboek, in de wet zelf te
concretiseren welke gedragingen onder deze strafbaarstelling vallen (R1, E3, R2).
Er zijn ook respondenten die ervoor pleiten de artt. 5 en 6 WVW 1994 in
één strafbaarstelling te doen opgaan en aansluiting te zoeken bij de structuur van
het gemeengevaarlijke delict, zoals ook brandstichting ex art. 157 en 158 Sr dat is
(O2, E1). Onderscheid kan dan worden gemaakt tussen opzettelijk en culpoos
veroorzaken van gevaar en daarbinnen kan worden gedifferentieerd naar de
ingetreden gevolgen (enkel gevaar, letsel of dood). Deze gevolgen zijn
geobjectiveerd, en dus, anders dan in art. 6 WVW 1994, aan ieder schuldverband
onttrokken: opzet noch culpa hoeft gericht te zijn op het veroorzaken van een
338

ongeval, laat staan letsel of de dood. De lichtste variant is dan culpoos gevaar
veroorzaken, de zwaarste variant opzettelijk gevaar veroorzaken met de dood ten
gevolge. Binnen dit systeem bestaat geen behoefte aan roekeloosheid als
wettelijke schudgradatie (zie ook hierna bij vraag 6). Roekeloos rijgedrag zal
doorgaans vertaald kunnen worden in het opzettelijk veroorzaken van gevaar, al
dan niet met gevolgen. Eén van de respondenten vindt dat bij de opzetvariant van
zo’n gevaarzettingsdelict het opzet volkomen genormativeerd mag worden (E2).
Bij veel te hard rijden of dronken rijden bijvoorbeeld is er sprake van opzettelijke
gevaarzetting, ongeacht wat iemand precies wist of wilde.
Ten slotte verdient vermelding dat enkele respondenten erop wijzen dat
niet kan worden volstaan met het enkele verhogen van het strafmaximum van
art. 5 WVW 1994 dan wel het invoeren van een nieuwe strafbaarstelling, al dan
niet als aanvulling op art. 5 WVW 1994. Essentieel is dat de controle- en
opsporingsinspanningen hierop worden gericht. Het moet niet zo zijn dat iemand
eens bij toeval wordt ‘gepakt’ terwijl vele anderen vrijuit gaan enkel omdat er
onvoldoende gecontroleerd wordt. Anders wordt zo’n bepaling naar hun oordeel
een slag in de lucht (E3, E1).
6.

Hoe denkt U over de interpretatie van roekeloosheid door de Hoge Raad? Zou
op andere wijze in de strafbaarstelling van de ernstigste vormen van
gevaarzettend rijgedrag met ernstige gevolgen voorzien dienen te worden?

Alle respondenten geven aan de interpretatie van roekeloosheid door de Hoge
Raad (zeer) streng te vinden.
Een respondent uit de rechterlijke macht geeft aan geen probleem te
hebben met de strenge interpretatie van roekeloosheid; de juridische
onderbouwing daarvan klopt (R5). De juridische betekenis wijkt wel af van de
betekenis naar normaal spraakgebruik en dat moet de rechter ook toelichten.
Ook vindt deze rechter dat de strenge uitleg niet in de weg staat aan een
passende straf. Ook enkele respondenten uit de advocatuur vinden dat de Hoge
Raad een redelijke uitleg aan de term roekeloosheid geeft (A5, A3). Terecht
beperkt de Hoge Raad roekeloosheid tot uitzonderlijke gevallen waarin iemand
zich niet bekommert om de gevolgen. Het zou kunnen dat deze uitleg niet
aansluit bij de belevingswereld van burgers, maar roekeloosheid is nu eenmaal
een juridisch begrip en dergelijke begrippen kunnen een betekenis hebben die
afwijkt van wat er in het normale taalgebruik onder wordt verstaan. Wellicht
wordt een verkeerd beeld ook gevoed door de media. Ook bij de strenge uitleg
van de Hoge Raad kan de rechter tot een passende straf komen. Deze
respondenten zien dan ook geen noodzaak om op andere wijze in de
strafbaarstelling van de ernstigste vormen van gevaarzettend rijgedrag met
339

ernstige gevolgen te voorzien. Een expert ziet de strenge interpretatie van
roekeloosheid vooral in het licht van de verplichting om de toepassing van deze
strafverzwaringsgrond adequaat te motiveren (E5).
Andere respondenten zijn (zeer) ongelukkig met deze interpretatie en
vinden deze (veel) te streng. Er wordt op gewezen dat deze uitleg niet strookt met
de betekenis van roekeloos in het normale spraakgebruik en dat het
onbevredigend is dat deze uitleg niet strookt met de belevingswereld van burgers,
in het bijzonder slachtoffers en nabestaanden. Aan hen is de restrictieve
interpretatie niet goed uit te leggen (O2, O1, A2, O4). Daarbij wordt er op
gewezen dat voor slachtoffers en nabestaanden en burgers in het algemeen niet
alleen de strafhoogte van belang is, maar ook de kwalificatie, het etiket dat op het
gedrag wordt geplakt (R2, E2). Ook wordt door veel respondenten opgemerkt dat
de strenge interpretatie niet strookt met de bedoeling van de wetgever zoals die
uit de wetsgeschiedenis blijkt (E4, E3, O2, O1, O5, A2, E2). Enkele respondenten
geven aan niet te begrijpen waarom de Hoge Raad tot zo’n restrictieve
interpretatie is gekomen (A4, O2, E4). Een enkeling suggereert dat doodslag
misschien wel gemakkelijker te bewijzen is dan roekeloosheid (O3, O4).
Kritiek op de wetgever is er echter ook. Eén expert merkt op dat de
roekeloosheid nooit geïntroduceerd had hoeven te worden (E1). Een andere
expert merkt op dat de wetgever te kort is geschoten door geen duidelijke
definitie van roekeloosheid te geven (E5). Andere respondenten zijn van mening
dat uit de wetsgeschiedenis een te ruim begrip van roekeloosheid naar voren zou
komen (R1, E2). Verder wordt de vormgeving van art. 175 WVW 1994 door een
aantal respondenten weinig gelukkig gevonden waar het gaat om de verhouding
tussen de roekeloosheid als strafverzwarende omstandigheid en de
strafverzwarende omstandigheden uit het derde lid (R3, R2, E2). Tussen de
roekeloosheid en die andere strafverzwarende omstandigheden bestaat een
spanning: zij concurreren met elkaar. Voorkomen van ‘dubbeltelling’- een reden
voor de Hoge Raad om de aanwezigheid van een of meer van de andere
strafverzwarende omstandigheden niet, althans niet zonder meer, voldoende te
laten zijn voor roekeloosheid – leidt ertoe dat de lat voor roekeloosheid wel heel
erg hoog ligt.
Geen van de rechters geeft aan dat de interpretatie ertoe leidt dat geen
passende straf kan worden opgelegd. Daarbij speelt een belangrijke rol dat bij
ernstig gevaarzettend gedrag dat in die interpretatie toch niet tot de kwalificatie
roekeloosheid leidt, vrijwel steeds één of meer van de strafverzwarende
omstandigheden uit lid 3 van art. 175 WVW 1994 van toepassing zijn. Het
strafmaximum dat dan geldt – 4,5 jaar indien het ongeval tot de dood heeft
geleid, 3 jaar bij letsel – knelt niet. Gewezen wordt ook op de oriëntatiepunten,
waar de roekeloosheid niet in is opgenomen. Bij een ‘zeer hoge mate van schuld’,
340

de schuldgradatie die aan de roekeloosheid grenst, en een hoog
alcoholpromillage, indiceren de oriëntatiepunten een onvoorwaardelijke
gevangenisstraf van 4 jaar en een ontzegging van de rijbevoegdheid voor 5 jaar.
Eén van de respondenten merkt ook op dat hij aan de kwalificatie ‘roekeloos’ als
zodanig weinig betekenis toekent. Vrijspraak van roekeloosheid als gevolg van de
strenge interpretatie van de Hoge Raad leidt er niet toe dat een lagere straf wordt
opgelegd (R3). Enkele andere respondenten vinden daarentegen dat door de
uitleg van de Hoge Raad ten onrechte lange gevangenisstraffen (tot 9 jaar) buiten
beeld blijven (O3, A2). Eén van deze respondenten vindt de maximumstraf van 9
jaar te laag (A2).
Enkele rechters geven aan – ook los van de verhouding tot roekeloosheid weinig gelukkig te zijn met de strafverzwarende omstandigheden uit het derde lid
van art. 175 WVW 1994, met uitzondering van rijden onder invloed (R2, R3). Eén
van hen vindt de opsomming vrij willekeurig en begrijpt niet waarom nu juist deze
gedragingen strafverzwarend werken. Deze respondent merkt op dat hij niet
‘denkt’ in de opzet van art. 175 WVW, volgens welke bepaling de in lid 3
genoemde omstandigheden het strafmaximum met de helft verhogen. Voor zover
het gaat om de ernst van het feit geldt dat wanneer twee gedragingen ‘even
gevaarlijk’ zijn, maar de gevaarlijkheid van de ene gedraging voortvloeit uit één
van de strafverzwarende omstandigheden, dat geen reden is om die gedraging
zwaarder te bestraffen dan de andere (R3). De strafverzwarende omstandigheden
nemen aldus geen bijzondere positie in ten opzichte van andere fouten die de
(mate van) schuld uitmaken. Een uitzondering geldt voor rijden onder invloed.
Enkele respondenten vinden het terecht dat rijden onder invloed een sterk
strafverzwarend effect heeft omdat hieraan een ‘dubbel besluit’ ten grondslag
ligt: de beslissing om te drinken en vervolgens de beslissing om te gaan rijden (R3,
R4).
De vraag of op andere wijze in de strafbaarstelling van de ernstigste vormen van
gevaarzettend gedrag met ernstige gevolgen dient te worden voorzien, wordt
verschillend beantwoord. Eén respondent, die de uitleg in strijd met de wil van de
wetgever vindt en niet verwacht dat de Hoge Raad terugkomt van de ingezette
koers ziet, ziet toch geen reden voor een wetswijziging (E4). De rechter kan ook
als hij het gedrag niet als roekeloos kan kwalificeren tot een passende straf
komen. Ook verwacht hij niet dat de rechter lager gaat straffen enkel omdat het
gedrag niet als roekeloos kan worden gekwalificeerd. Veel andere respondenten
vinden dat er wel reden tot aanpassing bestaat. Eén respondent, afkomstig uit de
rechterlijke macht, vindt dat bij de huidige uitleg van roekeloosheid beter voor
een andere, strengere wettelijke term kan worden gekozen, zodat bij burgers
geen verkeerde verwachtingen worden gewekt (R4). Volgens enkele
341

respondenten zou roekeloosheid als wettelijke schuldgradatie ook wel geschrapt
kunnen worden (R3, O4), zonder dat dit gevolgen behoeft te hebben voor de
strafmaxima. Eén van deze respondenten zegt niet zo zwaar te hechten aan
kwalificaties; hij kon prima uit de voeten met het systeem zoals dat voor 2006
gold, waarin roekeloosheid geen wettelijke strafverzwarende omstandigheid was
(R3).
Andere respondenten willen tot aanpassingen komen die tot gevolg hebben
dat gedragingen die thans (net) niet onder roekeloosheid vallen met een hoger
strafmaximum worden bedreigd. Eén van de rechters merkt op dat de huidige
uitleg van roekeloosheid tot gevolg heeft dat de ‘gewone’ (aanmerkelijke) schuld
een enorm terrein bestrijkt en de roekeloosheid slechts zeer een klein gebied; hij
acht dit onwenselijk (R2). Deze respondent bepleit een invulling waarbij
roekeloosheid een groter gebied bestrijkt; niet om hogere straffen op te kunnen
leggen, maar om een passender kwalificatie aan het gedrag te kunnen verbinden.
Een aantal respondenten dat ongelukkig is met de huidige stand van zaken bepleit
aanpassing van de wet. Een respondent van het OM voelt ervoor om tussen de
twee bestaande schuldgradaties - ‘gewone’ (aanmerkelijke) schuld en
roekeloosheid - een derde schuldgradatie toe te voegen (O3). Een andere
respondent vanuit het OM stelt voor roekeloosheid in de wet te definiëren. Ook
als de definitie waar dan voor wordt gekozen afwijkt van het normale
spraakgebruik, zoals bij de huidige uitleg door de Hoge Raad, is het voor de burger
in ieder geval duidelijk: de wetgever – en niet de rechter of de officier van justitie
– verstaat dit onder roekeloosheid (O1). Een andere respondent oppert de
gedachte de strafbepaling over te hevelen naar het Wetboek van Strafrecht; bij
deze operatie zou niet in de wet zelf, maar in de memorie van toelichting de
roekeloosheid moeten worden omschreven, en tevens duidelijk gemaakt moeten
worden dat deze omschrijving afwijkt van de invulling die de Hoge Raad aan dit
bestanddeel heeft gegeven (A2).
Weer andere respondenten noemen de mogelijkheid om de roekeloosheid
te concretiseren door in de wet op te nemen welke gedragingen roekeloosheid
opleveren (A4, E1). Eén van deze respondenten wijst erop dat je tegelijkertijd iets
zou moeten doen aan de spanning tussen de roekeloosheid en de
strafverzwarende omstandigheden uit het derde lid van art. 175. Een optie is om
de roekeloosheid op één lijn te stellen met die andere omstandigheden: strafbaar
is dood/letsel door schuld onder bepaalde strafverzwarende omstandigheden,
waaronder rijden onder invloed, te hard rijden maar ook roekeloosheid. Gevolg
van een dergelijke constructie is dat meerdere strafverzwarende omstandigheden
tegelijkertijd van toepassing kunnen zijn, maar dit zou niet tot een hoger
strafmaximum leiden. Een andere optie is om de roekeloosheid te concretiseren
en daarbij de strafverzwarende omstandigheden uit het derde lid mee te nemen:
342

onder roekeloosheid wordt verstaan, onder meer, rijden onder invloed en veel te
hard rijden (E1). Een andere expert oppert, een verband te leggen met de
strafbaarstelling van roekeloosheid zonder ernstige gevolgen (E5). Een
respondent uit de advocatuur lijkt een limitatieve opsomming van gedragingen
die roekeloosheid zouden opleveren, niet verstandig, omdat dan het gevaar
bestaat dat ten onrechte bepaalde gedragingen worden uitgesloten. Dat gevaar
zou zelfs bestaan bij een niet-limitatieve opsomming (A2).
Enkele respondenten stellen voor niet langer te werken met roekeloosheid
als bestanddeel en ook de schuld niet meer te relateren aan een ernstig ongeval
(zie ook hierboven bij vraag 5). De strafbaarheid zou geheel anders vorm gegeven
moeten worden. Een mogelijkheid is aansluiting te zoeken bij het model van de
gemeengevaarlijke delicten, zoals brandstichting ex art. 157 Sr (O2, E1, E2). De
basis is gevaarzettend gedrag. Strafbaar is zowel het culpoos als opzettelijk gevaar
veroorzaken, waarbij de opzettelijke gevaarzetting zwaarder wordt bestraft dan
de culpose. Vervolgens kan ook gedifferentieerd worden naar de ernst van de
gevolgen: enkele gevaarzetting, concreet gevaar voor het leven van personen en
de dood. Deze kwalificerende gevolgen zijn geobjectiveerd en staan dus los van
culpa of opzet. In een ander voorstel wordt aansluiting gezocht bij het systeem
van de Wet op de economische delicten, door schending van concrete
verkeersvoorschriften als uitgangspunt te nemen (O5) en de culpa geheel buiten
spel te zetten. Niet-opzettelijke schending van zo’n voorschrift is een overtreding,
en is voorzien van een hoger strafbedreiging dan nu het geval is. Opzettelijke
overtreding is een misdrijf met een hoger strafmaximum. De strafmaxima gaan
verder omhoog indien ernstige gevolgen intreden.
7.

Een strafvervolging wegens artikel 5 WVW 1994 kan ook worden ingesteld in
gevallen waarin een andere verkeersdeelnemer bij gelegenheid van het ten
laste gelegde verkeersgedrag om het leven is gekomen of (ernstig) letsel
heeft bekomen terwijl de verdachte daaraan geen schuld heeft in de zin van
artikel 6 WVW 1994. Vindt U dat deze omstandigheid bij de
vervolgingsbeslissing en straftoemeting ter zake van artikel 5 WVW 1994
mag worden betrokken? Vindt U dat artikel 5 WVW 1994 in dergelijke
situaties een adequaat kader biedt?

Deze vragen hebben betrekking op de situatie waarin een verkeersongeval
waarbij het slachtoffer letsel heeft bekomen of is overleden, is veroorzaakt door
niet-aanmerkelijke schuld, zodat art. 6 WVW 1994 buiten beeld blijft. De vraag of
het intreden van een ernstig gevolg - dood of letsel – bij de vervolgingsbeslissing
ter zake van art. 5 WVW 1994 mag worden betrokken, is door sommige
respondenten niet (expliciet) beantwoord (R4, R3, O5, A5, A4, E3, E1).
343

Veel respondenten staan op het standpunt dat het intreden van een ernstig
gevolg invloed mag hebben op de vervolgingsbeslissing. In het kader van de
beoordeling van de opportuniteit mag bij het nemen van deze beslissing met alle
feiten en omstandigheden rekening worden gehouden. Tot deze respondenten
behoren zowel rechters (R1, R5), leden van het Openbaar Ministerie (O3, O2),
advocaten (A1, A2, A3) als experts (E4, E5, E2). Een rechter heeft er moeite mee
het gevolg mee te laten spelen nu het gevolg geen delictsbestanddeel van art. 5
WVW 1994 is en de verdachte dus eigenlijk ook niet kan worden vervolgd voor
het veroorzaken van het gevolg (R2). Vervolgen op basis van art. 5 WVW 1994
vanwege het intreden van het ernstige gevolg komt dan in wezen neer op
vervolgen op basis art. 6 WVW 1994 terwijl de daarvoor vereiste aanmerkelijke
schuld er niet is. Als vervolging vanwege het intreden van het gevolg gewenst is, is
het naar zijn mening zuiverder om daarvoor een aparte strafbaarstelling te maken
die ziet op – kort gezegd - dood of letsel door niet-aanmerkelijke schuld. Een
respondent vanuit het Openbaar Ministerie staat op het standpunt dat het
intreden van het gevolg op zichzelf geen invloed heeft op de beslissing om te
vervolgen. Alleen de gevaarlijkheid van de gedraging zou voor die beslissing
bepalend zijn (O4).
Een aantal respondenten vindt vervolging vanwege het ernstige gevolg niet
wenselijk. Ook als een ernstig gevolg is ingetreden, zal een vervolging op grond
van (enkel) art. 5 WVW 1994 doorgaans uitlopen op een veroordeling tot een
geldboete en eventueel een (voorwaardelijke) ontzegging van de rijbevoegdheid.
Er is dan sprake van een wanverhouding tussen de ernst en de impact van de
gebeurtenis aan de ene kant en de beperkte inzet van de strafprocedure aan de
andere kant. Voor slachtoffers en nabestaanden is dat erg onbevredigend (R2,
O2). De consequentie van deze opvatting, die ook is uitgesproken door deze
respondenten, is dat art. 5 WVW 1994 ook niet subsidiair ten laste gelegd moet
worden bij een primair op art. 6 WVW 1994 gerichte vervolging. De beslissing om
niet te vervolgen kan natuurlijk ook verkeerd vallen bij het slachtoffer of de
nabestaande en zal dan moeilijk uit te leggen zijn. Anderzijds is die uitleg ook erg
lastig wanneer een vervolging uitmondt in een veroordeling tot enkel een
geldboete. Ook een expert merkt op, zonder zich uit te laten over de
wenselijkheid van vervolging, dat hier een dilemma speelt, nu strafvervolging niet
bijdraagt aan het begrip voor de strafrechtspleging (E1). Sommige respondenten,
waaronder vooral respondenten uit de advocatuur, vinden dat het Openbaar
Ministerie zou moeten onderzoeken of dit soort zaken op een andere manier kan
worden afgedaan. Zij zien meer heil in een vorm van bemiddeling tussen dader en
slachtoffer of nabestaande. Slachtoffers en/of nabestaanden zouden kunnen
worden betrokken bij de beslissing tot vervolging (A3, A5, R2), of de beslissing tot
vervolging zou geheel in handen gelegd kunnen worden van het slachtoffer of de
344

nabestaande (A4). Erkend wordt dat dit tot een ongelijke behandeling van
identieke casus kan leiden, maar dat wordt door deze respondenten niet als een
doorslaggevend bezwaar gezien; ongelijkheden zitten nu eenmaal tot op zekere
hoogte in het systeem ingebakken.
Andere respondenten staan op het standpunt dat het intreden van een
ernstig gevolg vervolging op grond van art. 5 WVW 1994 wel wenselijk maakt (O3,
E4, E2). Niet vervolgen zou niet uit te leggen zijn aan een slachtoffer dat of een
nabestaande die de verdachte vervolgd wil zien. Het strafrecht zou dan bovendien
de boodschap afgeven dat het niet relevant is dat er een ernstig gevolg is
ingetreden. Vanzelfsprekend zien deze respondenten ook geen bezwaar in een
vervolging wegens primair overtreding van art. 6 WVW 1994 en subsidiair
overtreding van art. 5 WVW 1994. Bij een vrijspraak wegens het primaire feit kan
dan een veroordeling wegens het subsidiair ten laste gelegde feit volgen.
Geen van de respondenten is van mening dat een officier van justitie
primair art. 6 WVW 1994 en subsidiair art. 5 WVW 1994 ten laste moet leggen
indien hij zelf van mening is dat een veroordeling voor art. 6 WVW 1994 niet
haalbaar is. Bij grensgevallen wordt het daarentegen legitiem gevonden dat de
officier van justitie ervoor kiest primair te vervolgen wegens overtreding van art.
6 WVW 1994. Bij een vrijspraak van overtreding van art. 6 WVW 1994 en een
veroordeling wegens overtreding van art. 5 WVW 1994 kan dat, gezien de relatief
lage straf die dan doorgaans zal worden opgelegd, ertoe leiden dat slachtoffers of
nabestaanden worden teleurgesteld in hun verwachtingen. Enkele respondenten
uit de advocatuur hebben niettemin de ervaring dat soms vervolgd wordt voor
art. 6 WVW 1994 (met subsidiair art. 5 WVW 1994) terwijl volstrekt duidelijk zou
zijn dat van aanmerkelijke schuld aan het ongeval geen sprake is (A1, A4).
Een in dit verband te noemen bijzonder aspect dat in een aantal interviews naar
voren komt, betreft het juiste ‘forum’ voor de behandeling van een vervolging ter
zake van art. 5 WVW 1994 indien sprake is van een ernstig gevolg. Schending van
art. 5 WVW 1994 is een overtreding en wordt dus in beginsel berecht door de
kantonrechter van de rechtbank en niet door de meervoudige kamer of de
politierechter. Indien sprake is van een ernstig gevolg en primair overtreding van
art. 6 WVW 1994 en subsidiair art. 5 WVW 1994 ten laste is gelegd, is de
kantonrechter niet bevoegd en wordt de zaak (doorgaans) aangebracht bij de
meervoudige kamer van de rechtbank. Van de respondenten die zich over dit
punt hebben uitgelaten, staan de meesten op het standpunt dat áls wegens
overtreding van art. 5 WVW 1994 wordt vervolgd en een ernstig gevolg is
ingetreden, de zaak door de meervoudige kamer zou moeten worden behandeld,
dus óók als niet primair overtreding van art. 6 WVW 1994 ten laste is gelegd. Dat
geldt zowel voor rechters (R4, R2), leden van het Openbaar Ministerie (O1, O2)
345

als advocaten (A5, A2). Ook een expert vindt dat er ruimte moet zijn om de zaak
bij de meervoudige kamer aan te brengen (E5). De reden daarvoor is dat de
enkelvoudige kamer niet de juiste setting biedt voor een behandeling van zo’n
zaak. Bij de enkelvoudige kamer heeft de rechter vaak weinig tijd voor een
uitgebreide behandeling; ook kan het erg vervelend zijn dat nabestaanden of
slachtoffers in de rechtszaal komen te zitten naast mensen die verdacht worden
van een enkele snelheidsovertreding of het veroorzaken van overlast. Verder
wordt opgemerkt dat het in zo’n geval van belang is dat drie rechters zich over de
zaak buigen in plaats van één. Een lid van het Openbaar Ministerie wijst op het
belang van een schriftelijk vonnis waarin een meervoudige kamer iets meer van
zijn overwegingen kan doen blijken dan een alleensprekende rechter (O2).
Sommige respondenten zien geen noodzaak dergelijke zaken voor de
meervoudige kamer aan te brengen (O3, O4). De meer praktische bezwaren
kunnen worden ondervangen door ofwel aparte zittingen met art. 5 WVW 1994
zaken te plannen ofwel deze zaken bijvoorbeeld aan het eind van een zitting in te
plannen; ook kan extra tijd voor de behandeling gereserveerd worden.
Enkele respondenten hebben zich niet expliciet uitgelaten over de vraag of het
gevolg – dood of letsel - mag worden meegewogen bij de strafoplegging (A1, E1).
Alle overige respondenten zijn van opvatting dat het gevolg wel mag worden
betrokken bij de straftoemeting. De breed gedeelde opvatting onder deze
respondenten is dat het gevolg bij de straftoemeting mag worden betrokken
omdat het gevolg mede de ernst van het delict bepaalt en omdat het enigszins
onwezenlijk is het gevolg – juist omdat het een ernstig gevolg is – geheel buiten
beschouwing te laten. Een groot deel van deze respondenten geeft tevens
uitdrukkelijk aan dat de invloed van het gevolg op de straf slechts gering mag zijn.
Dat geldt voor alle respondenten vanuit de rechtsprekende macht, een aantal
leden van het Openbaar Ministerie (O1, O4, O5), enkele advocaten (A3, A5, A4) en
één van de experts (E3). Het gevolg zou volgens deze respondenten slechts een
ondergeschikte rol mogen spelen omdat de ernst van de verkeersfout, de mate
van schuld, voorop moet staan. Ook speelt mee dat het gevolg in de vorm van het
letsel of de dood geen delictsbestanddeel is bij art. 5 WVW 1994 en de verdachte
dus ook niet wordt veroordeeld voor het veroorzaken van dit gevolg. Een lid van
het Openbaar Ministerie legt de relatie met het strafmaximum, in die zin dat als
het gevolg wel zwaar mee zou mogen wegen, het strafmaximum van twee
maanden hechtenis nooit genoeg zou zijn, althans niet voor de slachtoffers of
nabestaanden (O4).
Volgens alle respondenten vanuit de rechtsprekende macht zou het
meewegen van het gevolg er niet toe moeten leiden dat in plaats van een
geldboete, die zou zijn opgelegd indien van een ernstig gevolg geen sprake was
346

geweest, ineens hechtenis wordt opgelegd. Een hogere boete wordt passender
gevonden. In dat verband wordt ook opgemerkt dat de verdachte door het
voorval al in zekere zin bestraft wordt, nu hij moet leven met het gegeven dat hij
een ander letsel heeft toegebracht of zelfs de dood van een ander heeft
veroorzaakt (R1, A4). Daarentegen heeft een respondent uit de advocatuur wel
meegemaakt dat cliënten er achteraf moeite mee hebben slechts tot een boete te
zijn veroordeeld voor het veroorzaken van iemands dood. Volgens deze
respondent kan een gevangenisstraf in zo’n geval een louterend effect hebben
(A2).
Sommige andere respondenten zijn minder terughoudend wat betreft het
meewegen van het intreden van een ernstig gevolg bij de straftoemeting. Volgens
een respondent vanuit het Openbaar Ministerie is het letsel of de dood weliswaar
geen bestanddeel, maar liggen deze gevolgen bij art. 5 WVW 1994, anders dan bij
de zuiver abstracte gevaarzettingsdelicten zoals te hard rijden of rijden onder
invloed rijden, toch impliciet besloten in het verbod (O2). Enkele respondenten
geven aan dat bij een ernstig gevolg ook een onvoorwaardelijke hechtenisstraf in
beeld moet komen (A2, E2).
Ten slotte de vraag of art. 5 WVW 1994 een adequaat kader biedt bij gevallen van
‘dood of letsel door niet-aanmerkelijke schuld’. Een aantal respondenten neemt
hierin geen standpunt in (R1, R5, R3, O3, O5, A5, A4). Eén van deze respondenten,
een lid van het Openbaar Ministerie, zegt niet de ervaring te hebben dat het
strafmaximum knelt (O3). Een respondent uit de advocatuur ziet geen noodzaak
tot aanvulling van art. 5 WVW 1994 (A3). Dat geluid laat ook een expert horen.
Deze respondent vindt de bepaling aan de ‘onderkant’ juist te ruim; zij zou teveel
gedragingen bestrijken (E2).
Enkele respondenten brengen een aanpassing of wijziging vooral in verband
met de hierboven besproken kwestie van het geschikte ‘forum’ (R4, A1).
Toevoeging van een zwaardere variant aan art. 5 WVW 1994 zou als bijkomend
voordeel kunnen hebben dat deze zaken voor de meervoudige kamer kunnen
worden aangebracht (R4, A1). De respondent vanuit de rechtsprekende macht
geeft aan dat daarmee ook wordt voorkomen dat mensen ten onrechte voor
overtreding van art. 6 WVW 1994 worden gedagvaard en de zaak wordt
aangebracht bij de meervoudige kamer, terwijl van aanmerkelijke schuld als
bedoeld in art. 6 WVW 1994 overduidelijk geen sprake is.
Een expert stelt voor aan art. 5 WVW 1994 een tweede lid toe te voegen,
waarin het intreden van letsel of de dood als een geobjectiveerd, strafverzwarend
gevolg is omschreven (E3). Het strafmaximum bij het intreden van het gevolg zou
niet veel hoger behoeven te worden gesteld omdat de ernst van de fout en niet
het gevolg het zwaarst moet wegen; het feit zou ook een overtreding moeten
347

blijven. De belangrijkste reden voor de voorgestelde aanpassing is dat aldus ook
in de wet tot uitdrukking wordt gebracht dat het gevolg juridisch relevant is en bij
de straftoemeting een rol mag spelen. Omwille van de juridische zuiverheid en
gelet op de maatschappelijke behoefte om een vervolging in te stellen als sprake
is van een ernstig gevolg, is ook een rechter voorstander van een dergelijke
aanpassing van art. 5 WVW 1994 (R2); deze respondent denkt aan
strafbaarstelling als een (licht) misdrijf.
Een aantal respondenten acht art. 5 WVW 1994 vooral geen adequaat kader
vanwege het te lage strafmaximum. Dit standpunt wordt ingenomen door zowel
leden van het Openbaar Ministerie (O1, O4, O2), de advocatuur (A2) als een
enkele expert (E4). Er is een leemte tussen art. 5 en art 6 WVW 1994 in de
gevallen waarin er wel een ernstig gevolg is, maar de schuld daaraan niet
aanmerkelijk, zeker indien het net geen aanmerkelijke schuld is. Art. 5 WVW 1994
zou aangevuld moeten worden met een misdrijfvariant met een beduidend hoger
strafmaximum. Volgens een lid van het Openbaar Ministerie zou in dergelijke
zaken geen geldboete opgelegd moeten worden, maar een vrijheidsstraf of een
equivalent in de taakstraf (O1). Deze respondent stelt tevens voor de op
overtreding van art. 6 WVW 1994 betrekking hebbende strafverzwarende
omstandigheden uit het derde lid van art. 175 WVW 1994 ook van toepassing te
laten zijn op deze nieuwe strafbaarstelling.
Enkele respondenten zijn voorstander van een geheel andere vormgeving
van art. 5 WVW 1994 en betrekken daarbij ook art. 6 WVW 1994 (O2, E1). Zij
pleiten ervoor art. 5 en 6 WVW 1994 in één strafbaarstelling te doen opgaan en
aansluiting te zoeken bij de structuur van het gemeengevaarlijke delict (zie ook
hierboven bij vragen 5 en 6). Onderscheid kan dan worden gemaakt tussen
opzettelijk en culpoos veroorzaken van gevaar en daarbinnen kan worden
gedifferentieerd naar de ingetreden gevolgen (enkel gevaar, letsel of dood). Deze
gevolgen zijn geobjectiveerd, en dus, anders dan in art. 6 WVW 1994, aan ieder
schuldverband onttrokken: opzet noch culpa hoeft gericht te zijn op het
veroorzaken van een ongeval, laat staan letsel of de dood. De lichtste variant is
dan culpoos gevaar veroorzaken, waarbij intreding van een ernstig gevolg
strafverzwarend werkt. Aldus wordt ruimte gecreëerd voor een hoger
strafmaximum voor gevallen die nu onder art. 5 WVW 1994 worden geschaard
terwijl er geen sprake is van aanmerkelijke schuld aan het ernstige gevolg.
8.

De straftoemeting ter zake van een deel van de ernstige verkeersdelicten
wordt genormeerd in richtlijnen en oriëntatiepunten. Dat geldt in het
bijzonder voor overtredingen van artikel 6 en artikel 8 WVW 1994. Vindt U
deze normering in richtlijnen en oriëntatiepunten adequaat wat betreft
grondslag en inhoud? Zo nee, wat zou er moeten veranderen?
348

Alle respondenten, op één na (zie hieronder), vinden het bestaan van de
oriëntatiepunten een goede zaak met het oog op de rechtsgelijkheid en
rechtseenheid. Tegelijkertijd wordt benadrukt dat het om oriëntatiepunten gaat,
waarvan dus moet kunnen worden afgeweken, zodat uiteindelijk maatwerk kan
worden geleverd. Alle respondenten uit de rechterlijke macht gebruiken de
oriëntatiepunten ook als uitgangspunt; sommigen geven aan er in het vonnis of
arrest altijd expliciet naar te verwijzen. Daarbij wordt opgemerkt dat ook wanneer
niet naar de oriëntatiepunten wordt verwezen, dat niet wil zeggen dat de rechter
ze niet heeft gebruikt.
Op de grondslag van richtlijnen en oriëntatiepunten zijn vooral de
respondenten vanuit de rechterlijke macht en het Openbaar Ministerie ingegaan.
Alle respondenten uit de zittende magistratuur vinden de grondslag - de wijze van
totstandkoming – adequaat. De oriëntatiepunten worden op voorstel van de
landelijke Commissie Rechtseenheid vastgesteld door het LOVS (Landelijk Overleg
Vakinhoud Strafrecht). Na een eerste consultatieronde onder de rechters wordt
een concept opgesteld waarop weer gereageerd kan worden. Al deze
respondenten zijn van mening dat er voldoende ruimte is voor inbreng en zij
kunnen zich vinden in deze gang van zaken. Wel is de ervaring van één de
respondenten dat rechters vaak weinig tijd hebben om zich in de materie te
verdiepen; en het kost veel tijd om op de details uit een concept in te gaan (R3).
Een andere respondent benadrukt dat de vaststelling van de oriëntatiepunten
gebaseerd zou moeten zijn op gedegen empirisch onderzoek, onder andere van
de feitelijke straftoemeting. Vaststelling enkel op basis van de ervaring van de
mensen die bij de totstandkoming zijn betrokken, acht hij onvoldoende (R2). Deze
respondent vindt ook dat de oriëntatiepunten ‘volgend’, beschrijvend moeten
zijn. Anders dan richtlijnen voor het Openbaar Ministerie, past een normerende
invloed niet bij de positie van rechters; rechters moeten geen regels maken, maar
beslissen in concrete gevallen. De praktijk van de straftoemeting moet zijn weg
vinden naar de oriëntatiepunten en niet omgekeerd. Als bijvoorbeeld een
algemene trend zichtbaar is dat voor een bepaald delict zwaarder wordt gestraft,
moet dat verdisconteerd worden in de oriëntatiepunten. Een andere respondent
uit de zittende magistratuur heeft zelf wel eens gedacht aan de mogelijkheid tot
instelling van een raad voor de straftoemeting, naar het model van de
Amerikaanse en Engelse sentencing commissions en councils (R1). Toch lijkt hem
dat niet verstandig, omdat daarmee eerder van politieke beïnvloeding sprake kan
zijn. Om dezelfde reden is hij er geen voorstander van de oriëntatiepunten in een
AMvB neer te leggen. Hij acht het een goede zaak dat het in wezen om een soort
vrijwillige uitgangspunten gaat die betrekkelijk consensueel worden vastgesteld.
Eén van de respondenten vanuit het Openbaar Ministerie is van mening dat
de oriëntatiepunten geen goede grondslag hebben (O5). De oriëntatiepunten
349

worden vastgesteld door het LOVS (Landelijk Overleg Vakinhoud Strafsectoren) en
die naam suggereert dat het LOVS bestaat uit mensen die vanuit de vakinhoud tot
afspraken komen over de oriëntatiepunten. Maar misschien hebben uiteindelijk
zo’n 100 tot 150 van de 1000 strafrechters zich uitgelaten over die
oriëntatiepunten. En het zijn nog steeds managers - mensen die zelf geen of
vrijwel geen zittingen doen - die in het LOVS zitten. De legitimiteit van de
oriëntatiepunten ontbreekt volgens deze respondent omdat de achterban slechts
zeer selectief wordt geraadpleegd en omdat niet mensen uit die achterban in het
LOVS zitten, maar de leidinggevenden. Aan de oriëntatiepunten kleeft verder het
algemene gevaar dat zij te gemakkelijk worden gevolgd door jonge rechters die er
veel houvast aan ontlenen, terwijl juist verkeerszaken om maatwerk vragen. Deze
respondent gelooft ook niet zo sterk in rechtsgelijkheid en rechtseenheid bij met
name verkeersdelicten omdat het bijzonder ingewikkeld is om vast te stellen
wanneer precies de omstandigheden van het geval dezelfde zijn als in een ander
geval. In plaats van voor oriëntatiepunten zou hij eerder pleiten voor een soort
bandbreedte waarbinnen de straftoemeting zich zou moeten ontwikkelen. Deze
respondent heeft minder moeite met de richtlijnen van het Openbaar Ministerie,
omdat deze via de minister van Veiligheid en Justitie uiteindelijk een
democratische legitimatie krijgen via het parlement.
De richtlijnen voor het Openbaar Ministerie worden vastgesteld door het
college van procureurs-generaal. Het college wordt daarin geadviseerd door een
commissie richtlijnen en – voor zover het gaat om verkeersdelicten – door een
verkeerscommissie. Een respondent vanuit het Openbaar Ministerie vindt dat de
richtlijnen aldus op een weloverwogen wijze tot stand komen (O1). Deze
respondent merkt voorts op dat de richtlijnen in een aantal gevallen een sturende
werking proberen te hebben richting de straftoemeting door de rechter. Zo zette
het Openbaar Ministerie enige tijd geleden, na aanpassing van de richtlijn, bij art.
8 WVW 1994, rijden onder invloed, in op een hogere strafeis. Vervolgens wordt
na zo’n wijziging gekeken of het nieuwe beleid effect heeft gehad op de
straftoemeting door de rechter. Wanneer dat niet zo is, of slechts deels, kan dat
ertoe leiden dat de richtlijn weer wat wordt bijgesteld omdat het geen zin heeft
aan strafeisen vast te houden die geen weerklank blijken te vinden in de
strafoplegging.
Enkele respondenten hebben geen (uitgesproken) opvatting over de inhoud van
de oriëntatiepunten en/of richtlijnen (O5, E5, E1). Veel respondenten achten de
inhoud van de oriëntatiepunten en richtlijnen in het algemeen adequaat (R1, R5,
R3, R4, O4, O1, O3, O2, A3, E2). Eén van de respondenten uit de rechterlijke
macht merkt op dat de oriëntatiepunten bij verkeersdelicten zeer fijnmazig zijn in
vergelijking met oriëntatiepunten bij andere delicten (R4). Nog verdere
350

differentiatie naar relevante factoren – bijvoorbeeld of de verdachte
doordrongen is van de ernst van het feit – lijkt deze respondent niet verstandig.
Enkele respondenten merken wel op dat recidive een belangrijkere rol zou mogen
spelen in de oriëntatiepunten (R2, O4, E2; zie ook hierna bij art. 8 WVW 1994). In
enkele gesprekken komt naar voren dat de oriëntatiepunten zich over sommige
onderwerpen niet of niet duidelijk genoeg uitlaten. De oriëntatiepunten bieden
niet altijd een goed handvat bij de keuze tussen een gevangenisstraf en een
taakstraf, terwijl dat – zeker bij art. 6 WVWV 1994 zaken – vaak een belangrijk
discussiepunt is in raadkamer (E1). Een andere respondent gaat in op het al dan
niet opleggen van de ontzegging van de rijbevoegdheid (E3). Vaak speelt daarbij
de vraag of iemand zijn rijbewijs nodig heeft voor zijn werk of anderszins. Deze
respondent denkt dat het goed zou zijn als de oriëntatiepunten een kader geven
voor het wegen van deze factor. Dat zou ook kunnen omdat het hier om een
afweging gaat die betrekkelijk standaard is: iemand heeft zijn rijbewijs nodig
versus ‘en toch moet je deze straf hebben’. Dat is een eenvoudiger afweging dan
wanneer het gaat om het wel of niet opleggen van een gevangenisstraf, waarbij
veel meer omstandigheden een rol kunnen spelen. Een respondent, ten slotte,
vindt het een leemte dat er geen oriëntatiepunten zijn voor allerlei vormen van
gevaarlijk rijgedrag, in het bijzonder ernstige snelheidsovertredingen (R2).
Sommige respondenten vinden de in de oriëntatiepunten geïndiceerde
straffen in het algemeen aan de lage kant (E4, A2). Eén van deze respondenten
oppert de gedachte om als uitgangspunt op de helft van het strafmaximum te
gaan zitten, hetgeen nu bij de meeste delicten niet het geval is (E4). Ook een
andere respondent wijst op de relatie tussen de strafmaxima en de
oriëntatiepunten. Deze respondent noemt de oriëntatiepunten wel adequaat
gelet op de huidige strafmaxima. Het strafmaximum bij sommige delicten, in het
bijzonder bij art. 7 WVW 1994, zou echter verhoogd moeten worden en dat zou
ook moeten leiden tot verhoging van de oriëntatiepunten (O2).
Enkele respondenten hebben opmerkingen bij de oriëntatiepunten voor art. 6
WVW 1994. Een respondent vanuit de advocatuur vindt de oriëntatiepunten voor
de lichtere gevallen van schuld adequaat, maar het oriëntatiepunt voor de
zwaarste gevallen van schuld, ook als het geen roekeloosheid als bedoeld in lid 2
van art. 175 WVW 1994 is, te laag (A4). Een andere respondent vindt daarentegen
dat de oriëntatiepunten bij de lagere schuldgradaties te ver van het
strafmaximum afzitten. Als voorbeeld wordt genoemd dood door schuld waarbij
sprake is van ‘ernstige schuld’ en de dader onder invloed was. Deze respondent
vindt dat het bijbehorende oriëntatiepunt – zes maanden gevangenisstraf en
twee jaar ontzegging van de rijbevoegdheid – erg ver afstaat van het wettelijke

351

strafmaximum van vier en een half jaar gevangenisstraf en ontzegging van de
rijbevoegdheid voor vijf jaar (E4).
In sommige interviews komt de in de oriëntatiepunten en richtlijn
gemaakte onderverdeling in schuldgradaties (aanmerkelijke schuld, ernstige
schuld, zeer hoge mate van schuld; voor roekeloosheid bestaat geen afzonderlijk
oriëntatiepunt) aan de orde. Eén van de experts acht het een goede zaak dat niet
meer wordt aangeknoopt bij het ‘uiterlijk’ onvoorzichtige of zeer onvoorzichtige
gedrag, maar bij de gradatie van schuld (E3). Gedrag kan naar uiterlijke
maatstaven bijvoorbeeld zeer onvoorzichtig zijn, maar daarmee hoeft de schuld
nog niet zeer ernstig te zijn. Een kwestie die in enkele interviews aan de orde
werd gesteld, is de vraag of deze gradaties voldoende houvast bieden. Een
respondent vanuit de rechterlijke macht is van mening dat de categorisering goed
werkbaar is als je maar voldoende zaken doet en de jurisprudentie bijhoudt (R5).
Eén van de experts denkt daarentegen dat de gemaakte onderverdeling in
schuldgradaties niet eenvoudig is toe te passen (E3) omdat het zulke abstracte
termen zijn. Daaraan zou meer inhoud kunnen worden gegeven door in de
oriëntatiepunten ook voorbeelden van de verschillende schuldgradaties op te
nemen. Enkele andere respondenten denken dat een dergelijke concretisering
wel enig houvast kan bieden, maar toch niet veel, omdat de gradaties toch lastig
van elkaar zijn te onderscheiden en het zo sterk afhangt van de details van een
zaak (O2, O3, A1). Een respondent vanuit de rechterlijke macht denkt dat het juist
om die reden raadzaam zou zijn een soort databank van uitspraken te hebben
(R2). Bij elke categorie worden bijvoorbeeld vijf tot tien uitspraken van de
afgelopen twee jaar gezocht en dat bestand moet dan steeds worden
‘opgeschoond’. De rechter kan de door hem te behandelen zaak vervolgens
vergelijken met de in de databank opgenomen zaken: lijkt mijn zaak op zaken
waarin twee jaar gevangenisstraf is opgelegd of lijkt de zaak meer op zaken
waarin een lagere straf is opgelegd?
Vanuit het Openbaar Ministerie is opgemerkt dat de richtlijnen in hun
omschrijving van de schuldgradaties soberder zijn geworden (O1, O3). Vroeger
werden juist voorbeelden in de richtlijnen opgenomen; nu is het beleid om de
richtlijnen compacter te houden. Eén van deze respondenten zegt er goed mee
uit de voeten te kunnen (O3). Op een A4-tje staan de uitgangspunten en op het
intranet wordt verwezen naar ander materiaal, waaronder jurisprudentie.
Bovendien vindt regelmatig strafmaatoverleg plaats, onder meer over gevoelige
art. 6 zaken.
Ook over de oriëntatiepunten bij art. 8 WVW 1994 zijn enkele specifieke
opmerkingen gemaakt. Het toepasselijke oriëntatiepunt hangt primair af van de
schaal waarbinnen het gemeten adem- of bloedalcoholgehalte valt; hoe hoger het
352

gehalte, des te hoger de schaal en daarmee de straf. Enkele respondenten vanuit
de advocatuur spreekt de duidelijkheid van deze oriëntatiepunten aan (A5, A1).
Een andere respondent uit de advocatuur vindt de boetes behoorlijk hoog (A3) en
benadrukt dat bij de oplegging van een boete – en hetzelfde geldt voor de
ontzegging van de rijbevoegdheid - rekening moet worden gehouden met de
persoonlijke omstandigheden van de verdachte. Een andere respondent vindt de
boetes aan de lage kant, zeker voor de meer kapitaalkrachtigen (E4).
Bij (relevante) recidive is het oriëntatiepunt van de naast hogere schaal van
toepassing. Een deel van de respondenten is van mening dat de factor recidive
zwaarder zou moeten wegen (R2, O4, A4, A2, E3). Nu zijn de oriëntatiepunten te
veel gefixeerd op het gemeten gehalte, terwijl het uiteindelijk toeval kan zijn of
het gehalte net binnen de ene dan wel de andere schaal valt. Denkbaar is dat bij
recidive standaard een onvoorwaardelijke ontzegging van de rijbevoegdheid
wordt opgelegd (E3). Ook vinden sommige respondenten dat in ernstige gevallen
een gevangenisstraf op zijn plaats zou zijn (R2, E4).
9.

Op doorrijden na een ongeval staat maximaal drie maanden gevangenisstraf
(artikel 7 lid 1 jo. 176 lid 4 WVW 1994). Dikwijls bestaat aan het begin van
het strafvorderlijk onderzoek slechts een verdenking wegens doorrijden na
ongeval, ook als dat ongeval ernstige gevolgen heeft gehad. Zou het, mede in
verband met mogelijkheden om ernstige verkeersdelicten op te helderen,
wenselijk zijn dat bij verdenking wegens doorrijden na een ongeval meer
opsporingsbevoegdheden ter beschikking staan? Zo ja, welke?

Een groot deel van de respondenten beantwoordt deze vraag niet in
bevestigende zin. Sommigen hebben eenvoudig geen opvatting over deze kwestie
(E1, E3, A3); anderen, waaronder een deel van de rechters, de advocaten en de
experts (R4, R1, R5, A4, A1, E2, E4, E5) hebben niet zelf de ervaring of kennen niet
het geluid dat er behoefte bestaat aan meer processuele bevoegdheden. De
rechters onder deze respondenten wijzen er wel op dat zij vanzelfsprekend alleen
te maken krijgen met zaken waarin er een verdachte is en een eventueel tekort
aan bevoegdheden er kennelijk niet aan in de weg heeft gestaan de zaak voor de
rechter te brengen. Een respondent vanuit de advocatuur geeft expliciet aan
tegen een uitbreiding van de opsporingsbevoegdheden te zijn (A5).
In het bijzonder respondenten van het Openbaar Ministerie, maar ook
enkele anderen, geven aan dat er behoefte bestaat aan bepaalde
opsporingsbevoegdheden – bevoegdheden die er nu niet zijn omdat overtreding
van art. 7 WVW 1994 geen feit is waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaan.
Enkele respondenten opperen de mogelijkheid – in combinatie met een verhoging
van het strafmaximum – om van overtreding van art. 7 WVW 1994 een voorlopige
353

hechtenis feit te maken (O1, O3, O5). Wat betreft concrete bevoegdheden wijzen
enkele respondenten erop dat aanhouding (buiten heterdaad) mogelijk zou
moeten zijn (O1, O2, R2, A2). Nu kan enkel een verzoek aan de verdachte worden
gericht om zich te melden op het politiebureau. Door een respondent uit de
zittende magistratuur wordt aangegeven dat de politie een bevel tot
medewerking aan een ademanalyse moet kunnen geven (R2). Door respondenten
van het Openbaar Ministerie (O1, O4, O3), en ook door een enkele rechter (R3),
wordt in het bijzonder gewezen op de bevoegdheid om camerabeelden op te
vragen; bij een verdenking van schending van art. 7 WVW 1994 kan dit opvragen
naar huidig recht alleen met een machtiging van de rechter-commissarisdoor (art.
126nd lid 6 Sv). Daarnaast wordt het vorderen van telefoongegevens (art. 126n
Sv) genoemd (O4, O3). Volgens één van de respondenten zou de uitbreiding van
bevoegdheden niet alleen moeten gelden in situaties waarbij iemand om het
leven is gekomen of letsel heeft bekomen, maar ook wanneer het om het
veroorzaken van schade gaat (O1).
Een ander punt dat wordt genoemd betreft een verzwaring van de
verplichting voor een eigenaar van een voertuig of de kentekenhouder om,
wanneer met het voertuig een strafbaar feit is begaan, de bestuurder bekend te
maken (O2). Schending van die verplichting is naar huidig recht een overtreding
met een lichte strafbedreiging (maximaal twee maanden hechtenis of een
geldboete, art. 165 jo. 177 WVW 1994). Wanneer sprake is van een ongeval
waarbij iemand om het leven is gekomen of letsel heeft bekomen, zou dit feit een
misdrijf moeten zijn met een hogere strafbedreiging. De respondent wijst er in dit
verband op dat in het huidige verkeer het te gemakkelijk is voor bestuurders om
zich na een ongeval terug te trekken in de anonimiteit.
10. Zijn er onderwerpen die de straftoemeting inzake ernstige verkeersdelicten
dan wel het juridisch kader van de ernstige verkeersdelicten betreffen die in
het voorgaande niet aan de orde zijn gekomen en waar U iets over wilt
zeggen?
Een groot deel van de respondenten vestigde bij deze vraag de aandacht op
aspecten van de verhouding tussen het strafrechtelijke en bestuursrechtelijke
sanctiestelsel. Een expert begon er zelfs al over bij de voorvragen (E4). Hoewel
deze opmerkingen de onderzoeksvragen strikt genomen in zekere zin te buiten
gaan, besteden wij er toch aandacht aan, mede omdat zo veel respondenten uit
eigen beweging over dit thema begonnen.
Een respondent uit de hoek van de advocatuur merkt op dat
bestuursrechtelijke sancties er bij de afdoening van verkeersfeiten dikwijls veel
meer inhakken dan de strafrechtelijke sancties. Hij noemt daarbij het inmiddels
354

afgeschafte alcoholslotprogramma, maar ook het onderzoek door een psychiater
en de consequenties die daar aan vast kunnen zitten. Naar zijn mening zou het
mooi zijn om tot een systeem te komen waarbij één instantie en dan bij voorkeur
de onafhankelijke rechter bepaalt op welke wijze op bepaald verkeersgedrag
wordt gereageerd. Nu is het zo dat ook als je een rechter er van overtuigt dat een
ingevorderd rijbewijs terug moet naar de verdachte, dat rijbewijs al bij het CBR
kan liggen, en dan gaat het niet terug (A3). In dezelfde zin oordeelt een tweede
respondent uit de advocatuur; deze krijgt het gevoel dat iemand dubbel wordt
bestraft. En hij vindt de bestuurlijke sancties vaak te zwaar (A2) Een derde
respondent uit de hoek van de advocatuur vindt het bestuursrecht bij first
offenders veel te streng (A4). Ook deze respondent zou tot één systeem willen
komen, en de beslissing dan bij voorkeur bij de strafrechter neer willen leggen.
Een respondent uit het Openbaar Ministerie waardeert de beoordeling van de
rijvaardigheid door het bestuur, los van het strafrecht, positief; dat zou zelfs nog
strenger mogen (O5). Een andere respondent uit het Openbaar Ministerie betrekt
de bestuursrechtelijke sanctionering bij zijn oordeel over het niveau van
straftoemeting bij rijden onder invloed en vindt dat niveau mede tegen deze
achtergrond adequaat (O2). Toch vindt ook deze respondent dat de wetgever zich
over de verhouding tussen beide stelsels moet buigen; dragend argument is dat
het systeem onsamenhangend is geworden.
Ook één van de experts waardeert de strenge bestuursrechtelijke
benadering van de rijvaardigheid in beginsel positief, maar vestigt er de aandacht
op dat als iemand toch blijft rijden het strafrecht weer aan zet is. En dan is de
wettelijke maximumstraf en de feitelijk opgelegde straf laag (E4). Deze
respondent gaat ook in op de recidiveregeling ernstige verkeersdelicten; hij vraagt
zich af of deze regeling internationaalrechtelijk te handhaven is. De uitvoering van
de regeling zou moeten worden toevertrouwd aan de strafrechter en dat zou ook
moeten gelden voor de EMA. Ook een puntenstelsel rijbewijzen zou voor deze
respondent als alternatief voor de recidiveregeling het overdenken waard zijn.
Een respondent uit het Openbaar Ministerie geeft aan dat bij het
formuleren van de strafeis geen rekening wordt gehouden met de omstandigheid
dat op een feit ook langs bestuursrechtelijke weg wordt gereageerd (O1). Een
respondent uit de hoek van de advocatuur ziet (na het alcoholslotprogramma) dat
de strafrechter de bestuurlijke sanctie soms wel mee wil wegen, maar daar maar
beperkte mogelijkheden toe heeft (A4). Ook een andere respondent uit de
advocatuur ziet dat met dergelijke verweren soms rekening wordt gehouden (A5).
Die analyse vindt bevestiging in een vraaggesprek met een respondent uit de
zittende magistratuur: het bedrag dat voor een cursus is betaald wordt niet van
de boete afgetrokken, maar er wordt wel rekening gehouden met ‘het
totaalplaatje’ (R3).
355

Ook op de afdoening van verkeersdelicten via het bestuursrecht wordt
kritiek geuit. Door deze wijze van handhaving geeft de wetgever volgens deze
respondent ten onrechte het signaal af dat het bij deze verkeersdelicten om
bagatellen zou gaan. Deze respondent ziet dat als de fundamentele oorzaak van
het in het slop raken van de verkeershandhaving (O5). Een respondent uit de
zittende magistratuur signaleert dat boetes die via het bestuursrecht worden
opgelegd niet aan een persoon zijn gekoppeld en derhalve bij recidive geen rol
kunnen spelen (R2). Deze respondent zou veel zien in een wijze van flitsen waarbij
de bestuurder zichtbaar is. Ook een respondent uit het Openbaar Ministerie gaat
op dit aspect in (O4). Deze respondent wil bestuurlijk afgedane overtredingen
meewegen, maar als betrokkene zegt dat deze door een ander zijn begaan is dat
lastig.
Een andere respondent stelt een concreet afstemmingsprobleem aan de
orde. Een beslissing tot ongeldigverklaring van het rijbewijs wordt door het CBR
toegezonden, niet betekend. Dat brengt mee dat in de strafzaak het weten of
redelijkerwijs moeten vermoeden van de ongeldigverklaring in veel gevallen niet
te bewijzen is (O1).

6.

Tot slot

In dit hoofdstuk zijn de belangrijkste bevindingen weergegeven uit de interviews
die in het kader van dit onderzoek zijn gehouden. Op basis van de voorgaande
hoofdstukken en dit hoofdstuk zullen in het volgende, afsluitende hoofdstuk
antwoorden worden geformuleerd op de onderzoeksvragen.

356

Hoofdstuk 5

Conclusies en aanbevelingen

Prof. mr. B.F. Keulen
Mr. A. Postma
Prof. mr. H.D. Wolswijk
1.

Inleiding

In het inleidende hoofdstuk is geschetst tegen welke achtergrond het
onderhavige onderzoek is aanbesteed, en welke probleemstelling en
onderzoeksvragen daarin centraal staan. Het tweede hoofdstuk bevat een
overzicht van de strafbaarstellingen die in dit onderzoek aan de orde zijn en van
het kader voor straftoemeting dat bij een veroordeling wegens deze
strafbaarstellingen van toepassing is. In dat hoofdstuk zijn ook wijzigingen in deze
strafbaarstellingen en in het kader voor straftoemeting die voor dit onderzoek
relevant zouden kunnen zijn in kaart gebracht. In het derde hoofdstuk zijn de
resultaten weergegeven van het onderzoek naar de straftoemeting bij ernstige
verkeersdelicten dat de kern vormt van dit onderzoek. Het vierde hoofdstuk geeft
de belangrijkste bevindingen weer uit de interviews die in het kader van dit
onderzoek zijn gehouden.
In dit hoofdstuk zullen op basis van de voorgaande hoofdstukken
antwoorden worden geformuleerd op de onderzoeksvragen die in het eerste
hoofdstuk verwoord zijn. Daarbij zal het verband met de voorgaande
hoofdstukken worden aangegeven door verwijzingen naar hoofdstukken en
paragrafen. Waar het de bevindingen uit de interviews betreft zullen niet de
opvattingen van specifieke respondenten worden vermeld; daarvoor zij de lezer
verwezen naar het vierde hoofdstuk.
2.

De hoogte van de opgelegde straffen

2.1

Inleiding

De eerste onderzoeksvraag luidt:
1.

Wat kan op basis van de geselecteerde strafzaken worden gezegd over de
straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten? Wat kan, in het bijzonder,
worden gezegd over de invloed die een bewezenverklaring van opzet of
schuld aan een al dan niet gerealiseerd gevolg, de ernst van de gevolgen
357

(schade, letsel, overlijden) en het onder invloed verkeren van de dader (en
eventueel het promillage) op de straftoemeting hebben?
In dit onderzoek zijn in totaal 314 strafzaken onderzocht. Die strafzaken zijn
onderverdeeld in 17 categorieën die zijn samengebracht in 3 subgroepen. De
eerste subgroep betreft de verkeersdelicten met ernstige gevolgen. Daaronder
vallen 6 categorieën. De tweede subgroep betreft ernstige verkeersdelicten
waarbij wel van gevaarzetting of bedreiging van een persoon sprake is geweest,
maar die zonder ernstige gevolgen zijn gebleven. Daaronder ressorteren 5
categorieën. De derde subgroep bevat ernstige verkeersdelicten waarbij niet van
ernstige gevolgen, gevaar daarvoor of bedreiging van een persoon sprake behoeft
te zijn geweest. Daaronder ressorteren de overige 6 categorieën (zie voor een
overzicht in een tabel hoofdstuk 3, par. 1).
De strafzaken zijn geselecteerd uit op www.rechtspraak.nl gepubliceerde
jurisprudentie. Een voordeel daarvan is dat in veel gevallen betrekkelijk
eenvoudig verschillende rechterlijke oordelen in dezelfde strafzaak konden
worden achterhaald. Dat draagt bij aan een beter beeld van de straftoemeting ter
zake van ernstige verkeersdelicten. Een voordeel is ook dat een ieder de
vonnissen en arresten die wij hebben geselecteerd zelf na kan lezen. Tegelijk
brengt deze wijze van selectie ook een vertekening mee van het beeld dat zou
resulteren bij analyse van het complete aanbod van strafzaken waarin wegens de
in dit onderzoek betrokken ernstige verkeersdelicten is veroordeeld. Rechtbanken
en gerechtshoven beslissen zelf of zij een vonnis of arrest publiceren, en voeren
daar een verschillend beleid in.
Bij de selectie van strafzaken die in elk van de 17 rubrieken zijn opgenomen
speelde verder het probleem dat in veel gevallen niet alleen maar één ernstig
verkeersdelict ten laste is gelegd. Een poging tot doodslag in het verkeer,
bijvoorbeeld, kan het resultaat zijn van een achtervolging door de politie naar
aanleiding van een inbraak. Zaken waarin de opgelegde straffen zozeer mede
door andere misdrijven zijn bepaald dat zij weinig meer zeggen over de
straftoemeting ter zake van het betreffende verkeersdelict, zijn in dit onderzoek
bij voorkeur niet meegenomen. Dat kan ook tot een vertekening van het beeld
van de straftoemeting hebben geleid.
Ook de omvang van het onderzoek ten slotte maakt het niet mogelijk het
beeld van de straftoemeting ter zake van ernstige verkeersdelicten dat uit dit
onderzoek naar voren komt als representatief aan te merken. Het gaat om 314
strafzaken, verdeeld over 17 rubrieken van verschillende grootte; een deel van
die rubrieken betreft daarbij zeer verschillende strafbare feiten. Dat alles dient bij
het waarderen van het beeld dat uit het navolgende naar voren komt, in het
achterhoofd te worden gehouden. Teneinde meer zicht te krijgen op de
358

representativiteit van de selectie strafzaken die in dit onderzoek betrokken is en
het beeld dat daaruit naar voren komt, is aan de respondenten de vraag
voorgelegd of het beeld inzake de straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten dat
uit het derde hoofdstuk naar voren komt, in het bijzonder waar het artikel 6 WVW
1994 betreft (de categorieën 4, 5 en 6), naar hun oordeel representatief was. De
antwoorden op die vraag duiden erop dat het beeld waar het de zwaardere
delicten betreft redelijk spoort met het beeld dat de respondenten daar van
hebben (hoofdstuk 4, paragraaf 4.2).
2.2

Ernstige verkeersdelicten met ernstige gevolgen

Uit het onderzoek naar de straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten met
ernstige gevolgen kan worden afgeleid dat bij een combinatie van zeer ernstige
gevolgen (fataal of zwaar lichamelijk letsel) en een hoge schuldgraad (opzet of
roekeloosheid), de oplegging van een (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf
het uitgangspunt is.111 In de zaken die in deze subgroep vallen zijn de hoogste
gevangenisstraffen opgelegd in gevallen waarin het verkeersongeval heeft geleid
tot de dood van een ander. Bij doodslag gaat het dan om straffen tot maximaal
tien jaar gevangenisstraf; bij dood door schuld bestaande in roekeloosheid om
straffen tot maximaal acht jaar gevangenisstraf en bij straffen wegens dood door
schuld niet bestaande in roekeloosheid om straffen tot maximaal vier jaar en zes
maanden gevangenisstraf. Enkel in zeer uitzonderlijke gevallen wijkt de rechter
van dat uitgangspunt af en kiest hij voor een andere strafmodaliteit dan de
gevangenisstraf.
Bij de lagere schuldgraad, van schuld niet bestaande in roekeloosheid, blijkt
van betekenis te zijn – in lijn met de LOVS-oriëntatiepunten die golden tot 18
november 2016 – of de verdachte ten tijde van het strafbare verkeersgedrag al
dan niet onder invloed verkeerde dan wel niet heeft voldaan aan een bevel mee
te werken aan het daarop betrekking hebbende onderzoek. Bij een combinatie
van schuld, kortweg drug- of alcoholgebruik en zeer ernstige gevolgen (fataal of
zwaar lichamelijk letsel) is eveneens het uitgangspunt dat een (deels)
onvoorwaardelijke gevangenisstraf wordt opgelegd. Is daarentegen geen drug- of
alcoholgebruik vastgesteld dan blijkt de rechter in de onderzochte gevallen
meestal een taakstraf op te leggen (gekoppeld aan een voorwaardelijke
gevangenisstraf), ook bij dodelijk letsel. Daarbij wordt ter nuancering opgemerkt
dat de hoogste straf die is opgelegd bij een dergelijk feitencomplex illustreert dat
111

Waar hierna wordt gesproken van een vrijheidsbenemende sanctie (gevangenisstraf of hechtenis),
wordt daarmee, tenzij anders aangegeven, een onvoorwaardelijke sanctie bedoeld.

359

de rechter ook dan in een ernstig geval wel overgaat tot oplegging van een lange
gevangenisstraf.
In de overige (sub)categorieën is telkens het ingetreden gevolg minder
ernstig en/of is sprake van een lagere schuldgraad. Dit weerspiegelt zich in de
strafmodaliteit die de rechter in de regel blijkt te kiezen. Bij art. 5 WVW 1994 is
dit een taakstraf of geldboete. In die gevallen kan het gaan om zeer ernstige
gevolgen, maar is niet bewezen verklaard dat de verdachte opzet heeft op of
aanmerkelijke schuld heeft aan de intreding van die gevolgen. In de twee
strafzaken waarin de verdachte is veroordeeld tot hechtenis, is hij daarnaast tot
gevangenisstraf veroordeeld voor misdrijven. Bij mishandeling – pijn of licht
letsel, hoge schuldgraad – is in één geval een onvoorwaardelijke gevangenisstraf
opgelegd. Daartegenover staan drie strafzaken waarin de rechter is gekomen tot
het opleggen van ofwel een taakstraf ofwel een geheel voorwaardelijke
hoofdstraf. De hoogste straffen die zijn opgelegd bij mishandeling en
overtredingen van art. 5 WVW 1994 illustreren dat ook bij deze categorieën
vrijheidsstraffen worden opgelegd, zij het dat deze – met name bij
laatstgenoemde overtredingen – van relatief korte duur zijn.
In vrijwel alle zaken heeft de rechter als bijkomende straf een rijontzegging
opgelegd, bijna altijd (deels) onvoorwaardelijk. De uitzonderingen betreffen
gevallen waarin een overtreding van art. 5 WVW 1994 leidt tot (zwaar) lichamelijk
letsel bij een ander; de rechter heeft in de helft van die strafzaken een
rijontzegging opgelegd, waarvan slechts één keer onvoorwaardelijk. Bij elk van de
categorieën speelt de verbeurdverklaring een beperkte rol in de strafoplegging.
Dat kan verschillende redenen hebben. Zo kan de auto bij het ongeval ernstig
beschadigd zijn geraakt, of toebehoren aan een derde.
2.3

Ernstige verkeersdelicten met gevaarzetting voor of bedreiging van een
concreet persoon

De straftoemeting in de verschillende categorieën die tot deze subgroep behoren
sluit aan bij de ordening die volgt uit de wettelijke strafmaxima. Met andere
woorden: hoe hoger de strafbedreiging, hoe zwaarder de strafmodaliteit is die
het frequentst wordt opgelegd en hoe zwaarder de hoogst opgelegde hoofdstraf
is. Hieronder wordt die rangschikking van hoog naar laag gevolgd.
Bij poging tot doodslag blijkt de rechter in de regel een onvoorwaardelijke
gevangenisstraf op te leggen, die van forse duur kan zijn. Daarbij moet echter wel
worden opgemerkt dat de bestraffing in deze zaken zeer vaak – in 32 van de 35
uitspraken – betrekking heeft op een samenstel van misdrijven, te weten
meervoudige poging tot doodslag of enkelvoudige poging tot doodslag in
360

combinatie met andere misdrijven. Tegelijkertijd is het zo dat de rechter in de drie
zaken waarin uitsluitend is veroordeeld voor enkelvoudige poging tot doodslag,
telkens een (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf heeft uitgesproken. Bij
poging tot zware mishandeling legt de rechter in het merendeel van de gevallen
ook een (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf op. Is geen sprake van
voorbedachte raad of is het geweld niet gericht tegen een politieambtenaar dan
blijkt de rechter ook geregeld te kiezen voor het opleggen van een andere
hoofdstraf.
Bedreiging is een misdrijf tegen de persoonlijke vrijheid. Een uitvloeisel
daarvan is dat de verdachte een andersoortig verwijt wordt gemaakt dan bij
poging tot doodslag respectievelijk zware mishandeling. In de verkeerscontext
behelst het verwijt telkens dat het verkeersgedrag van verdachte zodanig is
geweest dat bij een ander in redelijkheid de vrees kon ontstaan dat hij of zij zwaar
lichamelijk letsel zou kunnen oplopen onderscheidenlijk het leven zou kunnen
verliezen, en dat het opzet van de verdachte gericht is geweest op het kunnen
ontstaan van bedoelde redelijke vrees. In dergelijke gevallen blijkt de rechter in
de regel te kiezen voor een gevangenisstraf of taakstraf. De hoogste
gevangenisstraf die is opgelegd, is aanmerkelijk lager dan de hoogste straffen die
naar voren komen in de verschillende subcategorieën van poging tot zware
mishandeling. Het huidige oriëntatiepunt voor straftoemeting bij bedreiging
bestaande in inrijden op een persoon indiceert dat in een dergelijk geval een
gevangenisstraf van 4 maanden wordt opgelegd. Dit oriëntatiepunt dateert van
na de veroordelingen in de onderzochte zaken. Hoewel niet elk van deze zaken
draait om het inrijden op een persoon kan worden geconstateerd dat in 9 van de
10 zaken een straf is opgelegd die lager is dan 4 maanden gevangenisstraf.
Bij overtredingen van art. 5 WVW 1994 zonder ernstige gevolgen vertoont
de straftoemeting een rijk geschakeerd beeld. Dat spoort met de omstandigheid
dat de ernst van deze overtreding, zoals verderop in deze samenvatting nog zal
blijken, sterk uiteen kan lopen. In de onderzochte zaken heeft de rechter het
frequentst hechtenis opgelegd (7 maal), maar hij is bijna even vaak gekomen tot
een geldboete (6 maal). Opgemerkt moet worden dat in niet minder dan 15 van
de in totaal 20 zaken de rechter behalve voor art. 5 WVW 1994 de verdachte ook
voor één of meer andere (ernstige) delicten heeft veroordeeld. Nu art. 5 WVW
een overtreding is, legt de rechter in dergelijke gevallen een separate straf op
voor de schending van art. 5 WVW 1994. Wat hoe dan ook opvalt, is dat in alle
zaken waarin de rechter hechtenis heeft opgelegd, telkens sprake is van
meerdaadse samenloop (vrijwel altijd met misdrijven). In 4 van die 7 zaken heeft
de rechter de wettelijke bovengrens opgezocht door de maximale hechtenis van 2
maanden op te leggen. In de 5 zaken waarin de rechter enkel heeft veroordeeld
voor art. 5 WVW 1994, zijn voor wat betreft de hoofdstraffen enkel taakstraffen –
361

al dan niet in combinatie met voorwaardelijke hechtenis – en (voorwaardelijke)
geldboetes opgelegd. Aangetekend kan daarbij worden dat de selectie van
strafzaken die art. 5 WVW 1994 betreffen niet een doorsnee zijn van het totaal
aantal strafzaken waarin voor art. 5 WVW 1994 wordt veroordeeld. Zaken waarin
alleen art. 5 WVW 1994 ten laste is gelegd worden bij de kantonrechter
aangebracht en gewoonlijk niet gepubliceerd.
De bestraffing binnen de subgroep als geheel geeft ook een beeld van de
rol die de verbeurdverklaring respectievelijk de rijontzegging speelt. In elk van de
categorieën wordt niet of nauwelijks een verbeurdverklaring uitgesproken. De rol
die de rijontzegging speelt, verschilt per categorie. Bij poging tot doodslag is in
het merendeel van de zaken een onvoorwaardelijke rijontzegging opgelegd (23
van de 35 zaken). Bij poging tot zware mishandeling is de rechter in iets minder
dan de helft van de zaken overgegaan tot het opleggen van een dergelijke
ontzegging (14 van de 29 zaken), terwijl de onvoorwaardelijke rijontzegging bij
bedreiging een nog kleinere rol speelt (1 van de 10 zaken). In het kader van de
straftoemeting bij art. 5 WVW 1994 – als overtreding aanmerkelijk minder
strafwaardig dan voornoemde misdrijven – heeft de rechter relatief gezien vaker
dan bij poging tot zware mishandeling en bedreiging een onvoorwaardelijke
rijontzegging opgelegd (13 van de 20 zaken). Misschien speelt daarbij een rol dat
art. 5 WVW 1994 een verkeersstrafrechtelijke bepaling is die het belang van de
verkeersveiligheid beschermt. Commune delicten beschermen andere belangen
dan de verkeersveiligheid.
2.4

Ernstige verkeersdelicten waarbij niet sprake behoeft te zijn geweest van
ernstige gevolgen dan wel gevaar daarvoor of bedreiging daarmee

De misdrijven die behoren tot deze subgroep hebben gemeen dat telkens
dezelfde strafbedreiging geldt, te weten een strafmaximum van 3 maanden
gevangenisstraf en een rijontzegging van ten hoogste 5 jaren. Rijden zonder
rijbewijs is een overtreding. De strafbedreiging is lager: de overtreding kan
worden bestraft met ten hoogste 2 maanden hechtenis. De wet schept bij deze
overtreding niet de mogelijkheid om een rijontzegging op te leggen. De wettelijke
rangorde – een misdrijf is strafwaardiger dan een overtreding – schijnt in zoverre
door in de straftoemeting dat de hoogst opgelegde straf bij elk van de misdrijven
in de meeste gevallen hoger is dan de hoogste straf die is opgelegd voor rijden
zonder rijbewijs. Binnen de groep misdrijven laat de straftoemeting bij elk van die
misdrijven zich bezwaarlijk rangschikken. Zo is de hoogste hoofdstraf opgelegd bij
doorrijden na een ongeval (3 maanden gevangenisstraf). De hoogste straf die is
opgelegd wegens de weigering om mee te werken aan een ademanalyse is
362

aanmerkelijk lager (80 uren taakstraf). Tegelijkertijd legt de rechter bij doorrijden
na een ongeval in de meeste gevallen slechts een geldboete op, waar hij bij de
weigering om mee te werken aan een ademanalyse het frequentst kiest voor de
zwaardere strafmodaliteit van de taakstraf. Bij met name het doorrijden na een
ongeval en het rijden onder invloed speelt daarnaast mee dat daaronder
gedragingen kunnen vallen waarvan de strafwaardigheid sterk uiteenloopt. De
gekozen volgorde – een rangorde is niet beoogd – waarin de misdrijven hierna
worden besproken, knoopt aan bij de hoogste hoofdstraf die is opgelegd.
In alle gevallen van doorrijden na een ongeval is in ieder geval het belang
geschonden dat betrokkenen bij een verkeersongeval in staat worden gesteld om
de identiteit van de mogelijke veroorzaker te achterhalen, met het oog op
aansprakelijkstelling voor geleden schade. Voor het overige kunnen grote
verschillen bestaan tussen delictsgedragingen, in het bijzonder aangaande de
precieze betrokkenheid van de verdachte bij het ongeval, het precieze gevolg van
het ongeval (bijvoorbeeld: fataal letsel of blikschade?) en de precieze
schuldgradatie die aanwezig is bij de verdachte (opzet of culpa). In de
bewezenverklaring maakt de rechter niet altijd een keuze tussen de verschillende
alternatieve delictsbestanddelen. In de meeste gevallen heeft de rechter een
geldboete opgelegd. Uit de onderzochte zaken blijkt dat de rechter niet schroomt
om in ernstige gevallen onvoorwaardelijke gevangenisstraffen op te leggen. De
hoogste straf die is uitgevaardigd – 3 maanden gevangenisstraf in combinatie met
een rijontzegging van 2 jaren – heeft betrekking op een verkeersongeval met
dodelijke slachtoffers.
Er zijn oriëntatiepunten voor de straftoemeting bij rijden onder invloed.
Daaruit volgt dat bij lagere alcoholgehaltes van adem of bloed enkel een
onvoorwaardelijke geldboete aangewezen is, hogere alcoholgehaltes zijn
gekoppeld aan hogere geldboetes én een (voorwaardelijke) rijontzegging, terwijl
de hoogste alcoholgehaltes zijn gepaard aan een onvoorwaardelijke taakstraf en
een onvoorwaardelijke rijontzegging. In de onderzochte zaken blijkt de rechter in
de meeste gevallen een geldboete op te leggen. Maar ook bij dit delict legt de
rechter in ernstige gevallen gevangenisstraffen op. Zo is een verdachte die na fors
drankgebruik achter het stuur was gekropen, veroordeeld tot een gevangenisstraf
van 2 maanden en een rijontzegging van 2 jaren.
De hoogste gevangenisstraf die is opgelegd wegens het misdrijf rijden
tijdens een rijontzegging heeft een duur van 10 weken. Het toepasselijke
oriëntatiepunt neemt als uitgangspunt een gevangenisstraf van 2 weken. In 5 van
de 14 zaken heeft het gerecht de verdachte veroordeeld tot een gevangenisstraf,
in al deze gevallen voor de duur van 2 weken of meer. In het merendeel van de
onderzochte zaken heeft de rechter echter een taakstraf uitgesproken. Al met al

363

is de opgelegde straf dus meestal lager dan de straf die het oriëntatiepunt
aanwijst.
Het rijden na ongeldigverklaring of nadat het rijbewijs zijn geldigheid heeft
verloren is de vierde en laatste categorie misdrijven waarin de rechter is gekomen
tot het opleggen van onvoorwaardelijke gevangenisstraffen. Ook in geval van
rijden na ongeldigverklaring wijst het toepasselijke oriëntatiepunt voor
straftoemeting een gevangenisstraf van 2 weken aan. In 4 van de 16 zaken heeft
de rechter een gevangenisstraf opgelegd van 2 weken of meer. De hoogste
gevangenisstraf heeft een duur van 1 maand. In de meeste gevallen heeft het
gerecht echter een taakstraf opgelegd. Bij elkaar genomen is de opgelegde straf
ook bij strafzaken in deze categorie meestal lager dan de straf die wordt genoemd
in het oriëntatiepunt.
Geen van de veroordelingen voor de weigering tot meewerking aan de
ademanalyse – of in één uitzonderlijk geval: de bloedproef – heeft geleid tot het
opleggen van een gevangenisstraf. In geval van een bestuurder van een auto of
motor wijzen de toepasselijke oriëntatiepunten op het opleggen van een
geldboete van 1.000 euro en een rijontzegging van 9 maanden. Bij andere
voertuigen gelden afwijkende uitgangspunten. Veelal heeft de rechter gekozen
voor een taakstraf of geldboete. Opvallend is dat de gerechten in alle gevallen
een rijontzegging hebben opgelegd, zeer vaak in onvoorwaardelijke vorm.
De laatste categorie betreft het rijden zonder rijbewijs. Deze overtreding
wordt vaak afgedaan met een geldboete. In 13 van de 18 zaken is dat het geval. In
die zaken is 9 keer een geheel onvoorwaardelijke boete opgelegd. In een ernstig
geval blijkt de rechter hechtenis op te leggen. Deze verdachte was reeds
meerdere malen veroordeeld wegens rijden zonder rijbewijs.
2.5

Afronding

Al met al kan de eerste onderzoeksvraag aldus worden beantwoord dat de
bewezenverklaring van opzet (op de dood, op het toebrengen van zwaar
lichamelijk letsel, op bedreiging) dan wel schuld (aan het ongeval en -indirect- de
dood of zwaar lichamelijk letsel bij het slachtoffer), alsmede de ernst van de
gevolgen, de straftoemeting in belangrijke mate bepalen. Daarnaast wijst de
straftoemeting in de onderzochte strafzaken erop dat het onder invloed verkeren
van de dader een strafverhogend effect heeft bij veroordelingen op basis van art.
6 WVW 1994. Het promillage bepaalt in sterke mate de opgelegde straf bij het
rijden onder invloed, conform richtlijn en oriëntatiepunten.

364

3.

De hoogte van de opgelegde straffen in relatie tot de vordering van het
openbaar ministerie

De tweede onderzoeksvraag luidt:
2.

Is er een significant verschil tussen de strafeis van het Openbaar Ministerie
en de straf die de rechter heeft opgelegd? Kan een eventueel verschil worden
verklaard?

Zoals aangegeven zijn de strafzaken die in het straftoemetingsonderzoek zijn
betrokken, geselecteerd uit zaken die op www.rechtspraak.nl gepubliceerd zijn.
Dat maakt het mogelijk om niet alleen iets te zeggen over de verhouding tussen
strafeis en straf in (hoogste) feitelijke instantie, maar ook over de verhouding tot
de straftoemeting en strafeis in eerste aanleg.
In elk van de categorieën die behoren tot de eerste subgroep, van de
ernstige verkeersdelicten met ernstige gevolgen, bestaan verschillen tussen ofwel
de strafoplegging en de strafeis, ofwel de strafopleggingen in eerste en tweede
aanleg. Voor een deel vloeien dergelijke verschillen rechtstreeks voort uit de
ruime mate van vrijheid die de rechter heeft bij het bepalen van de strafmaat. In
een deel van de gevallen speelt daarnaast mee dat de rechter en de
vertegenwoordiger van het openbaar ministerie de straftoemeting en strafeis
baseren op uiteenlopende delicten. Dit is verklaarbaar gelet op de weinig scherpe
grenzen die bestaan tussen de verschillende schuldgradaties waarmee
verkeersgedragingen gepaard kunnen gaan. De uiteenlopende
standpuntbepalingen van rechter en openbaar ministerie doen zich in deze
subgroep met name voor op twee terreinen.
In de eerste plaats doen die verschillen zich voor in de context van art. 6
WVW, te weten bij de afgrenzing tussen ‘roekeloosheid’ en ‘schuld niet
bestaande in roekeloosheid’. De graduele overgang tussen beide maakt dat het
straftoemetingsonderzoek de nodige gevallen bevat waarin het OM zijn strafeis
grondt op roekeloosheid (relatief hoge strafeis), waarna de rechter de
strafoplegging baseert op schuld niet bestaande in roekeloosheid (relatief lage
strafoplegging). Een uiteenlopende opvatting over de afbakening van beide
schuldvormen ligt ook ten grondslag aan de veelheid aan zaken waarin een
veroordeling voor de roekeloosheidsvariant is vernietigd door de Hoge Raad. In
de onderzochte zaken legt de Hoge Raad de lat voor (het bewijs van)
roekeloosheid in de regel hoger dan de hoven. De straftoemeting bij
roekeloosheid moet in dat perspectief worden geplaatst. Verwacht mag worden
dat de lijn die door de Hoge Raad is uitgezet inmiddels zijn uitwerking heeft op
365

het vervolgingsbeleid (en de eis) van het OM en op de bewijsbeslissing van (en
straftoemeting door) de feitenrechter.
In de tweede plaats werkt de weinig scherpe afbakening van
schuldgradaties door in de context van art. 5 WVW-zaken. De delictsomschrijving
van deze overtreding kent geen schuldverband. Wel is voor strafbaarheid vereist
dat sprake is van schuld in de zin van verwijtbaarheid (element). Het
afbakeningsvraagstuk dat bij dit delict centraal staat, is of enkel sprake is van
schuld in de zin van verwijtbaarheid (art. 5 WVW) of dat de schuld zodanig is dat
deze culpa oplevert in de zin van art. 6 WVW. Opvallend is dat in het merendeel
van de onderzochte zaken – 11 van de 16 zaken – waarin de rechter tot een
veroordeling komt voor art. 5 WVW, het OM zijn aanmerkelijk hogere strafeis
telkens toespitste op art. 6 WVW.
Ook in elk van de categorieën die behoren tot de (tweede) subgroep, bestaande
in de ernstige verkeersdelicten met gevaarzetting voor of bedreiging van een
concreet persoon, is gebleken dat verschillen bestaan tussen de strafeis en de
straftoemeting. Voor een deel speelt ook bij deze ernstige verkeersdelicten mee
dat de vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie en de rechter de strafeis
respectievelijk de straftoemeting baseren op uiteenlopende delicten. Dergelijke
verschillen doen zich voornamelijk voor op twee terreinen. Allereerst bij
veroordelingen voor poging tot zware mishandeling. In bijna 1/3 van die zaken
heeft het OM de gevorderde straf gebaseerd op een poging tot doodslag.
Daarnaast doen uiteenlopende bewijsoordelen zich veelvuldig voor in de context
van bedreiging. In 7 van de 10 zaken die resulteerden in een veroordeling voor
een bedreigingsvariant, baseerde het OM zijn strafeis op poging tot doodslag of
poging tot zware mishandeling.
In de derde subgroep bestaan eveneens verschillen tussen de gevorderde
en de opgelegde straffen. In de tot deze subgroep behorende categorieën zijn
evenwel relatief weinig zaken waarin de procespartijen de straftoemeting hebben
gebaseerd op uiteenlopende delicten. Rijden onder invloed kent geen zwaarder of
lichter equivalent; hetzelfde geldt voor het doorrijden na ongeval en het rijden
tijdens een rijontzegging. Waar de opgelegde en de geëiste straf wel uiteenlopen
hangt dat er veelal mee samen dat de eis tevens op andere misdrijven was
gebaseerd, waarvan de rechter heeft vrijgesproken. De verklaring daarvoor kan
zijn dat deze derde subgroep is toegespitst op specifieke verkeersdelicten die
geen zwaarder equivalent kennen, waardoor het OM en de strafrechter geen
keuze behoeven te maken tussen aangrenzende strafbaarstellingen.
Uit de analyse in de verschillende categorieën vloeit verder voort dat een
aanmerkelijk verschil tussen eis en straf in eerste aanleg voor het Openbaar
Ministerie in veel gevallen aanleiding vormt om hoger beroep in te stellen. Het
366

beeld in hoger beroep is in die gevallen wisselend; in sommige gevallen deelt het
gerechtshof de inschatting van het Openbaar Ministerie, in sommige gevallen
oordeelt het gerechtshof in vergelijkbare zin als de rechtbank, in nog weer andere
gevallen komt het gerechtshof tot een afwijkend oordeel.
Al met al kan worden geconcludeerd dat er in een deel van de strafzaken
significante verschillen zijn tussen de strafeis van het Openbaar Ministerie en de
straf die de rechter oplegt. Veel verschillen kunnen worden verklaard uit een
ander bewijsoordeel (het Openbaar Ministerie is van oordeel dat een ernstiger
feit bewezen kan worden verklaard en vordert tegen die achtergrond een hogere
straf dan door de rechter wordt opgelegd). Hoger beroep vervult daarbij een
nuttige functie in gevallen waarin de rechter en het Openbaar Ministerie in eerste
aanleg op een andere lijn zitten.
4.

Ernstige verkeersdelicten en andere ernstige delicten

De derde onderzoeksvraag luidt:
3.

Kan iets worden gezegd over de verhouding van de bestraffing van ernstige
verkeersdelicten tot de bestraffing van hetzelfde gedrag buiten het
verkeersdomein?

Ook bij de beantwoording van deze vraag zal de indeling in subgroepen en
categorieën die in het derde hoofdstuk is aangehouden tot leidraad worden
genomen.De eerste subgroep bevat de ernstige verkeersdelicten met ernstige
gevolgen. De eerste twee categorieën in deze subcategorie betreffen moord en
doodslag respectievelijk (zware) mishandeling. In beide categorieën bleek in
enkele gevallen expliciet dat de rechter bij de bestraffing aansluiting zoekt bij
uitgangspunten die ook buiten het verkeer gehanteerd worden (tabel 4 en tabel
7). De hoogte van de straffen die in deze zaken werden opgelegd wijst er ook niet
op dat de straftoemeting uit de pas loopt met wat buiten verkeerssituaties
gebruikelijk is, waarbij aangetekend kan worden dat de variëteit aan casus en
persoonlijke omstandigheden zowel binnen als buiten verkeerssituaties groot is.
Wat de culpose verkeersdelicten betreft geldt dat buiten het verkeersdomein
betrekkelijk zelden wordt vervolgd voor het culpoos veroorzaken van de dood of
zwaar lichamelijk letsel. In die gevallen gaat het gewoonlijk niet om gedrag
waarbij het risico door voorafgaand alcoholgebruik is vergroot. Zo kan het gaan
om een fout bij de uitoefening van een beroep of bedrijf. In die gevallen worden
ook rechtspersonen wel veroordeeld, tot (hoge) geldboetes. In gevallen waarin
367

natuurlijke personen worden vervolgd verschillen de omstandigheden van het
geval sterk. Daarbij worden ook wel vrijheidsstraffen opgelegd met een korter of
langer onvoorwaardelijk deel. Aan een bewezenverklaring van roekeloosheid
worden ook buiten het domein van het verkeer strenge motiveringseisen gesteld
(vgl. hoofdstuk 2, par. 3.2.2). Art. 5 WVW 1994 ten slotte kent niet een
rechtstreekse pendant buiten het verkeer. Wel kan worden gewezen op de
gemeengevaarlijke delicten, strafbaar gesteld in titel VII van het Tweede boek van
het Wetboek van Strafrecht. Voor de misdrijven in deze titel die bij de vergelijking
met art. 5 WVW 1994 het meest relevant zijn wordt evenwel hoogst zelden
vervolgd. Hetzelfde geldt voor de overtreding van art. 429 sub 6° Sr en art. 3
Spoorwegwet, die het veroorzaken van gevaar (etc.) voor het luchtverkeer en
verkeer op de spoorweg strafbaar stellen als overtreding (hoofdstuk 2, par. 3.3.2).
De tweede subgroep betreft de ernstige verkeersdelicten met gevaarzetting
voor of bedreiging van een concreet persoon. Daartoe behoren onder meer
gevallen waarin is veroordeeld wegens poging tot doodslag en zware
mishandeling. Het Openbaar Ministerie heeft bij deze strafbare feiten richtlijnen
ontwikkeld (hoofdstuk 2, par. 5.1). Daarin heeft ook het met een auto inrijden op
een persoon een plaats gekregen. Daarbij is het inrijden op een persoon als de
strafwaardigste vorm van poging tot zware mishandeling aangemerkt. Ook hier
geldt dat de casuïstiek van poging tot doodslag en poging tot zware mishandeling
zowel binnen als buiten het domein van het verkeer sterk kan verschillen. Maar
bij de poging tot zware mishandeling is er gelet op de richtlijn en de straffen die
blijkens tabel 29 zijn opgelegd geen reden om te veronderstellen dat deze lichter
zou worden opgenomen dan verschijningsvormen van dit delict buiten het
verkeersdomein. Bij bedreiging is er gelet op de toepasselijke richtlijn en de
oriëntatiepunten evenmin aanleiding om dit te veronderstellen. Bedreiging in de
vorm van inrijden op een persoon is de ernstigste vorm, met in de
oriëntatiepunten een richtsnoer van 4 maanden gevangenisstraf. Dat laat zich
wellicht verklaren door het feit dat het hier om een bedreigende gedraging gaat,
waar dit delict overigens veelal in woord of gebaar wordt gepleegd. Voor art. 5
WVW 1994 geldt, om de in de vorige alinea aangegeven redenen, dat een
vergelijking met andere misdrijven lastig te maken is.
De derde subgroep betreft ernstige verkeersdelicten waarbij niet sprake
behoeft te zijn geweest van ernstige gevolgen dan wel gevaar daarvoor of
bedreiging daarmee. Het is een bonte verzameling, waarbij in veel gevallen niet
eenvoudig een vergelijking kan worden gemaakt met delicten buiten het
verkeersdomein. De strafbaarstelling van rijden onder invloed heeft pendanten in
strafbaarstellingen van varen onder invloed en vliegen onder invloed. Daar wordt
evenwel zelden voor vervolgd. Ook de strafbaarstellingen van doorrijden na
ongeval, rijden tijdens een rijontzegging, na ongeldigverklaring of verlies van
368

geldigheid van het rijbewijs, alsmede rijden zonder rijbewijs, kennen geen
pendanten buiten het verkeersdomein waar dikwijls voor wordt vervolgd en
waarmee een vergelijking om die reden vruchtbaar zou zijn.
Al met al kan op basis van deze verkenning voorzichtig worden geconcludeerd dat
er geen aanwijzingen zijn dat aan strafbare feiten die in een verkeerscontext
worden begaan in het algemeen minder zwaar wordt getild dan aan tot op zekere
hoogte vergelijkbare feiten die buiten een verkeerscontext worden begaan. Bij
enkele ernstige verkeersdelicten, in het bijzonder poging tot zware mishandeling
en bedreiging door het inrijden met een auto op een persoon, zijn er zelfs
aanwijzingen dat daar zwaarder aan wordt getild dan aan verschijningsvormen
van deze delicten buiten een verkeerscontext. Wel valt op dat een vergelijking
tussen art. 5 WVW 1994 en andere delicten lastig te maken is. Het meest in
aanmerking komen nog de gemeengevaarlijke delicten, maar dat zijn strafbare
feiten van een heel andere orde. Op dit aspect komen wij in het navolgende nog
terug.
5.

De opvattingen van de respondenten over de straftoemeting bij ernstige
verkeersdelicten

5.1

Inleiding

De vierde onderzoeksvraag luidt:
4.

Hoe kijken de geïnterviewde praktijkjuristen aan tegen de straftoemeting bij
ernstige verkeersdelicten? Hoe beoordelen zij daarbij de invloed die
strafvorderlijke factoren (zoals de wijze van ten laste leggen; de rechter waar
het strafbare feit bij wordt aangebracht) hebben op de straftoemeting?

In de interviews zijn een aantal vragen gesteld die zien op de straftoemeting ter
zake van ernstige verkeersdelicten. Die vragen hebben voor een deel betrekking
op de opvattingen van de respondenten over de straftoemeting, voor een deel op
het straftoemetingsonderzoek waarvan de resultaten in hoofdstuk 3 zijn
neergelegd, en voor een deel op de strafvorderlijke factoren die in het tweede
deel van deze onderzoeksvraag worden aangestipt.

369

5.2

Opvattingen inzake de straftoemeting in Nederland

De eerste beide vragen hebben betrekking op de opvattingen van de
respondenten. Deze vragen luiden:
1.

Hoe denkt U over de straftoemeting ter zake van ernstige verkeersdelicten in
Nederland in het algemeen (vrijheidsstraf, taakstraf, rijontzegging,
geldboete)? Kunt U op basis van Uw kennis en ervaringen aangeven of de
wegens ernstige verkeersdelicten opgelegde straffen in het algemeen
adequaat zijn, dan wel te licht of te zwaar?

2.

Indien U van oordeel bent dat de straftoemeting ter zake van ernstige
verkeersdelicten in Nederland niet adequaat is, kunt U dan aangeven bij
welke categorieën ernstige verkeersdelicten de opgelegde straffen naar Uw
oordeel in het algemeen te licht of te zwaar zijn, en waarom?

Uit de antwoorden blijkt dat een deel van de respondenten over het geheel
genomen de straftoemeting ter zake van ernstige verkeersdelicten in Nederland
redelijk adequaat vindt. Dat geldt zowel voor de rechters, leden van het Openbaar
Ministerie, advocaten als experts. Er zijn ook veel respondenten die aangeven in
ieder geval de eerste vraag, aldus gesteld, niet te kunnen beantwoorden. En er
zijn enkele respondenten die ronduit ontevreden zijn over het niveau van de
straftoemeting in zijn algemeenheid. De eerste respondent behoort tot het
Openbaar Ministerie. Als oorzaak ziet hij dat wij de overtreding van een concreet
verkeersvoorschrift (door deze respondent het gronddelict genoemd), zijn blijven
zien als een bagatel. Maar er zijn ook respondenten uit de advocatuur die de
straffen voor ernstiger verkeersdelicten te laag vinden.
Kritiek is er vooral op het bestraffingsniveau bij specifieke
(verschijningsvormen van) ernstige verkeersdelicten (vraag 2). Een aantal
respondenten hebben kritiek op de lage straffen voor gevaarlijk rijgedrag dat
zonder gevolgen is gebleven. Waarbij enkele van deze respondenten daar
onmiddellijk bij zeggen dat dit bestraffingsniveau een uitvloeisel is van de
wetgeving. Een aantal respondenten zijn van mening dat doorrijden na ongeval te
laag bestraft wordt, in het bijzonder als een persoon letsel heeft bekomen. Ook
hier leggen enkele van deze respondenten de relatie met het wettelijke
strafmaximum dat te laag zou zijn. Bij rijden onder invloed uit een respondent uit
de zittende magistratuur kritiek op de opbouw van straffen in de
oriëntatiepunten. Boven een bepaalde grens wordt een taakstraf de norm in
plaats van een geldboete, en die taakstraf zou door veel verdachten als minder
zwaar worden ervaren. Een expert is van oordeel dat de straffen voor de burger
370

die over de nodige financiële middelen beschikt te weinig afschrikwekkend zijn.
Enkele andere respondenten, waarvan twee uit de advocatuur, hebben kritiek op
het niveau van bestraffing bij recidive. Enkele respondenten menen ook dat het
rijden tijdens een rijontzegging te laag wordt bestraft. Er zijn ten slotte ook een
aantal respondenten die kritiek uiten op het niveau van bestraffing bij dood en
letsel door schuld in het verkeer.
In de interviews klinkt veel minder kritiek dat het niveau van straftoemeting
bij specifieke ernstige verkeersdelicten te hoog zou zijn, en die kritiek wordt enkel
geuit door respondenten uit de advocatuur. Eén respondent is van mening dat
vooral in zaken die tegen de ondergrens van de aanmerkelijke schuld liggen te
zwaar wordt gestraft; een andere respondent is van mening dat in
standaardzaken door een deel van de rechters te strak wordt vastgehouden aan
richtlijnen en oriëntatiepunten. Tegenover de laatste observatie staan evenwel
twee respondenten uit de zittende magistratuur die zich juist afvragen of niet te
gemakkelijk van de oriëntatiepunten wordt afgeweken.
5.3

Het beeld inzake straftoemeting in het derde hoofdstuk

De volgende vraag inzake de straftoemeting betrof het onderzoek waar in het
derde hoofdstuk verslag van is gedaan:
3.

Is het beeld inzake de straftoemeting bij ernstige verkeersdelicten dat uit het
derde hoofdstuk naar voren komt, in het bijzonder waar het artikel 6 WVW
1994 betreft (de categorieën 4, 5 en 6), naar Uw oordeel representatief?

Deze vraag wordt door een groot deel van de respondenten bevestigend
beantwoord, in ieder geval waar het art. 6 WVW 1994 betreft. Tot die
respondenten behoren vier van de vijf respondenten uit de zittende magistratuur
en vier van de vijf respondenten uit het Openbaar Ministerie. Enkele andere
respondenten kiezen wat voorzichtiger bewoordingen, zo geven twee
respondenten aan dat het beeld herkenbaar is. Twee respondenten onthouden
zich van een oordeel.
Tegelijk worden door een aantal respondenten opmerkingen en
kanttekeningen gemaakt. Een respondent uit de advocatuur wijst op het geringe
aantal bestudeerde zaken. Een respondent uit de zittende magistratuur merkt op
dat hij de representativiteit niet kan beoordelen: niet alles wordt gepubliceerd en
de gebruikte uitspraken zijn niet steeds de meest recente. Ook enkele experts
gaan in op de omstandigheid dat het onderzoek slechts zaken betreft die op
www.rechtspraak.nl gepubliceerd zijn. Eén expert stelt dat dit zaken zijn waar iets
371

bijzonders mee is, en het bijzondere is in veel gevallen dat er andere delicten
omheen hangen. Een andere merkt op dat hij verwacht dat de steekproef bij art.
6 WVW 1994 tamelijk representatief is, maar dat je voor andere feiten meer een
slag om de arm moet houden, vooral als het gaat om art. 5 WVW 1994. Deze
beide respondenten vestigen er de aandacht op dat je voor een representatief
beeld bij dit strafbare feit ook naar strafbeschikkingen zou moeten kijken. Deze
kanttekeningen sluiten aan bij de opmerkingen die wij zelf in hoofdstuk 1 en in
het voorgaande hebben gemaakt.
Enkele respondenten merken op dat de omstandigheden van het geval (en
daarmee de opgelegde straffen) bij deze delicten sterk kunnen verschillen.
Predisposities van de rechter zouden volgens één van deze respondenten bij dit
type zaken ook een sterkere rol spelen dan bij andere zaken. Een respondent uit
de zittende magistratuur vestigt er ten slotte de aandacht op dat niet alle
factoren die een rol hebben gespeeld in de strafmotivering worden vermeld.
5.4

De invloed van processuele keuzes op de straftoemeting

De laatste vraag betreffende de straftoemeting ter zake van ernstige
verkeersdelicten die aan de respondenten is voorgelegd, betrof de invloed van
twee processuele aspecten:
4.

Is het Uw ervaring dat zaken die wat de feiten betreft sterk vergelijkbaar zijn
door (per parket) verschillende keuzes in de wijze van tenlastelegging dan
wel rechter waarvoor wordt gedagvaard (kantonrechter of politierechter) tot
(sterk) verschillende straffen leiden?

Een deel van de respondenten komt op basis van de eigen ervaringen niet tot een
bevestigend antwoord. En respondent uit het Openbaar Ministerie geeft aan dat
in haar arrondissement de zaken waarin de artikelen 5 en 6 WVW 1994 een rol
spelen door een vaste groep mensen wordt beoordeeld. Een respondent uit de
zittende magistratuur geeft aan dat er eerder grote verschillen waren maar dat
dit beter lijkt te zijn geworden.
Door een aantal andere respondenten wordt bevestigd dat (tot voor kort)
in zaken die wat de feiten betreft sterk vergelijkbaar zijn (per parket)
verschillende keuzes werden gemaakt in de wijze van tenlastelegging. Een rechter
geeft aan als kantonrechter wel eens art. 5 WVW 1994 zaken te hebben gezien
die ook als art. 6 WVW ten laste hadden kunnen worden gelegd; anderzijds waren
er zaken waarin hij zich heeft afgevraagd waarom voor de meervoudige kamer
was gedagvaard. Twee respondenten uit de advocatuur laten hetzelfde geluid
372

horen. Een respondent vanuit het Openbaar Ministerie geeft aan dat in verband
met deze problematiek maatregelen zijn getroffen. Het landelijke ressortsparket
zou zich nadrukkelijker en op voorhand bemoeien met de keuze die wordt
gemaakt voor het vervolgen op grond van art. 5 en/of art. 6 WVW 1994 en met de
wijze van ten laste leggen. Verder is recentelijk een landelijk netwerk van
verkeersofficieren opgezet waarin overleg kan worden gevoerd en ervaringen
kunnen worden uitgewisseld. Aanleiding voor deze maatregelen was dat
inderdaad per parket verschillende keuzes inzake de tenlastelegging werden
gemaakt. Een andere respondent uit het Openbaar Ministerie bevestigt dit beeld.
Een derde respondent uit het Openbaar Ministerie signaleert niet alleen
verschillen bij zaken waarin de artikelen 5 en 6 WVW 1994 een rol spelen. Ook
worden vergelijkbare gedragingen de ene keer als een poging tot doodslag
vervolgd, de andere keer als bedreiging of art. 5 WVW 1994. Een expert stelt dat
de restrictieve interpretatie van roekeloosheid door de Hoge Raad tot verschillen
in de wijze van ten laste leggen leidt.
Ondertussen komt uit de interviews niet heel sterk naar voren dat een
verschil in keuze wat de tenlastelegging betreft tot een groot verschil in uitkomst
wat betreft de opgelegde straf zou hoeven te leiden; één respondent vestigt daar
de aandacht op. Daar staat tegenover dat de strafzaak die tot het stellen van deze
vraag aanleiding gaf, doet vermoeden dat dergelijke verschillen wel kunnen
optreden. In HR 28 oktober 2014, NJ 2015/95 m.nt. Keulen had een ernstig
verkeersdelict zowel tot een veroordeling door het gerechtshof als een (reeds
onherroepelijke) veroordeling door de kantonrechter geleid. Het ging om het
(binnen de bebouwde kom) te hard rijden, over de stoep rijden en door rood licht
rijden. Het gerechtshof veroordeelde de verdachte wegens dit feit (bij het
gerechtshof waren ook misdrijven te laste gelegd waarvoor afzonderlijk een straf
was bepaald) uiteindelijk tot hechtenis voor de duur van een maand en
ontzegging van de rijbevoegdheid voor een jaar. De kantonrechter kwam tot een
geldboete van 550 euro en een voorwaardelijke rijontzegging van 4 maanden. Dat
is een groot verschil.
5.5

Afronding

Al met al is het beeld dat enkele repondenten het niveau van straftoemeting over
de hele linie te laag vinden en dat betrekkelijk veel respondenten het niveau van
straftoemeting bij één of enkele typen ernstige verkeersdelicten te laag vinden.
Veel van die kritiek betreft delicten uit de derde subgroep van hoofdstuk 3:
doorrijden na ongeval, rijden onder invloed, rijden tijdens een rijontzegging.
Andere kritiek betreft de bestraffing van rijgedrag dat zonder gevolgen is
373

gebleven. Voor deze kritiek geldt dat zij zich vooral richt tot de wetgever. De wet
bedreigt deze strafbare feiten met relatief lage maximumstraffen. Daarnaast zijn
er respondenten die kritiek uiten op het niveau van bestraffing bij dood en letsel
door schuld in het verkeer. Daar is op voorhand minder duidelijk in hoeverre zij
tot de wetgever en in hoeverre zij tot de rechter gericht is.
Enkele respondenten bevestigen dat (tot voor kort) in zaken die wat de
feiten betreft sterk vergelijkbaar zijn (per parket) verschillende keuzes werden
gemaakt in de wijze van tenlastelegging, waardoor vergelijkbare zaken dan wel
voor de kantonrechter, dan wel voor de politierechter, dan wel voor de
meervoudige kamer kwamen. Uit de interviews kan worden afgeleid dat
inmiddels binnen het Openbaar Ministerie organisatorische maatregelen zijn
getroffen om deze verschillen terug te brengen, en dat deze maatregelen effect
sorteren. In het vervolg van dit hoofdstuk komt nog aan de orde dat er wellicht
aanpassingen in de wetgeving mogelijk zijn die deze organisatorische
maatregelen kunnen ondersteunen.
6.

Knelpunten

6.1

Inleiding

De vijfde onderzoeksvraag luidt:
5.

Zijn er knelpunten van juridische of praktische aard bij de afdoening van
ernstige verkeersdelicten? Ontbreekt, meer in het bijzonder, een
strafbaarstelling die (zeer) gevaarlijk rijgedrag dat zonder gevolgen is
gebleven met een vrijheidsstraf van meer dan twee maanden bedreigt? Zijn
er aanwijzingen dat, al dan niet mede door de toepasselijke strafmaxima,
opsporingsbevoegdheden dan wel sanctiemodaliteiten die bij ernstige
verkeersdelicten van nut kunnen zijn thans ontbreken?

Deze onderzoeksvraag heeft, zo zal duidelijk zijn, een brede strekking. In het
navolgende zullen een aantal knelpunten van materieelrechtelijke en
formeelrechtelijke aard die in dit onderzoek naar voren zijn gekomen worden
besproken.

374

6.2

Doorrijden na ongeval

De vraag of, al dan niet mede door toepasselijke strafmaxima,
opsporingsbevoegdheden en sanctiemodaliteiten die bij ernstige verkeersdelicten
van nut kunnen zijn thans ontbreken, speelt vooral bij het doorrijden na ongeval.
Overtreding van art. 7, eerste lid, WVW 1994 wordt ingevolge art. 176 WVW 1994
gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste drie maanden of geldboete van de
derde categorie. In het straftoemetingsonderzoek is een uitspraak opgenomen
waarin de maximale vrijheidsstraf is opgelegd (tabel 45, nr. 5). Dat betrof een
zaak waarin de verdachte en de bestuurder van een andere auto elkaar hadden
uitgedaagd. Uiteindelijk verongelukten drie van de inzittenden van de andere
auto, één inzittende raakte zwaar gewond. De verdachte heeft zich op geen enkel
moment bij de politie gemeld. Voorstelbaar is dat de wetgever tegenwoordig in
dergelijke en andere ernstige gevallen van doorrijden na ongeval, waarbij
overleden of zwaar gewonde personen worden achtergelaten, een zwaardere
maximumstraf passend vindt. Uit het voorgaande bleek dat enkele van de
respondenten een verhoging van het wettelijk strafmaximum aangewezen
vinden, al dan niet beperkt tot de ernstiger gevallen.
Het lichte strafmaximum dat op doorrijden na ongeval is gesteld, brengt
mee dat een groot aantal bevoegdheden tot opsporing bij verdenking van dit
misdrijf niet van toepassing is. Doorrijden na ongeval kan niet tot toepassing van
voorlopige hechtenis aanleiding geven, alle bevoegdheden die aan het voorlopige
hechtenis-criterium gekoppeld zijn kunnen om die reden ook niet worden
toegepast (zie nader hoofdstuk 2, par. 3.4.2). Bij ontdekking op heterdaad zijn op
die grond bevoegdheden beschikbaar. Te denken valt aan de aanhouding van de
verdachte (art. 53 Sv) maar ook aan inbeslagneming. Buiten heterdaad ontbreken
die bevoegdheden eveneens. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat de rechtercommissaris dient te worden ingeschakeld om één of meer voertuigen die bij het
ongeval betrokken zijn in beslag te nemen.
Denkbaar is dat, bij een keuze voor een verhoging van het strafmaximum,
rekening wordt gehouden met de normering van bevoegdheden tot opsporing in
het huidige Wetboek van Strafvordering. Denkbaar is ook dat rekening wordt
gehouden met de normering van bevoegdheden zoals die is neergelegd in het
concept van het Tweede boek van het nieuwe Wetboek van Strafvordering.112 In
dat concept zijn een groot aantal bevoegdheden gekoppeld aan het criterium
verdenking van een misdrijf waarop gevangenisstraf van een jaar of meer is
gesteld. Zo kan de officier van justitie ook buiten de situatie van heterdaad de
aanhouding bevelen van de verdachte van een misdrijf waarop een
112

Te vinden op www.rijksoverheid.nl.

375

gevangenisstraf van een jaar of meer is gesteld (art. 2.5.2.3, lid 2). De verdachte
van een dergelijk misdrijf kan ook in verzekering worden gesteld (art. 2.5.3.2.2).
Bij verdenking van een dergelijk misdrijf kan de officier van justitie degene van
wie redelijkerwijs kan worden vermoed dat hij toegang heeft tot bepaalde voor
inbeslagneming vatbare gegevens voorts bevelen deze gegevens uit te leveren.
Die bevoegdheid strekt mede ter vervanging van art. 126nd Sv. En wat de
bevoegdheid tot inbeslagneming van voorwerpen betreft: in geval van verdenking
van een misdrijf waarop naar de wettelijke omschrijving gevangenisstraf van een
jaar of meer is gesteld, kan een opsporingsambtenaar daarvoor vatbare
voorwerpen in beslag nemen (art. 2.7.2.2.2). Indien deze conceptartikelen
geldend recht zouden worden en de maximale vrijheidsstraf bij (de ernstigste
gevallen van) doorrijden na ongeval op een jaar gevangenisstraf zou worden
gesteld, zou de rechter-commissaris niet meer behoeven te worden ingeschakeld
om in die gevallen voertuigen in beslag te nemen.
De uitoefening van bevoegdheden tot opsporing op basis van een verdenking van
doorrijden na ongeval, strekt in de kern tot opheldering van deze verdenking. Een
gedachte bij uitoefening van bevoegdheden op deze basis lijkt ook te zijn, dat
langs deze weg onder omstandigheden kan worden opgehelderd of de bestuurder
van het voertuig die is doorgereden na het ongeval daaraan schuld had. Dat is
echter niet het doel waarvoor bevoegdheden op basis van een verdenking van
doorrijden na ongeval beschikbaar worden gesteld.
In een deel van de gevallen waarin een bestuurder is doorgereden na een
ongeval, zal ook een verdenking van het misdrijf van art. 6 jo art. 175 WVW 1994
bestaan. Voor die gevallen is van belang dat het concept van het Tweede boek op
basis van deze verdenking de toepassing van een aantal relevante bevoegdheden
in ruimere mate wil toestaan. De gevangenisstraf van een jaar en zes maanden
die bij schuld en lichamelijk letsel van toepassing is, legitimeert de toepassing van
de hiervoor omschreven bevoegdheden die aan een wettelijk strafmaximum van
een jaar gevangenisstraf zijn gekoppeld. In het geval het ongeval de dood van een
persoon tot gevolg heeft gehad, staan ook de bevoegdheden ter beschikking die
aan een wettelijke maximumstraf van twee jaren zijn gekoppeld. Daartoe
behoort, in het concept, onder meer de bevoegdheid om telecommunicatie op te
nemen en vast te leggen (art. 2.8.2.7.1).

376

6.3

Roekeloos rijgedrag zonder ernstige gevolgen

6.3.1 Een lacune
Een tweede mogelijk knelpunt dat in deze onderzoeksvraag specifiek aan de orde
wordt gesteld, betreft het ontbreken van een strafbaarstelling die (zeer) gevaarlijk
rijgedrag dat zonder gevolgen is gebleven met een vrijheidsstraf van meer dan
twee maanden bedreigt. Op grond van de analyse van de in dit onderzoek
betrokken ernstige verkeersdelicten in het tweede hoofdstuk, kan worden
vastgesteld dat een dergelijke strafbaarstelling inderdaad ontbreekt.
Bij zeer gevaarlijk rijgedrag kan onder omstandigheden worden
veroordeeld voor een poging tot doodslag. Daarvoor is evenwel vereist dat wordt
vastgesteld dat de verdachte opzet op de dood van het slachtoffer had. De Hoge
Raad stelt hoge eisen aan dat bewijs. Illustratief is HR 13 september 2016,
ECLI:NL:HR:2016:2075. De verdachte had tijdens een politieachtervolging op de
A76 de door hem bestuurde personenauto twee maal naar rechts gestuurd en
was bij de laatste stuurbeweging in aanrijding gekomen met een politieauto die
hij daardoor van de weg had gedrukt. Het Hof had dat als een poging tot
doodslag, meermalen gepleegd, aangemerkt; het veroordeelde de verdachte
(onder meer) tot een gevangenisstraf van 3 jaren. De Hoge Raad was van mening
dat het opzet van de verdachte niet zonder meer uit de bewijsvoering kon
worden afgeleid. De Hoge Raad nam daarbij mede in aanmerking dat het Hof bij
de eerste stuurbeweging niets had vastgesteld waaruit kon volgen dat en in welke
mate een ongeval met dodelijke afloop waarschijnlijk was, terwijl dit evenmin
zonder meer kon volgen uit de bij de tweede stuurbeweging genoemde
omstandigheden.
Een veroordeling voor poging tot zware mishandeling is bij zeer gevaarlijk
rijgedrag dat zonder gevolgen is gebleven onder omstandigheden eveneens
denkbaar. Ook daarvoor is evenwel een vaststelling van opzet vereist. De kans dat
zwaar lichamelijk letsel intreedt als gevolg van het gedrag van de verdachte moet
aanmerkelijk zijn, en de verdachte moet die kans bewust hebben aanvaard. Bij
het inrijden op een persoon of auto kan in veel gevallen worden aangenomen dat
de verdachte de aanmerkelijke kans op zwaar lichamelijk letsel bewust heeft
aanvaard. Maar bij (ander) zeer gevaarlijk rijgedrag dat zonder gevolgen is
gebleven behoeft daar geen sprake van te zijn. Ook de strafbaarstelling van
bedreiging kan in situaties waarin de verdachte op het slachtoffer is ingereden
diensten bewijzen. Maar het opzet van de verdachte behoeft bij zeer gevaarlijk
rijgedrag dat zonder gevolgen is gebleven niet gericht te zijn op bedreiging. En in
de situaties waarin dat wel zo is, kan de vraag worden gesteld of de
strafbaarstelling van bedreiging altijd een adequate vertaling geeft aan de ernst
377

van het verwijt. De landelijke oriëntatiepunten noemen bij bedreiging in de vorm
van inrijden op een persoon een richtsnoer van 4 maanden gevangenisstraf.
6.3.2 Enkele voorbeelden
In de gepubliceerde jurisprudentie kunnen een aantal recente strafzaken worden
geïdentificeerd waarin een strafbaarstelling die zeer gevaarlijk rijgedrag dat
zonder gevolgen is gebleven met een hogere vrijheidsstraf dan twee maanden
bedreigt, mogelijk van nut was geweest. In Rechtbank Rotterdam 16 november
2016, ECLI:NL:RBROT:2016:9509 is sprake van een verdachte die, nadat hij door
de politie was aangesproken op zijn rijgedrag (in de bewoordingen van de
rechtbank) 'als een dolleman met zijn auto en drie passagiers door Rotterdam is
gereden, omdat hij schrok en aan de politie wilde ontkomen. De verdachte heeft
daarbij veel te hard gereden, is meerdere keren tegen het verkeer in gereden,
heeft diverse rode stoplichten genegeerd (evenals stopsignalen van de politie) is
tegen de auto van een medeweggebruiker gebotst en doorgereden en is
uiteindelijk tot stilstand gekomen toen hij tegen een lantaarnpaal aan botste'. De
rechtbank legt ter zake van art. 5 WVW 1994 de maximale vrijheidsstraf van twee
maanden hechtenis op, alsmede de maximale rijontzegging van twee jaren.113
In Rechtbank Oost-Brabant 19 augustus 2015, ECLI:NL:RBOBR:2015:4931
was aan de verdachte onder 1 primair poging tot doodslag althans zware
mishandeling ten laste gelegd, subsidiair art. 5 WVW 1994. Ook deze verdachte
reed, toen hij aan de politie probeerde te ontkomen, met zeer hoge snelheid door
een rood verkeerslicht. Vervolgens reed hij over de rijbaan voor het verkeer dat
hem tegemoetkwam, op een moment dat zich daar een aantal fietsers bevonden.
Daarna reed hij nog een keer met hoge snelheid door rood licht en over de rijbaan
voor het tegemoetkomende verkeer op een moment dat zich daar een aantal
fietsers bevonden. De rechtbank verklaarde het subsidiair ten laste gelegde
bewezen. Ook in deze zaak legde de rechtbank de maximale vrijheidsstraf van
twee maanden hechtenis en een rijontzegging van twee jaren op.
Een derde recente strafzaak komt ook voor in het
straftoemetingsonderzoek (tabel 19, onder nr. 10). Het betreft Gerechtshof
Amsterdam 24 februari 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:579. In deze zaak is (onder
meer) bewezen verklaard dat de verdachte in Amsterdam op de Zieniskade hard
is weggereden toen verbalisanten hem de handboeien probeerden om te doen,
waardoor zij hard ten val zijn gekomen, dat hij op de Spiegelstraat te snel heeft
gereden en daarbij tegen een fietser aanreed, dat hij op de Nieuwe Spiegelstraat
113

Daarnaast wordt wegens handelen in strijd met art. 26 WWM en art. 7 WVW 1994 een
gevangenisstraf van zeven maanden opgelegd.

378

te hard reed waardoor andere weggebruikers moesten uitwijken of wegspringen,
en dat op die straat ter hoogte van de Keizersgracht een botsing met een andere
auto plaatsvond. Ook in deze zaak legde de rechter wegens de overtreding van
art. 5 WVW 1994 de maximale vrijheidsstraf van twee maanden hechtenis en een
rijontzegging van twee jaren op.
Op basis van de gegevens die deze uitspraken bevatten kan niet de vraag
worden beantwoord of in één of meer gevallen ook een tenlastelegging van
bedreiging (of een ander commuun delict) tot een bewezenverklaring had kunnen
leiden. Vastgesteld kan wel worden dat de gedragingen in het verkeer die in deze
zaken aan de orde waren uiteindelijk enkel tot een veroordeling wegens art. 5
WVW 1994 hebben geleid. Dat is een belangrijke aanwijzing dat het hier niet gaat
om een theoretische lacune die in de praktijk niet van belang is.
6.3.3 Opvattingen van respondenten
Eerder bleek al dat in de interviews aan de respondenten de vraag is voorgelegd:
'Indien U van oordeel bent dat de straftoemeting ter zake van ernstige
verkeersdelicten in Nederland niet adequaat is, kunt U aangeven bij welke
categorieën ernstige verkeersdelicten de opgelegde straffen naar Uw oordeel in
het algemeen te licht of te zwaar zijn, en waarom?' Uit het verslag van de
interviews komt naar voren dat enkele respondenten bij deze vraag uit zichzelf
aangeven de straf op zeer gevaarlijk rijgedrag dat zonder gevolgen is gebleven te
laag te vinden.
Daarnaast is in de interviews nog een specifieke vraag gesteld die met de
strafbaarstelling van roekeloos rijgedrag dat zonder gevolgen is gebleven verband
houdt. Vraag 5 luidde: ‘Hoe denkt U over de mogelijkheden om bij ernstige
verkeersdelicten te veroordelen wegens doodslag of poging tot doodslag? Bieden
andere strafbaarstellingen, in het bijzonder die van (poging tot) zware
mishandeling, bedreiging en artikel 5 WVW 1994 naar Uw oordeel voldoende
soelaas in gevallen waarin een veroordeling wegens poging tot doodslag (net) niet
mogelijk is? Hoe denkt U in dit verband over een als misdrijf in te voeren
strafbaarstelling van ernstig gevaarzettend rijgedrag als zodanig, met een
strafmaximum dat beduidend hoger ligt dan dat van artikel 5 WVW 1994?’
Uit de antwoorden op deze vraag kan worden afgeleid dat de wijze waarop
de reikwijdte van poging tot doodslag, poging tot zware mishandeling en
bedreiging is afgegrensd, door respondenten over het algemeen niet
onbevredigend wordt gevonden. Al denken drie respondenten daar anders over
wat betreft de invulling van het opzetvereiste bij (poging tot) doodslag. Meer
onvrede komt naar boven bij de vraag of art. 5 WVW voldoende soelaas biedt.
379

Enkele respondenten uit het Openbaar Ministerie geven aan dat de strafmaxima
voor de ernstigste vormen van overtreding van art. 5 WVW 1994 te laag zijn. Een
expert wijst er op dat de strafmaxima bij overtreding van artikel 6 WVW 1994
flink zijn verhoogd, terwijl het strafmaximum van art. 5 WVW 1994 al die jaren
gelijk is gebleven. De overgrote meerderheid van de respondenten is voorstander
van een strafbaarstelling die roekeloos rijgedrag dat zonder ernstige gevolgen is
gebleven met een hogere straf bedreigt, of ziet althans voordelen van een
dergelijke strafbaarstelling. Twee respondenten uit de advocatuur en één
respondent uit de zittende magistratuur zien geen noodzaak tot het introduceren
van een zwaardere variant van art. 5 WVW 1994 (hoofdstuk 4, par. 5).
Daarbij verschilt de argumentatie. Sommige respondenten leggen er de
nadruk op dat de straffen voor de ernstigste vormen van art. 5 WVW 1994 te laag
zijn. Andere leggen het accent op het verband met artikel 6 WVW 1994. Als op
roekeloos rijden zonder ernstige gevolgen lage straffen zijn gesteld, werkt dat
door in de beoordeling van roekeloos rijgedrag dat wel ernstige gevolgen heeft
gehad. Bij weer andere respondenten lijkt de gedachte van fair labeling een rol te
spelen. Bij roekeloos rijden zonder ernstige gevolgen is enerzijds het label poging
tot zware mishandeling niet passend, anderzijds doet en veroordeling wegens
‘gevaarlijk rijden’ (overtreding van art. 5 WVW 1994) ook geen recht aan het
ernstige verwijt dat de dader wordt gemaakt, nog los van de opgelegde straf.
Aan deze antwoorden en de argumenten die daarvoor zijn gegeven kunnen
verdere gronden worden ontleend voor de invoering van een strafbaarstelling die
zeer gevaarlijk rijgedrag dat zonder gevolgen is gebleven met een hogere
vrijheidsstraf dan twee maanden bedreigt. Een strafbaarstelling die op gevaarlijk
rijgedrag dat zonder gevolgen is gebleven een hogere straf stelt is niet alleen van
belang in aanvulling op andere strafbaarstellingen zoals bedreiging, om een
lacune te voorkomen. Een strafbaarstelling als verkeersdelict, met een hogere
strafbedreiging, is ook van belang omdat deze strafbaarstelling doorwerkt bij de
toepassing van andere strafbaarstellingen, met name art. 6 WVW 1994, en
adequater uitdrukking geeft aan het verwijt dat de dader treft.
6.3.4 De mogelijke vormgeving van een strafbaarstelling
Wat de vormgeving van een dergelijke strafbaarstelling betreft, zijn verschillende
opties denkbaar, zo blijkt ook uit de interviews. Inspiratie kan bijvoorbeeld
worden geput uit strafbaarstellingen die in andere landen functioneren.114 In
Duitsland voorziet Par. 315c Strafgesetzbuch in een strafbaarstelling van zeer
114

Vgl. Alwin van Dijk en Hein Wolswijk (red.), Criminal Liability for Serious traffic Offences. Essays on
Causing Death, Injury end Danger in Traffic, Eleven International Publishing, Den Haag 2015.

380

gevaarlijk rijgedrag dat zonder gevolgen is gebleven.115 Die strafbaarstelling luidt
als volgt:
(1) Wer im Straßenverkehr
1. ein Fahrzeug führt, obwohl er
a) infolge des Genusses alkoholischer Getränke oder anderer berauschender
Mittel oder
b) infolge geistiger oder körperlicher Mängel nicht in der Lage ist, das Fahrzeug
sicher zu führen, oder
2. grob verkehrswidrig und rücksichtslos
a) die Vorfahrt nicht beachtet,
b) falsch überholt oder sonst bei Überholvorgängen falsch fährt,
c) an Fußgängerüberwegen falsch fährt,
d) an unübersichtlichen Stellen, an Straßenkreuzungen, Straßeneinmündungen
oder Bahnübergängen zu schnell fährt,
e) an unübersichtlichen Stellen nicht die rechte Seite der Fahrbahn einhält,
f) auf Autobahnen oder Kraftfahrstraßen wendet, rückwärts oder entgegen der
Fahrtrichtung fährt oder dies versucht oder
g) haltende oder liegengebliebene Fahrzeuge nicht auf ausreichende Entfernung
kenntlich macht, obwohl das zur Sicherung des Verkehrs erforderlich ist,
und dadurch Leib oder Leben eines anderen Menschen oder fremde Sachen von
bedeutendem Wert gefährdet, wird mit Freiheitsstrafe bis zu fünf Jahren oder mit
Geldstrafe bestraft.
(2) In den Fällen des Absatzes 1 Nr. 1 ist der Versuch strafbar.
(3) Wer in den Fällen des Absatzes 1
1. die Gefahr fahrlässig verursacht oder
2. fahrlässig handelt und die Gefahr fahrlässig verursacht, wird mit
Freiheitsstrafe bis zu zwei Jahren oder mit Geldstrafe bestraft.
Een strafbaarstelling van zeer gevaarlijk rijgedrag dat zonder gevolgen is gebleven
kan een vorm aannemen die op onderdeel 2 van het eerste lid van deze Duitse
strafbaarstelling lijkt. Vertrekpunt is dat van een ernstige schending van
verkeersregels sprake dient te zijn (‘grob verkehrswidrig’), en dat de betrokkene
moet hebben gehandeld zonder acht te slaan op andere weggebruikers
(rücksichtslos’). Vervolgens is een aantal concrete normen omschreven waarvan
115

Zie daarover Ingke Goeckenjan, Serious Traffic Offences: The German Perspective, p. 97-99 in Van
Dijk en Wolswijk, a.w. Vellinga gaf eerder in overweging een gevaarzettingsdelict naar het model van
deze strafbaarstelling in het leven te roepen (Van mate van schuld: over ondergrens (en bovengrens)
van de culpa in het Nederlands strafrecht, preadviezen 2012 Vereniging voor de vergelijkende studie
van het recht van België en Nederland, Boom Juridische uitgevers, Den Haag 2012, p. 196-197.

381

de betrokkene één of meer moet hebben overtreden. Ten slotte moeten door het
handelen van betrokkene lijf of leven van een andere persoon dan wel zaken van
grote waarde in gevaar gebracht zijn. De maximale vrijheidsstraf is vijf jaar
gevangenisstraf indien de dader opzettelijk dit gevaar veroorzaakt.116 Zijn wel
opzettelijk één of meer normen overtreden, maar is het veroorzaken van het
gevaar aan nalatigheid (‘fahrlässig’) te wijten, dan is de maximale vrijheidsstraf
twee jaar (derde lid, onder 1). Datzelfde maximum geldt indien de dader door
nalatigheid één of meer normen overtreedt en ook het veroorzaken van het
gevaar aan nalatigheid is te wijten (derde lid, onder 2). Ook dan moet de dader
wel ‘grob verkehrswidrig und rücksichtslos’ hebben gereden.
De kern van een strafbaarstelling naar dit model zou bestaan in een selectie
van verkeersovertredingen uit het veel bredere gamma van
verkeersovertredingen dat in de Wegenverkeerswet 1994 en de daarop
gebaseerde regelgeving strafbaar is gesteld. Een dergelijke wijze van strafbaar
stellen zou inhoudelijk afwijken van de benadering die thans in art. 5 WVW 1994
is gevolgd. Art. 5 WVW 1994 ziet op alle gedrag dat gevaar op de weg veroorzaakt
(etc.). Er zijn goede argumenten om in een strafbaarstelling die in zeker opzicht
een specialis van art. 5 WVW 1994 zou zijn met een veel hoger strafmaximum, de
relevante verkeersnormen te selecteren. Het maakt aan een ieder, de burger die
aan het verkeer deelneemt maar ook rechter en procespartijen, duidelijk van
welke normen het overtreden een zo groot gevaar kan opleveren dat een (veel)
hogere straf onder bijkomende omstandigheden gerechtvaardigd kan zijn. Wie
inhoudelijk naar de normen kijkt, ziet daarbij dat het gaat om normen waarvan
het niet naleven welhaast per definitie een groot gevaar voor andere
verkeersdeelnemers oplevert. Met het voorgaande is niet gezegd dat de
wetgever, in het geval hij voor een strafbaarstelling naar het model van de Duitse
strafbepaling zou kiezen, de daarin opgenomen selectie van
verkeersovertredingen één op één zou moeten overnemen. Wat de bijkomende
voorwaarden voor strafbaarheid betreft, lijken zowel de ernst van de
verkeersovertreding als het geen acht slaan op (mogelijke) andere
verkeersdeelnemers, het niet met hun belangen rekening houden, van cruciaal
belang. Voorstelbaar is om, in het geval bij het model van deze strafbaarstelling
wordt aangeknoopt, als ‘vertaling’ van de laatste eis het te duchten zijn van
gevaar voor zwaar lichamelijk letsel of het leven van anderen te eisen en gevaar
voor goederen niet te laten volstaan.
Met betrekking tot de subjectieve bestanddelen zullen ook keuzes moeten
worden gemaakt. Denkbaar is in beginsel dat niet alleen de normen opzettelijk
116

De strafbepalingen in het Strafgesetzbuch kennen geen expliciet opzetbestanddeel. Uitgangspunt is
echter dat steeds opzet is vereist. Culpoos handelen is alleen strafbaar indien de wet dit uitdrukkelijk
bepaalt, zoals in Par. 315c; zie het derde lid.

382

moeten zijn overtreden, maar dat het opzet ook moet zijn gericht op het
veroorzaken van het gevaar. Een andere oplossing is echter ook heel wel
mogelijk: de dader moet wel opzet hebben op het overtreden van de normen,
maar niet op het veroorzaken van het gevaar. En waar het hier in wezen om een
gemeengevaarlijk delict gaat, zou het voor de hand liggen dat het veroorzaken
van het gevaar ook niet aan de schuld van de dader te wijten hoeft te zijn. Het
veroorzaken van gevaar zou als een geobjectiveerd bestanddeel kunnen
fungeren; de eis van het 'te duchten' zijn van gevaar voor zwaar lichamelijk letsel
of het leven van anderen zou kunnen volstaan. Denkbaar is ten slotte nog dat niet
alleen het opzettelijk maar ook het culpoos overtreden van de omschreven
verkeersnormen door de strafbaarstelling bestreken wordt.
Een strafmaximum van 5 jaar ten slotte is fors, afgemeten aan de maximale
straffen die op de overtreding van het huidige art. 5 WVW 1994 en op het misdrijf
van art. 6 jo art. 175 WVW 1994 zijn gesteld. Daarbij moet bedacht worden dat dit
strafmaximum in Duitsland alleen geldt bij opzet op zowel de normovertreding als
het veroorzaken van gevaar. Is het veroorzaken van het gevaar aan nalatigheid
(‘fahrlässig’) te wijten, dan is de maximale gevangenisstraf twee jaar. De Spaanse
strafwet (art. 380) stelt een gevangenisstraf van zes maanden tot twee jaar op
roekeloos rijgedrag waarbij lijf of leven van derden in gevaar is gebracht.117
Mogelijk is een strafmaximum van twee jaar gevangenisstraf, zeker indien geen
opzet op het veroorzaken van het gevaar geëist wordt, ook voor Nederland een
aanknopingspunt. Ter vergelijking: ook op bedreiging staat een maximum van
twee jaar gevangenisstraf (art. 285 lid 1 Sr). Een aldus vormgegeven
strafbaarstelling zou bijvoorbeeld in een nieuw artikel 5a WVW 1994 opgenomen
kunnen worden.
Voor een heel andere vormgeving is gekozen in het Engelse strafrecht. Daar
wordt onderscheid gemaakt tussen careless driving en dangerous driving. Van
careless driving, dat wil zeggen driving without due care and attention, or without
reasonable consideration for other persons, is sprake als het rijgedrag falls below
what would be expected of a competent and careful driver. Op dit feit staat geen
gevangenisstraf maar een geldboete met de mogelijkheid van een rijontzegging.
Bij dangerous driving gaat het om rijgedrag dat falls far below what would be
expected of a competent and careful driver and it would be obvious to a
competent and careful driver that driving in that way would be dangerous. De
maximale gevangenisstraf is twee jaren.

117

Vgl. Manuel Cancio Melia en Mariona Llobet Anglí, The Spanish Perspective on Traffic Offences:
Tough on Danger, Soft on Harm, and Penal Populism, p. 111 in Van Dijk en Wolswijk, a.w.

383

Een belangrijk nadeel van dit systeem is de lastige afbakening, in de
praktijk, van de begrippen careless driving en dangerous driving. Wanneer is
rijgedrag slechts below en wanneer is rijgedrag far below what would be expected
of a competent and careful driver?118
Vanzelfsprekend zijn ook (nog) simpeler oplossingen denkbaar. Het
strafmaximum van art. 5 WVW 1994 zou bijvoorbeeld kunnen worden verhoogd
tot zes maanden, of een jaar (art. 18 Sr). In de Wet op de economische delicten
zijn overtredingen ook met een hechtenisstraf van deze lengte bedreigd (art. 6).
Een wetswijziging van deze aard is veel eenvoudiger te realiseren en hoeft minder
ingrijpende gevolgen te hebben voor de systematiek van het verkeersstrafrecht.
Naar het ons voorkomt kan de lacune die het stelsel van strafbaarstellingen
in het verkeersrecht hier kent, langs deze weg echter niet adequaat worden
gevuld. Een strafbaarstelling die zwaardere eisen aan het bewijs stelt, en het
gevaarlijke rijgedrag als een misdrijf aanmerkt, vormt een betere grondslag voor
de straffen die bij zeer riskant verkeersgedrag passend zijn. In herinnering kan
worden geroepen dat het aspect van fair labeling door enkele respondenten ook
nadrukkelijk naar voren is gebracht in deze context. Dat sluit vanzelfsprekend niet
uit dat de wetgever het strafmaximum gesteld op art. 5 WVW 1994 om andere
redenen (iets) verhoogt.
6.4

Gevaarlijk rijgedrag met gevolgen

Een bijzondere problematiek doet zich voor in situaties waarin voor art. 5 WVW
veroordeeld wordt terwijl de gevaarzetting wel in verband staat met gevolgen die
bij andere personen zijn ingetreden: de dood of zelfs zwaar lichamelijk letsel. In
de interviews is verkend hoe de respondenten in deze situatie tegen een
vervolging wegens art. 5 WVW 1994 aankijken.
Uit de antwoorden blijkt dat daar verschillend over wordt gedacht. Veel
respondenten staan op het standpunt dat het intreden van een ernstig gevolg
invloed mag hebben op de beslissing inzake vervolging. In het kader van de
opportuniteit mag met alle feiten en omstandigheden rekening worden
gehouden. Een respondent uit de zittende magistratuur heeft er moeite mee het
gevolg mee te laten spelen nu het gevolg geen delictsbestanddeel van art. 5 WVW
1994 is. Als vervolging vanwege het intreden van het gevolg gewenst is, zou het
naar zijn mening zuiverder zijn om daarvoor een aparte strafbaarstelling te
maken. Eén van de experts doet expliciet een voorstel in deze richting: aan art. 5
118

Vgl. Sally Kyd Cunningham, Serious Driving Offences in England and Wales, p. 44, in Van Dijk en
Wolswijk, a.w.

384

zou een tweede lid toegevoegd moeten worden waarin het intreden van letsel of
de dood als een geobjectiveerd, strafverzwarend gevolg wordt beschreven.
Een aantal respondenten vindt vervolging in dit soort zaken juist vanwege
het ernstige gevolg niet wenselijk. Ook al is een ernstig gevolg ingetreden, een
vervolging op grond van art. 5 WVW 1994 zal doorgaans uitlopen op een
veroordeling tot een geldboete en eventueel een voorwaardelijke ontzegging van
de rijbevoegdheid. Er is dan sprake van een wanverhouding tussen de ernst en de
impact van de gebeurtenis enerzijds en de beperkte inzet van de strafprocedure
anderzijds. Dat zou voor slachtoffers en nabestaanden erg onbevredigend zijn.
Ook andere respondenten signaleren een dilemma, maar maken de afweging
anders. Enkele respondenten menen dat niet vervolgen niet uit te leggen zou zijn
aan een slachtoffer of nabestaande die de verdachte vervolgd wil zien.
Geen van de respondenten is van mening dat een officier van justitie
primair art. 6 WVW 1994 en subsidiair art. 5 WVW 1994 ten laste moet leggen
indien hij zelf van mening is dat een veroordeling voor art. 6 WVW 1994 niet
haalbaar is. Een in dit verband te noemen bijzonder aspect dat in een aantal
interviews naar voren komt, betreft het juiste ‘forum’ voor de behandeling van
een vervolging ter zake van art. 5 WVW 1994 indien sprake is van een ernstig
gevolg. Schending van art. 5 WVW 1994 is een overtreding en wordt dus in
beginsel berecht door de kantonrechter. Van de respondenten die zich over dit
punt hebben uitgelaten staan de meesten op het standpunt dat in het geval
wegens overtreding van art. 5 WVW 1994 wordt vervolgd en een ernstig gevolg is
ingetreden, de zaak door de meervoudige kamer zou moeten worden behandeld.
Een enkelvoudige kamer zou niet de juiste setting bieden. Verder is het vervelend
als nabestaanden of slachtoffers in de rechtszaal komen te zitten naast mensen
die verdacht worden van een snelheidsovertreding of het veroorzaken van
overlast. En het wordt van belang gedacht dat drie rechters zich over de zaak
buigen, en in een (schriftelijk) vonnis iets meer doen blijken van hun
overwegingen dan een alleensprekende rechter.
De meningen van de respondenten verschillen over de mate waarin het
ernstige gevolg bij een veroordeling wegens art. 5 WVW 1994 de straf mag
bepalen. Enkele respondenten hebben zich daar niet over uitgelaten. Een groot
deel van de respondenten vindt dat de invloed op de straf slechts gering mag zijn.
Respondenten uit de zittende magistratuur zijn van oordeel dat het meewegen
van het gevolg er niet toe mag leiden dat in plaats van een geldboete ineens
hechtenis wordt opgelegd. Sommige respondenten uit andere hoek denken daar
anders over.
Naar het ons voorkomt kan een strafbaarstelling die op zeer gevaarlijk rijgedrag,
los van eventuele gevolgen, een hoge straf stelt, ook in deze situatie diensten
385

bewijzen. Het verband tussen gedrag in het verkeer en het intreden van de dood
of letsel kan heel verschillend zijn. Er zijn situaties waarin gedrag in het verkeer
tot de dood van een derde leidt, maar aan degene die de dood veroorzaakt geen
verwijt te maken valt (en deze daar dus geen schuld aan heeft). In HR 3 februari
2015, ECLI:NL:HR:2015:215 werd een verdachte vervolgd die op een
voorrangsweg had gereden toen een bromfiets die weg op reed. Het hof sprak de
verdachte vrij: hij had er op mogen rekenen dat de bromfietser hem voorrang zou
verlenen. Die vrijspraak hield stand in cassatie. Maar er zijn ook zaken waar wel
degelijk een verband bestaat. In het straftoemetingsonderzoek bij art. 7 WVW
1994 is, zo bleek, een zaak meegenomen waarin de verdachte en de bestuurder
van een andere auto elkaar hadden uitgedaagd en uiteindelijk drie van de
inzittenden van de andere auto verongelukten en één zwaar gewond raakte (tabel
44, nr. 5).
Een strafbaarstelling die op zeer gevaarlijk rijgedrag een hoge straf stelt,
kan erin resulteren dat de straf in situaties waarin er een verband bestaat tussen
dat verkeersgedrag en het intreden van de dood of letsel bij een derde, hoger
uitvalt. Indien deze strafbaarstelling, zoals voorgesteld, een misdrijf wordt, is ook
berechting door de kantonrechter uitgesloten. Dat kan er aan bijdragen dat de
strafrechtelijke afdoening in deze zaken door slachtoffers als minder
onbevredigend wordt ervaren.
Alles afwegend komt het ons niet wenselijk voor het (daarnaast) mogelijk te
maken dat het intreden van de dood of zwaar lichamelijk letsel als
strafverzwarende omstandigheid wordt betrokken bij gedrag dat niet de maatstaf
van de aanmerkelijke schuld haalt. Het heeft in deze gevallen inderdaad iets
onbevredigends dat het intreden van dat strafverzwarende gevolg niet in de
delictsomschrijving en tenlastelegging is verwerkt. Tegelijk is het onderliggende
probleem niet van tafel als het mogelijk wordt gemaakt die gevolgen wel in de
tenlastelegging te verwerken. Zij komen juist nog veel meer centraal te staan: de
rechter moet er expliciet over beslissen welke relevantie die ingetreden gevolgen
in concreto voor de strafmaat hebben. Daarbij zal het in veel gevallen gaan om
een hele lichte verkeersfout, een fout die een ieder kan maken. Een beslissing
inzake het causaal verband hoeft juist in dat licht ook zeker geen eenvoudige
beslissing te zijn. Heeft de betrekkelijk geringe overschrijding van de
maximumsnelheid tot het fatale gevolg geleid of was dat fatale gevolg daarzonder
ook ingetreden? Ook buiten de sfeer van het verkeersrecht komt een constructie
waarbij het intreden van de dood of zwaar lichamelijk letsel de dader in het geval

386

van een overtreding als strafverzwarend gevolg in rekening wordt gebracht voor
zover wij hebben kunnen nagaan niet voor.119
Tegelijk komt het ons wel wenselijk voor dat strafzaken waarin art. 5 WVW
1994 ten laste is gelegd terwijl het verkeersgedrag ernstige gevolgen heeft gehad,
niet terecht komen in de zaakstroom van de kantonrechter. Zoals dat ons ook
wenselijk voorkomt in het uitzonderlijke geval waarin alleen art. 450 Sr ten laste
zou zijn gelegd. Aangestipt kan daarbij worden dat een dergelijke aanpassing van
de competentieregels ook voordelen heeft in verband met keuzes die spelen bij
de inrichting van de tenlastelegging (zie hiervoor, par. 5.4). Artikel 6 WVW 1994
behoeft niet meer primair ten laste te worden gelegd om te bereiken dat de
meervoudige kamer zich over de zaak mag buigen. En in gevallen waarin ter
terechtzitting blijkt dat de tenlastelegging ten onrechte uitsluitend art. 5 WVW
1994 ten laste is gelegd, kan het misdrijf van artikel 6 WVW 1994 (indien en voor
zover die tenlastelegging op hetzelfde feit in de zin van art. 68 Sr ziet) alsnog in de
tenlastelegging ingevlochten worden waar vervolgens door dezelfde meervoudige
kamer op wordt beslist.
6.5

Rijden onder invloed

6.5.1 De maximale gevangenisstraf; de normering in de oriëntatiepunten
Art. 8 WVW 1994 stelt straf op het besturen van een voertuig onder invloed van
alcohol. Overtreding van art. 8 WVW 1994 kan ingevolge art. 176 WVW 1994
worden bestraft met gevangenisstraf van ten hoogste drie maanden of geldboete
van de derde categorie. En ingevolge art. 179 lid 1 WVW 1994 kan de bestuurder
van een motorrijtuig een rijontzegging van ten hoogste vijf jaren worden
opgelegd.
Ook deze maximale strafbedreiging vinden sommige respondenten, zo
bleek al eerder, aan de lage kant. Bij rijden onder invloed uit een respondent uit
de zittende magistratuur kritiek op de opbouw van straffen in de
oriëntatiepunten. Boven een bepaalde grens wordt een taakstraf de norm in
plaats van een geldboete, en die taakstraf zou door veel verdachten als minder
119

Het meest in de buurt komt misschien nog art. 11:3 Arbeidstijdenwet: het niet naleven van de
verplichting om kinderarbeid te voorkomen wordt aangemerkt als een strafbaar feit indien een kind
bij het verrichten van arbeid een ongeval overkomt dat ernstig lichamelijk of geestelijk letsel of de
dood ten gevolge heeft of indien redelijkerwijs te verwachten is dat de hiervoor genoemde gevolgen
aan het verrichten van arbeid zijn verbonden. Opzettelijke overtreding van dit artikel is een misdrijf
(art. 1 sub 1° WED). Ook hier gaat het derhalve niet om een strafverzwaringsgrond die enkel bij een
overtreding van toepassing is: het intreden van het gevolg constitueert strafbaarheid, en niet alleen
ter zake van overtreding maar ook wegens misdrijf.

387

zwaar worden ervaren. Een expert is van oordeel dat de straffen voor de burger
die over de nodige financiële middelen beschikt te weinig afschrikwekkend zijn.
Enkele andere respondenten, waarvan twee uit de advocatuur, hebben kritiek op
het niveau van bestraffing bij recidive.
Vergeleken met Duitsland is de maximale vrijheidsstraf bij rijden onder
invloed in ons land relatief laag. Op grond van Par. 316 StGB, kan degene die een
voertuig bestuurt, hoewel hij door het gebruik van alcohol of andere verdovende
middelen niet in staat is veilig te rijden, een maximum gevangenisstraf van een
jaar opgelegd krijgen. Duitsland kent daarnaast, zo zagen wij eerder, Par. 315c
Strafgesetzbuch. Daarin is in het eerste lid strafbaar gesteld Wer im
Straßenverkehr ein Fahrzeug führt, obwohl er a) infolge des Genusses
alkoholischer Getränke oder anderer berauschender Mittel oder b) infolge
geistiger oder körperlicher Mängel nicht in der Lage ist, das Fahrzeug sicher zu
führen und dadurch Leib oder Leben eines anderen Menschen oder fremde
Sachen von bedeutendem Wert gefährdet. De verdachte wordt in dit geval mit
Freiheitsstrafe bis zu fünf Jahren oder mit Geldstrafe bestraft. Naar Engels recht
geldt een maximum gevangenisstraf van zes maanden. En in Spanje is wettelijk
bepaald dat autorijden met een alcoholpercentage boven een bepaald minimum
wordt aangemerkt als roekeloos rijden. 120 En op roekeloos rijden staat, zo bleek
eerder, gevangenisstraf tussen de zes maanden en twee jaar alsmede een
rijontzegging.
Naar het ons voorkomt valt er gelet op de grote gevaren die aan het
besturen van motorvoertuigen onder invloed van alcohol verbonden zijn veel te
zeggen voor een forse verhoging van het wettelijk strafmaximum. Ook de
doorwerking van het wettelijk strafmaximum in het wettelijk strafmaximum bij
recidive pleit daarvoor. Dat strafmaximum ligt een derde hoger; ook bij veelvuldig
recidiveren ter zake van rijden onder invloed is de maximale gevangenisstraf
thans vier maanden (art. 43a Sr). Daarnaast is zeer wel voorstelbaar recidive in
richtlijnen en oriëntatiepunten zwaarder mee te wegen dan thans gebeurt.
Argumenten daarvoor kunnen ook worden ontleend aan ontwikkelingen in de
wetgeving van de laatste decennia. De wettelijke strafverzwaringsgronden inzake
recidive hadden vroeger een beperkte strekking. De recidiveregeling die is
neergelegd in de artikelen 43a en 43b Sr heeft een algemene strekking en
bestrijkt ook de strafbaarstellingen van de WVW 1994. En de wetgever heeft ook
op andere wijze laten blijken streng te willen optreden tegen recidive bij rijden
onder invloed. Uit art. 123b WVW 1994 vloeit voort dat recidive binnen nadere
beperkingen tot ongeldigheid van het rijbewijs leidt. Dat de wetgever hecht aan
120

Vgl. Manuel Cancio Melia en Mariona Llobet Anglí, The Spanish Perspective on Traffic Offences:
Tough on Danger, Soft on Harm, and Penal Populism, p. 111 in Van Dijk en Wolswijk, a.w..

388

streng optreden in het geval van veelvuldige recidive volgt ten slotte ook uit de
introductie van de maatregel plaatsing in een inrichting voor stelselmatige
daders, die duidelijk maakt dat veelvuldige recidive het overstappen op andere,
vrijheidsbenemende sancties (van aanmerkelijke duur) kan rechtvaardigen.
Daarmee blijft nog het probleem bestaan dat de relatieve en absolute
zwaarte van de taakstraf en de geldboete voor personen die onder invloed van
alcohol een auto besturen zeer verschillend kan zijn. Het komt inderdaad
onwenselijk voor dat de straf die bij een hoger promillage volgt, als lichter wordt
ervaren dan de straf die bij een lager promillage wordt opgelegd. Tegen deze
achtergrond is maatwerk aangewezen als de straf die uit richtlijnen en
oriëntatiepunten voortvloeit (veel) te licht of te zwaar uitvalt voor de betreffende
dader. Verder wordt dit probleem verkleind als bij recidive eerder
vrijheidsbeneming in beeld komt.
6.5.2 De verhouding tot het bestuursrecht
Bij rijden onder invloed van alcohol kunnen behalve strafrechtelijke ook
bestuursrechtelijke maatregelen worden getroffen (vgl. hoofdstuk 2, par. 3.5.4).
Uit de interviews komt de verhouding tussen het strafrechtelijke en het
bestuursrechtelijke sanctiestelsel als een knelpunt naar voren. Een aantal
respondenten maakte bij de (open) slotvraag of eerder in het interview (een
enkeling al bij de voorvragen) opmerkingen over deze verhouding. Deze
opmerkingen hebben geen betrekking op het materiële verkeersstrafrecht. Maar
zij zien wel op ‘knelpunten van juridische of praktische aard bij de afdoening van
ernstige verkeersdelicten’, zoals de vijfde onderzoeksvraag het formuleert. In
deze subparagraaf zal kort aandacht worden besteed aan de opmerkingen die de
verhouding tussen beide sanctiestelsels betreffen waar het de bestrijding van
rijden onder invloed betreft.
Kritiek op de verhouding tussen beide stelsels wordt vooral geuit door
respondenten uit de hoek van de advocatuur. Maar ook een respondent uit het
Openbaar Ministerie is kritisch: het systeem zou onsamenhangend zijn geworden.
De respondenten uit de advocatuur vinden het voor de betrokkene bezwaarlijk
dat hij langs twee wegen wordt ‘bestraft’. Vrij unaniem spreken zij de wens uit tot
één systeem te komen. Kritiek op de samenhang klinkt ook door in het interview
met een expert. Die vestigt er de aandacht op dat als iemand ondanks een
ontzegging blijft rijden, het strafrecht toch weer aan zet is. Deze respondent zou
de uitvoering van de recidiveregeling die in art. 123b WVW 1994 is neergelegd en
de EMA aan de strafrechter willen toevertrouwen. Ook uit opmerkingen van
respondenten over het al dan niet meewegen van bestuursrechtelijke sancties bij
389

de straftoemeting blijkt dat de verhouding tussen beide sanctiestelsels tot vragen
aanleiding geeft.
Deze kritiek roept in de eerste plaats de vraag op of wettelijke regels inzake het
non bis in idem beginsel zich verzetten tegen de huidige samenloop van
strafrechtelijke en bestuursrechtelijke sancties. Dat is niet het geval. In art. 68 Sr
is neergelegd dat niemand andermaal kan worden vervolgd wegens een feit
waarover te zijnen aanzien bij gewijsde van de Nederlandse strafrechter
onherroepelijk is beslist. Die bepaling staat er niet aan in de weg dat in het
strafrecht en in het bestuursrecht sancties worden opgelegd naar aanleiding van
dezelfde gedraging. Verder bevat de Algemene wet bestuursrecht non bis in idem
regels in verband met de bestuurlijke boete (vgl. de artt. 5:43 en 5:44 Awb). Maar
de Algemene wet bestuursrecht geeft niet een non bis in idem regel voor andere
bestraffende sancties. En zelfs als dat anders zou zijn, is er nog altijd de vraag
wanneer sprake is van een bestraffende sanctie.
Het non bis in idem-beginsel is ook neergelegd in artikel 4 van het Zevende
Protocol bij het EVRM. Voor een schending van dit artikel is echter wel vereist dat
beide procedures die tot een sanctie hebben geleid 'criminal' van aard zijn. En ook
als dat het geval is, levert het naar aanleiding van één feit opleggen van sancties
in twee procedures nog niet per definitie een schending van dit artikel op.
Doorslaggevend is of beide procedures ‘sufficiently closely connected in
substance and in time’ zijn, zo blijkt onder meer uit EHRM 15 november 2016, A
en B v. Noorwegen, appl. nos. 24130/11 en 29758/11, rov. 130. Voor Nederland
komt daar nog bij dat het Zevende Protocol door ons land niet is geratificeerd.
Nederland is echter wel gebonden aan art. 50 van het Handvest van de Europese
Unie, waarin het non bis in idem-beginsel ook is neergelegd. Deze bepaling richt
zich ingevolge art. 51 Handvest ook tot de lidstaten, doch ‘uitsluitend wanneer zij
het recht van de Unie ten uitvoer brengen’. Via dat Handvest is vervolgens ook de
rechtspraak van het EHRM inzake art. 4 van het Zevende Protocol voor Nederland
van belang, want art. 50 Handvest heeft ingevolge art. 52 lid 2 van dat Handvest
minimaal dezelfde inhoud en reikwijdte als het overeenkomstige recht van het
EVRM. Daar komt bij dat de Hoge Raad de rechtspraak van het EHRM in
aanmerking neemt bij de erkenning van op het non bis in idem beginsel
gebaseerde beginselen van een behoorlijke procesorde (vgl. HR 3 maart 2015, NJ
2015/256 m.nt. Keulen, over strafvervolging na het opleggen van een
alcoholslotprogramma).
Bij deze stand van zaken kan niet worden gezegd dat een stelsel dat bij het
bestrijden van rijden onder invloed met bestuursrechtelijke en strafrechtelijke
sancties werkt, in strijd is met het non bis in idem beginsel. Tegelijk doet een
regeling waarin het verbinden van bestraffende sancties aan gedragingen in één
390

procedure geconcentreerd wordt, het meest recht aan het beginsel. En een
dergelijke regeling verdraagt zich ook het best met de onschuldpresumptie. Het
EHRM leidt uit de onschuldpresumptie af dat 'State officials' zich moeten
onthouden van een beoordeling van de schuld van een verdachte 'without him
having previously been proved guilty according to law' (vgl. bijvoorbeeld EHRM 21
maart 2001, Asan Rushiti v. Oostenrijk, appl. no. 28389/95). Die plicht rust ook op
bestuursorganen en bestuursrechters.
Tegen deze achtergrond komt het ons wenselijk voor dat de
recidiveregeling van art. 123b WVW 1994 (op termijn) in aangepaste vorm in het
strafrecht wordt ondergebracht. In herinnering kan worden geroepen dat het
wetsvoorstel dat tot de invoering van de recidiveregeling heeft geleid er toe
strekte het opleggen van de ontzegging van de rijbevoegdheid in het strafrecht
nader te normeren.121 Dat voorstel is bij amendement omgebouwd tot de
recidiveregeling. Mogelijk lag aan dat amendement ten grondslag dat
onvoldoende vertrouwen bestond in een voldoende strenge hantering van de
voorgestelde regeling door de strafrechter. Effectuering van de voorstellen die in
het voorgaande (par. 6.5.1) zijn gedaan kan er aan bijdragen dat het vertrouwen
daarin groeit. Daarnaast pleit de onschuldpresumptie er naar onze mening voor
de EMA en de LEMA tot strafrechtelijke sancties te maken. Daarmee wordt
verzekerd dat niet een EMA of LEMA kan worden opgelegd voor een strafbaar feit
ter zake waarvan de verdachte is vrijgesproken. 122
6.6

Rijden tijdens een rijontzegging, na ongeldigverklaring of zonder
rijbewijs

6.6.1 De maximale gevangenisstraf op rijden tijdens een rijontzegging of na
ongeldigverklaring
Art. 9 WVW 1994 bevat een aantal strafbaarstellingen die zien op het rijden met
een motorrijtuig na een beslissing die meebrengt dat de betrokkene dat recht niet
meer heeft. Het eerste lid ziet op de strafrechtelijke rijontzegging. Het verbiedt
degene die weet of redelijkerwijs moet weten dat hem bij rechterlijke uitspraak of
strafbeschikking de bevoegdheid tot het besturen van motorrijtuigen is ontzegd
121

Kamerstukken II 2005/06, 30 324, Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met de
invoering van een puntenstelsel rijbewijzen.
122
Zie nader B.F. Keulen, Bestraffende sancties in het strafrecht en bestuursrecht, met H.E. Bröring,
Uitgeverij Paris, Zutphen 2017. Anders ligt het bij het onderzoek naar de rijvaardigheid of
geschiktheid, mede gelet op de beslissingen die op basis van dat onderzoek genomen dienen te
worden.

391

om gedurende de tijd dat hem die bevoegdheid is ontzegd op de weg een
motorrijtuig te besturen of als bestuurder te doen besturen. Het tweede lid ziet
op de bestuursrechtelijke ongeldigverklaring en op het verlies van geldigheid van
een rijbewijs ingevolge de recidiveregeling van art. 123b WVW 1994. Ingevolge
art. 176 lid 1 WVW 1994 kan in deze gevallen een maximale gevangenisstraf van
drie maanden of geldboete van de derde categorie worden opgelegd.
Enkele respondenten vinden deze strafbedreiging aan de lage kant. Zij
menen in het bijzonder dat er zwaarder aan moet worden getild als de verdachte
door tijdens een rijontzegging te gaan rijden een rechterlijke uitspraak of
strafbeschikking negeert. Het standpunt dat dit wettelijk strafmaximum wat aan
de lage kant is, kan worden ondersteund met een wetssystematisch argument.
Art. 195 Sr bedreigt de veroordeelde die een recht uitoefent, wetende dat hij
daarvan bij rechterlijke uitspraak is ontzet, met gevangenisstraf van ten hoogste
zes maanden of geldboete van de derde categorie. De ratio van de
strafbaarstelling is in beide gevallen vergelijkbaar.
Behalve de wettelijke maximumstraffen vragen ook de straffen die in de praktijk
worden opgelegd hier de aandacht. Bij het onder invloed rijden wordt de
opgelegde straf in sterke mate bepaald door het promillage en eventuele recidive.
Daar kan een verhoging van het wettelijke strafmaximum wenselijk worden
gevonden om te bereiken dat in de ernstigste gevallen zwaardere straffen worden
opgelegd. Bij doorrijden na ongeval is er een groot verschil in strafwaardigheid
tussen doorrijden na een kleine beschadiging van een andere auto en het op de
plaats van het ongeval achterlaten van een zwaargewond en hulpbehoevend
slachtoffer. Een verhoging van het wettelijk strafmaximum kan wenselijk worden
gevonden om beter aan die zwaarste gevallen recht te kunnen doen. Rijden
tijdens een rijontzegging of na ongeldigverklaring is een misdrijf waarvan de
strafwaardigheid minder afhankelijk is van de omstandigheden van het concrete
geval. Telkens staat de bescherming van het gezag van rechter en overheid
centraal, met op de achtergrond de bescherming van de belangen met het oog
waarop rechter en overheid hun bevoegdheden uitoefenen, in dit geval de
verkeersveiligheid.
Welke straf rechters daarbij gepast vinden is afhankelijk van een aantal
factoren. Daar kan een algemeen oordeel over de mate waarin overheidsgezag als
zodanig bescherming verdient een rol bij spelen. De enkele aantasting van
overheidsgezag kan los van de concrete omstandigheden van het geval zeer
strafwaardig worden gevonden. Bij de oordeelsvorming kunnen ook opvattingen
over de wijze waarop dat gezag wordt uitgeoefend een rol spelen. Een rechter
kan na een procedure waarin hoor en wederhoor is toegepast een langdurige
rijontzegging hebben opgelegd. De recidiveregeling ernstige verkeersdelicten kan
392

er toe hebben geleid dat aan een rijbewijs geldigheid is ontzegd zonder dat de
betrokkene deze beslissing aan een rechter heeft kunnen voorleggen. De rechter
kan in een strafzaak waarin rijden tijdens een rijontzegging of na
ongeldigverklaring ten laste is gelegd, niet beoordelen of deze beslissingen
rechtvaardig waren. Maar hij kan twijfels over een stelsel waarin via een
automatisme en zonder adequate rechtsbescherming ingrijpende maatregelen
worden genomen wel vertalen in het algemene strafniveau. Zo bezien zou het (in
aangepaste vorm) onderbrengen van de recidiveregeling in het strafrecht wellicht
kunnen bevorderen dat bij schending van het eerste of tweede lid van art. 9 WVW
1994 hogere straffen worden opgelegd.
Een apart punt dat bij deze strafbaarstellingen speelt, is het bewijs van het
weten of redelijkerwijs moeten weten van de rijontzegging of ongeldigverklaring.
Eén van de respondenten stelt aan de orde dat de beslissing tot
ongeldigverklaring door het CBR aan de betrokkene wordt toegezonden, niet
betekend. Het komt wenselijk voor dat voorzien wordt in een wijze van
kennisgeving die bevordert dat de ongeldigverklaring strafrechtelijk daadwerkelijk
effect sorteert.
6.7

Roekeloos rijgedrag met ernstige gevolgen

6.7.1 De wetsgeschiedenis en de rechtspraak van de Hoge Raad
Zoals uiteengezet in hoofdstuk 2, beoogde de introductie van de roekeloosheid
als strafverzwarende omstandigheid een adequate bestraffing mogelijk te maken
in alle gevallen waarin sprake is van zeer onvoorzichtig rijgedrag waarbij
welbewust en met ernstige gevolgen onaanvaardbare risico’s zijn genomen. In
dat hoofdstuk werd ook opgemerkt dat de Hoge Raad strengere eisen stelt aan
het bewijs van roekeloosheid dan de wetgever voor ogen had. Die strengere
benadering komt in een aantal punten tot uitdrukking. Ten eerste in de
omschrijving van de roekeloosheid. Waar de minister sprak van ‘zeer
onvoorzichtig gedrag’ waarbij ‘onaanvaardbare risico's’ zijn genomen, eist de
Hoge Raad voor een bewezenverklaring van roekeloosheid een ‘buitengewoon
onvoorzichtige gedraging’ die een ‘zeer ernstig gevaar’ in het leven heeft
geroepen. Een tweede punt van verschil betreft de verhouding tussen
roekeloosheid en de in het derde lid van art. 175 WVW 1994 opgenomen
strafverzwaringsgronden. Terwijl volgens de minister de vaststelling dat onder
invloed of veel te hard is gereden veel gewicht in de schaal legt bij de
beantwoording van de vraag of sprake is van roekeloosheid, benadrukt de Hoge
Raad dat voor het bewijs van roekeloosheid “doorgaans niet” kan worden
393

volstaan met de enkele vaststelling dat de verdachte zich heeft schuldig gemaakt
aan een of meer in art. 175, derde lid, WVW 1994 genoemde, zelfstandig tot
verhoging van het wettelijk strafmaximum leidende gedragingen.
Alleen al dit verschil in benadering van de roekeloosheid tussen wetgever
en Hoge Raad is een indicatie dat de invulling van het begrip roekeloosheid een
knelpunt van juridische en praktische aard bij de afdoening van ernstige
verkeersdelicten oplevert.
6.7.2 Het straftoemetingsonderzoek
Dat beeld wordt bevestigd door het straftoemetingsonderzoek, waar in het derde
hoofdstuk verslag van is gedaan. In het straftoemetingsonderzoek is zo veel
mogelijk in kaart gebracht hoe de strafzaken waarin de Hoge Raad een oordeel
heeft geveld over een bewezenverklaring van roekeloosheid zijn afgedaan (par.
4). In dat onderzoek zijn 17 zaken betrokken waarin een gerechtshof heeft
veroordeeld voor dood of letsel door schuld, bestaande in roekeloosheid. In 12
van deze 17 zaken is de veroordeling door de Hoge Raad vernietigd, omdat de in
de bewijsvoering vastgestelde feiten en omstandigheden ontoereikend waren
voor de kwalificatie roekeloosheid. Daarna is een nieuwe berechting gevolgd, die
in veel gevallen heeft geresulteerd in een aanmerkelijk lagere straf, telkens
gebaseerd op een bewezenverklaring van schuld niet bestaande in roekeloosheid.
De strafoplegging na cassatie was daarbij, voor zover valt na te gaan in
gepubliceerde jurisprudentie, in bijna alle gevallen zonder meer milder. Om
precies te zijn: in 6 van de 7 zaken waarin een veroordeling wegens dood door
schuld bestaande in roekeloosheid is gecasseerd, was de strafoplegging na
cassatie milder. Van de 5 zaken waarin een veroordeling wegens letsel door
schuld bestaande in roekeloosheid is gecasseerd, kon in 2 gevallen de
strafoplegging na cassatie worden achterhaald; die viel in beide gevallen
aanmerkelijk lager uit.
Een gevolg van deze rechtspraak is geweest dat de richtlijnen en
oriëntatiepunten zijn aangepast. De richtlijn maakt onderscheid tussen drie
schuldgradaties, de zwaarste schuldgradatie is daarbij de ‘zeer hoge mate van
schuld’. Voor de strafeis bij roekeloosheid is geen uitgangspunt in de richtlijnen
neergelegd, daarvoor is volgens de richtlijn ‘maatwerk nodig’. De
oriëntatiepunten sluiten op dit punt bij de richtlijnen aan, ook daarin wordt de
roekeloosheid niet meer vermeld (hoofdstuk 2, par. 5.2 en 6).
Al met al kan uit het straftoemetingsonderzoek worden afgeleid dat de
feitenrechter roekeloosheid, als zwaarste vorm van schuld, aanvankelijk
394

regelmatig bewezen heeft verklaard. De Hoge Raad heeft veel van die
veroordelingen gecasseerd. Dat heeft in de eerste plaats gevolgen gehad voor de
straf die uiteindelijk in kracht van gewijsde is gegaan. In sommige strafzaken is de
straf sterk verlaagd. De rechtspraak van de Hoge Raad heeft in de tweede plaats
tot gevolg gehad dat de maximumstraf die de wetgever voor de ernstigste
gevallen van dood door schuld op negen jaar heeft bepaald, feitelijk slechts in
uitzonderingssituaties van toepassing is. En dat zij, als gevolg daarvan, in de
normering van de strafoplegging op basis van vaststellingen van schuld geen rol
van betekenis meer speelt.
Daarmee is ook het straftoemetingsonderzoek een indicatie dat de invulling
van het begrip roekeloosheid een knelpunt van juridische en praktische aard bij
de afdoening van ernstige verkeersdelicten oplevert.
6.7.3 De opvattingen van de respondenten
Uit de interviews komt naar voren dat alle respondenten de interpretatie door de
Hoge Raad (zeer) streng vinden. Een enkele respondent uit de zittende
magistratuur en enkele respondenten uit de advocatuur vinden dat de Hoge Raad
een redelijke uitleg aan de term roekeloosheid geeft. Andere respondenten zijn
(zeer) ongelukkig met deze interpretatie. Enkele respondenten vinden dat deze
interpretatie niet is uit te leggen aan slachtoffers en nabestaanden. Niet alleen de
straf, maar ook het etiket dat op gedrag geplakt wordt is van belang. Veel
respondenten merken op dat de interpretatie van de Hoge Raad niet strookt met
de bedoelingen van de wetgever.
Kritiek op de wetgever is er ook. Zo zijn er respondenten die van mening
zijn dat uit de wetsgeschiedenis een te ruim begrip van roekeloosheid naar voren
komt. Daarnaast roept de verhouding tussen de roekeloosheid en de
strafverzwarende omstandigheden van het derde lid kritiek op. Ook los van de
verhouding tot roekeloosheid geven enkele respondenten uit de zittende
magistratuur aan weinig gelukkig te zijn met de strafverzwarende
omstandigheden uit het derde lid. Eén van hen vindt deze opsomming vrij
willekeurig en begrijpt niet waarom juist deze gedragingen strafverzwarend
werken. Een uitzondering geldt daarbij voor dronken rijden, omdat daaraan een
‘dubbel besluit’ ten grondslag ligt: de beslissing om te gaan drinken en vervolgens
om te gaan rijden.
Geen van de rechters geeft aan dat de interpretatie van de Hoge Raad
ertoe leidt dat geen passende straf kan worden opgelegd. Daarbij speelt een
belangrijke rol dat bij ernstig gevaarzettend gedrag dat in die interpretatie toch
niet tot de kwalificatie roekeloosheid leidt, vrijwel steeds één of meer van de
395

strafverzwarende omstandigheden uit het derde lid van art. 175 WVW 1994 van
toepassing zijn. Enkele andere respondenten vinden daarentegen dat door de
uitleg van de Hoge Raad ten onrechte lange gevangenisstraffen buiten beeld
blijven.
De vraag of op andere wijze in de strafbaarstelling van de ernstigste vormen van
gevaarzettend gedrag met ernstige gevolgen dient te worden voorzien, wordt
verschillend beantwoord. Een respondent uit de zittende magistratuur zou willen
dat de roekeloosheid een groter gebied bestrijkt; niet om hogere straffen op te
kunnen leggen, maar om een geschikter etiket op het gedrag te kunnen plakken.
Een respondent uit het Openbaar Ministerie stelt voor een derde schuldgradatie
in de wet tussen te voegen; een andere respondent uit het Openbaar Ministerie
zou roekeloosheid in de wet willen definiëren. Een respondent uit de advocatuur
zou de strafbaarstelling willen overhevelen naar het Wetboek van Strafrecht en
daarbij in de Memorie van Toelichting willen omschrijven wat onder
roekeloosheid wordt verstaan. Enkele respondenten noemen de mogelijkheid om
roekeloosheid te concretiseren door in de wet op te nemen welke gedragingen
roekeloosheid opleveren. Daarbij zou tegelijk iets kunnen worden gedaan aan de
spanning tussen de roekeloosheid en de strafverzwarende omstandigheden uit
het derde lid van art. 175 WVW 1994. Een expert noemt de mogelijkheid om een
verband te leggen met de strafbaarstelling van roekeloosheid zonder ernstige
gevolgen. Een respondent uit de advocatuur lijkt een limitatieve opsomming van
gedragingen die roekeloosheid opleveren niet verstandig.
Enkele respondenten stellen voor niet langer te werken met roekeloosheid
als bestanddeel en ook de schuld niet meer te relateren aan een ernstig ongeval.
De strafbaarstelling zou anders vorm gegeven moeten worden. Een mogelijkheid
zou daarbij zijn, aansluiting te zoeken bij het model van de gemeengevaarlijke
delicten. De basis is gevaarzettend gedrag. Strafbaar is zowel het culpoos als
opzettelijk gevaar veroorzaken, waarbij de opzettelijke gevaarzetting zwaarder
wordt bestraft dan de culpose. Vervolgens kan gedifferentieerd worden naar de
ernst van de gevolgen; die kwalificerende gevolgen zijn geobjectiveerd. In een
ander voorstel wordt aansluiting gezocht bij het systeem van de Wet op de
economische delicten. Schending van concrete verkeersvoorschriften is in deze
benadering het uitgangspunt; opzettelijke overtreding van zo’n voorschrift is een
misdrijf met een hoger strafmaximum.

396

6.7.4 Mogelijke verklaringen voor de rechtspraak van de Hoge Raad
Er zijn een aantal argumenten die de restrictieve interpretatie door de Hoge Raad
van roekeloosheid mogelijk kunnen verklaren. Kennis van die argumenten kan er
wellicht aan bijdragen dat de beste oplossing voor het gesignaleerde knelpunt
wordt gekozen.
Het eerste argument is een wetssystematisch argument. Artikel 175 WVW 1994
kent drie leden. Het eerste lid stelt overtreding van art. 6 WVW 1994 strafbaar.
Het tweede lid bedreigt die overtreding met een hoger strafmaximum in het geval
de schuld bestaat in roekeloosheid. Het derde lid kent een aantal specifieke
strafverhogingsgronden die meebrengen dat de in het eerste en tweede lid
bepaalde gevangenisstraffen met de helft kunnen worden verhoogd. Uit deze
systematiek vloeit voort dat roekeloosheid niet al bestaat zodra zich één van de
strafverhogingsgronden van het derde lid voordoet.
Het lijkt erop dat de Hoge Raad in de publieke discussie vooral dit argument
in stelling wil brengen. In een persbericht van 25 januari 2017 legt de Hoge Raad
zijn rechtspraak inzake roekeloosheid uit voor een breder publiek.123 Daarin staat
onder meer: 'Voor onder invloed en door te hard rijden dood of zwaar letsel
veroorzaken bestaat in het strafrecht al een strafverzwarende bepaling, waarvoor
aan de schuldige een substantiële gevangenisstraf kan worden opgelegd. Dat
heeft tot gevolg dat de wettelijke bepaling die een ongeluk veroorzaken door
roekeloosheid, de zwaarste vorm van schuld, strafbaar stelt ook zwaardere eisen
inhoudt.' Toch is het de vraag of dit het doorslaggevende argument is voor de
rechtspraak van de Hoge Raad. Dat voor roekeloosheid meer vereist is dan onder
invloed of te hard rijden, zal niemand bestrijden. Waar het om gaat is hoeveel
meer vereist is. Aan de wetssystematiek zou ook recht kunnen worden gedaan
door voor roekeloosheid naast het vervuld zijn van een strafverzwarende
omstandigheid uit het derde lid bijvoorbeeld het bewijs van een ernstige
verkeersovertreding te eisen. Aan de wetsgeschiedenis had ook recht kunnen
worden gedaan door het ernstig onder invloed van alcohol aan het verkeer
deelnemen als een zwaarwegende aanwijzing van roekeloosheid op te vatten.
Dat wijst erop dat er vermoedelijk meer argumenten zijn die de Hoge Raad
tot een keuze voor een restrictieve interpretatie hebben gebracht. Tegelijk kan uit
dit argument van de Hoge Raad al wel een eerste mogelijke wijziging van de wet
worden afgeleid die aan de oplossing van dit knelpunt kan bijdragen. De
verhouding tussen het tweede en het derde lid zou kunnen worden aangepast. De
aanvulling van het derde lid, bij amendement, met een willekeurig ogende
123

Te vinden op www.rechtspraak.nl.

397

selectie overtredingen, heeft de consistentie binnen het artikel geen goed
gedaan. Overwogen zou kunnen worden om enkel het rijden onder invloed in het
derde lid als strafverzwarende omstandigheid te laten staan. Dat is een
omstandigheid die los staat van de verkeersfouten zelf en daarom los daarvan
een strafverhoging rechtvaardigt. Een specifieke voorziening voor dood door
schuld terwijl de dader onder invloed is, kan ook elders worden aangetroffen,
zoals in Section 3A van de Engelse Road Traffic Act.124
Het tweede argument is een rechtspolitiek argument. De Hoge Raad zou een
restrictieve interpretatie inhoudelijk (namelijk met het oog op het aan banden
leggen van de mogelijkheid tot het opleggen van langdurige gevangenisstraffen)
meer gelukkig kunnen vinden. Te betwijfelen valt evenwel of dit argument, als het
een rol heeft gespeeld, zwaar heeft gewogen. Het is moeilijk voorstelbaar dat de
Hoge Raad zich bij de keuze voor een restrictieve interpretatie van het begrip
roekeloosheid niet zal hebben gerealiseerd dat die keuze op enig moment tot
kritiek zou kunnen leiden. En dat die kritiek in een volgende herziening van de
strafbaarstellingen van ernstige verkeersdelicten zou kunnen resulteren. En dat
het stelsel van strafbaarstellingen dat daar het gevolg van is dan vermoedelijk
minder mogelijkheden zal bieden om het opleggen van langdurige
vrijheidsbenemende sancties door restrictieve interpretatie van een
delictsbestanddeel aan banden te leggen. Zo bezien had het, als dit argument
centraal zou hebben gestaan, eerder voor de hand gelegen dat de Hoge Raad de
wetgever met een iets minder restrictieve interpretatie geen aanleiding had
gegeven tot ingrijpen.
Uit dit argument kan ook niet goed een aanwijzing worden afgeleid
omtrent de oplossing van dit knelpunt. Of het zou moeten zijn dat bij een
herziening van de ernstige verkeersdelicten zo weinig mogelijk ruimte moet
worden gecreëerd voor bestanddelen die om een weging van de ernst van het feit
vragen (en daarmee restrictief geïnterpreteerd kunnen worden). Materieel zou
een dergelijk stelsel er op neer kunnen komen dat op de enkele
verkeersovertreding, indien deze tot een fataal gevolg heeft geleid, een
124

Het eerste lid van deze bepaling luidt als volgt: (1) If a person causes the death of another person by
driving a mechanically propelled vehicle on a road or other public place without due care and
attention, or without reasonable consideration for other persons using the road or place, and— (a)
he is, at the time when he is driving, unfit to drive through drink or drugs, or (b) he has consumed so
much alcohol that the proportion of it in his breath, blood or urine at that time exceeds the
prescribed limit, or (c) he is, within 18 hours after that time, required to provide a specimen in
pursuance of section 7 of this Act, but without reasonable excuse fails to provide it, or (d)he is
required by a constable to give his permission for a laboratory test of a specimen of blood taken from
him under section 7A of this Act, but without reasonable excuse fails to do so, he is guilty of an
offence.

398

gevangenisstraf van negen jaar wordt gesteld. Naar onze mening voert het
evenwel te ver om aan een veronderstellenderwijs aan de Hoge Raad toegedichte
rechtspolitieke keuze een argument te ontlenen om voor een stelsel van ernstige
verkeersdelicten te kiezen dat geen recht doet aan het schuldbeginsel.
Het derde argument betreft de inhoud van het begrip roekeloosheid. Dat is geen
begrip dat zich heel eenvoudig laat afgrenzen. De gedachte van de wetgever is
geweest dat het wettelijke bestanddeel aan zou sluiten bij de betekenis die het
begrip in de rechtspraak had gekregen. Mogelijk is de Hoge Raad tot de
overtuiging gekomen dat het begrip zich, als bij die gegroeide praktijk wordt
aangesloten, als strafverzwaringsgrond onvoldoende duidelijk laat afgrenzen. Dat
zou een reden kunnen zijn geweest om tot een afgrenzing over te gaan die in
ieder geval betrekkelijk helder is, althans een afgrenzing die leidt tot een beperkt
bereik van roekeloosheid waardoor grensgevallen zich ook in slechts relatief
weinig gevallen kunnen voordoen.
Aan dit argument valt een duidelijke aanwijzing te ontlenen voor de
oplossing van dit knelpunt. In de wet zou nauwkeuriger aangegeven moeten
worden waar de roekeloosheid in kan bestaan. En indien dat niet (goed) mogelijk
is, zou moeten worden verkend of op andere wijze kan worden voorzien in een
adequate strafbaarstelling van zeer gevaarlijk rijgedrag dat tot de dood of zwaar
lichamelijk letsel heeft geleid.
6.7.5 Mogelijke aanpassingen van de strafbaarstelling
Eerder kwam aan de orde dat het wenselijk lijkt, bijvoorbeeld in een nieuw artikel
5a WVW 1994, een misdrijf in te voeren dat zeer gevaarlijk rijgedrag dat geen
(ernstige) gevolgen heeft gehad strafbaar stelt. Daarbij is verwezen naar de
strafbaarstelling van Par. 315c StGB. Een strafbaarstelling zou kunnen zien op de
weggebruiker die (opzettelijk of culpoos), zonder rekening te houden met andere
weggebruikers, één of meer concreet opgesomde gedragsregels in ernstige mate
schendt, terwijl daarvan levensgevaar of gevaar voor zwaar lichamelijk letsel voor
een ander te duchten is. Wat de concreet op te sommen gedragsregels betreft
zou, met een schuin oog naar Par. 315c StGB, onder meer gedacht kunnen
worden aan (kort gezegd) het niet verlenen van voorrang, het gevaarlijk inhalen,
het gevaarlijk rijden bij een zebrapad, het te hard rijden bij kruisingen, het niet
voldoende rechts rijden op onoverzichtelijke plaatsen en het spookrijden. Indien
ook met een schuin oog wordt gekeken naar art. 175 lid 3 WVW 1994 zouden het
bumperkleven en het in ernstige mate de maximumsnelheid overschrijden daar
aan toe kunnen worden gevoegd.
399

In geval een dergelijke strafbaarstelling zou worden gecreëerd, ligt het in de
rede daar rekening mee te houden bij de strafbaarstelling van zeer gevaarlijk
rijgedrag dat wel tot ernstige gevolgen heeft geleid. Een op Par. 315c StGB
gelijkende strafbaarstelling omschrijft gedrag dat een veel groter risico op het
intreden van ernstige gevolgen in het leven roept dan het gedrag dat enkel de
delictsomschrijving van art. 5 WVW 1994 vervult. De delictsomschrijving beschrijft
ook gedrag dat vanwege de subjectieve gesteldheid van de dader veel
strafwaardiger is.
De aansluiting bij het begrip roekeloosheid zou op verschillende manieren
gestalte kunnen krijgen. In het navolgende worden twee opties verkend.
Denkbaar is in de eerste plaats, de nieuwe strafbaarstelling in artikel 5a WVW
1994 rechtstreeks aan te laten sluiten bij het bestaande begrip roekeloosheid.
Aan het tweede lid van artikel 175 WVW 1994 zou een zin toegevoegd kunnen
worden, luidend: ‘Van roekeloosheid is in ieder geval sprake als het gedrag tevens
als een overtreding van artikel 5a kan worden aangemerkt.’ Daarbij zou het
verkeren in de toestand, bedoeld in artikel 8, eerste, tweede, derde of vierde lid,
dan wel het niet voldoen aan een bevel, gegeven bij of krachtens artikel 163,
tweede, zesde, achtste, of negende lid in het derde lid van art. 175 WVW 1994 als
strafverzwaringsgrond behouden kunnen blijven. Voor de andere
strafverzwaringsgronden (zoals het bumperkleven) is in dit artikellid geen plaats
meer. Het nieuwe art. 5a WVW 1994 geeft een omschrijving van specifieke
verkeersgedragingen die zo gevaarlijk zijn dat zij een hoger strafmaximum
rechtvaardigen.
Deze definitiebepaling bewerkstelligt dat rijgedrag dat de
delictsomschrijving van het nieuwe art. 5a WVW 1994 vervult, roekeloosheid in
de zin van de wet oplevert. Voor een veroordeling ter zake van art. 6 jo. art. 175
lid 2 WVW 1994 is daarnaast vereist dat een aan die roekeloosheid te wijten
verkeersongeval heeft plaatsgevonden waardoor een ander wordt gedood of
(kort gezegd) letsel wordt toegebracht. Dat vereiste van dubbele causaliteit blijft
onverkort in stand; meer in het algemeen gesproken blijft de huidige systematiek
van art. 6 jo. art. 175 WVW 1994 ongewijzigd. De definitiebepaling heeft enkel tot
gevolg dat onvoorzichtig rijgedrag dat de delictsomschrijving van art. 5a WVW
1994 vervult, roekeloosheid oplevert. Te denken valt aan (opzettelijk of culpoos),
zonder rekening te houden met andere weggebruikers, te hard rijden bij
kruisingen, terwijl daarvan levensgevaar of zwaar lichamelijk letsel voor een
ander te duchten is. Bij de omschrijving van de roekeloosheid in de
tenlastelegging kan met deze ‘uitwerking’ in art. 5a WVW 1994 rekening worden
gehouden. Tegelijk behoeft het niet fataal te zijn als (een element uit) de definitie
van roekeloosheid niet in de tenlastelegging is verwerkt. Het bestanddeel
400

roekeloos heeft tevens feitelijke betekenis. Doorslaggevend is of het bewijs uit de
bewijsmiddelen volgt en in bewijsoverwegingen toereikend is toegelicht. Langs
deze weg wordt feitelijk op wetstechnisch eenvoudige wijze een
gemeengevaarlijk delict gecreëerd en tegelijk de roekeloosheid nader ingevuld.
Daarmee wordt aan de wensen van veel respondenten tegemoet gekomen, en
tevens recht gedaan aan een aanbeveling uit het onderzoek van Intervict (zie
nader hoofdstuk 1, par. 5).
Denkbaar is in de tweede plaats, het bestaande begrip roekeloosheid los te laten
en de strafverzwarende gevolgen (dood, letsel) rechtstreeks aan de
delictsomschrijving te koppelen die in het voorgestelde art. 5a WVW 1994 wordt
opgenomen. Wetstechnisch is een aanpassing langs deze lijnen evenwel minder
eenvoudig te realiseren. De Wegenverkeerswet 1994 maakt onderscheid tussen
gedragsregels en strafbepalingen. Dat dwingt tot het opsplitsen van
bestanddelen, zoals het samenstel van de artikelen 6 en 175 WVW 1994 duidelijk
maakt. Net als bij artikel 6 zou aan een nieuw artikel 5a een artikel gekoppeld
moeten worden dat achterin de WVW 1994 bij de strafbepalingen wordt
ingevoegd en dat bepaalt welke straffen bij welke gevolgen in geval van
schending van de norm van artikel 5a kunnen worden opgelegd.
Een volgende vraag die bij de keuze voor deze oplossing rijst, is hoe de
nieuwe bepaling zich dient te verhouden tot het bestaande samenstel van de
artikelen 6 en 175 WVW 1994. Dient de roekeloosheid als strafverzwaringsgrond
te worden geschrapt? Zou dat dan ook betekenen dat deze grond voor
strafverzwaring uit het Wetboek van Strafrecht dient te verdwijnen? Het is nog
niet eenvoudig daar een antwoord op te formuleren. Want materieel zou een
nieuw artikel 5a WVW 1994 waarin ook de strafverzwarende gevolgen zijn
ondergebracht hetzelfde beogen als met de strafbaarstelling van roekeloosheid is
nagestreefd. Daar past niet goed bij dat de strafbaarstelling van roekeloosheid
eenvoudigweg uit het Wetboek van Strafrecht zou verdwijnen.
Ook als de roekeloosheid in beide wetboeken wordt geschrapt, zijn de
vragen nog niet de wereld uit. Want hoe zou de nieuwe strafbaarstelling zich
moeten verhouden tot de overblijvende strafbaarstelling van dood door schuld in
de WVW 1994, eventueel met strafverzwarende omstandigheden? Zou die
strafbaarstelling helemaal moeten verdwijnen? Uit dit onderzoek blijkt niet van
fundamentele onvrede met het functioneren van deze strafbaarstelling in de
reguliere gevallen. En een ander stelsel zal ook weer tot afbakeningsvragen
leiden. De strafbaarstelling van dood door schuld in het Wetboek van Strafrecht
blijft daarbij naar verwachting bestaan, ook als de strafbaarstelling die in de
artikelen 6 en 175 WVW 1994 is opgenomen zou verdwijnen.

401

Een laatste punt is inhoudelijk van aard. Een rechtstreekse koppeling van
strafverzwarende gevolgen aan het voorgestelde artikel 5a WVW 1994 zou
meebrengen dat wordt dichtgetimmerd in welke gevallen het hoogste
strafmaximum van toepassing is. Een koppeling als eerder voorgesteld met het
bestaande begrip roekeloosheid laat de mogelijkheid open dat ook in een geval
waarin de delictsomschrijving van artikel 5a WVW 1994 niet overtreden is, bij
wijze van uitzondering toch roekeloosheid wordt aangenomen. Te denken valt
aan een sportvliegtuig dat, ter uitvoering van een weddenschap, op een druk
bereden snelweg landt en daarbij een fataal ongeluk veroorzaakt.
Indien de voorgestelde strafbaarstelling van art. 5a WVW 1994 niet tot stand zou
komen, is het lastig om een adequate oplossing te vinden voor dit praktische en
juridische knelpunt. De wet biedt dan weinig houvast bij het afgrenzen van zeer
gevaarlijk rijgedrag dat bij het intreden van ernstige gevolgen een hogere straf
rechtvaardigt. Het onderscheid zou dan gezocht kunnen worden in subjectieve
bestanddelen. Het onderscheid tussen opzettelijk en culpoos gevaar veroorzaken
zou centraal kunnen worden gesteld. En het onderscheid zou ook kunnen worden
gezocht in het opzet op het overtreden van een verkeersvoorschrift.
Het is echter sterk de vraag of in een stelsel dat het onderscheid enkel
zoekt in subjectieve bestanddelen een bevredigende afgrenzing van zeer
gevaarlijk rijgedrag kan worden bereikt. Als het opzet op het veroorzaken van
gevaar alleen kan worden afgeleid uit verklaringen van de verdachte, zou de
zwaarste categorie weer een praktisch lege verzameling kunnen worden. Als het
opzet van de verdachte ook uit objectieve informatie over diens rijgedrag kan
worden afgeleid zou de Hoge Raad, via een omweg, weer voor de vraag komen te
staan bij welke aanwijzingen over het verkeersgedrag van betrokkene de
zwaarste straffen in beeld komen. Eerder zagen wij dat juist de vragen die zich bij
het via casuïstiek begrenzen van de roekeloosheid voordeden de Hoge Raad wel
eens tot zijn restrictieve interpretatie kunnen hebben gebracht. En ten slotte,
wellicht het meest fundamenteel: het opzet op het veroorzaken van gevaar zegt
niets over de gevaarlijkheid van het gedrag zelf. Met losse handen fietsen op een
drukke weg kan onder de delictsomschrijving vallen, en is toch van heel andere
orde dan spookrijden op een snelweg.
Al met al gaat onze voorkeur uit naar een aanpassing waarbij met behulp van een
strafbaarstelling van zeer gevaarlijk rijgedrag dat zonder gevolgen is gebleven aan
het begrip roekeloosheid handen en voeten worden gegeven. Bij die keuze
behoudt ook de strafbaarstelling van roekeloosheid in het Wetboek van
Strafrecht een nuttige functie. De in de Wegenverkeerswet 1994 omschreven

402

mate van gevaarzetting die roekeloosheid oplevert, kan ook bij het in het
Wetboek van Strafrecht omschreven begrip een bron van inspiratie zijn.
7.

Tot besluit

In het voorgaande zijn een aantal concrete aanbevelingen gedaan inzake
knelpunten bij de afdoening van ernstige verkeersdelicten. Meest ingrijpend is
het voorstel om een art. 5a WVW 1994 in te voeren waarin zeer gevaarlijk
rijgedrag wordt omschreven en als misdrijf strafbaar gesteld, en het voorstel om
gedrag dat deze delictsomschrijving vervult als roekeloos aan te merken als het
tot ernstige gevolgen leidt. Realisatie van deze en andere aanbevelingen is naar
ons oordeel in het belang van de strafrechtelijke handhaving bij ernstige
verkeersdelicten. En kan er, naar wij hopen, toe leiden dat op termijn bereidheid
ontstaat om de interventies die aan strafbaar gedrag worden verbonden weer
meer in het strafrecht te concentreren.

403

404

Summary

This study, commissioned by the Netherlands Research and Documentation
Centre (WODC) and requested by the Ministry of Security and Justice, was
conducted following a discussion in the House of Representatives about the
sentencing of serious road traffic offences and the legal framework that exists for
that purpose. In a parliamentary debate on 28 May 2015, a number of members
of the House of Representatives called for attention to be given to the sentencing
of road traffic offences. The Minister of Security and Justice announced in a letter
sent to the President of the House of Representatives on 18 February 2015 that
WODC would be commissioned to study the sentencing practice for serious road
traffic offences. Additionally, the Minister said the study would address the
‘penalty gap’ for reckless driving. The Minister further wanted the study to
examine the need to increase powers to investigate failure to stop after an
accident involving serious injury or death. This study implements the
undertakings given by the Minister. The research questions concern the
sentencing practice for serious traffic offences, the views of practitioners of law
on this subject, and legal or practical problems in dealing with serious traffic
offences (see Chapter 1, par. 2, for the wording of the research questions).
Chapter 1
The first chapter explains how the study into the sentencing practice focused on
the criminalisation instances set out in Sections 5 through 9, 107 and 163 of the
Road Traffic Act 1994 and a few crimes defined in the Criminal Code. The
sentencing practice for these instances of criminalisation was examined based on
judgements published in www.rechtspraak.nl. This part of the study covered
approximately 314 criminal cases. Twenty interviews were additionally conducted
as part of the study: 5 with district judges and appeals judges, 5 with members of
the Public Prosecutor’s Office, 5 with lawyers and 5 with experts. Each interview
included questions about the sentencing practice and questions about the legal
framework for that purpose.
Chapter 2
The second chapter describes instances of criminalisation that may lead to
conviction for serious road traffic offences and the sanctions that may be
imposed for them by law. The chapter further discusses supplementary
frameworks for sentencing as laid down in policy rules of the Public Prosecutor’s
405

Office and in the national sentencing benchmarks that have been developed by
the judiciary (LOVS).
The instances of criminalisation contained in the Criminal Code concern
murder, manslaughter, grievous bodily injury and menace as well as punishable
attempts to commit any of those crimes. Supreme Court case law shows that
(conditional) intent to cause the death of other road users is not something that
may quickly be presumed. Requirements regarding intent also limit the scope of
the two other instances of criminalisation. A wide range of behaviours with
maximum penalties of highly varying severity are provided for in the instances of
criminalisation in the Road Traffic Act 1994 that this study examined. The severest
maximum penalties apply to the culpable causing of a road traffic accident that
led to the death of another person or defined instances of bodily injury incurred
by another person (Section 6 in conjunction with Section 175 of the Road Traffic
Act 1994). Even higher maximum penalties apply where culpability consists of
recklessness. However, the Supreme Court has laid down stringent requirements
for proof of recklessness – more stringent requirements than the legislator had in
mind. Failure to stop after an accident, driving under the influence and refusal to
cooperate in an alcohol test are also crimes; the maximum term of imprisonment
for these crimes is three months (Sections 7, 8 and 163 in conjunction with
Section 176 of the Road Traffic Act 1994). The same applies to driving while
banned or after cancellation or expiry of a driving licence (Section 9, first and
second clauses, in conjunction with Section 176 of the Road Traffic Act 1994). The
misdemeanours covered by this study concern (in brief) dangerous and
obstructive driving (Section 5 of the Road Traffic Act 1994) and driving without a
driving licence (Section 107 of the Road Traffic Act 1994). Two months is the
maximum term of detention for these punishable offences (Section 177 of the
Road Traffic Act 1994).
Guidelines have standardised the criminal prosecution policy for a number
of serious road traffic offences. These guidelines are established by the Board of
prosecutors general. The public prosecution service is bound by these guidelines
under the principles of a proper criminal procedure. In the guideline for
attempted manslaughter, the deliberate driving of a car into a person has been
made equivalent, as regards the imprisonment recommended by prosecutors, to
a few other behaviours such as drowning or strangling a person. Specifically for
this type of behaviour, there is additionally a requirement for a driving ban.
Similarly, the guidelines for grievous bodily injury, attempted grievous bodily
injury and threat set out basic principles for a recommended sentence for driving
a car into a person. The guideline for road traffic accidents and leaving the scene
of an accident is predicated on three tables. The first table concerns road traffic
accidents that constitute violation of Section 5 of the Road Traffic Act 1994; the
406

second concerns causing a serious accident (Section 6 of the Road Traffic Act
1994); the third concerns leaving the scene of an accident (Section 7 of the Road
Traffic Act 1994). Using the relevant table, the recommended sentence for
causing a serious road traffic accident is based on three variables, (1) the
consequences for the victim, (2) alcohol consumption, and (3) the degree of
culpability. There is also a guideline for driving under the influence of alcohol
and/or drugs and driving while banned. This again includes a number of tables.
For driving under the influence, the table applicable to experienced drivers is the
most important one in relation to this study. The recommended sentence is set,
according to this table, by reference to two factors, namely the alcohol content in
breath or blood and reoffending.
The judiciary has set non-binding sentencing benchmarks for some of the
most common offences. Benchmarks have been formulated for sentencing the
offence of threat that are relevant to serious traffic offences. Where the crime of
threat occurs by driving a car into a person, the benchmark has been a term of
imprisonment of four months since 11 March 2016. Where the offence was
committed against a police officer (or similar), the punishment may be increased
by 33 to 100%, according to the explanatory notes. Benchmarks have also been
laid down for Section 6 of the Road Traffic Act 1994. The table there strongly
resembles the table for this crime contained in the guideline, although there are
some differences. The benchmarks (tables) for Section 8 of the Road Traffic Act
1994 strongly resemble the corresponding tables in the guidelines, although once
again there are differences. Sometimes the prosecution guidelines indicate a
higher sentence than the benchmarks, sometimes it is the other way around.
Chapter 3
The third chapter looks at the results of the study into the sentencing practice for
serious road traffic offences. There are 17 different categories of serious road
traffic offences. They are shown in the table below.
Table 1. Categories of serious road traffic offences
Number
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.

Category heading
Murder and manslaughter
Bodily injury and serious bodily injury
Recklessness
Section 6 of Road Traffic Act, under the influence
Section 6 of Road Traffic Act, not under the influence
Section 5 of the Road Traffic Act, with serious consequences
Attempted manslaughter, driving into a vehicle
Attempted manslaughter, driving into a person

407

Number of cases
11
7
17
26
29
15
11
24

Number
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.

Category heading
Attempted grievous bodily injury
Section 5 of Road Traffic Act, without serious consequences
Threat
Driving under the influence
Section 163 of Road Traffic Act
Failure to stop after an accident
Driving while banned
Driving after cancellation or expiry of a driving licence
Driving without a driving licence

Number of cases
29
20
10
36
13
18
14
16
18

These categories were placed together in three subgroups. The first
concerns serious road traffic offences with serious consequences. This covers
categories 1 to 6. The second subgroup concerns serious road traffic offences
without serious consequences but do constitute endangerment or threat of a
particular person. Categories 7 to 11 fall under this subgroup. The remaining
categories concern serious road traffic offences where there does not necessarily
need to have been serious consequences, endangerment or threat. This covers
categories 12 to 17.
The chapter discusses the sentencing practice for each subgroup. First, a
picture is provided of the sentencing practice for each category in a subgroup.
The discussion in this chapter follows a fixed structure (except for the section
concerning recklessness). The chapter states (in a table) for each category (1) the
criminal cases factored into the study, (2) the penalties imposed by the trial judge
and those recommended by the public prosecutor, and (3) the penalty-setting
factors considered by the highest trial judge who heard the case. This is followed
by a sub-conclusion for each subgroup. All of the sub-conclusions include tables
that show, for each category, the most frequently imposed principal penalty and
driving ban, as well as the bandwidth of the principal penalties.
It may be concluded from the table regarding the subgroup of serious road
traffic offences with serious consequences that where there is a combination of
very serious consequences (fatality or grievous bodily injury) and a high degree of
culpability (intent or recklessness) the basic principle is the imposition of a prison
sentence that is not suspended (or suspended only in part). The courts hand
down a different type of punishment only in very exceptional cases. Where
culpability does not consist of recklessness, it can be seen that a matter of
significance (in line with the benchmarks) is whether or not the suspect was
driving under the influence. Where there is a combination of culpability,
consumption of drugs or alcohol plus very serious consequences (fatality or
grievous bodily injury), the basic principle is again the imposition of a nonsuspended prison sentence (or suspended only in part). If alcohol or drugs are
found not to have been consumed, the courts usually decided in the examined
408

cases to impose a community service order (linked to a suspended prison
sentence), even when a fatal injury had occurred. In virtually all cases, the courts
imposed a driving ban as an additional penalty, almost always non-suspended (or
suspended only in part).
In the subgroup of serious road traffic offences where there was
endangerment or threat of a particular person, it may be concluded from the
table that the classification of the sentencing in the different categories
corresponds with the statutory maximum sentence. The more severe the
statutory maximum penalty, the more severe will be the type of punishment most
frequently imposed and the more severe will be the highest principal penalty
imposed. In the case of attempted manslaughter, the courts were found to
impose a non-suspended prison sentence as a rule. In the case of threat, the
courts usually hand down a prison sentence or community service order. The
sentencing practice exhibits a highly varied picture in cases of violation of Section
5 of the Road Traffic Act 1994 where there were no serious consequences. In a
significant proportion of the examined cases, the courts imposed detention; in
some of those cases, the courts even handed down the maximum sentence. In
many of these cases, however, the suspect was also sentenced for other crimes
(sometimes serious). The examined cases do not representatively reflect the
criminal cases for which convictions occurred under Section 5 of the Road Traffic
Act 1994.
The subgroup of serious road traffic offences where there does not
necessarily need to have been serious consequences or associated endangerment
or threat includes some crimes for which there is the same maximum penalty.
This include driving under the influence, refusal to cooperate in an alcohol test,
failure to stop after an accident and driving while banned. The severest penalties
imposed for each of these crimes are not easy to rank. For example, the highest
principal penalty was imposed for failure to stop after an accident (three months
imprisonment); at the same time, the courts impose only a fine for this crime in
most instances. In the event of refusal to cooperate in a breath test, the courts
most frequently hand down a community service order. For driving under the
influence, the courts were found in the examined cases to have imposed a fine in
most instances, although in serious cases they also hand down prison sentences
for such crimes. For driving while banned, or driving after cancellation or expiry of
a driving licence, the courts imposed a non-suspended prison sentence in some
cases, but in most cases they handed down a community service order.
From the collective findings in the different subgroups, it may be concluded
that differences between the imposed penalties and those recommended by the
public prosecutor sometimes relate to the recommended and imposed penalty
being based on different types of crimes. This was found to occur, for example,
409

(1) for sentences for violation of Section 6 of the Road Traffic Act based on
culpability that does not consist of recklessness (basis for the recommended
sentence: culpability consisting of recklessness), (2) sentences for violation of
Section 5 of the Road Traffic Act, whereby there were serious consequences
(basis for recommended sentence: violation of Section 6 of the Road Traffic Act),
(3) sentences for attempted grievous bodily injury (basis for recommended
sentence: attempted manslaughter) and (4) sentences for threat with homicide or
grievous bodily injury (basis for recommended sentence: attempted
manslaughter or attempted grievous bodily injury).
Chapter 4
The fourth chapter reports on the findings obtained from the interviews with
legal practitioners. There are different types of findings. Firstly, the interviews
produced a picture of support for certain views among the respondents (or
subgroups thereof). Secondly, reasons for views were formulated in the
interviews. Thirdly, suggestions for amending the law were made in the
interviews.
As regards sentencing, some respondents stated that they considered the
sentencing practice in the Netherlands for serious road traffic offences to be
reasonably adequate. Other respondents said they were unable to answer the
question (what do you think in general of the sentencing for serious road traffic
offences in the Netherlands?). A few respondents were completely dissatisfied
with the level of sentencing. In response to the second question, concerning the
level of sentencing for specific crimes, more respondents voiced criticism.
According to some respondents, the sentences for dangerous driving without
serious consequences were too mild. Similarly, according to a few respondents,
the sentences for failure to stop after an accident were too mild (particularly
where a person was injured). In the case of driving under the influence, a few
respondents expressed criticism of the benchmarks, among other things about
the sentencing in case of reoffending. Some respondents said that sentences for
driving while banned were also too mild. Some maintained that sentences were
too mild in cases where a person caused an accident under the influence of
alcohol, in which another person incurred grievous bodily injury or was killed.
Criticism of too severe sentencess was far less in evidence in the interviews, and
came only from two respondents in the legal profession.
Respondents were asked whether the picture of the sentencing practice
that emerged from the third chapter was representative, in particular as regards
Section 6 of the Road Traffic Act 1994. Some respondents answered this question
in the affirmative, while others expressed themselves more cautiously, and a few
410

refrained from giving an opinion. A number of respondents made comments and
observations, among other things about confinement of the study to criminal
cases published on www.rechtspraak.nl. The final question concerning the
sentencing for serious road traffic offences related to the influence of procedural
matters. A number of respondents confirmed differences in the method of laying
charges (by each prosecutor’s office) (Section 5 or Section 6 of the Road Traffic
Act 1994). A respondent from the public prosecutor’s office stated that measures
had already been taken in connection with this issue.
As regards the legal framework, a number of respondents said that in
instances of seriously dangerous driving, Section 5 of the Road Traffic Act 1994
offered insufficient remedies. Most respondents either advocated or saw benefits
in criminalising seriously dangerous behaviour by having a maximum penalty that
is significantly higher than provided for under Section 5 of the Road Traffic Act
1994. All respondents said they found the Supreme Court’s interpretation of
recklessness (Section 175(2) of the Road Traffic Act 1994) to be strict or very
strict. A few had no problems with this strict interpretation, while others were
unhappy (or very unhappy) with it. Several objections were mentioned. Victims
and next of kin find this interpretation hard to understand; not only the sentence,
but also the way the criminal conduct is labelled is deemed important; and the
strict interpretation does not converge with the legislator’s intentions. Another
issue is that according to some respondents, the aggravating circumstances
mentioned in Section 175(3) of the Road Traffic Act 1994, as well as the relation
between these circumstances and recklessness, raised criticism. Different answers
were given to the question of whether there should be a different way of
criminalising serious forms of endangerment that have serious consequences.
Some respondents wanted to see amendments that would result in behaviour
that does not currently fall under recklessness being made subject to a more
severe maximum penalty. The respondents expressed different views when asked
whether prosecution under Section 5 of the Road Traffic Act 1994 was desirable
in cases where another road user had died due to dangerous behaviour on the
roads. There was greater consensus regarding the desired forum if prosecution
occurs in such cases; a fair number of respondents indicated that the case should
be heard by a full bench.
A few respondents had no pronounced views about the content of the
benchmarks and/or guidelines. Many respondents considered the content
adequate in general. However, a few noted that reoffending should play a more
important role in the benchmarks. During a few conversations, it emerged that
the benchmarks made either no pronouncements or unclear pronouncements
about some subjects. Some respondents found that the sentences set out in the
benchmarks tended to be on the mild side in general. Specific comments were
411

made about the benchmarks in respect of Section 6 and Section 8 of the Road
Traffic Act 1994. A number of respondents felt that reoffending should carry more
weight in respect of driving under the influence.
Specifically regarding failure to stop after an accident, the respondents
were asked about the desirability of having greater investigative powers when
there was a suspicion of this particular crime. A large number of respondents did
not answer this question in the affirmative. Respondents from the Public
Prosecutor’s Office, plus a few others, did however say there was a need to
possess certain investigative powers. Matters mentioned were the detaining of
the people who were not actually caught in the act and the power to obtain
camera images and to require telephone details.
In an open final question, a relatively large number of respondents
mentioned matters related to the relationship between the sanctions systems
under criminal law and under administrative law.
Chapter 5
The fifth and final chapter is structured on the basis of the research questions and
contains conclusions and recommendations. The conclusions follow from the
contents of chapters 2, 3 and 4 as presented in abridged form in this summary. In
the context of the summary, therefore, the recommendations are particularly
important. The recommendations concern the legal and practical problems that
have been noted in the course of this research.
The first recommendation concerns failure to stop after an accident. A large
number of investigative powers do not currently apply to this crime. They include
the power to carry out seizure of property other than when a person is caught in
the act of committing the crime. If a decision is taken to increase the maximum
penalty, allowance could be made for the standardising of powers set out in the
draft of Book Two of the new Code of Criminal Procedure. The draft links
numerous powers to the criterion of suspicion of a crime for which the term of
imprisonment is one year or more. For example, an investigating officer who
suspects such a crime has the authority to seize property capable of seizure.
The recommendation concerning reckless driving without serious
consequences is very important. In our opinion, grounds exist for introducing
criminalisation that carries a maximum term of imprisonment for more than two
months for an instance of very dangerous driving, even without serious
consequences. Inspiration for framing this criminalisation could be drawn from
Paragraph 315c of Germany’s Criminal Code. Criminalisation according to this
model would be rooted in selected traffic violations capable of causing such great
danger that a (far) more severe penalty would be justified under certain
412

circumstances. The seriousness of the traffic violation and the disregarding of any
other road users seem to be crucially important factors as regards the additional
conditions for criminality. The maximum penalty of two years set for similar
criminalisation in Spain could be a model for the Netherlands. Criminalisation
framed in this way could be incorporated in a new Section 5a of the Road Traffic
Act 1994.
With a special prosecution situation under Section 5 of the Road Traffic Act
1994, while the endangerment relates to consequences incurred by other persons
(death or grievous bodily injury), our conclusion is that prosecution by the subdistrict courts appears undesirable. An amendment of the competence rules that
would allow prosecution before a full bench for charges brought under Section 5
of the Road Traffic Act 1994 also has advantages in terms of choices that may
arise when laying charges. It would not be necessary to bring charges primarily
under Section 6 of the Road Traffic Act 1994 in order to allow the case to be
heard by a full bench. And in cases where charges were evidently wrongly
brought solely under Section 5 of the Road Traffic Act 1994, the crime could still
be charged under Section 6 of the Road Traffic Act 1994 (if the charges are based
on the same offence within the meaning of Article 68 of the Criminal Code).
The next recommendation concerns the statutory maximum penalty for
driving under the influence. Given the great dangers arising from driving motor
vehicles when under the influence of alcohol, there is much to be said for
significantly increasing the statutory maximum penalty. The knock-on effect this
would have on the statutory maximum penalty for reoffending is another reason
for this approach. The maximum penalty is one-third higher; for multiple
reoffending involving driving under the influence the maximum prison sentence is
currently also four months (under Section 43a of the Criminal Code). Additionally,
it is highly conceivable to let reoffending carry greater weight in the guidelines
and benchmarks than is currently the case.
An analysis of the relationship between the sanctions systems under
criminal law and under administrative law is the reason for the recommendation
to incorporate in criminal law (in due course) the reoffending regulation under
Section 123b of the Road Traffic Act 1994. The amendment that resulted in
introduction of the reoffending regulation may possibly have been based on a
lack of confidence in a sufficiently stringent application by the courts of the
proposed standardising of the driving ban. Implementation of the proposals made
in this study might increase this confidence. Additionally, the presumption of
innocence argues in favour of making attendance of alcohol awareness
programmes, which at the present time are administrative sanctions, sanctions
under criminal law. This would assure that such programmes cannot be imposed
for a punishable offence for which a suspect has been cleared.
413

Two recommendations concern driving while banned or after cancellation
or expiry of a driving licence. Firstly, it is recommended, on systematic grounds, to
increase the statutory maximum penalty. The second recommendation relates to
proof that the person concerned has knowledge or has reasonable grounds to
know that he is banned to drive or that his driving licence is cancelled. The
cancellation decision by the Driver Licensing Centre is sent to the person
concerned; it is not legally assigned. It seems appropriate to provide for a form of
announcement which promotes that cancellation produces the best results under
criminal law.
The final recommendation concerns recklessness. The proposed
criminalisation of reckless driving under Section 5a of the Road Traffic Act 1994
could be linked to the existing definition of recklessness. This could be
accomplished by adding the following sentence to Section 175(2) of the Road
Traffic Act 1994: ‘Recklessness shall in any event be deemed to exist if the
behaviour may also constitute a violation of Section 5a’. Additionally, being in a
condition within the meaning of Section 8 (1), (2), (3) or (4), or failure to obey an
instruction given under or pursuant to Section 163 (2), (6), (8) or (9), could be
retained in the third clause of Section 175 of the Road Traffic Act 1994 as a
ground for increasing the sentence. This definition would bring about a situation
where the scope of the concept of recklessness will be widened, and would
assure a logical relationship between recklessness and the ground for an
increased sentence under the third clause.

414

Bijlage 1 Samenstelling begeleidingscommissie
Voorzitter
Prof. mr. F. de Jong
Hoogleraar straf(proces)recht
Universiteit Utrecht
Leden
mr. M. Barels
Raadsheer
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden
mr. drs. P.W.S. Boer
Raadadviseur Directie Wetgeving en Juridische Zaken
Ministerie van Veiligheid en Justitie
mr. A.H.J.M. Damen
Landelijk verkeersofficier van justitie
Openbaar Ministerie
mr. E.C. van Ginkel (tot 1 april 2017)
Wetenschappelijk medewerker Wetenschappelijk Onderzoeks- en
Documentatiecentrum
Ministerie van Veiligheid en Justitie
drs. P. Grob
Coördinerend beleidsmedewerker Directie Rechtshandhaving en
Criminaliteitsbestrijding
Ministerie van Veiligheid en Justitie
mr. W.M. de Jongste (vanaf 1 april 2017)
Senior wetenschappelijk medewerker Wetenschappelijk Onderzoeks- en
Documentatiecentrum
Ministerie van Veiligheid en Justitie
Dr. mr. S.G.C. van Wingerden
Universitair hoofddocent criminologie
Universiteit Leiden

415

416

Bijlage 2 Overzicht arresten en vonnissen straftoemeting verkeersdelicten
Totaal: 432
Hoge Raad
1. Hoge Raad 17 maart 2009, ECLI:NL:HR:2009:BH6219, NJ 2009/158
2. Hoge Raad 25 januari 2011, ECLI:NL:HR:2011:BP1858, NJ 2011/225 met noot
N. Keijzer
3. Hoge Raad 8 november 2011, ECLI:NL:HR:2011:BT1857
4. Hoge Raad 22 mei 2012, ECLI:NL:HR:2012:BU2016, NJ 2012/488 met noot
F.W. Bleichrodt
5. Hoge Raad 3 juli 2012, ECLI:NL:HR:2012:BW4254, NJ 2012/489 met noot
F.W. Bleichrodt
6. Hoge Raad 28 augustus 2012, ECLI:NL:HR:2012:BX3816
7. Hoge Raad 25 september 2012, ECLI:NL:HR:2012:BX5002
8. Hoge Raad 4 december 2012, ECLI:NL:HR:2012:BY2823, NJ 2013/16
9. Hoge Raad 4 december 2012, ECLI:NL:HR:2012:BY4918
10. Hoge Raad 18 december 2012, ECLI:NL:HR:2012:BY5326, NJ 2013/55
11. Hoge Raad 12 maart 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ3629
12. Hoge Raad 9 april 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ6518
13. Hoge Raad 9 april 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ6523
14. Hoge Raad 24 september 2013, ECLI:NL:HR:2013:779
15. Hoge Raad 15 oktober 2013, ECLI:NL:HR:2013:950
16. Hoge Raad 15 oktober 2013, ECLI:NL:HR:2013:953
17. Hoge Raad 15 oktober 2013, ECLI:NL:HR:2013:959, NJ 2014/27 met noot N.
Keijzer
18. Hoge Raad 15 oktober 2013, ECLI:NL:HR:2013:960, NJ 2014/25 met noot N.
Keijzer
19. Hoge Raad 15 oktober 2013, ECLI:NL:HR:2013:962, NJ 2014/26 met noot N.
Keijzer
20. Hoge Raad 15 oktober 2013, ECLI:NL:HR:2013:964, NJ 2014/28 met noot N.
Keijzer
21. Hoge Raad 3 december 2013, ECLI:NL:HR:2013:1552, NJ 2014/29 met noot
N. Keijzer
22. Hoge Raad 3 december 2013, ECLI:NL:HR:2013:1554, NJ 2014/30 met noot
N. Keijzer
23. Hoge Raad 2 februari 2014, ECLI:NL:HR:2014:352
24. Hoge Raad 18 februari 2014, ECLI:NL:HR:2014:351, NJ 2014/219 met noot N.
Rozemond
417

25. Hoge Raad 4 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:470, NJ 2014/220 met noot N.
Rozemond
26. Hoge Raad 18 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:664
27. Hoge Raad 1 april 2014, ECLI:NL:HR:2014:773, NJ 2014/269 met noot N.
Rozemond
28. Hoge Raad 1 juli 2014, ECLI:NL:HR:2014:1586
29. Hoge Raad 28 oktober 2014, ECLI:NL:HR:2014:3045, NJ 2015/14 met noot N.
Keijzer
30. Hoge Raad 28 oktober 2014, ECLI:NL:HR:2014:3054
31. Hoge Raad 28 oktober 2014, ECLI:NL:HR:2014:3057, NJ 2015/15 met noot N.
Keijzer
32. Hoge Raad 4 november 2014, ECLI:NL:HR:2014:3105
33. Hoge Raad 16 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3620
34. Hoge Raad 11 november 2014, ECLI:NL:HR:2014:3149, NJ 2015/96 met noot
B.F. Keulen
35. Hoge Raad 27 januari 2015, ECLI:NL: HR:2015:129, NJ2015/224
36. Hoge Raad 27 januari 2015, ECLI:NL:HR:2015:132, NJ 2015/346 met noot B.F.
Keulen
37. Hoge Raad 17 februari 2015, ECLI:NL:HR:2015:347, NJ 2015/117
38. Hoge Raad 7 april 2015, ECLI:NL:HR:2015:900
39. Hoge Raad 16 juni 2015, ECLI:NL:HR:2015:1656, NJ 2015/301
40. Hoge Raad 30 juni 2015, ECLI:NL:HR:2015:1772
41. Hoge Raad 8 september 2015, ECLI:NL:HR:2015:2482, NJ 2015/404 met noot
N. Keijzer
42. Hoge Raad 23 februari 2016, ECLI:NL:HR:2016:303, NJ 2016/145
43. Hoge Raad 8 maart 2016, ECLI:NL:HR:2016:387
44. Hoge Raad 21 juni 2016, ECLI:NL:HR:2016:1265
45. Hoge Raad 13 september 2016, ECLI:NL:HR:2016:2075
Gerechtshof
Amsterdam
1. Gerechtshof Amsterdam 10 juni 2010, ECLI:NL:GHAMS:2010:BN3120
2. Gerechtshof Amsterdam 29 juni 2010, ECLI:NL:GHAMS:2010:BO9488
3. Gerechtshof Amsterdam 26 augustus 2010, ECLI:NL:GHAMS:2010:BN5754
4. Gerechtshof Amsterdam 31 augustus 2010, ECLI:NL:GHAMS:2010:BN5606
5. Gerechtshof Amsterdam 16 augustus 2011, ECLI:NL:GHAMS:2011:BX5610
6. Gerechtshof Amsterdam 29 augustus 2011, ECLI:NL:GHAMS:2011:BY2059
7. Gerechtshof Amsterdam 14 maart 2012, ECLI:NL:GHAMS:2012:BV9005
418

8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
31.
32.
33.
34.
35.
36.
37.
38.
39.

Gerechtshof Amsterdam 30 maart 2012, ECLI:NL:GHAMS:2012:BW1300
Gerechtshof Amsterdam 16 augustus 2012, ECLI:NL:GHAMS:2012:BX5149
Gerechtshof Amsterdam 1 februari 2013, ECLI:NL:GHAMS:2013:BZ0343
Gerechtshof Amsterdam 25 februari 2014, ECLI:NL:GHAMS:2014:1032
Gerechtshof Amsterdam 25 februari 2014, ECLI:NL:GHAMS:2014:1034
Gerechtshof Amsterdam 12 mei 2014, ECLI:NL:GHAMS:2014:2190
Gerechtshof Amsterdam 10 juni 2014, ECLI:NL:GHAMS:2014:4629
Gerechtshof Amsterdam 17 juni 2014, ECLI:NL:GHAMS:2014:2304
Gerechtshof Amsterdam 30 oktober 2014, ECLI:NL:GHAMS:2014:5922
Gerechtshof Amsterdam 5 december 2014, ECLI:NL:GHAMS:2014:5332
Gerechtshof Amsterdam 2 februari 2015, ECLI:NL:GHAMS:2015:234
Gerechtshof Amsterdam 13 maart 2015, ECLI:NL:GHAMS:2015:875
Gerechtshof Amsterdam 2 juni 2015, ECLI:NL:GHAMS:2015:3773
Gerechtshof Amsterdam 24 februari 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:579
Gerechtshof Amsterdam 25 februari 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:1981
Gerechtshof Amsterdam 2 maart 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:787
Gerechtshof Amsterdam 2 maart 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:986
Gerechtshof Amsterdam 2 maart 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:988
Gerechtshof Amsterdam 3 maart 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:806
Gerechtshof Amsterdam 4 maart 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:1005
Gerechtshof Amsterdam 24 maart 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:1109
Gerechtshof Amsterdam 24 maart 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:1138
Gerechtshof Amsterdam 4 mei 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:2739
Gerechtshof Amsterdam 19 mei 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:2420
Gerechtshof Amsterdam 19 mei 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:2421
Gerechtshof Amsterdam 5 juli 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:2637
Gerechtshof Amsterdam 5 juli 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:2639
Gerechtshof Amsterdam 5 juli 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:2641
Gerechtshof Amsterdam 29 juli 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:3121
Gerechtshof Amsterdam 5 augustus 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:3488
Gerechtshof Amsterdam 9 september 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:3835
Gerechtshof Amsterdam 12 september 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:3677

Arnhem-Leeuwarden
1. Gerechtshof Arnhem 18 maart 2008, ECLI:NL:GHARN:2008:BC7837
2. Gerechtshof Leeuwarden 10 maart 2009, ECLI:NL:GHLEE:2009:BH5428
3. Gerechtshof Leeuwarden 3 april 2009, ECLI:NL:GHLEE:2009:BI0036
4. Gerechtshof Leeuwarden 3 november 2009, ECLI:NL:GHLEE:2009:BK2014
5. Gerechtshof Leeuwarden 5 november 2009, ECLI:NL:GHLEE:2009:BK2201
6. Gerechtshof Leeuwarden 1 februari 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BL3928
419

7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
31.
32.
33.
34.
35.
36.
37.
38.
39.
40.
41.
42.
43.
44.
45.
46.

Gerechtshof Leeuwarden 8 februari 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BL3528
Gerechtshof Arnhem 12 februari 2010, ECLI:NL:GHARN:2010:BL3923
Gerechtshof Arnhem 1 maart 2010, ECLI:NL:GHARN:2010:BL6283
Gerechtshof Arnhem 4 maart 2010, ECLI:NL:GHARN:2010:BL6481
Gerechtshof Leeuwarden 15 maart 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BL7563
Gerechtshof Leeuwarden 1 april 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BM1821
Gerechtshof Arnhem 2 april 2010, ECLI:NL:GHARN:2010:BM0056
Gerechtshof Leeuwarden 6 april 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BM1954
Gerechtshof Leeuwarden 6 april 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BM1945
Gerechtshof Leeuwarden 20 april 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BM1707
Gerechtshof Leeuwarden 22 april 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BM2675
Gerechtshof Arnhem 11 mei 2010, ECLI:NL:GHARN:2010:BM6081
Gerechtshof Leeuwarden 17 mei 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BM4529
Gerechtshof Leeuwarden 21 mei 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BM5228
Gerechtshof Leeuwarden 25 mei 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BM6035
Gerechtshof Leeuwarden 25 juni 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BN0269
Gerechtshof Leeuwarden 28 juni 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BN0417
Gerechtshof Leeuwarden 8 juli 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BN1451
Gerechtshof Leeuwarden 29 juli 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BN2852
Gerechtshof Leeuwarden 6 augustus 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BN3653
Gerechtshof Arnhem 12 augustus 2010, ECLI:NL:GHARN:2010:BN3886
Gerechtshof Leeuwarden 30 augustus 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BN5515
Gerechtshof Leeuwarden 13 december 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BO8360
Gerechtshof Arnhem 20 september 2010, ECLI:NL:GHARN:2010:BN7859
Gerechtshof Arnhem 21 september 2010, ECLI:NL:GHARN:2010:BN8006
Gerechtshof Arnhem 2 november 2010, ECLI:NL:GHARN:2010:BO2647
Gerechtshof Leeuwarden 23 december 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BO9076
Gerechtshof Leeuwarden 29 december 2010, ECLI:NL:GHLEE:2010:BO9221
Gerechtshof Arnhem 20 januari 2011, ECLI:NL:GHARN:2011:BP1544
Gerechtshof Leeuwarden 20 januari 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BP1538
Gerechtshof Leeuwarden 25 januari 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BP1951
Gerechtshof Leeuwarden 25 januari 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BP1959
Gerechtshof Leeuwarden 27 januari 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BP2520
Gerechtshof Leeuwarden 28 januari 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BP2692
Gerechtshof Arnhem 1 februari 2011, ECLI:NL:GHARN:2011:BP2895
Gerechtshof Leeuwarden 4 februari 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BP3454
Gerechtshof Leeuwarden 4 februari 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BP3457
Gerechtshof Arnhem 10 februari 2011, ECLI:NL:GHARN:2011:BP4398
Gerechtshof Arnhem 17 februari 2011, ECLI:NL:GHARN:2011:BP9858
Gerechtshof Arnhem 2 maart 2011, ECLI:NL:GHARN:2011:BP6542
420

47.
48.
49.
50.
51.
52.
53.
54.
55.
56.
57.
58.
59.
60.
61.
62.
63.
64.
65.
66.
67.
68.
69.
70.
71.
72.
73.
74.
75.
76.
77.
78.
79.
80.
81.
82.
83.
84.
85.
86.

Gerechtshof Arnhem 2 maart 2011, ECLI:NL:GHARN:2011:BP6543
Gerechtshof Leeuwarden 23 maart 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BP8939
Gerechtshof Leeuwarden 29 maart 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BQ0552
Gerechtshof Leeuwarden 15 april 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BQ1624
Gerechtshof Arnhem 21 april 2011, ECLI:NL:GHARN:2011:BQ2581
Gerechtshof Leeuwarden 26 april 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BQ2988
Gerechtshof Leeuwarden 26 april 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BQ3227
Gerechtshof Arnhem 3 mei 2011, ECLI:NL:GHARN:2011:BQ3670
Gerechtshof Leeuwarden 10 mei 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BQ3993
Gerechtshof Leeuwarden 12 mei 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BQ4242
Gerechtshof Leeuwarden 12 mei 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BQ4283
Gerechtshof Leeuwarden 13 mei 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BQ4857
Gerechtshof Arnhem 18 mei 2011, ECLI:NL:GHARN:2011:BQ5158
Gerechtshof Leeuwarden 25 mei 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BQ6038
Gerechtshof Leeuwarden 6 juni 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BQ7120
Gerechtshof Leeuwarden 7 juni 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BQ7325
Gerechtshof Leeuwarden 15 juni 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BQ8036
Gerechtshof Leeuwarden 21 juni 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BQ8679
Gerechtshof Leeuwarden 21 juni 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BQ8684
Gerechtshof Arnhem 24 juni 2011, ECLI:NL:GHARN:2011:BQ9486
Gerechtshof Leeuwarden 24 juni 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BQ9761
Gerechtshof Leeuwarden 30 juni 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BQ9940
Gerechtshof Leeuwarden 30 juni 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BQ9947
Gerechtshof Arnhem 5 juli 2011, ECLI:NL:GHARN:2011:BR0622
Gerechtshof Arnhem 5 juli 2011, ECLI:NL:GHARN:2011:BR0625
Gerechtshof Leeuwarden 9 juni 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BQ7614
Gerechtshof Leeuwarden 12 juli 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BR1491
Gerechtshof Leeuwarden 20 juli 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BR2462
Gerechtshof Leeuwarden 25 juli 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BR2928
Gerechtshof Leeuwarden 25 juli 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BR2946
Gerechtshof Arnhem 29 juli 2011, ECLI:NL:GHARN:2011:BR3593
Gerechtshof Leeuwarden 29 augustus 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BR6129
Gerechtshof Arnhem 1 september 2011, ECLI:NL:GHARN:2011:BR6525
Gerechtshof Leeuwarden 5 september 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BS8952
Gerechtshof Leeuwarden 9 september 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BT2899
Gerechtshof Leeuwarden 23 september 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BT2619
Gerechtshof Arnhem 25 oktober 2011, ECLI:NL:GHARN:2011:BU1373
Gerechtshof Leeuwarden 23 november 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BU6139
Gerechtshof Arnhem 14 december 2011, ECLI:NL:GHARN:2011:BV0163
Gerechtshof Leeuwarden 16 maart 2012, ECLI:NL:GHLEE:2012:BV9898
421

87.
88.
89.
90.
91.
92.
93.
94.
95.
96.

Gerechtshof Leeuwarden 22 maart 2012, ECLI:NL:GHLEE:2012:BV9782
Gerechtshof Arnhem 23 maart 2012, ECLI:NL:GHARN:2012:BV9827
Gerechtshof Leeuwarden 27 maart 2012, ECLI:NL:GHLEE:2012:BV9979
Gerechtshof Leeuwarden 2 april 2012, ECLI:NL:GHLEE:2012:BW0630
Gerechtshof Leeuwarden 13 april 2012, ECLI:NL:GHLEE:2012:BW2527
Gerechtshof Arnhem 20 april 2012, ECLI:NL:GHARN:2012:BW6208
Gerechtshof Arnhem 22 juni 2012, ECLI:NL:GHARN:2012:BX1293
Gerechtshof Arnhem 22 juni 2012, ECLI:NL:GHARN:2012:BX1418
Gerechtshof Arnhem 12 oktober 2012, ECLI:NL:GHARN:2012:BY0009
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 29 maart 2013,
ECLI:NL:GHARL:2013:CA1187
97. Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 29 november 2013,
ECLI:NL:GHARL:2013:9058
98. Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 18 december 2013,
ECLI:NL:GHARL:2013:9658
99. Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 20 december 2013,
ECLI:NL:GHARL:2013:10047
100. Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 30 januari 2014, ECLI:NL:GHARL:2014:614
101. Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 21 juli 2014, ECLI:NL:GHARL:2014:6275
102. Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 29 juli 2014, ECLI:NL:GHARL:2014:5995
103. Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 10 september 2014,
ECLI:NL:GHARL:2014:6942
104. Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 24 september 2014,
ECLI:NL:GHARL:2014:7361
105. Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 19 november 2014,
ECLI:NL:GHARL:2014:8821
106. Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 19 november 2014,
ECLI:NL:GHARL:2014:9147
107. Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 9 juni 2015, ECLI:NL:GHARL:2015:4497
108. Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 3 juli 2015, ECLI:NL:GHARL:2015:4910
109. Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 2 september 2015,
ECLI:NL:GHARL:2015:7023
110. Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 22 december 2015,
ECLI:NL:GHARL:2015:9788
111. Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 25 januari 2016, ECLI:NL:GHARL:2016:435
112. Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 22 april 2016, ECLI:NL:GHARL:2016:3214
113. Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 10 mei 2016, ECLI:NL:GHARL:2016:3574

422

Den Haag
1. Gerechtshof ’s-Gravenhage 9 maart 2010, ECLI:NL:GHSGR:2010:BL7058
2. Gerechtshof ’s-Gravenhage 22 maart 2010, ECLI:NL:GHSGR:2010:BL8292
3. Gerechtshof ’s-Gravenhage 6 mei 2010, ECLI:NL:GHSGR:2010:BN2076
4. Gerechtshof ’s-Gravenhage 1 juni 2010, ECLI:NL:GHSGR:2010:BN3572
5. Gerechtshof ’s-Gravenhage 10 juni 2010, ECLI:NL:GHSGR:2010:BN3650
6. Gerechtshof ’s-Gravenhage 12 juli 2010, ECLI:NL:GHSGR:2010:BN2580
7. Gerechtshof ’s-Gravenhage 5 oktober 2010, ECLI:NL:GHSGR:2010:BO6942
8. Gerechtshof ‘s-Gravenhage 16 december 2010, ECLI:NL:GHSGR:2010:BP0434
9. Gerechtshof ’s-Gravenhage 22 december 2010, ECLI:NL:GHSGR:2010:BP0462
10. Gerechtshof ’s-Gravenhage 14 februari 2011, ECLI:NL:GHSGR:2011:BQ3948
11. Gerechtshof ’s-Gravenhage 28 februari 2011, ECLI:NL:GHSGR:2011:BP5961
12. Gerechtshof ’s-Gravenhage 17 maart 2011, ECLI:NL:GHSGR:2011:BP8122
13. Gerechtshof ’s-Gravenhage 24 maart 2011, ECLI:NL:GHSGR:2011:BR0811
14. Gerechtshof ’s-Gravenhage 31 maart 2011, ECLI:NL:GHSGR:2011:BP9706
15. Gerechtshof ’s-Gravenhage 28 april 2011, ECLI:NL:GHSGR:2011:BQ2808
16. Gerechtshof ’s-Gravenhage 16 mei 2011, ECLI:NL:GHSGR:2011:BR5865
17. Gerechtshof ’s-Gravenhage 5 oktober 2011, ECLI:NL:GHSGR:2011:BT6911
18. Gerechtshof ’s-Gravenhage 11 november 2011, ECLI:NL:GHSGR:2010:BQ1112
19. Gerechtshof ’s-Gravenhage 16 november 2011, ECLI:NL:GHSGR:2011:BU4602
20. Gerechtshof ’s-Gravenhage 28 november 2011, ECLI:NL:GHSGR:2011:BU5850
21. Gerechtshof ’s-Gravenhage 28 februari 2012, ECLI:NL:GHSGR:2012:BV8928
22. Gerechtshof ’s-Gravenhage 8 maart 2012, ECLI:NL:GHSGR:2012:BW3498
23. Gerechtshof ’s-Gravenhage 26 maart 2012, ECLI:NL:GHSGR:2012:BW1039
24. Gerechtshof ‘s-Gravenhage 30 maart 2012, ECLI:NL:GHSGR:2012:BW3382
25. Gerechtshof ‘s-Gravenhage 24 april 2012, ECLI:NL:GHSGR:2012:BW6628
26. Gerechtshof ’s-Gravenhage 8 mei 2012, ECLI:NL:GHSGR:2012:BW6649
27. Gerechtshof ’s-Gravenhave 6 juni 2012, ECLI:NL:GHSGR:2012:BW7667
28. Gerechtshof ’s-Gravenhage 8 juni 2012, ECLI:NL:GHSGR:2012:BX2088
29. Gerechtshof ’s-Gravenhage 27 juni 2012, ECLI:NL:GHSGR:2012:BW9388
30. Gerechtshof Den Haag 23 december 2012, ECLI:NL:GHDHA:2013:4809
31. Gerechtshof Den Haag 24 januari 2013, ECLI:NL:GHDHA:2013:BY9316
32. Gerechtshof Den Haag 28 augustus 2013, ECLI:NL: GHDHA:2013:3424
33. Gerechtshof Den Haag 12 september 2013, ECLI:NL:GHDHA:2013:3813
34. Gerechtshof Den Haag 27 november 2013, ECLI:NL:GHDHA:2013:4574
35. Gerechtshof Den Haag 16 december 2013, ECLI:NL:GHDHA:2013:4713
36. Gerechtshof Den Haag 11 februari 2014, ECLI:NL:GHDHA:2014:253
37. Gerechtshof Den Haag 19 februari 2014, ECLI:NL:GHDHA:2014:555
38. Gerechtshof Den Haag 15 mei 2014, ECLI:NL:GHDHA:2014:1675
39. Gerechtshof Den Haag 17 oktober 2014, ECLI:NL:GHDHA:2014:4629
423

40.
41.
42.
43.
44.
45.

Gerechtshof Den Haag 21 november 2014, ECLI:NL:GHDHA:2014:3757
Gerechtshof Den Haag 9 februari 2016, ECLI:NL:GHDHA:2016:255
Gerechtshof Den Haag 2 maart 2016, ECLI:NL:GHDHA:2016:599
Gerechtshof Den Haag 6 april 2016, ECLI:NL:GHDHA:2016:920
Gerechtshof Den Haag 24 mei 2016, ECLI:NL:GHDHA:2016:1420
Gerechtshof Den Haag 24 juni 2016, ECLI:NL:GHDHA:2016:1420

’s-Hertogenbosch
1. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 5 oktober 2007, ECLI:NL:GHSHE:2007:BB4874
2. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 2 december 2009,
ECLI:NL:GHSHE:2009:BK5229
3. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 5 augustus 2010,
ECLI:NL:GHSHE:2010:BN3304
4. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 7 december 2010, ECLI:NL:GHSHE:2010:4331
5. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 1 februari 2011, ECLI:NL:GHSHE:2011:BP2613
6. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 14 september 2011, ECLI:NL:GHSHE:2011:4206
7. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 30 september 2011,
ECLI:NL:GHSHE:2011:BT7462
8. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 8 december 2011,
ECLI:NL:GHSHE:2011:BU7306
9. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 8 december 2011,
ECLI:NL:GHSHE:2011:BU7307
10. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 28 december 2011,
ECLI:NL:GHSHE:2011:BV0119
11. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 2 februari 2012, ECLI:NL:GHSHE:2012:BW0087
12. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 22 februari 2012, ECLI:NL:GHSHE:2012:BV6486
13. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 27 maart 2012, ECLI:NL:GHSHE:2012:BW0049
14. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 3 april 2012, ECLI:NL:GHSHE:2012:BW6253
15. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 6 april 2012, ECLI:NL:GHSHE:2012:BW1351
16. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 5 juni 2012, ECLI:NL:GHSHE:2012:BW7511
17. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 27 juni 2012, ECLI:NL:GHSHE:2012:3870
18. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 8 augustus 2012, ECLI:NL:GHSHE:2012:5307
19. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 8 augustus 2012,
ECLI:NL:GHSHE:2012:BX3879
20. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 14 augustus 2012,
ECLI:NL:GHSHE:2012:BX4959
21. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 16 augustus 2012,
ECLI:NL:GHSHE:2012:BX4811
22. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 29 augustus 2012,
ECLI:NL:GHSHE:2012:BX7249
424

23. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 25 oktober 2012,
ECLI:NL:GHSHE:2012:BY1284
24. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 27 november 2012,
ECLI:NL:GHSHE:2012:BY4227
25. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 17 juli 2013, ECLI:NL:GHSHE:2013:6998
26. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 3 september 2013, ECLI:NL:GHSHE:2013:3984
27. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 4 september 2013, ECLI:NL:GHSHE:2013:4445
28. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 12 september 2013,
ECLI:NL:GHSHE:2013:4303
29. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 1 oktober 2013, ECLI:NL:GHSHE:2013:4436
30. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 6 januari 2014, ECLI:NL:GHSHE:2014:1
31. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 19 februari 2014, ECLI:NL:GHSHE:2014:485
32. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 16 april 2014, ECLI:NL:GHSHE:2014:1088
33. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 24 april 2014, ECLI:NL:GHSHE:2014:1192
34. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 7 mei 2014, ECLI:NL:GHSHE:2014:1262
35. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 7 juli 2014, ECLI:NL:GHSHE:2014:2053, NJ
2014/376
36. Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch 15 juli 2014, ECLI:NL:GHSHE:2014:2342
37. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 15 september 2014,
ECLI:NL:GHSHE:2014:3682
38. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 21 oktober 2014, ECLI:NL:GHSHE:2014:4315
39. Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch 21 november 2014,
ECLI:NL:GHSHE:2014:4866
40. Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch 9 december 2014, ECLI:NL:GHSHE:2014:5336
41. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 29 april 2015, ECLI:NL:GHSHE:2015:1595
42. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 6 mei 2015, ECLI:NL:GHSHE:2015:2039
43. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 13 mei 2015, ECLI:NL:GHSHE:2015:1724
44. Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch 11 juni 2015, ECLI:NL:GHSHE:2015:2095
45. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 29 juni 2015, ECLI:NL:GHSHE:2015:2843
46. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 21 juli 2015, ECLI:NL:GHSHE:2015:2742
47. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 21 juli 2015, ECLI:NL:GHSHE:2015:2746
48. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 15 september 2015,
ECLI:NL:GHSHE:2015:3564
49. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 26 mei 2016, ECLI:NL:GHSHE:2016:2063
50. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 18 augustus 2016, ECLI:NL:GHSHE:2016:3701
Rechtbank
Alkmaar
1. Rechtbank Alkmaar 4 november 2008, ECLI:NL:RBALK:2008:BG3270
425

2.
3.
4.

Rechtbank Alkmaar 23 juli 2010, ECLI:NL:RBALK:2010:BN4961
Rechtbank Alkmaar 24 maart 2011, ECLI:NL:RBALK:2011:BP8978
Rechtbank Alkmaar 29 december 2011, ECLI:NL:RBALK:2011:BV6214

Almelo
1. Rechtbank Almelo 28 juni 2011, ECLI:NL:RBALM:2011:BQ9590
Amsterdam
1. Rechtbank Amsterdam 24 juni 2009, ECLI:NL:RBAMS:2009:BJ2368
2. Rechtbank Amsterdam 1 november 2011, ECLI:NL:RBAMS:2011:BU3407
3. Rechtbank Amsterdam 21 november 2011, ECLI:NL:RBAMS:2011:BU6262
4. Rechtbank Amsterdam 6 maart 2012, ECLI:NL:RBAMS:2012:BV7942
5. Rechtbank Amsterdam 8 oktober 2015, ECLI:NL:RBAMS:2015:7134
Arnhem
1. Rechtbank Arnhem 25 september 2007, ECLI:NL:RBARN:2007:BB4171
2. Rechtbank Arnhem 23 december 2010, ECLI:NL:RBARN:2010:BO8460
3. Rechtbank Arnhem 14 oktober 2011, ECLI:NL:RBARN:2011:BV1570
4. Rechtbank Arnhem 18 januari 2012, ECLI:NL:RBARN:2012:BV1050
5. Rechtbank Arnhem 9 maart 2012, ECLI:NL:RBARN:2012:BV8260
Assen
1. Rechtbank Assen 18 december 2007, ECLI:NL:RBASS:2007:BC0099
2. Rechtbank Assen 30 mei 2008, ECLI:NL:RBASS:2008:BD3276
3. Rechtbank Assen 29 september 2009, ECLI:NL:RBASS:2009:BJ8772
4. Rechtbank Assen 29 juli 2010, ECLI:NL:RBASS:2010:BV2241
Breda
1. Rechtbank Breda 28 mei 2009, ECLI:NL:RBBRE:2009:BI5244
2. Rechtbank Breda 12 juli 2010, ECLI:NL:RBBRE:2010:BN0994
3. Rechtbank Breda 10 februari 2011, ECLI:NL:RBBRE:2011:BP3974
4. Rechtbank Breda 16 augustus 2011, ECLI:NL:RBBRE:2011:BR5052
Den Haag
1.
Rechtbank ’s-Gravenhage 2 juni 2010, ECLI:NL:RBSGR:2010:BM6689
2.
Rechtbank ’s-Gravenhage 4 augustus 2011, ECLI:NL:RBSGR:2011:BR4212
3.
Rechtbank Den Haag 19 juni 2013, ECLI:NL:RBDHA:2013:CA3868
4.
Rechtbank Den Haag 21 maart 2014, ECLI:NL:RBDHA:2014:3541
5.
Rechtbank Den Haag 15 oktober 2014, ECLI:NL:RBDHA:2014:12575
6.
Rechtbank Den Haag 9 februari 2015, ECLI:NL:RBDHA:2015:1182
426

Dordrecht
1. Rechtbank Dordrecht 13 oktober 2009, ECLI:NL:RBDOR:2009:BK0078
2. Rechtbank Dordrecht 21 januari 2010, ECLI:NL:RBDOR:2010:BL0205
3. Rechtbank Dordrecht 18 mei 2010, ECLI:NL:RBDOR:2010:BM4994
4. Rechtbank Dordrecht 24 mei 2011, ECLI:NL:RBDOR:2011:BQ5820
Gelderland
1. Rechtbank Gelderland 5 april 2013, ECLI:NL:RBGEL:2013:BZ6423
2. Rechtbank Gelderland 23 september 2013, ECLI:NL:RBGEL:2013:3212
3. Rechtbank Gelderland 27 september 2013, ECLI:NL:RBGEL:2013:3335
4. Rechtbank Gelderland 2 oktober 2013, ECLI:NL:RBGEL:2013:3588
5. Rechtbank Gelderland 23 oktober 2013, ECLI:NL:RBGEL:2013:3980
6. Rechtbank Gelderland 6 november 2013, ECLI:NL:RBGEL:2013:4317
7. Rechtbank Gelderland 31 december 2013, ECLI:NL:RBGEL:2013:6186
8. Rechtbank Gelderland 23 mei 2014, ECLI:NL:RBGEL:2014:3380
9. Rechtbank Gelderland 11 september 2015, ECLI:NL:RBGEL:2015:5784
10. Rechtbank Gelderland 9 oktober 2015, ECLI:NL:RBGEL:2015:6266
Groningen
1. Rechtbank Groningen 1 maart 2010, ECLI:NL:RBGRO:2010:BL7363
2. Rechtbank Groningen 3 februari 2011, ECLI:NL:RBGRO:2011:BP3032
Haarlem
1. Rechtbank Haarlem 24 december 2010, ECLI:NL:RBHAA:2010:BO8569
2. Rechtbank Haarlem 10 februari 2011, ECLI:NL:RBHAA:2011:BP5806
3. Rechtbank Haarlem 24 april 2012, ECLI:NL:RBHAA:2012:BW4082
4. Rechtbank Haarlem 5 juli 2012, ECLI:NL:RBHAA:2012:BX0786
’s-Hertogenbosch
1. Rechtbank ’s-Hertogenbosch 26 april 2007, ECLI:NL:RBSHE:2007:BA3913
2. Rechtbank ’s-Hertogenbosch 8 oktober 2010, ECLI:NL:RBSHE:2010:BN9772
3. Rechtbank ’s-Hertogenbosch 8 oktober 2010, ECLI:NL:RBSHE:2010:BN9786
4. Rechtbank ’s-Hertogenbosch 1 september 2011,
ECLI:NL:RBSHE:2011:BR5890
5. Rechtbank ’s-Hertogenbosch 22 december 2011,
ECLI:NL:RBSHE:2011:BU8800
6. Rechtbank ’s-Hertogenbosch 24 januari 2012, ECLI:NL:RBSHE:2012:BV1538
7. Rechtbank ’s-Hertogenbosch 19 maart 2012, ECLI:NL:RBSHE:2012:BV8728

427

Leeuwarden
1. Rechtbank Leeuwarden 26 november 2009, ECLI:NL:RBLEE:2009:BK4562
2. Rechtbank Leeuwarden 1 mei 2012, ECLI:NL:RBLEE:2012:BW4386
Limburg
1. Rechtbank Limburg 29 maart 2013, ECLI:NL:RBLIM:2013:BZ6855
2. Rechtbank Limburg 24 december 2014, ECLI:NL:RBLIM:2014:11160
3. Rechtbank Limburg 27 januari 2015, ECLI:NL:RBLIM:2015:654
4. Rechtbank Limburg 17 maart 2015, ECLI:NL:RBLIM:2015:2235
5. Rechtbank Limburg 6 juli 2015, ECLI:NL:RBLIM:2015:5688
6. Rechtbank Limburg 9 februari 2016, ECLI:NL:RBLIM:2016:1157
Maastricht
1. Rechtbank Maastricht 3 februari 2010, ECLI:NL:RBMAA:2010:BL2055
2. Rechtbank Maastricht 20 april 2010, ECLI:NL:RBMAA:2010:BM1664
3. Rechtbank Maastricht 8 oktober 2010, ECLI:NL:RBMAA:2010:BO8066
4. Rechtbank Maastricht 26 januari 2011, ECLI:NL:RBMAA:2011:BP8584
5. Rechtbank Maastricht 30 januari 2012, ECLI:NL:RBMAA:2012:BV2224
6. Rechtbank Maastricht 27 november 2012, ECLI:NL:RBMAA:2012:BY4264
7. Rechtbank Maastricht 19 juni 2012, ECLI:NL:RBMAA:2012:BW8722
8. Rechtbank Maastricht 29 juni 2012, ECLI:NL:RBMAA:2012:BX0193
Middelburg
1. Rechtbank Middelburg 2 september 2009, ECLI:NL:RBMID:2009:BJ6772
2. Rechtbank Middelburg 28 januari 2010, ECLI:NL:RBMID:2010:BL7388
3. Rechtbank Middelburg 3 februari 2011, ECLI:NL:RBMID:2011:BQ1728
4. Rechtbank Middelburg 27 april 2011, ECLI:NL:RBMID:2011:BQ2760
Midden-Nederland
1. Rechtbank Midden-Nederland 25 maart 2013, ECLI:NL:RBMNE:2013:BZ9192
2. Rechtbank Midden-Nederland 15 augustus 2013, ECLI:NL:RBMNE:2013:3367
3. Rechtbank Midden-Nederland 4 februari 2014, ECLI:NL:RBMNE:2014:570
4. Rechtbank Midden-Nederland 26 februari 2014, ECLI:NL:RBMNE:2014:734
5. Rechtbank Midden-Nederland 22 oktober 2014, ECLI:NL:RBMNE:2014:7386
6. Rechtbank Midden-Nederland 30 november 2015,
ECLI:NL:RBMNE:2015:8552
Noord-Holland
1. Rechtbank Noord-Holland 7 november 2013, ECLI:NL:RBNHO:2013:10693

428

Noord-Nederland
1. Rechtbank Noord-Nederland 23 september 2014, ECLI:RBNNE:2014:6709
2. Rechtbank Noord-Nederland 4 maart 2014, ECLI:NL:RBNNE:2014:1085
3. Rechtbank Noord-Nederland 17 februari 2015, ECLI:NL:RBNNE:2015:610
4. Rechtbank Noord-Nederland 28 september 2015, ECLI:NL:RBNNE:2015:6130
5. Rechtbank Noord-Holland 20 september 2016, ECLI:NL:RBNHO:2016:8190
Oost-Brabant
1. Rechtbank Oost-Brabant 6 maart 2013, ECLI:NL:GHSHE:2015:3564
2. Rechtbank Oost-Brabant 22 juli 2013, ECLI:NL:RBOBR:2013:2987
3. Rechtbank Oost-Brabant 21 januari 2014, ECLI:NL:RBOBR:2014:204
4. Rechtbank Oost-Brabant 4 februari 2014, ECLI:NL:RBOBR:2014:484
5. Rechtbank Oost-Brabant 17 maart 2014, ECLI:NL:RBOBR:2014:1149
6. Rechtbank Oost-Brabant, 8 april 2014, ECLI:NL:RBOBR:2014:1552
7. Rechtbank Oost-Brabant 21 oktober 2014, ECLI:NL:RBOBR:2014:6273
8. Rechtbank Oost-Brabant 21 november 2014, ECLI:NL:RBOBR:2014:7111
9. Rechtbank Oost-Brabant 24 april 2015, ECLI:NL:RBOBR:2015:2384
10. Rechtbank Oost-Brabant 18 mei 2015, ECLI:NL:RBOBR:2015:2883
11. Rechtbank Oost-Brabant 19 augustus 2015, ECLI:NL:RBOBR:2015:4931
12. Rechtbank Oost-Brabant 10 december 2015, ECLI:NL:RBOBR:2015:7032
Oost-Nederland
1. Rechtbank Oost-Nederland 25 januari 2013, ECLI:NL:RBONE:2013:BY9588
Overijssel
1. Rechtbank Overijssel 27 maart 2014, ECLI:NL:RBOVE:2014:1631
2. Rechtbank Overijssel 17 september 2015, ECLI:NL:RBOVE:2015:4300
3. Rechtbank Overijssel 29 september 2015, ECLI:NL:RBOVE:2015:4436
4. Rechtbank Overijssel 20 november 2015, ECLI:NL:RBOVE:2015:5174
Roermond
1. Rechtbank Roermond 10 december 2010, ECLI:NL:RBROE:2010:BO6885
2. Rechtbank Roermond 7 september 2011, ECLI:NL:RBROE:2011:BR6962
3. Rechtbank Roermond 3 juli 2012, ECLI:NL:RBROE:2012:BX0453
Rotterdam
1. Rechtbank Rotterdam 9 februari 2010, ECLI:NL:RBROT:2010:BL5990
2. Rechtbank Rotterdam 12 april 2010, ECLI:NL:RBROT:2010:BM0810
3. Rechtbank Rotterdam 27 januari 2010, ECLI:NL:RBROT:2010:BL1050
4. Rechtbank Rotterdam 13 april 2010, ECLI:NL:RBROT:2010:BM1697
429

5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.

Rechtbank Rotterdam 16 september 2010, ECLI:NL:RBROT:2010:BN7279
Rechtbank Rotterdam 19 januari 2012, ECLI:NL:RBROT:2012:BV1370
Rechtbank Rotterdam 23 maart 2012, ECLI:NL:RBROT:2012:BV9788
Rechtbank Rotterdam 27 februari 2013, ECLI:NL:RBROT:2013:BZ4120
Rechtbank Rotterdam 4 april 2013, ECLI:NL:RBROT:2013:BZ6323
Rechtbank Rotterdam 12 december 2013, ECLI:NL:RBROT:2013:9867
Rechtbank Rotterdam 26 november 2014, ECLI:NL:RBROT:2014:9579
Rechtbank Rotterdam 30 oktober 2015, ECLI:NL:RBROT:2015:7738

Utrecht
1. Rechtbank Utrecht 28 juli 2009, ECLI:NL:RBUTR:2009:BJ4352
2. Rechtbank Utrecht 22 juni 2010, ECLI:NL:RBUTR:2010:BN2195
3. Rechtbank Utrecht 6 oktober 2010, ECLI:NL:RBUTR:2010:BO0306
4. Rechtbank Utrecht 24 mei 2011, ECLI:NL:RBUTR:2011:BQ7557
5. Rechtbank Utrecht 31 januari 2012, ECLI:NL:RBUTR:2012:BV2273
6. Rechtbank Utrecht 20 februari 2012, ECLI:NL:RBUTR:2012:BV6316
7. Rechtbank Utrecht 2 maart 2012, ECLI:NL:RBUTR:2012:BW0015
8. Rechtbank Utrecht 13 maart 2012, ECLI:NL:RBUTR:2012:BW2021
9. Rechtbank Utrecht 26 april 2012, ECLI:NL:RBUTR:2012:BW4159
10. Rechtbank Utrecht 9 oktober 2012, ECLI:NL:RBUTR:2012:BX9556
Zeeland-West-Brabant
1. Rechtbank Zeeland-West-Brabant 12 november 2013,
ECLI:NL:RBZWB:2013:8101
2. Rechtbank Zeeland-West-Brabant 4 augustus 2014,
ECLI:NL:RBZWB:2014:5382
3. Rechtbank Zeeland-West-Brabant 24 januari 2015,
ECLI:NL:RBZWB:2015:2216
4. Rechtbank Zeeland-West-Brabant 23 oktober 2015,
ECLI:NL:RBZWB:2015:6836
Zutphen
1. Rechtbank Zutphen 16 april 2010, ECLI:NL:RBZUT:2010:BM1466
2. Rechtbank Zutphen 28 februari 2012, ECLI:NL:RBZUT:2012:BV7191
3. Rechtbank Zutphen 3 juli 2012, ECLI:NL:RBZUT:2012:BX0180
Zwolle-Lelystad
1. Rechtbank Zwolle-Lelystad 22 september 2009, ECLI:NL:RBZLY:2009:BJ8171
2. Rechtbank Zwolle-Lelystad 28 oktober 2010, RBZLY:2010:BO3000
3. Rechtbank Zwolle-Lelystad 21 juli 2011, ECLI:NL:RBZLY:2011:BT1868
430

Bijlage 3 Toelichting op de tabellen
Bij de bespreking van de straftoemeting per categorie wordt telkens
gebruikgemaakt van drie verschillende tabellen die achtereenvolgens betrekking
hebben op (1) de uitspraken die in het onderzoek zijn betrokken; (2) de straffen
en maatregelen die de feitenrechter heeft opgelegd en de straffen en
maatregelen die door het OM zijn geëist (voor zover deze gegevens achterhaald
zijn) en (3) de factoren die door de feitenrechter, (mede) blijkens de
strafmotivering, bij de straftoemeting zijn betrokken. De toelichting hieronder
richt zich op de ‘basisvormen’ van de drie tabellen. Bij een enkele categorie bleek
de basisvorm ontoereikend voor het adequaat weergeven van de relevante
informatie. In een dergelijk geval zijn een of meer tabellen voorzien van
aanvullende variabelen, zoals in geval van de straftoemeting bij roekeloosheid.
Dergelijke variabelen worden kort toegelicht in het deel van hoofdstuk 3 dat
daarop betrekking heeft.
De eerste tabel geeft informatie met behulp waarvan een uitspraak op
rechtspraak.nl kan worden gevonden.
Voorbeeld tabel ‘Vindplaatsen uitspraken over categorie X’
ECLI Rechtbank

ECLI Gerechtshof na
cassatie

Zaak

ECLI Hoge Raad

ECLI Gerechtshof

1.

HR:2012:BX3816

GHSGR:2010:BN3650 RBDOR:2009:BK0078 GHSGR:2012:BN5660

2.

HR:2012:BX3816

GHSGR:2010:BN3650 RBDOR:2009:BK0078 n.v.t.

3.

GHSGR:2010:BN3650 RBDOR:2009:BK0078

4.

GHSGR:2010:BN3650 Onbekend

5.

RBDOR:2009:BK0078

In de begeleidende tekst zal worden verwezen naar het zaaknummer dat in de
tabel is toegekend aan de betreffende zaak (zie eerste kolom). Indien de
betreffende uitspraak is gepubliceerd wordt verwezen naar het ECLI-nummer dat
is toegekend aan de betreffende uitspraak. Bij een uitspraak van het gerechtshof
431

na cassatie toont de tabel dus vier ECLI-nummers, indien alle ECLI-nummers
bekend zijn (zaak 1). Is een ingesteld cassatieberoep verworpen dan is er door het
hof uiteraard geen arrest na cassatie gewezen. Die situatie wordt in de tabel
zichtbaar gemaakt met de toevoeging ‘n.v.t.’ (zaak 2). De tabel verwijst naar
maximaal twee ECLI-nummers in het geval het hof de hoogste instantie is die een
einduitspraak heeft gegeven die op rechtspraak.nl kan worden gevonden (zaak 3).
Uitspraken waaraan géén ECLI-nummer is toegekend dan wel uitspraken waarvan
dat nummer niet is achterhaald, worden aangeduid met ‘onbekend’ (zaak 4). De
tabel verwijst naar één ECLI-nummer indien de uitspraak is gedaan door de
rechtbank, en met betrekking tot die zaak geen uitspraak van een hogere rechter
is gepubliceerd (zaak 5).
De tweede tabel informeert hoofdzakelijk over de opgelegde respectievelijk
gevorderde straffen en maatregelen in eerste en/of tweede aanleg.
Voorbeeld tabel ‘Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van categorie X’
Zaak Kwalificatie Straf
Gerechtshof

Vordering
AG

1.

Art. 5
WVW

500 GB;
6 mnd OBM
vw

80 TS; 6
mnd OBM
wv 3 mnd
vw

2.

Doodslag

7 jr GS;
7 jr OBM

7 jr GS;
7 jr OBM

3.

Art. 5 WVW

Andere
strafbare
feiten

Art. 7/1
WVW

Straf
Vordering Andere
Rechtbank OvJ
kwalificatie

150 GB;
6 mnd
OBM vw

120 TS;
1 jr OBM,
wv 6 md
vw

3 jr GS;
5 jr OBM

7 jr GS;
7 jr OBM

30 TS vw

60 TS;
6 md
OBM vw

Art. 62 jo.
bord B6
RVV 1990

De linker kolom ‘kwalificatie’ verwijst naar de strafrechtelijke kwalificatie van het
bewezenverklaarde ernstige verkeersdelict in de uitspraak van de hoogste
feitenrechter die heeft geoordeeld over die zaak. Is ook het rechtbankvonnis
gepubliceerd dan verwijst die kolom dus naar de kwalificatie in het arrest van het
hof. Is de rechtbank in dezelfde zaak tot een andere kwalificatie gekomen dan
wordt dit vermeld in de rechterkolom ‘andere kwalificatie’ (zie voor een
voorbeeld: zaak 1). Daarentegen is niet in de tabel zichtbaar gemaakt of een
gevorderde straf al dan niet is toegesneden op een ander (zwaarder) delict. In
voorkomende gevallen wordt daaraan in de begeleidende tekst aandacht
432

besteed. Voor het overige spreken de kolommen die betrekking hebben op de
opgelegde en gevorderde straffen min of meer voor zichzelf. De strafmodaliteiten
worden telkens zoveel mogelijk in afgekorte vorm aangeduid.125 Indien zonder
nadere toevoeging wordt verwezen naar een modaliteit dan betreft het de geheel
onvoorwaardelijke vorm daarvan (zaak 2, onder ‘straf gerechtshof’). Wanneer de
modaliteit in deels of geheel voorwaardelijke vorm is opgelegd of gevorderd, dan
wordt die vorm in de tabel tot uitdrukking gebracht (zaak 3, onder ‘vordering AG’
onderscheidenlijk ‘straf gerechtshof’). De ontzegging van de bevoegdheid tot het
besturen van motorrijtuigen (OBM) is enkel in de tabel opgenomen wanneer deze
is opgelegd ten aanzien van het verkeersdelict waarop de betreffende categorie
ziet. De kolom ‘andere strafbare feiten’ ten slotte, bevat eventuele andere
delicten waarvoor de verdachte in dezelfde uitspraak is veroordeeld door de
hoogste rechter die heeft geoordeeld over de zaak.
Tot slot de derde en laatste tabel. Deze geeft uitsluitsel over factoren die de
hoogste feitelijke instantie die over de zaak heeft geoordeeld – d.w.z. van de
uitspraken die zijn gepubliceerd op rechtspraak.nl – uitdrukkelijk heeft betrokken
in haar straftoemetingsoordeel. Daarbij moet worden opgemerkt dat de
oplegging van de rijontzegging als bijkomende straf, zo daar een bijzondere
overweging aan is gewijd, gewoonlijk wordt gemotiveerd met een verwijzing naar
de verkeersveiligheid. Deze factor is omwille van de overzichtelijkheid buiten de
tabel gelaten.

125

Het gaat dan om respectievelijk de gevangenisstraf (GS), hechtenis (HS), taakstraf (TS), geldboete
(GB), verbeurdverklaring (VV) en de ontzegging van de bevoegdheid tot het besturen van
motorrijtuigen (OBM). De tabel bevat geen informatie over de vervangende hechtenis, nu daarvoor
een vaste omrekenfactor geldt.

433

Voorbeeld tabel ‘Categorie X: strafbepalende factoren bij veroordelingen door
de hoogst oordelende feitelijke instantie’
Zaak Algemeen
kader

Ernst
gevolgen

Verwijt
eerder of
later
handelen

Justitiële
documentatie

Verminderd
toerekeningsvatbaar

Persoonlijke
omstandigheden

1.

X

X

- alcohol
- snelheid

X

- geeft indruk in
aanzienlijke mate
geraakt

2.

X

X,
negatief

- Aanzienlijke
hoeveelheid
alcohol
(verhogend)
- hoge
snelheid

X, negatief

- Leeftijd
(matigend)
- door eigen
handelen reeds
zwaar gestraft:
s.o. was zijn eigen
vriend; nog
dagelijks te
kampen met
onvermogen met
situatie om te
gaan

3.

X

X, positief

X, positief

- spijtbetuiging
jegens slachtoffer

De kolom ‘algemeen kader’ doelt hierop dat de rechter expliciet acht heeft
geslagen op een toepasselijk algemeen straftoemetingskader. In dat verband kan
het gaan om verwijzingen naar het wettelijk strafmaximum, LOVSoriëntatiepunten of de straftoemeting bij soortgelijke delicten (zaak 1). Heeft de
rechter in zijn strafmaatoverwegingen gerefereerd aan een algemeen kader, dan
is een X vermeld, soms met een korte toelichting. Maakt de rechter in algemene
bewoordingen gewag van de ‘ernst van de gevolgen’ dan wordt dit gesignaleerd
in de betreffende kolom, in beginsel eveneens met een X. Indien de rechter
uitdrukkelijk heeft overwogen dat hij de gevolgen in strafverzwarende (negatief)
dan wel –verlagende zin (positief) heeft meegewogen dan wordt dit vermeld
(zaak 2). Met ‘verwijt eerder of later handelen’ wordt gedoeld op het verwijtbare
handelen van de verdachte kort voor het strafbare feit of kort daarna. Gedacht
kan worden aan gevallen van voorafgaand alcoholgebruik en gevallen waarin de
snelheid waarmee verdachte reed kort voor het begaan van het verkeersdelict
434

een rol speelt bij de straftoemeting (zaak 1 en 2). De kolom ‘persoonlijke
omstandigheden’ biedt een paraplu voor veelsoortige omstandigheden die een
rol hebben gespeeld bij de straftoemeting. Daaronder vallen bijvoorbeeld
verdachtes leeftijd en leefsituatie. Daaronder ressorteren ook gedragingen voor
zover deze in temporeel opzicht verder afstaan van het pleegtijdstip, zoals
verdachtes (proces)opstelling (zaak 3).
De ‘justitiële documentatie’ en ‘verminderde toerekeningsvatbaarheid’ hebben
elk een eigen kolom. In verband met de documentatie wordt onderscheiden
tussen gevallen waarin verdachte wel en niet eerder is veroordeeld. Wanneer de
rechter met het oog op een van beide gevallen expliciet heeft overwogen dat de
betreffende omstandigheid strafverzwarend onderscheidenlijk -matigend
doorwerkt, wordt daarvan melding gemaakt. Overwegingen over de verminderde
toerekeningsvatbaarheid ten slotte worden aangeduid in de gelijknamige kolom.
Teneinde de omvang van de tabellen beheersbaar te houden is met zo kort
mogelijke afkortingen gewerkt, en zijn in die afkortingen de punten dikwijls
geschrapt. Zo wordt gesproken over WVW en niet over WVW 1994, en over tav
en niet t.a.v. Aan het straftoemetingsonderzoek is, zo blijkt uit de vorige tabel,
door veel personen een bijdrage geleverd. Dat brengt mee dat de richtlijn die in
deze toelichting is vervat, wel eens verschillend is gehanteerd. Aan de
bruikbaarheid van de verschafte informatie doet dat naar ons oordeel geen
afbreuk.

435

436

Bijlage 4

Overzicht tabellen en makers

Tabel

Naam

1.

Categorieën ernstige verkeersdelicten

Berend Keulen

2.

Vindplaatsen uitspraken over moord en doodslag

Berend Keulen

3.

Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van moord en doodslag

Berend Keulen

4.

Moord en doodslag: strafbepalende factoren bij veroordelingen
door de hoogst oordelende feitelijke instantie

Berend Keulen

5.

Vindplaatsen uitspraken over (zware) mishandeling

Berend Keulen

6.

Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van (zware)
mishandeling

Berend Keulen

7.

(Zware) mishandeling: strafbepalende factoren bij veroordelingen
door de hoogst oordelende feitelijke instantie

Berend Keulen

8.

Vindplaatsen strafzaken roekeloosheid in het verkeer waarin
cassatie is ingesteld

Kai Lindenberg

9.

Opgelegde en gevorderde straffen vóór cassatie ter zake van
roekeloosheid in het verkeer

Kai Lindenberg

10.

Opgelegde straffen vóór en ná cassatie ter zake van roekeloosheid
in het verkeer

Kai Lindenberg

11.

Roekeloosheid: strafbepalende factoren bij veroordelingen door de
hoogst oordelende feitelijke instantie

Kai Lindenberg

12.

Vindplaatsen uitspreken over art. 6 WVW en rijden onder invloed

Erik Gritter

13.

Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van art. 6 WVW en
rijden onder invloed

Erik Gritter

14.

Art. 6, onder invloed: strafbepalende factoren bij veroordelingen
door de hoogst oordelende feitelijke instantie

Erik Gritter

15.

Vindplaatsen uitspraken over art. 6 WVW, niet onder invloed

Annieke Nieuwenhuis

16.

Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van art. 6 WVW, niet
onder invloed

Annieke Nieuwenhuis

17.

Art. 6 WVW, niet onder invloed: strafbepalende factoren bij
veroordelingen door de hoogst oordelende feitelijke instantie

Annieke Nieuwenhuis

437

Tabel

Naam

18.

Vindplaatsen uitspraken over art. 5 WVW, met ernstige gevolgen

Annieke Nieuwenhuis

19.

Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van art. 5 WVW, met
ernstige gevolgen

Annieke Nieuwenhuis

20.

Art. 5 WVW, met ernstige gevolgen: strafbepalende factoren bij
veroordelingen door de hoogst oordelende feitelijke instantie

Annieke Nieuwenhuis

21.

Opgelegde straffen bij ernstige verkeersdelicten met ernstige
gevolgen

Anne Postma

22.

Vindplaatsen uitspraken over poging tot doodslag, inrijden op auto

Kai Lindenberg

23.

Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van poging tot doodslag,
inrijden op auto

Kai Lindenberg

24.

Poging tot doodslag: strafbepalende factoren bij veroordelingen
door de hoogst oordelende feitelijke instantie

Kai Lindenberg

25.

Vindplaatsen uitspraken over poging tot doodslag, inrijden op een
persoon

Stephanie ten Kate

26.

Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van poging tot doodslag,
inrijden op een persoon

Stephanie ten Kate

27.

Poging tot doodslag, inrijden op een persoon: strafbepalende
factoren bij veroordelingen door de hoogst oordelende feitelijke
instantie

Stephanie ten Kate

28.

Vindplaatsen uitspraken over poging zware mishandeling

Hein Wolswijk

29.

Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van poging tot zware
mishandeling

Hein Wolswijk

30.

Poging zware mishandeling: strafbepalende factoren bij
veroordelingen door de hoogst oordelende feitelijke instantie

Hein Wolswijk

31.

Vindplaatsen uitspraken over art. 5 WVW, zonder ernstige gevolgen

Annieke Nieuwenhuis

32.

Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van art. 5 WVW, zonder
ernstige gevolgen

Annieke Nieuwenhuis

33.

Art. 5 WVW, zonder ernstige gevolgen: strafbepalende factoren bij
veroordelingen door de hoogst oordelende feitelijke instantie

Annieke Nieuwenhuis

34.

Vindplaatsen uitspraken over bedreiging

Kai Lindenberg

438

Tabel

Naam

35.

Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van bedreiging

Kai Lindenberg

36.

Bedreiging: strafbepalende factoren bij veroordelingen door de
hoogst oordelende feitelijke instantie

Kai Lindenberg

37.

Opgelegde straffen bij ernstige verkeersdelicten met gevaarzetting
voor of bedreiging van een concreet persoon, zonder ernstige
gevolgen

Anne Postma

38.

Vindplaatsen uitspraken over rijden onder invloed

Stephanie ten Kate

39.

Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van rijden onder invloed

Stephanie ten Kate

40.

Rijden onder invloed: strafbepalende factoren bij veroordelingen
door de hoogst oordelende feitelijke instantie

Stephanie ten Kate

41.

Vindplaatsen uitspraken over art. 163 WVW

Stephanie ten Kate

42.

Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van art. 163 WVW

Stephanie ten Kate

43.

Art. 163 WVW: strafbepalende factoren bij veroordelingen door de
hoogst oordelende feitelijke instantie

Stephanie ten Kate

44.

Vindplaatsen uitspraken over art. 7 WVW

Erik Gritter

45.

Opgelegde en gevorderde straffen ter zaken van art. 7 WVW

Erik Gritter

46.

Art. 7 WVW: strafbepalende factoren bij veroordelingen door de
hoogst oordelende feitelijke instantie

Erik Gritter

47.

Vindplaatsen uitspraken over rijden tijdens rijontzegging

Hein Wolswijk

48.

Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van rijden tijdens
rijontzegging

Hein Wolswijk

49.

Rijden tijdens rijontzegging; strafbepalende factoren bij
veroordelingen door de hoogst oordelende feitelijke instantie

Hein Wolswijk

50.

Vindplaatsen uitspraken over rijden na ongeldigverklaring rijbewijs

Hein Wolswijk

51.

Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van rijden na
ongeldigverklaring rijbewijs

Hein Wolswijk

52.

Rijden na ongeldigverklaring rijbewijs: strafbepalende factoren bij
veroordelingen door de hoogst oordelende feitelijke instantie

Hein Wolswijk

53.

Vindplaatsen uitspraken over rijden zonder rijbewijs

Berend Keulen

439

Tabel

Naam

54.

Opgelegde en gevorderde straffen ter zake van rijden zonder
rijbewijs

Berend Keulen

55.

Rijden zonder rijbewijs: strafbepalende factoren bij veroordelingen
door de hoogst oordelende feitelijke instantie

Berend Keulen

56.

Opgelegde straffen bij ernstige verkeersdelicten waarbij niet sprake
behoeft te zijn geweest van ernstige gevolgen dan wel gevaar
daarvoor of bedreiging daarmee

Anne Postma

440