i-NUPdate 06
Eén digitale overheid: betere service, meer gemak is het motto van de overheidsbrede implementatieagenda
voor dienstverlening en e-overheid: i-NUP. Via deze krant delen we inspirerende praktijkverhalen.
http://e-overheid.nl

“We zijn weer een stapje dichter
bij één digitaal loket voor burgers
en bedrijven.”
Plasterk over betere dienstverlening, randvoorwaarden en de digitale marsroute
Met de afronding van de overheidsbrede implementatieagenda dienstverlening e-overheid (i-NUP) is een volgende
stap gezet in de ontwikkeling van de digitale overheid.
Verantwoordelijk minister Plasterk van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties benadrukt dat we een volgende fase
ingaan en dat het daadwerkelijk gebruiken van de digitale
basisinfrastructuur die nu gelegd is ‘the proof of the pudding’
gaat zijn. Hij is optimistisch over de stappen die daar in het
kader van Digitaal 2017 worden gezet.
“Laten we niet uit het oog verliezen dat
digitalisering het middel is en betere
dienstverlening door een efficiëntere
overheid het doel,” begint Ronald
Plasterk. De digitaliseringtrajecten
waar de minister op doelt zijn volgens
hem in gang gezet om tot een betere
dienstverlening aan burgers en bedrijven
te komen. “Of je nu als burger bij je
gemeente een parkeervergunning
aanvraagt of als eigenaar van een
transportbedrijf bij de RDW je vracht­
wagens registreert, ‘zakendoen’ met de
overheid kan gemakkelijker,” aldus de
minister. “We streven als overheid naar
dienstverlening die snel, betrouwbaar,
veilig is. Bovendien moet het mogelijk
zijn om vanaf je bank of in het
buitenland en na reguliere werktijden bij
de overheid terecht te kunnen. Burgers
en bedrijven ervaren zo veel minder
regeldruk en administratieve lasten.
Dit spaart tijd, geld en ongemak uit.”
De kost voor de baat uit
“We beginnen in Nederland de eerste
vruchten te plukken van de digitalisering
van de overheidstaken. Veel mensen

regelen hun zaken al sneller.
Er hebben al meer dan 100 miljoen
DigiD-transacties met de overheid plaats
gevonden, 1,4 miljoen mensen hebben
inmiddels een berichtenbox van
MijnOverheid en gemeenten kunnen
aansluiten op basisregistraties.”
De minister pauzeert even en gaat
dan kritisch verder. “Burgers geven de
digitale overheid een voldoende.
Er is nog ruimte voor verbetering.”
In andere landen gaan de
ontwikkelingen soms nog sneller.
“In Denemarken moet eind 2015 alle
dienstverlening door overheids­
organisaties in principe via het digitale
kanaal kunnen verlopen. In Nederland
verwacht ik, als we de uitgestippelde
route van Digitaal 2017 blijven volgen,
over twee jaar ook heel ver te zijn.”
Digitale overheid voor en door
iedereen
“Voor mij staat buiten kijf dat de digitale
overheid er moet zijn voor iedereen.”
Werken aan het versterken van de
zelfredzaamheid en digivaardigheid
van burgers is daarom een essentiële

Op 1 december ontving minister Plasterk de slotpublicatie Fundament
onder de digitale samenleving – i-NUP & Operatie NUP uit handen van
Regina Riemersma (PSB) en Tof Thissen (Directeur KING).
Lees hierover meer op pagina 8.

Inhoud

2
3
4

“Overheid, bedien
de burger.
De techniek is er
klaar voor!”
“BGT kan voor ons
motor zijn voor veel
andere
ontwikkelingen”
Digitaal zaken doen
met de gemeente
Klein LEF ziet kansen
door aansluiting op
basisinfrastructuur

5
6

Transitie jeugdstelsel
vraagt om toekomst­
vaste ICT-basis
“Met dapperheid
keuzes maken”
“Digitalisering gaat
vooral over een
andere manier van
denken”

7
Ronald Plasterk, Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

randvoorwaarde voor het realiseren van
de digitale overheid. “Het uitgangspunt
is wat mij betreft nog steeds ‘digitaal
waar het kan, persoonlijk waar het moet’.
Er zullen steeds alternatieven moeten
zijn voor burgers die de mogelijkheden
of vaardigheden missen om hun
contacten met de overheid via de digitale
weg te kunnen regelen. Persoonlijk
contact met de overheid moet voor deze
burgers mogelijk blijven. Belangrijk is
ook dat we burgers blijven betrekken bij
de verdere ontwikkeling van de digitale
overheid. Zo betrekken gemeenten
gebruikers bij het ontwikkelen van
verschillende digitale diensten.” Plasterk
vervolgt: “Samenwerking met burgers
en bedrijven en tussen overheden

is erg belangrijk, ook voor andere
vraagstukken als privacy en veiligheid.
Een digitale overheid werkt alleen als je
het samen doet.”
Geen beton maar dynamiek
Terug naar de marsroute. Met i-NUP is
een digitale basisinfrastructuur gelegd
en dus een stap gezet. Overheden
moeten nu zelf aan de slag door
gegevens met elkaar uit te wisselen en
hun dienstverlening digitaal en veilig
aan te bieden. De maatschappelijke en
technologische ontwikkelingen vragen
dat we verder gaan op de ingeslagen
weg.“De opgeleverde infrastructuur is
niet in beton gegoten, maar heeft een
dynamisch karakter, doordat hieraan

8

“De burger ziet ons
als 1 overheid.
Daar moeten we
samen voor gaan.”
“We zijn de
vrijblijvendheid
voorbij”

voortdurend nieuwe eisen gesteld
worden. Dit vraagt een samenhangende,
meerjarige aanpak. De regie hierop
is neergelegd bij de Digicommissaris
(de Nationaal Commissaris Digitale
Overheid). Werken aan betere
dienstverlening richting burgers en
bedrijven blijft een continue, uitdagende
taak voor ons allemaal”, besluit de
minister.

i-NUPdate 06
pagina 2

“Overheid, bedien de burger.
De techniek is er klaar voor!”
Vrij absurd, vindt Regina Riemersma, scheidend voorzitter
van de Programmaraad Stelsel van Basisregistraties (PSB):
“… dat je iets simpels als een verhuizing nog steeds aan wel
tien instanties moet doorgeven. Soms zelfs schriftelijk!
Terwijl de backbone van alle digitale dienstverlening er
gewoon stáát. Dankzij het i-NUP.” Het Stelsel is nu een
kwestie van afmaken én doorpakken, aldus Riemersma.
Want alleen met een moderne – digitale – dienstverlening
win je als overheid het vertrouwen terug.
“Ja, want burgers zijn overheden
gewoon zat”, begint Riemersma.
“Onze processen zijn te traag, we
wisselen te weinig gegevens uit en
werken vaak niet goed samen. Wil je als
overheid het vertrouwen terugwinnen,
bedien dan de burger. Maak het ze
makkelijk. Administratie is dan een
goede ingang. Met goede administratieve
processen creëer je als organisatie een
basisvertrouwen bij je klanten.

We gaan richting een
nieuwe digitale wereld.
Waarin instanties
samenwerken om
burgers beter te
bedienen
Of keer het om: met bureaucratie jaag je
je klanten gewoon weg. Dat geldt voor
bedrijven, maar ook voor overheden.
We moeten zorgen dat we onze
dienstverlening op orde hebben.

Technisch kan het al
En belangrijke modernisering volgens
Riemersma is dat de burger aan zet moet
komen binnen de digitale infrastructuur.
Riemersma: “Ik vind het vrij absurd dat
je nog niet bij elke uitvoeder zelf je eigen
gegevens kunt aanpassen. Zelfs met je
DigiD kun je bij de Belastingdienst niet je
bankrekeningnummer digitaal wijzigen!
Verder moet het toch kunnen dat
publieke en private partijen afspraken
maken dat als een burger één keer
toestemming geeft om z’n gegevens
te wijzigen, dat dat automatisch in de
hele keten gebeurt? Technisch kan het
al, dus daar moet uit te komen zijn. Ja,
tenzij burgers niet willen. Ook privacy
blijft een heet hangijzer. Maar dat vind
ik vaak het gesprek omdraaien: gaat het
om het beschermen van de burger of om
de eigen verantwoordelijkheid en regie
over je persoonlijke gegevens? Want
die gegevens duiken nu nog her en der
op in de maatschappij. Zijn nog te veel
verspreid over verschillende partijen en
systemen.”

Maar ook laten zien dat we vooruit­
denken en vooroplopen. Neem de
huidige administratieve drempels bij de
Belastingdienst. Of kijk waar je allemaal
tegenaan loopt op het moment dat je
aanklopt bij de Sociale Dienst. Breng
zulke processen op orde. Dat kweekt
niet alleen vertrouwen. Het levert ook
financieel meer op.”
Backbone
Administratie makkelijk(er) maken.
Riemersma zegt daarover: “Stap één is
dat organisaties – overheden en nietoverheden – basisgegevens uitwisselen.
Hergebruiken dus, zodat burgers en
bedrijven niet elke keer weer hetzelfde
hoeven doorgeven. Die uitwisseling
gebeurt nu al, via het Stelsel van
Basisregistraties dat is neergezet in het
i-NUP. Daarmee is de basis gelegd voor
de digitale overheid die we eens voor
ogen hadden. Maar het is een vergissing
te denken dat nu het Stelsel er ís, we wel
een stapje terug kunnen. Dat het best
een tandje minder kan, ook financieel.
Integendeel, denk ik. We staan nu voor
een belangrijke volgende fase. We gaan
richting een nieuwe digitale wereld.

De icoontjes in deze krant
De praktijkverhalen in deze krant zijn voorzien van icoontjes. Deze icoontjes
vormen samen het symbool van één digitale overheid en visualiseren wat de
digitale overheid concreet oplevert:
Sneller zaken regelen met de overheid.
Prettig contact met de overheid, service, dicht bij de overheid.
Eén samenwerkende, transparante overheid die gegevens deelt.
Gebruik digitale kanalen en vooringevulde schermen.
Lagere administratieve lasten en besparingen.
Veilig digitaal zakendoen met de overheid.
Eenvoudig met ‘één druk op de knop’
digitaal bereikbaar.
Meer weten? Lees verder op http://e-overheid.nl/1overheid

Layar - zie het kader op de pagina hiernaast.

Regina Riemersma was tot 1 december 2014 voorzitter van de Programmaraad Stelsel van
Basisregistraties (PSB). Ze was eerder hoofddirecteur bij uitvoeringsorganisatie DUO en is
gemeentesecretaris van de gemeente Zwolle.

Waarin instanties samenwerken om
burgers beter te bedienen. Dan heb
je een basisinfrastructuur nodig met
gegevens van, voor en over burgers.
Nou, die ligt er nu. Het Stelsel is
de ‘backbone’ voor de digitale
dienstverlening van de toekomst.
Daarmee is een mooie, belangrijke klus
geklaard. Maar willen we de burger
echt van dienst zijn, dan moeten we
juist verder met het Stelsel! Afmaken en
doorpakken dus.”
Inzichten
Het programma i-NUP stopt per
31 december 2014. De basisregistraties
worden dan een verantwoordelijkheid
van Bas Eenhoorn, Nationaal
Commissaris Digitale Overheid en van
Hans van der Stelt, directeur Bureau
Nationaal Commissaris Digitale
Overheid (NCDO). Beiden werken toe
naar dat ene grote doel: één generieke
digitale infrastructuur. Riemersma:
“De basisregistraties die binnen
het i-NUP zijn ontwikkeld hebben
daarvoor een solide basis gelegd.
Bovendien zijn er door het i-NUP in de
loop der jaren belangrijke inzichten
opgedaan. We zijn wijzer geworden.
Bijvoorbeeld dat het echt niet meer
kan dat elke overheid afzonderlijk zijn
eigen ICT ontwikkelt en data gebruikt.
Hergebruik en standaardisering scheelt
miljoenen, zo niet miljarden aan
overheidskosten. Bovendien draagt
‘ieder z’n eigen ICT’ niet bij aan een
integrale dienstverlening naar de
burger. Bouw je echter stapje voor
stapje - bouwsteen voor bouwsteen - aan
een gezamenlijke basisinfrastructuur,

dan krijg je als overheid je basisdata op
orde. Iets waarmee je de burger ontlast.
En waardoor je ook meer grip krijgt
op andere ICT-projecten binnen de
overheid.”
I-NUP in de pas
Want die ICT-projecten binnen de
overheid, die kwamen er niet goed
vanaf in het recente onderzoek van
de Commissie Elias. Deze tijdelijke
commissie concludeerde dat de
rijksoverheid haar ICT-projecten vaak
niet in de hand heeft voor wat betreft de
kosten, de tijd of zelfs het eindresultaat.
Maar het programma i-NUP ontbreekt
in dat rijtje, aldus Riemersma niet
zonder trots: “Het i-NUP kan dienen
als voorbeeld voor een overheids-ICTproject. Nergens binnen de overheid is
zo intensief samengewerkt als binnen
het i-NUP. Tussen departementen,
uitvoeringsinstanties en decentrale
overheden. In beleid én in uitvoering.

Ook privacy blijft een
heet hangijzer
Het i-NUP heeft ook nooit uit de pas
gelopen. We zijn altijd binnen de
planning en begroting gebleven. Ook
heeft i-NUP nog wat geld over om in
2015 - als het programma is gestopt wat zaken af te ronden. Want dat het
programma stopt, wil natuurlijk niet
zeggen dat de ontwikkeling stopt. We
zijn nu toe aan doorontwikkeling en
modernisering.”

Gewoon meedoen
Hoe lossen we dat met z’n allen
op? En welke rol speelt het Stelsel
daarin? Riemersma: “Om die vragen te
beantwoorden, ontwikkelden we binnen
het i-NUP de Visie op het Stelsel van
Overheidsgegevens. Daarbij draait het
om brede samenwerking, met de vraag
van de burger centraal. We verbeeldden
het als de ‘Stad van Samenwerking’, met
de burger die op bepaalde momenten
van zijn leven ‘inkopen’ doet op het
marktplein midden in die stad. Op
die momenten heeft hij data nodig;
basisgegevens en specifieke gegevens.
Het is dan zaak dat overheden,
uitvoerders en niet-overheden aangetakt
zijn op dat marktplein om die burger
op dat moment te bedienen. Klinkt
misschien abstract. Maar het resultaat is
dat niet: minder administratieve lasten
en meer vertrouwen in de overheid.
Of zoals mijn 85-jarige computerende
moeder zegt: alles snappen doe ik niet,
maar ik doe gewoon mee. Want als je
stilstaat, ga je achteruit. En dat is een
inzicht waar wij als overheid iets van
kunnen leren.”

Altijd op de
hoogte met
de nieuwsbrief
Wilt u twee keer per maand op de
hoogte gebracht worden van de
laatste ontwikkelingen op het
gebied van de e-overheid?
Meld u dan aan voor de digitale
i-NUP nieuwsbrief via
www.e-overheid.nl/nieuwsbrief

i-NUPdate 06
pagina 3

“BGT kan voor ons de motor zijn
voor veel andere ontwikkelingen”

Als tweede gemeente heeft Leiden begin september een
complete BGT aangeleverd aan de Landelijke Voorziening van
de BGT. Wat betreft de Leidse wethouder Marleen Damen
niet zomaar een stap, want “de BGT kan de motor zijn van
veel andere ontwikkelingen die we belangrijk vinden.”

Landmeter
Minister Schultz van Infrastructuur en Milieu heeft donderdag
20 november een bijdrage geleverd aan het maken van dé digitale kaart van
Nederland. Zij deed dit in Leiden, waar zij met een landmeetinstrument een
stukje van de stad in kaart bracht. Leiden is de eerste grote gemeente die
gereed is met het omzetten van bestaande kaarten naar de nieuwe standaard
die in heel Nederland gaat gelden: de Basisregistratie Grootschalige
Topografie (BGT). Alle fysieke objecten zoals gebouwen, wegen, water en
groen zijn hierin eenduidig vastgelegd.
LAYAR: https://bgtweb.pleio.nl/blog/view/28835142/
minister-schultz-bezoekt-leiden-en-meet-een-stukje-bgt

De i-NUPdate digitaal
Deze krant is verrijkt met een digitale laag, een zoge­
naamde ‘layar’. Als u beschikt over een smartphone
of tablet heeft u met behulp van de ‘augmented
reality’- applicatie Layar toegang tot extra online
content. Denk aan achtergrondinformatie op een
website, een blog, een digitale nieuwsbrief, een
filmpje dat online staat of diverse social media.

Hoe werkt Layar?
1. Ga naar de App store of de Play store en download de Layar-app
op uw smartphone of tablet.
2. Open de App en houd uw smartphone of tablet op zo’n 30cm
afstand boven één van de pagina’s van de i-NUPdate.
3. Druk op ‘Scan’.
4. Na enige seconden verschijnt de digitale laag
die u toegang biedt tot de extra online content.
Veel (digitaal) leesplezier!

INTERACTIVE PRINT

Dat het juist Leiden was dat als een
van de eersten kaartgegevens van het
eigen grondgebied zou aanleveren aan
de Landelijke Voorziening, kwam niet
als een verrassing. Al in 2007 startte de
Sleutelstad met het ontwikkelen van
een visie op het gebruik van basis- en
kernregistraties, zoals de BGT, een visie
voortgekomen uit het NUP (Nationaal
Uitvoeringsprogramma dienstverlening
en e-overheid).

die verschillende ontwikkelingen zich
tot elkaar verhouden. Dat betekent
ook dat je dingen veel efficiënter
kunt organiseren. Ik heb me nooit
gerealiseerd, zeker als burger niet, dat
bij openbaar beheer iedereen voor
zijn deelgebied eigen kaarten aan het
bijhouden was. Je wil gewoon dat je
straat en de openbare ruimte er netjes
uitziet. Je staat er niet bij stil wat daar
voor nodig is.”

Een visie op het gebruik van basis- en
kernregistraties is één, maar mooier is
het als dat in de organisatie ook nog
eens breed wordt gedragen. Wat betreft
de BGT was dat in Leiden zeker het
geval.
“Ik denk dat het alleen lukt als je
ziet wat de meerwaarde is van zo’n
basisregistratie. Noodzakelijk om een
dergelijk implementatietraject vol te
kunnen houden”, zo geeft Marleen
Damen aan. Sinds begin mei van dit
jaar is zij wethouder in Leiden met de
portefeuilles Werk & Inkomen, Wijken
en Financiën (inclusief Bedrijfsvoering).
“Wij hebben het geluk dat er een
groep mensen zit die het belang ziet.
Dan zie je ook wat het kan opleveren.
Het is natuurlijk mooi dat bestuur en
management van deze stad enthousiast
is over de BGT, maar alleen daarmee
kom je er niet. Er moeten ook mensen
zijn die er langdurig mee aan de slag
gaan en het uiteindelijk gewoon doen.”

Basiskaart
De basiskaart wordt in Leiden inmiddels
voor een aantal processen ingezet.
Zo zijn de gemeentelijke landmeters
uitgerust met GPS-apparatuur, waarbij de
maximale 30 centimeter GBKN-afwijking
is teruggebracht naar centimeters
of zelfs millimeters. Die stap levert
bij bouwexploitaties en ruimtelijke
investeringen kostenbesparing en
tijdwinst op. Een ander proces betreft de
afdeling Stedelijk Beheer. Door middel
van de basiskaart kan zij het areaal van
haar beheerdomeinen groen, wegen en
water beter bepalen.

Kelder
Wat in Leiden geholpen heeft om
bestuur en management te overtuigen,
was een bezoek aan de kelder van het
Stationsplein, waar gewerkt wordt
aan een brede basiskaart. Aan de hand
van die basiskaart wordt pas echt
duidelijk wat het effect is van een BGT.
“Ik vond het mooi om te zien hoe dat
toegepast kan worden, vooral in relatie
tot Stedelijk Beheer of bijvoorbeeld
met het thema veiligheid. In die
ruimte zie je ook ons hele ruimtelijke
investeringsprogramma in kaart
gebracht, zowel ontwikkelplannen als
ook beheerplannen. Dat zorgt ervoor
dat je een veel beter beeld krijgt op
welke terreinen je bezig bent en hoe al

Dat betekent ook dat je
dingen veel efficiënter
kunt organiseren
Met de koppeling van de administratie
aan de kaart komt een gespecificeerde
begroting tot stand, die daarmee
gefundeerde meerjarenramingen
en realistische beheerplannen
mogelijk maken. Als onderdeel van die
ruimtelijke agenda werkt Leiden met een
Nieuwbouwmonitor. De bouwcapaciteit
en de daarbij behorende planning
wordt twee keer per jaar gemonitord en
op de basiskaart geprojecteerd.
De geprognosticeerde bouwproductie
wordt vertaald ten behoeve van
de Algemene Uitkering in het
Gemeentefonds. Als afgeleide hiervan
kan de belastingcapaciteit worden
berekend, informatie die cruciaal is voor
de Leidse begrotingsonderhandelingen.

Efficiënter
Dat het gros van de gemeenten op
dit moment voor grote (financiële)
uitdagingen staat, maakt het belang
van de BGT eigenlijk alleen nog maar
groter, zo geeft Damen aan. Met name
vanwege het verbindende aspect van
de basisregistratie. “Omdat gemeenten
het financieel moeilijk hebben zullen
ze hun werk efficiënter moeten doen.
Aan de andere kant heb je ook te maken
met nieuwe colleges die bijna stuk voor
stuk ambitieuze plannen hebben met
hun gemeenten. Dat betekent dat het
niet alleen een kaalslag binnen je eigen
organisatie kan zijn. Het betekent ook
dat je dingen anders moet gaan doen.
De BGT vind ik een mooi voorbeeld van
iets dat kan helpen om dingen binnen je
organisatie anders aan te pakken, waarbij
je veel meer gezamenlijk gebruikmaakt
van bron- en basisdocumenten die op
meerdere terreinen toepasbaar zijn.
Maar misschien nog wel belangrijker is
dat de BGT je organisatie kan helpen bij
het buiten-naar-binnen werken.
Dat begint bij je inwoners te laten weten
waar je als gemeente mee bezig bent.
Laat hen dat zelf zien, doen en ervaren.
Een BGT biedt daar de mogelijkheden
voor. Het kan de motor zijn voor veel
andere ontwikkelingen die we belangrijk
vinden.”
‘Kom eens bij ons kijken’
“Wat ik collega’s wil adviseren die zich
nog afvragen of ze iets met de BGT
moeten? Kom eens bij ons kijken, hoor
wat wij er aan hebben en praat ook eens
met de mensen die het nu gebruiken.
Realiseer je dat de afdelingen die er nu
geen gebruik van maken ook allemaal
werk, tijd en dus geld kwijt zijn aan het
maken van kaarten. Die kaarten heb je
sowieso nodig, want anders kun je je
werk niet doen. Dus waarom zou je het
níet doen? En ja, dat het moet van de
Rijksoverheid? Ik zou zeggen: doe er je
voordeel mee. Zie het als een kans en
leer vooral van de fouten die wij gemaakt
hebben…”

i-NUPdate 06
pagina 4

Digitaal zaken doen met
de gemeente
Voor de jonge generatie is het vanzelfsprekend dat je digitaal
zaken kunt doen met bedrijven. Je koopt digitaal net zo
gemakkelijk een bankstel bij Wehkamp als dat je een
vakantiereis boekt naar Frankrijk. Uiteraard doen we dit alles
het liefst met onze smartphone of tablet.

Wat is dan logischer dat je ook de
berichtgeving van en correspondentie
met je eigen gemeente op digitale wijze
regelt. Een eigen elektronische postbus
waar alle post van de overheid digitaal
binnenkomt is een aardige start. Je krijgt
een bericht op je telefoon en ziet direct
wat de gemeente besloten heeft over je
aanvraag voor een straatfeest. Dat alles
vers uit de vergadering van burgemeester
en wethouders van die ochtend.
Dat is nog maar één van de
mogelijkheden die Meppel ziet als het
gaat om de inzet van MijnOverheid
Berichtenbox. Je belastingaanslag,
uitkeringsspecificatie, herinnering
verlopen reisdocument en andere
correspondentie komen allemaal op
digitale wijze bij je binnen.
Samen
De afgelopen jaren waren er veel
ontwikkelingen op het terrein van de
digitale dienstverlening. Ik ben ervan
overtuigd dat dit nog maar de eerste
stapjes zijn in een proces waarbij de
overheid dienstverlening vergaand
optimaliseert, lees digitaliseert. Dat gaat
niet vanzelf. Daar moeten we met elkaar
wel wat voor doen. De bereidheid om als
overheden samen te investeren in deze
ontwikkelingen groeit langzaam, maar
nog lang niet iedereen doet mee.

Jan Westmaas is burgemeester van Meppel en
commissievoorzitter Dienstverlening en
Informatiebeleid van de VNG

In Meppel hebben we al enige jaren
op ons verlanglijstje staan dat we
onze klanten op digitale wijze willen
bedienen. Het lijkt zo simpel. Ieder
bedrijf kan toch een webwinkel
oprichten en zo digitaal communiceren
met de klant? Toch duurde het tot
september 2014 voordat wij een en ander
zo geregeld hadden dat we de eerste
stappen in digitale richting konden
maken voor onze correspondentie.
Ontwikkelen van software, landelijke
ontwikkelingen die langzamer gingen
dan wij wilden en voortschrijdend inzicht
over hoe MijnOverheid Berichtenbox
te positioneren, maakte dat het langer
duurde dan we gehoopt hadden.
Om nieuwe dingen te realiseren is vaak
het initiatief van een paar koplopers
nodig; gemeenten die bereid zijn extra
inspanningen te leveren. Dat hoeft
lang niet altijd te betekenen dat het die
gemeenten ook meer gaat kosten. Vaak
is inbreng van kennis en enthousiasme
voldoende om dingen te realiseren.
Ook het realiseren van MijnOverheid
Berichtenbox ging niet vanzelf. Dat
blijkt wel uit de implementatietijd van
meer dan een jaar. Maar door als Meppel
initiatief te nemen richting VNG/KING,
om zo samen met een aantal andere
gemeenten onze ambities te realiseren,
zijn we nu aangesloten op MijnOverheid
Berichtenbox en kunnen anderen
profiteren van onze ervaringen.
Beveiliging
Bij alle ontwikkelingen op digitaal
terrein moeten we ons - we blijven wel
dezelfde voorzichtige overheid - steeds
weer bewust zijn van het feit dat we met
privacygevoelige gegevens omgaan.
Onze klanten eisen terecht dat hun
gegevens vertrouwelijk behandeld
worden. De beveiligingsvragen die deze
eis opwerpt, spelen ook een rol in het
tempo waarmee ontwikkelingen gaan.

Klein LEF ziet kansen door
aansluiting op basisinfrastructuur
Ook de minder bekende uitvoeringsorganisaties van de
overheid kunnen de vruchten gaan plukken van de
opgeleverde i-NUPbouwstenen.
“Sterker nog, binnen mijn organisatie
wordt al volop gebruikgemaakt van het
feit dat dankzij i-NUP de Basisregistratie
Personen ook voor ons is ontsloten,”
begint Nina Huygen, directeur van
het Schadefonds Geweldsmisdrijven
dat onderdeel is van platform Klein
LEF. “Door aangesloten te zijn op de
basisinfrastructuur kunnen daartoe
bevoegde medewerkers van het
Schadefonds die basisregistratie
raadplegen, en dan niet alleen
op adresgegevens maar ook voor
aanvullende informatie zoals
familierelaties en gezagsverhoudingen.
Voor ons is dit essentieel om aan
slachtoffers recht te doen en de juiste
rechthebbenden een tegemoetkoming te
laten ontvangen.”
Het Schadefonds Geweldsmisdrijven

hoopt in de nabije toekomst gebruik
te maken van aanvullende i-NUP
bouwstenen zoals DigiD en de
Berichtenbox. Nina Huygen maakt
een belangrijke kanttekening: “Voor
ons is dat nog niet helemaal zeker
omdat wij werken met informatie die
privacygevoelig is, en die willen wij
alleen langs digitale weg uitwisselen als
die privacy is geborgd.”
Als het om digitalisering gaat is het
Schadefonds Geweldsmisdrijven
ambitieus bezig: “We zijn binnen
de slachtofferketen volop bezig met
verbeteringen in de digitale informatie
uitwisseling. Dat zou de kwaliteit en
snelheid waarmee we slachtoffers
kunnen bedienen enorm verbeteren,
en ontlast bovendien de OM- en politie
organisaties.”

Klein LEF
Platform ‘Klein LEF’ wordt getrokken door enkele minder bekende
uitvoeringsorganisaties. Hierbij een korte inventarisatie van hun
doelstellingen:
• Het Schadefonds Geweldsmisdrijven verstrekt aan slachtoffers met ernstig
psychisch of fysiek letsel een financiële tegemoetkoming.
• De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) is een
onafhankelijk orgaan dat verantwoordelijke bewindspersonen gevraagd
en ongevraagd adviseert over sanctietoepassing en jeugdbescherming.
Daarnaast verzorgt de RSJ, als hoogste beroepsrechter, de penitentiaire
rechtspraak in gevangenissen, jeugd- en tbs-inrichtingen.
• CIBG voert alle registertaken voor het Ministerie van VWS uit. Daarnaast
houdt het diverse beroepenregisters en gegevensknooppunten bij voor de
rest van de overheid.
• De Huurcommissie beslecht geschillen tussen huurder en verhuurder door
bindende uitspraken over de hoogte van de huurprijs en servicekosten,
jaarlijkse huurverhoging en gebreken in de huurwoning. Anke van Heur,
voorzitter van de Huurcommissie

Technisch is digitale dienstverlening
vaak snel te realiseren. Maar
doorstaat de vlotte oplossing ook alle
beveiligingstoetsen? Kortom, blijft de
overheid betrouwbaar?
Met MijnOverheid Berichtenbox kan
de overheid een eerste stap zetten in de
communicatie met de klant. Met gebruik
van DigiD kan je als klant van de overheid
vertrouwd en veilig je correspondentie
overal en 24/7 inzien.
Andere overheidsinstellingen &
kostenbesparing
MijnOverheid Berichtenbox wordt door
onder meer UWV, RDW, en intussen
ook de Belastingdienst, als een serieus
communicatiemiddel met de klant
gezien. Voor een middelgrote gemeente
als Meppel is het dan ook prachtig dat
we kunnen meeliften op hun landelijke
voorlichtingscampagnes. Dat hoeven we
niet allemaal zelf te regelen. Daarnaast
is het een prettige bijkomstigheid
dat we kunnen besparen op papier
en portokosten. Er zijn calculaties die
uitgaan van een besparing van enkele
euro’s per document.
Meppel verstuurt alleen al 15.000
belastingaanslagen per jaar. Als je op
termijn uitgaat van minimaal 100.000
uitgaande documenten per jaar, wordt
het een forse besparing. Daarvoor
moeten we onze klanten natuurlijk
nog wel vragen om MijnOverheid
Berichtenbox te gaan gebruiken.
Toekomst
MijnOverheid Berichtenbox is nu nog
eenrichtingverkeer: wij kunnen alleen
richting klant communiceren. Ik droom
van veel meer interactie met de klant via
MijnOverheid. Waarom kunnen onze
klanten niet meer standaardproducten
aanvragen via MijnOverheid? Waarom
regelen we niet met elkaar een centrale
voorziening om zaken met de overheid te
regelen? Nu doen gemeenten en andere
overheidsinstellingen dat individueel.
Nu laten we onze klant in MijnOverheid
Berichtenbox alleen nog maar resultaten
van zijn aanvraag of correspondentie
zien.
Zou het niet mooi zijn als ik op een dag
wakker word en al mijn communicatie
met mijn overheid via MijnOverheid
loopt? Uit het Nationaal E-mail
Onderzoek 2014 blijkt dat het vertrouwen
in e-mail bijzonder groot is. Zodra
berichten een officieel karakter krijgen,
is e-mail zelfs het meest gewenste
communicatiekanaal!
En nog mooier: via overheid.nl eigen
gegevens ook goed kunnen controleren
en corrigeren? Dan wordt het nog eens
echte tweezijdige communicatie met
enorm potentieel rendement: voor
burger en overheid. Rendement qua
financiën, maar vooral rendement qua
vertrouwen in elkaar!

Volg ons
op Twitter
U kunt nu ook het laatste nieuws
over de e-overheid en i-NUPdate
volgen via Twitter.

i-NUPdate 06
pagina 5

Transitie jeugdstelsel vraagt om
toekomstvaste ICT-basis
Vanaf 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor alle hulp
aan kind en gezin – van opvoedadvies en begeleiding tot aan
jeugdbescherming en -reclassering. Het Gemeentelijk
Gegevensknooppunt dat daarvoor nodig is, wordt nu door
gemeenten in gebruik genomen. Daarmee zijn ze klaar
voor ook deze transitie. Maar laten we niet blijven hangen
in ‘transitieproof’, vinden Erik Gerritsen van de
Jeugdbescherming en Larissa Zegveld van KING. Een
transformatie van het jeugdstelsel is het doel. En daar
moet nog heel wat voor gebeuren.
Vanaf 1 januari 2015 zijn de
verantwoordelijkheden en geldstromen
rondom jeugdhulp niet langer verspreid
over drie verschillende partijen (Rijk,
provincie en gemeente). Maar belegd bij
één partij: de gemeente waar het kind of
gezin woont. Gemeenten worden zo
regisseur van alle hulp aan kind en gezin.
Aan de basis van deze transformatie ligt
de visie één gezin, één plan, één
regisseur. Een goede visie? “Jazeker!,”
roept Erik Gerritsen enthousiast.
“In onze stadsregio is die visie zo
ongeveer uitgevonden.” Gerritsen is
Bestuursvoorzitter Jeugdbescherming
Regio Amsterdam, de organisatie die
vanaf 1 januari voor 16 gemeenten de
hulp aan ‘moeilijke gezinnen’ op zich
gaat nemen.
Meer veiligheid
“In de jeugdzorg is nu te veel bureau­
cratie en te weinig samenwerking”,
begint Gerritsen. “Daardoor zijn we
er vaak niet op tijd bij en belanden
kinderen sneller in de dure jeugdzorg.
Het huidige systeem creëert dus zijn
eigen doelgroep! Om je een beeld te
geven: een uithuisplaatsing kost
€ 130.000 per kind per jaar. En opname

in een gesloten jeugdinrichting kost
€ 150.000. Alle jeugdhulp in één hand
leidt niet alleen tot minder bureaucratie.
Maar ook tot meer samenwerking
rondom het kind. Bijvoorbeeld met
scholen, schuldhulp, woningcorporaties
en de Dierenbescherming. Want wie
z’n dieren mishandelt, mishandelt
vaak ook z’n kinderen. Een generieke,
gezinsgerichte aanpak heeft in onze
regio al resultaat opgeleverd, zowel
in kwaliteit als in kosten. Zo is er ten
opzichte van 2006 nu 70% minder
bureaucratie en zijn er 50% minder –
dure – ondertoezichtstellingen. Maar het
mooiste is: de veiligheid van kinderen in
onze regio is aantoonbaar verhoogd.
En dat is waar het om draait.”
Transitie is hefboom
Met de transitie op 1 januari van alle
jeugdhulp naar gemeenten zijn we er
nog lang niet, benadrukt Gerritsen:
“Het is slechts een hefboom.
De eerste stap op weg naar de beoogde
transformatie van de gemeente als
regisseur van alle hulp rondom een
kind. Daar moet nog heel veel werk
voor worden verzet. Dat is voor 80%
het bestrijden van bureaucratie en het

aangaan van slimme samenwerkingen.
Daarnaast moeten gemeenten zich
ontwikkelen tot deskundigen in
jeugdzorg. Tot een club mensen die
wéét waar ze ’t over hebben, en die
niet automatisch gaan voor goedkoop.
Tegen gemeenten zeg ik dus: kom eens
praten en leer ons kennen. Dan zie je
met eigen ogen waarom een goede
gezinsmanager geld kost. Het is een
zinvolle investering, omdat die leidt
tot minder ondertoezichtstellingen
en minder uithuisplaatsingen. Minder
bureaucratie, meer samenwerken en
deskundigheid ontwikkelen. Dat is een
bestuurlijke opgave die niet rond is op
1 januari 2015. De randvoorwaarden
voor goed opdrachtgeverschap zijn
waarborging van de privacy en goede
ICT. Justitiële gegevens over kinderen en
jongeren moeten veilig en verantwoord
uitgewisseld kunnen worden.
Die voorwaarden moeten op 1 januari
vervuld zijn, en dat zijn ze ook.”
Gemeentelijk Gegevensknooppunt
“Klopt”, bevestigt Larissa Zegveld,
directeur van het Kwaliteitsinstituut
Nederlandse Gemeenten (KING).
“Gemeenten moeten per 1 januari ook
met jeugdinstellingen informatie
kunnen uitwisselen over toewijzingen en
declaraties. Om dit veilig digitaal te
kunnen doen, bouwden wij samen met
de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) en het Inlichtingen­
bureau een speciaal gegevensknooppunt.
Dit Gemeentelijk Gegevensknooppunt
sluit gemeenten - via het knooppunt
RINIS - aan op VECOZO. En VECOZO is
weer het communicatiepunt voor
ketenpartijen in de zorg. Zo knopen we
organisaties letterlijk aan elkaar. Het
Gemeentelijk Gegevensknooppunt werd
binnen negen maanden gerealiseerd en
binnen de bestaande organisaties,
standaarden en infrastructuur. Iedereen
heeft er knalhard aan gewerkt. Dat is een
pluim waard. Maar feit blijft dat het
Gemeentelijk Gegevensknooppunt
slechts een eerste basisfunctionaliteit
biedt. Het is een minimale voorwaarde
om de voormalige taken van het rijk en
de provincie efficiënt te kunnen
uitvoeren.”
Verknipte werkelijkheid
Aansluiting op het Gemeentelijk
Gegevensknooppunt is een belangrijke
eerste stap, aldus Zegveld: “Maar we
moeten ervoor waken dat we blijven
hangen in ‘transitieproof’. Want er is
nog veel te doen na 1 januari. Ik zeg
wel eens: we leven nu qua jeugdhulp
in een verknipte werkelijkheid. Waarin
de cliëntinformatie, de gegevens over
zorg en over aanbieders her en der
verspreid zijn. Terwijl we toe moeten
naar een geïntegreerde werkelijkheid.
Een werkelijkheid die draait om één
aanpak voor één kind. Dat vraagt om een
geïntegreerde ICT-basis waarin gegevens
worden gekoppeld, uitgewisseld en
hergebruikt, ook uit het Stelsel van
Basisregistraties dat in het i-NUP is

Wat is…
KING 	KING ondersteunt gemeenten in hun dienstverlening
en ICT, ook bij deze decentralisatie in het sociale
domein.
RINIS 	RINIS is een beveiligde snelweg voor digitaal
gegevensverkeer. RINIS biedt organisaties de
mogelijkheid om sneller, beter en veiliger gegevens uit
te wisselen.
Inlichtingenbureau 	Deze organisatie helpt gemeenten en andere
overheidsorganisaties. Zij helpen gemeenten te bepalen
op welke ondersteuning burgers recht hebben.
VECOZO 	VECOZO is het communicatiepunt voor ketenpartijen in
de zorg die hun administratieve processen willen
stroomlijnen en optimaliseren. VECOZO faciliteert een
digitale omgeving waarin de ketenpartijen
snel,eenvoudig en veilig gegevens kunnen uitwisselen.

ontwikkeld. Uiteraard moet dit veilig
en alleen toegankelijk zijn voor die
professionals die deze informatie ook
echt nodig hebben.”
Basis met i-NUP
Zegveld vervolgt: “Neem het
woonplaatsbeginsel dat deels uit de
Basisregistratie Persoonsgegevens (BRP)
komt. Dat beginsel is in de jeugdzorg
belangrijk voor de kostenverrekening.

Het is een kwestie van
uitproberen en leren
Als je eenmalig vastlegt waar een
kind en de ouders wonen, kun je daar
gegevens aan hangen over de zorg,
over de inkoop en de declaraties….
Dat woonplaatsbeginsel, daar werken
we nu aan. Het is ook de weg die we
verder moeten inslaan, vind ik. En dat
geldt ook voor de andere partners in
het sociale domein. Alleen met stevige,
geïntegreerde en veilige ICT-basis kan
effectief en kostenbesparend worden
toegewerkt naar die geïntegreerde
werkelijkheid. En dat kan ook, want die
basis is met het i-NUP gelegd. Maar het is
een meerjarenplan.”
Gerritsen ziet het niet als probleem dat
er op 1 januari op landelijk niveau geen
digitale gezinsdossiers klaarliggen:
“Integendeel, zou ik bijna zeggen. Een

goed informatiesysteem ontwikkel je
in de praktijk. Pas als je weet wie welke
informatie nodig heeft, kun je een
systeem maken waar iedereen tevreden
mee is. Gemeenten kunnen er natuurlijk
ook voor kiezen om het door Bureaus
Jeugdzorg recent ontwikkelde digitaal
gezinsdossier WIJZ te gaan gebruiken.”
Kijk, leer en oefen
Na 1 januari begint het echte werk voor
gemeenten, besluit Zegveld: “Gemeenten
moeten bijvoorbeeld ook hun
werkprocessen afstemmen op de nieuwe
gelegde digitale koppelingen. Dat is niet
in een dag klaar. Het is een kwestie van
uitproberen en leren. Wat goed werkt, is
als een paar gemeenten zich opwerpen
als voorhoedegemeenten. Zij kunnen
nieuwe oplossingen en processen testen
en hun kennis op een gestructureerde
manier delen. Naast deze tip aan het
adres van gemeenten zeg ik ook: geef
gemeenten even de tijd. Er gebeurt
enorm veel, maar een transformatie kost
nu eenmaal tijd.”
Gerritsen heeft maar liefst 55 tips voor
gemeenten, gebundeld in zijn boek Hoe
overleef je als gemeente de transitie
jeugdzorg, 55 tips voor deskundig
opdrachtgeverschap. Waarvan de kern
is, besluit Gerritsen: “Gemeenten, leer
de jeugdzorg kennen en zorg dat je een
deskundig opdrachtgever wordt. Maar
belangrijker is tip nummer 55: neem
geen van deze tips als zoete koek aan.
Ga zelf de praktijk in. Kijk, leer en oefen.”

Van jeugdzorg naar jeugdhulp
Jeugdhulp is vanaf 2015 de overkoepelende term voor alle hulp aan
kinderen, jongeren en gezinnen. Zoals de huidige jeugdzorg (ambulante
zorg aan huis, pleegzorg, jeugdgezondheidszorg en verblijf in een
jeugdinstelling). Maar ook de jeugd-ggz (psychiatrische behandeling en
dyslexiezorg) en de zorg bij beperking en ziekte. Vanaf 2015 gaan bijna al deze
jeugdtaken naar gemeenten. Kijk voor meer informatie op
hoeverandertmijnzorg.nl, de website van VWS voor clienten in de zorg.

i-NUPdate 06
pagina 6

“Met dapperheid
keuzes maken”
KvK wil volume leveren voor gebruik i-NUP bouwstenen
Hankie van Baasbank van de Kamer van Koophandel is een
vrouw met een missie: ze wil graag alle ondernemers in
Nederland aan de eHerkenning. En dan krijgen ze er meteen
een Berichtenbox bij. Omdat Van Baasbank ervan overtuigd
is dat het voor ondernemers ‘gewoon heel erg fijn is’ als het
papieren tijdperk wordt afgesloten. Een gesprek over digitale
dienstverlening als speerpunt in de bedrijfsstrategie: ‘het zal
wel duidelijk zijn dat ik ontzettend positief sta tegenover de
e-overheid’.
95% digitaal
“Van de totale dienstverlening van de
Kamer van Koophandel is inmiddels
95% gedigitaliseerd! Ik vind dat mooi.
Informatie en voorlichtingsmateriaal
is allemaal online beschikbaar. En
ondernemers kunnen de meeste zaken
digitaal afhandelen. Exportdocumenten
aanvragen bijvoorbeeld, maar ook de
inschrijving kan voor een groot deel
online. Alleen voor identificatie moeten
mensen nog naar ons toekomen.
Ondernemers maken massaal gebruik
van de mogelijkheden. Jaarrekeningen
worden steeds meer digitaal ingediend.
Terwijl dat officieel nog helemaal niet
hoeft.”
Sexy Handelsregister
“Ik ben daar trots op. Maar het is niet
mijn verdienste hoor. Ik zit hier sinds
januari. De beweging om te digitaliseren
is natuurlijk al langer gaande. Ik heb er
wel veel lol in om nu dóór te pakken.
Bij mijn aantreden hier heb ik gezegd:
doe in mijn portefeuille maar dat
Handelsregister. Door velen werd dat
toch een beetje stoffig gevonden. Ik vind
het leuk om aan zoiets een andere
wending te geven, het sexy te maken.
Te laten zien wat het belang ervan is en
hoe goed het past in onze strategie. Nu is

er niemand meer die het Handelsregister
niet belangrijk vind. Digitale
dienstverlening aan overheden en
bedrijven is hét speerpunt van de
landelijke Kamer van Koophandel.
En het Handelsregister is daarvan een
hele belangrijke pijler.”
E-herkenning
“We zijn er nog niet! Ons streven is:
maximaal digitaal. Zodat ondernemers
zich volledig met ondernemen kunnen
bezighouden. Daarom werken we
nu aan een betaalbare mogelijkheid
voor elektronische authenticatie
voor ondernemers. Zeg maar: het
elektronische paspoort voor bedrijven.
Doel is uiteindelijk dat ondernemers
zich volledig digitaal kunnen
inschrijven, en dat ze ook wijzigingen
kunnen doorgeven. 24/7, zónder dat
ze nog langs hoeven te komen om
zich te identificeren. Daarvoor is wel
brede acceptatie van een vorm van
eHerkenning noodzakelijk. We moeten
voorkomen dat elke overheidsorganisatie
z’n eigen voorziening ontwikkelt.”
Volume
“We hebben een aanbod liggen
bij Economische Zaken voor een
doorbraakproject. Hoe kunnen we

zoveel volume creëren dat gebruik van
eHerkenning aantrekkelijk wordt?
Op dit moment lopen we vast in de
eeuwige discussie: moeten we niet
wachten op wat er mogelijk nog komt
aan nóg slimmere voorzieningen? Maar
als je blíjft wachten gebeurt er niks. Als
KvK kunnen wij volume leveren. Elk jaar
schrijven zich hier 100 000 ondernemers
in. Die willen we allemaal eHerkenning
aanbieden. Tel daarbij op alle 1,4 miljoen
bedrijven die al staan ingeschreven…
Zo denken we in een jaar toch gauw
500.000 ondernemers warm te maken
voor eHerkenning.”
Lobby
“Voor alle duidelijkheid: het
doorbraakproject loopt nog niet.
Als Raad van Bestuur hebben we een
aantal randvoorwaarden gesteld, die
moeten éérst zijn ingevuld. De meeste
zijn inmiddels rond. Maar we gaan pas
van start als er een aansluitkalender
voor andere organisaties ligt. Daarom
zijn we samen met EZ druk met een
lobby richting andere overheids­
organisaties. We vinden dat er nog
minimaal één substantiële club moet
aanhaken. We willen voorkomen dat
ondernemers straks denken: wat kan ik
er eigenlijk mee? Alleen zaken doen met
de Kamer van Koophandel? Dat is niet
genoeg. Maar als ze dezelfde voorziening
óók kunnen gebruiken voor zaken met
UWV, de Belastingdienst, RDW… kijk dán
zeggen ondernemers: fijn! Daar kan ik
veel mee.”
Berichtenbox
“Om diezelfde reden willen we, onder
dezelfde voorwaarden en parallel aan
eHerkenning, ook de Berichtenbox
voor bedrijven aanbieden. De digitale

“Digitalisering gaat vooral over
een andere manier van denken”
i-NUPbouwstenen op maat gemaakt voor de onderwijssector
“Een pdf’je in plaats van een papier of een mailtje in plaats
van een brief is niet waar de digitale overheid werkelijk over
moet gaan. Uiteindelijk wil je met digitalisering de
dienstverlening naar burgers en bedrijven verbeteren. Of, in
het geval van DUO, naar onderwijsinstellingen en studenten.
Dat gaat veel verder dan pdf’jes versturen.”
Aan het woord is Johann Schreurs,
lead architect bij de Dienst Uitvoering
Onderwijs (DUO). Veel gaat er al
digitaal bij DUO. Zo is het bekostigen
van onderwijsinstellingen, één van de

hoofdtaken van DUO, al sinds 2003
grotendeels geautomatiseerd. Ook
legt Schreurs uit hoe er geprofiteerd
wordt van bouwstenen uit de digitale
basisinfrastructuur.

Subsidietoekenning niet
langer handmatig
Op dit moment werkt DUO aan
het Programma Dienstverlening
Instellingen. Schreurs: “Binnen dit
project hebben we de subsidieregels
helemaal in onze IT ingebouwd. Zodra
een school erkend is, verschijnt die straks
in ons systeem. En wordt direct zichtbaar
of zo’n school recht heeft op subsidies.
En op welke. Het resultaat? Het systeem
regelt de subsidietoekenning, dat hoeft
dan niet meer handmatig.”

Hankie van Baasbank is lid van de Raad van Bestuur van de op 1 januari 2014 gestarte landelijke
Kamer van Koophandel. In haar portefeuille zit onder andere het Handelsregiste

brievenbus waarin bedrijven post van
de overheid kunnen ontvangen. Voor
ondernemers is het gewoon heel fijn,
dat er een eind komt aan het tijdperk
van de fysieke brieven. Het is veilig,
overzichtelijk en scheelt ondernemers
tijd en geld.”
Dapperheid
“Het zal wel duidelijk zijn: ik sta
ontzettend positief tegenover de
e-overheid. Neem alleen al het
Handelsregister. Voor ondernemers

Intuïtiever
“Een tweede ontwikkeling is het
Programma Vernieuwing Studie­
financiering”, vervolgt Johann Schreurs.
“Vrijwel alle aanvragen voor studie­
financiering verwerkt DUO straks digitaal.
Alleen bijzondere gevallen behandelen
we dan nog handmatig. Daarnaast kan de
student zijn studie­financiering
gemakkelijker aanvragen. Het portal
‘MijnDUO’ wordt over­zichtelijker en
informatiever. Het wijzigen van
bijvoorbeeld de hoogte van je studie­
financiering gaat veel intuïtiever werken.”

scheelt het een berg administratie dat ze
nog maar één keer hun bedrijfsgegevens
hoeven door te geven. Ook de overheid
profiteert: de kwaliteit van gegevens is
echt beter. Helemaal door de koppeling
met de BAG. Maar zoals ik zei: we zijn
er nog niet. En willen we echt stappen
zetten, dan is een betrouwbare en vooral
breed geaccepteerde voorziening voor
eHerkenning nodig. En ja, daarvoor
moeten wijzelf en anderen met enige
dapperheid een aantal keuzes maken .”

wij ook in de cloud werken. Bij landelijke
examens bijvoorbeeld. Dan maken
10.000 mensen tegelijkertijd een toets,
iets waar de infrastructuur van de
overheid nu nog niet op berekend is.
Dus dat doen we in de cloud. Omdat dit
bij Digikoppeling nog niet kon, hebben
we deze omgebouwd tot Edukoppeling.
Misschien kan de rest van de overheid
daar weer van profiteren.”

Toekomstmuziek
“Bij dit soort ontwikkelingen is het
zaak om nú al na te denken over de
toekomst. Bijvoorbeeld: wanneer de
subsidie­toekenning aan onderwijs­
Basisregistraties
instellingen straks geautomatiseerd
Ook DUO maakt gebruik van de
basisregistraties. Schreurs: “Soms moeten gaat, dan zou de volgende stap kunnen
zijn dat scholen zélf toegang krijgen tot
we een bouwsteen wel iets ombouwen
(een deel van) ons systeem. Zodat ze
om ‘m bruikbaar te maken binnen de
onderwijssector. Dat was bijvoorbeeld het kunnen zien of het aantal leerlingen of
vakken invloed heeft op de hoogte van
geval bij Digikoppeling. Deze standaard
de subsidie. Op basis daarvan kan een
voor elektronisch berichtenverkeer was
voor ons niet helemaal toereikend, omdat school besluiten meer leerlingen aan te →

i-NUPdate 06
pagina 7

“De burger ziet ons als 1 overheid.
Daar moeten we samen voor gaan.”
Betere samenwerking door gebruik zelfde standaard
Digitalisering maakt het brandweerwerk veiliger en effectiever, vindt Diemer Kransen.
Kransen is regionaal commandant Brandweer Midden- en West-Brabant én CIO van
Brandweer Nederland. Hij vindt dat de partners in de veiligheidssector gezamenlijk moeten
optrekken als het gaat om de informatievoorziening. “Je hebt elkaar nodig om slagkracht te
kunnen ontwikkelen.”
Minder brand, meer risico
Er is veel veranderd in het brandweer­
werk, vertelt Kransen. “Vroeger kende
iedere brandweercommandant zijn wijk
op zijn duimpje. Bij een brandmelding
wist hij precies om welk pand het
ging. En ook: wie er woonde, hoe de
omgeving eruit zag. Ons werk is alleen
maar complexer geworden. Want er
zijn dan wel minder branden, maar
áls er brand uitbreekt, zijn de risico’s
veel groter. Alleen al door de moderne
manier van bouwen. In zo’n goed
geïsoleerd nieuwbouwpand loopt bij
brand de hitte extreem hoog op. Véél
gevaarlijker dan zo’n uitslaande brand
van vroeger.”
Al in de brandweerwagen
De afgelopen jaren is flink geïnvesteerd
in materieel en personeel, om te
professionaliseren. “Mijn mensen
krijgen te maken met complexe klussen,
grote risico’s”, vervolgt de regionaal
commandant. “Daar moeten ze snel
en adequaat op reageren. En dat
kan alleen als ze beschikken over de
juiste informatie. Dat begint al als de
brandweerwagen uitrukt. Informatie
is in die eerste fase cruciaal. Dan
moet je weten: om welk pand gaat
het? Hoeveel verdiepingen heeft het?
Hoeveel mensen verblijven er? Waar zijn
de brandkranen? Hoe meer we op dat
moment weten, hoe sneller we kunnen
handelen. En hoe beter we de strategie
kunnen bepalen.”

On the road
Al die gegevens heeft de brandweer
tegenwoordig on the road beschikbaar,
via de ‘Digitale Bereikbaarheidskaart’,
vertelt Kransen. Die Digitale
Bereikbaarheidskaart (DBK) bestaat
eigenlijk uit een serie kaarten voor het
verzamelen, opslaan en weergeven van
ruimtelijke gegevens. Op een laptop
of tablet kun je verschillende gegevens
opvragen. En verschillende kaarten ‘over
elkaar heen leggen’. “Zo wordt van iedere
locatie in één oogopslag duidelijk wat de
situatie ter plekke is.”

Want een ramp stopt
niet bij een regiogrens
Eerst redden, dan blussen
De DBK put onder meer uit de
Basisregistratie Adressen en
Gebouwen (BAG) en de Basisregistratie
Grootschalige Topografie (BGT), beide
onderdeel van i-NUP. Kransen: “Dankzij
die basisregistraties beschikken we over
specifieke locatiegebonden gegevens.
Dat helpt ons om goed te kunnen
optreden. Laten de BAG-gegevens
bijvoorbeeld zien dat het gaat om een
brand in een verzorgingshuis? Dan
weten we dat er veel niet-zelfredzame
mensen aanwezig zijn. Dan gaan we dus
éérst redden, en dan pas blussen. Maar
ook zoiets simpels als verkeersdrempels:

Meer privacy, meer veiligheid
Ook bij gegevensuitwisseling met andere overheidsinstellingen probeert DUO
vernieuwend te denken. Met als inzet: niet meer informatie uitwisselen dan
strikt noodzakelijk. Heeft DUO bijvoorbeeld inkomensgegevens nodig van de
Belastingdienst? Dan krijgt het nu nog het precieze inkomen te zien. Maar wat
DUO nodig heeft, is alleen een antwoord op de vraag: zit het inkomen van deze
burger bóven of ónder een bepaalde grens? In het laatste geval wordt slechts
minimale informatie doorgegeven. Dat is niet alleen beter voor de privacy,
maar ook voor de veiligheid. De basisregistraties zitten nu nog niet op deze
manier in elkaar. Maar deze kant moet het wel op in de toekomst.

nemen, of een extra vak aan te bieden.
Dat is een flinke stap voorwaarts in je
dienstverlening. Je helpt dan een school
bij het maken van belangrijke keuzes.”
“Het aanvragen van studiefinanciering
zou in de toekomst wellicht via de
onderwijsinstelling kunnen verlopen.
Nu moet dat bij DUO, maar waarom
eigenlijk? Als student bent je vooral

geïnteresseerd in je school: dáár ga je
elke dag naar toe. Als je je inschrijft voor
een school, is het logisch dat je via die
school ook je studiefinanciering kunt
aanvragen. Dat betekent voor ons dat
er een verschil komt tussen aanbod
en uitvoering. De school biedt het
aanvragen van studiefinanciering aan,
en DUO regelt achter de schermen de

in onze aanrijdroutes vermijden we die
liefst zo veel mogelijk. Goed dus dat ze,
via de BGT, op onze kaart staan. Blijken
overigens bepaalde basisgegevens niet
te kloppen? Dan zijn we als brandweer
verplicht dat terug te melden. Zo zijn
we in feite de ‘ogen en oren’ van de
basisregistraties.”

die 25 veiligheidsregio’s dezelfde dingen
gaan doen. We zijn dan ook volop in
contact met de andere partners binnen
de veiligheidsector. Zoals de politie,
Rijkswaterstaat, ambulance. Om samen
na te denken: hoe kunnen we gegevens
goed delen en koppelen? Hoe versterken
we elkaar?”
Eén slagvaardige overheid
“Er zijn heel veel betrouwbare,
actuele gegevens beschikbaar in de
veiligheidssector,” besluit Kransen.

“We moeten nu zorgen dat we het zó
inrichten - met goede koppelingen en
het terugmeldproces - dat we er samen
slagvaardig mee kunnen omgaan.
De basisregistraties zijn daarvoor de
fundering, i-NUP ligt aan de basis.
Daarop moeten we gezamenlijk met alle
veiligheidspartijen verder bouwen. Kijk:
de burger, de ondernemer, die ziet ons
gewoon als één overheid. Zo moeten we
onze dienstverlening ook inrichten.
Als één partij. We moeten er samen aan
gaan staan.”

Ramp stopt niet bij de grens
Als CIO van Brandweer Nederland
houdt Kransen zich bezig met
informatievoorziening en informatie­
management. Versterken van de
landelijke samenwerking is daarbij
een belangrijke ambitie. “Want een
ramp stopt niet bij een regiogrens. We
zijn nu bezig om alles zoveel mogelijk
gemeenschappelijk te gaan doen binnen
de brandweer. Dat betekent goede
afspraken maken over het verzamelen,
beheren en delen van gegevens. Ook
over de regio’s heen. Je hebt elkaar nodig
om slagkracht te kunnen ontwikkelen.
De Digitale Bereikbaarheidskaart vind
ik een mooi voorbeeld van hoe we dat
over regiogrenzen hebben geregeld.
Die kaart wordt landelijk dekkend. En
standaard beschikbaar in vrijwel elke
brandweerwagen.”
Elkaar versterken
Maar Kransen kijkt verder dan de deur
van de brandweerkazerne. “Sinds
1 januari 2014 zijn de veiligheidsregio’s
een feit. Als brandweer zijn we daarin één
van de partners. Ik vind het belangrijk dat

Diemer Kransen, regionaal commandant Brandweer Midden- en West-Brabant, CIO Brandweer
Nederland

uitvoering. Als student merk je niets van
dat laatste. Je hebt maar te maken met
één instelling, namelijk je school.”

“Een andere manier van bouwen is
dus nodig. Maar vooral een andere
manier van denken. Het verreist een

Kleine blokjes
Scheurs benadrukt: “Ik weet niet of het
er precies zo gaat uitzien als ik nu
schets. Maar daar gaat het niet om. Het
gaat om de manier van denken. En die
kan verregaande gevolgen hebben.
Daar proberen we nu al rekening mee te
houden in onze IT. Zo bouwen we in
kleine, zelfstandige blokjes die een
deeltransactie volledig kunnen
uitvoeren. Blokjes die je eenvoudig aan
elkaar kunt koppelen en ontkoppelen.
Bijvoorbeeld het blokje ‘betalen’. Mocht
in de toekomst het besluit vallen dat
een andere organisatie dat blokje van
ons overneemt, dan kunnen we
‘betalen’ gemakkelijk uit ons proces
halen. Zoiets zou niet kunnen bij een
lineair ketenproces waarbij alles aan
elkaar vast zit.”

cultuuromslag binnen de overheid.
Dat maakt het erg interessant om juist nú
bij de overheid aan de slag te zijn!”

DUO in cijfers
DUO beheert de gegevens van:
• 1.600.000 po-leerlingen
• 974.000 vo-leerlingen
• 495.000 mbo-leerlingen
• 440.000 hbo-studenten
• 250.000 wo-studenten
• 595.000 debiteuren
Digitale dienstverlening aan
individuele klanten in 2013:
• Bezoeken website: 16.409.000
• Bezoeken portal MijnDUO:
6.477.000
• Digitale aanvragen
studiefinanciering: 163.000

• Digitale wijzigingen
studiefinanciering: 1.558.000
• Digitale berichten
studiefinanciering: 3.094.000
DUO bekostigt
onderwijsinstellingen:
• 7.336 basisscholen
• 636 vo-scholen
• 69 mbo-instellingen
• 37 hbo-instellingen
• 17 universiteiten

i-NUPdate 06
pagina 8

“We zijn de vrijblijvendheid voorbij”
Slotbijeenkomst i-NUP & Operatie NUP: afsluiting en een nieuw begin
Met i-NUP en Operatie NUP is het fundament gelegd voor
de digitale overheid. Het was een periode van uitdagingen
en mooie successen, zo werd duidelijk tijdens de slot­
bijeenkomst van beide programma’s. Een bijeenkomst
waar vooral vooruit werd gekeken. Zoals Gert-Jan Buitendijk,
directeur-generaal Bestuur en Koninkrijksrelaties bij het
ministerie van BZK tijdens de bijeenkomst stelde:
“Ik beschouw dit als het begin van het vervolg. Het
fundament ligt er, we kunnen gaan bouwen.”
Tijdens het debat in de feestelijk
aangeklede zaal van TivoliVredenburg in
Utrecht kwamen op 1 december ruim
150 stakeholders en andere betrokkenen
bijeen om een klein feestje te vieren.
In korte, snelle debatten met steeds
wisselende panelleden op het podium
en de deelnemers in de zaal werd
stilgestaan bij de successen van i-NUP en
Operatie NUP. Samenwerking stond als
thema centraal in het eerste deel van de
bijeenkomst. Tof Thissen, directeur
KING: “Als ik kijk waar we nu staan,
dan hebben we heel veel geleerd in
de collectiviteit van generieke
voorzieningen. We zijn op weg naar
de gewenste basisgemeente.”

Het belangrijkste nu is
dat dit onderwerp niet
stopt. Wil je vertrouwen
van de burger, dan heb
je deze infrastructuur
nodig
De samenwerking kwam de afgelopen
vier jaar goed van de grond, ook met
andere overheden en met leveranciers,
concludeert hij. Wat nog veel beter kan is
het creëren van bestuurlijke betrokken­
heid: “Dat vind ik echt een opgave voor
de toekomst, dat er bij burgemeesters en
wethouders veel meer draagvlak komt
voor de digitale samenleving.” Dat besef
groeit bij bestuurders, zegt Kees Jan de
Vet, lid van de directieraad van de

Vereniging van Nederlandse Gemeenten
(VNG): “Op onze recente buitengewone
algemene ledenvergadering sprak 97%
zich uit voor het intensiveren van de
samenwerking voor digitalisering. De
NUP-bouwstenen zijn de basis voor de
grootste innovatie bij de overheid: de
drie decentralisaties, de Omgevingswet.
De motor van deze vernieuwing moet
blijven draaien.”
Decentralisaties eisen gebruik digitale
infrastructuur
De vrijblijvendheid is voorbij, zo is een
conclusie en een centraal thema op de
bijeenkomst. Gert-Jan Buitendijk,
directeur-generaal Bestuur en
Koninkrijksrelaties bij BZK, beaamt dat:
“We hebben deze digitalisering nodig
voor het voeren van een goede bedrijfs­
voering en om de dienstverlening aan
burgers en bedrijven op orde te houden.
Het fundament ligt er en het is een grote
verantwoordelijkheid voor ambtenaren
en bestuurders om dit te beheren en het
gebruik uit te bouwen.” Gemeenten
hebben momenteel hun handen vol aan
de decentralisaties, het lijkt alsof het
gebruik van de digitale infrastructuur
daardoor op de achtergrond is geraakt.
Janine Jongepier, afdelingshoofd
Informatiebeleid bij BZK, reageert op een
stelling met die strekking: “Op korte
termijn geldt dit, maar voor de lange
termijn gaan de decentralisaties het
gebruik van het stelsel eisen. Mensen
willen dat hun gegevens correct in
registraties staan en dat professionals
deze gegevens op een goede manier
gebruiken.” Debatleider Tom Rodrigues
vraagt of de deelnemers in de zaal het

Publicatie
Ter gelegenheid van het afronden van de programma’s i-NUP en
Operatie NUP is een publicatie verschenen, waarin een blik wordt
geworpen op het fundament onder de digitale samenleving. De publicatie is
hier te downloaden. (Pdf, 5 Mb)
http://www.e-overheid.nl/images/stories/Publicaties/publicatie-inup-onup.pdf

Colofon
i-NUPdate december 2014
Gezamenlijk stelden overheden de
overheidsbrede implementatieagenda
voor dienstverlening en e-overheid op
waarop i-NUP is gebaseerd.

Motto van de agenda is Eén digitale
overheid: betere service, meer gemak.
In deze krant delen we succesvolle
i-NUP en e-overheid praktijkverhalen.
Deze i-NUPdate is een uitgave van
programma i-NUP van het ministerie
van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en is tot stand

V.l.n.r. Kees Jan de Vet (DirectieraadVNG), José Lazeroms (Raad van Bestuur UWV), minister Ronald Plasterk, Tof Thissen (Directie KING), Regina
Riemersma (PSB), Gert-Jan Buitendijk (Ministerie BZK).

hiermee eens zijn, een meerderheid
steekt de hand omhoog. “Dat is mooi,”
concludeert Jongepier, “mag ik dit dan in
wetgeving vastleggen?” Het aanpassen
van wetgeving is één van de harde
voorwaarden voor een breed gebruik van
de digitale infrastructuur. Marco
Kleinherenbrink, directeur Divisie
Gegevensdiensten UWV, refereert hier
ook aan: “We hebben wetgeving nodig
die uitgaat van het gebruik van al bij de
overheid aanwezige gegevens.” Daar ligt
dus nog een taak voor de wetgever, een
taak die Jongepier graag oppakt in het
nu lopende wetgevingsprogramma
e-overheid, zegt ze.
Een business case voor
gemeenschappelijkheid
Een andere harde voorwaarde voor een
geslaagd ‘bouwen’ op het digitale
fundament is financiering. Dit was de
afgelopen jaren een knelpunt, dat nog
steeds niet is opgelost. Noud Hooyman,
hoofd Geo-informatie bij het ministerie
van I&M en verantwoordelijk voor zes
basisregistraties, zag het de afgelopen
jaren gebeuren: “De samenwerking was
minder succesvol als het ging over de
financiering. Als je in stuurgroepen
overlegt wie het moet betalen, dan
schieten we direct terug in oude
mechanismen.” De baten vallen immers

gekomen met de samenwerkende
partijen ICTU, KING, Logius, VNG,
ministerie van Infrastructuur en Milieu
en ministerie van Economische Zaken.
Een digitale versie van deze krant is te
downloaden op de pagina Publicaties
op http://e-overheid.nl/publicaties

vaak elders, wat investeren vanuit één
partij lastig maakt. Dirk Jan de Bruijn,
onder meer actief voor Bureau Gateway,
pleit in dit kader voor een andere
houding: “Laten we kijken naar de hele
infrastructuur en de voordelen die dit
oplevert. Laten we ons minder als
boekhouders gedragen en meer als
investeerders.” Jan Willem Duijzer, CIO
van de gemeente Den Haag, rekent de
aanwezigen voor dat als je deze
investeringen als één overheid bekijkt,
de business case vrij snel rond komt:
“Ik denk dat we makkelijk in tien jaar
naar een halvering van ons uitvoerings­
budget kunnen, als we deze infra­
structuur goed gebruiken. Dat is een
sterke business case voor gemeen­
schappelijkheid.” Er wordt ook gepleit
voor een organisatie die de digitale
infrastructuur beheert, zoals
Rijkswaterstaat het wegennet beheert.
Met bijbehorend budget. Jan Fraanje,
gemeentesecretaris van Boxtel en
secretaris van de VGS: “Laten we tien
procent van het budget dat nu naar
Rijkswaterstaat gaat beschikbaar stellen
voor het beheer en onderhoud van deze
digitale infrastructuur.”
Aan de slag
Samen doorgaan, dat is een leidend
thema van deze slotbijeenkomst.

Teksten
Marjan Derksen (Nawwara)
Gabie Oostervink (MinBZK)
Frits de Jong (KING)
Jan Westmaas (pagina 4)
Marieke Vos (pagina 8)

Daarvoor is een duidelijke ‘stip op de
horizon’ nodig. Meer als één overheid
gaan werken vanuit de behoefte van
burgers en bedrijven, blijkt een sleutel
tot die samenwerking. Dat wordt ook
benadrukt door minister Plasterk van
BZK, in zijn afsluiting van de bijeen­
komst. Hij bedankt iedereen voor de
inzet in de afgelopen vier jaar: “Wat u
heeft gedaan gebeurde in zekere zin op
de achtergrond, maar draagt in hoge
mate bij aan het vertrouwen in de
overheid en het gemak van de overheid.”
De Digicommissaris zal het stokje
overnemen, maar kan het zeker niet
alleen, zo bleek ook tijdens de discussies
deze middag. José Lazeroms, lid raad van
bestuur UWV: “NUP is een instrumenten­
kist en het is nu aan ons, zoals wij hier
vanmiddag zitten, om onze bestuurders
goed duidelijk te maken dat deze
instrumenten er zijn voor goede
dienstverlening.” Regina Riemersma,
voorzitter Programmaraad Stelsel van
Basisregistraties, sluit zich daarbij aan:
“Het belangrijkste nu is dat dit
onderwerp niet stopt. Wil je vertrouwen
van de burger, dan heb je deze infra­
structuur nodig.” Het was de duidelijkste
conclusie van deze slotbijeenkomst: de
vrijblijvendheid is voorbij, de overheid
moet aan de slag op het gelegde
fundament.

Vormgeving
Optima Forma bv, Voorburg
Druk
Opmeer Drukkerij bv, Den Haag
Redactie
info@e-overheid.nl