Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Datum:
Telef oon:

12 april 2021

Uw kenmerk:1850358-220251-PDC19
E-mail:

Ons kenmerk: 1851068/18510369/JVDB/ym/078
Bijlagen:

Onderwerp: aanbieding adv ies Interval tussen de eerste en tweede vaccinatie
Publicatienummer: 2021/19

Geachte minister,
Op 26 maart 2021 verzocht u de raad opnieuw om advies over de vraag of het zinvol is om het
interval tussen de eerste en tweede dosis vaccin te verlengen. U vraagt de raad te onderzoeken
of verder uitstel van de tweede dosis vaccin kan bijdragen aan een snellere bescherming van
de samenleving en daarmee een afname in het aantal ziekenhuisopnames. De Commissie
Medische Aspecten van COVID-19 heeft zich over de vraag gebogen. Zoals gebruikelijk voor
de werkwijze van de Gezondheidsraad zijn in deze commissie experts uit alle relevante
gebieden van de klinische gezondheidszorg en de volksgezondheid vertegenwoordigd. Een
overzicht van de commissiesamenstelling vindt u onderaan deze brief.
Begin februari heeft de Gezondheidsraad geadviseerd om voor het dosisinterval van het
BioNTech/Pfizer-vaccin 6 weken te hanteren en voor het AstraZeneca-vaccin 12 weken.1,2 Het
gehanteerde dosisinterval voor het Moderna-vaccin is 4 weken. Op 8 maart jl. heeft de raad
geadviseerd om voor deze drie vaccins de nu toegepaste dosisintervallen niet nog verder te
verlengen.3 Op basis van de toen beschikbare kennis en gegevens, stelde de raad dat verdere
verlenging van het interval onzekerheid geeft over de mate van bescherming tussen de twee
doses. Als de bescherming na één dosis te veel afneemt voordat de tweede dosis is
toegediend, kan dat leiden tot infectie en ziekte. Modelberekeningen van het RIVM lieten
destijds een gunstig effect zien van verder uitstel van de tweede dosis op het aantal infecties, al
was het gering. Wanneer echter de vaccineffectiviteit na één dosis relatief laag is, of snelt daalt,
kan verder uitstel een averechts effect hebben (een groter aantal infecties). Bij de berekeningen
werden de destijds beschikbare gegevens over de vaccineffectiviteit gebruikt en werd rekening
gehouden met de stand en het beloop van de epidemie, de feitelijke levering van vaccins en de
vaccinatievolgorde en -snelheid. Daarnaast schreef de raad dat onvoldoende bescherming in
theorie het risico vergroot op het verschijnen en verspreiden van virusvarianten die minder goed
te bestrijden zijn. En tot slot werd benoemd dat onvoldoende bescherming kan leiden tot
verdere verspreiding van virusvarianten die al circuleren, zoals de Zuid-Afrikaanse variant
(B.1.351) en de Braziliaanse variant (P.1).4
Sinds het advies van 8 maart jl. zijn er nieuwe wetenschappelijke gegevens beschikbaar
gekomen en heeft het RIVM op basis van die gegevens nieuwe modelberekeningen gemaakt.
De commissie heeft dit geheel opnieuw afgewogen tegen de bestaande onzekerheden die
verlenging van het interval met zich meebrengt: onvoldoende bescherming, ontstaan van
nieuwe virusvarianten en verdere verspreiding van bestaande virusvarianten.
Nieuwe wetenschappelijke gegevens uit het Verenigd Koninkrijk (publicatie nog niet peerreviewed) laten zien dat één dosis van het BioNTech/Pfizer-vaccin tot tenminste 7 weken na

Bezoekadres
Korte Voorhout 7
2511 CW Den Haag

e. inf o@gr.nl
t.
www.gezondheidsraad.nl

Pagina 1 v an 5

vaccinatie beschermt tegen infectie. 5 Eerder bleek ook uit twee andere studies (beide nog niet
peer-reviewed) dat één dosis tot tenminste 6 weken na vaccinatie beschermt tegen ernstige
ziekte en ziekenhuisopname.6,7 De effectiviteit van één dosis BioNTech/Pfizer-vaccin werd in
deze studies geschat op 60 tot 70%. Omdat deze studies nog niet peer-reviewed zijn en er ook
(methodologische) beperkingen zijn, kunnen er nog geen conclusies aan verbonden worden
over hoe lang en hoe goed de bescherming na één dosis precies is. Een tweede dosis blijft dus
nodig voor een sterke immuunrespons en om voldoende beschermd te zijn voor een langere
periode. De gegevens wijzen echter wel in dezelfde richting en zijn zodanig gunstig dat de
commissie heeft gekeken wat er bereikt zou kunnen worden met nog verdere verlenging van
het interval van het BioNTech/Pfizer-vaccin. Hierbij is het aantal verwachte ziekenhuisopnames
door COVID-19 in de periode april t/m augustus 2021 als belangrijkste uitkomstmaat
beschouwd. Uit modellering uitgevoerd door het RIVM blijkt dat over een periode van een half
jaar een paar honderd tot duizend ziekenhuisopnames voorkomen kunnen worden vergeleken
met de huidige situatie, indien de bescherming tegen infectie na de eerste dosis minimaal 65%
is.7,8 Dat komt overeen met het voorkomen van ongeveer 1 tot 5 ziekenhuisopnames per dag.
Ter vergelijking, in laatste weken waren er ongeveer 200 ziekenhuisopnames per dag. Bij de
berekeningen zijn de nieuwe inzichten over vaccineffectiviteit na één dosis gebruikt, en is
rekening gehouden met de stand en het beloop van de epidemie en de daarbij horende
maatregelen, de feitelijke levering van vaccins en de vaccinatievolgorde en –snelheid. Dit
gunstige effect op ziekenhuisopnames wordt veroorzaakt omdat meer mensen eerder
beschermd worden door één dosis vaccin. Het effect kan in praktijk minder groot zijn dan uit de
modellering naar voren komt, omdat nog niet zeker is dat de bescherming na de eerste dosis
voldoende lang aanhoudt. Ook is er in de modellering geen rekening gehouden met een gunstig
seizoenseffect, wat ook zal kunnen bijdragen aan minder infecties en het te behalen effect van
het verlengen van het interval zal verkleinen. Een ander belangrijk gegeven is dat het effect niet
eerder dan eind mei zal optreden, omdat er de komende weken nog relatief weinig mensen
opgeroepen worden voor een tweede dosis BioNTech/Pfizer-vaccin. Er worden vooralsnog
vooral eerste doses vaccin toegediend en het moment voor de tweede vaccinatie is vaak nog
niet aangebroken. Vervolgens duurt het na vaccinatie nog enige tijd voordat het vaccin
beschermt en het effect op ziekenhuisopnames gaat optreden. Vervroegde vaccinatie door
verlenging van het interval zal daarom geen uitkomst kunnen bieden bij het voorkomen van
ziekenhuisopnames in de komende twee maanden.
Hoewel verlenging van het interval een beperkt effect kan hebben op het aantal
ziekenhuisopnames en dat effect volgens de modelberekeningen niet eerder dan vanaf eind
mei optreedt, is de commissie van mening dat het effect kan opwegen tegen de nog niet te
kwantificeren onzekerheden die verlenging van het interval met zich meebrengen. Verlenging
van het dosisinterval van de vaccins van BioNTech/Pfizer en Moderna kan er ook aan bijdragen
dat er in de komende weken voldoende vaccins beschikbaar blijven als er tegenslagen zijn in
de uitvoering van het vaccinatieprogramma. Gegeven het mogelijke gunstige geringe effect op
het aantal ziekenhuizesopnames, geeft de commissie de minister in overweging het
dosisinterval van de vaccins van BioNTech/Pfizer en Moderna tijdelijk te verlengen naar 12
weken, zolang er schaarste is aan vaccin. Dit betekent dat voor alle drie de vaccins –
BioNTech/Pfizer, Moderna en AstraZeneca – het interval 12 weken zou worden. Dit geldt niet
voor mensen uit de hoog-risicopatiëntgroepen van wie het immuunsysteem ernstig
immuungecompromitteerd is, te weten patiënten met hematologische maligniteit
gediagnosticeerd in de laatste 5 jaar, patiënten met ernstig nierfalen of dialyse, patiënten na

1851068/18510369/JVDB/ym/078 | Pagina 2 van 5

orgaan- of beenmergtransplantatie of die op de wachtlijst staan voor orgaantransplantatie, en
patiënten met een primaire immuundeficiëntie.1 Vanwege de verminderde werking van het
immuunsysteem zijn zij niet gebaat bij verdere verlenging van het interval.
Wanneer er voldoende vaccin beschikbaar is, zou het interval teruggebracht moeten worden
naar dat wat in de productinformatie van de verschillende vaccins wordt aanbevolen.
Met vriendelijke groet,

prof. dr. B.J. Kullberg,
voorzitter

prof. dr. J.M. Geleijnse,
vicevoorzitter

1851068/18510369/JVDB/ym/078 | Pagina 3 van 5

Literatuur
1
2
3
4
5

6

7
8

Gezondheidsraad. COVID-19-vaccinatie: AstraZeneca-vaccin. Den Haag, 2021;
publicatie nr. 2021/04.
Gezondheidsraad. COVID-19-vaccinatie: BioNTech/Pfizer. Den Haag, 2020; publicatie
nr. 2020/29.
Gezondheidsraad. Spoedvragen COVID-19-vaccinatie. Den Haag, 2021; publicatie nr.
2021/12.
Moore JP. Approaches for Optimal Use of Different COVID-19 Vaccines: Issues of Viral
Variants and Vaccine Efficacy. JAMA 2021; 325(13): 1251-1252.
Shrotri M, Krutikov M, Palmer T, Giddings R, Azmi B, Subbarao S, et al. Vaccine
effectiveness of the first dose of ChAdOx1 nCoV-19 and BNT162b2 against SARSCoV-2 infection in residents of Long-Term Care Facilities (VIVALDI study). medRxiv
2021:
Lopez Bernal J, Andrews N, Gower C, Stowe J, Robertson C, Tessier E, et al. Early
effectiveness of COVID-19 vaccination with BNT162b2 mRNA vaccine and ChAdOx1
adenovirus vector vaccine on symptomatic disease, hospitalisations and mortality in
older adults in England. medRxiv 2021:
Vasileiou E, Simpson CR, Robertson C, Shi T, Kerr S, Agrawal U, et al. Effectiveness of
First Dose of COVID-19 Vaccines Against Hospital Admissions in Scotland: National
Prospective Cohort Study of 5.4 Million People. Lancet 2021 [preprint].
Hall VJ, Foulkes S, Saei A, Andrews N, Oguti B, Charlett A, et al. Effectiveness of
BNT162b2 mRNA Vaccine Against Infection and COVID-19 Vaccine Coverage in
Healthcare Workers in England, Multicentre Prospective Cohort Study (the SIREN
Study). SSRN; 2021.

1851068/18510369/JVDB/ym/078 | Pagina 4 van 5

Samenstelling Commissie Medische aspecten van COVID-19 bij het advies Interval
tussen de eerste en tweede vaccinatie:
• prof. dr. B.J. Kullberg, hoogleraar interne geneeskunde en infectieziekten, internistinfectioloog, Radboudumc, Nijmegen, voorzitter
• drs. M.W.H. van Beek, klinisch geriater, Catharina Ziekenhuis, Eindhoven
• prof. dr. C.J.P.A. Hoebe, hoogleraar sociale geneeskunde en infectieziektebestrijding,
Maastricht UMC, GGD Zuid-Limburg
• prof. dr. M.P.G. Koopmans, hoogleraar virologie, hoofd afdeling viroscience, Erasmus MC,
Rotterdam
• dr. R.H.M. Pierik, universitair hoofddocent rechtsfilosofie, Universiteit van Amsterdam
• prof. dr. J.M. Prins, hoogleraar interne geneeskunde en infectieziekten, internist-infectioloog,
Amsterdam UMC
• prof. dr. C. Schultsz, hoogleraar global health, arts-microbioloog, Amsterdam UMC-AMC
• dr. H.E. de Melker, afdelingshoofd epidemiologie en surveillance RVP, Centrum
Infectieziektebestrijding, RIVM, Bilthoven, structureel geraadpleegd deskundige*
• prof. dr. E.A.M. Sanders, chief science officer, Centrum Infectieziektebestrijding, RIVM,
Bilthoven, incidenteel geraadpleegd deskundige*
• prof. dr. J. Wallinga, hoogleraar modellering van infectieziekten, LUMC, Leiden, hoofd
afdeling modellering infectieziekten, Centrum Infectieziektebestrijding, RIVM, Bilthoven,
incidenteel geraadpleegd deskundige*
• dr. K. Ainslie, modelleur, Centrum Infectieziektebestrijding, RIVM, Bilthoven, incidenteel
geraadpleegd desk undige*
Waarnemers
• drs. J.A. van Vliet, Centrum Infectieziektebestrijding, RIVM, Bilthoven
• dr. E. Wijnands, College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, Utrecht
• dr. S. Gevers, College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, Utrecht
• dr. N. Kenters, VWS, Den Haag,
• drs. D. van Bentem, VWS, Den Haag
• dr. H.N. Hoffenkamp, VWS, Den Haag
Secretaris
• dr. J. van der Berg, Gezondheidsraad, Den Haag
* Geraadpleegd deskundigen w orden door de commissie geraadpleegd vanw ege hun deskundigheid.
Geraadpleegd deskundigen en w aarnemers hebben spreekrecht tijdens de vergadering. Ze hebben
geen stemrecht en dragen geen verantw oordelijkheid voor de inhoud van het advies van de commissie.

1851068/18510369/JVDB/ym/078 | Pagina 5 van 5