Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 389

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 december 2016
Hierbij bied ik u mede namens de Minister en Staatssecretaris van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap het verslag aan van de
Raad voor Concurrentievermogen van 28 en 29 november 2016 in Brussel.
Deze Raad bestond uit een deel interne markt en industrie en een deel
ruimtevaart en onderzoek.
Interne markt
De Raad heeft op 28 november jl. een algemene oriëntatie over het
voorstel voor een verordening inzake Geoblocking bereikt (ST 14663/16).
Tevens voerde de Raad een beleidsdebat over de internemarktstrategie en
presenteerde de Europese Commissie het startersinitiatief. De Raad sprak
in het kader van de check-up van het concurrentievermogen over
vaardigheden. Ook is er in de Raad van gedachten gewisseld over de
afronding van de invoering van het unitair octrooi en het eengemaakte
octrooigerecht.
Onder het agendapunt diversen zijn de volgende punten aan de orde
gekomen:
• De wens van een aantal lidstaten dat de Europese Commissie in 2017
met een mededeling over Europees industriebeleid komt (informatie
van de Duitse en Luxemburgse delegaties).
• Voorstel voor een verordening inzake de goedkeuring van en het
markttoezicht op motorvoertuigen en aanhangwagens (informatie van
het voorzitterschap).
• Voorstel voor een verordening inzake de samenwerking van instanties
die verantwoordelijk zijn voor handhaving van de wetgeving inzake
consumentenbescherming (informatie van het voorzitterschap).
• Mededeling van de Europese Commissie over de rechtsbescherming
van biotechnische uitvindingen (informatie van de Europese Commissie).
• Verslag van de mkb-gezanten (informatie van de Europese Commissie).

kst-21501-30-389
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 389

1

•
•
•
•

Uitkomsten van de conferentie over Deeleconomie die op 15 november jl. in Brussel plaatsvond (informatie van het voorzitterschap).
Auteursrechtenpakket (informatie van de Europese Commissie).
Concurrentieaspecten van de Europese pijler van sociale rechten
(informatie van de Hongaarse delegatie).
Het werkprogramma van het inkomende EU-voorzitterschap Malta
voor wat betreft interne markt en industrie (informatie van de Maltese
delegatie).

Tijdens de informele lunch en marge van de Raad op 28 november jl. is
gediscussieerd over de automotive industrie.
Ruimtevaart
De Raad sprak over de ruimtevaartstrategie die op 26 oktober jl. is
uitgebracht. Als diversenpunt presenteerde het inkomende
EU-voorzitterschap, Malta, zijn EU-voorzitterschapsprogramma voor wat
betreft ruimtevaart.
Onderzoek
Het onderzoeksdeel op 29 november jl. begon met een informele
lunchdiscussie over samenwerking en netwerken voor excellentie in het
Europese onderzoekslandschap. Na de lunch nam de Raad conclusies aan
over jonge onderzoekers en werd gediscussieerd over internationale
samenwerking in onderzoek en innovatie. Onder het agendapunt diversen
informeerde de Commissie de Raad over open science, het Flagship voor
kwantumtechnologie en de Mededeling over Accelerating Clean Energy
Innovation. Het Slowaaks voorzitterschap informeerde de Raad over de
high hevel conference over de Europese bioeconomie, de Portugese
delegatie vroeg aandacht voor Atlantische interactie en het aankomende
Maltees voorzitterschap lichtte tot slot zijn werkprogramma toe op het
terrein van onderzoek en innovatie.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 389

2

Bijlage: verslag Raad voor Concurrentievermogen
28–29 november 2016
28 november 2016
Geoblocking
Algemene oriëntatie
De Raad heeft een algemene oriëntatie bereikt over het voorstel voor een
verordening inzake geoblocking (COM (2016) 289). Er werd een compromisvoorstel behandeld dat het voorzitterschap had voorgelegd (ST
14662/16). De Europese Commissie gaf aan dat het voorstel over
geoblocking onderdeel uitmaakt van de internemarktstrategie en de
strategie voor de digitale interne markt. Het heeft ten doel de ongerechtvaardigde discriminatie van klanten (consumenten en bedrijven) op basis
van gewoon verblijf, vestiging en/of nationaliteit tegen te gaan. Dit doel
werd door het overgrote merendeel van de lidstaten in de Raad onderschreven.
Nederland heeft het voorstel van de Europese Commissie verwelkomd en
ziet dit als een belangrijk onderdeel van het wegnemen van barrières op
de interne markt, zowel online als offline. Nederland heeft het voorliggende compromisvoorstel dan ook gesteund. Nederland heeft benadrukt
dat het toepasselijk recht (het nationale recht dat van toepassing is op een
koopcontract) en zoveel mogelijk rechtszekerheid moet bieden. Het is
immers niet de bedoeling dat handelaren met 28 verschillende regimes op
het gebied van consumentenrecht worden geconfronteerd zonder dat
deze handelaren het oogmerk hebben zich te richten op andere markten.
Nederland heeft benadrukt dat de bestaande Rome I-verordening (de
verordening inzake het reguleren van het toepasselijk recht) en Brussel I
verordening (de verordening inzake de rechterlijke bevoegdheid)
geëerbiedigd moet worden. Tevens heeft Nederland het aspect van
passieve verkoopbeperkingen (passieve verkoop is verkoop waarbij de
klant niet bewust wordt opgezocht) benadrukt. Nederland vindt dat een
leverancier in beginsel niet geoorloofd mag zijn om verkoopbeperkingen
aan een handelaar op te leggen voor zover deze strijdig zijn met het
geo-blocking voorstel. Hiervan kan enkel afgeweken worden als het
mededingingsrecht dit toelaat. Het merendeel van de lidstaten kon het
Nederlandse standpunt hieromtrent steunen.
Hoewel het voorstel een gekwalificeerde meerderheid had, wezen ook
enkele lidstaten het voorliggende compromisvoorstel af vanwege de
administratieve lasten die het voorstel met zich mee zou brengen voor
bedrijven omdat deze geen klanten meer mogen weren op grond van
nationaliteit, locatie of vestigingsplaats («verkoopplicht»). Uiteindelijk
werd er een gekwalificeerde meerderheid gevonden voor het compromisvoorstel.
De Europese Commissie drong, gesteund door vele lidstaten zoals
Nederland, aan op een spoedige verdere behandeling van het voorstel
onder Maltees voorzitterschap. Enkele lidstaten vroegen daarbij nog wel
aandacht om oog te houden voor de goede implementatie en uitvoering
van het voorstel en de administratieve lasten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 389

3

Interne Markt Strategie
Debat over de voortgang en presentatie start-up initiatief
De Raad voerde een beleidsdebat over de internemarktstrategie aan de
hand van een discussiedocument van het Slowaaks voorzitterschap (ST
14246/16).
Het Slowaaks voorzitterschap benadrukte het belang van de dienstensector voor de interne markt en illustreerde dat door te benoemen dat
negen van de tien nieuwe banen in de dienstensector gecreëerd worden.
De Europese Commissie gaf aan dat zij op schema loopt met de
uitvoering van de internemarktstrategie. De Raad kan op korte termijn
enkele nieuwe voorstellen, waaronder het Dienstenpakket, tegemoet zien.
De Raad voor Concurrentievermogen heeft volgens de Europese
Commissie een grote verantwoordelijkheid in de uitvoering en zij riep de
Raad op om een hoog niveau van ambitie te tonen.
Nederland benadrukte dat er nog veel moet gebeuren om de internemarktstrategie uit te voeren. Nederland moedigde de Europese
Commissie aan tot meer snelheid, gezien de deadline die de Europese
Raad gesteld heeft om alle onderdelen van de strategie in 2018 uitgevoerd
en geïmplementeerd te hebben. Er was steun vanuit verschillende
lidstaten voor deze brief tijdens de Raad. Enkele lidstaten gaven aan niet
alle onderdelen van deze brief te steunen bijvoorbeeld waar het gaat om
gereguleerde beroepen. Ook Duitsland en Frankrijk stuurden een
non-paper naar de Commissie en refereerden hieraan, net als Portugal en
Italië.
Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, benoemden het belang van de
dienstenkaart, die als katalysator kan werken om het vrij verkeer van
diensten en vestiging te verbeteren. Vrijwel alle lidstaten zien de dienstenkaart als middel om administratieve lasten te verminderen. Sommige
lidstaten, waaronder Nederland willen dat met de dienstenkaart ook
regelgevende barrières in andere lidstaten worden aangepakt. Nederland
en een aantal andere lidstaten benadrukten dat wederzijdse erkenning van
regels over diensten belangrijk is, bijvoorbeeld waar het gaat om
gereguleerde beroepen. Dit werd niet door alle landen gesteund.
Enkele lidstaten hadden kritische opmerkingen over de dienstenkaart, die
bijvoorbeeld niet het land-van-oorsprongsbeginsel dient te introduceren.
Met het land-van-oorsprongsbeginsel wordt beoogt dat wanneer een
dienstverrichter in een andere lidstaat dan die waarin hij gevestigd is zijn
diensten rechtmatig verricht, hij in beginsel alleen behoeft te voldoen aan
de regels van de lidstaat van zijn vestiging, ofwel de lidstaat van
oorsprong. De Europese Commissie gaf aan dat de dienstenkaart dit
beginsel niet in zal voeren, maar gaf ook aan dat alleen vrijwillige
maatregelen niet werken.
Er was verdeeldheid over een verplicht proportionaliteitskader voor
gereglementeerde beroepen. Dit zou als handvat moeten dienen om de
proportionaliteit van nieuwe beroepsreglementering te bepalen. Zoals
aangegeven in het BNC-fiche over de internemarktstrategie (Kamerstuk
22 112, nr. 197), heeft Nederland zich in het verleden ingezet om zo min
mogelijk belemmeringen aan beroepsbeoefenaars op te leggen om
onnodige toetredingsdrempels te voorkomen. Het stellen van beroepseisen alvorens iemand dergelijke diensten mag verrichten of het
reserveren van een titel is gerechtvaardigd als er redenen zijn om aan te
nemen dat bij gebrek aan zulke reglementering publieke belangen in het
geding zijn en deze niet op een andere wijze efficiënt te borgen zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 389

4

Enkele landen noemden ook het belang van betere handhaving van
internemarktregels en de rol die SOLVIT daarin kan spelen. SOLVIT is een
netwerk dat informeel bemiddelt bij concrete problemen wanneer een
overheidsinstantie EU-recht mogelijk verkeerd heeft toegepast. Veel
lidstaten wezen erop dat het nieuwe dienstenpakket geen administratieve
lasten voor het bedrijfsleven met zich mee mag brengen.
De Europese Commissie presenteerde het start-up en scale-up initiatief
(COM 2016, 733). Ze benoemde dat er in de EU evenveel start-ups zijn per
hoofd van de beroepsbevolking als in de Verenigde Staten maar dat in de
EU weinig start-ups doorgroeien naar scale-ups. Om daar verandering in
te brengen is actie nodig op veel gebieden, waaronder betere toegang tot
financiering, betere samenwerking over de grens, betere geschillenbeslechting en de versteviging van de rol van het mkb in openbare aanbestedingen. De Europese Commissie gaf aan dat er middelen uit de
programma’s COSME en Horizon 2020 worden gecombineerd. Hierdoor is
1,8 miljard euro beschikbaar. Verschillende lidstaten, waaronder
Nederland, verwelkomden dit initiatief.
Competitiveness check-up: vaardigheden
Presentatie van de Europese Commissie en gedachtewisseling
De check-up voor het concurrentievermogen is een terugkerend
agendapunt op deze Raad en heeft ten doel om de Raad een strategische
sturingsrol te geven in het versterken van het concurrentievermogen. In
de Raad werd in het kader van de check-up van het concurrentievermogen
van gedachten gewisseld over het thema vaardigheden.
De Europese Commissie wees op het belang van digitale vaardigheden
om de concurrentie aan te kunnen met landen buiten de Europese Unie.
Tevens vroeg de Europese Commissie aandacht voor een goede
aansluiting van het aanbod van onderwijs bij de vraag van het bedrijfsleven. Ook het belang van een leven lang leren werd genoemd. Veel
lidstaten gaven aan op nationaal niveau programma’s ontwikkeld te
hebben om aan deze doelstellingen tegemoet te komen en onderschreven
het belang hiervan.
Unitair octrooipakket en eengemaakt octrooigerecht
Gedachtewisseling
Zweden had dit agendapunt geagendeerd om voortgang te maken met
het unitair octrooi en eengemaakt octrooigerecht eventueel zonder
deelname van het Verenigd Koninkrijk (ST 14262/16). De gedachtewisseling vond plaats middels een paper van Zweden, België, Luxemburg en
Nederland. Het Verenigd Koninkrijk maakte tijdens de Raad de intentie
bekend het octrooipakket zo snel mogelijk te willen ratificeren. En zal
daartoe de nodige nationale procedures starten. Veel lidstaten, waaronder
Nederland, en de Europese Commissie verwelkomden dit bericht van het
Verenigd Koninkrijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 389

5

DIVERSENPUNTEN
Betekenis van het industriebeleid in het werkprogramma van de
Commissie voor 2017
Informatie van de Duitse delegatie
Duitsland had samen met Luxemburg een diversenpunt aangevraagd over
de betekenis van het industriebeleid in het werkprogramma van de
Europese Commissie (ST 14343/16). Duitsland en Luxemburg pleitten er
voor om industrie een belangrijke plek in het Commissiewerkprogramma
te geven en zien graag een mededeling van de Europese Commissie over
dit onderwerp verschijnen. Veel landen steunden de zienswijze van
Duitsland en Luxemburg. Nederland heeft aangegeven zich af te vragen
welke concrete resultaten uit een mededeling zouden moeten voortkomen. Nederland heeft aangegeven dat het industriebeleid breder
gedefinieerd zou moeten worden dan alleen de maakindustrie en ook
(digitale) diensten zou moeten omvatten. Ook innovatie is volgens
Nederland benodigd om de concurrentiekracht van de industrie te
versterken en een transitie mogelijk te maken naar verdere digitalisering
en een koolstofarme economie. Nederland werd hierin gesteund door
enkele andere lidstaten. De Europese Commissie gaf aan dat het
industriebeleid verweven is met (digitale) diensten en dat het voor haar
een aandachtspunt is. De Europese Commissie kondigde een evenement
aan over het industriebeleid voor belanghebbenden dat begin 2017 zal
plaatsvinden. De voorzitter van de Europese Commissie Juncker zal hier
ook bij aanwezig zijn.
Type-goedkeuring voor motorvoertuigen
Informatie van het voorzitterschap
Het Slowaaks voorzitterschap informeerde de Raad over de voortgang
inzake het voorstel voor een Verordening over markttoezicht en typegoedkeuring motorvoertuigen (ST 14569/16). Enkele lidstaten drongen aan op
snellere voortgang. Het Slowaaks voorzitterschap gaf aan dat hier onder
Maltees voorzitterschap verder aan gewerkt zal worden.
De Commissie Interne Markt en Consumentenbescherming van het
Europees Parlement zal naar verwachting in januari 2017 stemmen over
de verordening.
Samenwerking tussen de nationale instanties die verantwoordelijk zijn voor handhaving van de wetgeving inzake consumentenbescherming
Informatie van het voorzitterschap
Het Slowaaks voorzitterschap gaf de stand van zaken weer over de
besluitvorming over het voorstel voor een hernieuwde verordening ter
versterking van de samenwerking tussen de verschillende consumententoezichthouders binnen de EU (ST 14604/16). Enkele lidstaten gaven aan
dat nadere uitwerking van het voorstel aandacht behoeft; bijvoorbeeld om
meer harmonisatie tussen de verschillende rechtsgebieden (strafrecht,
civielrecht en procesrecht) te verkrijgen en meer duidelijkheid over het
rechtskader. Het Slowaaks voorzitterschap gaf aan dat er onder Maltees
voorzitterschap verder gewerkt zal worden aan het voorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 389

6

Mededeling van de Europese Commissie over de rechtsbescherming van biotechnische uitvindingen
Informatie van de Europese Commissie
De Europese Commissie presenteerde een interpretatieve verklaring van
de Biotechrichtlijn betreffende de octrooieerbaarheid van plantgerelateerde uitvindingen (Official Journal of the European Union, 2016/C
411/03). De Europese Commissie heeft deze verklaring opgesteld op
vervolg van het symposium «Finding the balance» dat het Nederlandse
voorzitterschap op 18 mei jl. heeft georganiseerd. De Europese
Commissie vindt, net als Nederland, dat producten van essentieel
biologische processen niet octrooieerbaar zijn. Nederland heeft aangegeven verheugd te zijn met deze verklaring omdat de balans tussen
kwekersrecht- en octrooirecht met deze verklaring verbeterd is.
Verslag van de mkb-gezanten
Informatie van de Europese Commissie
De Europese Commissie presenteerde het mkb-gezanten rapport (ST
14414/16), dat is aangenomen op de «SME-Assembly» die plaatsvond in
Bratislava van 23 tot 25 november 2016. De Commissie refereerde hierbij
aan het uitgebracht start-up initiatief, dat ook gericht is op het mkb.
Uitkomst conferentie Deeleconomie
Informatie van het voorzitterschap
Het Slowaaks voorzitterschap gaf een kort verslag (ST 14677/16) van de
conferentie over deeleconomie die plaatsvond op 15 november 2016 in
Brussel. Er moet gezocht worden naar een juiste balans die zowel het
belang van bedrijven als consumenten dient, aldus het voorzitterschap.
De Europese Commissie gaf aan dat zij veel klachten van bedrijven
ontving over de gebrekkige toepassing van de diensten- en
e-commercerichtlijn.
Auteursrechtenpakket
Informatie van de Europese Commissie
De Europese Commissie presenteerde officieel het auteursrechtenpakket
(COM (2016) 280, (2016) 284, (2016) 279, (2016) 278). Het pakket moet
zorgen voor een modernisering en harmonisering van auteursrechten in
de digitale sector. Voor de cultuursector is dit van groot belang omdat er
een verlegging van inkomsten plaatsvindt naar het digitale domein. De
Europese Commissie gaf daarbij aan dat in dit pakket geprobeerd is om
een balans te vinden tussen toegang tot informatie en rechten van degene
die het intellectueel eigendom bezitten. Nederland onderstreepte het
belang van dit punt en verwelkomde de voorstellen. Ook gaf Nederland
aan vraagtekens te zetten bij voorgestelde maatregelen op het gebied van
filtering. Deze kunnen een te zware last opleveren voor kleine bedrijven en
een te vergaand effect hebben op innovatie en ons concurrentievermogen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 389

7

Concurrentieaspecten van de Europese pijler van sociale rechten
Informatie van de Hongaarse delegatie
Hongarije had dit punt over de concurrentieaspecten van de Europese
pijler van sociale rechten aangevraagd. Op 8 maart jl. heeft de Europese
Commissie een mededeling uitgebracht over de oprichten van een
Europese pijler van sociale rechten (COM (2016)127). De Europese
Commissie gaf aan dat naar aanleiding van deze mededeling momenteel
een consultatie plaatsvindt. Deze loopt tot eind 2016. Op basis van de
consultatie zal de Europese Commissie met een voorstel voor de sociale
pijler komen. Hongarije, gesteund in de Raad door een aantal andere
landen, is bezorgd dat de nadruk op sociale rechten en convergentie in de
sociale zekerheid, zoals genoemd in de mededeling, nadelige gevolgen
heeft voor de concurrentiekracht en budgettaire effecten heeft. Daarnaast
heeft Hongarije, gesteund door lidstaten, zorgen over de subsidiariteit van
het voorgenomen voorstel van de Europese Commissie. De Europese
Commissie benadrukte dat er geen wetgevende maatregelen op de
aspecten van de pijler zullen worden genomen. De competenties van de
lidstaten worden gerespecteerd. Er waren ook lidstaten die de sociale
pijler verwelkomden, omdat ook het menselijk kapitaal in de interne markt
van belang is en omdat deze pijler arbeidsmobiliteit bevordert.
Werkprogramma Maltees voorzitterschap
Informatie van de Maltese delegatie
Malta presenteerde zijn plannen voor het EU-voorzitterschap (januari-juni
2017). Malta gaf aan voortgang te willen boeken op de interne markt.
Daarbij zal de focus liggen op de verdere behandeling van de verordening
geoblocking en de herziening van het auteursrechtenpakket.
Ook zal het Maltees voorzitterschap zich richten op het dienstenpakket, dat
door de Europese Commissie op korte termijn gepresenteerd zal worden,
betere regelgeving en het Europees investeringsfonds.
29 november 2016
RUIMTEVAART
Europese ruimtevaartstrategie
Gedachtewisseling
Tijdens het ruimtevaartdeel werd de op 26 oktober jl. uitgebrachte
Europese ruimtevaartstrategie behandeld. Ik heb u over dit voorstel
geïnformeerd door middel van een BNC-fiche dat op 2 december jl. naar
uw Kamer is gezonden (Kamerstuk 22 112, nr. 2255).
Het Slowaaks voorzitterschap leidde het agendapunt in met het markeren
van de successen van de lancering van Galileo satellieten op 17 november
jl. en het presenteren van de ruimtevaartstrategie op 26 oktober. Het
voorzitterschap gaf de Commissie complimenten voor de gevolgde
consultatiestrategie en bedankte het eerdere Nederlandse en Luxemburgse Voorzitterschap voor het werk dat zij verricht hadden in het
agenderen van de relatie tussen EU en het Europese ruimtevaartagentschap ESA en bij het tot stand komen van deze strategie.
De Europese Commissie benadrukte dat dit de eerste uitgebreide
Europese ruimtevaartstrategie is, die 10 tot 20 jaar mee zou moeten gaan.
De strategie omvat vele onderwerpen, zowel economische (start ups,
benutting door marktpartijen, industriële platforms, digitale economie) als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 389

8

maatschappelijke (klimaatverandering, andere maatschappelijke uitdagingen), waarbij het van belang is dat de grote EU-programma’s Copernicus en Galileo gecontinueerd worden. De Europese Commissie
refereerde ook aan de verdergaande innovaties (onder andere de
beweging naar kleinere satellieten en draagraketten) gevat in het begrip
«new space», de wens tot het versterken van de Europese autonome
toegang tot de ruimte en veiligheidsaspecten uit de strategie. De
Europese Commissie benadrukte dat voor een onderwerp als ruimtevaart
publieke financiering essentieel blijft. Daarnaast ging de Europese
Commissie uitgebreid in op de relatie met ESA onder andere in relatie tot
de gezamenlijk ondertekende «joint declaration» met afspraken voor
toekomstige samenwerking.
Ook ESA ging in op het belang van een goede samenwerking tussen de
EU en ESA en van de «joint declaration». ESA benadrukte onder andere
het essentiële belang wat ruimtevaartdata voor Europa zou moeten
hebben en verwees naar de ESA ministeriële bijeenkomst van
1-2 december aanstaande. Ook gaf ESA aan dat de besluitvorming
omtrent het aanstaand Meerjarig Financieel Kader van belang is voor de
voortgang in de ruimtevaart.
De strategie werd breed door de lidstaten inclusief Nederland
verwelkomd, alsmede het voorafgaande consultatieproces. Ook de
lidstaten gingen in op het belang van ruimtevaart voor maatschappij en
economie en de wil om de gestelde ambities te realiseren, maar ook op de
financiële armslag die hiervoor nodig is. Er werd veel ingegaan op
stimuleren van start-ups en het mkb, het versterken van R&D, evenals op
de autonome Europese toegang tot de ruimte en de diverse veiligheidsaspecten. Ook werd er door veel lidstaten, waaronder Nederland,
stilgestaan bij de verbeterde relatie tussen de EU en ESA. Nederland
benadrukte verder het belang van het continueren van Galileo en
Copernicus en de bijbehorende datastroom. Dit, evenals meerwaarde van
satellietdata en het benutten hiervan, werd door vele lidstaten genoemd.
Een aantal lidstaten benoemde hierbij de positieve rol van het Nederlandse voorzitterschap als aanjager van dit onderwerp.
De Commissie ging als laatste in op de volgende stap verschillende
aspecten van het implementeren van de strategie en gaf aan hierbij
eenzelfde transparant consultatieproces te zullen volgen.
DIVERSENPUNT
Werkprogramma Maltees Voorzitterschap
Informatie van de Maltese delegatie
Het aankomend Maltees voorzitterschap zet voor ruimtevaart in op de
aanname van Raadsconclusies over de Europese ruimtevaartstrategie in
de Raad voor Concurrentievermogen van 30 mei 2017.
ONDERZOEK
Ondersteuning jonge onderzoekers
Raadsconclusies
Het voorzitterschap benadrukte in zijn inleiding het belang van een
aantrekkelijk klimaat voor jonge onderzoekers en verwees naar de
informele bijeenkomst van onderzoeks- en innovatieministers op 19 juli jl.
in Bratislava, waar dit onderwerp besproken is en waar tevens de
«Bratislava Verklaring van Jonge Onderzoekers» gepresenteerd is. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 389

9

voorliggende Raadsconclusies zijn een prioriteit voor het Slowaaks
voorzitterschap en richten zich op het ondersteunen van jonge onderzoekers en het stimuleren van een onderzoekscarrière.
De Raadsconclusies roepen de lidstaten onder meer op om onderzoekscarrières – en daarbij internationale en intersectorale (publiek-private)
mobiliteit – te stimuleren, wetenschapseducatie op alle niveaus te
versterken, transparante en open wervings-en selectieprocedures toe te
passen en onderzoeksfinanciering beter te laten aansluiten op de
behoeften van jonge onderzoekers. De Commissie wordt onder meer
opgeroepen om internationale mobiliteit in het algemeen te stimuleren
door inter-institutionele netwerken en samenwerking binnen en buiten de
EU te faciliteren en jonge internationaal mobiele onderzoekers te
stimuleren om vrijwillig terug te keren naar hun land. Ten slotte wordt
gevraagd of de Europese Commissie een erkenningsprijs kan instellen
voor excellente jonge onderzoekers.
De Europese Commissie verwelkomde de Raadsconclusies en benadrukte
het belang van goede voorbeelden. De Europese Commissie verwees
daarbij tevens naar de Nederlandse Nobelprijswinnaar prof. dr. Ben
Feringa en zijn team met jonge onderzoekers, alsmede de onmisbare
bijdrage van Europese financiering aan zijn prijswinnende onderzoek. Ook
enkele lidstaten intervenieerden. Hierbij werd het belang van het op
systematische en inzichtelijke wijze verzamelen van gegevens over de
mobiliteit van onderzoekers onder de aandacht gebracht. Ook werden de
regels over salariëring onder Horizon 2020 genoemd als een belemmering
voor sommige onderzoekers om aan Horizon 2020 deel te nemen en de
Commissie werd bedankt voor de bereidheid te zoeken naar een
oplossing voor dit probleem. De Raadsconclusies werden zonder verdere
opmerkingen aangenomen.
Implementatie van de strategie voor internationale samenwerking
in onderzoek en innovatie
Gedachtewisseling
Het Slowaaks voorzitterschap leidde de discussie in met de constatering
dat men met wereldwijde maatschappelijke uitdagingen te maken heeft
die alleen kunnen worden opgelost door internationaal samen te werken.
Als het gaat om onderzoeks- en innovatiesamenwerking is er vooruitgang
geboekt, onder meer op het gebied van open data en adressering van
belemmeringen voor samenwerking in internationale fora. Echter, er is
ruimte voor verbetering: uit de rapportage over de implementatie van de
strategie voor internationale samenwerking blijkt dat de samenwerking
met niet-geassocieerde landen in de eerste jaren van Horizon 2020 is
teruggelopen. De gedachtewisseling in de Raad was gericht op het
creëren van de juiste randvoorwaarden voor internationale onderzoeksen innovatiesamenwerking in het algemeen en binnen Horizon 2020 in het
bijzonder.
Hoewel het totale aantal wetenschappelijke publicaties binnen de EU daalt
blijft de Europese kenniseconomie wereldwijd leidend. De Europese
Commissie benadrukte dat dit komt door het hoge niveau van de
uitgebrachte publicaties. Om deze positie vast te houden, en omwille van
werkgelegenheid en economische groei, moet er worden voortgebouwd
op onze internationale samenwerkingsverbanden. De Europese
Commissie ziet hierbij drie lijnen voor science diplomacy: 1) het
(uit)bouwen van bruggen tussen lidstaten en met geassocieerde landen
door middel van flagship projects van hoge kwaliteit, waarbij hij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 389

10

synchrotron SESAME, PRIMA1 en de onderzoekssamenwerking gericht op
het Arctisch gebied als voorbeelden noemde; 2) het beantwoorden aan
maatschappelijke uitdagingen als gemeenschappelijk doel, waarbij hij
refereerde aan migratiecrises en het belang van wetenschappelijke
inzichten als voeding voor politieke besluitvorming; en 3) het bevorderen
van samenwerking met derdelanden. Daarbij stelde hij dat de Europese
onderzoeksruimte uiteindelijk zou moeten uitgroeien tot een wereldwijde
onderzoeksruimte. Financiering vanuit derdelanden is daarvoor een
belangrijke randvoorwaarde.
De lidstaten beaamden in de verschillende interventies het belang van
internationale onderzoeks- en innovatiesamenwerking, zoals geschetst
door het voorzitterschap en Europese Commissie. Als randvoorwaarden
werden het belang van synergie tussen de verschillende Europese
instrumenten en programma’s en met de diplomatieke inzet van lidstaten
en de Europese Unie genoemd, evenals het aanpakken van praktische
belemmeringen zoals verschillen in regelgeving aangaande aansprakelijkheid. Nederland benadrukte daarbij ook het belang van openheid en
interoperabiliteit van data in landen. Een aantal landen uitte steun voor
PRIMA en een spoedige afronding van de besluitvorming hierover. Door
enkele andere lidstaten werd gereageerd met de opmerking dat ook een
besluit genomen dient te worden over het vervolg van BONUS (een
initiatief dat zich richt op uitdagingen rond de Baltische zee). De Europese
Commissie gaf tot slot aan dat hij de gemaakte suggesties in overweging
zal nemen. Tevens gaf de Europese Commissie aan de lancering van een
aantal grote flagships als voornaamste impuls voor internationale
samenwerking te zien binnen de resterende looptijd van Horizon 2020.
Open science
Informatie van de Europese Commissie
De Europese Commissie stond kort stil bij de stand van zaken van het
Open Science Policy Platform, omdat in de Raadsconclusies over open
science van mei 2016 is afgesproken dat de Commissie de Raad daarvan
op de hoogte zou houden. Het Platform is nu voor de eerste keer bijeen
geweest en heeft gesproken over open access tot publicaties en hergebruik van onderzoeksdata, de European Open Science Cloud en wetenschappelijke integriteit. Tijdens de volgende bijeenkomst zal doorgesproken worden over de cloud. De Europese Commissie maakte tevens
van deze gelegenheid gebruik om Nederland te bedanken voor de grote
rol die het met zijn voorzitterschap heeft gespeeld in het verder brengen
van open science in Europa.
Nederland heeft nogmaals benadrukt hoe belangrijk het is om de transitie
naar open science gezamenlijk te bevorderen. Een enkele andere lidstaat
gaf aan te hechten aan goede dialoog en ook mondiale samenwerking, die
in mei 2017 tijdens de G7 vorm kan krijgen.
Het Flagship kwantumtechnologie
Informatie van de Europese Commissie
De Europese Commissie informeerde de Raad over de voorbereiding van
het, onder Nederlands EU-voorzitterschap aangekondigde en in Raadsconclusies verwelkomde, Flagship kwantumtechnologie.

1

PRIMA is een initiatief van een aantal lidstaten en derdelanden voor onderzoekssamenwerking
gericht op voedselsystemen en waterhulpbronnen in het Middellandse Zeegebied.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 389

11

De Europese Commissie onderstreepte dat kwantumtechnologie
revolutionair is, waarbij er vele kansen ontstaan op het terrein van
bijvoorbeeld cybersecurity en cloudcomputing. Zij stelde dat investeringen en een ambitieuze strategie noodzakelijk zijn om Europa’s
concurrentiepositie veilig te stellen. De Europese Commissie bedankte
ook het Nederlands EU-voorzitterschap en gaf aan dat het manifesto van
Amsterdam, over kwantumtechnologie, aan de basis staat van het op te
richten Flagship. Er is een stuurgroep aangesteld om de Europese
Commissie te adviseren over de opzet van het Flagship. Deze stuurgroep
zal in februari 2017 de eerste resultaten presenteren tijdens een conferentie georganiseerd door het Maltees voorzitterschap. Het eindrapport is
voorzien in juni 2017.
De versnelling van innovatie inzake schone energie
Informatie van de Europese Commissie
De Europese Commissie kondigde aan dat de mededeling over een
nieuwe energie-innovatiestrategie «Accelerating Clean Energy
Innovation» een dag na de Raad gepubliceerd zou worden. Zij benadrukte
dat onderzoek en innovatie cruciaal zijn voor de Europese uitwerking van
de afspraken van het klimaatakkoord van Parijs en het leveren van een
bijdrage aan het realiseren van de Europese 2030 doelstellingen.
High level conferentie over de Europese bioeconomie
Informatie van het voorzitterschap
Het voorzitterschap deed verslag van de high level conferentie over de rol
van de regio’s in de Europese bioeconomie die op 17 oktober jl. is
gehouden in Bratislava. De belangrijkste boodschap was dat de Europese
strategie voor de bioeconomie de komende jaren vernieuwd gaat worden.
Een aantal lidstaten vroeg aansluitend aandacht voor een verklaring van
een aantal Centraal- en Oost-Europese lidstaten (Hongarije, Polen,
Slowakije, Tsjechië, Bulgarije, Roemenië en Slovenië) waarin de Europese
Commissie wordt opgeroepen om maatregelen te nemen om bredere
participatie in het Europese onderzoeks- en innovatieprogramma Horizon
2020 op het gebied van landbouw, inclusief bioeconomie, te verzekeren.
Intergouvernementele organisatie voor Atlantische interactie
Informatie van de Portugese delegatie
Portugal informeerde de Raad over de ontwikkeling van het Atlantic
International Research Center (AIR Center). Een initiatief van Portugal voor
onderzoek naar de samenhang tussen klimaatverandering, energiesystemen, het heelal en oceaanonderzoek. Dit gebeurt in de vorm van
publiek-private samenwerking. Hiertoe organiseert Portugal van 20 tot
22 april 2017 een ministeriële bijeenkomst waarvoor de Lidstaten van
harte worden uitgenodigd om deel te nemen. Het initiatief van Portugal
werd door de Europese Commissie verwelkomd.
Werkprogramma Maltees Voorzitterschap
Informatie van de Maltees delegatie
Het aankomende Maltees voorzitterschap kondigde aan twee prioriteiten
te zullen stellen voor onderzoek en innovatie. Allereerst wil Malta de
onderhandelingen verder brengen over het PRIMA-initiatief, dat gaat om
onderzoek gericht op het Middellandse Zeegebied. Daarnaast wil Malta

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 389

12

ook komen tot Raadsconclusies over het stroomlijnen van de monitoring
en rapportage over onderzoek en innovatie in Europa om de administratieve lasten voor (instellingen in) lidstaten te verminderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 389

13