Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2009–2010

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1263
Vragen van de leden Gerkens (SP)
en Teeven (VVD) aan de minister van
Justitie over de Norderney-zaak en de
verdenking van de verkeerde
persoon. (Ingezonden 3 december
2009)
1
Kent u het boek «Over misbruik
gesproken» van P. B., dat gaat over
het feit dat hij twee jaar lang ten
onrechte beschuldigd is van
kindermisbruik op het Duitse
Waddeneiland Norderney? Zo niet,
kent u de gang van zaken in deze
zaak?1
2
Wat is er nu fout gegaan in deze
zaak? Hoe is het mogelijk dat het
iemand twee jaar kost om van een
onterechte beschuldiging af te
komen, terwijl hij in het geheel niet
lijkt op de compositietekening en hij
op het moment dat het strafbare feit
plaatsvond aantoonbaar kilometers
verderop op het eiland aanwezig
was?
3
Is het waar dat de heer B. naar Duits
recht nooit verdachte is geweest? Zo
ja, kan dan de verklaring van het
Openbaar Ministerie (OM) op dat
punt worden aangepast?2 Zo niet,
wat was dan precies zijn status in
Duitsland? Als er in Duitsland sprake
was van een «mogelijke verdachte»,
wat houdt dat dan in vertaald naar
Nederlands recht? Als de heer B. al

KVR39028
2009Z23352
0910tkkvr1263
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

een («mogelijke») verdachte is
geweest in Duitsland? In welke
periode is dit dan geweest en sinds
wanneer is hij dat niet meer?
4
Is de verklaring van het OM2 eigenlijk
wel waar dat er vanuit Duitsland in
september 2006 een
rechtshulpverzoek is gekomen? Zo
niet, kan ook op dat punt het
nieuwsbericht van het OM worden
aangepast?
5
Wat heeft Nederland gedaan met het
verzoek uit Duitsland van oktober
2005 om een aantal tips naar
Nederlanders die op het tijdstip van
het delict op het eiland Norderney
aanwezig waren na te gaan?
6
Is de heer B. naar Nederlands recht
ooit verdachte geweest in deze zaak?
Zo ja, op grond waarvan? In welke
periode precies?
7
Is het waar dat het OM voorafgaand
aan de vordering tot een bevel tot
gedwongen afgifte van celmateriaal
voor DNA-onderzoek dient te toetsen
of er sprake is van een verdachte
tegen wie ernstige bezwaren
bestaan? Zo ja, is die toets uitgevoerd
en op grond van welke feiten is
aangenomen dat er sprake was van
een zodanige verdachte?
8
Is het waar dat er gedreigd is met een
internationaal arrestatiebevel? Zo ja,

door wie, op welk moment en op
basis waarvan?
9
Hoe beoordeelt u de uitwerking van
het vertrouwensbeginsel in deze zaak,
waardoor Nederland de verdenking
uit het buitenland klakkeloos over
moet nemen, ook wanneer de
verdenking aantoonbaar onjuist is?
Zou er in Nederland niet meer
inhoudelijk getoetst moeten kunnen
worden of een verzoek of een
verdenking vanuit het buitenland
terecht is?
10
Waarom sluit het OM het
nieuwsbericht2 op suggestieve wijze
af met de zinnen dat B. geen DNA
heeft afgestaan en dat de zaak nog
niet is opgelost? Waarom is dit
nodig? Kan dit bericht worden
aangepast?
11
Hoe beoordeelt u de nasleep van
deze onterechte verdenking van een
ernstig strafbaar feit, waarin het OM
vooral betreurt dat de heer B.
hierover een boek heeft geschreven
en blijft benadrukken dat het geen
fouten heeft gemaakt, maar dat het
door een ongelukkige samenloop van
omstandigheden veel te lang heeft
geduurd voordat deze zaak is
afgerond? Deelt u de mening dat het
OM wel iets meer begrip mag
opbrengen voor iemand die ten
onrechte beschuldigd is van een
ernstig strafbaar feit?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

2683

12
Kunt u zich ervoor inspannen dat er
in de toekomst zorgvuldiger zal
worden omgegaan met mensen die
ten onrechte verdachte zijn geweest
van ernstige strafbare feiten?
1

De Pers, 12 november 2009: «Twee jaar
onterecht verdachte»
http://www.depers.nl/binnenland/352722/
Twee-jaar-onterecht-verdachte.html
2
Openbaar Ministerie, 14 november 2009:
«OM Groningen reageert op boek over zaak
Norderney»
http://www.om.nl/actueel/nieuws-_en/
@40/zaak_norderney/

Antwoord
Antwoord van minister Hirsch Ballin
(Justitie) (ontvangen 18 januari 2010)
Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2009–2010, nr. 1036
1
De zaak is mij bekend.
2
Voor de beschrijving van de gang van
zaken verwijs ik naar de
onderstaande antwoorden. Zonder
eraan af te doen hoe ingrijpend deze
zaak voor de betrokkene was, moet
worden vastgesteld dat de regels van
internationale (straf)rechtshulp – voor
zover mij bekend – in deze zaak niet
zijn geschonden. Overigens treed ik
niet in een beoordeling van de wijze
waarop deze zaak door de Duitse
autoriteiten is behandeld (zie verder
het antwoord op de vragen 3, 4, 5, 7,
8 en 9).
3, 4, 5, 7, 8 en 9
Naar aanleiding van het op het eiland
Norderney gepleegde feit hebben de
Duitse autoriteiten verschillende
rechtshulpverzoeken gedaan aan
Nederland. Het eerste dateert van
10 oktober 2005. Hierin wordt gemeld
dat op basis van
getuigenverklaringen een
«Phantombild» (compositietekening)
is gemaakt van de «Täter» (dader). In
dit rechtshulpverzoek wordt
gesproken van een mogelijk
betrokken Nederlandse journalist. De
Nederlandse officier van justitie heeft,
als gebruikelijk, de uitvoering van de
Duitse verzoeken tot
onderzoeksactiviteiten ter hand
genomen. In december 2005 kreeg
het behandelend Internationaal
Rechtshulpcentrum (IRC) Noord en
Oost Nederland een anonieme tip dat
de bewuste journalist de heer B. zou
zijn en dit is gemeld aan de Duitse
autoriteiten. Op verzoek van de
Duitse autoriteiten heeft het

Openbaar Ministerie hen vervolgens
een rijbewijsfoto van B. verstrekt.
Verder is het door Duitsland
beschikbaar gestelde DNA-profiel
vergeleken met de profielen in de
Nederlandse databank. Getuigen zijn
gehoord en via de regiopolitie is
navraag gedaan naar mogelijke
journalisten die gelijkenis zouden
kunnen vertonen met de
compositietekening.
Bij brief van 5 september 2006
hebben de Duitse autoriteiten
opnieuw een rechtshulpverzoek
gedaan en hebben daarmee
aangegeven dat vergelijking van de
compositietekening met de pasfoto
geen uitsluitsel gaf, aangezien die
foto te oud was. Bij die brief was een
gerechtelijk bevel (Amtsgericht
Aurich) gevoegd waarin de afname
van celmateriaal van de heer B. werd
gelast. De Duitse rechter gaf daarbij
aan dat de heer B. «als
Tatverdächtiger in Betracht kommt».
Hij was dus verdachte in Duitsland.
Voor aanpassing van de verklaring
van het Openbaar Ministerie
hieromtrent bestaat derhalve geen
aanleiding.
Gelet op het in het internationaal
rechtshulpverkeer geldend
vertrouwensbeginsel, stond het de
officier van justitie niet vrij de bij de
Duitse autoriteiten jegens de heer B.
gerezen verdenking inhoudelijk te
toetsen. Slechts als er onvoldoende
ernstige bezwaren zijn tegen de
betrokkene, kan de Nederlandse
officier van justitie het
rechtshulpverzoek afwijzen. In deze
zaak heeft de officier van justitie
daarover niet zelf beslist. In plaats
daarvan heeft hij de vordering
strekkende tot afname van
celmateriaal, uit overwegingen van
zorgvuldigheid, voorgelegd aan de
rechter-commissaris te Groningen.
De rechter-commissaris heeft bij
beschikking van 26 januari 2007
geoordeeld dat niet gebleken is van
ernstige bewaren en heeft de
vordering tot afname van
celmateriaal om die reden afgewezen.
Uit het proces-verbaal van verhoor
van de heer B. door de
rechter-commissaris valt af te leiden
dat tijdens dat verhoor is gesproken
over het vrijwillig afstaan van
celmateriaal. Aan het proces-verbaal
is niet te ontlenen dat de
rechter-commissaris de heer B. zou
hebben geadviseerd om vrijwillig
DNA af te staan, noch dat de
rechter-commissaris erop heeft
gewezen dat Duitsland mogelijk een

internationaal arrestatiebevel zou
kunnen uitvaardigen. Uit het
proces-verbaal van dat verhoor valt
ook niet op te maken dat tijdens het
verhoor is «gedreigd» met een
internationaal arrestatiebevel.
Evenmin is door het Openbaar
Ministerie met de heer B. gesproken
over een internationaal
aanhoudingsbevel.
De afwijzing door de
rechter-commissaris van de
vordering strekkende tot afname van
celmateriaal is aan de Staatsanwalt te
Aurich medegedeeld. Van de Duitse
autoriteiten is in het kader van de
afhandeling van de
rechtshulpverzoeken nooit formeel
bericht ontvangen dat de heer B. niet
meer als verdachte aangemerkt werd.
Nu het hier een Duits onderzoek
betrof, was het ook niet aan de
Nederlandse autoriteiten om
daarover uitspraken te doen.
De heer B. heeft op 2 april 2007 een
brief aan het IRC geschreven. Die
brief is naar de Staatsanwaltschaft in
Aurich gezonden met het verzoek
daarop te antwoorden. In het
antwoord van de Staatsanwalt te
Aurich van 24 mei 2007 staat, in
Nederlandse vertaling: «In dit
verband wil ik er graag nadrukkelijk
op wijzen dat u in de
opsporingsregisters alhier niet als
verdachte staat geregistreerd.» Bij
schrijven van 6 juni 2007 heeft het
IRC de brief van de Duitse
Staatsanwalt aan de heer B.
doorgezonden.
6
De heer B. is geen verdachte geweest
in een Nederlands
opsporingsonderzoek.
10
De bewuste zinnen zijn niet
suggestief bedoeld, maar geven
antwoord op door journalisten
gestelde vragen. Het Openbaar
Ministerie heeft desalniettemin –
omdat de suggestie erin gelezen
bleek te kunnen worden – deze
passages in het bericht verwijderd.
11
Het Openbaar Ministerie betreurt niet
zozeer het feit dat de heer B. een boek
heeft geschreven, maar wel de
toonzetting van het boek. Ik deel de
mening van het Openbaar Ministerie
dat er in strafvorderlijk opzicht geen
fouten zijn gemaakt. Tegelijkertijd
bestaat er bij het Openbaar Ministerie
en bij mij begrip voor het feit dat deze
zaak door de heer B. en zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

2684

echtgenote als zeer ingrijpend is
ervaren.
12
Ik zie geen aanleiding om bij het
Openbaar Ministerie aan te dringen
op een andere werkwijze. Zie
overigens het antwoord op vraag 11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

2685