Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 410 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI) voor het
jaar 2024

Nr. 14

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 december 2023
Hiermee doe ik uw Kamer, mede namens de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), de beleidsreactie toekomen op
het onderzoeksrapport «Zorg en ondersteuning aan Donny M. in het straf-,
zorg- en sociaal domein» van Toezicht Sociaal Domein (TSD). De
vermissing en het latere overlijden van Gino heeft heel Nederland diep
geraakt en ik betuig hier ten eerste nogmaals mijn medeleven met de
nabestaanden van Gino. Het is belangrijk dat we met elkaar lessen trekken
uit dit ernstige voorval. Hierna ga ik nader in op de bevindingen van TSD.
1. Aanleiding
TSD heeft samen met de lokale toezichthouder op de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo) onderzoek gedaan naar de zorg en
ondersteuning aan Donny M. (hierna: M.) naar aanleiding van het
overlijden van Gino in juni 2022. Op 8 juni 2023 heb ik uw Kamer het
onderzoeksrapport van TSD aangeboden.1 Het onderzoek omvat de
periode vanaf het moment dat M. veroordeeld is voor een zeden- en
geweldsdelict eind 2017, tot het moment dat hij wordt aangehouden als
verdachte begin juni 2022. Doel van het onderzoek was een samenhangend beeld te krijgen van de begeleiding, zorg en ondersteuning die
M. kreeg en hoe betrokken partijen in het zorg-, veiligheids- en sociaal
domein hebben samengewerkt. Daarbij richtte het onderzoek van de
toezichthouders zich op de lessen die geleerd kunnen worden over de
(samenwerking bij de) geboden zorg en ondersteuning. Met deze brief
doe ik mijn toezegging gestand uw Kamer te informeren over de
genomen en te nemen maatregelen.

1

kst-36410-VI-14
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstukken II, 2022–2023, 36 200-VI, nr. 137.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VI, nr. 14

1

2. Conclusies TSD
TSD concludeert dat, hoewel rond de zorg en ondersteuning aan M. de
partijen in hun taakuitvoering over het algemeen gewerkt hebben volgens
de daarvoor geldende richtlijnen en afspraken, er toch een aantal
tekortkomingen is geconstateerd in het handelen van individuele partijen
en in de onderlinge samenwerking. Deze tekortkomingen hebben elkaar
op een aantal momenten versterkt, waardoor op die momenten de
begeleiding, zorg en ondersteuning voor M. niet passend was. TSD ziet
drie belangrijke verbeterpunten: patroonherkenning, regievoering en
overdracht/nazorg.
Deze verbeterpunten zijn primair gericht aan de lokale of regionale
partijen die zorg en ondersteuning aan M. hebben geboden, maar in het
rapport zijn ook overkoepelende aandachtspunten geformuleerd die om
beleid, afstemming en samenwerking vragen van het Rijk, gemeenten en
aanbieders. Dit betreft een tekort aan passende woonvormen en expertise
voor de begeleiding van (jong)volwassenen met een zedenverleden en de
kloof tussen het forensisch kader en het sociaal domein. Verder doet TSD
een oproep om het Wmo-toezicht in gemeenten te verbeteren.
3. Beleidsreactie
Zoals ik aan het begin van deze brief al noemde, is het van belang om stil
te staan bij welke lessen er geleerd kunnen worden uit dit ernstige
voorval. Ik wil op deze plek dan ook mijn waardering uitspreken voor het
grondige en constructieve onderzoek van TSD. Ook ik heb grote
waardering voor de inzet en betrokkenheid van de uitvoeringsorganisaties
die uit het rapport van TSD blijkt. Het rapport van TSD laat helder de
complexe uitvoeringspraktijk zien bij de re-integratie in de maatschappij
van (jong)volwassenen met een justitieel (zeden)verleden.
De lokaal en regionaal betrokken partijen en organisaties hebben een
eigen verbetertraject waarin zij gezamenlijk de relevante aanbevelingen
uit het rapport van TSD uitwerken. Aanstaand voorjaar koppelen zij
daarover terug aan TSD. Ik waardeer de betrokkenheid en wijze waarop
dit wordt opgepakt, en de inzet hier gezamenlijk lessen uit te trekken.
TSD richt zich met de geformuleerde verbetermogelijkheden over
patroonherkenning, regie en overdacht/nazorg primair op de betrokken
lokale en regionale partijen. Met deze geconstateerde verbetermogelijkheden komen echter ook knelpunten aan de orde die breder spelen. Ik zie
als rode draad het belang van een goede overdracht en samenwerking
tussen forensisch en vrijwillig kader, waaronder ook het duidelijk
beleggen van een regierol. Dit belang herken ik en daarom wordt er al met
diverse lopende initiatieven op ingezet dit te verbeteren. Een aantal
belangrijke daarvan benoem ik hierna.
Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein
Zoals ook TSD in zijn rapport benoemt, kan het voorstel voor de Wet
aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) in de nabije
toekomst een duidelijk wettelijk kader bieden met expliciete grondslagen
en waarborgen voor domeinoverstijgende gegevensverwerking die nodig
is om tot een gecoördineerde aanpak van meervoudige (samenhangende)
problematiek te kunnen komen.2 Bij meervoudige problematiek gaat het
dan om verschillende, samenhangende problemen die betrekking hebben
op het sociaal domein en eventuele aanpalende domeinen, zoals
gezondheidszorg, onderwijs, wonen, welzijn, werk en inkomen, inburgering en openbare orde en veiligheid. Met een gecoördineerde aanpak
2

Kamerstukken II 2022–2023, 36 295, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VI, nr. 14

2

wordt beoogd gemeenten beter in staat te stellen hun inwoners, die zich
geconfronteerd zien met meervoudige problematiek, «maatwerk» te
bieden, conform het uitgangspunt één gezin, één plan, één regisseur.
Deze gecoördineerde aanpak kan ook aanknopingspunten bieden voor de
aanbeveling van TSD over patroonherkenning; zie hierna, paragraaf 3.1.1.
De voorgestelde regeling voorziet onder andere in de aanwijzing (door de
gemeente) van een coördinator, die als schakelpunt fungeert tussen de
verschillende bij de gecoördineerde aanpak betrokken instanties. In die zin
wordt met de Wams invulling gegeven aan het door TSD geformuleerde
verbeterpunt om bij elke (domeinoverstijgende) casus duidelijk aan te
geven wie de regievoerder is; zie hierna, paragraaf 3.1.2.
De Wams is op 12 september 2023 door uw Kamer controversieel
verklaard. Het is aan uw Kamer om de behandeling van dit wetsvoorstel
verder te brengen, in de wetenschap dat deze voorziet in een behoefte
vanuit de uitvoeringspraktijk. In de tussentijd roep ik partijen in de
uitvoering op vooral verder te gaan met de goede samenwerking die er in
de praktijk vaak al is op het snijvlak van verschillende domeinen.
Ketenveldnorm levensloopaanpak
Voor een kleine maar belangrijke groep is er daarnaast de ketenveldnorm
levensloopaanpak. Hierbij is langdurige betrokkenheid en regievoering
een van de uitgangspunten. In verschillende brieven is uw Kamer
geïnformeerd over de ontwikkeling van deze aanpak.3 De levensloopaanpak heeft tot doel om een geïntegreerd en domeinoverstijgend zorgen ondersteuningsaanbod te organiseren voor personen van 18 jaar en
ouder die agressief en/of gevaarlijk gedrag vertonen als gevolg van een
psychische aandoening en/of een verstandelijke beperking en/of een
niet-aangeboren hersenletsel. De levensloopaanpak realiseert, organiseert
en monitort ambulante ondersteuning en zorg op alle levensgebieden.
Ook als een cliënt toch (opnieuw) in aanraking komt met justitie of politie,
blijven professionals betrokken. Aan de hand van vastgestelde inclusiecriteria wordt binnen de zorg- en veiligheidshuizen gezamenlijk door de
netwerkpartners bepaald welke cliënten in de aanpak worden
opgenomen. Mits aan alle criteria is voldaan, kunnen ook bepaalde
ex-zedendelinquenten in de praktijk voor deze aanpak in aanmerking
komen.
Mede door de inspanningen van projectleiders van het Zorg- en Veiligheidshuis Haaglanden en van Fivoor waren per mei 2023 26 van de
31 regio’s gestart met het opnemen van cliënten in de levensloopaanpak.
Er waren tot dan toe 360 cliënten opgenomen. Het doel is om alle
potentiële levensloopcliënten in de levensloopaanpak op te nemen, echter
gaat dit stapsgewijs. De potentiële cliënten zijn veelal in beeld van de
Zorg- en Veiligheidshuizen, ontvangen zorg of ondersteuning in de ggz,
gehandicaptenzorg, forensische zorg of vanuit het sociaal domein, of
zitten in detentie. Na een volgend peilmoment zal ik uw Kamer informeren
over de actuele stand.
Wet Gegevensverwerking door Samenwerkingsverbanden
Wat betreft de aanpak binnen het samenwerkingsverband zorg- en
veiligheidshuizen gaat de Wet Gegevensverwerking door Samenwerkingsverbanden (Wgs) bijdragen aan het wegnemen van handelingsverlegenheid door beter inzichtelijk te maken voor professionals welke
informatie zij op welk moment mogen verstrekken, en moet evenals de
versnippering van informatie tegengaan. De Wgs geeft inzicht in de
criteria waaraan een casus dient te voldoen om te mogen worden
3

Kamerstukken II, 2017/18, 33 628 en 25 424, nr. 37; Kamerstukken II, 2018/19, 25 424, nr. 479;
Kamerstukken II, 2019/20, 25 424, nr. 494.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VI, nr. 14

3

besproken binnen het Zorg- en Veiligheidshuis. Het voorstel voor deze wet
is sinds december 2020 aanhangig bij de Eerste Kamer.
Het Zorg- en Veiligheidshuis voert regie op de casus; interveniëren in de
casus gebeurt op basis van de eigen bevoegdheden van de deelnemende
organisaties.
Daarnaast werken de Zorg- en Veiligheidshuizen momenteel aan
professionalisering van hun organisaties als duurzame basisvoorziening
in de regio door het maken van ketenafspraken op landelijk niveau met
waarborgen voor privacy en gegevensdeling (en ook de Wgs beoogt juist
om hiervoor waarborgen te bieden). Een voorbeeld daarvan is de centrale
positie die Zorg- en Veiligheidshuizen innemen bij de levensloopaanpak
voor mensen met onbegrepen gedrag en een hoog veiligheidsrisico.
Hoe veelbelovend deze verbeterinitiatieven ook zijn, realiseer ik me
tegelijkertijd dat deze trajecten nog niet afgerond zijn en nog niet altijd de
hulp bieden die in bepaalde situaties nodig is. Vanuit mijn departement en
dat van VWS wordt gesproken met de collega’s van gemeente SittardGeleen over hoe de verbeterpunten en aandachtspunten volgens de lokaal
en regionaal betrokken partijen het beste kunnen worden opgepakt, in
afwachting van wetgeving en ook met oog voor het feit dat enkel
wetgeving niet een sluitend kader kan bieden voor alle gesignaleerde
knelpunten.4
Hierna ga ik nader in op de drie centrale verbeterpunten die TSD die heeft
geconstateerd voor de betrokken lokale en regionale partijen: patroonherkenning, regie en overdracht of nazorg. Vervolgens ga ik in op de
overkoepelende aandachtspunten die TSD constateert die een meer
stelselmatig karakter hebben.
3.1 Reactie op de verbeterpunten voor de lokale en regionale partijen
3.1.1 Patroonherkenning
TSD beschrijft dat het cumulatief in kaart brengen en analyseren van de
incidenten en signalen over een langere tijd niet of te weinig gebeurde.
Een consequentie daarvan is dat elke verblijfsaanbieder opnieuw zelf het
gedragspatroon van M. moest doorgronden. Hierdoor zijn mogelijkheden
gemist de zorg, hulp of begeleiding passender te maken. TSD beveelt aan
dat incidenten en signalen systematisch, overkoepelend en structureel
worden geanalyseerd. In deze casus was er bij verschillende incidenten
(mogelijk) sprake van strafbaar gedrag. In de rapportage wordt verder
gesproken van een vermoeden van terughoudendheid bij zorgpartijen om
aangifte te doen en doet TSD een oproep aan partijen om te bezien hoe
een dergelijk patroon van incidenten in de keten zichtbaar kan worden en
hoe zorgpartijen gefaciliteerd kunnen worden in het doen van aangifte.
Ik ben met TSD eens dat het in beeld brengen van de cumulatie van
signalen en (mogelijk) strafbare feiten betrokken partijen meer mogelijkheden zou kunnen bieden om op basis van een completer beeld passende
keuzes te maken. Het is van belang dat signalen in de keten worden
geduid, zodat een eventueel patroon zo tijdig mogelijk zichtbaar wordt. Dit
vraagt dat iedere partij zich ervan bewust is dat het goed registreren in het
eigen dossier nodig is om eventuele patronen in beeld te kunnen krijgen.
Vervolgens zijn een goede overdracht en in het geval van vermoedens van
strafbare feiten het doen van aangifte van belang.

4

De gemeente Sittard-Geleen heeft de regierol op zich genomen en is aanspreekpunt namens
alle betrokken organisaties en lokale partijen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VI, nr. 14

4

Belang van aangiftebereidheid
In deze casus hadden verschillende incidenten in verschillende fases van
de zorg en ondersteuning (mogelijk) een strafrechtelijk karakter. Graag
benadruk ik hier het belang om altijd aangifte te doen, of in ieder geval bij
de politie melding te maken van dit soort zaken. Alleen dan kunnen
patronen zichtbaar worden. Als twijfel bestaat of aangifte de juiste weg is,
bijvoorbeeld omdat enkel nog sprake is van een vermoeden of vanuit een
aanname dat er niets met de aangifte zal gebeuren, kan er worden
overlegd met de politie, zoals met de contactpersonen voor Veilige
Publieke Taak. Gezien de schaarse politiecapaciteit wordt soms lokaal de
afweging gemaakt om dit soort aangiftes niet (direct) op te volgen. Dat
neemt niet weg dat die aangiftes en meldingen toch van belang zijn,
omdat op basis daarvan een patroon zichtbaar kan worden en kan worden
besloten een onderzoek te starten. Ook kan deze informatie worden
meegenomen als een persoon wordt besproken in een Zorg- en Veiligheidshuis.
3.1.2 Regie
TSD adviseert om bij elke casus aan alle betrokken partijen expliciet te
maken wie de regievoerder is en om werkafspraken te maken die
duidelijkheid geven over taken, rollen, verantwoordelijkheden en
mogelijkheden. TSD adviseert dat de regievoerder de verantwoordelijkheid neemt in het verkrijgen van een integraal beeld van de problematiek en waar nodig zorgt voor aanvullende hulp of ondersteuning.
Het belang van het duidelijk beleggen van regie bij complexe
(meervoudige) problematiek is evident. Juist bij overgangen tussen de
domeinen zorg, veiligheid en sociaal domein kan die regie in de keten op
verschillende plekken terechtkomen. Goede afspraken zijn dus belangrijk,
maar daarmee nog niet altijd eenvoudig. Afhankelijk van het kader dat op
dat moment van toepassing is en per fase in een hulp- en interventietraject worden zorgvuldige afwegingen gevraagd over de rechtmatigheid
en noodzaak van gegevensverwerking en -uitwisseling. Dit brengt voor de
uitvoering inherent extra complexiteit met zich mee. Hieronder licht ik toe
hoe in praktijk in verschillende fases invulling wordt gegeven aan die
regie en overdracht.
Regie en overdracht in justitieel kader en naar of in vrijwillig kader
In het jeugdstrafrecht wordt vaak begeleiding door de jeugdreclassering
en jeugdhulp bij vonnis opgelegd door de rechter. De begeleiding door de
jeugdreclassering en de verplichte jeugdhulp loopt gedurende de proeftijd
die is opgenomen in het vonnis, meestal twee jaar. De jeugdreclassering
heeft in die periode de regie op de begeleiding van de jongere en is
verantwoordelijk voor het inzetten van de opgelegde of gewenste
jeugdhulp. Dit is opgenomen in het plan van aanpak. Na afloop van de
proeftijd ligt de regie voor eventueel aanvullende hulp en begeleiding bij
de gemeente.
In de periode na verblijf in jeugddetentie, maar nog wel binnen de looptijd
van de door de rechter opgelegde voorwaarden en/of maatregel, vindt het
zogenoemde «nazorgoverleg» plaats onder voorzitterschap van de Raad
voor de Kinderbescherming (RvdK). Doel van dat overleg is te monitoren
en afspraken te maken tussen betrokken ketenpartners om tijdig toe te
werken naar de eventueel benodigde hulp en/of begeleiding na afloop van
de strafrechtelijke voorwaarden en/of maatregel; aan de hand van de
problematiek van de jongere wordt gekeken wat nodig en mogelijk is. Aan
dit overleg nemen, naast de RvdK, de (jeugd)reclassering, de Dienst
Justitiële Inrichtingen en de gemeente deel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VI, nr. 14

5

Het nazorgoverleg is voor casuïstiek vanuit het jeugdstrafrecht dé plek om
een goede overdracht te borgen van het forensisch kader naar het sociaal
domein. Het is van belang om ruim vóór afloop van de proeftijd
(3–6 maanden) met de betrokken partijen, vooral vanuit de gemeente die
immers de regierol moet overnemen, zorg te dragen voor een warme
overdracht en te borgen dat de ingezette hulp door kan lopen dan wel dat
andere vervolghulp ingezet wordt.
Mede gezien het advies van TSD om steeds te expliciteren wie regie heeft
en om oog te hebben voor een goede overdracht en nazorg, vind ik het
belangrijk om inzicht te krijgen in hoe in de praktijk het nazorgoverleg
functioneert en of het nodig is, en zo ja hoe, om daarin een goede
overdracht beter te borgen.5 Daarbij moet gekeken worden naar de wijze
van overdracht en de mogelijkheden om de expertise van de justitiële
partners nog in te zetten na afloop van het gedwongen kader; dat is het
moment dat wettelijk hun taak en bevoegdheid eindigt. Ik zal in gesprek
gaan met de ketenpartners om te kijken of en zo ja, waar de huidige
werkwijze tekortschiet en hoe een warme overdracht naar de gemeente
nog beter geborgd kan worden. Ik zal uw Kamer in het voorjaar van 2024
informeren over de eventuele vervolgacties die worden ingezet.
Het oppakken van regie is gegeven de verschillende regimes en kaders,
zowel justitieel als vrijwillig, soms ingewikkeld en het is lovenswaardig
dat partijen dit vanuit hun eigen rol, professionaliteit en verantwoordelijkheidsgevoel doen. Regie nemen vraagt soms lef en doorzettingsvermogen, maar ook commitment van betrokken partijen die niet de regierol
op zich (kunnen) nemen. Ik roep samenwerkende partijen dan ook op
vooral het gesprek met elkaar te blijven voeren als er sprake is van
onduidelijkheid in het voeren van regie in specifieke situaties en elkaar te
steunen om het vraagstuk van regie werkbaar te maken of houden. Zoals
hiervoor benoemd, moet de Wams de regierol, vooral in vrijwillig kader,
verder verduidelijken en beter mogelijk maken.
3.1.3 Overdracht en nazorg en de kloof tussen forensisch kader en het
sociaal domein
TSD adviseert om bij de overdracht van een forensische setting naar het
sociaal domein rekening te houden met de kennis en expertise van de
ontvangende partijen in het sociaal domein. Voor de ontvangende partijen
geldt dat zij meer actief moeten doorvragen naar relevante informatie
voor de hulpverlening. In het verlengde daarvan adviseert TSD zoveel
mogelijk te doen aan «dakpansgewijze overdracht». Dit wil zeggen dat de
zorgrelatie niet stopt bij de overdracht. Als een van de overkoepelende
aandachtspunten noemt TSD in samenhang hiermee ook de kloof tussen
forensisch kader en het sociaal domein.
Eén van de ontwikkelingen in het kader van een goede overdracht, is het
Kwaliteitskader Forensische Zorg, dat ziet op de volwassen doelgroep.
Daarin zijn afspraken gemaakt over de wijze waarop forensische zorgaanbieders moeten samenwerken met elkaar en met organisaties buiten de
forensische zorg, waaronder het sociaal domein. Onder meer is
vastgelegd dat sprake moet zijn van een warme overdracht, waarbij al
kennis wordt gemaakt met de ontvangende organisatie als de cliënt nog
in de forensische zorg verblijft. Daarnaast is vastgelegd dat de forensische
organisaties actief toewerken naar samenwerkingsverbanden met
organisaties buiten de forensische zorg. Het Kwaliteitskader is op

5

De werkwijze van het nazorgoverleg is opgenomen in de handreiking «Nazorg voor jeugdigen
na verblijf in een Justitiële Jeugdinrichting – Landelijke handreiking ten behoeve van regionale
werkafspraken tussen jeugdstrafrechtpartners en gemeenten». Deze is te vinden op de website
van de VNG.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VI, nr. 14

6

1 oktober 2022 van kracht geworden met een implementatieperiode van
zes jaar, waarin jaarlijks andere thema’s de nadruk krijgen.
Ik herken het belang van een goede overdracht, juist omdat in de
overgang tussen verschillende domeinen kwetsbaarheden kunnen
ontstaan. Daarbij benadruk ik graag dat hier nu al oog voor is en er op
verschillende vlakken wordt ingezet op het versterken van een beter
begrip voor elkaars rollen en taken tussen de domeinen van zorg,
veiligheid en het sociaal domein. In dat kader verwijs ik hier graag naar de
volgende ontwikkeling.
Inventarisatie verbeterpunten voor nazorg volwassenstrafrecht
TSD noemt in relatie tot dit verbeterpunt een toezegging van de Staatssecretaris van VWS om, samen met de Minister van Justitie en Veiligheid,
een handreiking forensische zorg voor volwassenen te ontwikkelen, met
als doel inzicht te geven in de taken, rollen en verantwoordelijkheden in
de afstemming tussen gemeenten en forensische instellingen.6
Op het moment dat de behandeling voor een (volwassen) persoon in een
forensische kliniek wordt beëindigd, bijvoorbeeld bij het aflopen van een
forensische titel of zorgmachtiging, is het van groot belang dat er
continuïteit van zorg en ondersteuning op alle levensgebieden geboden
wordt en er daartoe goede ketensamenwerking is die tijdig wordt gestart.
Om te komen tot duidelijke en bindende procesafspraken, analyse van
werkprocessen en aansluiten bij bestaande bestuurlijke akkoorden
Forensische Zorg, is dit najaar een opdracht uitgezet om de verbeterpunten op dit vlak te inventariseren en concrete verbetervoorstellen uit te
werken waarmee invulling wordt gegeven aan de toezegging van de
Staatssecretaris van VWS. Hierbij wordt gekeken naar plaatsing naar
zowel de gemeente van herkomst als een andere gemeente. Ik zal bij de
opdracht het rapport van TSD meegeven als een van de bronnen voor de
knelpuntenanalyse en daarbij vragen in de uitvoering van de opdracht ook
verbetersuggesties zoals dakpansgewijze overdracht te betrekken.
3.2 Reactie op de overkoepelende aandachtspunten
TSD vraagt ook aandacht voor enkele zaken die een bredere (stelsel)werking kennen en die vragen om beleid, afstemming en samenwerking
van het Rijk, gemeenten, zorgverzekeraars en (landelijke) aanbieders.
3.2.1 Beschikbaarheid begeleid/beschermd wonen
TSD roept Rijk en gemeenten op om bij de zogenoemde doordecentralisatie van beschermd wonen oog te blijven houden voor (jong)volwassenen met zwaardere problematiek die een passende beschermde
woonplek (blijvend) nodig hebben. Uit de leerbijeenkomsten van TSD
kwam naar voren dat (jong)volwassenen met zedenproblematiek nog
moeilijker te plaatsen zijn dan anderen. TSD constateert – en de lokaal en
regionaal betrokken partijen onderstrepen dit – dat er mogelijk te weinig
passende (beschermde) woonplekken zijn om een passend aanbod te
doen voor adolescenten met een forensisch verleden. Het betreft een
complexe doelgroep waarbij het moeilijk blijkt de juiste randvoorwaarden
te creëren om een passend (zorg)aanbod te organiseren, ook voor
aanbieders met forensische expertise. Ik roep gemeenten en aanbieders
met specifieke forensische kennis op om in gezamenlijkheid te verkennen
hoe en onder welke voorwaarden een dergelijk passend aanbod (toch) tot
stand kan komen.

6

Kamerstukken II 2022/23, 29 325, nr. 138, p. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VI, nr. 14

7

Vanuit het forensisch kader
In het jeugdstrafrecht kan bij vonnis als bijzondere voorwaarde verblijf
met zorg (begeleid wonen) worden opgelegd. De (tijdige) beschikbaarheid
hiervan, specifiek voor deze forensische doelgroep, is een belangrijk
knelpunt. Met het tekenen van de Hervormingsagenda Jeugd is de
principeafspraak gemaakt om de jeugdhulp in het strafrechtelijk kader,
waaronder begeleid wonen, onder te brengen in de landelijk inkoop.
Momenteel is nog onduidelijk wat de beoogde omvang zal worden en in
welke mate de landelijke inkoop bij kan dragen aan het verbeteren van de
beschikbaarheid van jeugdhulp op grond van een strafrechtelijk vonnis. In
afstemming tussen mijn departement, dat van VWS en de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG) vindt een nadere verkenning plaats om
keuzes te kunnen maken voor het beoogde vervolgproces.
Het is ook van belang de aanbieders met specifieke forensische kennis
hierbij te betrekken om te komen tot een beschikbaar aanbod, ook na het
justitiële kader.
Vanuit het sociaal domein
Vanuit het Rijk is er oog voor de problematiek rondom beschermd wonen
en de gevoeligheid bij zaken van personen met zedenproblematiek. Met
het ingediende wetsvoorstel Woonplaatsbeginsel beschermd wonen is het
voor de verantwoordelijke gemeente naar verwachting sneller en
eenduidiger vast te stellen welke plek het beste is om te herstellen. Dat
kan in de verantwoordelijke gemeente zijn, maar ook elders in de regio of
een andere regio met een meer passend aanbod voor beschermd wonen.
Genoemd wetsvoorstel bevat bepalingen over het samenwerken van
gemeenten, in het bijzonder bij (schaarse) vormen van beschermd wonen
waar de toegankelijkheid in het geding kan zijn. Hoewel dit wetsvoorstel
nu een controversiële status heeft, is de hoop wij dat het nieuwe kabinet
en de Tweede Kamer deze wet met spoed zullen oppakken.
Gemeenten stellen daarnaast, in het kader van de zogenoemde norm voor
opdrachtgeverschap, regiovisies op waarin een zorgvuldige ontwikkeling
van het zorglandschap – met het oog op de beschikbaarheid van passende
ondersteuning voor alle cliënten – een belangrijk doel is.
3.2.2 Jongeren met een zedenverleden
TSD wijst erop dat de meeste zedendelinquenten niet in herhaling vallen
als het gaat om het plegen van een nieuw zedendelict, maar dat de
maatschappelijk perceptie vaak anders is. Dit maatschappelijk sentiment
is begrijpelijk, maar zorgt er mede voor dat een deel van de aanbieders
geen aanbod durft te doen voor een verblijfsplek. Verwijzers die met dit
soort casuïstiek te maken krijgen, moeten zich gesteund voelen in de
keten en in het aanbod voor expertise om deze doelgroep adequaat te
begeleiden. De betrokken professionals, gemeenten, beleidsmakers en
politici moeten deze bestaande spanning tussen het recht op re-integratie
en een tweede kans enerzijds en het risico op recidive anderzijds erkennen
en met elkaar bespreken om zo de balans hierin te kunnen vinden.
Het punt dat TSD formuleert, is ons bekend en bij brief van 20 maart 2023
heb ik uw Kamer geïnformeerd over (monitoring bij) de re-integratie van
(jeugdige) zedendelinguenten en kondigde ik aan dat in overleg met de
betrokken partners zal worden gekeken of de huidige termijn van
maximaal drie jaar Toezicht en Begeleiding voor minderjarige zedendelinquenten voldoet.7 Nog dit jaar informeer ik uw Kamer over de voortgang
daarin. Voor nu benadruk ik dat instrumenten zoals monitoring en zoals

7

Kamerstukken II 2022/23, 28 741, nr. 94.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VI, nr. 14

8

de regeling Bestuurlijke Informatie Justitiabelen8 zijn bedoeld om waar
mogelijk die zorg te adresseren. Daarnaast is het aan gemeenten
waarnaar deze personen terugkeren, om te zorgen voor een goede
landing. Mogelijk komen uit het lokale verbetertraject onder regie van
Sittard-Geleen met de betrokken partijen waarnaar ik hiervoor verwees,
ook nog suggesties voor dit aandachtspunt.
3.2.3 Inzet bemoeizorg
TSD wijst op de beperkte mogelijkheden voor gemeenten als (jong)volwassenen na hun achttiende jaar hulp weigeren en suggereert dat het
eerder en vroegtijdig inzetten van bemoeizorg hiervoor mogelijk een
oplossing kan zijn. TSD verwijst daarbij naar een eerdere toezegging van
de Staatssecretaris van VWS om met de Minister voor Langdurige Zorg en
de Minister van Justitie en Veiligheid te verkennen hoe de functie van
bemoeizorg door gemeenten wordt vormgegeven en wat zij nodig hebben
om de ketensamenwerking te verbeteren.9 De TSD raadt aan deze aanpak
te verbreden naar andere groepen, zoals (jong)volwassenen met een
forensisch verleden.
In reactie hierop licht ik graag de aanleiding en stand van zaken rond deze
toezegging toe. Gemeenten geven op verschillende manieren invulling
aan bemoeizorgtaken. In een aantal gemeenten wordt bemoeizorg
ingekocht bij een of meerdere zorg/welzijnsaanbieders; in andere
gemeenten wordt zelf uitvoering gegeven aan de bemoeizorg. Er zijn
verschillende ontwikkelingen in de uitvoering van bemoeizorg, waaronder
domeinoverstijgende samenwerking door het betrekken van het veiligheidsdomein en/of de samenwerking met FACT-teams van aanbieders van
geestelijke gezondheidszorg.10 Het toegezegde onderzoek zal bestaan uit
het in kaart brengen van de huidige uitvoeringspraktijk, waarna
vervolgens in een aantal regio’s zal worden gewerkt aan verbeteringen in
de praktijk. Het onderzoek zal daarmee naar verwachting relevante
inzichten bevatten voor de wijze waarop het zorg-, sociaal en veiligheidsdomein beter met elkaar kunnen samenwerken met betrekking tot mensen
met psychische en psychosociale klachten die niet uit zichzelf hulp zoeken.
Op advies van TSD zal ik vragen om in het onderzoek expliciet aandacht te
geven aan een aantal kwetsbare groepen, waaronder (jong)volwassenen
met een forensisch verleden.
3.2.4 Oproep verbeteren Wmo-toezicht
TSD noemt als overkoepelend aandachtspunt tot slot dat het
Wmo-toezicht nu nog te divers is in kwaliteit en nog niet in alle
gemeenten goed is geregeld. Gezien de veranderingen in de Wmo 2015
de komende jaren, onder meer op het gebied van beschermd wonen, is
aandacht voor toezicht op de kwaliteit van de geboden zorg door
Wmo-aanbieders (blijvend) nodig.
Dat het Wmo-toezicht nog niet overal voldoende is ingericht wordt
herkend. De Staatssecretaris van VWS heeft in zijn brief van 8 mei 2023
8

Via de BIJ krijgt een burgemeester informatie over de aanstaande terugkeer van bepaalde
categorieën (ex-)gedetineerden, met vermelding van het gepleegde delict. Het gaat zowel om
definitieve terugkeer als om verlof. Naar aanleiding van deze informatie wordt beoordeeld of er
als gevolg van de terugkeer maatschappelijke onrust kan ontstaan. De burgemeester beslist of
er maatregelen worden genomen en zo ja, welke. Op deze manier worden niet alleen de
belangen van de samenleving en het slachtoffer beschermd, maar ook die van de
(ex-)gedetineerde.
9
Kamerstukken II 2022/23, 29 325, nr. 138, p. 4.
10
FACT (Flexibele Assertive Community Treatment) en is een zorgverstrekkingsmodel. Een
FACT-team is in staat efficiënte zorg op de verschillende domeinen en met wisselende
intensiteit te bieden of er garant voor te staan dat het wordt geboden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VI, nr. 14

9

gemeld dat met gemeenten, de VNG, het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties, GGD-GHOR11, de Inspectie Gezondheidszorg
en Jeugd en de TSD is gewerkt aan een beleidskader Wmo-toezicht,
waarbij verbetervoorstellen zijn gedaan met betrekking tot de inrichting
en organisatie van het Wmo-toezicht.12 Een deel van deze voorgenomen
verbeteringen vergt wetswijziging en een ander deel van de maatregelen
moet landen in een stimuleringsprogramma waarmee gemeenten
vooruitlopend op de voorgenomen wetswijziging al extra stappen in de
goede richting kunnen zetten.
4. Tot slot
Waar overgangen tussen domeinen aanwezig zijn, bestaan helaas altijd
kwetsbaarheden. Vanuit het Rijk is daar oog voor en spant het kabinet zich
in om de risico’s die daarbij kunnen ontstaan zoveel mogelijk te mitigeren.
Tegelijk realiseer ik mij dat dit ook veel vraagt en zal blijven vragen van
professionals in de uitvoering, en wil ik hier nogmaals mijn grote
waardering uitspreken voor al het harde werk dat daar wordt verricht.
Mijn ministerie is en blijft samen met dat van VWS gedurende het
lokaal-regionale verbetertraject daarbij betrokken om te zorgen dat kan
worden afgestemd over onderdelen waarbij het Rijk een rol en verantwoordelijkheid heeft en om met de betrokken partijen en TSD te reflecteren op de uitkomsten van dat traject,
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind

11

Overkoepelende brancheorganisatie van 25 Gemeentelijke Gezondheidsdiensten (GGD’en) en
Geneeskundige Hulpverleningsorganisaties in de Regio (GHOR).
12
Kamerstukken II 2022/23, 29 538, nr. 350.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VI, nr. 14

10