doen We noemen hier vier mogelijke manieren om met de spanningen als gevolg van dilemma’s om te gaan
1

Timing Het is mogelijk om in een eerste fase het een te benadrukken en vervolgens
in een latere fase meer aandacht voor het andere te hebben Eerst het een later wel

licht het andere
2

Nadruk Expliciet kiezen voor het een betekent dat het ander minder aandacht

krijgt of onder druk komt te staan Het bewust volgen van de gevolgen van die
keuze en eventueel onderweg bijsturen en bijstellen kan helpen om de nadelen te
verzachten Vooral het een met oog voor ontwikkelingen rond het andere
3

Voorkant achterkant Omgaan met dilemma’s kan ook gelaagd gebeuren Door op
de voorgrond vooral het ene deel van het dilemma te laten zien

maar achter de

schermen wel degelijk ook oog voor het andere te hebben Dat is minder zichtbaar
in beeld maar het gebeurt wel Het een op de voorgrond het andere op de achtergrond
4

Gecompartimenteerd Omgaan met dilemma’s kan ook door in verschillende delen
van de

organisatie of het arrangement andere delen van het dilemma meer cen

traal te stellen Dus in het ene deel meer oog voor het een in een ander deel van de

organisatie meer voor het andere Hier het een daarhet andere
Ten derde gaat het om voortdurende reflectie We hebben betoogd dat vertrouwenwekkend

schadebeleid niet goed voorspelbaar is en zich gaandeweg ontwikkelt De werkelijke dyna
miek is pas echt zichtbaar en herkenbaar als het arrangement in werking is en de door ge

maakte keuzes in gang gezette ontwiklcelingen zich voordoen Het is weliswaar nodig om

expliciete ontwerpkeuzes aan de voorkant te maken maar dat moet gaandeweg het proces

gepaard gaan met reflectie op de manier waarop het geheel zich ontwikkelt Onderweg re
flecteren op hoe het gaat en wat er als vervolg nodig is is net zo belangrijk als het maken
van ‘goede’ keuzes vooraf
Reflectie in actie en reflectie op actie
Dilemma’s vragen om keuzes hoe moeilijk ook Voor het ene kiezen betekent dat je het andere niet doet Er gaat dus ook iets verloren Deze notitie bevat door definities dilemma’s

dynamieken te benoemen een leidraad voor gesprek en reflectie die volgens ons vooraf
en gedurende het proces van tegemoetkoming moet plaatsvinden Dat gaat om reflectie in
en

actie en reflectie op actie

Die reflectie vindt op twee niveaus plaats Allereerst gaat het om het expliciteren van de

keuzes en afwegingen gedurende het werk reflectie in actie Dus in de operatie

bij de grote

en kleine

afwegingen die betrokkenen maken over de inrichting van het schadebeleid
steeds de vragen over bouwstenen dilemma’s en dynamieken op tafel brengen Welke
bouwstenen zetten we in welke dilemma’s doen zich hierbij voor welke dynamieken zijn
daar mogelijk bij te verwachten

32

1221156

00001

Vervolgens gaat het ook om rejlectie op actie gaandeweg momenten inruimen om meer
strategisch het balkon te beklimmen om te bezien wat er op de ‘vloer’ gebeurt Dat is meer
strategische reflectie zowel op hoe keuzes tot stand komen wat daarin patronen en blijk
bare voorkeuren zijn als de manier waarop die keuzes uitpakken en tot gevolgen leiden
Ook bier bieden de door ons geschetste stappen houvast voor reflectie
Tot slot gaat reflectie om terugkijken Door periodiek terug te blildcen op de gemaakte keu-

afwegingen vindt zo reflectie op actie plaats Voorbij de dagelijkse hectiek kan wor
den nagegaan of de richting en beweging nog steeds goed voelt Voortschrijdend inzicht
krijgt bier een plek De bouwstenen dilemma’s en dynamieken uit deze notitie kunnen
worden gebruikt als handvat en leidraad voor dat gesprek
zes en

33

1221156

00001

PELS RljCKEN
Landsadvocaat

Advies

Ministerie van Financien

Persoonsgegevens

voor

kantoor landsadvocaat

Persoonsgegevens

van

datum

5 april 2022

inzake

Adviesvragen n a v PwC rapport Onderzoek Query s aan de Poort

zaaknr

11017963

1

Inleiding

1 1

De Belastingdienst heeft PwC gevraagd een verdiepend onderzoek uit te voeren naar

de risicosignalering bij directie Particulieren via

Detectie aan de Poort

dat PwC in het recent verschenen rapport^ concludeert dat
onderzoek

in veel gevaiien niet meer is vast te stellen waarom aangiften zijn

uitgeworpen voor intensief toezicht
rapport

U geeft aan

gelet op de opzet van hun

Dit rapport van PwC

hierna ook

het PwC

is voor u aanleiding om de gevolgen van deze condusies voor de inspecteur

ook gelet op het arrest van de Hoge Raad van 10 december 2021^ te onderzoeken

hoofdvraag is

De

welke gevolgen heeft het rapport van PwC voorde inspecteur indien

belanghebbende in een procedure stelt dat zijn grondrechten zijn geschonden
1 2

U heeft ons verzocht om op korte termijn te adviseren over deze vraag en een aantal

deelvragen

Onze bevindingen over deze vragen zijn op hoofdlijnen in dit advies

neergelegd
2

Samenvatting van ons advies
Gelet op het beperkte inzicht van een belanghebbende in de jegens hem

toegepaste risicoselectie

zullen jegens de belanghebbende geen hoge eisen

worden gesteld aan de motivering van de schending van een grondrecht door
die risicoselectie
een

De belanghebbende zal evenwel niet kunnen volstaan met

algemene verwijzing naar het bestaan van de FSV of project 1043 zonder

concrete op hem van toepassing zijnde feiten of omstandigheden aan te

dragen

Indien een belanghebbende stelt dat zijn aangifte is geselecteerd
dubbele

vanwege bijvoorbeeld zijn
Onderzoek Query s aan de Poort
2

Pals Rijcken

1221155

nationaliteit

afkomst of

door de Staatssecretaris van Financier

Fiscaliteit en

Belastingdienst met

de Tweede Kamer gedeeld bij brief van 29 maart 2022
ECLI NL HR 2021 1748

Droogleevar Fortuljn N V

I

Postbus 11756

I

2502 AT Den

Haag

I

31 70 515 3000

I

pelsrijcken nl

00002

2 16

geloofsovertuiging en dat een omstandigheid zoals benoemd in het PwC
rappoit zich in zijn situatie voordoet zal dat naar onze inschatting een
voldoende motivering zijn
Indien de inspecteur met de door hem verstrekte gegevens aannemeiijk kan
maken dat de uitworp van de aangifte om reguiiere redenen heeft

piaatsgevonden en dat deze seiectie

neutraai

heeft piaatsgevonden

dus

zonder schending van een grondrecht zoais een schending van het verbod op

discriminate naar afkomst

geaardheid of geloofsovertuiging zal de

bevoegdheid van de inspecteur om de aangifte te corrigeren naar aanieiding
van

de bij die controle aan het licht gekomen punten ons inziens niet ter

discussie staan
Is de inspecteur daartoe niet in staat

dan menen wij dat de rechter tot

uitgangspunt zai nemen dat de controle van de aangifte is gebaseerd op een
criterium dat jegens de beiastingplichtige ieidt tot een schending van een

grondrecht en achten wij de kans dat de rechter zai oordelen dat de controie
van

de aangifte van de beiastingplichtige heeft piaatsgevonden op een wijze

die zozeer indruist tegen hetgeen van een behoorlijk handelende overheid mag
worden verwacht groot Aan de inspecteur komt dan niet de bevoegdheid toe
om

de aangifte van de beiastingplichtige te corrigeren naar aanieiding van die

bij de controle aan het licht gekomen punten
Het voorgaande geldt ons inziens ook indien de inspecteur wel in staat is om

enige informatie aan te leveren

maar niet

in staat is om informatie te

verstrekken waarmee aannemeiijk kan worden gemaakt dat de uitworp van de

aangifte om reguiiere redenen heeft piaatsgevonden en dat deze seiectie
neutraai

heeft piaatsgevonden

dus zonder schending van een grondrecht

zoals een schending van het verbod op discriminatie naar afkomst

geaardheid

of geloofsovertuiging

Indien alsnog

hoger beroep wordt ingesteld en daarbij de gemotiveerde

stelling wordt opgeworpen dat de aangifte voorwerp is geweest van
risicoselectie op basis van een criterium dat jegens de beiastingplichtige Ieidt
tot een schending van een grondrecht

is denkbaar dat een rechtbank of hof

geneigd zal zijn om een niet tijdig ingesteld hoger beroep toch ontvankelijk
te achten op grond van artikel 6 11 Awb

U kunt ervoor kiezen om daarop te

anticiperen indien met een beroep op artikel 6 11 Awb alsnog bezwaar wordt

gemaakt

maar

wij kunnen ons ook voorstellen dat u zo n buiten de wettelijke

termijn ingediend bezwaar aanmerkt als verzoek om ambtshalve vermindering
ook als de daarvoor geldende vijfjaarstermijn is verstreken
Indien

tijdig

binnen een jaar

wordt ingediend

een verzoek om

herziening van een uitspraak

de belanghebbende daarbij gemotiveerd stelt dat zijn

aangifte onderworpen is geweest aan risicoselectie op basis van een criterium
dat jegens de beiastingplichtige Ieidt tot een schending van een grondrecht
de inspecteur geen tegenbewijs kan leveren

slagen

en er naar

en

zal een verzoek om herziening

verwachting toe leiden dat de correctie van de aanslag

ongedaan wordt gemaakt

Landsadvocaat

1221155

00002

3 16

3

Feiten en achtergronden

3 1

In de periode 2013 2019 was de Fraudesignaleringsvoorziening

hierna

FSV

een van

de applicaties die onderzoek door de intensief toezichtteams van de Belastingdienst
ondersteunde ^ In de kern was FSV een registratiesysteem voor signalen en meldingen
die mogeiijk misbruik van fiscaie regeiingen deed vermoeden

Fiierbij werden

persoonsgegevens van de burger in kwestie vastgelegd inciusief een aantai andere

datapunten die betrekking hadden op de meiding
registraties van FSV Particuiieren is
onderzoek

de zogenaamde

naast tips

Een beiangrijke bron voor de

eerdere fraudezaken en iopend

Detectie aan de Poort

geweest Burgers die vanuit een

risicosignaiering via Query s aan de Poort werden onderzocht werden standaard
opgevoerd in FSV
3 2

PwC heeft van de Belastingdienst de opdracht gekregen duiding te geven aan de

werking van detectie aan de Poort guery s en analyse die is gebruikt in de
risicoseiectie op binnenkomende beiastingaangiften van de inkomstenbelasting in de

jaren 2014 2019

Uit de conclusies van het PwC

rapport Query s aan de Poort voigt

onder meer dat besiisregels in de query s en de handeiingswijze van de Beiastingdienst
niet vastgeiegd

niet gearchiveerd

niet herieidbaar en niet reproduceerbaar zijn

outputbestanden zoais destijds gebruikt aiieen nog voor 2019 beschikbaar zijn

en

dat

Een

reconstructie van de seiectiegronden en motivatie binnen query en anaiyse aan de
Poort

waaruit 102 000 FSV

registraties voortkomen valt niet te maken en

selectieregeis zoais toegepast door de Beiastingdienst zijn in hun werking niet op
sluitende wijze te reconstrueren

3 3

zo

voigt uit het rapport

Uit het rapport voigt dat voor de fraudequery s ioonverschilien

giflen eigen woning

spedfieke zorgkosten en studiekosten PwC in 2019 in de output van de query s
nationaiiteitscodes heeft aangetroffen

In weike mate de anaiisten aan de Poort in

2019 gebruik hebben gemaakt van de nationaiiteitscodes kon niet worden vastgesteid

op basis van de beschikbare informatie

zo

voigt uit het rapport

Uit het rapport voigt

voorts dat er voor de jaren 2014 2018 handleidingen voor de anaiisten zijn

aangetroffen waarin PwC bij de query s giften papieren aangiften en spedfieke
zorgkosten beschrijvingen van besiisregels heeft aangetroffen waarbij frauderisico s
worden gebaseerd op persoonskenmerken

zoais nationaliteit en leeftijd

De

handleiding bij de giftenquery beschrijft in alle jaren dat giften met in het tekstveld
moskeeen of moskee als periodieke gift als risico op fraude moeten worden

aangemerkt Ook heeft PwC een document aangetroffen met een daderprofiel laag
inkomen volgens de contra informatie

doorgaans jong

18 35

boven modaal loon volgens aangifte

vaak geen fiscaie partner veelal man en vaak van

buitenlandse komaf die de Poort moet detecteren en een document waarin wordt

gerefereerd aan profilering

Uit deze documenten maakt PwC op dat een deel van de

doorselectie door de anaiisten aan de Poort meer gericht was op de kenmerken van de
^

Uit het onderzoeksrapport van de AP van oktober 2021
gebruik genomen is en op 27 februari 2020 is uitgezet

p

9

voigt dat de FSV op 4 november 2013 in

Landsadvocaat

1221155

00002

4 16

belastingplichtige dan op het fiscale risico

PwC heeft niet kunnen vaststellen of en zo

ja in welke mate het daderprofiel en de beslisregels op de beschreven wijze

daadwerkelijk zijn toegepast

De

Belastingdienst kan geen documenten aanleveren die

het mogelijk maakt de werkwijze uit het verieden te bevestigen dan wel te
ontkrachten

Door beperkte vastiegging van de werkprocessen van de detectie aan de

Poort is niet meer te achterhaien om weike reden een aangifte van een burger is

aangemerkt voor behandeiing in intensief toezicht

Indien er geen nieuwe informatie

ter beschikking komt na nieuwe zoekacties zai het seiecterende effect van de query s
en

daarmee de reden van circa 102 000 in FSV opgenomen registraties door de

directie Particulieren en de directie MKB onduideiijk biijven

zo

voIgt uit het rapport

Uit

het rapport voIgt tot siot dat gegeven het versnipperde data landschap van de

Beiastingdienst het niet uit te sluiten is dat deze data ergens binnen de Beiastingdienst
wel beschikbaar zijn

3 4

De Hoge Raad heeft in het arrest van 10 december 2021

overvloede

herziening
van

in een oordeel ten

met betrekking tot de beoordeling van een eventueel verzoek om
van de

Hofuitspraak en mede met het oog op de behandeiing van klachten

andere belastingplichtigen over project 1043

de databank FSV en het gebruik

ervan

jegens hen

ervan

uitgegaan dat het steeds gaat om situaties waarin de op de aangifte

een

aantal uitgangspunten geschetst

Daarbij is de Floge Raad

aangebrachte correcties zien op aftrekposten of andere elementen van de aanslag ter
zake waarvan de bewijslast op de belastingplichtige rust Dit heeft tot gevolg dat

bewijsuitsluiting geen effectieve reactie op eventueel onrechtmatig gedrag van de
inspecteur kan zijn omdat de belastingplichtige daar niets mee zou opschieten aldus
de Hoge Raad

3 5

Uit het arrest voIgt verder

De rechtmatigheid van het besluit van de inspecteur om een aangifte te

controleren wordt in beginsel niet aangetast door de manier waarop
informatie over de belastingplichtige is verwerkt
Dit kan anders zijn indien de controle van de aangifte voortvioeit uit een
risicoseiectie

verwerking van persoonsgegevens in een databank of
databank waarin persoonsgegevens zijn opgeslagen
basis
van
een
criterium
dat jegens de belastingplichtige leidt tot een
op
van
een
schending
grondrecht zoals een schending van het verbod op
discriminatie naar afkomst geaardheid of geloofsovertuiging
Indien de rechter tot de bevinding komt dat zo n uitzonderlijke situatie
aan de orde is is het niet uitgesloten dat hij daaraan de slotsom verbindt
dat de controle van de aangifte van de belastingplichtige heeft
plaatsgevonden op een wijze die zozeer indruist tegen hetgeen van een
behoorlijk handelende overheid mag worden verwacht dat het gebruik
van hetgeen bij die controle aan het licht is gekomen onder alle
omstandigheden ontoelaatbaar moet worden geacht
een

een

gebruik van een

Landsadvocaat

1221155

00002

5 16

In dat uitzonderlijke geval komt aan de inspecteur niet de bevoegdheid
toe om de aangifte van de belastingplichtige te corrigeren naar aanleiding
van

die bij de controle aan bet licht gekomen punten

Indien een belastingplichtige gemotiveerdstelt dat de hier bedoelde

uitzonderlijke situatie zich in zijn geval heefl voorgedaan dient de
inspecteur aan de belastingplichtige en de rechter de gegevens te
verstrekken die voor de beoordeling hiervan van belang kunnen zijn
Tot de hiervoor geschetste uitzonderlijke situaties kan niet zander meer
worden gerekend het geval waarin de Belastingdienst het recht van een
belastingplichtige op bescherming van zijn persooniijke levenssfeer heeft
geschonden door gegevens van die belastingplichtige te verwerken op
een wijze die door de inhoud het gebruik of de verspreiding van de
desbetreffende bestanden
eventueel op onderdelen
in strijd is met de
Wet bescherming persoonsgegevens of de AVG
Indien zou worden geconstateerd dat de door deze regelingen beoogde
bescherming van de persooniijke levenssfeer door de verwerking van
persoonsgegevens is geschaad kan dat dus niet leiden tot een veriaging
van een
op zichzelf bezien juist berekende
aanslag
3 6

Zoals u ook aangeeft

kan uit de door de Hoge Raad geschetste uitgangspunten

worden afgeleid dat indien sprake is van
1 een gemotiveerde stalling van belanghebbende dat de controle van zijn
aangifte n voortvioeit uit een risicoselectie op basis van een criterium dat
jegens hem leidt tot een schending van een grondrecht zoals een schending
van het verbod op discriminatie naar afkomst geaardheid of
geloofsovertuiging
2 op grond waarvan een rechter tot het oordeel komt dat i de controle van
de aangifte n voortvioeit uit een risicoselectie op basis van een criterium dat
jegens de belastingplichtige ieidt tot een schending van een grondrecht en
ii de controle van de aangifte van de belastingplichtige heeft
plaatsgevonden op een wijze die zozeer indruist tegen hetgeen van een
behoorlijk handelende overheid mag worden verwacht dat het gebruik van
hetgeen bij die controle aan het licht is gekomen onder alle omstandigheden
ontoelaatbaar moet worden geacht
3 de inspecteur niet de bevoegdheid heeft om de aangifte van de
belastingplichtige te corrigeren naar aanleiding van die bij de controle aan
het licht gekomen punten

3 7

U heeft ons in dit kader gevraagd welke gevolgen het rapport heeft voor de inspecteur
indien een belanghebbende in een procedure stelt dat zijn grondrechten zijn

geschonden en ons de volgende
1

deel vragen voorgelegd

wat betekent dit voor de vereiste motivering van belanghebbende die stelt

dat er sprake is van een uitzonderlijke situatie als bedoeld in voornoemd
arrest

2

wat betekent dit voor de bewijslast van de inspecteur

Landsadvocaat

1221155

00002

6 16

3

wat betekent het ingeval de inspecteur de vereiste informatie niet

kan overleggen en is er dan

telkens

volledig

sprake van het zozeer indruist

handelen van de inspecteur
wat betekent het als uit de aangeleverde informatie niet uit te sluiten valt dat

4

er zonder

zwaarwegende redenen

uitsluitend

op basis van

persoonskenmerken is geselecteerd en is er dan
zozeer

5

indruist

telkens

sprake van het

handelen van de inspecteur

kunnen belanghebbenden via een verzoek om ambtshalve vermindering
binnen vijf jaar

of een herziening

art

8 119 Awb

bewerkstelligen dat hun

belastingaanslag wordt vernietigd dan wel verminderd bij schending van een
grondrecht en
6

staan belanghebbenden nog andere rechtsmiddelen ter beschikking

Deze vragen zuiien wij hierna behandelen
ervan

waarbij wij vooropstellen dat de Hoge Raad

uit is gegaan dat het steeds gaat om situaties waarin de op de aangifte

aangebrachte correcties zien op aftrekposten of andere eiementen van de aanslag ter
zake waarvan de bewijslast op de belastingplichtige rust

4

Vraag 1

wat betekent dit voor de vereiste motivering van belanghebbende

die steit dat er sprake is van een uitzonderlijke situatie ais bedoeid in
voornoemd arrest

4 1

Uit het arrest van de Hoge Raad voIgt dat de belanghebbende gemotiveerd zal moeten

stellen dat de controie van zijn aangifte n

voortvloeit uit een risicoselectie

een

verwerking van persoonsgegevens in een databank of een gebruik van een databank
waarin persoonsgegevens zijn opgeslagen

op basis van een criterium dat jegens hem

ieidt tot een schending van een grondrecht zoais een schending van het verbod op

discriminatie naar afkomst

4 2

geaardheid of geloofsovertuiging

FSV werd gebruikt voor de aanpak van systeemfraude Inkomstenbelasting door
interne en externe risicosignalen te registeren

Aangiften die bij

voor intensief toezicht werden geselecteerd

die AKI code 1043

van

en

2013 tot begin 2018 in de FSV geregistreerd

leiden tot een registratie in de FSV

Detectie aan de Poort

kregen

warden

Ook signalen van buitenaf konden

Wij begrijpen dat in 2021 door de Belastingdienst

brieven aan ruim 240 000 in de FSV geregistreerde belastingplichtigen zijn verzonden
waarin is aangegeven dat hun gegevens in de FSV waren opgenomen en dat wordt

onderzocht of de registratie voor de belastingplichtige mogelijk onterechte gevolgen
heeft gehad

Voor zover wij weten zijn de uitkomsten van deze onderzoeken nog niet

met de betreffende belastingplichtigen gedeeld

Ook hebben wij begrepen dat niet alle

in de FSV geregistreerde belastingplichtigen een dergelijke brief hebben ontvangen
situaties waarin de

4 3

fiscaal

juridische

toezicht

in

of opsporingsbelangen zwaar wegen

Uit het voorgaande voIgt dat een belanghebbende veelal geen inzicht zal hebben in de
met betrekking tot de door hem ingediende aangifte toegepaste risicoselectie

Daarom

Landsadvocaat

1221155

00002

7 16

is onze inschatting dat aan de motivering van de stelling van een

belanghebbende dat

in zijn geval sprake is geweest van een risicoselectie op basis van een criterium dat

jegens hem leidt tot een schending van een grondrecht geen hoge eisen zullen worden

gesteld
Vergelijk onderdeel 5 55 en 5 56 van de conclusie van A G Niessen van
17 juni 2021 ECLI NL PHR 2021 617 voor HR 10 december 2021 In
onderdeel 5 56 merkt hij het volgende op
Hieruit voIgt dat er in principe grond bestaat voor omkering van de
bewijslast verschuiving van de bewijslast naarde Belastingdienst redelijk

lijkt het een minimale grond voor twijfel aan de geldigheid van de selectie
de klager te verlangen

van

4 4

Indien een belanghebbende uitsluitend in het algemeen wijst op het bestaan van de
FSV of project 1043

de PwC rapporten over FSV en

Query s aan de Poort of

bijvoorbeeld nieuwsberichten of Kamerbrieven in dit kader en of uitsluitend verwijst
naar een van

de Belastingdienst ontvangen brief over de opname van zijn gegevens in

de FSV zonder concrete op hem van toepassing zijnde feiten of omstandigheden aan te

dragen kan ons inziens worden betoogd dat niet gemotiveerd is dat in zijn geval
sprake is geweest van een risicoselectie op basis van een criterium dat jegens hem
leidt tot een schending van een grondrecht

Indien een belanghebbende evenwel stelt

dat zijn aangifte is geselecteerd vanwege bijvoorbeeld zijn

dubbele

nationaliteit

afkomst of geloofsovertuiging en dat een omstandigheid zoals benoemd in het PwC

rapport

zie onderdeel 3 3 hiervoor

zich in zijn situatie voordoet

zal dat naar onze

inschatting een voldoende motivering zijn

Vergelijk Rechtbank Noord Nederland 25 februari 2022
ECLI NL RBNNE 2022 502

8 1
van

van

De rechtbank constateert dat het dossier een brief van verweerder bevat

vermoedelijk

26 februari 2021

Deze brief is een reactie op een email

eiseres van 29 januari 2021 waarin zij heeft gevraagd of haar gegevens

zijn verwerkt in het kader van project 1043 In de brief van 26 februari 2021
is eiseres door verweerder geinformeerd over de vraag of haar
persoonsgegevens zijn verwerkt in het kader van project 1043 dan wel de
aanverwante fraude signalering voorziening FSV
In deze brief heeft de
dat
de
Belastingdienst medegedeeld
Belastingdienst de persoonsgegevens
van

eiseres inderdaad heeft verwerkt in het kader van project 1043

Uit de

brief van 26 februari 2021 voIgt dat dit ook het geval is geweest voor het

belastingjaar 2017
8 2

De rechtbank overweegt dat eiseres niet nader heeft uitgewerkt waartoe

deze vaststelling in dit geval zou moeten leiden

Verweerder heeft op de

zitting gezegd dat de reden van uitworp van de aangifte over 2017 een
andere Is geweest dan opname in de FSV Verweerder heeft ter zitting
verklaard dat de aangiften van eiseres zijn uitgeworpen omdat zij geen
resultaat uit overige werkzaamheden had aangeven
van was

en

doordat zij

terwiji daar wel sprake
Volgens

hoge zorgkosten had aangegeven

Landsadvocaat

1221155

00002

8 16

verweerder hebben uitsluitend deze twee omstandigheden geleid tot de

uitworp van de aangiften IB PW
8 5

In dit verband merkt de rechtbank op dat eiseres in dit geval alleen de

brief van 26 februari 2021 onder de aandacht van de rechtbank heeft

gebracht Daarmee heeft eiseres niet gemotiveerd gesteld dat in haar gevai
mogeiijk sprake zou kunnen zijn van de schending van een fundamenteei
grondrecht De brief maakt alleen duidelijk dat de gegevens van eiseres voor
ook

het jaar 2017 waren opgenomen in de FSV Dat enkele feit tast de

rechtmatigheid van de aanslag IB PW 2017 niet aan zelfs als die opname in
de FSV zelf wel onrechtmatig was Naar het oordeel van de rechtbank kan
onder deze omstandigheden de beroepsgrond van eiseres dan ook niet leiden
toe vermindering of anderszins een aanpassing van de aanslag IB PW 2017
De beroepsgrond slaagt niet
Vergelijk ook
Rechtbank Noord Nederland 2 maart 2022
rov

5 2

ECLI NL RBNNE 2022 521

de enkele stelling van eiser dat hij is opgenomen in de FSV is

onvoldoende
Rechtbank Noord Nederland 10 maart 2022
rov

9

institutioneel racisme
van

ECLI NL RBNNE 2022 694

de enkele stelling dat sprake is van etnisch profileren en van
is onvoldoende

ook de overlegging van de brief

verweerder waarin eiser is medegedeeld dat zijn gegevens zijn

opgenomen in de FSV is daarvoor onvoldoende
Hof Arnhem Leeuwarden 8 maart 2022

ECLI NL GHARL 2022 1748

rov

4 8

belanghebbende heeft niet gemotiveerd gesteld dat in haar geval
sprake is van een van de uitzonderlijke situaties die leidt tot schending
van de grondrechten van belanghebbende de enkele verwijzing naar
project 1043 is daartoe onvoldoende
4 5

In dit kader wijzen wij erop dat een belanghebbende in bezwaar recht heeft op inzage
in de op zijn zaak betrekking hebbende stukken

artikel 7 4 lid 2 Awb

en

dat de

inspecteur in beroep is gehouden om alle op de zaak betrekking hebbende stukken aan
de rechter te verstrekken
van rov

artikel 8 42 lid 1 Awb

De Hoge Raad oordeelt aan het slot

5 3 dat indien de belanghebbende gemotiveerd stelt dat

uitzonderlijke situatie zich heeft voorgedaan

kort gezegd

de

de inspecteur aan de belanghebbende en

de rechter de gegevens moet verstrekken die voor de beoordeling daarvan van belang
kunnen zijn

4 6

Indien in bezwaar en beroep geen inzage in stukken uit de FSV of over de risicoselectie
is of kan worden gegeven

geldt ons inziens dat aan de motiveringsplicht van de

belanghebbende geen hoge eisen kunnen worden gesteld

zie onderdeel 4 4 hiervoor

5

Vraag 2

wat betekent dit voor de bewijslast van de inspecteur

5 1

Uit het arrest van de Hoge Raad voIgt dat wanneer de belanghebbende gemotiveerd
stelt dat de hiervoor bedoelde uitzonderlijke situatie zich in zijn gevai heeft

Landsadvocaat

1221155

00002

9 16

het aan de inspecteur is de belastingplichtige en de rechter de gegevens

voorgedaan

te verstrekken die voor de beoordeling hiervan van belang kunnen zijn

5 2

Indien de inspecteur met de door hem verstrekte gegevens aannemelijk kan maken
dat de uitworp van de aangifte om reguiiere redenen heeft plaatsgevonden en dat
deze seiectie

neutraal

heeft piaatsgevonden

dus zonder schending van een

grondrecht zoais een schending van het verbod op discriminatie naar afkomst
geaardheid of geioofsovertuiging zai de bevoegdheid van de inspecteur om de
aangifte te corrigeren naar aanieiding van de bij die controle aan het iicht gekomen
punten ons inziens niet ter discussie staan

Vergeiijk
Hof Amsterdam 13 januari 2022

ECLI NL GHAMS 2022 105

rov

5 6 en

5 7 en Gerechtshof Amsterdam 27 januari 2022
ECLI NL GHAMS 2022 362

rov

5 6 1

5 6 4

de directe aanieiding voor

het onderzoek is het onderzoek naar de gemachtigde geweest
Hof Den Haag 1 maart 2022

ECLI NL GDHA 2022 308

met name rov

5 5 1

5 5 3 de directe aanieiding voor het onderzoek naar
belanghebbendes aangiften was een reguiiere uitworpreden negatieve
ROW inkomsten en aftrek zorgkosten en niet code 1043 of opname in de
FSV De uitworp van beianghebbendes aangiften vormt geen
onrechtmatige seiectie
Hof Den Haag 1 maart 2022

5 3 2

ECLI NL GHDHA 2022 309

rov

5 3 1

de directe aanieiding voor het onderzoek naar de in de aangifte

afgetrokken scholingsuitgaven is het onderzoek naar zijn gemachtigde
geweest De uitworp van belanghebbendes aangiften vormt geen
onrechtmatige seiectie
Rechtbank Noord Nederland 10 maart 2022
rov

Rechtbank Gelderland 13 april 2021
10

ECLI NL RBNNE 2022 694

6 10
ECU NL RBGEL 2021 2129

rov

5

de inspecteur heeft in een nadere motivering uiteengezet hoe de

aangifte inkomstenbelasting in het Aanslagbelastingensysteem door
selectiemodules is behandeld en voor uitworp is uitgekozen Daarmee
heeft de inspecteur aannemelijk gemaakt dat bij de uitworp van
belanghebbendes aangifte voor controle geen sprake is geweest van
direct dan wel indirect etnisch profileren vanwege zijn dubbele
nationaliteit

5 3

Het draait kortom om de vraag in hoeverre de inspecteur in staat zai zijn om

aannemelijk te maken dat de uitworp van de aangifte om reguiiere redenen heeft
plaatsgevonden en neutraal

heeft plaatsgevonden

in het PwC

is opgemerkt dat voor de fraudequery s loonverschillen

rapport op p

22

Wij wijzen er in dit kader op dat

giften eigen woning specifieke zorgkosten en studiekosten in 2019 in de output van
de query s nationaliteitscodes zijn aangetroffen en dat

geconcludeerd dat een deel van de handleidingen
behoeve van doorselectie aan de Poort

aangiften en giften

meer

op p

over de

24 25

wordt

periode 2014 2018

ten

die zagen op specifieke zorgkosten

papieren
gericht was op persoonskenmerken zoais nationaliteit of op

Landsadvocaat

1221155

00002

10 16

met persoonlijke kenmerken samenhangende factoren als giften aan moskeeen

Door

PwC is voorts een document met een daderprofiel aangetroffen waarin onder meet

leeftijd geslacht en afkomst waren opgenomen Of deze nationaliteitscodes
beslisregels en het daderprofiel ook daadwerkelijk zijn toegepast kon door PwC op
basis van de beschikbare informatie niet worden vastgesteld

Naar wij van u hebben begrepen

is niettemin niet uitgesloten dat in

individuele zaken door de inspecteur wel kan worden achterhaald om welke
reden de uitworp van de aangifte heeft plaatsgevonden

5 4

Wij wijzen er tot siot op dat de hiervoor in onderdeei 5 2 genoemde jurisprudentie is
gewezen voor het uitkomen van het PwC rapport

Naar onze inschatting zai de rechter

thans mede in het licht van de bevindingen in dit PwC

mediaberichtgeving

in dit kader

rapport en de

minder snei aannemelijk achten dat de uitworp van

de aangifte om reguiiere redenen heeft piaatsgevonden en

neutraai

heeft

piaatsgevonden
6

Vraag 3 wat betekent het ingeval de inspecteur de vereiste informatie niet

voiiedig kan overieggen en is er dan teikens sprake van het
indruist

6 1

zozeer

handeien van de inspecteur

Bij deze vraag is het uitgangpunt dat de inspecteur niet in staat is om aan de

beianghebbende en de rechter de voiiedige

vereiste gegevens te verstrekken om de

gemotiveerde steiiing van de beiastingplichtige dat zijn aangifte onderworpen is
geweest aan risicoselectie op basis van een criterium dat jegens hem leidttot een

schending van een grondrecht

te weerieggen

Bij die stand van zaken menen wij dat

de rechter tot uitgangspunt zai nemen dat de controie van de aangifte is gebaseerd op
een

criterium dat jegens de beiastingpiichtige ieidt tot een schending van een

grondrecht
6 2

De Hoge Raad overweegt in rov

5 3 van het arrest dat

indien de rechter tot de

bevinding komt dat zo n uitzonderiijke situatie aan de orde is het niet uitgesloten [Is]
dat hij daaraan de siotsom verbindt dat de controie van de aangifte van de

beiastingplichtige heeft piaatsgevonden op een wijze die zozeer indruist tegen hetgeen
van een

behoorlijk handelende overheid mag worden verwacht dat het gebruik van

hetgeen bij die controie aan het licht is gekomen onder alle omstandigheden
ontoelaatbaar moet worden geacht

Het

zozeer indruist

criterium wordt hier derhalve

toegepast op het handelen van de Belastingdienst in het kader van de controie van de

aangifte
6 3

De Hoge Raad

lijkt hier nog enige ruimte voor de feitenrechters te laten voor het

maken van een afweging in de voorliggende zaak

In het geval waarin de inspecteur

niet de vereiste gegevens kan verstrekken voor de beoordeling of sprake is geweest
van

schending van een grondrecht bij

kort gezegd

de selectie van de aangifte

Landsadvocaat

1221155

00002

11 16

zodat Diet kan worden uitgesloten dat daarvan sprake is geweest achten wij de kans
dat de rechter zal oordelen dat de controle van de aangifte van de belastingplichtige
heeft plaatsgevonden op een wijze die zozeer indruist tegen hetgeen van een

behooriijk handeiende overheid mag worden verwacht evenwei groot
6 4

Uit het arrest van 10 december 2021 voigt dat wanneer een rechter tot het oordeei
komt dat de controie van de aangifte van de beiastingpiichtige heeft plaatsgevonden

op een wijze die zozeer indruist tegen hetgeen van een behooriijk handeiende overheid
mag worden verwacht het gebruik van hetgeen bij die controle aan het licht is

gekomen onder alle omstandigheden ontoelaatbaar moet worden geacht

Aan de

inspecteur komt dan niet de bevoegdheid toe om de aangifte van de belastingplichtige
te corrigeren naar aanleiding van die bij de controle aan het licht gekomen punten

7

wat betekent het als uit de aangeleverde informatie niet uit te

Vraag 4

sluiten valt dat er zonder zwaarwegende redenen

uitsluitend

op basis van

persoonskenmerken is geselecteerd en is er dan telkens sprake van het
zozeer

7 1

indruist

handelen van de inspecteur

Ook indien de inspecteur wel in staat is om enige informatie aan te leveren

maar

niet

in staat is om informatie te verstrekken waarmee aannemelijk kan worden gemaakt

dat de uitworp van de aangifte om reguliere redenen heeft plaatsgevonden en dat

deze selectie

neutraal

heeft plaatsgevonden

dus zonder schending van een

grondrecht zoals een schending van het verbod op discriminatie naar afkomst
geaardheid of geloofsovertuiging
nemen

menen

wij dat de rechter tot uitgangspunt zal

dat de controle van de aangifte is gebaseerd op een criterium dat jegens de

belastingplichtige leidt tot een schending van een grondrecht

Ook dan achten wij de

kans dat de rechter daaraan de conclusie verbindt dat de controle van de aangifte van

de belastingplichtige heeft plaatsgevonden op een wijze die zozeer indruist tegen

hetgeen van een behooriijk handeiende overheid mag worden verwacht groot
8

Vragen 5 en 6 kunnen belanghebbenden via een verzoek om ambtshalve

vermindering

binnen vijf jaar

bewerkstelligen dat hun

of een herziening

art

8 119 Awb

belastingaanslag wordt vernietigd dan wel

verminderd bij schending van een grondrecht

En staan

belanghebbenden

nog andere rechtsmiddelen ter beschikktng

8 1

Het voorgaande geldt niet alleen als een belanghebbende in een lopende bezwaar

hoger beroepsprocedure alsnog
onderdeel 4 4 beschreven zin

voldoende gemotiveerd stelt

of

in de hiervoor in

dat de controle van zijn aangifte voortvioeit uit een

risicoselectie op basis van een criterium dat jegens hem leidt tot een schending van
een

grondrecht

Voor de belanghebbende die geen bezwaar heeft gemaakt

bezwaar geen beroep heeft ingesteld

gekregen

na

of die al een onherroepelijke uitspraak heeft

zien wij ook nog mogelijkheden om deze klacht alsnog met succes aan de

inspecteur dan wel de rechter voor te leggen

Dat lichten wij toe

Landsadvocaat

1221155

00002

12 16

Verschoonbaar niet tijdig bezwaar of beroep

8 2

art 6 11 Awb

A G Niessen gaat er in zijn conclusie van 17 juni 2021
van

die voorafging aan het arrest

de Hoge Raad van 10 december 2021 vanuit dat degenen die geen weet hebben

gehad van de toepassing van project 1043 in hun geval dan wei de registratie in de
FSV

aisnog bezwaar en zo nodig beroep kunnen insteiien met een beroep op

verschoonbare termijnoverschrijding ais bedoeid in artikei 6 11 Awb Aan dit eiement
van

de conciusie is ook een nieuwsbericht op de website van de Hoge Raad gewijd

Zie

Conclusies A G 17 juni 2021

ECLI NL PHR 2021 617 618 619

onderdeei 5 65 6 65 en

hogeraad ni actueel nieuwsoverzicht 2021 juni advies ag hoge raad
sta bezwaar beroep toe beiastingpiichtigen naam
www

Voigens het nieuwsbericht heeft A G Niessen geconciudeerd dat bezwaar en
beroep moet worden toegestaan aan aiie beiastingpiichtigen die op de
fraudeiijst stonden vermeid dus in de FSV stonden geregistreerd In
overweging 5 65 van de conciusie spreekt A G Niessen echter over een
beiastingpiichtige die aisnog kennisneemt van toepassing van project 1043 in
zijn geval Dat is een voigens u aanzieniijk beperktere groep omdat ook om
andere redenen registratie in de FSV heeft piaatsgevonden
8 3

Wij kennen geen rechtspraak waarin in een vergeiijkbare situatie is aangenomen dat
een

Awb

belanghebbende aisnog bezwaar en beroep kan insteiien op grond van artikei 6 11
De huidige rechtspraak over artikei 6 11 Awb is afgestemd op situaties waarin

het besiuit niet

of niet op de juiste wijze

rechtsmiddelenciausule bevat

bekend is gemaakt of geen

juiste

In die gevaiien geidt voigens vaste rechtspraak dat

zodra de belanghebbende aisnog op de hoogte raakt van het bestaan van het besiuit
of de mogelijkheid om daartegen bezwaar of beroep in te stellen

aisnog een termijn van zes weken gaat lopen

maar

wordt verwacht dat hij in beginsel

binnen twee weken aisnog bezwaar of beroep instelt
een

belanghebbende

aan een

uitlating

van

niet opnieuw of

Daarnaast is aangenomen dat

de inspecteur het vertrouwen kan ontlenen

dat hij zijn beroepschrift nog na afloop van de wettelijke beroepstermijn kan indienen
en

dat ook dan redelijkerwijs niet kan worden geoordeeld dat hij in verzuim is geweest

en

niet

ontvankelijkverklaring achterwege moet blijven indien die uitlating binnen de

wettelijke beroepstermijn is gedaan
Zie

8 4

HR 25 november 2016

ECLI NL HR 2016 2662

Deze rechtspraak is voigens ons niet goed toe te passen op de specifieke en

uitzonderlijke situatie die hier voorligt

waarin niet een onjuiste bekendmaking of

voorlichting vanuit het bestuursorgaan aan de orde is
na

het verstrijken van de bezwaar

van

het PwC rapport

of beroepstermijn

maar de

belanghebbende pas

bijvoorbeeld na de publicatie

aanleiding heeft om rechtsmiddelen aan te wenden

Het lijkt er

dus op dat de A G een verruiming van de reikwijdte van artikei 6 11 Awb voorstaat

Landsadvocaat

1221155

00002

13 16

gelet op de specifieke aard van deze zaken

waarbij kan worden aangesloten
stellingname
van

van A

Hoewel er geen rechtspraak voorhanden is

is volgens ons denkbaar

gelet op de duidelijke

G Niessen en de ruchtbaarheid die is gegeven aan dit onderdeel

zijn conclusie dat een rechtbank of hof geneigd zal zijn om artikel 6 11 Awb toe

te passen indien

alsnog hoger beroep wordt ingesteld en daarbij de gemotiveerde

stelling wordt opgeworpen dat de aangifte voorwerp is geweest van risicoselectie op
basis van een criterium dat jegens de belastingplichtige leidt tot een schending van
een

grondrecht

U kunt ervoor kiezen om daarop te anticiperen indien met een beroep op artikel 6 11

Awb alsnog bezwaar wordt gemaakt

Wij kunnen ons echter ook voorstellen dat u

aansluiting op de bestaande praktijk

een

bezwaar aanmerkt als verzoek om ambtshalve vermindering

gevallen waarin
beschreven

naar

in

buiten de wettelijke termijn ingediend
en

in de specifieke

aanleiding van een gemotiveerde stelling zoals hiervoor

niet kan worden uitgesloten dat een risicoselectie heeft plaatsgevonden

op basis van een criterium dat jegens de belastingplichtige leidt tot een schending van
een

grondrecht 66k wanneer de vijfjaarstermijn van artikel 45aa DRIB is verstreken

Daar komen wij hierna op terug

rechtsbescherming

Bij deze aanpak voorziet u evenzeer alsnog in

zij het dat de principiele vraag of artikel 6 11 Awb van toepassing

is dan geen belemmering hoeft te vormen

Verzoek om herziening art 8 119 Awb

8 5

Op grond van artikel 8 119 Awb kan een onherroepelijke uitspraak worden herzien op
grond van feiten of omstandigheden die
en

b

hebben plaatsgevonden v66r de uitspraak

a

bij de indiener van het verzoekschrift v66r de uitspraak niet bekend waren en

redeiijkerwijs niet bekend konden zijn

en

c

waren

zij bij de bestuursrechter eerder

bekend geweest tot een andere uitspraak zouden hebben kunnen leiden

8 6

In een situatie waarin informatie over de risicoselectie binnen project 1043 bekend is

geworden nadat een uitspraak is gewezen achten wij een verzoek om herziening
kansrijk gelet op hetgeen de Hoge Raad daarover heeft overwogen
Ook annotator Pechler {BNB 2022 41

gaat ervan uit dat de suggestie van de

Hoge Raad om herziening van de uitspraak te verzoeken
verzoek normaal gesproken succes zal hebben
een

8 7

slag om de arm

Volgens de Hoge Raad was in de voorliggende situatie
project en

betekent dat zo n

ook al houdt de Hoge Raad

waarin de informatie over het

de FSV dateert van na de uitspraak van het Hof

sprake van feiten en

omstandigheden die belanghebbende niet bij het Hof te berde had kunnen brengen en
die het Hof daarom niet heeft kunnen meewegen

Wij begrijpen dit zo dat volgens de

Hoge Raad In zo n geval in ieder geval is voldaan aan de voorwaarden van
artikel 8 119 lid 1 sub a en sub b Awb

Landsadvocaat

1221155

00002

14 16

8 8

Vervolgens is overwogen dat de Hoge Raad niet kan overzien of belanghebbende met
succes een

herzieningsverzoek bij het Hof zal kunnen indienen

zien op de voorwaarde in artikel 8 119 lid 1 sub c Awb

omstandigheid

Dit voorbehoud lijkt te

die luidt dat het feit of de

indien eerder bekend bij de rechter tot een andere uitspraak zou

hebben kunnen leiden

8 9

Wij begrijpen dat de Hoge Raad dit voorbehoud maakt

omdat een andere uitspraak

nog niet direct in beeld komt als de belanghebbende uitsluitend aangeeft dat hij een
brief heefl ontvangen over zijn registratie in de FSV of wijst op openbare informatie
over

project 1043

Dat geeft op zichzelf nog geen vermoeden dat zijn aangifte

onderworpen is geweest aan risicoselectie op basis van een criterium dat jegens de
belastingplichtige leidt tot een schending van een grondrecht

Daarvoor zal de

belanghebbende eerst gemotiveerd moeten steilen dat dit vermoedelijk is gebeurd
bijvoorbeeld door aan te geven dat hij over een tweede nationaliteit beschikt en dat in
zijn geval sprake is van een omstandigheid zoals benoemd in het PwC rapport

vervolgens indien de inspecteur geen tegenbewijs kan leveren

waarna

tot uitgangspunt wordt

genomen dat de controle van de aangifte voortvioeit uit een risicoselectie

een

verwerking van persoonsgegevens in een databank of een gebruik van een databank
waarin persoonsgegevens zijn opgeslagen

op basis van een criterium dat jegens de

belastingplichtige leidt tot een schending van een grondrecht
8 10

Pas als deze situatie aan de orde is

dan moet u er als gezegd rekening mee houden

dat de rechter zal oordelen dat de controle van de aangifte van de belastingplichtige
heeft plaatsgevonden op een wijze die zozeer indruist tegen hetgeen van een

behoorlijk handelende overheid mag worden verwacht

dat het gebruik van hetgeen bij

die controle aan het licht is gekomen onder alle omstandigheden ontoelaatbaar moet
worden geacht en aan de inspecteur daarom niet de bevoegdheid toekomt om de

aangifte van de belastingplichtige te corrigeren naar aanleiding van die bij de controle
aan

het licht gekomen punten

er naar

Een verzoek om herziening zal dan dus ook slagen en

verwachting toe leiden dat de correctie van de aanslag ongedaan wordt

gemaakt
8 11

Aandachtspunt hierbij is nog wel dat

hoewel de wet geen termijn bevat vaste

rechtspraak is dat een verzoek om herziening moet worden gedaan binnen een jaar
nadat de belanghebbende bekend is geworden met de nieuw gebleken feiten of

omstandigheden
Zie HR 20 februari 2015

8 12

ECLI NL HR 2015 357 [AB 2015 107

De vraag is wanneer de termijn van een jaar gaat lopen

Registratie in de FSV duidt op

zichzelf nog niet op een risicoselectie waarbij een grondrecht is geschonden

registratie als gezegd om diverse redenen plaatsvond

waaronder

de uitworp van de aangifte in het kader van het project 1043

maar

nu

die

niet alleen

Belanghebbenden

kunnen pas redelijkerwijs een vermoeden hebben dat zij voorwerp zijn geweest van

Landsadvocaat

1221155

00002

15 16

zo n

risicoselectie indien zij vernemen

bijvoorbeeld na de publicatie van het PwC

rapport dat risicoselectie heeft piaatsgevonden op basis van een of meer voor hen
reievante persoonskenmerken
ons

zoais een bepaaide tweede nationaiiteit

Wij kunnen

daarom voorstellen dat een rechter die een verzoek om herziening beoordeeit de

termijn van een jaar iaat aanvangen op het moment van publicatie van het PwC
rapport

of weiiicht op een eerder moment op basis van andere

eerder verschenen

informatie waaraan de beianghebbende redeiijkerwijs het vermoeden kon ontlenen dat

hij voorwerp is geweest van voornoemde risicoselectie

maar in

ieder geval nog niet bij

de datum van ontvangst van de brief waarin is medegedeeld dat de beianghebbende

stond geregistreerd in de FSV

Ambtshalve vermindering

8 13

Belastingplichtigen kunnen op grond van artikel 9 6 Wet IB 2001 voor ambtshalve
vermindering in aanmerking komen Artikel 45aa URIB neemt tot uitgangspunt dat de
inspecteur ambtshalve een belastingaanslag die op een te hoog bedrag is vastgesteld
vermindert

zodra hem dat is gebleken

Vermindering ligt in de rede als niet kan

worden uitgesloten dat de controle van de aangifte is gebaseerd op een criterium dat

jegens de beiastingpiichtige ieidt tot een schending van een grondrecht

In dat gevai

zal de inspecteur de aanslag aisnog baseren op het aangegeven belastbaar inkomen

8 14

Hiervoor geldt wel een periode van vijf jaren na het einde van het kalenderjaar waarop

de belastingaanslag betrekking heeft

tijdige verzoeken
Zie bijv

8 15

mogen

artikel 45aa sub a URIB

Hof Den Haag 27 juli 2021

Wij kunnen ons voorstellen dat in deze zaken

ECLI NL GHDHA 2021 1528

gelet op de specifieke context

strikt de hand wordt gehouden aan de vijfjaarstermijn

suggestie

van

Gebruikelijk is dat niet

worden afgewezen

niet

Dat zou ook aansluiten bij de

A G Niessen in zijn conclusie dat voor deze gevallen zou kunnen worden

overwogen de mogelijkheid voor het rechtsgeldig verzoeken om ambtshalve

vermindering te verruimen
Zie

Conclusie A G Niessen 17 juni 2021

ECLI NL PHR 2021 617

onderdeel

5 65

8 16

Wij begrijpen deze suggestie zo dat de vijfjaarstermijn volgens hem buiten toepassing
moet worden gelaten in

project 1043 zaken

Dat zou aansluiten bij eerdere

rechtspraak waarin is overwogen dat de algemene beginselen van behoorlijk bestuur
ertoe kunnen verplichten om een verzoek om ambtshalve vermindering ook toe te

wijzen als de vijfjaarstermijn is verstreken
Zie

Hof Amsterdam 14 maart 2019

En in vergelijkbare zin

ECLI NL GHAMS 2019 972

ABRvS 21 oktober 2020

ECU NL RVS 2020 {AB

2021 4

Landsadvocaat

1221155

00002

16 16

8 17

De vraag is dan binnen welke termijn mag worden verwacht dat belanghebbenden

buiten de vijfjaarstermijn

een

verzoek om ambtshalve vermindering indienen

zullen dit zo snel ais redelijkerwijs mogeiijk moeten doen

Zij

althans niet onredelijk laat

Wij kunnen ons voorstellen dat de Belastingdienst hierbij aansluit bij de termijn van
een jaar die wordt

gehanteerd voor een verzoek om herziening van een uitspraak

Landsadvocaat

1221155

00002

PELS RliCKEN
Landsadvocaat

Notitie

Persoonsgegevens

voor

kantoor landsadvocaat

Persoonsgegevens

van

Ministerie van Financien

datum

24 mei 2022

Inza ke

PROCESADVIES

zaaknr

11018028

1

INLEIDING

1 1

In haar onderzoeksrapport van 29 oktober 2021 heeft de Autoriteit persoonsgegevens
AP

schadevergoeding o g v

AVG

vastgesteld dat de Belastingdienst verschillende bepalingen van de Algemene
AVG

verordening gegevensbescherming

heeft overtreden door persoonsgegevens

betreffende belastingplichtigen te verwerken in het systeem dat ward aangeduid als de

afgekort FSV4 Op basis van de bevindingen in dit

Frauds Signalering Voorziening

rapport heeft AP vervolgens aan de Belastingdienst zes boetes opgelegd van in totaal
€3 700 000

1 2

Deze notitie gaat in op de vraag in hoeverre de Belastingdienst of het Ministerie van
Financien juridisch gehouden zijn om degenen die in FSV stonden geregistreerd

die niet aantoonbaar daarvan nadelige gevolgen hebben ondervonden

geldelijke tegemoetkoming te bieden wegens de overtredingen
deze notitie in welke gevallen

en tot welk

maar

enigerlei

In dat kader bespreekt

bedrag volgens recente rechtspraak een

schadevergoeding moest worden uitbetaald voor schade die betrokkenen hebben
geleden ais gevolg van overtredingen van de AVG

Dit om antwoord te geven op de

volgende vragen
•

Wat zijn met betrekking tot de registratie in FSV de relevante criteria om te
beoordelen of iemand recht heeft op een vergoeding van immateriele schade
art

6 106

eerste lid

onderdeel b

BW

en

deze immateriele schade niet

aangetoond wordt of kan worden
In hoeverre kan hierbij

in relatie tot de FSV registratie

concreet worden

aangegeven wanneer er sprake is van een zodanige aard

overtreding

van

en

ernst van de

de AVG dat de nadelige gevolgen hiervan voor

Onderzoeksrapport Belastingdienst Verwerkingen van persoonsgegevens In de Fraude Signalering
Voorziening FSV z2020 04615 oktober 2021
AP Boetebesluit Belastingdienst FSV 7 april 2022
AP

2

Peis Rijcken

1221154

Droogleever Fortuijn

NV

I

Postbus 11756

I

2502 AT Den

Haag

I

51 70 515 5000

I

pelsrijcken nl

00003

2 13

belanghebbende zozeer voor de hand liggen dat een aantasting in zijn
persoon kan worden aangenomen

•

En in hoeverre is bij de beantwoording van de vorige vraag relevant

of er op basis van de registratie een additioneie handeling is verricht of

besiissing is genomen

waarvan

aannemeiijk is dat die nadeiige gevoigen kan

hebben gehad
of er gegevens zijn verstrekt aan andere organisaties

dat de redenen voor

gevallen
1 3

en

gevoigen van de FSV registratie in een groot aantal

niet meer of niet meer volledig zijn te achterhalen

Om deze vragen te beantwoorden wordt in deze notitie eerst ingegaan op de

rechtspraak waarin de rechter heeft beoordeeld wanneer en tot welk bedrag er
vanwege een overtreding van de AVG schadevergoeding moest worden betaald

2
van

Vervolgens worden daaruit de relevante criteria afgeleid par 3
deze criteria de onderscheiden vragen worden beantwoord

waarna

par 4

2

RECHTSPRAAK

2 1

Op 1 april 2020 heeft de Afdeling bestuursrecht van de Raad van State
geoordeeld

par

op basis

WANNEER EN TOT WELK BEDRAG SCHADEVERGOEDING

over de

ABRvS

wijze waarop moet worden bepaald wat de geleden immateriele

schade is die voor vergoeding in aanmerking komt

De Afdeling zoekt aansluiting

bij

het civiele schadevergoedingsrecht en verwijst daartoe naar enkele arresten van de

Hoge Raad
2019

2 2

te weten HR 15 maart 2019

ECLI NL HR 2019 376

ECLI NL 2019 793 en HR 19 juli 2019

E67

HR 28 mei

ECLI NL HR 2019 1278

De Afdeling stelt vervolgens vast dat de enkele schending van een fundamenteel recht

onvoldoende is om aan te nemen dat er sprake is van schade

En dat

als

uitgangspunt degene die de schade heeft geleden is gehouden dat met concrete
gegevens te onderbouwen

Dat is echter anders

indien de aard en de ernst van de normschending meebrengen dat de in dit
verband relevante nadeiige gevoigen daarvan voor de benadeelde zo voor de

hand liggen

dat een aantasting in de persoon kan worden aangenomen

ABRvS 1 april 2020

ECLI NL RVS 2020 898 {Pieter Baan Centrum

overw

32

2 3

Van een situatie waarin de nadeiige gevoigen

bescherming persoonsgegevens]
kan worden aangenomen

was

[van een overtreding van de Wet

zo voor de hand

liggen dat de aantasting in persoon

volgens de Afdeling sprake in het geval waarin een

rapportage met bijzonder gevoelige gegevens

nl

van

psychologische en

Landsadvocaat

1221154

00003

3 13

psychiatrische onderdelen van Pro Justitia rapportages

ten onrechte was verstrekt in

het kader van een tegen de gedupeerde gerichte klachtprocedure

2 4

Voor het bepalen van de ernst van de aantasting c q

inbreuk kende de Afdeling

betekenis toe aan de omstandigheid dat de desbetreffende gegevens bij een klein

groepje professionals terecht was gekomen die uit hoofde van hun functie een
geheimhoudingspiicht hadden

aismede dat de inbreuk binnen een week was

beeindigd Op basis van een en ander kwam de Afdeling tot het oordeel dat een
schadevergoedingsbedrag van € 500 moest worden betaaid aan de gedupeerde
2 5

In een andere uitspraak van dezelfde datum oordeelde de Afdeling dat er geen sprake
was van een

geval waarin de schade zo voor de hand ligt dat die niet met concrete

^
Het ging hier om het onrechtmatig
gegevens behoefde te worden onderbouwd

noemen van een naam en

woonplaats

van

betrokkene c q

gedupeerde

de vraag van een andere gemeente in het kader van Wob verzoeken
was de

schade niet met concrete gegevens onderbouwd

in reactie op

In deze zaak

En dus werd in deze zaak

geen schadevergoeding toegekend

ABRvS 1 april 2020

2 6

ECU NL RVS 2020 899 [Deventer

In de lagere rechtspraak over overtredingen van de Wbp en de AVG is de door de

Hoge Raad en de Afdeling geformuleerde regel verschillende keren toegepast

•

Rechtbank Amsterdam 2 September 2019

ECU NL REAMS 2019 6490 {UWV

Deze uitspraak dateert van voor de bovengenoemde uitspraak van de Afdeling

Echter omdat zowel de rechtbank als de Afdeling uitgaan van het EBI arrest
is deze wel relevant

In de procedure had UWV per ongeluk

gezondheidsgegevens

nl

gegevens betreffende langdurige

arbeidsongeschiktheid als gevolg van een burn out verstrekt aan de nieuwe
werkgever van betrokkene
geleden

—

d w z

De rechtbank gaat ervan ult dat er schade Is

dat de nadelige gevolgen voor de hand liggen

—

en

kent bij

de begroting daarvan enerzijds eraan betekenis toe dat het verlies van
controle over de persoonsgegevens [

] blijvend is

en

anderzijds dat

uitsluitend medewerkers van de werkgever daarvan kennis hebben genomen
en

verder dat dit geen gevolgen heeft gehad voor haar [d w z de

betrokkene s] economische of maatschappelljke positie
van

terwiji de als gevolg

de inbreuk opgetreden angst en stress in tijd beperkt is geweest

De

rechtbank komt dan tot een schadevergoeding van € 250

^

Op dezelfde datum kwam de Afdeling met nog twee uitspraken over schadevergoeding vanwege een

overtreding van de AVG Echter In deze uitspraken oordeelde de Afdeling dat er geen sprake was van een
onrechtmatige verwerking zodat schadevergoeding niet aan de orde was ABRvS 1 april 2020
ECLI NL RV5 2020 900 Sorse e
ABRvS 1 april 2020 ECLI NL RVS 2020 901 {Harderwijk

Landsadvocaat

1221154

00003

4 13

Rechtbank Noord Nederland 15 januari 2020

ECLI NL RBNNE 2020 247

{Gronings Stadsbiog

Ook deze uitspraak dateeit van voor de uitspraak van

de Afdeling

daarop wel aan

maar sluit

onrechtmatige bekendmaking

In de procedure ging het om een

aan twee

personen van persoonsgegevens te

weten een BRP uittreksel met adresgegevens van de betrokkene

De

rechtbank overweegt dat betrokkene niet duidelijk heeft gemaakt wat de

negatieve gevolgen waren van de AVG inbreuk
de AVG ruim moet worden uitgeiegd
de hand iiggend
ervaren
van €

dat het schadebegrip in

De rechtbank acht het aannemelijk

voor

dat betrokkene als gevoig van het negatieve effecten heeft

bijvoorbeeid angst en stress

en

komt tot een schadevergoeding

250

Rechtbank Noord Nederiand 12 januari 2021
Deze procedure betrof de

{Oldambt
e

maar

maiiadres

teiefoonnummer en BSN

ECLI NL RBNNE 2021 106

herhaalde

onrechtmatige pubiicatie van

nummer op

de gemeenteiijke website

Nadat dit bekend werd heeft de gemeente het daardoor ontstane datalek snei

gedicht

Er was niet gebieken dat het dataiek concrete nadelige gevoigen had

In zijn beoordeling kent de kantonrechter er voorai betekenis aan toe dat het

gaat om

naar

nummer

hun aard gevoelige gegevens

zeker waar het betreft het BSN

Hij komt tot een schadevergoeding € 500

Rechtbank Midden Nederiand 4 mei 2021
Sodale verzekeringsbank

ECLI NL RBMNE 2021 1865

De Sociaie verzekeringsbank handeide in strijd

met de AVG door de Beiastingdienst ten onrechte een zgn

startbericht te

verstrekken met daarin het burgerservicenummer de geboortedatum en het
wooniand van een
waren

pasgeboren kind

De aard en de ernst van de privacyinbreuk

voigens de rechtbank in dit gevai niet zodanig dat de nadelige gevoigen

zo voor de

hand iiggen dat een aantasting in de persoon kan worden

aangenomen

De aigemene vrees voor identiteitsfraude was

hoewei

voorsteibaar onvoidoende voor een veroordeiing in immaterieie schade

geen

schadevergoeding toegekend
Rechtbank Overijssei 31 mei 2021

ECLI NL RBOVE 2021 2264

A me o

De

gemeente Aimelo verwerkte ten onrechte persoonsgegevens betreffende een
kind en zijn wetteiijk vertegenwoordigster

De rechtbank overweegt dat het

uitgangspunt is dat eiseres de door haar gesteide schade met concrete
gegevens moet onderbouwen

Vanwege het ontbreken van concrete gegevens

wordt niet de gevorderde schadevergoeding van €1500 toegekend

maar wel

tweemaai een bedrag € 125 voor de wetteiijk vertegenwoordigster

respectievelijk voor het kind
•

Rechtbank Rotterdam 12 juli 2021

ECU NL RBROT 2021 6822

Rotterdam

In deze zaak betrof de overtreding het gedurende ongeveer tien jaar met

Landsadvocaat

1221154

00003

5 13

meerdere personen en instanties onrechtmatig delen van medische gegevens
uit het dossier van de betrokkene

Afdeling in de Pieter Baan zaak
verwerking

een

bedrag

enkelvoudige kamer
schadevergoeding

van €

Onder verwijzing naar de uitspraak van de

waarin voor een kortdurende onrechtmatige

500 werd toegekend

in een betrekkelijk korte uitspraak

van €

4 bidz

tot een

2500

Rechtbank Rotterdam 25 februari 2022

Zuidplaspoider

komt de rechtbank

ECLI NL RBROT 2022 1420

Een gebiedsontwikkelingsmaatschappij stuurt perongeluk

1100 personen met belangstelling voor een koopwoning een e mailbericht met
in de bijiage een MS Excel bestand met de persoonsgegevens van deze
Het bestand bevat behalve NAWT gegevens ook financiele

personen

gegevens zoals de gewenste koopsom

het maximaal te lenen bedrag

jaarinkomen en eigen middelen die de kandidaat koper wil inbrengen

De

rechtbank overweegt dat het gaat om gevoelige financiele gegevens

maar

geen bijzondere gegevens

zijn

maar

i d z v

art

9 AVG

en

dat er risico s op ID fraude

ook dat de gegevens niet openbaar zijn gemaakt dat het een

menselijke fout betrof en dat de gebiedsontwikkelingsmaatschappij direct het
bericht heeft ingetrokken

melding deed bij AP

en

250 toe

2 7

aile 1100 betrokkenen meteen heeft gei nformeerd

De kantonrechter wijst een schadevergoeding van €

^

Van belang daarbij is nog dat de Hoge Raad

schadevergoeding

waar het

gaat om de toekenning van

niet zonder meer veronderstelt dat er nadelige gevolgen zijn

en

nog wel verlangt dat er een zekere mate van zekerheid is dat daarvan inderdaad in
een

specifiek geval sprake is

De aard en de ernst van de normschending kunnen met

zich meebrengen dat de in dit verband relevante nadelige gevolgen zo voor de hand

liggen dat een aantasting in de persoon kan worden aangenomen
moeten die nadelige gevolgen

Maar dan nog

zegt de Hoge Raad op enigerlei wijze kunnen worden

vastgesteld
Voor zover het oordeel van het Hof aldus moet worden begrepen dat de aard
en

de ernst van de normschending meebrengen dat de nadelige gevolgen

daarvan voor de benadeelde partijen zo voor de hand liggen dat een

aantasting in de persoon met betrekking tot aile benadeelde partijen kan
worden aangenomen zonder eniqe nadere vaststelling met betrekking tot de

gevolgen die de normschending voor ieder van deze benadeelde partijen
heeft gehad geeft dat oordeel blljk van een onjuiste rechtsopvatting althans
Is dat oordeel niet begrijpelijk In dat verband is van belang dat niet is
ultgesloten dat een inbraak in een woning en daarmee een Inbreuk op het

“I

In Gerechtshof Arnhem Leeuwarden 6 april2021 ECLI NL GHARL 2021 3206 werd een vergoeding van €
5000 toegekend voor schade geleden als gevolg van overtreding van de AVG
In deze uitspraak werd een

schadevergoeding van C 5000 toegekend aan een GZ psycholoog van wie de persoonsgegevens gedurende
iangere tijd onrechtmatig waren openbaar waren gemaakt op de website zwartelijstenartsen ni De
reievantie van deze uitspraak is gering omdat deze overtreding is niet gelijk te stelien met de door AP
vastgesteide overtredingen in verband met FSV registraties

Landsadvocaat

1221154

00003

6 13

recht op eerbiediging van de privesfeer

voor

de bewoner van die woning

dermate ingrijpende gevoigen heeft dat zij grand kan bieden voor bet
aannemen van een

aantasting in de persoon ook als die gevoigen niet als

geestelijk letsel zijn aan te merken

Daarvoor is dan wel vereist dat

vaststellinaen omtrent die gevoigen

kunnen

worden gedaan

[onderstreping toegevoegd]
HRlSoktober 2019

2 8

Het is

ECLI NL HR 2019 1465

overw

2 4 2

gelet op de beoogde aansluiting met het civiel schadevergoedingsrecht

niet

heel aannemelijk dat de Afdeling in Pieter Baan Centrum heeft bedoeld hiervan af te

wijken

De Afdeling betrekt het door de Hoge Raad gehanteerde «kunnen worden

vastgesteld criterium» weliswaar niet expliciet bij haar beoordeling of de betrokkene
recht heeft op toekenning van een vergoeding voor de door hem geleden schade

maar

dat was in deze zaak wellicht niet nodig omdat de rechtbank ai had vastgesteid dat de
eiser de schending van zijn privacy heeft ervaren als naar en nadelig

3

DE CRITERIA VOOR BEPALING VAN SCHADEVERGOEDING

3 1

Een aantasting in de persoon kan

^

aldus de Afdeling in Pieter Baan Centrum

worden

de schade behoeft dan dus niet met concrete gegevens te worden

aangenomen

en

onderbouwd

als de nadelige gevoigen voor de betrokkene in voldoende mate voor de

hand liggen

Of daarvan sprake is wordt beoordeeld aan de hand van de aard duur en

ernst van de overtreding

Daarbij wordt betekenis toegekend aan verschillende elkaar

deels overlappende criteria

zijnde de gevoeligheid van de gegevens de gevoigen van

de overtreding en dan vooral het aantal personen of instanties dat ten onrechte heeft

kennisgenomen van de persoonsgegevens

en

hoelang de overtreding heeft geduurd

In het navolgende wordt een en ander uitgewerkt aan de hand van de in het

voorgaande besproken twee uitspraken van de Afdeling {Pieter Baan Centrum en
Deventer

en

de zeven uitspraken van lagere rechters {UWV

Oldambt Sociale verzekeringsbank Almeio

Gronings Stadsbiog

Rotterdam en Zuidpiaspoider

De gevoeligheid van de gegevens

3 2

Hoe gevoeliger de gegevens des te eerder wordt aangenomen dat de nadelige

gevoigen voor de hand liggen en des te hoger de schadevergoeding
Centrum ging het om

bijzonder gevoelige gegevens

psychiatrische delen uit ProJustitia rapportages
gegevens

en

nl

In Pieter Baan

psychologische en

In UWV en Rotterdam om medische

in Oidambt om BSN en in Zuidpiaspoider om gevoelige financiele

gegevens In deze vier zaken werd uiteindelijk aangenomen dat de schade voor de
hand ligt

5

Rechtbank Gelderland 19 december 2018

ECLI NL RBGEL 201S 5551

overw

6

Landsadvocaat

1221154

00003

7 13

3 3

In Almelo ging het om jeugdhulpdossiers

Uit de uitspraak blijkt niet of daarin

bijzondere gegevens of anderszins gevoelige gegevens zijn vermeld
voor de

Maar dit ligt wel

hand omdat een jeugdhulpdossier alleen wordt aangemaakt als er

vermoedens zijn dat het met het kind niet goed gaat wat doorgaans vereist dat

gegevens worden vastgelegd betreffende de fysieke en geestelijke gesteidheid van het
kind en de ouders

In deze zaak werd aangenomen dat schade wel voor de hand ligt

zij het voor een betrekkelijk gering bedrag
3 4

In Deventer ging het om naam en woonplaats

en

het gegeven dat er enkele Wob

verzoeken waren ingediend gegevens die door de rechter niet werden opgevat als erg

gevoelig

In deze zaak werd dan ook niet aangenomen dat schade voor de hand ligt

Dat was anders bij het Gronings Stadsbiog

woonplaats

maar waar

waar het

ging om naam

adres en

niettemin werd aangenomen dat schade wel voor de hand

lag

althans niet met concrete gegevens behoefde te worden aangetoond

3 5

In Sociale verzekeringsbank ging het om startberichten met o a

betreffende geboorteland

gegevens

zie art

BSN en gegevens

De beide gegevens kunnen worden opgevat als gevoelige

25 resp art 46 van de Uitvoeringswet AVG

zaak niet aangenomen dat schade voor de hand ligt

worden gevonden in de overige

Toch werd in deze

De verklaring daarvoor moet

hierna te bespreken criteria ®

De gevolgen van de overtrading

3 6

Voor de gevolgen van de overtreding wordt in de rechtspraak vooral betekenis

toegekend aan het aantal personen of instanties dat ten onrechte heeft
kennisgenomen van de persoonsgegevens en in hoeverre er sprake is van
omstandigheden die de schade beperken Daarbij valt te denken aan de genomen
schadebeperkende maatregelen en aan een geheimhoudingsplicht die rust op de
degenen die ten onrechte kennis hebben genomen van de gegevens
3 7

In Pieter Baan Centrum was van belang dat slechts een

beperkt aantal professionals

op wie een geheimhoudingsplicht rustte ten onrechte kennis heeft genomen van de
gegevens In zowel UWV als Gronings Stadsbiog hadden slechts enkele personen

kennisgenomen van de gegevens

In Oldambt en Zuidptaspoider werd betekenis

toegekend aan de schadebeperkende maatregelen die waren genomen
waren

deze omstandigheden c q

schadebeperkende maatregelen aanleiding om uit te

gaan van een lagere schadevergoeding
van

Omgekeerd lijkt in Rotterdam de afwezigheid

dergelijke maatregelen aanleiding te zijn geweest voor de hoger schadevergoeding

die is toegekend

3 8

In deze zaken

maar dit

blijkt niet heel duidelijk uit de uitspraak

In Sociale verzekeringsbank zou een rol kunnen hebben gespeeld dat het oordeel over

de rechtmatigheid van de gegevensverstrekking nogal genuanceerd is

®

Zie randnr

Er is weliswaar

3 8 van deze notitie

Landsadvocaat

1221154

00003

8 13

een

wettelijke grondslag voor de verstrekking

niet proportioneel

maar in casu was

Echter dat oordeel zou in de nabije toekomst als de wettelijke

regeiing wordt aangepast kunnen veranderen
zeer

het gebruik daarvan

Een en ander duidt op zichzelf niet zo

maar veeleer op een

op nadeiige gevolgen

nog niet toereikende regeiing die

mogeiijk gaat worden aangepast
De duur van de overtreding

3 9

Het is aannemeiijk

ook ai biijkt dit niet in alle gevalien heel duidelijk uit de

verschillende uitspraken

dat een langere duur van de overtreding maakt dat eerder

wordt aangenomen dat de schade voor de hand iigt en dus niet behoeft te worden
onderbouwd met concrete gegevens

3 10

Duideiijk is verder dat aan de duur van de overtreding betekenis wordt toegekend bij
het bepaien van de hoogte van de schadevergoeding

In Pieter Baan Centrum

UWV

Oldambten Zuidpiaspolder was de betrekkeiijk korte duur van de overtreding een
reden om de schadevergoeding te matigen

In Rotterdam was de lange duur

uitdrukkeiijk de reden waarom de rechter kwam tot een hogere schade
4

BEANTWOORDING VAN DE VRAGEN

Wat zi]‘n met betrekking tot de registratie in FSV de relevante criteria om te

beoordelen of iemand recht heeft op een vergoeding van immateriele schade
art

6 106 eerste lid onderdeel b BW

en

deze immateriele schade niet

aangetoond wordt of kan worden
En

in hoeverre kan

hierbij

aangegeven wanneer er

in relatie tot de FSV

registratie

sprake is van een zodanige

aard

concreet worden

en

ernst

van

de

overtreding van de AVG dat de nadeiige gevolgen hiervan voor
belanghebbende zozeer voor de hand liggen dat een aantasting in zijn
persoon

4 1

kan worden aangenomen

De beide vragen worden tezamen beantwoord aan de hand van de in de vorige

paragraaf besproken criteria gevoeiigheid gevoigen en duur van de overtreding
aan

versiag doet van haar onderzoek
4 2

en

de hand van de feiten zoais die zijn gedocumenteerd in het rapport waarin AP
het onderzoeksrapport

Daarbij wordt aangetekend dat deze criteria zijn afgeieid uit een betrekkeiijk beperkt
aantai

uitspraken

waarvan

het merendeei is gedaan door iagere rechters in

^
enkelvoudige kamer En ook dat in aile uitspraken veel betekenis werd toegekend aan

de feitelijke omstandigheden van het specifieke
zoverre

aan

de rechter voorgelegde gevai

In

past dus behoedzaamheid bij het toepassen van deze criteria in andere

specifieke individuele gevaiien
^

De uitspraken in respectievelijk UWV Oldambt en Zuidpiaspolder zijn gedaan door de kantonrechter die in
Gronings Stadsbiog Socials verzekeringsbank Almelo Rotterdam in een enkelvoudige kamer

Landsadvocaat

1221154

00003

9 13

4 3

Over het onderzoeksrapport van AP kan worden aangetekend dat daarin geen

individuele gevallen zijn beoordeeld

Om deze reden kunnen op basis daarvan niet

zonder nader feitenonderzoek conclusies worden getrokken over spedfieke individuele

gevallen
De gevoeligheid van de gegevens in FSV

4 4

Waar het gaat om de gevoeligheid van de gegevens blijkt uit het AP

rapport dat de

Belastingdienst in FSV medische gegevens verwerkte en soms ook gegevens
betreffende nationaliteit alsmede gegevens betreffende vastgestelde strafbare feiten ®
Deze gegevens kwalificeren als bijzondere gegevens en strafrechtelijke gegevens

resp art 9

4 5

eerste lid

In de rechtspraak

meer

®

in het bijzonder in Pieter Baan Centrum

waarschijnlijk ook A me o
nemen

10 AVG

en art

was

dit een reden

Rotterdam en

of een van de redenen

om aan

te

dat de schade voor de hand ligt en daarom niet met concrete gegevens behoeft

te worden onderbouwd

4 6

Aannemelijk is dat dit voor FSV niet anders is

althans voor zover het gaat om

individuele belastingplichtigen waarvan vaststaat dat dergeiijke gevoelige en of

bijzondere gegevens inderdaad door de Belastingdienst werden vastgelegd en
verwerkt Voor deze belastingplichtigen kan

op basis van deze rechtspraak worden

aangenomen dat dit een van de factoren is die eraan bijdraagt dat de rechter als hem
een

geval wordt voorgelegd

voor de

tot het oordeel kan komen dat de nadelige gevolgen zo

hand liggen dat deze niet met concrete gegevens behoeven te worden

onderbouwd

De gevolgen van registratie in FSV

4 7

Waar het gaat om de gevolgen van de overtreding

blijkt uit het AP rapport dat

verschillende onderdelen van de Belastingdienst de in FSV vastgelegde gegevens

gebruikteOj

^o

en

ook dat soms personen die daartoe niet geautoriseerd waren toegang

konden hebben tot de gegevens

Of de gegevens in FSV ook konden worden gebruikt

door andere instanties dan de Belastingdienst maakt het onderzoeksrapport niet

duidelijk

i2

Onderzoeksrapport

par

3 3 4 3 3 5 en 4 1 2

Anders dan bij Otdambt leidt de verwerking van BSN in de context van FSV niet tot extra nadelige gevoigen
aanieiding te geven De Beiastingdienst gebruikt sowieso BSN en dat FSV onrechtmatig is geoordeeid leidt
er niet toe dat BSN in handen van onbevoegden of kwaadwiiiigen is gevaiien
Er zijn door FSV geen extra
risico s op ID fraude
10

Onderzoeksrapport

11

Onderzoeksrapport par 3 11
Van een beperkt deei van de in FSV geregistreerde belastingpiichtigen zijn mogeiijk gegevens verstrekt aan
uitvoeringsorganisaties Er wordt onderzocht in hoeverre dit inderdaad is gebeurd en ais dat het gevai
biijkt te zijn in hoeverre er dan door deze uitvoeringsorganisaties gevoig aan is gegeven

12

par

3 4 1

4 3 2

Landsadvocaat

1221154

00003

10 13

4 8

Uit het onderzoeksrapport blijkt ook dat het

volgens AP

medewerkers van de Belastingdienst FSV opvatten als
fraudeurs

met als gevolg stigmatisering d w z

niet ondenkbaar was dat

een

database met

potentiele

iemand ten onrechte aanmerken als

fraudeur

Daarnaast kon registratie in FSV aanleiding zijn voor intensief of verscherpt

toezicht

waarbij belastingplichtigen frequenter worden onderworpen aan vragen

verzoeken om informatie en bewijslevering i^

4 9

In de besproken

rechtspraak wordt de mogelijkheid van stigmatisering en intensiever

toezicht niet expiiciet in de beoordeiing betrokken

woorden biijkt uit de uitspraak

En hoewel dat niet met zoveel

iijken dit soort nadelige gevolgen wei een roi te

kunnen hebben gespeeid in Rotterdam In die zaak ging het evenais bij FSV

om

het

gedurende iange tijd bewaren van gegevens waarvan meerdere personen en of
instances kennis hebben kunnen nemen zonder dat zij daartoe gerechtigd waren

FSV iijken de nadelige gevoigen

volgens het onderzoeksrapport

Bij

in voorkomend geval

ten minste even ernstig te kunnen zijn geweest

4 10

Echter ook hier kunnen op basis van het onderzoeksrapport zonder nader
feitenonderzoek waarschijnlijk geen uitspraken worden gedaan over specifieke
individuele gevallen

Er was

biijkt uit het rapport

voigens het onderzoeksrapport kon
toezicht

en zo een

aanvraag

van

afgewezen
4 11

een

risico op stigmatisering

[e]en registratie in FSV [

en

] leiden tot intensief

intensiever toezicht [kon] tot gevoig hebben dat de aangifle of

de toesiag ten nadeie van de persoon werd gecorrigeerd of geheel werd

i ^

Of daarvan in een specifiek individueel geval inderdaad sprake was

onderzoeksrapport
wei aanneemt

biijkt niet uit het

Het is voorstelbaar is dat de rechter dit in zo een specifiek geval

lets dergelijks deed de voorzieningenrechter in de SyRI zaak In deze

zaak ging het erom dat een zgn

risicomelding gedurende twee jaar kon worden

opgeslagen en ten hoogste twintig maanden kon worden gebruikt

Daarover oordeelde

de voorzieningenrechter dat het niet afdoet aan het aanmerkelijk effect op het

priveleven van de betrokkene
[d]at een risicomelding niet steeds tot verder onderzoek hoeft te leiden

bestuursrechtelijke of strafrechtelijke

tot een

of

sanctie en ook niet als enige

basis voor een handhavingsbesluit mag worden gebruikt
Rechtbank Den Haag 5 februari 2020
overw

4 12

ECLI NL RBDHA 2020 865 {SyRI

6 59

In de SyRI zaak werd de registratie op zichzelf al opgevat als lets met een

aanmerkelijk effect op het priveleven van de betrokkene
te impliceren

1^

wat een nadelig gevolg lijkt

Daarbij moet dan wei worden opgemerkt dat de Hoge Raad

Onderzoeksrapport
Onderzoeksrapport

par

3 7

par

3 7

Kamerstukken II 2019 20

31066

nr

681

p

in het

4

Landsadvocaat

1221154

00003

11 13

arrest besproken in de alinea met randnummers 0 2 8

schadevergoeding vereist dat de nadelige gevolgen

voor de

kunnen

toekenning van

warden vastgesteld en

dus niet zander meet warden verondersteld

De duur van de registratie in FSV

4 13

In haar anderzeeksrappart heeft AP vastgesteld dat voor de gegevens in FSV een

bewaartermijn van zeven jaar goid

4 14

En dat de

Beiastingdienst zich niet hieid aan deze

bewaartermijn

Voigens AP duurde de overtrading van 4 november 2013 tot en met 27

februari 2020

dat wil zeggen ruim zes jaar ^^

Uitgaand van Rotterdam kan die iangere duur worden opgevat ais een aanwijzing dat
de schade voor de hand iigt en dus niet behoeft te worden onderbouwd met concrete

gegevens

In eik gevai is de iangere duur van de overtrading aanieiding voor een

hogere schadevergoeding

In Rotterdam ging de rechter

onder verwijzing naar Pieter

Baan Centrum maar verder zander uitvoerige nadere onderbouwing
voor een

4 15

uit van €2500

overtrading die tien jaar duurde

Resumerend

Waar het gaat om de toekenning van schadevergoeding moeten de

nadeiige gevolgen kunnen worden vastgesteld en worden dus niet zander meer
verondersteld

gevolgen

Uit de lagere rechtspraak blijkt dat voor de beoordeiing of de nadelige

zozeer voor

de hand liggen dat deze niet met concrete gegevens behoeven

te worden aangetoond

betekenis toekomt aan

de gevoeligheid van de gegevens

meer in

het bijzonder de omstandigheid dat

het gaat om bijzondere of strafrechtelijke gegevens

hoe gevoeliger de

gegevens des te eerder wordt aangenomen dat de nadelige gevolgen voor de
hand liggen en des te hoger de schadevergoeding

•

de gevolgen van de overtreding voor de belastingplichtige

waaronder de

gevolgen van de verstrekking van de gegevens aan andere instanties hoe
ernstiger de gevolgen des te eerder wordt aangenomen dat de gevolgen voor
de hand liggen en des te hoger de schadevergoeding

•

de duur van de overtreding

hoe langer de duur van de overtreding des te

eerder wordt aangenomen dat de gevolgen voor de hand liggen en des te

hoger de schadevergoeding
4 16

Voor die belastingplichtigen ten aanzien waarvan de nadelige gevolgen kunnen worden

vastgesteld en of ten aanzien van wie duidelijk is dat tot in een bepaalde mate is
voldaan aan de in de vorige alinea genoemde drie criteria

kan worden aangenomen

dat de nadelige gevolgen voor de hand liggen en niet met concrete gegevens

Onderzoeksrapport

par

3 1 4

3 5 en 4 5 2

Landsadvocaat

1221154

00003

12 13

behoeven te worden onderbouwd

Voor schadevergoeding komen dan in ieder geval de

belastingpMchtigen in aanmerking van wie gedurende langere tijd medische gegevens
of strafrechtelijk gegevens zijn in FSV geregistreerd

en

het onderzoeksrapport genoemde nadelige gevoigen

of die zijn geraakt door de in

m n

stigmatisering

geintensiveerd toezicht
4 17

Om te bepalen of een belastingpiichtige aanspraak maakt op vergoeding van de

schade die is geieden ais gevoig van de registratie in FSV is dus een individueie

beoordeiing vereist

Er meet daarbij in kaart w orden gebracht in hoeverre deze

registratie betrekking had op bijzondere of strafrechtelijke gegevens

belastingpiichtige daarvan nadelige gevoigen
toezicht

heeft kunnen ondervinden

en

m n

in hoeverre de

stigmatisering geintensiveerd

hoe iang de gegevens vi aren geregistreerd

In hoeverre is relevant of er op basis van de registratie een additionele

handeling is verricht of beslissing is genomen

waarvan

aannemelijk is dat die

nadelige gevoigen kan hebben gehad
4 18

Het verrichten van een additioneie handeiing of het nemen van een besiissing kan
reievant zijn bij het beoordeien van de gevoigen van de FSV registratie voor de

belastingpiichtige Onduidelijk is of de in het onderzoeksrapport benoemde nadelige
gevoigen

d w z

stigmatisering geintensiveerd toezicht zich ook kunnen hebben

voorgedaan zonder zo een additionele handeling of beslissing

Het lijkt vooralsnog niet

uitgesloten dat daarvan ook sprake kan zijn zonder zo een additionele handeling of
beslissing

In zoverre is zo een additionele handeling of beslissing dus niet per se in

alle gevallen relevant

In hoeverre is relevant of er gegevens zijn verstrekt aan andere organisaties

4 19

In het licht van de door AP vastgestelde mogelijkheid van nadelige gevoigen

stigmatisering geintensiveerd toezicht

m n

is niet noodzakelijk relevant of de

Belastingdienst de gegevens aan andere organisaties heeft verstrekt Ook zonder
verstrekking aan andere organisaties kunnen er volgens AP serieuze nadelige gevoigen
zijn
4 20

Ais de gegevens aan andere organisaties zijn verstrekt
ervan

draagt dat er wel aan bij dat

wordt uitgegaan dat de door de overtreding geieden schade voor de hand ligt

althans aanleiding is voor toekenning van een hogere vergoeding Aldus blijkt uit
Pieter Baan Centrum

UWV Oldambten Rotterdam

In hoeverre is relevant dat de redenen voor

en

gevoigen van

de FSV

registratie in een groot aantal gevallen niet meer of niet meer volledig zijn te
achterfialen

Landsadvocaat

1221154

00003

13 13

4 21

De redenen waarom de gegevens zijn geregistreerd in FSV lijken

bevindingen van AP op zichzelf niet relevant

gelet op de

AP heeft vastgesteld dat de

Belastingdienst door registratie in FSV verschillende bepalingen uit de AVG heeft
overtreden

en

ondervonden

dat belastingplichtigen daardoor mogelijk nadelige gevolgen hebben
De redenen waarom de gegevens werden geregistreerd doen daaraan

niet af

4 22

De gevolgen van de registratie in FSV zijn
en

de duur van de registratie

achterhalen

gevolgen

is denkbaar dat de rechter

waren en

evenals in SyRI aanneemt dat er nadelige

niet verlangt dat deze met concrete gegevens wordt onderbouwd

Voor de toekenning van schadevergoeding

enigerlei

evenals de gevoeligheid van de gegevens

relevant Als de gevolgen niet meer volledig zijn te

blijft wel nodig dat de nadelige gevolgen op

wijze kunnen worden vastgesteld

Landsadvocaat

1221154

00003