Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

32 013

Toekomst financiële sector

Nr. 214

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 juni 2019
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft
toegezegd uw Kamer te informeren over de mogelijkheden voor verbetering van de dienstverlening ten aanzien van bankieren op Bonaire, Saba
en Sint Eustatius (BES-eilanden).1 Als achtergrond bied ik uw Kamer de
samenvatting2 aan van het rapport van PricewaterhouseCoopers (PwC)
dat het resultaat is van het onderzoek naar de mogelijkheden om een
minimumaanbod aan bancaire diensten op de BES-eilanden te
waarborgen en tegelijk het toezicht te versterken. Dit rapport biedt nuttige
inzichten waarover ik met lokale partijen in gesprek ga. Het doel van deze
gesprekken en eerder genomen maatregelen is het borgen van goede en
toegankelijke financiële dienstverlening op de BES-eilanden. Omdat dit de
economische groei en de werkgelegenheid op de eilanden stimuleert en
nadrukkelijk ook omdat het positieve effecten heeft op de sociale
ontwikkeling en de zelfontplooiing van de inwoners van de eilanden.
Bancaire diensten, betalingsverkeer en toezicht
Het functioneren van de bancaire dienstverlening, het betalingsverkeer en
het prudentieel toezicht op de BES is al langer een punt van aandacht.3
In de eerste plaats staat de continuïteit van de bancaire dienstverlening op
de BES door de beperkte schaal en het insulaire karakter onder druk.
Banken hebben moeite hun dienstverlening winstgevend aan te bieden.
Dit geldt in het bijzonder voor Sint Eustatius en Saba: op die eilanden is

1

Toezegging gedaan tijdens Algemeen overleg Sint Eustatius van 27 september 2018
(Kamerstuk 35 000 IV, nr. 27).
2
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
3
Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 3392; Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 3409;
Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 239; Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 3005.

kst-32013-214
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 013, nr. 214

1

per eiland nog maar één bank via een bijkantoor actief.4 Deze situatie
roept de vraag op wat het gewenste minimumniveau is van dienstverlening.
Verder functioneert het elektronisch betalingsverkeer op de BES-eilanden
en tussen de BES en Europees-Nederland slecht. Onder meer doordat de
betaal- en spaarcultuur op de BES sterk gericht is op contant geld en de
innovatie achterblijft, maken ondernemers bijvoorbeeld hoge kosten voor
betalingen aan toeleveranciers buiten de BES en is het voor consumenten
soms moeilijk om toegang te krijgen tot bepaalde financiële diensten of
om internetaankopen te doen. Dit leidt tot klachten, remt de economische
groei op de BES-eilanden en staat aan de sociale ontwikkeling en
zelfontplooiing van de inwoners in de weg.
Een laatste punt van aandacht betreft het toezicht op de banken op de
BES-eilanden. De banken die actief zijn op de BES-eilanden bestaan
vrijwel volledig uit bijkantoren van financiële ondernemingen met zetel op
Curaçao of Sint Maarten. De CBCS is in die gevallen als home toezichthouder verantwoordelijk voor het prudentieel toezicht op die ondernemingen en de bijbehorende bijkantoren op de BES. De Nederlandsche
Bank (DNB) is host toezichthouder met beperkte prudentiële toezichtmogelijkheden. DNB heeft vaker haar zorgen geuit over het functioneren en
de integriteit van de CBCS en krijgt lastig zicht op de prudentiële situatie
op de BES.5
Eerdere maatregelen
De afgelopen jaren zijn reeds verschillende maatregelen getroffen,
waaronder de invoering van het depositogarantiestelsel BES (DGS BES) in
oktober 2017.6 Als een bank met zetel op Curaçao of Sint Maarten faalt,
kan dit gevolgen hebben voor de BES als de betrokken financiële
instelling via een bijkantoor op de BES klanten heeft. Rekeninghouders op
de BES zouden in dat geval ook worden gedupeerd. Het DGS BES
garandeert deposito’s aangehouden bij (bijkantoren van) banken op de
BES, tot een bedrag van $ 10.000 per bank per depositohouder. De aan het
DGS deelnemende banken dragen de kosten van het DGS. Indien nodig
wordt een eventuele uitkering door het Rijk voorgefinancierd.
Verder is per 1 april 2016 in artikel 3:20 van de Wet financiële markten BES
geëxpliciteerd dat DNB op grond van de Wfm BES bevoegd is om ten
aanzien van buiten de BES-eilanden gelegen hoofdkantoren (zetels)
informatie op te vragen. DNB is daardoor niet altijd volledig afhankelijk
van informatie die beschikbaar wordt gemaakt door de home
toezichthouder.
Tot slot is de afgelopen jaren samen met DNB aangedrongen op structurele verbeteringen in de governance en werkwijze van de CBCS, zodat
op de middellange termijn de kwaliteit van het prudentieel toezicht door
de CBCS op de BES verbetert.

4

Op Bonaire zijn volgens het Register financiële markten BES van DNB op dit moment één bank
(MCB) en vijf bijkantoren gevestigd. Op Saba sloot het bijkantoor van Windward Islands Bank
(WIB) eind 2016 haar deuren en is alleen nog de Royal Bank of Canada (RBC) actief.
Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 3559.
5
DNB, Staat van het Toezicht 2015, p. 41; Toezicht Vooruitblik 2017, p.39; Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 239; Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 3005.
6
Besluit van 22 september 2017 tot wijziging van het Besluit financiële markten BES in verband
met de invoering van het depositogarantiestelsel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 013, nr. 214

2

Onderzoek: scenario’s voor duurzaam aanbod en versterkt
toezicht
Ondanks de reeds getroffen maatregelen laat de huidige markt van
bancaire en betaaldienstverlening geen duurzaam beeld zien en baart het
prudentieel toezicht zorgen.7 Daarom heeft PwC eind 2017 de opdracht
gekregen om te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om een
minimumaanbod aan bancaire dienstverlening op de BES-eilanden te
waarborgen en tegelijkertijd het toezicht te versterken. Het minimumaanbod bestaat uit het kunnen openen en aanhouden van een betaal- en
spaarrekening inclusief de toegang tot internationaal betalingsverkeer, het
kunnen afsluiten van leningen en hypotheken, het kunnen opnemen en
storten van contant geld en online kunnen bankieren.
PwC heeft verschillende scenario’s onderzocht op haalbaarheid, kosten en
risico’s, waaronder het invoeren van een zogenoemde «zeteleis» voor
aanbieders van bancaire diensten op de BES. Daarbij wordt het voor deze
partijen verplicht een statutaire zetel te hebben op de BES-eilanden, met
als gevolg dat zij onder direct toezicht van DNB zouden komen te staan.
Bijkantoren zouden in dat scenario moeten verzelfstandigen met een
eigen bestuur en eigen kapitaal. Dit zou kunnen leiden tot extra lasten
waardoor het te behalen rendement voor banken op de BES verder onder
druk komt te staan. Een eenzijdige invoering van een zeteleis, zonder een
verbetering van het aanbod, lijkt daarmee niet opportuun.
PwC heeft ook andere instrumenten onderzocht die de Nederlandse
overheid kan inzetten om het minimumaanbod duurzaam te garanderen,
al dan niet naast versterkt toezicht door een zeteleis. Hiertoe behoren het
financieel faciliteren door bijvoorbeeld een subsidie of concessie, het van
overheidswege zelf leveren van het minimumaanbod aan bankdiensten en
het zoveel mogelijk digitaal aanbieden hiervan. Het rapport bevat
bedrijfsvertrouwelijke en concurrentiegevoelige informatie en kan daarom
niet in zijn geheel openbaar worden gemaakt. Om u zo goed mogelijk te
informeren, is een samenvatting van het rapport bijgevoegd zonder de
bedrijfsvertrouwelijke en concurrentiegevoelige informatie.
Vervolg
Het PWC-rapport heeft verschillende scenario’s opgeleverd die tot een
verbetering van de bancaire dienstverlening kunnen leiden en tot meer
zekerheid over de stabiliteit van de financiële instellingen op de
BES-eilanden. Tegelijk maakt het onderzoek duidelijk dat het om ingrijpende maatregelen gaat, voor de BES-eilanden, de inwoners en de
dienstverleners. Ik zal de bevindingen daarom bespreken met lokale
partijen. Hierbij betrek ik ook de ontwikkelingen bij de CBCS. De Raad van
Commissarissen van de CBCS heeft mij gemeld dat recent een nieuwe
CBCS-president is voorgedragen die naar verwachting op korte termijn
kan worden benoemd. Hiermee wordt naar mijn verwachting een
belangrijke stap gezet in het verbeteren van het functioneren van de
CBCS, dat uiteindelijk zijn weerslag kan hebben op de kwaliteit van het
prudentieel toezicht op de BES-eilanden.
Een belangrijk aspect in de gesprekken met lokale partijen is het elektronisch betalingsverkeer, omdat juist innovaties en digitale mogelijkheden
kansen biedt voor inwoners om toegang te hebben tot het betalingsverkeer. In de Werkgroep Betalingsverkeer Caribisch-Nederland worden
signalen over het functioneren van het elektronisch betalingsverkeer
besproken. Deze komen vooral van inwoners en ondernemers op de BES
7

Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 3005.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 013, nr. 214

3

en gaan bijvoorbeeld over hoge kosten voor girale transacties, hoge
rentes voor krediet en beperkte mogelijkheden tot online bankieren en
betalen. Voor zover deze signalen niet al door lokale partijen en autoriteiten worden opgepakt, beoordeel ik per geval op welke manier de
overheid een bijdrage kan leveren. Ik werk hierbij nauw samen met lokale
partijen en autoriteiten, met mijn ambtsgenoten van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties en van Economische Zaken en Klimaat en met DNB
en de Autoriteit Financiële Markten. Ik informeer uw Kamer eind dit jaar
over de voortgang.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 013, nr. 214

4