Bijlage 4

Nijmegen, 4 januari 2021

Maatschappelijk Belang

Inhoudsopgave
1

Veiligheid

: Opgave Basisnet Spoor

2

2

Klimaat

: Korte termijn minder CO2-uitstoot atmosfeer

12

3

Transitie

: Waterstof versnelt de duurzaamheidsopgave

18

4

Economie

: Investeren in duurzaam verdienvermogen

28

5

Waarde buis : Waarde buis voor bedrijfsvoering

39

6

What if not

41

7

Conclusies

: Vervoer zonder buis als modaliteit

55

Annex 1 : Referentie alternatief

61

Annex 2 : What if not: vervoer zonder buis uitgewerkt per stof

63

Annex 3 : Samenhang beleidskader Rijk

68

Annex 4 : Buisleiding als veilige modaliteit

69

♥ Buck Consultants International, 2021

1

1

Veiligheid: Opgave Basisnet Spoor

A

Introductie en spoorroutes

B

Programma Basisnet spoor in Balans

C

Opgave Brabantroute

D

Bijdrage van de buisleiding

E

Samenhang met verstedelijking

F

Traject actualisatie risico-contouren Basisnet Spoor

G

Conclusies

♥ Buck Consultants International, 2021

2

A Introductie en spoorroutes


Het vervoer van gevaarlijke stoffen is in Nederland geregeld via het Basisnet Spoor
•
•

Basisnet Spoor heeft als doel te zorgen voor evenwicht tussen vervoer gevaarlijke stoffen, bebouwde omgeving
en veiligheid van mensen die wonen of verblijven nabij infrastructuur waar vervoer gevaarlijke stoffen plaatsvindt
Basisnet Spoor stelt daartoe regels aan het vaststellen en beheersen van de risico's voor het vervoer van
gevaarlijke stoffen (vervoerskant) alsmede aan bouwplannen nabij het spoor (ruimtelijke ontwikkeling)

Spoorroutes


Goederenvervoer per spoor van/naar Rotterdam over de Betuweroute (groene lijn in figuur)
•
•
•

Toeleiding naar Betuweroute voor goederen vervoer als hiertoe ontwikkelde achterlandverbinding
Ter hoogte van Dordrecht komen de stromen vanuit Rotterdam, Vlissingen en Antwerpen bij elkaar
Met de investering in Zuidwestboog bij Meteren, ontstaat er een nieuwe verbindingsboog met twee sporen als
extra verbinding van en naar de Betuweroute (ontlasting Breda en Tilburg)



Goederenvervoer per spoor van Vlissingen naar
Chemelot – zoals de huidige C4-LPG stroom gaat via Vlissingen, Roosendaal, Breda en dan
verder via de Brabantroute (blauwe lijn in figuur)



Noot: een modal shift van de huidige C4-LPG
stroom van spoor naar buisleiding heeft dan
ook geen impact op treinbewegingen bij
Dordrecht/Kijfhoek.

♥ Buck Consultants International, 2021

3

B Programma Basisnet Spoor in Balans
Basisnetspoor in Balans
1

Initiatiefnemer

• Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

2

Beschrijving

• Basisnet heeft tot doelstelling om te komen tot een balans tussen mogelijkheden voorvervoer
gevaarlijke stoffen, ruimte voor bebouwing en veiligheid van mensen die wonen of verblijven nabij
infrastructuur waar het vervoer van gevaarlijke stoffen plaatsvindt
• Het huidige Basisnet spoor biedt een onvoldoende handvatten om hiertoe te komen, daarom is een
traject opgestart om de wetgeving en afspraken tussen Rijk, Gemeenten en
spoorgoederenvervoerders en verladers te verbeteren: Basisnet spoor in Balans

3

Doel

• Komen tot een robuust Basisnet spoor

4

Stappen

•
•
•
•
•

5

Status project

• Lopend programma

6

Planning

• 2021 maart : Actualisatie risicocontouren Basisnet spoor (zie volgende sheet)
• 2021-2023 : Uitvoeren korte termijn acties en komen tot lange termijn inrichting Basisnet in balans

7

Samenhang
haalbaarheidsstudie

• Modal shift brandbaar gas Chemelot geldt als een van de mogelijke oplossingsrichtingen om verder
te verkennen. Uitkomsten haalbaarheidsstudie belangrijke input afweging Basisnet in balans



2017: ontstaan problematiek met eerste overschrijdingen risicoplafonds Basisnet spoor
2018: regiobijeenkomsten om zicht te krijgen op problematiek en oplossingsrichtingen
2019: modal shift vervoer brandbaar gas Chemelot prioritaire oplossingsmaatregel vervoerskant
2020: komen tot een actieplan Robuust Basisnet spoor (status: in concept gereed)
2021: nadenken over oplossingen

De modal shift brandbaar gas van spoor naar buis geldt als een mogelijke maatregel om op de lange
termijn te komen tot een robuust basisnet voor wat betreft de Brabantroute

♥ Buck Consultants International, 2021

4

C Opgave Brabantroute


Op de Brabantroute van en naar
Rotterdam vinden overschrijdingen van
de risicoplafonds plaats, voornamelijk als
gevolg van het vervoer in de
stofcategorie A



De over dit traject te vervoeren volumes
zullen naar verwachting in de toekomst
stijgen door het gebruik van meer gas als
transitiebrandstof in het kraakproces en
de aanvoerbehoefte hiervoor vanuit een
zeehaven. Dit conflicteert met ambitieuze
groeidoelstellingen en ruimtelijke
ontwikkelplannen van verschillende
steden op het traject van de Brabantroute
in de nabijheid van het spoor



Voor een uitgebreid toelichting verwijzen
we u naar de “MKBA naar een modal shift
voor Chemelot” (BCI & Movares, 2019)

♥ Buck Consultants International, 2021

Figuur 1: Vervoersaandeel gevaarlijke stoffen Chemelot op groepsrisico (10-7 contour)

Bron: MKBA naar een Modal Shift voor Chemelot: brandbaar gas (BCI & Movares, 2019)

5



Prognose autonome situatie 2025, geactualiseerd scenario Max West
BN-traject
Nr. Delen
50 A-C
50 D-F
50 G-J
50 K-X
110 L-V
110 A-K
12 AF-BA
12 X-AE
12 L-W
12 A-K
35 AK-AM
35

Naam
Lutterade DSM - Lutterade
Lutterade - Sittard aansl.
Sittard aansl. - Sittard
Sittard - Roermond
Weert - Roermond
Eindhoven - Weert
Boxtel - Eindhoven aansl.
Boxtel - Tilburg
Breda - Tilburg
Breda - Roos
R

A
15.900
18.900
21.570
13.900
1.500
1.500
3.650
3

B2
3.500
7.000
7.000
3.500
2.300
2.300
2.30

Regeling Basisnet
B3
C3
0
6.200
0
6.600
0
6.600
0
6.200
0
4.600
0

D3
5.500
5.500
5.500
5.500

D4
0
0
0

A
16.300
17.700
20

Autonome situatie 2025
C3
B2
B3
3.500
0
7.00

Bron: MKBA naar een Modal Shift voor Chemelot: brandbaar gas (BCI & Movares, 2019)



Het grootste knelpunt doet zich voor op de Brabantroute in stofcategorie A (brandbaar gas)
•
•

Het aandeel van/naar Chemelot op de Brabantroute tussen Eindhoven en Breda in het vervoer van categorie A
bedraagt circa 50%, met een significante goederenstroom C4-LPG van (op dit moment) Vlissingen naar Chemelot
Door het verplaatsen van deze goederenstroom van het spoor naar een buisleiding kan een significant deel van de
Basisnet problematiek (de overschrijding van risicoplafond) op de Brabantroute robuust worden aangepakt/opgelost

♥ Buck Consultants International, 2021

6

D

Bijdrage van de buisleiding



Binnen de buisleidingbundel leidt de C4-LPG (“Butaan”) leiding tot een reductie van de belasting van
de Brabantroute in de stofcategorie A (brandbare gassen)



Afgaande van de BASE-case behoefte van Chemelot (200 kton in 2020 en 450 kton in 2025) levert
dit een reductie op van 9.000 KWE (Ketelwagenequivalenten). Hiermee blijft het vervoer van
gevaarlijke stoffen, ceteris paribus, binnen de huidige plafonds van het Basisnet op de Brabantroute
Tabel 1 Overzicht van resterend spoorvervoer van stofcategorie A door
Chemelot (dus exclusief andere gebruikers) via de Brabantroute in
relatie tot de ontwerpvolumes Basisnet (prognose 2025 in KWE)
Tracé van oost naar west

Basisnet

Autonoom

Sittard-Roermond

13.900

13.300

9.200

Roermond-Weert-Eindhoven

1.500

9.600

1.500

Eindhoven-Tilburg

3.650

9.600

1.500

Tilburg-Breda-Roosendaal

4.350

9.600

1.500

Figuur 2: Impact modal shift vervoer gevaarlijke stoffen van spoor
naar buis Chemelot op groepsrisico (10-7 contour)

B4 / P2

Bron: MKBA naar een Modal Shift voor Chemelot: brandbaar gas
(BCI & Movares, 2019)

♥ Buck Consultants International, 2021

7

E


Samenhang met verstedelijking
Rijksbouwopgave / Woondeal (maart 2019)
•
•



Woondeals als startpunt van regionale samenwerking
Het Rijk, het Stedelijk Gebied Eindhoven (SGE) en de provincie Noord-Brabant hebben afspraken gemaakt over het
versnellen van de woningbouw, de beschikbaarheid van voldoende betaalbaar aanbod en de aanpak van excessen.
De versnelling moet in de periode tot 2024 zo’n 27.000 woningen opleveren

Eindhoven Internationale knoop XL
•
•

Zo’n 15.000 van de 27.000 versneld te bouwen woningen komen in Eindhoven en dan vooral het centrumgebied en
de transformatielocatie Knoop XL
Het aantal woningen dat de partijen in Eindhoven versneld tot stand wil brengen komt voort uit zowel de (verwachte)
groei van de bedrijven in de Brainportregio, het huidige woningtekort, als de noodzaak om flexibel te in te spelen op
economische en demografische ontwikkelingen

Eindhoven Internationale knoop XL wordt hét
visitekaartje van Brainport Eindhoven. Het
hele stationsgebied van Eindhoven
ondergaat de komende 20 jaar een
gedaanteverwisseling
Het gebied van 55 hectare wordt een plaats
waar mensen wonen, werken, studeren en
elkaar ontmoeten

♥ Buck Consultants International, 2021

8



Gemeenten aan de Brabantroute hebben
diverse plannen voor stedelijke verdichting
langs het spoor
•
•
•
•



Gebiedsontwikkeling

Woningen
Brief1

Actueel2

Eindhoven

Internationale knoop XL

10.000

15.000

Helmond

Brainport Smart District

2.000

…

Tilburg

Verdichting spoorzone

2.000

…

Breda

Verdichting spoorzone

1.500

…

Deurne

Verdichting spoorzone

320

…

1 = Plannen cf. brief Basisnet spoor Gemeente Eindhoven aan staatsecretaris IenW (2019)
2 = Plannen conform opgave actualisatie Basisnet spoor (2020)

Impact overschrijding Basisnet op gebiedsontwikkelingen
•
•



In de tabel is het aantal woningen opgenomen
ter illustratie van de omvang van de plannen
Gebiedsontwikkelingen bevatten naast woningen
ook werklocaties en voorzieningen
Het woningbouwprogramma voor internationale
knoop XL is inmiddels verzwaard
De woningbouwvolumes die in andere steden
t.b.v. de actualisatie zijn opgegeven zijn niet
bekend

Gemeente

Geplande gebiedsontwikkelingen komen onder druk te staan ten gevolge van de groei van het vervoer (en andersom)
Kosten zullen toenemen a.g.v. extra maatregelen bouwvoorzieningen en zelfredzaamheid

Impact buisleidingenbundel
•
•
•

Afname overschrijding risicoplafonds Basisnet; meer ruimte voor gebiedsontwikkeling
Er zijn minder (extra) compensatie maatregelen nodig m.b.t. externe veiligheid
Kansen voor optimalisatie, clustering/verdichting bouwopgaven en mogelijke kostenreductie

♥ Buck Consultants International, 2021

9

F

Traject actualisatie risicocontouren Basisnet spoor

Actualisatie risicocontouren Spoorwegennet en daarmee ook de Brabantroute
1

Initiatiefnemer

• Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

2

Beschrijving

• Langs de Brabantroute is een verwachte toename spoorvervoer van gevaarlijke stoffen en
woningbouwopgaven. Dit samenspel leidt tot verergering van knelpunten op het gebied van (externe)
veiligheid en trillingen.

3

Doel

• Verkrijgen van actueel inzicht in knelpunten veiligheid Basisnet spoor
• En specifiek voor de Brabantroute; waar de spanningen het grootst zijn

4

Stappen

• 2018: actualisatie vervoersprognoses van gevaarlijke stoffen per spoor voor peiljaar 2028
• 2020 Q1-Q3: actualisatie plannen voor gebiedsontwikkeling langs het spoor
• 2020-Q4: actualisatie van de risicocontouren Basisnet (GR/PR 10-6; 10-7; 10-8) o.b.v. nieuwe
rekenmethodiek
• 2021-Q1: vaststellen van de nieuwe risico-contour berekeningen o.b.v. verschillende route-varianten

5

Status project

• Lopend project

6

Planning

• Naar verwachting gereed in maart 2021

7

Samenhang
haalbaarheidsstudie

• Er ontstaat een actueel inzicht problematiek Brabantroute, op basis waarvan een nieuwe weging kan
worden gemaakt tussen vervoer (transport gevaarlijke stoffen), woningbouw (gebiedsontwikkeling langs
spoor) en veiligheid (acceptatie van risico)






Begin 2021 is er een geactualiseerd inzicht van de risico-contouren langs de Brabantroute. Hierbij is
het de verwachting dat de problematiek tot op heden onverminderd aanwezig zal zijn
In de meest logische routeringsvariant (spreiding grensovergangen Hengelo, Zevenaar en Venlo) wordt
er op de Brabantrouter naast het Chemelot-vervoer een toename verwacht van het niet-Chemelot
vervoer. Ook zijn de ruimtelijke plannen eerder toegenomen, dan afgenomen
De impact van de maatregel modal shift naar buisleiding wordt niet specifiek onderzocht in de
actualisatie. Aanbevolen wordt dit te doen, om zo zicht te krijgen in het doelbereik van de C4-LPG
buisleiding op dit punt

♥ Buck Consultants International, 2021

10

G

Conclusies



De modal shift brandbaar gas van spoor naar buis geldt als een mogelijke maatregel om op de lange
termijn te komen tot een robuust basisnet voor wat betreft de Brabantroute



Een buisleiding dat leidt tot een modal shift van C4-LPG geldt als een belangrijk maatregel voor het
aanpakken van het Basisnet Spoor vraagstuk op de Brabantroute. Het leidt tot een reductie van 9.000
KWE op daarmee daalt het externe veiligheidsrisico navenant.



Oplossend vermogen: als het andere (niet Chemelot) vervoer niet zou toenemen, en uitgaand van de
huidige risicoplafonds en oude inventarisatie gebiedsontwikkelingsplannen, zou de overschrijding van
de Basisnet-risicoplafonds (ook op stofcategorie niveau) zijn opgelost.



Een actueel beeld (nieuwe prognose, nieuwe inventarisatie ruimtelijke ontwikkelingen en nieuwe
rekenmethodiek) zijn in het eerste kwartaal van 2021 gereed. Er ontstaat dan een actueel beeld van de
“Brabantroute problematiek”, met de verwachting dat deze onverminderd manifest aanwezig zal zijn.



Deze actualisatie geeft het beeld zonder de maatregel modal shift brandbaar gas naar buisleiding.
Aanbevolen wordt de impact van de modal shift hierin mee te nemen, zodat er een helder beeld ontstaat
van het doelbereik op dit punt.



Vervolgvraag: hoe wordt omgegaan met de ruimte die vrij komt door de modal shift? En hoe kan hier
effectief op worden gestuurd?
•
•
•

Invulling door grootschalige woningbouw (verstedelijkingsbaat)
Verhoging van de veiligheid langs het spoor (veiligheidsbaat)
Invulling door ander transport gevaarlijke stoffen (transport baat)

♥ Buck Consultants International, 2021

11

2

Klimaat: korte termijn minder
CO2-uitstoot atmosfeer

A

CO2 leiding als ‘enabler’ voor CO2-afvang industriële clusters

B

Waterstof als belangrijke hernieuwbare energiedrager

C

Productleidingen passen in de transitie, maar leiden niet tot
minder CO2 uitstoot in het productieproces

D

Buisleiding als meest duurzame transportmodaliteit

E

Minder CO2 uitstoot door transport per buisleiding

♥ Buck Consultants International, 2021

12

A

CO2 leiding als ‘enabler’ voor CO2 afvang industriële clusters



Om de klimaatdoelstellingen te halen is voor de korte termijn een snelle reductie van de uitstoot van
CO2 naar de atmosfeer nodig. Dat laatste kan door CCS (CO2 Capture and Storage) toe te passen.
CCS wordt algemeen gezien als een tijdelijke maatregel, nodig zolang de huidige industrie nog niet
(volledig) op hernieuwbare energie draait



Het aanleggen van een CO2 leiding tussen Chemelot / NRW en Rotterdam is een voorwaarde voor
het behalen van een substantiële reductie van CO2-uitstoot bij industriële partijen in die regio’s



Door middel van een CO2 leiding kan op basis van de huidige marktvraag jaarlijks zo’n 3 tot 4
megaton CO2 worden getransporteerd



De afvang van de CO2 zal moeten plaatsvinden bij industriële partijen in Chemelot en NRW



Permanente opslag van de CO2 moet vervolgens plaatsvinden in lege gasvelden in de Noordzee

♥ Buck Consultants International, 2021

13

B

Waterstof als belangrijke hernieuwbare energiedrager



Bij de transitie van de industrie worden fossiele brandstoffen uitgefaseerd en vervangen door
hernieuwbare brandstoffen zoals duurzaam opgewekte elektriciteit en groene waterstof



Ingeschat wordt dat in 2050 20 miljoen ton (Mton) waterstof door de haven van Rotterdam gaat voor
de verduurzaming van de industrie en mobiliteit in Noordwest Europa. In 2050 kan maximaal 25 tot 75
GW elektriciteit worden geproduceerd op de Noordzee. Dit is slechts een beperkt deel van de
geprognotiseerde energiebehoefte van 20 Mton. De waterstofvolumes zullen dan ook grotendeels
geïmporteerd moeten worden uit het buitenland.



Voor de Haven van Rotterdam als internationale waterstof hub zijn achterlandverbindingen per
buisleiding nodig om de verwachte volumes te transporteren



Met de waterstofleiding naar Chemelot en NRW (uitgaande van de gedimensioneerde 36 Inch
diameteromvang) kan 2 miljoen ton waterstof worden vervoerd. Elke ton groene waterstof die
getransporteerd wordt naar het continentale achterland vervangt daar fossiele brandstoffen zoals olie
en gas waarbij CO2 wordt uitgestoten



Door een directe aansluiting via een buisleiding met het Duitse achterland ontstaat er
schaalvergroting, hetgeen bijdraagt aan een verlaging van kosten voor groene waterstof

♥ Buck Consultants International, 2021

14

C

Productleidingen passen in de transitie, maar leiden niet tot
minder CO2 uitstoot in het productieproces



De chemische industrie is momenteel grotendeels afhankelijk van nafta (raffinaderijbenzine). C4 LPG
wordt gezien als een belangrijke transitiegrondstof voor de Petrochemische industrie, die ervoor zorgt
om de competitiviteit ten opzichte van andere regio’s te waarborgen. Bij het deels afbouwen van
nafta en opbouwen van C4-LPG (butaan) is er in het kraakproces geen sprake van een
noemenswaardige CO2 besparing. De verbeterde concurrentie positie maakt het mogelijk voor de
petrochemische industrie om de klimaattransitie te realiseren



De Propeen productleiding met PPG-specificatie past in klimaatneutraliteit. Het product is
toekomstvast en kan renewable worden bij circulaire opwek (invoer bio-propeen). Een
propeenproductieleiding is daarmee een eerste stap op weg richting circulaire propyleen-productie op
Chemelot en als zodanig ondersteunend aan het circulair maken van de kunststof industrie



Bij aanvoer per buisleiding (i.p.v. per spoor of barge) resulteert in een duurzamer transport met
lagere emissies

♥ Buck Consultants International, 2021

15

D

Buisleiding als meest duurzame transportmodaliteit



De aanvoer per buisleiding (i.p.v. per binnenvaart en spoor) resulteert in transport met lagere emissies



Het energiegebruik van transport via een buis is laag, waardoor per ton minder CO2 uitgestoten: zie de
verhoudingen naar modaliteit voor een ‘gemiddelde’ leiding (ter illustratie)

♥ Buck Consultants International, 2021

16

E


Minder CO2 uitstoot door transport per buisleiding
BASE-case Internationaal, CO2 emissie besparing in Nederland (in kg/jaar)
Berekening op basis van “what if not” (zie paragraaf 9)

2025
2030
2035
2040
2045
2050

C4-LPG
2.851.350
3.346.710
3.346.710
3.346.710
3.346.710
3.346.710

C3
668.435
1.776.834
1.776.834
1.776.834
1.776.834
1.776.83

CO2
1.627.854
4.278.411
4.278.411
4.278.4

H2

77.074
602

Totaal

Exclusief CO2 uitstoot van de
Tank-to-wheel: exclu
Exclusief vol
Op



Een verwachte CO2 besparing van circa 14 miljoen kg (kton) per jaar
• De genoemde kton is gelijk aan een uitstoot van circa 16 miljoen vrachtwagenkilometers
• Extra besparing bij meer waterstof vervoer; nu 2 Mton conform max. capaciteit leiding
• Afgezet tegen vervoer met nieuwe schepen met (schone) Cat. V motoren
• Daarnaast ook besparing in CO2 uitstoot op Belgisch en Duits grondgebied



Naast CO2 is ook minder uitstoot van NOx (stikstofdioxide)

♥ Buck Consultants International, 2021

17

3

Transitie: waterstof versnelt de
duurzaamheidsopgave

A

Rol waterstof in de energietransitie

B

Meekoppelkansen duurzame mobiliteit

C

Meekoppelkansen H2 op de route

D

Meekoppelkans verbinden Vlissingen en Kanaalzone

E

Conclusies

Het belang voor de transitie van de Haven van Rotterdam en
Chemelot is opgenomen in de volgende paragraaf

♥ Buck Consultants International, 2021

18

A


Rol H2 in energietransitie
Waterstof (H2) is onderdeel van de brede energietransitie, met kansen in de verduurzamingsopgave
van energiehuishouding (incl. gebouwde omgeving), industrie en mobiliteit
Energiehuishouding

Industrie

Mobiliteit

•

•

•

•

•



•

•
•

Nationale klimaatafspraken industrie reductie
ruim 19 Mt CO2 in 2030
Toepassing groene en blauwe waterstof
onderdeel van de oplossingen (naast
procesefficiency, energiebesparing, CCS,
elektrificatie, circulair gebruik
grondstofstromen)
Hoge temperaturen één van de belangrijke
knelpunten waarvoor waterstof alternatief biedt
voor aardgas.
Gebruik van waterstof als chemische
bouwsteen in de procesindustrie: groene /
blauwe alternatieven voor grijze waterstof (uit
aardgas/kolen)

•
•

Mobiliteitstafel afspraken CO2
reductie (ongeveer 7 Mt 2030)
Waterstof is belangrijk onderdeel
van de duurzame
brandstoffenmix
M.n. voor langeafstand
wegtransport en zwaar transport
over weg en water, daarnaast
ook waterstof spoortransport in
opkomst

Waterstof buisleiding belangrijk onderdeel van (inter)nationaal netwerk voor aanvoer van H2;
alternatieven voor transport per buisleiding zeer beperkt
•
•



Uitgangspunt: energiegebruik
verduurzamen door eerst te
besparen, daarna groene
energie gebruiken.
Overcapaciteit groen opgewekte
energie opslaan in waterstof als
kans voor duurzame inrichting
energie-huishouden
Klimaatakkoord 3,4Mt CO2
reductie 2030 in gebouwde
omgeving: waterstof één van de
alternatieven voor warmte

Aanlevering per truck / binnenvaartschip
Lokale H2 productie en opslag

Transitie op gang brengen met H2
•
•

Behoefte aan buisleidingen: gasvormige waterstof heeft een lage energiedichtheid, vergeleken met olie, wat maakt
dat één forse pijpleiding van Rotterdam naar het Ruhrgebied niet zal volstaan
Logische optie: een (internationaal) waterstofnetwerk waarvan de as Rotterdam-Geleen-NRW onderdeel is

♥ Buck Consultants International, 2021

19

B


Meekoppelkansen duurzame mobiliteit
Meerdere nationale beleidsdoelstellingen voor duurzame mobiliteit met waterstof als onderdeel:
Beleid

Doelen

Klimaatakkoord 2019

•
•
•

Ambitie 2030: 300.000 waterstofauto’s en 300 waterstoftankstations
Concrete plannen: Via H2Platform 3 stations gepland (2 Rotterdam en 1 Breda)
Bestaand: 1 waterstoftankstation via buisleiding bij Rhoon (bij Rotterdam), 1 waterstoftankstation via
lokale opwek bij Helmond

Clean Energy Hubs
Topcorridors MIRT

•

Ambitie: 100 stations voor logistiek en/of binnenvaart in 2025 meerdere duurzame brandstoffen
waar waterstof een van de opties is
Concrete plannen: 8 locaties in Noord Brabant, 2 in Rotterdam, 2 in Limburg excl. Zuid-Limburg

Alternative Fuels Infrastructure
Directive

Ambitie: Langs hoofdwegennet mogelijk 22 waterstoftankstations nodig op het traject in 2030

Uitvoeringsstrategie Waterstof
in Mobiliteit/ H2Nodes

Ambitie: Opschaling van waterstofcapaciteit voor mobiliteit in de regio Arnhem

Topsector Logistiek
Green deals

•

DKTI projecten met mogelijk en match tussen H2 vraag en buisleidingen

Interreg programma Rh2ine

•

Verkenning waterstof bunkerstations binnenvaart Rotterdam – Duisburg – RhineCargo havens

Kabinetsvisie Waterstof 2020



•

Buisleidingbundel biedt kansen voor 5 tot 10 vulstations richting 2030
•
•
•
•

Ongeveer 50 waterstof stations nodig in NL voor heavy duty / binnenvaart voor nationale dekking. Zie
Klimaatakkoord en de nationale waterstofstrategie 2020 (verwacht dec.).
Op de corridor Rotterdam – Chemelot zo’n 3 – 5 tank/bunkerstations nodig richting 2025, en verdere uitrol naar 5 10 stations richting 2030.
Afname grosso modo 2500 kg per week voor een rendabel station. Na 2025 zal dat meer worden naar mate de
markt zich verder ontwikkeld.
Deze vraag kan in het vervolgtraject meegenomen worden

♥ Buck Consultants International, 2021

20

C


Meekoppelkansen op de route
De buisleidingen bieden daarmee kansen voor bedrijventerreinen, kassencomplexen en industrie met
grootverbruik en verduurzamingsopgave

Legenda:
Bruin: bedrijventerrein
Blauw: bedrijventerrein binnen 1 km van de bundel



Er ontstaan in de provincies Zuid-Holland, Noord-Brabant en Limburg de mogelijkheid om ook andere
gebieden en locaties te ontsluiten op de route.
•
•

Hierna volgt een uitwerking voor Noord-Brabant
Voor de andere provincies kunnen deze uitgewerkt worden in een vervolg

♥ Buck Consultants International, 2021

21

C1 Kansen Zuid-Holland uitgelicht


Opportuniteiten voor transitie Zuid-Hollande industrie- logistiek en greenports clusters:
• Binnenvaart en logistiek cluster Dordrecht – Zwijndrecht
• Industrie Haven Industrieel Complex Rotterdam
• Greenport Westland – Oostland - Barendrecht

Haven Industrieel Complex
Rotterdam

Binnenvaart en logistiek
cluster Dordrecht-Zwijndrecht






H2 alternatieve grondstof
en hoge temperaturen
CO2 afvang en toepassing
Propeen / butaan leidingen
als transitieleidingen

♥ Buck Consultants International, 2021

H2 vulpunt water- en
wegtransport (zwaar +
(inter)nationaal transport)

Greenport WestlandOostland-Barendrecht





CO2 toepassing via OCAP
Warmte H2 alternatief voor
aardgas
H2 aandrijving
geconditioneerd transport
22

C2 Kansen op bedrijventerreinen Noord-Brabant


Voorbeeld bedrijventerreinen met de grote transitieopgave (oftewel het hoogste energieverbruik) in
Noord-Brabant

Nr.

Bedrijventerrein

Gemeente

0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11

Amerkant*
Haven Moerdijk
Theodorushaven
Moleneind / Elzenburg
De Dubbelen incl. De Amdert
Vossenberg
Haven (t/m VII)
Vosdonk
Hoogeind
De Rietvelden
De Hurk
Haven Cuijk

Geertruidenberg
Moerdijk
Bergen op Zoom
Oss
Meijerstad
Tilburg
Waalwijk
Etten-Leur
Helmond
`s-Hertogenbosch
Eindhoven
Cuijk

Elektra**
(in 1000 kwh)
841.729
431.667
267.032
264.996
237.162
173.567
171.367
141.213
127.747
115.018
118.018

Aardgas** Afstand tot bundel
(in 1000 m3)
(in km)***
388.697
n.b.
38.200
80.374
40.322
14.955
39.670
15.667
20.638
15.943
20.821

n.t.b.
2
26
24
8
1
9
10
5
12
12
27

* Het terrein Amerkant staat niet in de top van grootste energie- en gasverbruikers, maar is volledigheidshalve in dit overzicht opgenomen vanwege de Amercentrale van RWE
** Elektriciteit- en aardgasverbruik per terrein conform de Monitor Bedrijventerreinen provincie Noord Brabant (BCI, 2019)
*** De afstand ter indicatie middels ARC-GIS software berekent aan de hand van de kortste afstand van het geografisch centrum van het bedrijventerrein



Kansen bedrijventerreinen Noord-Brabant
•
•
•

Van de top 11 terreinen blijken er 6 gelegen te zijn binnen een afstand van 10 km van de bundel
Moerdijk als chemisch complex springt er uit als koppel-terrein waar de leiding direct langsop loopt
Amerkant (Geertruidenberg) kansrijk vanwege transitie-opgave energiecentrale en duurzamere alternatieven met
waterstof

♥ Buck Consultants International, 2021

23

C3 Opportuniteiten Moerdijk en Geertruidenberg


Opportuniteiten voor Moerdijk en Geertruidenberg uitgelicht:
Moerdijk opportuniteit







Shell Raffinage
CO2 afvang / inzet koolstofketen
Verduurzaming chemische industrie
Opschaling fabriek circulaire grondstof
Hoogwaardige reststromen pyrolyse

♥ Buck Consultants International, 2021

Geertruidenberg opportuniteit






H2 productieplant
CO2 afvang in transitiefase
Aansluiting Elektranet Wind op Zee
Restwarmte gebouwde omgeving

24

C4 Kansen Limburg uitgelicht


Opportuniteiten voor Glastuinbouw in Venlo en Clauscentrale Maasbracht uitgelicht:

Venlo opportuniteit





Verduurzaming glastuinbouw
CO2 toepassing
Warmte H2 alternatief voor aardgas

♥ Buck Consultants International, 2021

Maasbracht opportuniteit





H2 productieplant
CO2 afvang in transitiefase
Restwarmte gebouwde omgeving

25

D



Meekoppelkans verbinden Vlissingen en Kanaalzone
Koppelkans ontstaat bij connectie met Antwerpen
Koppeling met ook Vlissingen en Kanaalzone is relevant om relevant
Netwerk zeehavenverbindingen

Verduurzamingsopgave
havenindustrie

• Positie NSP: onderdeel van
•
netwerk van zeehavenverbindingen
(voor Chemelot) en internationale
leidingverbindingen NL, BE, NRW •
• NSP is een binationale haven met
internationale verbindingen en
markt, met een substantiële
•
toegevoegde waarde (14 mld.)
• Gelijk level-playing field voor
zeehavens als port of entry met
aantakking nationaal
•
buisleidingennetwerk hoort hierbij



De industrie in NSP heeft de
opgave voor reductie van 21,5 MT
CO2
Dit leidt tot grote behoefte aan
elektriciteit (6 tot 9 GW) en
waterstof voor de industrie
Hiervoor is een interne backbone
nodig voor waterstof en CO2 en
aansluitingen op (inter)nationale
netwerken
Plus aansluitingen op groene
energie (o.a. zeewindparken en
aansluitingen Borsele en IJmuiden
ver).

Bestaande initiatieven leiden tot
investeringen en volumevraag
• Meerdere investeringen op korte
termijn in:
- Waterstofproductie en
buisleidingen
- CO2 buisleidingen en omzet in
methanol
- Opwekking van groene energie en
elektriciteitsaansluiting
- Treinverbindingen i.c.m.
buisleidingen
• Smart Delta Resources organiseert
projecten en uitvoering met
industrie.
• Toegang tot EU ondersteuning
vanwege status binationale haven
zorgt voor versnelling financiering.

Belangen North Sea Port (NSP) i.r.t. buisleidingbundel samengevat:
•
•

Buisleidingbundel volgens NSP van nationaal belang, hier hoort ook aansluiting van NSP bij
Gelijk speelveld voor NSP als entry port

♥ Buck Consultants International, 2021

26

E


Conclusies
Buisleidingen bieden op de route meekoppelkansen op de route. Bij aanleg van de H2-buisleiding
worden op (enkele) strategische locaties koppelpunten aangelegd
•
•

Aanleg van een koppelstuk technisch goed mogelijk, mits de locatie tijdig bekend is gedurende engineeringsfase
Hierdoor ontstaat er meerdere plekken waar middels een aftakking aangetapt kan worden op de leiding



Koppelkans duurzame mobiliteit: voor vulstations voor heavy duty en lange afstand transport en
binnenvaart, naar schatting 5 tot 10 van de nationale stations op buisleiding route richting 2030



Koppelkans voor bedrijventerreinen en kassencomplexen met grootverbruik en verduurzamingsopgave
•
•
•
•



Investeringsbereidheid in duurzame industrie en logistiek potentieel aanwezig, maar mogelijk pas op termijn
Na realisatie van een buisleiding ontstaan er opportuniteiten (aanbod creëert vraag)
Meekoppelkansen zijn momenteel nog onvoldoende manifest om volume te creëren
Aanbeveling nader onderzoek kansen voor bedrijventerreinen met industrie met groot energiegebruik/-productie

Bij connectie met Antwerpen; een koppelkans door verbinden Vlissingen en Kanaalzone
•

Vorming netwerk van zeehavens en gelijk level playing field, verduurzaming opgave havenindustrie en
volumevraag naar H2 vanuit bestaande en nieuwe initiatieven en investeringen

♥ Buck Consultants International, 2021

27

4

Economie: investeren in duurzaam
verdienvermogen

A

Economisch belang Nederland

B

Economisch belang Haven Rotterdam

C

Economisch belang Chemelot

♥ Buck Consultants International, 2021

28

A

Economisch belang Nederland



De totale chemische industrie in Nederland
kende in 2019 een netto omzet van 52
miljard euro. Van alle in Nederland
vervaardigde chemische producten wordt
80% geëxporteerd. Daarmee is de export
van chemische producten bijna 20% van
alle in Nederland geproduceerde
geëxporteerde goederen



De totale directe werkgelegenheid in de
chemie bedroeg in 2019 46.000 mensen.
Ongeveer een derde heeft een HBO- of
WO-opleiding, ruim tweederde heeft een
MBO-opleiding

♥ Buck Consultants International, 2021

29

B

Economisch belang Rotterdamse haven

Overall


De economische impact van Mainport Rotterdam is groot met in totaal 45,6 mrd euro (2017, laatste
bekende cijfers), hetgeen 6,2% van het Nederlands BBP is.



Dit getal is als volgt samengesteld:



•

23,6 mrd euro

•

22,0 mrd euro

: directe werkgelegenheid en achterwaartse indirecte effecten (toegevoegde waarde als gevolg
van inkopen door havengerelateerde bedrijven)
: indirecte voorwaartse effecten economische activiteiten in Nederland dankzij de aanwezigheid
van de Rotterdamse haven, zoals wederuitvoer via logistiek en industrie

De met deze totale toegevoegde waarde gemoeide werkgelegenheid is 385.000 arbeids- plaatsen

Chemie


Dankzij haar geografische ligging, havenfaciliteiten en vestigingsklimaat kent Rotterdam één van de
sterkste (petro)chemische clusters van Europa met grootschalige productie van chemicaliën,
brandstoffen en eetbare oliën en vetten



Het cluster kent 5 olieraffinaderijen, 5 plantaardige olieraffinaderijen en bijna 50 chemische bedrijven

♥ Buck Consultants International, 2021

30

Energie


De positie van energiehub hangt uiteraard ook samen met de positie als één van de drie belangrijkste
brandstofhubs ter wereld



In 2018 kwam 8,800 petajoule (PJ) per zeeschip binnen, hetgeen meer dan 3 maal de Nederlandse
energieconsumptie is en ongeveer 13% van de energieconsumptie van Europa. Hiervan werd 430 PJ
gebruikt voor de productie van stoom, warmte en elektriciteit.



De piek van de CO₂-uitstoot in Rotterdam lag in 2016. Toen werden nieuwe kolencentrales in gebruik
genomen, terwijl de oude ook nog operationeel waren. Sinds 2016 is de uitstoot afgenomen. De
bedrijven in de haven produceren anno 2019 ca 29 Mton CO2-emissie, hetgeen 15% is van de totale
Nederlandse CO2-emissie is.

♥ Buck Consultants International, 2021

31

Transitie haven Rotterdam


Het uitfaseren van fossiele energiedragers geeft een enorme transitie-opgave voor de haven van
Rotterdam



Rotterdamse haven zet fors in op de ontwikkeling van een waterstof hub in de Rotterdamse haven. Dit
vraagt om het ontwikkelen van een geheel nieuwe value chain
•
•
•
•

Import
Aanlanding
Productie
Export

: shortlist van 10 landen voor import (groene) waterstof
: meerdere terminals voor verschillende typen (vloeibaar, NH3, LOHC)
: omzetting van wind op zee in waterstof op de Maasvlakte
: verbinding met het Duitse achterland via buisleiding



Waterstof wordt algemeen gezien als het meest aantrekkelijke duurzame alternatief voor olie en gas.
Dat is het omdat er - net als met olie en gas - er hoge temperaturen mee kunnen worden gerealiseerd.
Bovendien is het een belangrijke bouwsteen in de chemie.



Maar H2 is op een aantal punten ook heel anders. Het is overal ter wereld te maken waar
hernieuwbare elektriciteit beschikbaar is. Dat betekent dat veel landen nu kijken naar de mogelijkheden
om waterstof te gaan exporteren

♥ Buck Consultants International, 2021

32

In samenhang met HyWay27 (gebruik net Gasunie voor waterstof)


Gasvormige waterstof heeft een lage energiedichtheid, vergeleken met olie, wat maakt dat één forse
pijpleiding van Rotterdam naar het Ruhrgebied niet zal volstaan



Meest logisch lijkt dat er een (internationaal) waterstofnetwerk ontwikkeld wordt waarvan de as
Rotterdam-Geleen-NRW onderdeel is



First-mover advantage als draaischijf
•

•

Aanleggen van een waterstofleiding op
korte termijn geeft een voorsprong aan
het Rotterdamse industriecomplex in
het ontwikkelen van importterminals
voor waterstof, productie, gebruik en
handel
Dit is een strategisch keuze met
potentieel grote implicaties voor het
bestendigen van de positie van
Nederland c.q. Rotterdam als energieen grondstoffen hub voor NoordwestEuropa

♥ Buck Consultants International, 2021

Bron: Waterstofvisie (Port of Rotterdam, 2020)

33

Totaal beeld Rotterdamse haven


Concurrentiepositie als haven ‘energie- en (petro)chemiehaven’ middellange termijn
•
Haven van Rotterdam heeft groot fossiel belang
•
Productleidingen bieden Rotterdam kansen om nieuw ladingvolume aan te trekken
•
C4 en C3 vormen belangrijke importstromen voor chemie in Noordwest-Europa; B4 versterkt de
positie van Rotterdam als ‘gashub’ van Noordwest-Europa



Toekomstbestendigheid als energie- en (petro)chemiehaven op lange termijn
• Behoefte aan fossiele brandstoffen gaat op termijn krimpen – transitie is noodzakelijk
• Door vóór te investeren in transitie-infrastructuur creëert Rotterdam een first mover advantage
(gelijk aan de situatie bij Nafta)
− De transitie naar potentieel duurzame brandstoffen wordt versneld
− Rotterdam bouwt positie op als ‘groene hub’ van Noordwest-Europa
• Als Rotterdam positie als ‘energie- en chemiehaven’ wil behouden is ‘transitie’- infrastructuur
noodzakelijk; met name aansluiting op Noordrijn-Westfalen is daarbij van groot strategisch belang

De substantiële economische betekenis als Europees chemie- en energiecomplex betekent ook dat
voortzetting van deze positie van groot belang is voor de Nederlandse BV; verduurzaming en
energietransitie zijn daarbij essentieel

♥ Buck Consultants International, 2021

34

C

Economisch belang Chemelot



Chemelot is een chemisch complex van 900 hectare en heeft voor de regio een belangrijke
systeemfunctie met circa 150 bedrijven en 8.000 banen



Chemelot kent haar oorsprong in DSM en heeft zich ontwikkeld tot een sterk geïntegreerde site met
intensieve onderlinge uitwisseling van grondstoffen en utilities



De Chemelot bedrijven hebben een ruimtelijk Masterplan Chemelot 2030 opgesteld. Daarin stellen de
partijen dat de verduurzaming niet alleen een opgave is, maar ook nadrukkelijk een kans. De
verschillende eindproducten kennen een duurzame toekomst in Europa. Chemelot ligt bovendien
gunstig in het industrieel hart van Europa. Om de verduurzamingsambitie te verwezenlijken wordt de
komende jaren in samenwerking met TNO en de Universiteit Maastricht - middels het Brightsite
initiatief vol ingezet op innovatie op Chemelot



Over de wijze waarop de verduurzaming van de productieprocessen in dit gestelde eindbeeld zal
gaan plaatsvinden bestaan grote onzekerheden. Het ‘winnende’ eindbeeld hangt af van de
ontwikkelingen die de komende decennia plaats zullen vinden in zowel beleid (bv uitwerking van de
Europese Green Deal), wetgeving (bv CO2 heffingen), economie (nieuwe technologieontwikkeling)
en internationale concurrentiekracht



Ondanks de onzekerheid is het nodig om vooruitlopend hierop te investeren in transitiescenario`s

♥ Buck Consultants International, 2021

35



Het complex bestaat uit verschillende (internationale) private bedrijven die eigenstandig opereren en
zelfstandige investeringsbeslissingen nemen



Hierbij staan de bedrijven ieder afzonderlijk voor de opgave om binnen het internationale
krachtenveld een transitie door te maken richting verduurzaming van het chemische
productieprocessen met als einddoel een klimaatneutrale Chemelot-site in 2050

♥ Buck Consultants International, 2021

36

Nauwe onderlinge verwevenheid op Chemelot
 Doordat de fabrieken fysiek gekoppeld zijn, zijn ze efficiënt en internationaal concurrerend Op de
Chemelot-site zijn enkele bedrijven gevestigd, die belangrijk zijn voor levering van producten die
cruciaal zijn voor de Europese chemische industrie

Salpeterzuu

OCI

Ammoniak

Propeen

SABIC

= Chemelot
= Sabic
= OCI

AnQore
Fibrant

= AnQore
= Fibrant

-> Er is tevens een integratie van het stoomnetwerk op de site
♥ Buck Consultants International, 2021

37

Totaal beeld Chemelot


Productleidingen versterken de concurrentiepositie van Chemelot
• Toekomstzekerheid: de productiefaciliteiten (krakers en fabrieken) worden
aangepast/aangesloten, deze investeringsronde draagt bij aan een concurrerende site in het
Europese krachtenveld
• Leveringszekerheid: minder risico bij laag water op cruciale vaarwegen
• Schaalbaarheid: de buisleidingen zorgen voor meer capaciteit, d.w.z. Chemelot kan productie
beter opschalen indien meer marktvraag ontstaat
• Concurrentiekracht: Chemelot krijgt als inland chemiecluster een gelijkwaardigere
concurrentiepositie ten opzichte van chemieclusters in zeehavens
• Buis betekent robuuste infrastructuur voor import en export van C4-LPG en C3



Transitieleidingen
• Er ontstaan mogelijkheden voor bedrijven op Chemelot om processen te verduurzamen hetgeen
bijdraagt bij aan de toekomstbestendigheid van het cluster

♥ Buck Consultants International, 2021

38

5

Waarde buis voor bedrijfsvoering

Waarde op bedrijfsniveau


Leveringszekerheid
•
•
•



Flexibiliteit en schaalbaarheid
•
•



De buisleidingen zorgen voor meer capaciteit
Mogelijkheid om productie beter op te schalen indien meer marktvraag ontstaat

Aanvoer waarbij geen voorraden hoeven te worden aangehouden
•



Verdelen cruciale energieaanvoer over meerdere modaliteiten
Onbelemmerde aanvoer is gegarandeerd (minder last van stremmingen en laag water op cruciale vaarwegen)
Mogelijkheid om hiermee productieproces optimaler in te richten

Toegevoegde waarde in het opvangen van productiestoringen (veiligheid)

Vermeden investeringen
•

Uitbreiding rail-truck-terminal Chemelot/SABIC
−

•
•



Uitbreiding met twee lossporen, zijnde een investering van circa € 23,6 mln. euro (Bron: BCI, 2019)

Aanpassing Haven Stein
Nieuwe schepen voor vervoer transitiestoffen

Transportkostenvoordelen
•
•

Afname kosten voor logistieke planning
Goedkopere kosten voor transport (exclusief investering leiding)

♥ Buck Consultants International, 2021

39

Waarde op clusterniveau


Betere ontsluiting via de modaliteit buis
•



Toename van gebruik op Chemelot

Extra outlet
•

De West Europese krakers zijn aan elkaar gekoppeld via een Ethyleen netwerk. Indien dit ook gebeurt met een
Propeen netwerk wordt een extra outlet gecreëerd om systemen te balanceren.

•

Dat levert een grote waarde en bijdrage aan de concurrentiekracht van de West Europese Chemie.



Tevens heeft een buis ook een waarde als opslag (bv H2)



Bijkomend voordeel is het vrijkomen van ruimte in de gashaven van Stein/Chemelot
•
•

Momenteel is de ruimte in de gashaven (te) beperkt waardoor transitie-ontwikkelingen onder druk staan
Er ontstaat meer flexibiliteit in de haven om in te spelen op veranderende logistieke stromen in kader van
duurzaamheid/circulariteit

♥ Buck Consultants International, 2021

40

6

What if not: vervoer zonder buis
als modaliteit

A

Referentie alternatief

B

Routes spoorgoederenvervoer

C

Mogelijke volume impact op het spoor

D

Match met capaciteit spoor

E

Onzekere impact op externe veiligheid

F

Routes goederenvervoer per binnenvaart

G

Mogelijke impact op de vaarwegen

H

Belang van leveringszekerheid

I

Conclusies

Bijlage verdieping per stof: C4-LPG / Propeen / CO2 / Waterstof
♥ Buck Consultants International, 2021

41

DISCLAIMER


Opgesteld op basis van ontvangen informatie van de belangrijkste stakeholders



Momenteel vindt er nog geen grootschalige transport van CO2 en waterstof plaats.



Gegeven de transitiefase is het nog onzeker op welke intensiteit en wijze de transitiestoffen per spoor
en binnenvaart zullen worden vervoerd



Dit geeft de nodige onzekerheden met zich mee, zoals:
•

•
•



Ten behoeve van de haalbaarheidsstudie is een eerste beeld opgesteld om gezamenlijk een beter
gevoel te krijgen bij de materie
•
•



De verdeling van het vervoer van duurzame energiedragers naar het Duitse achterland over de alternatieve
modaliteiten vaarwegen en spoor;
De wijze waarop waterstof wordt vervoerd. Rekenkundig is uitgegaan van als vloeibare waterstof (gekoeld
onder druk), maar alternatieven zoals ammoniak en LOHC zijn vanuit logistiek en bedrijfsmatig oogpunt wellicht
meer reëel te verwachten;
Technologische ontwikkelingen: zo is er momenteel nog geen binnenvaarttanker die waterstof in vloeibare vorm
kan vervoeren;

De “impact”-berekening is gebaseerd op de capaciteit van de beoogde H2 buisleiding, zijnde 2 Mton per jaar;
Indien de prognose uit de waterstofvisie van het Havenbedrijf Rotterdam van 20Mton waterstof in 2050 waarvan 13 Mton naar het Duitse achterland – worden gehaald, spreken we over aantallen vervoersbewegingen
die een factor 5 tot 10 hoger liggen dan hier geprognotiseerd.

De hierbij gehanteerde uitgangspunten zijn opgenomen in annex 2

♥ Buck Consultants International, 2021

42

A


Referentie alternatief
Logistieke afwikkeling in het referentiealternatief

Impact Basisnet Spoor Brabantroute
(zie paragraaf 1)

Per Spoor
C4-LPG3

Per Binnenvaart

•

Chemelot : via Brabantroute uit Vlissingen

•

NRW

: via Betuweroute uit PoR

n.v.t.

n.v.t.

Aanvoer per barge vanuit zeehaven
Rotterdam, Vlissingen of Antwerpen*1
•
Chemelot : via Albertkanaal (VL/ANT)
•
Chemelot : via Maas en Rijn (PoR)
•
NRW
: via de Rijn

Koolstofdioxide (CO2)

n.v.t.

CO2 afvoer via Rotterdam 2e Maasvlakte naar
de Noordzee
•
Chemelot : via Maas/Rijn
•
NRW
: via de Rijn

Waterstof (H2)

Aanvoer vanuit Port of Rotterdam
• Chemelot : niet per spoor
• NRW
: via de Betuweroute (10%)

Aanvoer vanuit Port of Rotterdam
•
Chemelot : via Rijn/Maas
•
NRW
: via de Rijn (90%) *2

Propeen (C3-PGP)

Noot 1: Aanvoer van propeen kan in de praktijk vanuit elke zeehaven plaats vinden. Rekenkundig is uitgegaan van 1/3 Antwerpen, 1/3 Vlissingen en 1/3 Rotterdam.
Noot 2: PoR houdt in haar nieuwste prognoses rekening met het vervoer van duurzame energiedragers (waterstof) per spoor. Dit transport vindt dan plaats via de
Havenspoorlijn en Betuweroute. In voorliggende analyse is uitgegaan van 0,2 Mton H2/jaar (10% capaciteit H2 leiding). De vraag is in hoeverre dit past in kader van
het Basisnet op de Betuweroute. Om hier meer gevoel bij te krijgen, wordt momenteel de impact doorgerekend als er 0,1 Mton duurzame energiedrager (in
verschillende vormen) per spoor wordt vervoerd via de Havenspoorlijn en de Betuweroute (zie onderdeel E)
Noot 3: Voor C4-LPG is herkomst Antwerpen ook mogelijk. Dit komt niet terug in het scenario dat is doorgerekend.

♥ Buck Consultants International, 2021

43

B

Routes spoorgoederenvervoer



Goederenvervoer per spoor van/naar Rotterdam
•
•



Toeleiding naar Betuweroute voor goederen vervoer als hiertoe ontwikkelde achterlandverbinding
Met de investering in Zuidwestboog bij Meteren, ontstaat er een nieuwe verbindingsboog met twee sporen als
extra verbinding van en naar de Betuweroute (ontlasting Breda en Tilburg)

Goederenvervoer per spoor van/naar Antwerpen en Vlissingen (via de Brabantroute)
•

Brabantroute als hoofdverbinding voor connectie met chemelot
Betuweroute
Brabantroute
Overig spoor
(selectie)

Maasvlakte

Zevenaar

Rotterdam
Kijfhoek
Vlissingen

Roosendaal
Breda Tilburg

Venlo

Eindhoven
Weert
Antwerpen

Roermond

Sittard / Chemelot

♥ Buck Consultants International, 2021

44

INDICATIEF

C Mogelijke volume impact op het spoor


Scenario BASE-case Internationaal: indicatie extra aantal treinen
Chemelot: Brabantroute
C4-LPG

NRW: Betuweroute

Treinen/jaar

KWE/jaar

Treinen/jaar

KWE/jaar

750

9.000

2.167

26.000

Propeen

via binnenvaart

CO2

via binnenvaart

Waterstof
Totaal (inclusief retour (x2))

via binnenvaart
1.500

9.000*

649

25.940

5.632

51.940

Noot: In tegenstelling tot de andere stoffen groeit naar verwachting het vervoer van waterstof in de periode 2030-2040, waarna
de maximaal capaciteit per buis van 2,0 Mton per jaar is bereikt. Voor peiljaar 2030 geldt uitgaande van de volume
prognoses BASE-case Internationaal voor Chemelot de helft van het effect en voor NRW een tiende van het effect.



Zonder buisleidingenbundel vinden er in het scenario BASE-case Internationaal jaarlijks op de
Brabantroute circa 1.500 en op de Betuweroute circa 5.632 extra treinbewegingen plaats

♥ Buck Consultants International, 2021

45

D Match met capaciteit op het spoor


Brabantroute
•
•
•
•



Betuweroute
•
•
•

•



Mogelijk effect van circa 1.500 treinbewegingen per jaar, zijnde gemiddeld 2 treinen (4 bewegingen) per dag
Dit is slechts een klein onderdeel op het totaal aan goederenvervoer en personenvervoer op de route
Daarmee draagt het wel bij aan de capaciteitsopgave die er ligt als er spoorboekloos gereden gaat worden
Het grootste effect zit rondom Externe Veiligheid gegeven het vervoer van gevaarlijke stoffen. Zie paragraaf 1

Mogelijk effect van circa 5.632 treinbewegingen per jaar, zijnde gemiddeld 8 treinen (16 bewegingen) per dag.
Kijken we naar de Betuweroute dat past dit goed voor het Nederlandse gedeelte. De spoorlijn is dedicated voor
het spoorgoederenvervoer ingericht.
Een bottleneck ontstaat naar verwachting bij passeren van NL-grens bij Zevenaar, waarna het spoorvervoer
wordt met personenvervoer. Zolang het 3e spoor tussen Emmerich en Oberhausen niet gereed is (met spoorvrije
periodes gedurende de bouw) is het niet mogelijk om deze vrachten op een continue basis per spoor te
vervoeren.
Na realisatie 3e spoor tussen Emmerich en Oberhausen (70 km) stijgt de capaciteit van de Betuweroute van 110
goederentreinen per dag naar 160 goederentreinen per dag (Bron: Prorail 2020, twee richtingen opgeteld). Qua
impact hebben we het dan over een aandeel van 10% in de totaal beschikbare capaciteit.

Aan en afvoerroutes naar de Betuweroute
•
•

•

De grootste capaciteitsknelpunten worden verwacht op de aan- en afrijdroutes Betuweroute
Er dient rekening te worden gehouden met een substantiële toename van spoorgoederenvervoer voor duurzame
energiedragers, niet alleen vanuit de Haven van Rotterdam, maar ook vanuit elders zoals bijvoorbeeld
Antwerpen.
Dit kan op de aan- en afvoerroutes tot knelpunten leiden. Met name bij Kijfhoek waar goederentreinen van en
naar de Brabantroute, Vlissingen en Antwerpen bij elkaar komen en aantakken op de Betuweroute.

♥ Buck Consultants International, 2021

46

E

Onzeker impact externe veiligheid transitiestoffen



De spoorgoederenvervoer-prognoses die momenteel worden gehanteerd in kader van het Basisnet
Spoor zijn 1,5 jaar geleden aangeleverd, waarbij de te verwachten nieuwe transitiestromen vanuit de
Port of Rotterdam nog niet zijn opgenomen



Het is naar de toekomst toe nog onduidelijk of en in welke vorm (LPG, LNG, Ammoniak, Waterstof)
deze per spoor plaats zullen vinden



Momenteel wordt onderzocht wat de impact op de externe veiligheid risicocontouren is als 0,1 Mton
aan nieuwe energiedragers per spoor over de Havenspoorlijn en Betuweroute worden vervoerd (zie
navolgende bladzijde)



Dit is de helft van het volume zoals voorzien wordt in het scenario BASE-case Internationaal



Het op grote schaal vervoeren van waterstof brengt risico`s met zich mee. Waterstof wordt niet als
Basisnetstof gezien vanwege de wijze van vervoer (niet in bulk). Zodra waterstof in bulk wordt vervoerd
is de verwachting dat het een Basisnetstof wordt, maar de impact op de externe veiligheid langs het
spoor zal nader moeten worden onderzocht



Uit nader onderzoek van het RIVM moet blijken wat het vervoer van nieuwe energiedragers betekent
voor de externe veiligheidsberekeningen op het spoor en de binnenvaart

♥ Buck Consultants International, 2021

47

Analyse impact vervoer transitiebrandstoffen op risicocontouren Betuweroute en de Havenspoorlijn
1

Initiatiefnemer

• Havenbedrijf Rotterdam en Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Beschrijving

• Rotterdamse haven is de grootste ‘energiehaven’ van Europa. Havenbedrijf Rotterdam zet in op
energie-transitie en verwacht ook hier de komende jaren een belangrijke rol in te spelen
• Concreet betreft het: grootschalige import van LNG, grootschalige import en productie van (groene)
waterstof en opslag van CO2 in lege gasvelden in de Noordzee.
• Voor deze stromen geldt dat er sprake is van aan-/afvoer naar het achterland. Op het gebied van
spoor is hiervoor de Betuwelijn de geëigende route.

3

Doel

• Verkrijgen van inzicht in de impact van vervoer transitiebrandstoffen op risicocontouren Betuwelijn
• Onderzocht wordt wat de impact is van 0,1 Mton aan alternatieve energiedragers, in verschillende
vervoersvormen zoals: LPG, LNG, Ammoniak, Waterstof, LOHC

4

Stappen

• Nov 2020 : PoR aanlevering prognoses transitiestromen achterland via de Betuweroute
• 2021 Q1 : Impact op risicocontouren (GR/PR 10-6; 10-7; 10-8) op de Betuweroute in beeld

5

Status project

• Lopend project

6

Planning

• Naar verwachting gereed in 2021 Q1

7

Samenhang
• De impactanalyse geeft meer inzicht op de externe veiligheidsimpact van het vervoer van
haalbaarheidstransitiebrandstoffen (in verschillende verschijningsvormen) via de Betuweroute.
studie

2



Begin 2021 wordt hiermee duidelijk in welke mate het vervoer van transitiebrandstoffen via de
Betuweroute een begaanbaar pad is vanuit een externe veiligheidsperspectief



Hierbij dient te worden aangetekend dat de doorgerekende 0,1 Mton ‘slechts’ 5% is van de capaciteit
bij het aanleggen van 36 inch buisleiding voor waterstof

♥ Buck Consultants International, 2021

48

F


Routes goederenvervoer per binnenvaart
Vaarroute naar Chemelot verschilt per zeehaven
•
•

Vanuit zeehaven Rotterdam via Rijn/Maas combinatie
Vanuit de zeehavens Vlissingen en Antwerpen via het Albertkanaal

Rotterdam – Chemelot via Rijn/Maas combinatie

- lengte :
- vaartijd :

Rijn
146 km

♥ Buck Consultants International, 2021

Maas
123 km

Totaal
269 km
27 uur gemiddeld

Vlissingen/Antwerpen – Chemelot via Albertkanaal

- lengte :
- vaartijd :

vanuit Vlissingen
209 km
22 uur gemiddeld

vanuit Antwerpen
149 km
16-18 uur
49



Volumes per barge naar het Duitse achterland gaan via de Rijn
•

Zowel vanuit Rotterdam, als ook Antwerpen en Vlissingen via Rijn over Nederlands grondgebied

Rotterdam – Noordrijn-Westfalen via Rijn

♥ Buck Consultants International, 2021

Antwerpen/Vlissingen – Noordrijn-Westfalen via Rijn

50

INDICATIEF

G Mogelijke impact op de vaarwegen


Scenario BASE-case Internationaal: indicatie extra aantal schepen
Rijn

Maas

Albertkanaal

Schepen/jaar

Schepen/jaar

Schepen/jaar

C4-LPG

via spoor

Propeen

806

33

67

CO2

625

250

-

Waterstof

12.244

705

-

Totaal (inclusief retour (x2))

27.350

1.976

134

Huidig vaarweggebruik

125.000

20.000

Aandeel op dit traject

22%

10%

Noot 1: Doorgerekend volume exclusief meekoppelkansen op de route, relevant voor Waterstof (nog onbekend) en CO2 (1.000 kton Moerdijk)
Noot 2: Peiljaar: in tegenstelling tot de andere stoffen groeit het vervoer van waterstof in de periode 2030-2040, waarna de maximaal
capaciteit per buis van 2,0 Mton per jaar is bereikt. Voor peiljaar 2030 geldt uitgaande van de volume prognoses BASE-case
Internationaal voor Chemelot de helft van het effect en voor NRW een tiende van het effect.



Zonder buisleidingenbundel zijn er potentiële capaciteitsknelpunten op Rijn en Maas
•
•

Op dit moment 125.000 scheepsbewegingen bij Lobith, het scenario voegt ongeveer 25.000 toe. Dat wordt als
‘fors’ beoordeeld
Op de Maas zijn nu ongeveer 20.000 scheepsbewegingen per jaar. Er worden 2.000 toegevoegd. Ook hier wordt
de impact fors geacht, gezien het huidige capaciteitsbeslag van onder andere de sluizen bij Weurt en Grave

♥ Buck Consultants International, 2021

51

H Belang van leveringszekerheid


Naast capaciteit is leveringszekerheid een cruciale factor in de aan- en afvoer
•

•
•
•
•

Chemische clusters kennen een complexe supply chain met een continue aan-en afvoer van verschillende
stoffen die met elkaar in balans dient te zijn. Vanuit veiligheidsoogpunt, en vergunning, wordt er een zo klein
mogelijke buffercapaciteit op locatie aangehouden, met wel zodoende dat een continue productie verzekerd is.
Het komen tot productieplant optimalisatie en stofuitwisseling tussen verschillende fabrieken on site vergt een
hoge mate van sturing en zekerheid/voorspelbaarheid in de aan- en afvoer van stoffen
Lage waterstanden Maas en Rijn in 2018 en 2019 leverden problemen op
Dergelijke situaties worden naar de toekomst toe vaker verwacht. Zelfs bij significante investeringen in
capaciteitsuitbreiding/verdieping van de vaarwegen zullen beperkingen blijven bestaan
Vanuit dit oogpunt levert het hebben van een ongestoorde aan- en afvoer per buis aanzienlijke voordelen op

♥ Buck Consultants International, 2021

52



I Conclusies
De geprognotiseerde volumes dienen ter indicatie



•
•

Gegeven de transitiefase is het nog onzeker op welke intensiteit en wijze de transitiestoffen per spoor en binnenvaart
zullen worden vervoerd.
Er is nader en meer diepgaand onderzoek nodig om naar de toekomst toe een beter beeld te ontwikkelen.

Er is onzekerheid in welke vorm waterstof vervoerd gaat worden



•

De kans wordt niet groot geacht dat gasvormig waterstof met een andere modaliteit dan buisleiding vervoerd gaat
worden, m.a.w. de kans wordt klein geacht dat er grote volumes gasvormig waterstof per binnenvaart of spoor
worden vervoerd.

•

Rekenkundig is uitgegaan van als vloeibare waterstof (gekoeld onder druk), maar alternatieven zoals methanol,
ammoniak of een LOHC zijn vanuit logistiek en bedrijfsmatig oogpunt wellicht meer reëel te verwachten. Voor de
LOHC worden nu dibenzyl toluene DBT en methylcyclohexane (MCH) bezien als meest waarschijnlijke opties.

Onzekerheid over de rol die methanol, ammoniak en LOHC`s gaat spelen in de energietransitie



•

Zo wordt bijvoorbeeld ammoniak genoemd als belangrijke waterstofdrager en evenals als directe energiebron, op dit
moment vooral voor zeevaart.

•

De kans is aanwezig dat ammoniak ook een belangrijke import- en doorvoerstroom wordt. Indien substantiële
stromen ammoniak vervoerd gaan worden, wordt grote impact op risicocontouren verwacht en op de ruimtelijke
ontwikkelmogelijkheden vanwege de grote aandachtsgebieden en het daarbij horende ruimtebeslag.

De externe veiligheid is een belangrijk aandachtspunt bij het bovengronds vervoer van waterstof
Op dit moment zijn ongeveer 15.000 scheepsbewegingen op de Boven Rijn relevant voor de externe veiligheid. In het
scenario BASE-case Internationaal zonder buis worden 12.000 scheepsbewegingen met waterstof toegevoegd.

•
•

Ook is er onduidelijkheid over de externe veiligheid op de Betuweroute met stoffen als waterstof en ammoniak.

•

Op grote schaal vervoeren van H2 brengt risico’s met zich mee - vooralsnog is het geen Basisnetstof. Uit nader
onderzoek van het RIVM moet blijken wat het vervoer van nieuwe energiedragers betekent voor de externe
veiligheidsberekeningen op het spoor en de binnenvaart.

♥ Buck Consultants International, 2021

53

Er zijn derhalve nog grote onzekerheden over de implicaties voor de
capaciteit van vaar- en spoorwegen


Potentiële capaciteitsknelpunten spoor, met name aan- en afrijdroutes Betuweroute (bijvoorbeeld
vanuit de zuidkant, Dordrecht). Op de Betuweroute zelf worden de grootste uitdagingen aan Duitse
kant verwacht. Ook de Brabantroute wordt genoemd, als daar spoorboekloos gereden gaat worden.



Potentiële capaciteitsknelpunten binnenvaart, zowel op Rijn als Maas. Op dit moment 125.000
scheepsbewegingen bij Lobith, het scenario voegt ongeveer 25.000 toe. Dat wordt als ‘fors’
beoordeeld. Op de Maas zijn nu ongeveer 20.000 scheepsbewegingen per jaar. Er worden 2.000
toegevoegd. Ook hier wordt de impact fors geacht, gezien het huidige capaciteitsbeslag van onder
andere de sluizen bij Weurt en Grave.



Bovenstaande “impact”-berekening is gebaseerd op de capaciteit van de beoogde H2 buisleiding met
een omvang van 2 Mton per jaar. Indien de prognose uit de waterstofvisie van het Havenbedrijf
Rotterdam van 20Mton waterstof in 2050 - waarvan 13 Mton naar het Duitse achterland – worden
gehaald, spreken we over aantallen vervoersbewegingen die een factor 5 tot 10 hoger liggen dan hier
geprognotiseerd. De binnenvaart (en ook het spoor) vormt geen reëel alternatief ten opzichte van de
modaliteit buisleiding om dergelijke volumes te accommoderen.



Energietransitie zorgt naar verwachting voor een afname van het aantal scheepsbewegingen met
fossiele stromen zoals kolen en olie. Een reductie van het aantal 6-baks duwvaartschepen op de Rijn
is te verwachten, deze schepen hebben een hoog capaciteitsbeslag. Het tijdspad van transitie is
echter onzeker. Netto is sowieso een toename van het aantal scheepsbewegingen te verwachten.



Klimaatbestendige en robuuste netwerken met gebruik van meerdere modaliteiten zijn belangrijk,
zeker als het gaat om energiedragers. Binnenvaart alleen wordt niet robuust genoeg geacht voor het
vervoer van de genoemde stoffen, in verband met laag water zowel op Rijn als Maas

♥ Buck Consultants International, 2021

54

7

Conclusies
vanuit onderdeel business case

 Buis als katalysator in doorwerking transitie-economie

6 What if not:
Vervoer zonder buis als
modaliteit

5 Waarde buis:
Waarde buis voor
bedrijfsvoering

4 Economie:
Investeren in duurzaam
verdienvermogen

♥ Buck Consultants International, 2021

1 Veiligheid:
Opgave Basisnet Spoor

2 Klimaat:
Korte termijn minder
CO2 uitstoot atmosfeer

3 Transitie:
Waterstof versnelt de
duurzaamheidsopgave

55

1 Veiligheid: Opgave Basisnet Spoor
 Een buisleiding dat leidt tot een modal shift van C4-LPG geldt als een belangrijk maatregel voor het
aanpakken van het Basisnet Spoor vraagstuk op de Brabantroute. Het leidt tot een reductie van 9.000
KWE (Ketelwagenequivalenten) en het externe veiligheidsrisico daalt navenant.


Als het andere (niet Chemelot) vervoer niet zou toenemen, en uitgaande van de huidige risicoplafonds
en oude inventarisatie gebiedsontwikkelingsplannen, zou er niet langer een overschrijding zijn van de
Basisnet-risicoplafonds. Hiermee ontstaat ‘deels ruimte’ voor de stedelijke verdichting in de provincie
Noord-Brabant van 15.000-20.000 extra woningen langs het spoor.



Een vervolgvraag is hoe wordt omgegaan met de ruimte die vrij komt door de modal shift. Invulling door
grootschalige woningbouw (verstedelijkingsbaat), Verhoging van de veiligheid langs het spoor
(veiligheidsbaat) en/of invulling door ander transport gevaarlijke stoffen (transport baat)

2 Klimaat: Korte termijn minder CO2 uitstoot atmosfeer


Het aanleggen van een CO2 leiding tussen Chemelot / NRW en Rotterdam is een voorwaarde voor het
behalen van een substantiële reductie van CO2-uitstoot bij industriële partijen in die regio’s. Door middel
van een CO2 leiding kan op basis van de jaarlijks zo’n 3 tot 4 megaton CO2 worden getransporteerd



Met de 36 INCH waterstofleiding naar Chemelot en NRW kan 2 miljoen ton waterstof worden vervoerd.
Elke ton groene waterstof die getransporteerd wordt naar het continentale achterland vervangt daar
fossiele brandstoffen zoals olie en gas waarbij CO2 wordt uitgestoten



Productleidingen passen in de transitie, maar leiden niet tot minder CO2 uitstoot in het productieproces



De modaliteit buis geldt als de meest duurzame transportmodaliteit

♥ Buck Consultants International, 2021

56

2 Klimaat: Korte termijn minder CO2 uitstoot atmosfeer (vervolg)


De aanvoer per buisleiding resulteert in de BASE-case Internationaal in een verwachte CO2besparing die oploopt van ruim 5 kton/jaar in 2025 naar 14 miljoen ton/jaar in 2050



Dit laatste staat gelijk aan een uitstoot van circa 16 miljoen vrachtwagenklimeters per jaar

3 Transitie: Waterstof versnelt de duurzaamheidsopgave
 Waterstof is onderdeel van de brede energietransitie en de buisleiding levert belangwekkende kansen
op voor verduurzaming van energiehuishouding (incl. gebouwde omgeving), industrie en mobiliteit op
nationaal niveau en op de route op de korte en middellange termijn


De buisleiding biedt kansen voor 5 tot 10 waterstofvulstations voor wegtransport en binnenvaart
richting 2030 en is daarmee een aanjager van duurzame mobiliteit



Voor bedrijventerreinen, kassencomplexen en industrie met grootverbruik en verduurzamingsopgave
zijn meekoppelkansen op de route. Bij aanleg van de H2-buisleiding worden op (enkele) strategische
locaties koppelpunten aangelegd



Bij connectie met Antwerpen ontstaat een kans voor verbinding Vlissingen en Kanaalzone

4 Economie: Investeren in duurzaam verdienvermogen
 De buisleidingbundel dient het economisch belang, voor Nederland, voor de Haven Rotterdam en het
chemisch cluster Chemelot

♥ Buck Consultants International, 2021

57

4 Economie: Investeren in duurzaam verdienvermogen (vervolg)
 Op nationaal niveau is de chemische industrie een belangrijke werkgever voor alle opleidingsniveaus
en levert qua omzet en export een forse bijdrage aan de Nederlandse economie. Rotterdam is één
van de sterkste petrochemische clusters in Europa en levert een bijdrage van meer dan 6% aan het
BBP. Met c.a. 150 bedrijven en 8.000 banen heeft Chemelot een belangrijke rol in internationale
positie van de Nederlandse industrie


De buisleidingbundel speelt een belangrijke rol in de transitieopgave van de Nederlandse industrie en
de clusters in Rotterdam en Chemelot. Daarbij positioneert Rotterdam zich als internationale
draaischijf voor waterstof als alternatief verdienmodel voor fossiele grondstoffen, en Chemelot de
grondstoffen en brandstoffen verduurzaamt en de positie versterkt als Europa’s meest duurzame en
veilige industriecluster

5 Waarde buis voor bedrijfsvoering
 De buisleidingbundel levert belangrijke waarde voor de bedrijfsvoering van de chemische clusters


Op bedrijfsniveau buisleidingbundel zorgt voor leveringszekerheid en grotere transportcapaciteit,
waardoor investeringen in andere modaliteiten wordt vermeden en transportkosten worden
gereduceerd



Op clusterniveau zorgt de bundel voor verbetering van de positie in het internationale netwerk van
industrieclusters

♥ Buck Consultants International, 2021

58

6 What if not: Vervoer zonder buis als modaliteit
 De geprognotiseerde volumes dienen ter indicatie. Er is onzekerheid in welke vorm waterstof
vervoerd gaat worden en de rol die ammoniak gaat spelen in de energietransitie


De externe veiligheid is een belangrijk aandachtspunt bij het bovengronds vervoer van waterstof



Er ontstaan potentiële capaciteitsknelpunten spoor, met name aan- en afrijdroutes Betuweroute en
voor de afwikkeling aan de Duitse kant. Ook ontstaan er door forse toename van vervoer potentiële
capaciteitsknelpunten op de vaarwegen, zowel op Rijn als Maas.



Klimaatbestendige en robuuste netwerken met gebruik van meerdere modaliteiten zijn belangrijk,
zeker als het gaat om energiedragers. Binnenvaart alleen wordt niet robuust genoeg geacht voor het
vervoer van de genoemde stoffen, in verband met laag water zowel op Rijn als Maas.

♥ Buck Consultants International, 2021

59



Door het combineren van buisleidingen in een bundel kunnen verschillende maatschappelijke doelen
(en baten) worden gerealiseerd:
•
•
•
•
•
•
•

Voortbestaan van industriële clusters in Nederland en Duitsland en behoud van economische
positie en werkgelegenheid in Nederland als exportland;
Synergievoordelen in gelijktijdige aanleg in zowel kosten, overlast en veiligheid;
Efficiënter ruimtegebruik door benutting ondergronds;
Ontlasting basisnet en binnenstedelijke verdichting Brabantse steden;
Aanjagen transitie-ontwikkeling Haven Rotterdam en Chemelot, alsmede de tussenliggende
bedrijvenclusters die er op aan kunnen takken;
Substantiële stap gericht op lange termijn investeringen in de Nationale Energie Infrastructuur;
Europees belang in verbinden van internationale chemische clusters.

♥ Buck Consultants International, 2021

60

Annex 1 Referentie alternatief
Productleidingen (P2)
Butaan (C4-LPG)

Propeen (C3-PGP)

Investering in
infrastructuur

•

Geen investering in buisinfra

•

Geen investering in buisinfra

On-site
investeringen
Chemelot

•

Uitbreiding railteminal (onzekerheid t.a.v.
realisatie en limitatie vervoer Basisnet)

•

De vrachtkosten van de barges

•

Activiteit blijft ongewijzigd, indien uitbreiding
rail(terminal) wordt gerealiseerd
Zo niet, dan komt de kostenpositie van het
chemisch cluster onder druk te staan

•
•

Activiteit blijft ongewijzigd
De onderlinge (logistieke) afhankelijkheid
tussen de bedrijven op Chemelot blijft; minder
flexibiliteit in transitieperiode

•

Aanvoer per barge vanuit zeehaven
Rotterdam
Volume prognoses conform geactualiseerd
scenario Max West

Activiteit op
Chemelot

Logistieke
afwikkeling

Impact op PoR

•

•
•

•

♥ Buck Consultants International, 2021

Aanvoer per spoor vanuit Vlissingen via de
Brabantroute
Volume prognoses conform geactualiseerd
scenario Max West
Geen versterking propositie PoR als gashub

•

•

Geen versterking propositie PoR als gashub

61

Transitieleidingen
Koolstofdioxide (CO2)

Waterstof (H2)

Investering in
infrastructuur

•

Alleen investering in Porthos fase 1

•

Alleen investering waterstofrotonde Gasunie

On-site
investeringen

•

Niet van toepassing

•

Niet van toepassing

Activiteit op
Chemelot

•

Activiteit blijft ongewijzigd

•

Activiteit blijft ongewijzigd

•

CO2 afvoer per barge over de Rijn, via de 2e
Maasvlakte Rotterdam naar de Noordzee.

•

H2 transport per barge via de Rijn van
Rotterdam naar Chemelot/NRW.

•

Rotterdamse haven bouwt geen positie op als ‘groene hub’ Noordwest-Europa

•

Uitrol van Porthos naar Chemelot en NRW
komt niet van de grond

•

Duitsland zal voor de verduurzaming van haar industrie op de Oost-West in nog grotere mate
afhankelijk worden van de Rijn. Dit levert aanvullende capaciteitsknelpunten.

Logistieke
afwikkeling
Impact PoR
Impact NRW

♥ Buck Consultants International, 2021

•

NL verliest economische positie als export
land

62

Annex 2 What if not: vervoer zonder buis
per stof
Scenario BASE-Case Internationaal
A

C4-LPG

B

Propeen

C

CO2

D

Waterstof



Schakeltabel volume eenheden
1 Ton

1 Kton

1 Mton

Uitgedrukt in kg

1.000 kg

1.000.000 kg

1.000.000.000 kg

Uitgedrukt in ton

1 Ton

1.000 ton

1.000.000 ton

Uitgedrukt in Kton

0,001 Kton

1 Kton

1.000 Kton

♥ Buck Consultants International, 2021

63

A


BASE-case Internationaal C4-LPG
Modaliteit en routekeuze
•
•



Capaciteit
•
•
•



Zonder buisleiding zal C4-LPG per spoor aangevoerd worden vanuit zeehavens; Vlissingen (volume met
bestemming Chemelot) en Rotterdam (volume NRW)
Op basis van huidige inzichten; in principe kan C4-LPG worden aangevoerd vanuit elke zeehaven in de ARA regio

Gezien het continue gebruik zal aanvoer C4-LPG per spoor dagelijks plaatsvinden
Dit gebeurt middels een trein van circa 12 KWE (600 ton)
Dit komt overeen met huidig transport van Vlissingen naar Chemelot via Brabantroute

Resultaat (peiljaar 2030 = 2040 = 2050) – 100% via spoor
•
•

Dagelijks circa 2 treinen op Chemelot via de Brabantroute
Dagelijks circa 6 treinen naar het Duitse achterland via de Betuweroute
Chemelot

NRW

1

Route

• Brabantroute

• Betuweroute

2

Volume

• 450 kton

• 1.300 kton

2b

Volume in KWE

• 9.000 KWE/jr

• 26.000 KWE/jr

3

Aantal treinen

• 750 treinen/jr.

• 2.167 treinen/jr.

4

Treinbewegingen

• 1.500 treinen/jr.

• 4.334 treinen/jr.

♥ Buck Consultants International, 2021

64

B


BASE-Case Internationaal Propeen
Modaliteit en routekeuze
•
•



Capaciteit
•
•
•



Zonder buisleiding zal propeen per binnenvaart aangevoerd worden vanuit zeehavens in ARA gebied
Aanvoer van propeen kan in de praktijk vanuit elke zeehaven plaats vinden; rekenkundig is uitgegaan van 1/3
Antwerpen, 1/3 Vlissingen en 1/3 Rotterdam.

Gezien het continue gebruik zal aanvoer propeen dagelijks/wekelijks plaatsvinden
Dit gebeurt middels een schip met een capaciteit van 1.000 ton
Dit komt overeen met huidig transport van Antwerpen naar Chemelot

Resultaat (peiljaar 2030 = 2040 = 2050 ) – 100% via de binnenvaart

1 Route(s)
2 Volume

Chemelot

Chemelot

NRW

• Albertkanaal (2/3)

• Rijn/Maas (1/3)

• Rijn

• 100 kton

• 775 kton

3 Aantal schepen

• 67 schepen/jr.

• 33 schepen/jr.

• 773 schepen/jr.

4 Scheepsbewegingen

• 134 vaarten/jr.

• 66 vaarten/jr.

• 1.546 schepen/jr.

♥ Buck Consultants International, 2021

65

C


BASE-case Internationaal CO2
Modaliteit en routekeuze
•



Zonder buisleiding zal CO2 per binnenvaart afgevoerd worden via Rotterdam 2e Maasvlakte naar de Noordzee

Capaciteit
•
•



INDICATIEF

Uitgangspunt Chemelot: gastanker met 2.000 m3 laadvermogen; capaciteit 2.000 ton CO2
Uitgangspunt NRW: gastanker met ca 4.000 m3 laadvermogen; capaciteit 4.000 ton CO2

Resultaat (peiljaar 2030 = 2040 = 2050) – 100% binnenvaart
Chemelot

NRW

1

Route

• Rijn/Maas

• Rijn

2

Volume

• 500 kton1

• 1.500 kton

3

Aantal schepen

• 250 schepen/jr.

• 625 schepen/jr.

4

Scheepsbewegingen

• 500 vaarten/jr.

• 1,250 vaarten/jr.

Noot 1: Doorgerekend volume exclusief meekoppelkansen op de route, zijnde 1.000 kton bij Shell Moerdijk

♥ Buck Consultants International, 2021

66

D


Modaliteit en routekeuze
•
•



Zonder buisleiding zal de waterstof per binnenvaart vervoerd worden vanuit de Haven van Rotterdam
Rekenkundig is uitgegaan van het vervoer als vloeibare waterstof (Liquid hydrogen)

Capaciteit
•

•
•



INDICATIEF

BASE-case Internationaal H2

Het uitgangspunt is dat waterstof zowel per barge, als per spoor cryogeen1 (onder druk en gekoeld tot -252 °C)
vervoerd. Deze technologie is nog in ontwikkeling. Mogelijk dat het toekomstig vervoer van H2 plaats gaat vinden
door het te koppelen aan een ‘drager’ en daarmee te vervoeren als andere stof.
Uitgangspunt binnenvaart: schip met 2.200 m3 laadvermogen; capaciteit 156 ton H2 per schip
Uitgangspunt spoorvervoer: 7,7 ton per KWE, 40 KWE per trein; capaciteit 309 ton H2 per trein1

Resultaat (peiljaar 2040 = 2050) – Chemelot 100% binnenvaart – NRW 90% en 10% spoor
Chemelot

NRW

NRW

• Rijn (90%)

• Betuweroute (10%)

1

Route

• Rijn/Maas

2

Volume

• 110 kton2

3

Aantal treinen/schepen

• 705 schepen/jr.

• 12.244 schepen/jr.

• 649 treinen/jr.

4

Aantal bewegingen

• 1.410 vaarten/jr.

• 24.488 vaarten/jr.

• 1.289 treinen/jr.

•

2.000 kton

Noot 1: Indien het spoorvervoer niet cryogeen maar met de huidige technologie onder druk in cilinders wordt vervoerd daalt
de capaciteit per trein met een factor 7, en neemt dus ook het spoorvervoer van H2 navenant toe.
Noot 2: Doorgerekend volume, exclusief meekoppelkansen op de route
Noot 3: Peiljaar: in tegenstelling tot de andere stoffen groeit het vervoer van waterstof in de periode 2030-2040, waarna de
maximaal capaciteit per buis van 2,0 Mton per jaar is bereikt. Voor peiljaar 2030 geldt uitgaande van de volume
prognoses BASE-case Internationaal voor Chemelot de helft van het effect en voor NRW een tiende van het effect.
♥ Buck Consultants International, 2021

67

Annex 3 Samenhang beleidskader Rijk
Waterstofvisie kabinet


De aanleg van een H2-buis past in de waterstofvisie van het Kabinet (K32813,485), ook indien bestaande
aardgasbuizen geschikt gemaakt worden voor H2 omdat het volume H2 vele malen groter is dan dat van aardgas
vanwege de lagere energiedichtheid.



Er zal in de transitieperiode sprake zijn van transport van aardgas én H2. De CO2 buis die in de overbruggingsfase
naar de gewenst zero emissie productie noodzakelijk is, kan alsdan voor H2 worden ingezet.

Transitie zeehavens


Daarnaast spelen ook de ambities uit de Havennota 2020-2030 (K2020Z22964) een rol als het gaat om de transities
die de Nederlandse havens dienen door te maken.

Programma goederenvervoer



Stimuleren spoorgoederen vervoer per spoor

Komen tot een modal shift van weg naar water, van water naar buis en van weg naar spoor: zoeken naar vorm van
transport met meeste maatschappelijke meerwaarde en "beter benutten“ van bestaande netwerken.

Structuurvisie Buisleidingen


Aangegeven verbindingen waarlangs ruimte moet worden vrijgehouden, om een ongehinderde doorgang van
buisleidingtransport van nationaal belang mogelijk te maken

Toekomstbeeld OV

Landelijke Programma Hoogfrequent Spoorvervoer: capaciteit vrijspelen op spoor voor extra reizigerstreinen
♥ Buck Consultants International, 2021

68

Annex 4 Buisleiding als ‘veilige’ modaliteit
Algemeen

In Nederland vindt vervoer van gevaarlijke stoffen plaats door buisleidingen en over weg, water en spoor. In 2017 ging
het grootste deel van dit vervoer (52%) via buisleidingen en met binnenvaartschepen (41%). Het vervoersaandeel
over de weg is 6,5% en over het spoor 1,4%.

Voor het beheersen van de risico’s van het vervoer van gevaarlijke stoffen wordt in Nederland één veiligheidsnorm
gehanteerd: er mogen zich geen kwetsbare objecten bevinden binnen de plaatsgebonden risico (PR) 10-6 contour.
Buisleidingen

Het Besluit externe veiligheid buisleidingen (Bevb) beschrijft dat een buisleiding bij aanleg of vervanging zodanig wordt
uitgevoerd dat het plaatsgebonden risico van de buisleiding op een afstand van vijf meter gemeten vanuit het hart van
de buisleiding niet hoger is dan 10-6 per jaar (Bevb art. 6). Dit is sturend voor keuzes in het ontwerp en de exploitatie
van de buisleiding.


VELIN, de brancheorganisatie voor buisleidingexploitanten, jaarlijks het aantal geregistreerde incidenten met
buisleidingen die door hun leden worden geëxploiteerd. De rapportage over 2019 heeft betrekking op 21.996 km
buisleidingen voor het vervoer van gevaarlijke stoffen in de Nederlandse bodem, in beheer bij de 24 VELIN-leden.



Voor de incidentenrapportage worden vier categorieën gehanteerd. De twee zwaarste categorieën (ongevallen resp.
ernstige incidenten) kwamen in 2019 niet voor.

Bron: VELIN
♥ Buck Consultants International, 2021

20201212

69

Annex 4 Buisleiding als ‘veilige’ modaliteit