Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1027

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 mei 2017
Met deze brief informeer ik u over de uitkomsten van de informele
Landbouwraad die van 21 tot 23 mei jl. plaatsvond in Valletta, Malta.
Daarnaast informeer ik u over de stand van zaken van de uitvoering van
de motie van het lid Geurts (Kamerstuk 26 407, nr. 111) over het scheurverbod, waarbij ik ook de vraag beantwoord die het lid Futselaar heeft
gesteld tijdens het Algemeen Overleg Landbouw- en Visserijraad van
9 mei jl. (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1023) over de gerapporteerde daling
van het areaal blijvend grasland in Natura 2000-gebieden.
Uitkomsten informele Landbouwraad
De EU-landbouwministers hebben op 23 mei jl. tijdens de informele Raad
met elkaar van gedachten gewisseld over «Klimaatverandering en
waterbeschikbaarheid: nieuwe uitdagingen voor de landbouw». Het
Maltese voorzitterschap legde de nadruk vooral op klimaatadaptatie; een
onderwerp dat snel hoger op de EU-agenda komt nu de gevolgen van
klimaatverandering steeds zichtbaarder en voelbaarder worden.
Ook op mondiaal niveau is steeds meer aandacht voor klimaat, water en
landbouw. Op de G20-bijeenkomst van landbouwministers in Berlijn
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 993) op 22 januari jl., waar dit onderwerp ook op
de agenda stond, is een actieplan vastgesteld voor duurzaam watergebruik in de landbouw en stappen tot aanpassing van de sector aan
klimaatverandering.
Eurocommissaris Hogan stelde dat de beschikbaarheid van voldoende en
schoon water in de hele EU in toenemende mate een probleem vormt. Hij
wees op de belangrijke rol die boeren hebben om de in Parijs vastgestelde
duurzame ontwikkelingsdoelen, en in dit verband met name doelstelling 6
over de beschikbaarheid van voldoende en schoon water, te kunnen
bereiken. Hij gaf aan dat de Europese Commissie de krachten bundelt,
met als eerste resultaten dat DG ENV en DG AGRI gezamenlijk een Task
Force Water zullen oprichten, en dat samen met het Joint Research Centre
een kennis-hub voor water en landbouw opgericht zal worden. Hij wijst op

kst-21501-32-1027
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 1027

1

het belang van kennisoverdracht en innovatie. Er zijn al de nodige
Europese instrumenten en fondsen beschikbaar, maar deze kunnen naar
zijn mening meer en effectiever benut worden door de lidstaten. Ook
Eurocommissaris Vella stelde dat het huidige EU-beleid in staat is om de
uitdagingen te kunnen behandelen. Daarvoor is er enerzijds de regelgeving waaraan voldaan moet worden, maar zijn er ook de financiële
instrumenten waardoor investeringen mogelijk zijn. Verder kan de
beschikbare kennis beter benut worden.
Eurocommissaris Vella gaf aan dat de Europese Commissie een evaluatie
heeft uitgevoerd van de watermaatregelen die lidstaten hebben genomen
in hun plattelandsprogramma’s. Deze evaluatie kan benut worden bij
toekomstige aanpassingen van de plattelandsprogramma’s om de
bijdrage aan de wateropgave te verbeteren. Wat betreft het toekomstige
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) stelde hij dat dit boeren in de
gelegenheid moet stellen zich te ontwikkelen naar een kosteneffectieve en
duurzame landbouw. Daartoe moeten de doelen en uitvoering van het
GLB en de Kaderrichtlijn Water verder gestroomlijnd worden, en zich
meer richten op resultaat.
Alle Ministers onderschreven dat de voedsel- en waternexus steeds
belangrijker wordt vanwege bevolkingsgroei, de afhankelijkheid van
voedselproductie van water, en klimaatverandering. Ook de noodzaak om
de weerbaarheid van de landbouw voor de gevolgen van de klimaatverandering te verbeteren werd alom gesteund. Het huidige plattelandsbeleid
biedt naar de mening van velen voldoende mogelijkheden voor maatregelen op het gebied van landbouw en water.
Veel lidstaten noemden het belang van irrigatie om de landbouw in stand
te kunnen houden omdat de landbouw steeds meer te maken krijgt met
perioden van droogte en waterschaarste. Ook zag men precisielandbouw
als een van de mogelijke oplossingen, net als de ontwikkeling van
gewassen die beter bestand zijn tegen de veranderende groeiomstandigheden. Het belang van voldoende mogelijkheden voor risicobeheer werd
door een aantal lidstaten benadrukt, waar men ook de noodzaak van
voldoende financiering aan verbond. Een aantal landen wees op het
belang van de vergroening van het GLB waarmee een bijdrage aan deze
doelstellingen wordt geleverd. Een enkel land noemde de betekenis van
een gezonde bodem met voldoende absorptievermogen. Alle Ministers
benadrukten het belang van onderzoek en innovatie, en het delen van
informatie en kennis. Veel landen wezen op de regionale verschillen in de
effecten van klimaatverandering en benadrukten dat maatwerk en
flexibiliteit in het instrumentarium nodig is.
Ik heb aangegeven dat de druk op watervoorraden door een toenemende
vraag steeds groter wordt. De landbouw is afhankelijk van de beschikbaarheid van voldoende en schoon water. Daarom ligt er een grote
opgave voor de landbouw, zowel om de negatieve effecten van de
landbouw te verminderen, als om zich aan te passen aan de veranderende
omstandigheden door de klimaatverandering. Ik heb het pleidooi van
Eurocommissaris Vella, om de (mede in Parijs) gevraagde klimaatinspanning voor de landbouw op te nemen in het toekomstige GLB, met
instemming verwelkomd. Het GLB moet daartoe veel meer doelgerichte
betalingen mogelijk maken, waarmee natuur- en milieudoelen beter
ondersteund kunnen worden. Ik heb, net als veel van mijn collega’s,
onderschreven dat risicobeheer belangrijk is om boeren in staat te stellen
minder kwetsbaar te zijn voor de gevolgen van klimaatverandering, maar
dat ik dat wel primair een verantwoordelijkheid van de sector zelf vind.
Hetzelfde geldt ook voor diversificatie als een manier om risico te
verkleinen. Wel vind ik dat het toekomstige GLB de ontwikkeling van
private risicobeheersinstrumenten moet ondersteunen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 1027

2

Om op langere termijn in staat te zijn de wereldbevolking op duurzame
wijze te voeden is een omslag naar klimaatslimme landbouw nodig. Het is
mijn ambitie dat de Nederlandse landbouw over ca. 10 jaar tot de meest
duurzame van de wereld behoort. We investeren daarvoor in innovatie en
onderzoek, en werken nauw samen met alle betrokken partners in de
voedselketen. Ik heb in dat verband ook nog eens gewezen op het rapport
van de Agricultural Markets Taskforce, waarin het belang van samenwerking tussen overheden, onderzoek en bedrijfsleven is aangegeven, en
waarin ook erop werd gewezen dat mededingingsregelgeving daarbij niet
belemmerend zou moeten werken. Ik ben er van overtuigd dat
landbouwers bereid zijn de verantwoordelijkheid voor een duurzame
productie te nemen, wanneer zich dat ook in de prijs van het product
vertaalt.
Stand van zaken motie Geurts over het scheurverbod
Op 19 april 2016 heeft de Tweede Kamer ingestemd met de motie Geurts
(Kamerstuk 26 407, nr. 111) over het scheurverbod (Handelingen II
2015/16, nr. 78, item 32). Daarin heeft de Kamer de regering verzocht voor
specifieke gebieden waar het scheurverbod op blijvend grasland een
belemmering is, zoals de Wieden, een uitzondering te maken zodat de
gebiedsontwikkeling door kan gaan. Verder heeft de Kamer de regering
verzocht voor de volgende hervorming van het GLB via pilots te onderzoeken en mogelijk te maken dat er onderscheid gemaakt zou kunnen
worden in de mate van ecologisch kwetsbaar gebied en de noodzakelijkheid van het omzetverbod in Vogelrichtlijngebieden. Ik heb, in
afstemming met de provincie Overijssel en de betrokken partijen in het
gebied, Wageningen Environmental Research opdracht gegeven de
ecologische en milieukundige effecten van de gevraagde aanpassingen in
beeld te brengen. Zodra deze studie is afgerond, zal ik uw Kamer over de
uitkomsten ervan informeren. Ik verwacht u de studie binnenkort te
kunnen toesturen. Ik realiseer me dat dit onderwerp mogelijk raakt aan het
door de Kamer controversieel verklaarde plan van aanpak weidevogels.
Versoepeling van het scheurverbod kan namelijk consequenties hebben
voor het areaal extensieve kruidenrijke graslanden, die belangrijk zijn voor
bepaalde soorten weidevogels. In hoeverre ik invulling kan geven aan de
motie Geurts, zal daarom afhangen van de uitkomsten van het onderzoek
van Wageningen Environmental Research.
Vraag lid Futselaar over de gerapporteerde daling van het areaal
blijvend grasland in Natura 2000-gebieden
Het lid Futselaar (SP) heeft in het AO van 9 mei jl. (Kamerstuk 21 501-32,
nr. 1023) vragen gesteld over de door Wageningen Enviromental Research
(http://edepot.wur.nl/410351) gerapporteerde daling van het areaal
blijvend grasland in Natura 2000-gebieden. Ik heb toegezegd na te zullen
gaan waardoor deze daling veroorzaakt wordt. Wageningen Environmental Research maakt in haar rapport melding van een daling van het
areaal blijvend grasland van 51.000 hectare in 2015 naar 49.000 hectare in
2016. Dit betreft het bij RVO.nl geregistreerd areaal blijvend grasland in
Natura 2000-gebieden.
Bij de start van het GLB in 2015 heeft Nederland een kaart gemaakt met
alle blijvend grasland in Nederland. Het areaal blijvend grasland in Natura
2000-gebieden is op basis van deze kaart in combinatie met de Natura
2000-kaart vastgesteld. Het klopt dat het blijvend grasland in dit gebied
niet geploegd mag worden en dat de totale oppervlakte dus in principe
gelijk moet blijven. De afname wordt niet veroorzaakt door ploegen, want
in die gevallen wordt er een herinzaaiplicht opgelegd en behouden de
betreffende percelen de kwalificatie blijvend grasland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 1027

3

Het verschil in hectares is te verklaren uit een combinatie van factoren. In
de eerste plaats blijkt uit de analyse van RVO.nl dat er tussen 2015 en 2016
enerzijds percelen blijvend grasland zijn bijgekomen en dat er anderzijds
ook percelen zijn afgevallen. De nieuwe percelen blijvend grasland
betreffen vooral percelen die voorheen tijdelijk grasland waren, maar door
tijdsverloop de kwalificatie van blijvend grasland hebben gekregen
(tijdelijk grasland wordt na vijf jaar blijvend grasland als er geen sprake is
van onderbreking door een andere teelt). De percelen die zijn afgevallen
zijn voornamelijk percelen die in 2015 onterecht waren geclassificeerd als
blijvend grasland dan wel onterecht waren geclassificeerd als landbouwgrond. Tijdens administratieve controles en bij reguliere updates van het
perceelsregister is dit gecorrigeerd. Door deze correcties lijkt er sprake te
zijn van een afname, terwijl dat feitelijk niet het geval was.
De verwachting is dat 2017 een stabieler beeld zal laten zien, omdat er dan
minder extra correcties worden verwacht. De meeste correcties zijn van
2015 op 2016 doorgevoerd. Ik zal de Kamer over de ontwikkelingen van
blijvend grasland in Natura 2000-gebieden over 2017 informeren in het
kader van de jaarlijkse monitoring van de vergroening.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
M.H.P. van Dam

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 1027

4