Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

975
Vragen van het lid Van der Lee (GroenLinks-PvdA) aan de Staatssecretaris
van Financiën over het artikel «Voordeel familiehypotheek groter dan jubelton»
(ingezonden 12 december 2023).
Antwoord van Staatssecretaris Van Rij (Financiën – Fiscaliteit en
Belastingdienst), mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (ontvangen 7 februari 2024). Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2023–2024, nr. 694.
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Voordeel familiehypotheek groter dan
jubelton», waarin twee economen van De Nederlandsche Bank een belastingconstructie beschrijven en kwantificeren waarbij gebruik wordt gemaakt van
de hypotheekrenteaftrek?1
Antwoord 1
Ja, ik ben bekend met het artikel «Voordeel familiehypotheek groter dan
jubelton».
Vraag 2
Vindt u het wenselijk dat een substantiële groep huizenbezitters gebruik kan
maken van de hypotheekrenteaftrek, terwijl zij de facto geen rente betalen
omdat zij betaalde rente teruggeschonken krijgen?
Antwoord 2
Het is mogelijk om een hypothecaire lening voor de financiering van een
eigen woning (deels) af te sluiten bij iets of iemand anders dan een financiële
instelling, dat kan bijvoorbeeld ook bij een vriend of familielid. Huizenbezitters met een lening bij een familielid kunnen ook gebruik maken van de
hypotheekrenteaftrek. Bij een familielening moet wel door de Belastingdienst
worden vastgesteld of de verschuldigde rente een reële vergoeding is voor
het ter beschikking stellen van de lening. De rente die op de lening wordt
gerekend moet marktconform zijn. De inspecteur kijkt bij de beoordeling of
sprake is van een lening en naar het overeengekomen rentepercentage.
Daarbij kijkt hij onder andere welk rentepercentage financiële instellingen

1

ah-tk-20232024-975
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2024

Eijsink, G. en Mastrogiacomo, M., Voordeel familiehypotheek groter dan jubelton, te
verschijnen in Economische Statistische Berichten, december 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

zouden aanbieden bij een vergelijkbare hypothecaire lening op het moment
van afsluiten van de lening. Op de website van de Belastingdienst zijn
voorbeelden2 te vinden van de wijze waarop de inspecteur de hoogte van het
rentepercentage beoordeelt bij een geldlening voor een eigen woning tussen
familieleden. Als het rentepercentage fiscaal acceptabel is en aan de overige
voorwaarden is voldaan, is de betaalde rente aftrekbaar als eigenwoningrente. In het geval de verstrekker van de lening de rente kwijtscheldt, is de
rente niet aftrekbaar. De rente moet wel op de belastingplichtige «drukken»
om voor aftrek in aanmerking te komen. Daarnaast is het nog van belang om
op te merken dat de vordering waarop de rente wordt betaald voor de
verstrekker van de lening tot de box 3-grondslag behoort.
Los van het bovenstaande kan degene die geld heeft uitgeleend een
schenking doen. Voor de schenkingsvrijstelling in familieverband geldt
bijvoorbeeld dat ouders hun kind jaarlijks € 6.633 (bedrag 2024) belastingvrij
mogen schenken. Aan deze vrijstelling zijn geen voorwaarden verbonden, het
kind mag dit bedrag vrij besteden. Rentekosten verliezen niet hun karakter als
aftrekbare kosten als zij kunnen worden bestreden uit in de persoonlijke sfeer
ontvangen bedragen.
Ik vind de mogelijkheid van renteaftrek voor de financiering van de eigen
woning en het benutten van de schenkingsvrijstelling daarom niet onwenselijk.
Vraag 3 en 4
Valt de constructie waarbij mensen een hypotheek afsluiten bij een familielid
tegen een marktconforme rente en deze rente aftrekken in box 1 volgens u
dus binnen de categorie «onwenselijke fiscale constructies»?
Bent u het ermee eens dat het doorgeven van vermogen over generaties
heen hiermee fiscaal gefaciliteerd wordt, en dat deze constructie daarom (het
in stand houden van) vermogensongelijkheid in de hand werkt?
Antwoord 3 en 4
Zoals beschreven in antwoord 2 kunnen huizenbezitters met een (hypothecaire) lening bij een familielid onder voorwaarden gebruik maken van de
hypotheekrenteaftrek. Schenkingen zijn belast volgens de regels van de
schenkbelasting. In familieverband geldt een schenkingsvrijstelling waardoor
ouders hun kind jaarlijks € 6.633 (bedrag 2024) belastingvrij mogen schenken. Naar de mening van het demissionaire kabinet is daarom geen sprake
van een bevoordeling ten opzichte van belastingplichtigen die een lening
afsluiten bij een financiële instelling (zij kunnen immers ook een schenking
gebruiken voor het betalen van rente en aflossing), of belastingplichtigen die
schenkingen ontvangen en de gelden besteden aan andere doeleinden. Er is
naar de mening van het demissionaire kabinet geen sprake van een
«onwenselijke fiscale constructie».
Vraag 5
Kunt u aangeven wat het budgettair belang van deze constructie is? Hoeveel
inkomsten loopt de Staat mis door het gebruik van hypotheekrenteaftrek bij
familiehypotheken? En hoeveel ten opzichte van de situatie waarin de
betreffende huiseigenaren een hypotheek bij een bank af zouden sluiten?
Antwoord 5
Het budgettaire belang van familiehypotheken waarbij de rente terug
geschonken wordt, kan niet geraamd worden omdat het niet bekend is hoe
vaak schenkingen plaatsvinden onder de vrijstellingsgrens van de schenkbelasting in het kader van familiehypotheken.
Naast een effect via de schenkingsvrijstelling kunnen (hypothecaire) leningen
die niet zijn afgesloten bij financiële instellingen, waaronder ook familiehypotheken, ook een effect hebben op het budgettair belang van de hypotheekrenteaftrek. Om dit te berekenen zijn twee aspecten relevant, namelijk in
hoeverre consumenten met deze (hypothecaire) leningen meer of minder
lenen dan wanneer zij bij een financiële instelling geleend zouden hebben en
in hoeverre de hoogte van de rente op deze leningen afwijkt ten opzichte van
de rente op hypotheken afgesloten bij financiële instellingen.
2

Voorbeelden van rentepercentages voor familieleningen (belastingdienst.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

In het artikel heeft De Nederlandsche Bank (DNB) gekeken naar het leningdeel
boven de wettelijke inkomensnormen bij hypotheken niet afgesloten bij
financiële instellingen. DNB schat de kosten voor de staat van de aftrek door
deze hypotheken op € 150–200 miljoen.3 Hierbij merk ik graag op dat deze
berekening mogelijk een overschatting is. Ten eerste is de leennorm alleen
van toepassing bij het afsluiten van een hypotheek en niet tijdens de looptijd
van bestaande hypotheken. Er kunnen meerdere verklaringen zijn waarom
een lopende hypotheek boven de leennorm uitkomt. Zo kan een hypotheek
die bij het afsluiten onder de norm valt, tijdens de looptijd boven de norm
uitkomen door een daling van het inkomen van een huishouden. Ten tweede
zijn er wettelijke uitzonderingen om meer te lenen voor bijvoorbeeld
verduurzaming en kan bij het afsluiten van een hypotheek worden afgeweken
van de norm, als dit verantwoord is en wordt onderbouwd.
Een ander effect – dat niet in de berekening van DNB zit – is dat de hypotheekrente van hypotheken die niet zijn afgesloten bij financiële instellingen
gemiddeld lager ligt dan bij hypotheken afgesloten bij financiële instellingen.
Hierdoor zijn de kosten van de hypotheekrenteaftrek voor de staat door de
verminderde aftrek juist circa € 200 miljoen lager.
Vraag 6 en 7
Bent u voornemens deze constructie onmogelijk te maken? Zo ja, wanneer en
hoe? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid de hypotheekrenteaftrek te beperken tot situaties waarin er
geen sprake is van familiebanden tussen de hypotheekverstrekker en degene
die aanspraak maakt op de hypotheekrenteaftrek?
Antwoord 6 en 7
Omdat er naar de mening van het demissionaire kabinet geen sprake is van
een «onwenselijke fiscale constructie» heeft het demissionaire kabinet geen
plannen om de hypotheekrenteaftrek te beperken.

3

https://esb.nu/voordeel-familiehypotheek-groter-dan-jubelton/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3