Effecten hybride financiering
WGA
Tussenevaluatie WGA

Opdrachtgever: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Boukje Cuelenaere (ECORYS)
Theo Veerman (AStri)
Vincent Thio (ECORYS)
Willem Trommel (Vrije Universiteit)
m.m.v.
Petra Molenaar (AStri)
Dionne Arts (AStri)
Vera Veldhuis (AStri)
Mathijn Wilkens (ECORYS)

Rotterdam, 31 juli 2009

ECORYS Nederland BV
Postbus 4175
3006 AD Rotterdam
Watermanweg 44
3067 GG Rotterdam

T 010 453 88 00
F 010 453 07 68
E asb@ecorys.com
W www.ecorys.nl
K.v.K. nr. 24316726

ECORYS Arbeid & Sociaal Beleid
T 010 453 88 05
F 010 453 88 34

CUE/RG ES19414rapdef

CUE/RG ES19414rapdef

Inhoudsopgave

Voorwoord

7

Samenvatting

9

1 Analyse, vraagstellingen en methoden
1.1 Inleiding
1.2 Voorgeschiedenis: financiering WIA en WGA
1.3 Centrale vraagstelling en analyse hybride stelsel
1.4 Onderzoeksvragen
1.5 Gehanteerde methoden
1.6 Methodologische kanttekeningen

13
13
13
16
18
19
20

2 Theoretisch kader hybride stelsel
2.1 Inleiding
2.2 Theoretisch kader
2.3 Beleidstheorie
2.4 WGA op hoofdlijnen

23
23
23
26
29

3 Beschrijving resultaten hybride stelsel
3.1 Inleiding
3.2 De markt voor WGA-verzekeringen
3.3 Beschrijving huidige situatie
3.3.1 Gebruik van de WGA, IVA en WAO
3.3.2 Werkgever en keuze verzekering – stand van zaken
3.3.3 Ontwikkeling van het aantal eigenrisicodragers
3.3.4 Het WGA-risico vergeleken
3.4 Samenvatting

31
31
31
34
34
36
38
40
42

4 Afwegingen en ervaringen van betrokkenen in het stelsel
4.1 Inleiding
4.2 Overzicht van actoren
4.3 Werkgevers, werknemers, branches
4.3.1 Werkgevers; kwantitatieve gegevens
4.3.2 Werkgevers- en werknemersorganisaties
4.3.3 Branches
4.4 Verzekeraars, tussenpersonen, adviseurs, accountants
4.5 UWV
4.6 Ervaringen: drempels en knelpunten
4.6.1 Drempels voor overgang naar en van ERD
4.6.2 Andere ervaringen en knelpunten
4.7 Samenvatting

45
45
45
46
46
51
52
53
53
54
55
56
57

CUE/RG ES19414rapdef

5 Re-integratie
5.1 Inleiding
5.2 Kader voor re-integratie
5.3 Re-integratie vanuit de WGA
5.4 Preventie: ziekteverzuim en re-integratie gedurende de wachttijd
5.5 Re-integratie-activiteiten
5.5.1 Activiteiten
5.5.2 Ervaringen van werknemers
5.5.3 Profiel werkgevers
5.6 Prikkels voor WGA-preventie en –re-integratie
5.7 Samenvatting

61
61
61
62
63
64
64
66
67
68
69

6 De invloed van selectie op de instroom in de WGA
6.1 Inleiding
6.2 Selectie bij de keuze voor WGA-verzekering
6.3 Eigenrisicodragerschap nader bekeken
6.4 Analyse WGA-instroomrisico
6.5 Analyse re-integratieactiviteiten
6.6 Samenvatting

71
71
72
73
75
78
81

7 Toekomst WGA
7.1 Hoofdlijn van de bevindingen
7.2 Lijnen naar de toekomst

83
83
87

Literatuur

93

Bijlage 1

Overzicht geïnterviewden

95

Bijlage 2
Gegevens voor analyse hoofdstuk 6
B 2.1 Achtergrond
B 2.2 Kenmerken van het UWV-bestand
B 2.3 Steekproeftrekking

97
97
97
98

Bijlage 3 Casebeschrijvingen werkgevers

101

Bijlage 4
Verantwoording secundaire analyses
B 4.1 Methode
B 4.2 Bestand onderzoek ‘De weg naar de WIA’ (WnW)
B 4.3 Bestand onderzoek ‘epidemiologie van de arbeidsongeschiktheid 2003’
(EPI 2003)

127
127
128

CUE/RG ES19414rapdef

128

Voorwoord

Voor u ligt de evaluatie van de financieringssystematiek van de regeling Werkhervatting
Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten (WGA). Hier staat de vraag centraal of het verschil maakt
of werkgevers zich publiek (via UWV) of privaat voor de WGA verzekeren. Deze
evaluatie is in de periode maart – juni 2009 in opdracht van het ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid uitgevoerd door ECORYS en AStri. Zonder de medewerking
van een groot aantal betrokkenen was het niet mogelijk geweest deze evaluatie binnen de
gestelde tijd af te ronden. Daarbij gaat het allereerst om alle geïnterviewden: de
stakeholders, de brancheorganisaties en werkgevers. Wij bedanken de geïnterviewden
voor alle informatie en de tijd die zij voor dit onderzoek hebben vrijgemaakt. In de
bijlage is een overzicht opgenomen van de geïnterviewden per organisatie. Naast de face
to face interviews heeft een groter aantal werkgevers dan verwacht een schriftelijke
vragenlijst over de WGA-verzekering ingevuld, waarvoor wij ook onze hartelijke dank
uitspreken.
Een speciaal woord van dank gaat uit naar UWV, waar Rene van Deynen, Henk de Jongh
en Peter Rijnsburger zich veel moeite getroost hebben de juiste gegevens te leveren en
steeds op nieuwe vragen van de onderzoekers antwoord te geven. In de klankbordgroep
die door het ministerie voor deze evaluatie in het leven was geroepen, was naast UWV
ook het Verbond van Verzekeraars vertegenwoordigd. Graag bedanken wij ook Gerjo van
Genderen en Ton de Bruin van het Verbond voor hun inzet en betrokkenheid bij dit
onderzoek.
Tot slot willen wij de opdrachtgever en in het bijzonder de voorzitter van de
begeleidingscommissie Dick Hagedooren, bedanken voor de vlotte en constructieve wijze
waarop dit onderzoek begeleid is. Wij hopen dat de resultaten hun weg naar het beleid
vinden.
Namens het projectteam van ECORYS en AStri,
Boukje Cuelenaere,
Projectleider
Rotterdam, juli 2009

Effecten hybride financiering WGA

7

Samenvatting

Deze samenvatting schetst de hoofdlijnen van de onderzoeksuitkomsten. Voor een meer
uitvoerige weergave, alsmede de beschouwing verwijzen we naar hoofdstuk 7.
Hybride financiering WGA
Dit rapport evalueert de financieringssystematiek van de regeling Werkhervatting
Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten (WGA). Een belangrijk uitgangspunt bij invoering van de
WGA (29 december 2005) was dat het systeem voor werkgever en werknemer prikkels
moet bevatten die hen stimuleren de instroom te beheersen en de uitstroom te bevorderen.
Daartoe werd in de WGA premiedifferentiatie ingevoerd alsmede de mogelijkheid van
eigen risicodragen door werkgevers voor een relatief lange periode (tien uitkeringsjaren).
In dat geval is de werkgever gedurende die 10 jaren ook verantwoordelijk voor de reintegratie van ‘zijn’ eventuele WGA’ers. Werkgevers zullen bij eigen risicodragen veelal
een private verzekeraar inschakelen.
Voor deze “hybride” financieringssystematiek, waarin publieke en private uitvoering
naast elkaar bestaan, is destijds gekozen omdat ten tijde van invoering van de WGA er
theoretische noch empirische aanwijzingen bleken te bestaan rond de vraag wat de meest
efficiënte en effectieve uitvoeringssystematiek is. Dit onderzoek beoogt nu meer
helderheid te bieden.
De centrale vraagstelling van dit onderzoek luidt daarom:
Hoe functioneert het hybride stelsel voor financiering van de WGA? Wat zijn ervaringen van
werkgevers, verzekeraars en UWV met dit stelsel? Zijn er verschillen tussen private en publieke
uitvoering wat betreft re-integratieactiviteiten, de resultaten daarvan en efficiency? In hoeverre zijn
resultaten van het hybride systeem door te trekken naar een mogelijk volledig privaat systeem?

ECORYS en AStri voerden dit onderzoek uit in de periode maart – juni 2009 aan de hand
van een enquête onder werkgevers, interviews met stakeholders, brancheorganisaties en
werkgevers, secundaire analyses op bestaande onderzoeksgegevens en bewerking van
administratieve gegevens van UWV en de belastingdienst.
Overwegingen van werkgevers bij de keuze privaat – publiek
Werkgevers baseren hun keuze tussen private en publieke verzekering vooral op
financiële overwegingen: van wie eigenrisicodrager werd, noemt 90 procent daarvoor
financiële argumenten (lagere premie, verwachting dat het voordeliger uitpakt).
Overwegingen rond de effectiviteit van re-integratie komen pas op de tweede plaats: ruim
de helft van de eigenrisicodragers noemt verwachte betere re-integratieresultaten als één
van de redenen om te kiezen voor de private markt.

Effecten hybride financiering WGA

9

Opmerkelijk is dat lang niet alle werkgevers die op inhoudelijke overwegingen een
voorkeur hebben voor private verzekering, ook werkelijk naar het private domein zijn
overgestapt. Velen vinden dat het om een zo beperkt risico gaat (en om zulke kleine
premieverschillen) dat een overstap nauwelijks de moeite waard is. Daarnaast zijn er die
afwachten of er een volledige privatisering van de WGA komt. Ook bemoeilijken
drempels de overgangen tussen het publieke en private domein, zoals het inlooprisico
(werkgevers met reeds lopende WGA-gevallen zijn niet of moeilijk verzekerbaar) en de
lange duur van het eigen risicodragen (10 jaren, niet alleen in financieel opzicht maar ook
wat betreft de re-integratieverantwoordelijkheid).
Geen verschil in WGA-risico tussen publiek en privaat verzekerde werkgevers
Het WGA-risico van werkgevers die bij UWV verzekerd zijn, lijkt hoger dan dat van
privaat verzekerde werkgevers. Bij nadere statistische beschouwing blijkt dit verschil
slechts schijn.
Ten eerste: als men rekening houdt met de omvang van de bedrijven (en dus kijkt naar het
WGA-risico van de onderliggende werknemerspopulaties) blijkt dat onder de werknemers
van privaat verzekerde bedrijven het WGA-risico nauwelijks verschilt van dat onder de
werknemers van publiek verzekerde bedrijven.
Ten tweede zou het verschil in WGA-risico van bedrijven een gevolg kunnen zijn van
(zelf-)selectie: voor werkgevers met een laag WGA-risico kan private verzekering
aantrekkelijker zijn dan publieke – bijvoorbeeld doordat zij gunstiger premies kunnen
bedingen. Op die manier zouden vooral de ‘goede risico's’ kiezen voor het private
domein, en de slechtere achterblijven in het publieke domein. Met behulp van statistische
technieken die een correctie aanbrengen voor deze selectiviteit is nagegaan of deze
veronderstelling klopt. Inderdaad blijken de aanvankelijk zichtbare verschillen in WGArisico te verdwijnen wanneer deze correctie wordt toegepast. De conclusie luidt dat er
geen reëel verschil in WGA-risico aantoonbaar is tussen publiek en privaat verzekerde
werkgevers.
Geen verschil in re-integratie-activiteit tussen publiek en privaat
Noch in de statistische analyses, noch in de geraadpleegde literatuur is overtuigend
aangetoond dat binnen het hybride stelsel het publieke dan wel het private domein beter
presteert wat betreft beperking van langdurig verzuim en WGA-risico en bevordering van
werkhervatting. Werkgevers die eigenrisicodrager voor de WGA zijn, zijn niet of
nauwelijks actiever bij de begeleiding van langdurig verzuim, en hun werknemers
vertonen geen hogere mate van werkhervatting na langdurig verzuim. Ook verschillen
publiek en privaat verzekerde werkgevers niet wat betreft de inzet van preventief en
vitaliteitsbeleid. Daarbij past de nuancering dat bij kleine werkgevers wel een (gering)
effect van eigen risicodragen op de mate van verzuimbegeleiding is te zien, echter ook bij
hen resulteert dit niet in meer of snellere werkhervatting. Bij grote bedrijven zien we
geheel geen significant effect van verzekeringsvorm op verzuimbegeleiding en
werkhervatting.
Intrigerend is het feit dat privaat verzekerde werkgevers die reeds onder de WAO
eigenrisicodrager waren, wel een lagere WGA-instroom hebben dan werkgevers die pas
onder de WGA overgingen tot eigen risicodragen. De oorzaak is onbekend. Wellicht

10

Effecten hybride financiering WGA

heeft eigen risicodragen een lange inlooptijd nodig om zichtbaar effect te sorteren, maar
dit is niet meer dan een veronderstelling.
Marktwerking: bescheiden begin
Het onderzoek laat zien dat het marktaandeel van de private verzekeraars, na
aanvankelijke groei, zich de laatste paar jaar gestabiliseerd heeft op 20 procent van de
werkgevers (die eveneens rond de 20 procent van het aantal werknemers omvatten), de
overige 80 procent bleef bij UWV. Overigens was meer dan de helft van de privaat
verzekerde werkgevers ook reeds onder de WAO eigenrisicodrager. Er is dus geen sprake
van een massale nieuwe toestroom naar de private WGA-markt.
Het private deel van de markt wordt voor meer dan de helft bestreken door drie tot zes
grote verzekeraars (de grootste drie dekken 60 procent van de privaat verzekerde
bedrijven, de grootste zes bestrijken 90 procent van het premievolume). Daarnaast is er
een aantal kleinere verzekeraars met ieder een marktaandeel van 3 procent of minder.
Onder kleinere bedrijven (25 werknemers of minder) is het percentage privaat
verzekerden hoger dan onder grotere: ruim 30 procent van de werknemers in deze
bedrijven wordt gedekt door een private WGA-verzekering (onder de grotere minder dan
20%). Tussen sectoren is er eveneens groot verschil in dekkingsgraad van de private
verzekeringen. In de landbouw, handel & horeca en de industrie is de dekkingsgraad hoog
(tegen de 30%), in de sector overheid & onderwijs laag (6%).
De omvang van de totale WGA-markt (WGA-uitkeringsgerechtigden voor wie eigen
risicodragen mogelijk is) blijkt geringer dan aanvankelijk was verwacht, ook in financiële
termen. Dit komt mede door het – uit beleidsoogpunt toe te juichen – feit dat het WGAvolume lager uitvalt dan geraamd. Daarnaast bestaat meer dan 40 procent van dat volume
uit vangnetters, die geen werkgever (meer) hebben en per definitie tot het publieke deel
van de WGA behoren. De WGA-markt is daardoor niet voor alle private verzekeraars en
assurantie-tussenpersonen interessant.
Het stabiele marktaandeel van de private uitvoering betekent niet per definitie dat een
stabiele eindsituatie is bereikt: door verschillende mechanismen is het denkbaar dat de
markt alsnog naar de ene of de andere zijde zal kantelen
Aandachtspunten voor de toekomst
Het hybride stelsel kent een aantal complexiteiten die aandacht verdienen bij de
vormgeving van een toekomstig stelsel, ongeacht of zo'n stelsel het label krijgt van
‘publiek’, ‘privaat’ dan wel ‘hybride’. Deze hebben betrekking op de volgende aspecten:
•
de (nu sterk verschillende) financieringssystematiek in het private en publieke
domein (rentedekking versus omslagfinanciering);
•
de asymmetrie in de dekking van in- en uitlooprisico's binnen beide domeinen;
•
kwesties rond premiestelling en premiedifferentiatie;
•
de eventuele acceptatieplicht en instandhouding van een ‘vangnet’ in de WGA voor
onverzekerden;
•
de vraag wie de ‘verzekerde’ is of zou moeten zijn: de werknemer of de werkgever?
•
meer duidelijkheid over wat de tien-jaarsperiode inhoudt ten aanzien van de reintegratie-verantwoordelijkheid van privaat verzekerde werkgevers.

Effecten hybride financiering WGA

11

Met het bovenstaande is een aantal aandachtspunten aangeduid voor de condities
waaronder marktwerking in de WGA beter tot ontwikkeling kan komen en het stelsel
meer zal zijn toegerust tot het uiteindelijke doel: optimale preventie en re-integratie.

12

Effecten hybride financiering WGA

1 Analyse, vraagstellingen en methoden

1.1

Inleiding
In dit rapport wordt verslag gedaan van de tussenevaluatie van de regeling
Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten (WGA). Deze regeling maakt deel uit
van de wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen (WIA), die naast de WGA tevens
omvat de regeling Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten (IVA).
De tussenevaluatie van de WGA richt zich geheel op de financieringssystematiek van de
WGA. Deze systematiek staat ook bekend als het "hybride stelsel", waarin publieke en
private uitvoering naast elkaar bestaan. Kort samengevat komt dat stelsel erop neer dat de
WGA wordt uitgevoerd door UWV en gefinancierd uit een gedifferentieerde
werkgeverspremie (hoger naarmate de werkgever in voorafgaande jaren een hoger
arbeidsongeschiktheidsrisico had); echter, de werkgever kan ervoor kiezen om
‘eigenrisicodrager’ voor de eerste 10 uitkeringsjaren van de WGA te worden en de
uitvoering en financiering zelf te regelen via private uitvoerders (verzekeraars). In dat
geval is de werkgever ook gedurende die 10 jaren verantwoordelijk voor de re-integratie
van ‘zijn’ eventuele WGA’ers.
In dit hoofdstuk geven wij een eerste beschrijving en analyse van de financiering van de
WGA, alsmede de vraagstellingen van deze tussenevaluatie en de methoden die wij in
deze evaluatie hebben gehanteerd.
De term ‘tussenevaluatie’ zou een misverstand kunnen wekken, alsof het hier een
voorlopige evaluatie betreft in aanloop tot de totale evaluatie van de WIA die zal
plaatsvinden in 2010. Dit is niet het geval: voor wat betreft de financieringssystematiek is
dit reeds de evaluatie, er volgt op dit onderwerp dus geen verdere evaluatie.

1.2

Voorgeschiedenis: financiering WIA en WGA
Per 29 december 2005 trad de WIA in werking, als opvolger van de WAO. Daarmee
veranderde de uitkeringskant van de beide arbeidsongeschiktheidsregelingen die onder de
WIA vallen (WGA en IVA). Kort samengevat: wie volledig en duurzaam arbeidsongeschikt is valt onder de IVA en krijgt een uitkering van 75 procent van het
laatstverdiende loon (tot het 65e jaar); wie gedeeltelijk arbeidsgeschikt is, of volledig
arbeidsongeschikt maar niet duurzaam, valt onder de WGA. Deze regeling biedt eerst
een periode van een loongerelateerde uitkering (max. 75 procent van het oude loon
gedurende de eerste twee maanden, daarna 70 procent); de periode is afhankelijk van het
arbeidsverleden en bedraagt maximaal 38 maanden. Daarna volgt ofwel een

Effecten hybride financiering WGA

13

loonaanvullingsuitkering (indien men met werken minstens de helft van de verdiencapaciteit benut) die 70 procent van het inkomensverlies compenseert, ofwel (indien men
niet of te weinig werkt) 70 procent van het minimumloon, naar rato van de mate van
arbeidsongeschiktheid.
Naast deze veranderingen in de uitkeringskant van de beide regelingen werd ook de
financiering van beide regelingen, vastgelegd in de Wet Financiering en Invoering WIA
(IWIA), ingrijpend veranderd. Rond deze financiering is destijds uitvoerig
gediscussieerd, met name over de vraag in hoeverre de financiering en uitvoering van de
WGA en IVA privaat (verzekeraars) dan wel publiek (UWV) georganiseerd zou moeten
worden. Een belangrijke rol daarin speelde het SER-advies nr. 02/05 ‘Werken aan
arbeidsgeschiktheid’ dat in 2002 werd uitgebracht en waarin voor wat betreft de
loonaanvullingsregeling een volledig private uitvoering en financiering werd bepleit
(door middel van een wettelijk verplichte particuliere verzekering,onder opdrachtgeverschap van sociale partners).
Wat betreft de IVA is de discussie over mogelijk private uitvoering inmiddels door de
beleidsontwikkelingen achterhaald. Met het afschaffen van Pemba en daarmee van de
premiedifferentiatie en eigen risicodragen in de WAO voor de WAO-risico's, per
1 januari 2006 (dus geen premiedifferentiatie meer met ingang van 2008), was tevens de
premiedifferentiatie en eigen risicodragen in de IVA van de baan1. Daarmee resteerde de
discussie rond de financiering en uitvoering van de WGA. Moest deze publiek of privaat
belegd worden?
Een belangrijk uitgangspunt in de MvT van de IWIA was daarbij “… dat het systeem
voor werkgever en werknemer prikkels moet bevatten die hen stimuleren de instroom te
beheersen en de uitstroom te bevorderen”. Daartoe werd in de IWIA een premiedifferentiatie ingevoerd alsmede de mogelijkheid van eigen risicodracht door werkgevers
voor een relatief lange periode (de eerste tien uitkeringsjaren).
Privaat of publiek?
De keuze ‘privaat of publiek’ werd in de IWIA uiteindelijk opgelost door een
Salomonsoordeel: gekozen werd voor een hybride stelsel, een keuzemodel, waarin het
publieke bestel, bij wijze van ‘default’, de basis vormde maar werkgevers via eigen
risicodracht (‘opting out’) konden kiezen voor een privaat alternatief – wat betreft zowel
het financieren van de uitkering als het dragen van de verantwoordelijkheid voor reintegratie.
Bij dit hybride keuzemodel tussen privaat en publiek hechtte het kabinet grote waarde aan
het uitgangspunt van ‘een gelijk speelveld tussen private verzekeraars en het UWV’2. Met
deze oplossing was de discussie niet ten einde. Dat had mede als achtergrond dat ten tijde
1

2

14

Premiedifferentiatie en eigen risicodracht zijn twee zaken die nauw met elkaar samenhangen. Eigen risicodracht zonder
premiedifferentiatie in het publieke bestel zou kunnen leiden tot een ‘silent killing’ van dat bestel: de werkgevers met de
laagste arbeidsongeschiktheidsrisico's zouden uit het publieke bestel treden omdat zij zich op de private markt goedkoper
kunnen verzekeren, voor de achterblijvende slechtere risico's in het publieke bestel zou een hogere kostendekkende
premie berekend moeten worden waarop het opnieuw voor de achterblijvers met de laagste risico's voordelig zou worden
om over te stappen naar het private bestel, enzovoorts.
Een belangrijk onderdeel daarvan is het slechten van de "rentehobbel" (de ongelijkheid tussen private verzekeraars die met
rentedekking moeten werken en UWV dat uitkeringen via omslagfinanciering mag dekken).

Effecten hybride financiering WGA

van invoering van de IWIA er weinig theoretische noch empirische aanwijzingen bleken
te bestaan rond de vraag wat de meest efficiënte en effectieve uitvoeringssystematiek is;
zo bleek ook uit een studie van het CPB (2005) over de Amerikaanse verzekering van
beroepsrisico's (die in sommige staten privaat wordt uitgevoerd, in andere publiek en in
nog andere hybride).Het CPB signaleert overigens als opvallend dat in de periode
1986-1996 zeven staten waar in eerste instantie de uitvoering volledig geprivatiseerd was,
publieke staatsfondsen hebben geïntroduceerd ter bevordering van de concurrentie.
Voorts lag er al in 2003 een aantal ‘overwegingen’ van de heren Kist en Keuzenkamp
waarin een aantal te verwachten voor- en nadelen van publieke respectievelijk private
uitvoering worden geanalyseerd (deze komen verderop in dit rapport nog aan de orde).
Sinds de invoering van de WGA is er wel enig nader onderzoek verschenen rond de vraag
wat de beste uitvoeringsmodaliteit is; zo verrichtte TNO een ex ante-evaluatie waaruit als
aannemelijk naar voren komt dat private uitvoering van de WGA tot een lager WGAvolume zal leiden dan een zuiver publieke uitvoering (Zwinkels e.a., 20063). Dit
onderzoek stamt echter uit een periode waarin de WGA nog maar nauwelijks van kracht
was en er nog geen harde empirische gegevens waren over de effecten van private,
publieke of hybride uitvoering. Inmiddels zijn we enkele jaren verder en zouden
uitspraken over de werking van het stelsel beter met feiten onderbouwd moeten kunnen
worden. De voorliggende studie is daarop gericht.
Beperkte markt
Sinds de introductie van de WGA is wel duidelijk geworden dat de markt voor WGAeigen risico-verzekeringen kleiner is dan tevoren was ingeschat. Niet zozeer in het
potentieel aantal te verzekeren werkgevers (c.q. de onderliggende werknemers) – in
principe omvat de markt alle 350.000 werkgevers – maar wel in de financiële omvang
van het te verzekeren risico. Zeker wanneer we de vangnetters buiten beschouwing laten
(die, bij gebrek aan werkgever, niet onder de werking van het hybride stelsel vallen) gaat
het om een relatief beperkte groep WGA’ers die wel aan een werkgever zijn toe te
rekenen. De premiepercentages zijn dan ook laag, en het commerciële belang van
verzekeraars bij een WGA-verzekering is dan ook beperkt. Waar het gaat om de omvang
van de doelgroep voor re-integratie moet ermee gerekend worden dat de groep WGA80-100, die (op de korte termijn) niet als re-integreerbaar moeten worden beschouwd, het
overgrote deel van het lopend bestand WGA vormt.
Tussenevaluatie
De tussenevaluatie van de WGA is expliciet ingeperkt tot de werking van de
financieringssystematiek, en omvat dus niet de andere aspecten van de WGA (behalve
voor zover zij gerelateerd zijn aan die systematiek). Wij voegen hieraan toe dat
omgekeerd ook aan de private zijde van het spectrum het gaat om de verzekeringen van
het WGA-risico als zodanig (dus om de verzekering van hetzelfde risico als dat van de
publieke WGA) en niet het totale aanbod van WGA-gerelateerde private verzekeringen
(aanvullende verzekeringen bijvoorbeeld hiaat-verzekeringen bovenop de vervolguitkering WGA, excedent-verzekeringen, verzekeringen van het 35-min-risico en

3

Zwinkels, Wim, Peter Brouwer en Adriaan Braat (2006), Verzekerd van een effectieve prikkel:Een verkennend onderzoek
naar het effect van private uitvoering van de WGA. Hoofddorp: TNO Kwaliteit van Leven

Effecten hybride financiering WGA

15

dergelijke) behalve voor zover ook deze gerelateerd zijn aan de verzekering van het
eigenlijke WGA-risico.

1.3

Centrale vraagstelling en analyse hybride stelsel
De centrale vraagstelling voor het onderzoek luidt:
Hoe functioneert het hybride stelsel voor financiering van de WGA? Wat zijn ervaringen van
werkgevers, verzekeraars en UWV met dit stelsel? Zijn er verschillen tussen private en publieke
uitvoering wat betreft re-integratieactiviteiten, de resultaten daarvan en efficiency? In hoeverre zijn
resultaten van het hybride systeem door te trekken naar een mogelijk volledig privaat systeem?

We tekenen hierbij aan dat in deze vraagstelling twee niveaus worden onderscheiden: de
effectiviteit van het stelsel als zodanig (bijvoorbeeld: draagt het hybride stelsel ertoe bij
dat zo veel mogelijk mensen met een beperking aan het werk blijven of komen?) en de
verschillen in effectiviteit tussen de verschillende actoren (private en publieke
uitvoerders, eigen risicodragende werkgevers). Op dit onderscheid gaan we nu nader in.
Wij hechten eraan om de tussenevaluatie niet alleen op feiten te baseren, maar deze ook
te duiden vanuit wetenschappelijk-theoretische overwegingen. Dit is met name van
belang vanwege het laatstgenoemde element van de centrale vraagstelling: het
doortrekken van de bevindingen naar een mogelijk volledig privaat systeem. Dat vergt
meer dan het alleen maar extrapoleren van empirische bevindingen, maar vereist ook
kwalitatief en theoretisch inzicht in de verklaringen en achterliggende mechanismen van
het functioneren van het huidige hybride stelsel. Daarom wijden wij in de volgende
alinea's enige beschouwingen aan de theoretische analyse van hybriditeit.
Hybriditeit
Gemengde (hybride) uitvoering van sociale regelingen komt steeds vaker voor. Op
tamelijk abstract niveau verwijst de term hybriditeit naar het mengen van elementen die
in ideaaltypische zin wezensvreemd zijn, als gevolg waarvan potentiële waardeconflicten
aan de orde zijn (Noordegraaf 2004)4. Hybriditeit heeft daar dus een negatieve connotatie,
als betrof het een giftig mengsel. In navolging van In’t Veld (1995)5 hebben Brandsen c.s.
(2006)6 in de bundel Meervoudig Bestuur vooral de aandacht gevestigd op de
problematiek van hybride organisaties. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de
hedendaagse woningcorporaties, die op het grensvlak van publiek belang, maatschappelijk middenveld en markt opereren.
Bij het WGA-stelsel gaat het veeleer om een meervoudige uitvoeringscontext, dat wil
zeggen het naast elkaar bestaan van publieke en private modaliteiten. Hybriditeit, in de
zin van dreigende waardeconflicten, hoeft zich in een dergelijke meervoudige context niet
noodzakelijk voor te doen: indien de verschillende uitvoeringscircuits volledig van elkaar
4
5
6

16

Noordegraaf, M., (2004) Management in het publieke domein. Coutinho, Bussum.
Veld, In’t, R. (1995), Spelen met vuur: over hybride organisaties. Oratie. Vuga, Amsterdam
Brandsen, T., W. van de Donk, P. Kenis (red.) (2006) : Meervoudig bestuur; publieke dienstverlening door hybride
organisaties. Uitgeverij Lemma, Den Haag

Effecten hybride financiering WGA

zijn gescheiden en onafhankelijk van elkaar functioneren, zullen ‘giftige mengsels’ en/of
‘institutionele spaghetti’ wellicht vermeden kunnen worden. Mogelijk is dit in de WGA
aan de orde. Onder die voorwaarde is het dan mogelijk te bezien welke uitvoeringsmodaliteit relatief het beste presteert. Bedacht moet daarbij wel worden dat het naast
elkaar bestaan ook meerwaarde kan genereren, bijvoorbeeld in de vorm van een rijker en
pluriformer aanbod en keuzevrijheid en het "elkaar scherp houden". Wellicht is het totale
hybride stelsel meer dan de som der (private en publieke) delen.
Weliswaar wordt het huidige WGA-stelsel vaak aangeduid als ‘hybride’, maar daarmee
wordt in feite bedoeld dat er twee deels separate uitvoeringstrajecten van uitkeringsverstrekking, financiering en re-integratie bestaan: het private (via eigen risicodracht, al
dan niet herverzekerd) en het publieke (UWV). Die twee lopen deels parallel, zonder dat
hun wegen elkaar kruisen, en in die zin is er geen sprake van een hybride ‘mengsel’; maar
soms ook kruisen de wegen wel en is er een risico van (contra-productieve) hybriditeit.
Aan de andere kant zijn er ook onderdelen van de WGA-uitvoering die niet onder het
hybride bestel vallen. Zo valt de claimbeoordeling uitsluitend onder het publieke domein
(evenals de uitvoering voor uitkeringsgevallen vanaf het tiende jaar, maar daarmee
krijgen we in de praktijk pas over een aantal jaren te maken). Die onderdelen vallen dus
niet onder separate trajecten. Een voorbeeld van een wel hybride element in het huidige
stelsel is de scheidslijn tussen WGA en IVA. Een meerderheid van de WGAtoekenningen betreft volledig arbeidsongeschikte cliënten waarbij kennelijk alleen de
duurzaamheid van die arbeidsongeschiktheid niet vast staat. Men is dus dicht bij de
grenslijn met de IVA, waarbij het denkbaar is dat zich grensgeschillen gaan voordoen
(een eigen risico-dragende werkgever dan wel diens verzekeraar heeft uit oogpunt van
schadelast belang bij overdracht van een werknemer naar de IVA, evenals de werknemer
zelf gezien het 5% hogere uitkeringspercentage van de IVA vergeleken met volledig
WGA). Een ander voorbeeld van een typisch hybride element is het feit dat het private
bestel (eigenrisicodragers) slechts gedeeltelijk de loonaanvullingsuitkering hoeft te
betalen, namelijk slechts het deel ter hoogte van de Vervolguitkering: het meerdere wordt
door het publieke UWV betaald. Dit ter voorkoming van een perverse prikkel in het
systeem doordat de loonaanvullingsuitkering vaak hoger uitvalt dan de vervolguitkering,
wat voor de werkgever een negatieve prikkel tot re-integratie zou meebrengen.
Hybride stelsel onderzoeken
Uit het voorgaande kunnen enkele consequenties voor onderzoek worden afgeleid.
1. Hoewel het zinvol is de uitvoeringsmodaliteiten (publiek, privaat) te vergelijken op
effectiviteit en doelmatigheid, kan op basis daarvan niet zondermeer worden
geconcludeerd of een van deze daadwerkelijk beter functioneert en dus moet worden
geprefereerd. Nagegaan zal ook moeten worden of het naast elkaar bestaan van
verschillende modaliteiten meerwaarde uitlokt.
2. Daarnaast is het zaak vast te stellen of zich negatieve interferenties voordoen als
gevolg van waardeconflicten. Ook een dergelijke analyse plaatst een eventuele
rangordening (in termen van effectiviteit en doelmatigheid) in perspectief,
bijvoorbeeld wanneer mocht blijken dat private uitvoerders in staat zijn kosten af te
wentelen op het publieke uitvoeringskanaal.

Effecten hybride financiering WGA

17

1.4

Onderzoeksvragen
In de opdrachtverlening voor de tussenevaluatie is de centrale vraagstelling (zie 1.2)
uiteengelegd in een groot aantal specifieke onderzoeksvragen. Onderstaand zijn deze
samengevat in vijf hoofdvragen.
1. Wat zijn de kenmerken en de werking van het hybride stelsel?
Deze vraag betreft met name een goede beschrijving van de publieke en private
uitvoering en de door werkgevers gemaakte keuzen. We besteden ook aandacht aan het
onderscheid tussen degenen die reeds eigenrisicodrager onder de WAO waren (en van
rechtswege dat ook werden voor de WGA) en de "nieuwe" eigenrisicodragers onder de
WGA.
2. Wat zijn de afwegingen en ervaringen van betrokken actoren (verzekeraars, UWV,
werkgevers) in het kader van dit stelsel en van de keuze publiek-privaat?
Deze vraag betreft de achtergronden van de feiten en keuzes die bij vraag 1 aan de orde
kwamen. Daartoe rekenen wij ook de perceptie en beeldvorming op grond waarvan
werkgevers kiezen. Naast de drie genoemde actoren vragen wij tevens aandacht voor de
rol en motieven van branche-organisaties (waarvan een aantal raamcontracten met
verzekeraars heeft ontwikkeld) naast die van individuele werkgevers.
3. Welke activiteiten ondernemen UWV, eigenrisicodragers en verzekeraars met
betrekking tot re-integratie?
Deze activiteiten omvatten zowel acties rond de keuze privaat-publiek als acties in het
kader van preventie en vroegtijdige re-integratie (inclusief verschillen tussen privaat en
publiek verzekerden).
4. Zijn er verschillen (tussen publiek en privaat verzekerden) in resultaat en efficiency
wat betreft instroom, uitkeringsduur en re-integratie?
Deze vraag betreft de resultaten van de activiteiten die in vraag 3 aan de orde waren en de
efficiency waarmee die resultaten bereikt worden.
5. In hoeverre zijn de resultaten van het hybride stelsel door te vertalen naar een
mogelijk volledig privaat systeem en welke onzekerheden spelen hierbij een rol?
Deze vraag betreft de empirische maar ook theoretische onderbouwing voor een oordeel
over de mogelijke invoering van een volledig privaat WGA-systeem in de toekomst.
De opbouw van het voor u liggende rapport sluit rechtstreeks aan bij deze vijfdeling in de
onderzoeksvragen.
Kosten en efficiency impliciet meegenomen
In dit rapport wordt niet afzonderlijk ingegaan op de (uitvoerings-)kosten en efficiency
van het hybride stelsel. Het CPB concludeerde eerder op basis van studies uit de VS dat
publieke uitvoerders door de schaalgrootte lagere uitvoeringskosten hebben dan private
uitvoerders en dat in staten met een hybride uitvoering het beroep op
arbeidsongeschiktheidsregelingen lager is dan in staten met alleen publieke of alleen

18

Effecten hybride financiering WGA

private uitvoerders7. Beide aspecten werken door in de premie. In dit onderzoek wordt
niet expliciet ingegaan op de kosten. Wel zijn de kostenaspecten impliciet meegenomen
in die zin dat de uitvoeringskosten onderdeel vormen van de totale financieringssystematiek en premiestelling en zo ook doorwerken in de overwegingen van werkgevers
om te investeren in preventie en re-integratie;zowel in het private als in het publieke
domein zijn de premies (meer dan) kostendekkend geweest voor de uitkerings- en
uitvoeringskosten samen, mede dank zij de lager dan verwachte WGA-instroom.

1.5

Gehanteerde methoden
Voor de beantwoording van de specifieke onderzoeksvragen gebruikten we in totaal zes
methoden van dataverzameling, drie kwantitatieve en drie kwalitatieve.
1. Analyse van landelijke administratieve data. Hiertoe heeft UWV ons een bestand
aangeleverd van 12.000 bedrijven voor een longitudinale analyse over 5 jaren.
Daarnaast heeft UWV een aanvullende steekproef opgeleverd van 1.500 startende
werkgevers. De steekproeven zijn gestratificeerd naar grootte en eigen risicodracht,
en leverden daarnaast de volgende administratieve informatie: sector, loonsom,
risicopercentage, premiepercentage, aandeel vrouwen, aandeel in deeltijd werkende
personeelsleden en de gemiddelde leeftijd van het personeel. Het bleek niet mogelijk
om uit de UWV-administratie informatie te krijgen over re-integratie inspanningen
gedurende de eerste twee jaar van het ziekteverzuim (RIV’s en sancties) (wel bleken
data uit een ander onderzoek inzicht te bieden in de re-integratie-inspanningen, zie
methode 2). Ook over de uitkeringsduur van de WGA-uitkeringsgerechtigden bleek
in de administratieve bestanden geen statistisch bruikbare informatie te zitten om de
eenvoudige reden dat nog maar in een zeer beperkt aantal WGA-gevallen de uitkering
is beëindigd. Alle resultaten zijn opgehoogd naar het aantal bedrijven in de totale
populatie.
2. Secundaire analyse van bestaand onderzoeksmateriaal. Dit betreft bestanden van
recent enquête-onderzoek onder ca. 4.000 langdurig zieke werknemers (verzuimduur
minimaal 9 maanden) afkomstig uit het project ‘de weg naar de WIA’ en hun
werkgevers, alsmede gegevens van een enquête-onderzoek onder ca. 2.500
12-maands zieke werknemers uit 2003 (project ‘Epidemiologie van de arbeidsongeschiktheid’). Al deze bestanden zijn gebaseerd op steekproeven die ooit door
UWV waren getrokken; UWV heeft (voor zover nog te achterhalen) de eigen
risicodracht-status per eind 2008 van de betrokken werkgevers aan deze bestanden
toegevoegd. Dit maakte vergelijking mogelijk van re-integratie-inspanningen en
werkhervatting tussen eigenrisicodragers WGA en de publiek verzekerden.
3. Enquête onder werkgevers. Door UWV is in totaal aan 13.500 werkgevers,
waaronder een aanvullende separate steekproef van 1.500 startende werkgevers, een
vragenlijst toegestuurd rond hun verzekeringsstatus, opvattingen, overwegingen rond
de keuze voor private of publieke WGA-uitvoering en re-integratie inspanningen.

7

Publiek of private uitvoering van arbeidsongeschiktheidsregelingen in de VS, CPB 117, 2005.

Effecten hybride financiering WGA

19

Beide steekproeven (starters en niet-starters) waren gestratificeerd naar grootteklasse.
De niet-starters zijn daarnaast ook gestratificeerd naar eigen risicodracht onder de
WAO en de WGA. Van 2.778 werkgevers, inclusief 190 starters, werd binnen de
gestelde tijdslimiet een ingevulde vragenlijst ontvangen. De belangstelling van
werkgevers voor het onderwerp leverde na deze datum nog 1.000 ingevulde vragenlijsten op. Omdat de samenstelling van de uiteindelijke steekproef afweek van de
populatie zijn de resultaten van de enquête gewogen. Dit heeft met name gevolgen
gehad voor het percentage startende bedrijven dat in de steekproef sterk ondervertegenwoordigd was, dit percentage is opgehoogd naar 48 procent8.
4. Diepte-interviews met geselecteerde groepen werkgevers. Uit de respondenten van de
werkgevers-enquête zijn 15 werkgevers geselecteerd (die in de vragenlijst hadden
aangegeven bereid te zijn tot een nader interview) met wie een meer uitvoerig
telefonisch interview is gevoerd. Tien van deze 15 waren koppels van 2*5 werkgevers die diverse kenmerken gemeen hadden (zoals branche, grootte) maar waarvan
de een privaat en de ander publiek verzekerd was; 4 van de 15 waren werkgevers die
inmiddels van privaat waren teruggekeerd naar publieke verzekering. Met de
interviews werd beoogd een diepgaander beeld te krijgen van motieven en
opvattingen die een rol spelen bij werkgevers in de keuze tussen private en publieke
uitvoering. Uit de interviews zijn samenvattende casusbeschrijvingen opgesteld die
ter illustratie in de bijlage zijn opgenomen.
5. Diepte-interviews met stakeholders. Met 20 sleutelpersonen bij diverse stakeholders
werd een uitvoerig face-to-face-interview gehouden rond hun visies op en ervaringen
met het hybride stelsel. De stakeholders omvatten: UWV, het Verbond van
Verzekeraars, de Belastingdienst, Boaborea, een vijftal verzekeraars en twee
tussenpersonen, centrale werkgevers- en werknemersorganisaties.
6. Interviews met en documentanalyse bij branche-organisaties. Met sleutelpersonen bij
vijf branches, waar branchegewijze arrangementen rond de WGA-eigen risicodracht
tot stand zijn gekomen, zijn interviews rond die arrangementen gehouden. Het betreft
de branches grafische industrie, metaal, horeca, detailhandel en de zorg.

1.6

Methodologische kanttekeningen
In deze paragraaf beschouwen we een drietal elementen van het hybride stelsel die
consequenties hebben voor de wijze waarop de onderzoeksvragen beantwoord kunnen
worden. Deze elementen, de selectiviteit van het eigen risicodragen, de recentheid van de
WGA en de complexiteit van het stelsel, brengen methodologische beperkingen voor dit
onderzoek mee.

8

20

Door deze weging zijn de startende bedrijven representatief vertegenwoordigd in de uitkomsten van de werkgeversenquête, maar is de betrouwbaarheid van de uitkomsten van deze bedrijven iets minder groot omdat het onderliggende
aantal (190) beperkt is.

Effecten hybride financiering WGA

1. Selectivteit
Juist werkgevers met een laag WGA-risico zullen geneigd zijn uit het publieke bestel te
treden omdat zij bij een private verzekeraar een gunstiger premie kunnen bedingen;
omgekeerd zal het voor werkgevers waar het risico reeds is ingetreden (het inlooprisico
oftewel de ‘brandende huizen’) moeilijk of onaantrekkelijk zijn om zich privaat te
verzekeren omdat verzekeraars geen ‘brandende huizen’ verzekeren. De eigenrisicodragers vormen daardoor waarschijnlijk een positieve selectie, waardoor een
rechtstreekse vergelijking van de effectiviteit van het private met die van het publieke
domein een vertekend beeld kan opleveren. Voor deze beperking is in dit onderzoek
(deels) gecorrigeerd door bepaalde statistische technieken die in hoofdstuk 5 nader
worden toegelicht.
2. Recentheid
De WIA en daarmee de WGA is ingevoerd per begin 2006; wat betreft de financiering
was 2006 nog een overgangsjaar waarin kleine werkgevers nog niet de keuzemogelijkheid tussen privaat en publiek hadden, en waarin de eigen risicodracht voor zover die
reeds bestond (ERD die ook reeds onder de WAO eigenrisicodrager waren, en grote
werkgevers die in 2006 wel konden opteren voor eigen risicodracht) nog geen 10 maar
slechts 4 uitkeringsjaren betrof. Pas sinds begin 2007 is voor alle werkgevers de
mogelijkheid geopend om eigenrisicodrager te worden voor de volle 10 uitkeringsjaren.
Dit wil zeggen dat dit onderzoek plaatsvond op een moment dat het hybride stelsel nog
maar ruim 2 jaar in werking was, wat relatief kort is in verhouding tot de 10 jaren
waarvoor de werkgever het eigen risico draagt voor wat betreft niet alleen uitkeringsverstrekking, maar ook re-integratie. Evaluatie op zo'n relatief vroeg moment is met
onzekerheden omgeven. Van sommige tendensen is niet goed aan te geven hoe deze zich
in de toekomst zullen voortzetten. Een voorbeeld: zoals uit dit rapport zal blijken loopt
het aantal nieuwe overstappers van de publieke verzekering naar de eigen risicodracht, na
een eerste piek, recentelijk sterk terug. Het is echter niet te bepalen of hiermee een
stabiele situatie is bereikt waarin de meeste werkgevers die uit het publieke bestel
wensten te stappen dat nu hebben gedaan en de rest niet zal volgen. Denkbaar is immers
ook dat het tij zal gaan keren en er een uitstroom uit het private bestel terug naar het
publieke op gang komt; een dergelijke terugstroom kan nu nog niet worden waargenomen
omdat de meeste private ERD-verzekeringen een contractsduur van ten minste 3 jaar
hebben en omdat als men privaat was en weer publiek wordt, men drie jaar moet wachten
alvorens weer privaat te kunnen worden. Kortom, de ingroei van het financieringsstelsel
van de WGA is op een aantal punten nog in gang, hetgeen de projectie van onze
bevindingen naar de toekomst onzeker maakt.
3. Complexiteit
De financieringssystematiek van de WGA is een uiterst complexe, en is voor nietingewijden moeilijk te doorzien. Ten dele ligt dit in de regelgeving zelf, nog los van het
hybride karakter van het stelsel. Voorbeeld: de formules en parameters waarmee de
gedifferentieerde WGA-premie wordt vastgesteld (en waarbij de parameters ook nog per
jaar opnieuw worden vastgesteld) zijn op zich al moeilijk te achterhalen, laat staan door
een individuele werkgever te reproduceren. Ook het feit dat UWV het deel van de
loonaanvullingsuitkering dat uitgaat boven het niveau van de vervolguitkering draagt en
niet (volledig) doorbelast aan eigenrisicodragers en publiek verzekerden (via premiedifferentiatie) is zo'n complicerend element in het stelsel.

Effecten hybride financiering WGA

21

De beoogde financiële prikkel die zou moeten uitgaan van de premiedifferentiatie wordt
daarmee aan het zicht van de werkgever onttrokken. Naast deze vorm van complexiteit
die in principe los staat van het hybride stelsel (immers, ook in een puur publiek stelsel
kan de premiedifferentiatie bestaan) roept ook de combinatie van publieke en private
uitvoering bepaalde complexiteiten op; het duidelijkste voorbeeld daarvan is de premieopslag in het publieke bestel ter compensatie van de ‘rentehobbel’.
De complexiteit van de materie heeft zowel methodisch als inhoudelijk bepaalde
gevolgen. Methodisch omdat respondenten in sommige onderdelen van dit onderzoek
(zoals de werkgevers-enquête en de diepte-interviews met werkgevers) moeite hebben
met sommige vragen omdat zij de systematiek niet goed doorzien. Inhoudelijk, omdat
marktwerking – en daar gaat het in het hybride stelsel ten principale om –transparantie en
een goed informatieniveau bij de betrokken actoren veronderstelt. Bij de huidige
complexiteit is het de vraag of die transparantie voldoende is om een ‘calculerende markt’
te in het leven te roepen.

22

Effecten hybride financiering WGA

2 Theoretisch kader hybride stelsel

2.1

Inleiding
In dit hoofdstuk wordt de context weergegeven waarbinnen de WGA-uitvoering zich
afspeelt. Het gaat om de context op drie niveaus: het theoretisch kader voor publieke,
private of hybride uitvoering (2.2), de beleidstheorie die ten grondslag ligt aan de
gekozen uitvoeringssystematiek voor de WGA (2.3) en de concrete vormgeving en
uitvoering van de WGA (2.4). Allereerst wordt de in hoofdstuk 1 opgeworpen
probleemstelling in een theoretisch perspectief geplaatst. Daartoe wordt eerst ingegaan op
de achtergronden bij een relatief recente doch invloedrijke trend in de organisatie van de
publieke sector, de introductie van marktwerking. Vervolgens wordt betoogd dat de
invoering van een hybride uitvoeringsstelsel kan worden gezien als een nieuw
(governance) instrument, dat zich richt op de beheersing van risico’s die met de invoering
van marktwerking samenhangen. De vraag is nu onder welke condities een dergelijk
instrument succesvol kan zijn. Die vraag zal ten slotte worden toegesneden op het WGA
stelsel, dat in dit verband als een treffende casus valt aan te merken.

2.2

Theoretisch kader
Van publiek naar privaat
In het klassieke beeld van de verzorgingsstaat is de overheid niet alleen verantwoordelijk
voor de doelen en inhoud van het beleid, maar neemt ze ook de uitvoering en financiering
voor haar rekening. Alhoewel dit beeld nooit helemaal heeft geklopt, zoals verderop nog
zal worden besproken, was ze lange tijd dominant. Het laatste decennium doen zich in de
organisatie van de publieke sector echter belangrijke veranderingen voor, zowel nationaal
als internationaal (Pollitt & Bouckaert 2004). Zo worden taken op het gebied van
uitvoering en financiering steeds vaker overgelaten aan marktpartijen. Belangrijke
overweging daarbij is een veronderstelde winst op het vlak van doelmatigheid,
effectiviteit en responsiviteit. De gedachte is dat het concurrentiemechanisme aanbieders
dwingt tot kostenbewust werken, innovatie en klantgerichtheid.
Deze ontwikkeling naar toepassing van marktwerking in de publieke sector is in
belangrijke mate aangejaagd door het gedachtegoed van het zogenaamde ‘nieuw publiek
management’ (Hood and Peters 2004). De overheid moet ‘niet roeien maar sturen’, zo
luidt een van de mantra’s van pleitbezorgers David Osborne & Ted Gaebler (1993).
Nieuw publiek management kent vele gedaanten, waaronder bijvoorbeeld ook
prestatiesturing, maar inschakeling van het marktmechanisme is een belangrijke en
inmiddels veel beproefde optie. In deze variant stelt de overheid precies vast welke
diensten geleverd moeten worden, en onder welke condities dat dient te gebeuren, maar

Effecten hybride financiering WGA

23

wordt vervolgens de daadwerkelijke uitvoering overgelaten aan private partijen. LeGrand
& Bartlett (1993) spreken van een quasi-markt: het gaat om een kunstmatige markt die op
punten als productspecificatie en leveringscondities van bovenaf wordt ontworpen en
geregisseerd.
Essentieel voor het functioneren van een dergelijke markt is dat aan een aantal
randvoorwaarden wordt voldaan (cf LeGrand & Bartlett 1993; Trommel, Van Heffen,
Van der Veen 2001). Zo dient te kunnen worden gewaarborgd dat zich voldoende
geïnteresseerde aanbieders melden, en dat er daadwerkelijk een levendige competitie
tussen deze partijen ontstaat. Kartelvorming en fusies zijn uit den boze. Daarnaast zal
accurate informatie over prijzen en kwaliteit beschikbaar moeten zijn of komen, en zullen
de transactie- cq contractkosten binnen de perken moeten blijven. Verder zullen de
vragers en aanbieders op de quasi-markt ook daadwerkelijk gevoelig moeten zijn voor
financiële prikkels. Ten slotte is van groot belang dat de publieke belangen worden
‘geborgd’(cf WRR 2000). Dit laatste kan bijvoorbeeld betekenen dat de overheid de
toegang tot voorzieningen moet waarborgen, bijvoorbeeld via de inrichting van een
vangnetconstructie, of dat procedures worden geïnstalleerd die toezien op de kwaliteit
van de dienstverlening.
Quasi-markten worden problematisch als niet aan deze voorwaarden wordt voldaan, zoals
inmiddels in binnen- en buitenland is gebleken (bv Exworthy cs 1999; Svensson,
Trommel, Lantink 2008). Dit nu is precies het punt dat de WGA zo interessant maakt. De
beleidsmaker (cq SZW) heeft gemeend dat de introductie van private uitvoering nog te
riskant zou zijn (overigens in weerwil van een positief SER-advies hierover uit 2004). De
vraag was bijvoorbeeld of er voldoende aanbieders zouden zijn, of kartelvorming
voorkomen zou kunnen worden, en dus of er daadwerkelijk een levendige en
competitieve WGA-markt zou gaan ontstaan. De introductie van het huidige hybride
stelsel laat zich tegen deze achtergrond primair begrijpen als een antwoord op dit
probleem. De beleidsfilosofie was dat competitie tussen een grote publieke speler en de
private verzekeringsmarkt zou kunnen helpen deze laatste markt te interesseren voor
WGA-dienstverlening en deze vervolgens scherp en competitief te houden. Bijkomend
voordeel was dat andersom ook de publieke dienstverlener door concurrentie vanuit de
private markt meer oog zou ontwikkelen voor de kwaliteit van dienstverlening.
Het is een interessant en ook vernieuwend idee, dat naadloos past bij wat tegenwoordig
ook wel de governance gedachte wordt genoemd (Kooiman 2003). Kenmerkend hiervoor
is dat de overheid zich in toenemende mate toelegt op het creëren en beheersen van de
voorwaarden waaronder externe partijen publieke taken verrichten. Of publiekprivate
competitie in dit verband een bruikbaar instrument is, is echter onzeker en nog nauwelijks
onderzocht.
Van privaat naar hybride
Hybriditeit in de uitvoering van publieke taken is geen onbekend fenomeen. Al bij de
ongevallenwet van 1901 konden werkgevers kiezen tussen een brancheverzekering en een
statelijk arrangement (Schwitters 1991). In een aantal Amerikaanse staten is het op het
vlak van sociale verzekeringen nog steeds gebruikelijk dat naast private aanbieders een
overheidsarrangement beschikbaar is (Aarts & De Jong 1999). En meer in het algemeen
geldt dat met name in ‘corporatistische’ verzorgingsstaten de verantwoordelijkheid voor

24

Effecten hybride financiering WGA

sociaal beleid toevalt aan een mix van maatschappelijke, private en publieke partijen
(Esping-Andersen 1999).
Toch lijkt thans sprake van een institutioneel novum. Bij de bekende vormen van
hybriditeit was doelmatigheid zelden een overweging. Zo ging het bij de Ongevallenwet
vooral om een politiek-ideologisch en religieus compromis. Maatschappelijke
organisaties wilden zeggenschap behouden over moreel geladen kwesties als onderlinge
zorgverlening. Hiermee samen hangt een model van hybriditeit dat niet zozeer op
concurrentie tussen staat en markt berust, maar op ‘subsidiariteit’: de overheid treedt op
indien maatschappelijke en/of private partijen falen (Hoffmans 1989). Er is sprake van
een soort taakverdeling, of –in economisch jargon- van marktverkaveling: complementariteit in plaats van competitie. Aarts en De Jong (1999) spreken van een multi-pillar
system, gebaseerd op elkaar aanvullende private en publieke inspanningen. Hoewel
doorgaans over deze verdeling van verantwoordelijkheden maatschappelijke en politieke
strijd gaande is, is het oogmerk daarvan niet dat de staat en de markt welbewust
concurreren om de gunst van de klant cq burger. De strijd gaat om de afbakening van
publiek en privaat, en dus om de vraag hoever de overheid moet gaan met het waarborgen
van algemene maatschappelijke doelen en het remediëren van marktfalen.
De vorm van hybriditeit die met de WGA in het leven is geroepen is al met al nogal
opmerkelijk en in zekere zin terra incognita. Zo is niet op voorhand duidelijk onder
welke institutionele condities het voornaamste doel – het ontwikkelen en scherp houden
van de private markt- bereikt kan worden. Evenmin is direct duidelijk wanneer sprake is
van een succesvol hybride stelsel. Is sprake van succes wanneer de private markt
langzaam maar zeker opbloeit en dit de publieke aanbieder overbodig maakt (met
uitzondering van de garantie- en vangnetfuncties die vermoedelijk zullen resteren)? Of is
het scherp houden van de markt een permanente opgave en zal dus ook gewaarborgd
moeten worden dat de publieke aanbieder voldoende levensvatbaar blijft? In het eerste
geval is het hybride stelsel niet meer dan een tussenfase in de evolutie naar een
overwegend privaat stelsel, in het tweede geval heeft ze een meer blijvend karakter en zal
het nog belangrijker zijn om passende condities en spelregels te creëren. In het eerste
geval hopen we te zien dat de private markt het aanzienlijk beter doet dan de publieke
speler, in het tweede geval prefereren we een zekere balans tussen publieke en private
performance.
WGA: hypothesen en scenario’s
In deze studie gaan we op zoek naar aanwijzingen voor het al dan niet welslagen van
hetgeen de beleidsmaker voor ogen stond en staat. Doet zich een bevredigende
ontwikkeling van de verzekeringsmarkt voor en zo ja, in welke mate is deze toe te
schrijven aan de werking van het hybride stelsel? Wat betekent dit vervolgens voor de
verdere toekomst van het stelsel? In lijn met het voorafgaande kunnen hierover enkele
hypothesen worden geformuleerd.
Allereerst kan het zijn dat er overtuigend empirisch bewijs bestaat voor beleidssucces.
Cruciaal is nu een nadere analyse van de wijze waarop dit mogelijke welslagen samenhangt met kenmerken van het hybride stelsel. Als aannemelijk kan worden gemaakt dat
het hybride stelsel de afgelopen jaren heeft gefunctioneerd als een krachtige, eenmalige
aanjager van een effectieve private verzekeringsmarkt, dan ligt het voor de hand een meer

Effecten hybride financiering WGA

25

definitieve overstap naar privatisering te verwezenlijken. Ofwel: het instrument heeft
gewerkt en kan worden opgeborgen. Daarnaast kan echter ook sprake zijn van een wat
minder uitgekristalliseerd beeld. In een dergelijk geval heeft zich weliswaar een
functionerende private markt aangediend, maar qua omvang en resultaten geeft deze geen
aanleiding tot verdergaande privatisering op korte termijn. Mogelijk is meer tijd nodig om
tot het gewenste effect te komen, maar evenzeer is denkbaar dat het naast elkaar bestaan
van publieke en private verzekeringsopties heeft geresulteerd in een min of meer
bevredigende balans, die ook op de langere termijn gehandhaafd zou kunnen worden. Om
deze afweging te kunnen maken is het noodzakelijk te begrijpen of, en op welke wijze, de
publieke en private opties elkaar tot betere prestaties aanjagen. Ten slotte is denkbaar dat
nauwelijks enig beleidseffect zichtbaar is. De private verzekeringsmarkt komt maar
moeizaam van de grond en is bovendien weinig doeltreffend. Afhankelijk van de precieze
oorzaken zou hierin een reden kunnen schuilen het experiment met het hybride stelsel als
mislukt te beschouwen.

2.3

Beleidstheorie
In deze paragraaf bespreken we de meer concrete veronderstellingen, de ‘beleidstheorie’,
die aan het hybride stelsel ten grondslag ligt. Voorop staat het uiteindelijke doel van het
beleid, om te komen tot verdere voorkoming en beperking van arbeidsongeschiktheid en
bevordering van re-integratie – en dat op zo effectief en efficiënt mogelijke wijze. Het
gaat niet om de wijze van uitvoering van het WGA-stelsel, maar om optimale resultaten
in de zin van dat beleidsdoel. Het stelsel is een middel tot het beleidsdoel, geen doel op
zich.
Publiek bestel: een historisch feit
In de klassieke variant, die we in feite kenden tot de introductie van Pemba (1998), was
sprake van publieke uitvoering. Niet alleen de polisvoorwaarden van de (toen nog) WAO
maar ook de uitvoering ervan waren geheel in publieke handen. De publieke uitvoering
was geen bewuste keus, maar was historisch zo gegroeid. Impliciete voordelen van een
publieke uitvoering waren de relatieve eenvoud en overzichtelijkheid ervan (één
uitvoeringsorgaan) en de mogelijke schaalvoordelen (één administratief systeem). Als
nadeel werd gezien dat het uitvoeringsinstituut, als monopolist, geen sterke prikkel zou
hebben tot volumebeperking (terwijl bij marktwerking de verzekeraars zouden
concurreren op schadelastbeperking).
De vanzelfsprekendheid van een publieke uitvoering was in de loop van de jaren '90 al
aan slijtage onderhevig. In de Ziektewet waren goede ervaringen opgedaan met
privatisering (in diverse stappen: TZ, Wulbz, later VLZ). Ook paste dit goed in de meer
algemene tijdgeest waarin de uitvoering van overheidsbeleid steeds meer aan de markt
werd overgelaten (post, telefonie, energielevering, zorgverzekering). De rol van de
overheid werd op vele terreinen beperkt tot het stellen van de beleidsdoelen en het
creëren van randvoorwaarden voor marktwerking.
Met privatisering en marktwerking in de arbeidsongeschiktheidsregeling werd een start
gemaakt in de vorm van de wet Pemba, die in feite de directe voorganger was van de
WGA. Met Pemba werd de mogelijkheid tot eigen risicodracht en private verzekering

26

Effecten hybride financiering WGA

geopend, zij het op meer beperkte schaal dan later in de WGA (de duur van de eigen
risicodracht was 5 jaar; de re-integratieverantwoordelijkheid bleef bij UWV). Daarmee
was reeds toen sprake van een hybride stelsel.
Overigens werden niet alleen de ‘uitstappers’ uit het publieke bestel maar ook de
werkgevers die in de publieke uitvoering bleven, onderworpen aan financiële prikkels in
de vorm van premiedifferentiatie. De veronderstelling is daarbij dat werkgevers meer dan
vroeger worden gestimuleerd tot het voorkomen en beperken van het beroep op de (toen
nog) WAO omdat ze daar ook een rechtstreeks financieel belang bij kregen – anders
gezegd, het investeren in beperking van WAO-instroom en in re-integratie werd hiermee
bedrijfseconomisch meer aantrekkelijk. Deze financiële prikkels werden verder
ondersteund door andere wet- en regelgeving, met name de wet Verbetering
Poortwachter.
Naar verdere privatisering?
Rond de invoering van de WGA is uitvoerig gediscussieerd over de vraag of de
uitvoering daarvan een publieke taak moest blijven (UWV) dan wel geheel aan de markt
van de private verzekeringen zou worden overgelaten. Voor de goede orde: het betreft
hier privatisering van de uitvoering; de polisvoorwaarden (toegang tot en hoogte van de
uitkeringen) bleven collectief, c.q. door de politiek vastgesteld. Ook werd ervan uit
gegaan dat de claimbeoordeling een publieke taak zou blijven (al zijn er ook wel
varianten ter sprake geweest waarin de claimbeoordeling in het private domein zou
plaatsvinden).
In het SER-advies van 2002 was gepleit voor de private variant, althans waar het ging om
de loonaanvullingsuitkering. Een volledig private uitvoering zou een maximale financiële
prikkel voor werkgevers betekenen (waarbij wel de vraag speelt hoe de verzekeraars met
hun premiestelling zouden omgaan: ingeval zij ongedifferentieerde, ‘vlakke’ premiestelling zouden hanteren zou daarmee de financiële prikkel sterk worden afgedempt).
Bovendien werd gehoopt dat totale privatisering een sterke stimulans voor werkgevers en
werknemers zou vormen om op brancheniveau te komen tot arrangementen waarin
verzekeringen, preventie en re-integratie één samenhangend geheel vormden (volgens de
"ketenbenadering").
Hoe wordt privatisering geacht te werken richting het uiteindelijke beleidsdoel, en wat
zouden voor- en nadelen zijn ten opzichte van publieke uitvoering?
Een aantal van de veronderstelde (gunstige en minder gunstige) effecten van privatisering
dan wel publieke uitvoering zijn op verzoek van de minister van SZW geanalyseerd door
Kist en Keuzenkamp (2003). Zij komen tot de volgende voordelen van private uitvoering:
•
een zeer sterke prikkel voor schadelastbeperking;
•
continuïteit in re-integratietrajecten voor gedeeltelijk arbeidsgeschikten;
•
verdieping van de markt voor re-integratiediensten met meer vragers en aanbieders;
•
een lagere en stabielere premiedruk op langere termijn (door rentedekking);
•
een sterkere borging van de polisvoorwaarden (politiek op iets grotere afstand).
Zij noemen daarnaast enkele minpunten van private uitvoering:
•
de hoogte van de premies op korte termijn (door de ‘rentehobbel’);

Effecten hybride financiering WGA

27

•
•
•

meer administratieve lastendruk voor werkgevers en UWV;
extra (detail-)regelgeving is nodig;
continuïteitsproblemen bij UWV.

Hybride stelsel als tussenoplossing
Omdat niet op voorhand te bepalen was of de publieke dan wel de private uitvoering meer
effectief en efficiënt zou zijn in termen van het uiteindelijke beleidsdoel (volumebeperking) koos de regering uiteindelijk voor een tussenoplossing: het hybride stelsel. In
principe is daarin de werkgever publiek verzekerd (en betaalt daarvoor een
gedifferentieerde premie), maar hij kan kiezen voor eigen risicodracht annex een private
verzekering voor een uitkeringstermijn van 10 jaar (en draagt dan over die periode tevens
de verantwoordelijkheid voor re-integratie). Dit wordt ook wel aangeduid als ‘opting out’.
Overigens bestond de mogelijkheid tot ‘opting out’ ook reeds in de WAO, maar voor een
kortere uitkeringsduur (5 jaar) en zonder de re-integratieverantwoordelijkheid.
Welke veronderstellingen en achterliggende mechanismen liggen aan het hybride stelsel
ten grondslag? Het moge duidelijk zijn dat deze niet een gewone optelsom zijn van de
mechanismen achter een volledig publiek of volledig privaat stelsel; er is immers nu een
nieuw element in het spel, de interactie tussen de publieke en private domeinen. Die twee
staan in principe als concurrenten binnen hetzelfde speelveld (hoewel men de vraag kan
stellen of een publieke instelling als UWV wel als ‘concurrent’ in commerciële zin mag
worden beschouwd), en dat schept nieuwe omstandigheden. Naast de vraag of het ene
domein beter presteert dan het andere doen nu vragen zich voor als:
•
ontstaat er inderdaad een markt en werkt die? Het is immers theoretisch denkbaar dat
er geen reëel aanbod van private verzekeraars ontstaat als de marktcondities te
onaantrekkelijk zijn; ook is denkbaar dat een markt weliswaar ontstaat maar na korte
tijd zijn dynamiek verliest als iedere werkgever in aanvang zijn keuze maakt en er
daarna geen mobiliteit meer optreedt;
•
welke keuzes worden door werkgevers gemaakt en op welke gronden? Hoeveel
werkgevers kiezen voor private uitvoering, hoeveel keren terug naar het publieke
bestel? Wat is daarvoor bepalend (bijvoorbeeld: kiest men vooral op financiële
gronden, of (tevens) op grond van verwachte prestaties in termen van
schadelastbeperking en re-integratie? Is het feit alleen al dat men een keuze heeft,
mede bepalend voor het functioneren van het bestel?
•
welke marktaandelen ontstaan daardoor? In theorie is alles denkbaar: het publieke
domein zou kunnen ‘leeglopen’ als gevolg van ‘silent killing’, maar omgekeerd
zouden werkgevers ook massaal kunnen kiezen om in het publieke domein te blijven
dan wel daarheen terug te keren, bijvoorbeeld als daar een voordeliger premieregime
ontstaat.
Antwoorden op dergelijke vragen zijn van groot belang voor het ontstaan en het effect
van marktwerking, en veelal afhankelijk van details (bijvoorbeeld de premiestelling in
beide domeinen).
In de hoofdstukken 3, 4, 5 en 6 waar de resultaten van het onderzoek besproken worden,
wordt aangegeven welke van voorgaande veronderstellingen over zowel de private
uitvoering als over de hybride uitvoering gerealiseerd zijn.

28

Effecten hybride financiering WGA

2.4

WGA op hoofdlijnen
Met de WGA heeft de overheid gekozen voor een hybride uitvoering. Werkgevers wordt
de mogelijkheid geboden uit het publieke stelsel te stappen en eigenrisicodrager te
worden voor de WGA (opting-out). Dit betekent dat werkgevers zelf eigenrisicodrager
moeten worden. Als zij geen actie ondernemen, blijven zij automatisch via het UWV
verzekerd voor het WGA-risico. Werkgevers kunnen vanaf 2007 twee keer per jaar
uitstappen. Van eigenrisicodragers wordt, met uitzondering van de overheidswerkgevers,
een garantstelling gevraagd. Eigenrisicodragers zijn verantwoordelijk voor de eerste
tienjaarslasten zelf en sluiten in verband met de garantstelling, hier meestal een
particuliere verzekering voor af.
De gedifferentieerde WGA-premie
Onderstaande tabel 2.1 geeft een overzicht van de belangrijkste parameters die worden
gebruikt bij de vaststelling van de gedifferentieerde WGA-premie.
Alle werkgevers betalen de basispremie. Daarnaast betalen werkgevers die bij het UWV
verzekerd zijn voor het WGA-risico de gedifferentieerde WGA premie. Uitgangspunt
voor de vaststelling van de hoogte van de WGA-premie is de gemiddelde premie. Het
gemiddelde premiepercentage moet het verschil overbruggen tussen de lasten en de nietpremiebaten. Het is de som van de lastendekkende premie en de opslag voor de
rentehobbel.9

Tabel 2.1

Parameters voor bepaling gedifferentieerde WGA-premie, 2007-2009
Parameters

2007

2008

2009

Gemiddelde loonsom in €

27.000

27.300

28.200

Grens grote/kleine werkgever in €

675.000

682.500

705.000

0,70%

0,58%

0,49%

Gemiddelde percentage
Minimumpremie kleine werkgever

0,40%

0,30%

0,27%

Maximumpremie kleine werkgever

2,10%

1,74%

1,47%

Minimumpremie grote werkgever

0,05%

0,00%

0,00%

Maximumpremie grote werkgever

2,80%

2,32%

1,96%

Gemiddeld werkgeversrisicopercentage

1,39%

0,85%

0,71%

Rekenpercentage

0,75%

0,57%

0,47%

0,50

0,68

0,69

0,47%

0,28%

0,15%

Correctiefactor werkgeversrisico
Rentehobbel
Bron: UWV.

De werkgever krijgt afhankelijk van zijn WGA-lasten een korting of een opslag op het
rekenpercentage. Hiertoe wordt het werkgeversrisicopercentage bepaald. Dit laat de
verhouding zien tussen WGA uitkeringen en de loonsom in het bedrijf. Het werkgeversrisicopercentage van een bedrijf voor een bepaald jaar (t-2) wordt bepaald aan de hand
van de som van de uitkeringen voor WGA in een bepaald jaar en de gemiddelde totale
9

Het rekenpercentage is afgeleid van het gemiddelde percentage. Daarbij is rekening gehouden met het effect van de
maximumpremiegrens op de premie-opbrengst. en het interen op het tot opgebouwde vermogen en de effecten van een
hogere liquiditeitsreserve.

Effecten hybride financiering WGA

29

premieplichtige loonsom over vijf jaren. In de periode 2007 tot en met 2011 wegen naast
de WGA-lasten ook nog WAO-lasten mee bij de berekening van het risicopercentage.
Er wordt een maximumpremie vastgesteld (kleine werkgevers: 3 maal het gemiddelde
percentage, grote werkgevers: 4 maal) om te zorgen dat de kosten voor bepaalde werkgevers niet te hoog worden. Dit impliceert dat er ook een minimumpremie moet zijn om
te zorgen dat de totale uitkeringslasten worden opgebracht uit de premies. Voor grote en
kleine werkgevers (25 maal de gemiddelde loonsom) worden verschillende minimum en
maximumpercentages gehanteerd.
Re-integratieverplichtingen
De eigenrisicodrager WGA is gedurende 10 jaar verantwoordelijk voor de re-integratie
van de arbeidsongeschikte werknemer. De kosten voor re-integratie komen voor rekening
van de eigenrisicodrager. De eigenrisicodrager moet zich aan alle verplichtingen houden
die de Wet Verbetering Poortwachter en de WGA opleggen. Dit betekent onder andere
dat de werkgever een plan van aanpak moet opstellen en dat dit plan periodiek wordt
geëvalueerd. Ook als de werknemer in dienst is bij een andere werkgever en binnen
10 jaar uitvalt, blijft de eigenrisicodrager, met de nieuwe werkgever, verantwoordelijk
voor de re-integratie.
ZBO-schap
Als een werknemer in onvoldoende mate meewerkt aan de re-integratie kan een sanctie
worden opgelegd. Deze kan bestaan uit een maatregel of een boete. De eigenrisicodrager
is, net als het UWV, bevoegd deze sanctie op te leggen. Omdat de eigenrisicodrager als
hij een sanctie oplegt de WGA uitvoert, wordt hij aangemerkt als zelfstandig bestuursorgaan (ZBO). Hiermee gaan bepaalde bestuurlijke vereisten gelden voor de werkgever.
Hij moet bijvoorbeeld de sanctie schriftelijk vastleggen en hij moet een bezwaar- en
klachtenprocedure inrichten.
Werknemers in het vangnet ZW
De werkgever heeft geen loondoorbetalingsverplichting en geen re-integratieverplichting
voor werknemers die in het vangnet-Ziektewet vallen. Ook verzekert de werkgever die
eigenrisicodrager is deze werknemers niet voor de WGA. Werknemers die onder het
vangnet vallen zijn onder meer bepaalde oproepkrachten, de meeste uitzendkrachten,
werknemers met een dienstverband voor bepaalde tijd dat eindigt en werknemers die
onder de nawerking vallen (ziek kort na afloop van de arbeidsovereenkomst). Deze
werknemers vallen onder de Ziektewet en de re-integratieverantwoordelijkheid voor deze
werknemers ligt bij UWV. De premie voor de WGA-uitkeringen van werknemers die in
het vangnet vallen, wordt deels via de sectorpremie geheven en deels via de basispremie
WAO/WIA. Werknemers die onder het vangnet vallen omdat zij uitzendkracht zijn of een
tijdelijk contract hebben worden uit de sectorpremie betaald. Dit draagt bij aan de relatief
hoge sectorale premie van met name de uitzendbranche.

30

Effecten hybride financiering WGA

3 Beschrijving resultaten hybride stelsel

3.1

Inleiding
Ion dit hoofdstuk geven we een eerste zicht op de vraag: werkt de markt voor de WGA en
welke resultaten worden in het publieke en in het private deel van de uitvoering behaald.
De markt voor de WGA-verzekeringen en het gebruik ervan wordt beschreven in 3.2. In
3.3 wordt vervolgens de huidige situatie ten aanzien van de WGA beschreven: daar zien
we welk percentage werkgevers eigenrisicodrager is en welke verschillen er zijn tussen
publiek verzekerde werkgevers en eigenrisicodragers. De informatie voor dit hoofdstuk is
ontleend aan verschillende bronnen. De interviews met de stakeholders en de brancheorganisaties hebben veel informatie opgeleverd over de werking van het hybride stelsel
en de WGA-markt. De enquête onder de werkgevers en de analyse van de landelijke data
van UWV en de belastingdienst zijn gebruikt om de huidige situatie ten aanzien van eigen
risicodragen in de WGA te beschrijven.

3.2

De markt voor WGA-verzekeringen
Een belangrijke vraag voor dit onderzoek is hoe de markt voor WGA-verzekeringen nu
werkt. Daartoe komen hier de volgende onderwerpen aan de orde:
•
Spelers op de private WGA-markt
•
Acceptatiebeleid verzekeraars
•
Premiestelling verzekeraars
•
Combinatie met andere producten en diensten
Spelers op de private markt
Momenteel zijn de meeste (grote) inkomensverzekeraars actief op de WGA-markt. In de
praktijk blijkt dat vrijwel alle werkgevers werken op basis van een garantstelling,
bijvoorbeeld van een verzekeraar. Uitzondering hierop zijn de overheidswerkgevers die
geen garantstelling nodig hebben. Ook bedrijven uit de financiële dienstverlening werken
met een garantstelling. In beperkt mate zijn ook andere partijen actief op deze markt. Een
voorbeeld is de NV schadeverzekeringen. Dit betreft een onderlinge waarborg maatschappij die actief is in de metaal. Pensioenfondsen mogen op grond van de Pensioenwet
geen WGA- eigenrisicodragerverzekering aanbieden. Zij zijn echter wel actief voor wat
betreft de aanvullende WGA-verzekeringen, zoals WGA-hiaatverzekeringen.
De belangrijkste overwegingen voor verzekeraars om zich aan te bieden op de WGAmarkt zijn de volgende:

Effecten hybride financiering WGA

31

•
•

•

•

•

Het feit dat de markt er is.
De verwachting was dat op termijn de WGA geheel privaat zou worden uitgevoerd.
Het was daarom van belang om van de start van de WGA aanwezig te zijn op de
WGA-markt om op die wijze marktaandeel te winnen of ten minste te behouden.
Een deel van werkgevers was reeds onder de Pemba eigenrisicodrager voor de WAO
geworden. Verzekeraars konden op deze wijze de dienstverlening aan deze groepen
continueren.
WGA eigen risico verzekeringen kunnen worden gecombineerd met andere
verzekeringen, in het bijzonder met verzuimverzekeringen. Combinaties met
bijvoorbeeld collectieve zorgverzekeringen komen (nog) weinig voor. Oorzaak is dat
deze markt al grotendeels verdeeld is. Verzekeraars geven ook aan weinig
meerwaarde te zien. Voor kleinere verzekeraars is de markt daarom minder
aantrekkelijk omdat zij geen gebruik kunnen maken van synergievoordelen (hebben
geen andere producten)
WGA eigen risico verzekeringen kunnen worden gecombineerd met andere
aanvullende producten, zoals WIA-hiaat of –excedentverzekeringen

De markt voor kleinere werkgevers wordt grotendeels bediend door assurantietussenpersonen. Zij adviseren bij kleine en middelgrote bedrijven bij de mogelijkheden
van het eigenrisicodragerschap. De tussenpersonen zijn de meest geraadpleegde
informatiebron voor werkgevers waar het gaat om de keuze tussen publiek en privaat
verzekerden. Grote bedrijven laten zich veelal adviseren door actuariële adviesbureaus.
Ook de accountant is een belangrijke adviseur voor kleine en middelgrote bedrijven.
Acceptatiebeleid verzekeraars
Een risico dat al in de vorige paragraaf werd gesignaleerd is dat verzekeraars mogelijk
eerder geneigd zijn werkgevers uit te sluiten voor de verzekering. In de praktijk blijkt dat
in beginsel alle werkgevers worden geaccepteerd voor verzekering. Het komt zelden voor
dat bedrijven niet worden geaccepteerd. Reden voor weigering zijn niet specifiek voor
WGA, maar hebben bijvoorbeeld te maken met financiële situatie van het bedrijf of
verzekeringsfraude in het verleden. Veelal grotere werkgevers kunnen het inlooprisico en
uitlooprisico bij de meeste verzekeraars afdekken met koopsompolissen. Bij een enkele
verzekeraar kan dit door een opslag op de reguliere premie daar waar sprake is van het
inlooprisico. De benodigde premie kan in dat geval over meerdere jaren uitgesmeerd
worden. Voor het inlooprisico doet de werkgever zelf opgave en dit bepaalt ook de
dekking. Indien er een geval zich voordoet dat niet was opgegeven, dan is dit ook niet
gedekt. Sommige verzekeraars nemen ook langdurig zieken tot 6 maanden op in de polis.
Premiestelling WGA door verzekeraars
Ten aanzien van de premiestelling van verzekeraars is een aantal ontwikkelingen zichtbaar in de afgelopen periode. Verzekeraars geven aan dat in eerste instantie bodempremies zijn gehanteerd door om markt in te kopen. De premies voor de huidige
afgesloten polissen reflecteren het werkelijke kostenniveau beter. Wij hebben dit in het
onderzoek niet verder kunnen toetsen. Ook werd in de beginperiode meer gewerkt op
basis van experience rating. Momenteel wordt de premie veelal bepaald op basis van een
combinatie van populatiekenmerken (leeftijd, geslacht, sector) en de historische
gegevens. Veelal wordt hierbij het diabolomodel gebruikt. Dit betekent dat bij grotere
bedrijven de premie meer is gebaseerd op het individuele risico. Terwijl de premie voor

32

Effecten hybride financiering WGA

kleinere werkgevers meer gebaseerd is op het risico van de branche. Belangrijkste reden
is dat werkgevers meer voorkeur lijken te hebben voor een stabiele premie. De meeste
verzekeraars werken ook met langdurige contracten. In de meeste gevallen gaat het om
drie jaar. Incidenteel worden ook contracten voor vijf jaar aangeboden. Ten opzichte van
het UWV kennen verzekeraars daarom een minder extreme vorm van premiedifferentiatie. Vooral voor kleinere werkgevers geldt dat het bij het UWV een uitkering
voor de WGA betekent dat ze van de minimumpremie terechtkomen op de maximumpremie. Het meer stabiele premieverloop bij private verzekeringen is voor veel ERDwerkgevers (mede) reden geweest om te kiezen voor eigen risicodracht.
Combinatie met andere producten en diensten
Verzekeraars bieden WGA-verzekeringen aan als afzonderlijk product, echter vaak wordt
een combinatie gemaakt met de verzuimverzekering. Dit gebeurt met name bij kleine
bedrijven. In de meeste gevallen zijn WGA-verzekeringen onderdeel van een pakketpolis
waar onder andere ook de verzuimverzekering deel van uit maakt. Voor de verzekeraar is
dit aantrekkelijk, omdat hij dan ook invloed heeft op de eerste twee jaar van arbeidsongeschiktheid. De werkgever kan daardoor een premiekorting krijgen. Omdat het totale
premievolume hoger is, kan er ook meer geïnvesteerd worden in het voorkomen van
schade en de re-integratie. Dit blijkt ook uit de mate waarin wordt ingezet op re-integratie
in pakketpolis versus losse WGA-verzekeringen. Ook komt de combinatie met WGAhiaatverzekering voor. Dit betreft alleen de grotere verzekeraars. De combinatie met
ziektekostenverzekeringen vind minder vaak plaats. Soms wordt getracht samen te
werken met een zorgverzekeraar bij de inzet van een interventie of het verhalen van de
kosten. Reden dat dit weinig gebeurt, is dat er werkgevers zijn met een collectief contract
voor ZVW. Daarnaast betalen zorgverzekeraars in de huidige situatie mee met de reintegratie. Dit zorgt voor een negatieve prikkel voor re-integratie.
Tabel 3.1

Gebruik van andere diensten en verzekeringsproducten door WGA eigenrisicodragers
Ziekteverzuim

Kleine

Grote

werkgevers

werkgevers

(in %)

(in %)

57,5

74,2

86,7

50,0

meeverzekerd op uw WGA-eigen risicoverzekering

65,3

33,3

Verzuimverzekering

90,4

56,3

72,8

58,8

Heeft werkgever WGA-gerelateerde verzekeringen
WGA-gerelateerde verzekeringen ondergebracht bij dezelfde
verzekeraar als de WGA-eigen risicoverzekering
Diensten op het terrein van re-integratie, preventie en/of arbo

WGA-eigenrisicoverzekering ondergebracht bij dezelfde
verzekeraar als de verzuimverzekering
Bron: Werkgeversenquête AStri/ECORYS.

Verzekeraars bieden steeds vaker een compleet pakket van dienstverlening. Naast
vergoeding van de WGA-uitkering (en eventueel ook van ziekteverzuim) betreft het
dienstverlening als: rugadvies, studie, omscholing, aanpassing van de werkplek,
wachtlijstbemiddeling en psychologische hulp. Veel grote verzekeraars werken samen
met één of een beperkt aantal arbodiensten en re-integratiebedrijven (preferred providers).
Zij zien als voordeel dat hierdoor beter maatwerk kan worden geboden. Daarnaast houden
ze voor grote bedrijven in de gaten hoe de re-integratie gedurende de eerste twee jaar van

Effecten hybride financiering WGA

33

het verzuim verloopt. Sommige verzekeraars bieden juridische bijstand bij geschillen en
adviseren bij mediation, verhaalsrecht en sanctionering. Anderen bieden ondersteuning
bij de ZBO-taak, bijvoorbeeld door het aanbieden workshops. De indruk is dat in beperkt
mate gewerkt wordt aan preventie. Voorbeelden zijn de workability-index, waarbij
werknemers inzicht krijgen in hun belastbaarheid.
Brede pakketten met ook verzuim-, arbo- en re-integratiedienstverlening (en liefst ook
zorgverzekering) worden door sommige werkgevers, en door sociale partners, toegejuicht
in het kader van de ‘ketenbenadering’ (het in één kader brengen van de hele trits
preventie – verzuimbegeleiding en herstel – re-integratie. Er zijn overigens ook werkgevers (vooral grote) die zulke totaalpakketten juist onaantrekkelijk vinden omdat ze de
keuzevrijheid beperken (met de keuze van WGA-verzekeraar is ook de keuze van
arbodienst, re-integratiedienst, et cetera, niet meer vrij. Ook vinden sommige werkgevers
dat verzekeraars via deze diensten zich te direct bemoeien met zaken rond arbo en
preventie die niet de hunne zijn maar des werkgevers.
De meeste verzekeraars bieden ook collectieve contracten per branche aan. Dit gebeurt
veel in de vorm van mantelcontracten, standaardcontracten waar elke werkgever in de
branche gebruik van kan maken. De beslissing eigenrisicodrager te worden blijft een
beslissing die de individuele werkgever dient te nemen. Verzekeraars werken met
premies die branche specifiek worden vastgesteld. De verschillen tussen branches
bedragen ongeveer een factor twee voor de branches met het laagste en het hoogste risico.
Door een collectief contract ontstaat er veelal ruimte voor een aantrekkelijke premie
doordat tussenpersonen lagere provisiekosten hebben door schaalvoordelen. Ook wordt
gewerkt met een winstdelingsregeling voor hele sector. Ten slotte bieden branchegebonden contracten de mogelijkheid voor een branchegericht aanbod, bijvoorbeeld door
de loonsom van de niet-vangnetters niet te verzekeren in branches waar veel werknemers
onder het vangnet vallen of in de vorm van specifieke dienstverlening, zoals het instellen
van een verzuimloket voor de hele sector. In een substantieel aantal sectoren bieden
verzekeraars branchegebonden contracten aan. Voorbeelden zijn de grafische industrie,
de bouw, de zorg, de horeca, de meubelindustrie en de bakkers.

3.3
3.3.1

Beschrijving huidige situatie
Gebruik van de WGA, IVA en WAO
Bij invoering van de WIA werd verwacht dat meer werknemers in zouden stromen dan nu
het geval blijkt. Tabel 3.2 toont het totaal aantal nieuwe uitkeringen, het aantal lopende
uitkeringen, het aantal beëindigde uitkeringen voor de WGA. Ter vergelijking
presenteren we dezelfde cijfers voor de IVA en de WAO.

34

Effecten hybride financiering WGA

Tabel 3.2

Nieuwe -, lopende - en beëindigde uitkeringen WGA, IVA en WAO (x 1.000) - 2004 tot en met 2009
Nieuwe uitkeringen

Lopende uitkeringen

WGA

WGA

WGA

IVA

WAO

WGA

IVA

Beëindigde uitkeringen
WGA

WAO

WGA

IVA

WAO

2004

59.2

766.0

79.0

2005

19.9

703.0

82.0

2006

16.9

4.1

11.2

15.2

3.7

639.0

1.7

0.3

75.0

2007

16.8

5.4

12.0

30.0

8.4

596.0

2.3

0.7

54.7

2008*

17.9

6.6

8.3

44.9

13.8

558.0

3.0

1.2

46.6

2009*

17.8

7.6

5.2

59.3

19.6

517.0

3.4

1.8

45.6

Bron: UWV * 2008 en 2009 raming UWV.

De totale instroom in de WGA bedraagt op jaarbasis ongeveer tussen de 17 en 18 duizend
gevallen. Het aantal beëindigde uitkeringen voor de WGA loopt in de afgelopen jaren
langzaam op van 1.700 in 2006 tot 3.400 in 2009. Overigens betreft het hier voor een
groot deel beëindigingen om administratieve redenen. De uitstroom is momenteel relatief
laag. Dat hangt samen met het feit dat de WGA een bestand in opbouw is. De uitstroom
zal de komende jaren stijgen. Per saldo groeit het aantal lopende uitkeringen van
15 duizend in 2006 tot bijna 60 duizend in 2009.
Ook de instroom en het aantal beëindigingen in de IVA is beperkt. Het aantal nieuwe
gevallen neemt wel toe. In 2006 bedroeg de instroom ruim vierduizend. Naar verwachting
bedraagt de instroom in 2009 7.600. Deze toename is vooral het gevolg van een stijging
van het aantal overgangen van de WGA naar de IVA door herbeoordeling (naar schatting
2.300 in 2009). De uitstroom neemt ook langzaam toe van 300 gevallen in 2006 tot 1.800
gevallen in 2009. Wat voor de WGA geldt, geldt ook voor de IVA. De uitstroom zal de
komende jaren toenemen. Het aantal lopende uitkeringen neemt daarom toe tot bijna
20 duizend in 2009. De instroom in de WAO loopt terug naar nul. In 2009 stromen naar
verwachting nog ruim vijf duizend gevallen in de WAO10. Het aantal beëindigingen voor
de WAO bedraagt in 2008 ruim 46 duizend. Per saldo is het aantal WAO uitkeringen
sterk gedaald in de periode 2006 tot en met 2009 van 639 duizend tot 517 duizend.
In tabel 3.3 kijken we nader naar de samenstelling van de WGA-populatie in 2007 en
2008. In de eerste twee rijen presenteren we de instroom, de uitstroom en het aantal
lopende uitkeringen uitgesplitst naar werknemers bij eigenrisicodragers en werknemers
bij werkgevers die publiek verzekerd zijn. Minder dan 10 procent van de instroom vindt
plaats vanuit eigenrisicodrager werkgevers. Overigens bevinden zich onder de overige
90 procent zowel instroom onder publiek verzekerde werkgevers als de instroom van
vangnetters die een aanzienlijk deel van de instroom uitmaken (ongeveer 40%). De WGA
wordt voornamelijk gebruikt door volledig arbeidsongeschikten. Ongeveer driekwart van
de instroom en de lopende uitkeringen is volledig arbeidsongeschikt. Ook wordt de WGA
relatief veel gebruikt door werknemers die behoren tot de vangnet populatie. In 2007 en
2008 bestond de WGA instroom respectievelijk voor 42 en 46 procent uit werknemers uit
deze groep. Ten slotte laten we de uitstroom zien naar reden van beëindiging. Herstel of
10

De instroom in de WAO betreft heropeningen van WAO-uitkering die eerder zijn beëindigd en geopend worden bijvoorbeeld
als gevolg van verslechtering van het ziektebeeld

Effecten hybride financiering WGA

35

herbeoordeling is voor ongeveer driekwart van de totale uitstroom de belangrijkste reden
voor beëindiging. Andere belangrijke redenen zijn pensionering en overlijden. Ook
hiervoor geldt dat de huidige verdeling naar uitstroomreden in belangrijke mate wordt
bepaald doordat er sprake is van een bestand in opbouw. Het aandeel uitstroom wegens
pensionering en wegens overlijden zal de komende jaren naar verwachting toenemen.
Tabel 3.3

Kenmerken van de WGA-populatie (in kolompercentages), 2007 en 2008
Nieuwe uitkeringen

Lopende uitkeringen

WGA

WGA

2007

2008

2007

Beëindigde uitkeringen
WGA

2008

2007

2008

Eigenrisicodrager
Ja

5,6

8,5

6,3

8,2

7,8

14,3

Nee

94,4

91,5

93,7

91,8

92,2

85,7

21,7

23,0

24,0

25,6

76,0

74,4

Herstel/herbeoordeling

75,5

70,4

Pensionering

4,1

6,8

Overlijden

10,1

11,0

Detentie

1,0

1,3

Overige

9,3

10,6

Naar uitkeringspercentage
Deels
Volledig

78,3

77,0

Vangnetter

42,4

46,4

Reden beëindiging

Bron: UWV - Kwantitatieve informatie, 2008.

3.3.2

Werkgever en keuze verzekering – stand van zaken
Sinds 2006 kunnen werkgevers er voor kiezen om eigenrisicodrager te worden. Ten tijde
van dit onderzoek (voorjaar 2009) heeft 19 procent van de werkgevers ervoor gekozen
eigenrisicodrager te worden. Bij deze werkgevers zijn in totaal 21 procent van de
werknemers werkzaam (tabel 3.4). In deze paragraaf bekijken of de keuze voor het
eigenrisicodragerschap verschilt naar bedrijfsgrootte, sector en kenmerken van de
werknemerspopulatie.

Tabel 3.4

Werkgevers naar type verzekering (Publiek of ERD) naar bedrijfsgrootte, 2009
ERD

Publiek

Totaal

WG in ERD

WN in ERD

(x 1.000)

(x 1.000)

(x 1.000)

(in rij-%)

(in rij-%)

( 0 - 10] x gemiddelde loonsom

57,2

262,2

319,5

17,9

31,1

(10 - 25] x gemiddelde loonsom

11,6

22,5

34,1

34,0

33,5

(25 - 50] x gemiddelde loonsom

2,6

10,9

13,5

19,4

19,1

(50 - 250] x gemiddelde loonsom

1,6

10,4

12,0

13,6

13,3

(250+] x gemiddelde loonsom

0,6

2,7

3,2

17,0

19,9

Totaal

73,7

308,7

382,4

19,3

20,7

Bedrijfsgrootte

Bron: Eigen berekeningen op UWV-gegevens, kolom 4 gewogen naar werkgeversaantallen, kolom 5 gewogen naar loonsom.

36

Effecten hybride financiering WGA

Tabel 3.4 laat het aandeel werkgevers zien dat kiest voor eigenrisicodragerschap. De
eerste drie kolommen laten de aantallen zien. In de vierde kolom is per grootteklasse het
aandeel werkgevers dat eigenrisicodrager is, weergegevens. De laatste kolom laat per
grootteklasse het aandeel werknemers zien dat werkt bij een eigenrisicodrager. Vooral
onder bedrijven met 10 tot 25 werknemers zijn relatief veel bedrijven eigenrisicodrager,
namelijk 34 procent. Onder de middelgrote met 50 tot 250 werknemers is dit percentage
juist laag: 14 procent. Onder de hele kleine bedrijven en onder de heel grote bedrijven is
het percentage ERD iets onder het gemiddelde. De uitkomsten verschillen niet veel als we
kijken naar het aandeel werknemers dat werkt bij een werkgever die eigenrisicodrager is.
Alleen onder de kleine bedrijven is het verschil groot. Dit betekent dat vooral werkgevers
met minder dan vijf werknemers, vooral startende werkgevers, kiezen voor publieke
verzekering.
Tabel 3.5

Werkgevers naar type verzekering (Publiek of ERD) naar sector, 2009
ERD

Publiek

Totaal

WG in ERD

WN in ERD

(x 1.000)

(x 1.000)

(x 1.000)

(in rij-%)

(in rij-%)

Landbouw en visserij

5,2

13,6

18,8

27,6

30,1

Industrie

14,6

42,8

57,4

25,5

27,9

Bouwnijverheid

4,5

15,4

19,9

22,4

23,9

Handel en Horeca

24,0

112,3

136,3

17,6

29,2

Transport

3,0

12,3

15,3

19,6

11,1

Zakelijke dienstverlening

13,5

63,1

76,6

17,6

18,3

Overheid en onderwijs

0,1

3,4

3,5

3,4

6,0

Gezondheidszorg

7,1

32,3

39,4

18,1

20,8

Sector

Overige dienstverlening

1,6

13,6

15,1

10,3

48,4

Totaal

73,7

308,7

382,4

19,3

20,7

Bron: Eigen berekeningen op UWV-gegevens , kolom 4 gewogen naar werkgeversaantallen, kolom 5 gewogen naar loonsom.

Tabel 3.5 geeft het percentage werkgevers dat eigenrisicodrager is per sector weer. De
verschillen tussen de sectoren zijn aanzienlijk. Bij de overheid gaat het om 3,4 procent. In
sectoren als de landbouw en de industrie is het aandeel eigenrisicodragers relatief hoog,
met respectievelijk 27,6 procent en 25,5 procent. Ook in deze tabel laat de laatste kolom
het aandeel eigen risico dragers zien, gewogen naar de gemiddelde loonsom in een
grootteklasse. In een aantal sectoren zien we een groot verschil. Bijvoorbeeld in de
overige dienstverlening en de Handel en Horeca is het aandeel eigenrisicodragers hoger
als we kijken naar het aandeel werknemers dat werkt bij een werkgever die
eigenrisicodrager is. Dit betekent dat in deze sectoren het eigenrisicodragerschap
geconcentreerd is onder relatief grote bedrijven, terwijl publiek verzekerden juist relatief
kleine werkgevers zijn, bijvoorbeeld startende werkgevers. In de transport geldt het
omgekeerde. Hier vinden we relatief veel publiek verzekerde grote bedrijven.
Tabel 3.6

Werkgevers naar type verzekering (Publiek of ERD) naar kenmerken verzekerdenpopulatie, 2009
Eigen Risico drager

Publiek verzekerd

Gemiddelde leeftijd werknemers

36,9

36,7

Aandeel werknemers ouder dan 50 jaar

17,9

18,7

Aandeel vrouwelijke werknemers

40,6

41,0

Bron: Eigen berekeningen op UWV-gegevens.

Effecten hybride financiering WGA

37

Tabel 3.6 laat een aantal kenmerken zien van bedrijven die eigenrisicodrager zijn of die
publiek verzekerd zijn. De gemiddelde leeftijd van werknemers verschilt niet veel voor
beide groepen. Hetzelfde geldt voor het aandeel vrouwen. Gemiddeld werken iets meer
vrouwen bij bedrijven die publiek verzekerd zijn. Het aandeel ouderen (ouder dan
50 jaar) verschilt wel tussen eigenrisicodragers en publiek verzekerden. Gemiddeld heeft
een werkgever die is aangesloten bij het UWV meer oudere werknemers.

3.3.3

Ontwikkeling van het aantal eigenrisicodragers
Vanaf 2006 kunnen werkgever ervoor kiezen het WGA-risico van hun werknemers voor
eigen rekening te nemen. Deze mogelijkheid bestond in 2006 alleen voor grote werkgevers. Vanaf 2007 kunnen alle werkgever uit het publieke bestel stappen en
eigenrisicodrager worden. Daarnaast geldt dat een groot deel van de werkgevers die onder
de WAO eigenrisicodrager voor Pemba was, ook in de WGA is ingestapt als
eigenrisicodrager. Tabel 3.7 geeft aan dat het percentage eigenrisicodragers vanaf 2005
heel licht is opgelopen en voorlopig rond de 20 procent uitkomt.

Tabel 3.7

Aandeel eigenrisicodragers naar bedrijfsgrootte, 2006 tot en met 2009
Bedrijfsgrootte

2008

2009

( 0 - 10] x gemiddelde loonsom

20,5%

17,9%

(10 - 25] x gemiddelde loonsom

30,7%

34,1%

(25 - 50] x gemiddelde loonsom

13,6%

19,4%

(50 – 250] x gemiddelde loonsom

7,1%

13,6%

(250+] x gemiddelde loonsom

8,1%

17,0%

20,7%

19,3%

Totaal

2006*

19,2%

2007*

20,0%

Bron: Eigen berekeningen op UWV-gegevens.
* Voor 2006 en 2007 zijn alleen de totale cijfers beschikbaar.

Behalve onder de kleine werkgevers neemt het aandeel eigenrisicodragers in alle grootteklassen toe. Door de sterke daling van het aandeel eigenrisicodragers onder bedrijven tot
10 maal de gemiddelde loonsom is toch sprake van een daling van het aandeel werkgevers dat eigenrisicodrager is tussen 2008 en 2009. De daling in deze groep wordt vooral
veroorzaakt door een sterke toename van het aantal kleine werkgevers dat publiek
verzekerd is.
In tabel 3.8 presenteren we het aandeel eigenrisicodragers naar sector. In de meeste
sectoren is sprake van een lichte daling van het aandeel eigenrisicodragers. Alleen bij de
overheid is een toename te zien met twee procentpunt.

38

Effecten hybride financiering WGA

Tabel 3.8

Werkgevers naar type verzekering (Publiek of ERD) naar sector, ontwikkeling 2008 en 2009

Sector

2008

2009

Verandering

(in rij-pcnt)

(in rij-pcnt)

(in %-punt)

30,7%

27,6%

-3,0%

Landbouw en visserij
Industrie

26,2%

25,5%

-0,7%

Bouwnijverheid

24,3%

22,4%

-1,9%

Handel en Horeca

18,9%

17,6%

-1,3%

Transport

20,6%

19,6%

-0,9%

Zakelijke dienstverlening

19,9%

17,6%

-2,3%

Overheid en onderwijs

2,5%

4,5%

2,0%

Gezondheidszorg

18,4%

18,1%

-0,3%

Overige dienstverlening

10,8%

10,3%

-0,5%

Totaal

20,7%

19,3%

-1,4%

Bron: Eigen berekeningen op UWV-gegevens.

Instroom en uitstroom van werkgevers in ERD
De totale ontwikkeling van het aandeel eigenrisicodragers wordt bepaald door de som van
instroom en uitstroom. De hierboven geschetste ontwikkeling van het aandeel
eigenrisicodragers kent een aantal cruciale momenten. Bij de invoering van de WGA in
2006 is een aantal werkgevers dat eigenrisicodrager was voor de WAO uitgestapt naar de
publieke verzekering.
Figuur 3.1

Instroom en uitstroom eigenrisicodragers

12000
10000
8000
6000
4000
2000
0
2007-I

2007-II

2007-III 2007-IV

2008-I

Instroom ERD

2008-II

2008-III 2008-IV

2009-I

2009-III

Uitstroom ERD

Bron: Eigen berekeningen op gegevens Belastingdienst.

Figuur 3.1 laat per kwartaal de instroom en uitstroom zien van werkgevers in het
eigenrisicodragerschap sinds 2007. De totale instroom in de periode 2007 tot en met
2009: bedraagt ruim 33 duizend. De totale uitstroom in dezelfde periode bedraagt 12
duizend. Wat opvalt is dat het aantal werkgevers dat eigenrisicodrager wordt gestaag
afneemt. Het aantal werkgevers dat van een private verzekeraar overstapt naar het UWV
is constant op ongeveer 2.000 per halfjaar. Dit kan er op duiden dat al binnen twee jaar
een natuurlijk evenwicht is bereikt op de markt voor WGA-verzekeringen. Echter, indien
werkgevers nu niet kunnen voorzien of het hybride stelsel in de huidige vorm blijft
bestaan of dat de overheid voor een verdere privatisering kiest sprake is, werkt de markt

Effecten hybride financiering WGA

39

voor de WGA-verzekeringen niet goed waardoor werkgevers afwachten bij de keuze voor
eigenrisicodragerschap.

3.3.4

Het WGA-risico vergeleken
In deze paragraaf bekijken we de verschillen in WGA-risico tussen publiek verzekerden
en eigenrisicodragers. Hierbij hanteren we het WGA-risicopercentage dat gebruikt wordt
om de publieke WGA-premie te berekenen. Omdat het UWV deze premie bepaalt voor
alle werkgevers is dit een geschikt criterium om het WGA-risico van publiek en privaat
verzekerden te vergelijken.
In tabel 3.9 laten we het WGA-risicopercentage in 2009 zien uitgesplitst naar type
verzekering en bedrijfsgrootte. Het gemiddelde WGA-risicopercentage bedraagt
0,48 procent in 2007. Het WGA-risicopercentage is lager voor werkgevers die
eigenrisicodrager zijn dan voor publiek verzekerde werkgevers. Voor eigenrisicodragers
bedraagt het WGA-risicopercentage gemiddeld 0,3 procent. Voor publiek verzekerden is
het gemiddeld 0,56 procent.

Tabel 3.9

WGA-risicopercentage naar type verzekering (Publiek of ERD) naar bedrijfsgrootte, 2007
Eigen Risico drager

Publiek verzekerd

Totaal

(0 - 10] x gem. loonsom

0,27

0,54

0,46

(10 - 25] x gem. loonsom

0,32

0,76

0,59
0,56

(25 - 50] x gem. loonsom

0,57

0,56

(50 - 250] x gem. loonsom

0,63

0,48

0,50

(250+] x gem. loonsom

0,59

0,50

0,51

Totaal (gewogen naar wg)

0,30

0,56

0,48

Totaal (gewogen naar wn)

0,54

0,51

0,51

Bron: Eigen berekeningen op UWV-gegevens.

Naar bedrijfsgrootte zien we dat het WGA-risico onder kleine werkgevers hoger is voor
publiek verzekerden dan voor eigenrisicodragers. Dit kan duiden op selectie. Voor
werkgevers die geen langdurig zieken hebben ontstaat een premievoordeel waardoor
overstappen naar een private verzekeraar financieel aantrekkelijk is. Dit wordt mogelijk
versterkt door het feit dat kleine werkgevers relatief meer gebruik maken van tijdelijke
krachten dan grotere werkgevers. De WGA-uitkering voor werknemers die onder het
vangnet vallen, komt niet voor rekening van de eigenrisicodrager, maar wordt volledig
door het UWV betaald uit de sectorpremie11 dan wel de basispremie WGA12. Voor grote
werkgevers vinden we een omgekeerd beeld. Grote werkgevers die eigenrisicodrager zijn,
hebben een hoger WGA-risico dan publiek verzekerden. Mogelijk richten verzekeraars

11

12

40

De gedifferentieerde premie en de sectorpremie wordt geheven over het loon van alle werknemers in het bedrijf. De WGAuitkeringen van vangnetters worden betaald uit de sectorpremie voor zover het gaat om tijdelijke dienstbetrekking (en uit de
basispremie voor zover het gaat om personen waarop de no-riskpolis (artikel 29b Ziektewet) van toepassing is. De lasten
van uitkeringen aan vangnetters worden niet doorbelast in de gedifferentieerde premie WGA en ook niet aan de
eigenrisicodrager WGA. De lasten van ‘gewone’ werknemers worden niet doorbelast via de sectorpremie.
Vangnetters zijn overigens niet uitgezonderd van de heffing van de gedifferentieerde WGA-premie. De gedifferentieerde
WGA-premie wordt bepaald over de totale loonsom van een bedrijf, inclusief het loon van de vangnetters.

Effecten hybride financiering WGA

zich juist op hoog risico bedrijven omdat zij verwachten hier een beperking van de
schadelast te kunnen realiseren.
In de laatste rij is het WGA-risicopercentage gewogen naar de totale loonsom, waardoor
we uitspraken doen voor de gemiddelde werknemer. Per saldo is het WGA-risico onder
werknemers bij een werkgever die publiek verzekerd is lager dan voor werknemers bij
werkgevers die eigenrisicodrager zijn. Dit komt door het relatief hoge risicopercentage
onder grote werkgevers die eigenrisicodrager zijn.
Tabel 3.10 geeft het WGA-risicopercentage in 2007 uitgesplitst naar type verzekering en
sector. Sectoren waar het verschil in WGA-risico groot is tussen eigenrisicodragers en
publiek verzekerden zijn enerzijds de industrie en de overheid waar het WGA-risico
onder eigenrisicodragers lager is dan onder publiek verzekerden.
Tabel 3.10·WGA-risico naar type verzekering (Publiek of ERD) naar sector, 2007
WGA-risico

WGA-risico

(gewogen naar werkgevers)

(gewogen naar werknemers)

ERD

UWV

Totaal

ERD

UWV

Totaal

Landbouw en visserij

0,30

0,57

0,46

0,37

0,47

0,43

Industrie

0,33

0,80

0,64

0,48

0,66

0,61

Bouwnijverheid

0,32

0,90

0,71

0,63

0,76

0,73

Handel en Horeca

0,33

0,53

0,48

0,62

0,54

0,57

Transport

0,11

0,89

0,66

0,47

0,55

0,54

Zakelijke dienstverlening

0,33

0,25

0,28

0,36

0,30

0,31

Overheid en onderwijs

0,41

0,31

0,32

0,36

0,49

0,48

Gezondheidszorg

0,10

0,45

0,37

0,53

0,53

0,53

Overige dienstverlening

0,35

0,80

0,72

0,75

0,52

0,65

Totaal

0,30

0,57

0,49

0,54

0,51

0,51

Bron: Eigen berekeningen op UWV-gegevens.

Opvallend is dat het WGA-risico bij de overheid lager is bij publiek verzekerden dan bij
eigenrisicodragers, gewogen naar werknemersaantallen. Dit duidt op een aantal grote
werkgevers bij de overheid met een hoog WGA-risico dat publiek verzekerd is.
Anderzijds is het WGA-risico in de overige dienstverlening lager bij publiek verzekerden
in de overige dienstverlening.
Tabel 3.11

WGA-risicopercentage naar type verzekering (Publiek of ERD) voor WAO (2005) en WGA (2007
Eigen Risico drager WAO

Publiek verzekerd WAO

Eigenrisicodrag

Publiek

Eigenrisicodrag

Publiek

er WGA

verzekerd WGA

er WGA

verzekerd WGA

Naar werkgeversaantallen

0,14

0,40

0,73

0,57

Naar werknemersaantallen

0,17

0,19

0,68

0,52

Bron: Eigen berekeningen op UWV-gegevens.

Eigenrisicodragers in de WGA bestaan voor het grootste deel uit werkgevers die al onder
de WAO eigenrisicodrager zijn geworden. Een klein deel hiervan heeft gekozen voor
publieke verzekering voor de WGA. Een ander deel van de publiek verzekerden is

Effecten hybride financiering WGA

41

uitgestapt en heeft gekozen voor het eigenrisicodragerschap. Ten slotte is er een grote
groep bedrijven die onder de WAO en onder de WGA publiek verzekerd is. In tabel 3.11
hebben we het WGA-risico uitgesplitst naar deze vier groepen. Het gemiddelde WGArisico is lager onder werkgevers die onder Pemba eigenrisicodrager voor de WAO waren
dan in de groep die publiek verzekerd waren onder de WAO. Verder valt op dat het
WGA-risico onder werkgevers die na invoering van de WGA zijn uitgestapt gemiddeld
hoger is dan in de andere groepen. Een mogelijke verklaring is dat hoog-risico bedrijven
interessant zijn voor verzekeraars omdat bij deze bedrijven relatief eenvoudig de
schadelast beperkt kan worden.
Ten slotte, tabel 3.12 laat de ontwikkeling van het WAO- en WGA-risicopercentage zien
in de periode 2003 tot en met 2007 uitgesplitst naar verzekeringstype. Er is sprake van
een daling van het risico in beide groepen, publiek en privaat verzekerden. De relatieve
verschillen in risico tussen publiek en privaat verzekerden worden echter niet kleiner.
Tabel 3.12

Ontwikkeling WAO- en WGA risicopercentage bij publiek verzekerden en eigenrisicodragers, 2003 tot en met
2007
WAO

WAO

WAO

WGA

WGA

2003

2004

2005

2006

2007

Gewogen naar werkgevers
eigenrisicodrager

0,62

0,53

0,42

0,38

0,30

publiek verzekerden

1,22

1,16

0,89

0,87

0,56

Gewogen naar werknemers
eigenrisicodrager

1,82

2,00

1,97

0,75

0,54

publiek verzekerden

1,82

1,45

1,22

0,67

0,51

Bron: Eigen berekeningen op UWV-gegevens.

3.4

Samenvatting
WGA markt
Verzekeraars bieden zich op de WGA-markt aan omdat zij alvast marktaandeel willen
hebben op het moment dat de WGA volledig geprivatiseerd wordt. Daarbij zijn grote
verzekeraars in het voordeel. WGA eigen risicoverzekeringen kunnen worden
gecombineerd met andere verzekeringen, in het bijzonder met verzuimverzekeringen.
Voor kleinere verzekeraars is de markt daarom minder aantrekkelijk omdat zij geen
gebruik kunnen maken van synergievoordelen (hebben geen andere producten).
Gebruik WIA (WGA)
De totale instroom in de WGA bedraagt op jaarbasis ongeveer tussen de 17 en 18 duizend
gevallen. Het aantal beëindigde uitkeringen voor de WGA loopt in de afgelopen jaren
langzaam op van 1.700 in 2006 tot 3.400 in 2009. Per saldo groeit het aantal lopende
uitkeringen van 15 duizend in 2006 tot bijna 60 duizend in 2009.
De WGA wordt voornamelijk gebruikt door volledig arbeidsongeschikten. Ongeveer
driekwart van de instroom en de lopende uitkeringen is volledig arbeidsongeschikt. Ook
wordt de WGA relatief veel gebruikt door werknemers die behoren tot de vangnet

42

Effecten hybride financiering WGA

populatie. In 2007 en 2008 bestond de WGA instroom respectievelijk voor 42 en
46 procent uit werknemers uit deze groep.
Keuze voor ERD en WGA-risicopercentage
Ten tijde van dit onderzoek (voorjaar 2009) heeft 19 procent van de werkgevers ervoor
gekozen eigenrisicodrager te worden. Bij deze werkgevers zijn in totaal 21 procent van de
werknemers werkzaam Daarbij zijn de verschillen tussen de sectoren aanzienlijk. Bij de
overheid gaat het om 3,4 procent. In sectoren als de landbouw en de industrie is het
aandeel eigenrisicodragers relatief hoog, met respectievelijk 27,6 procent en 25,5 procent.
Het percentage eigenrisicodragers is vanaf 2005 heel licht opgelopen.
Het gemiddelde WGA-risicopercentage bedraagt 0,48 procent in 2007. Het WGArisicopercentage is lager voor werkgevers die eigenrisicodrager zijn dan voor publiek
verzekerde werkgevers. Voor eigenrisicodragers bedraagt het WGA-risicopercentage
gemiddeld 0,3 procent. Voor publiek verzekerden is het gemiddeld 0,56 procent.
Naar bedrijfsgrootte zien we dat het WGA-risico onder kleine werkgevers hoger is voor
publiek verzekerden dan voor eigenrisicodragers. Voor grote werkgevers vinden we een
omgekeerd beeld. Dit kan duiden op selectie. Alleen voor werkgevers die geen langdurig
zieken hebben ontstaat een premievoordeel waardoor overstappen naar een private
verzekeraar financieel aantrekkelijk is. Grote werkgevers die eigenrisicodrager zijn
hebben een hoger WGA-risico dan publiek verzekerden.
Eigenrisicodragers in de WGA bestaan voor het grootste deel uit werkgevers die al onder
de WAO eigenrisicodrager zijn geworden. Het gemiddelde WGA-risico is lager onder
werkgevers die onder Pemba eigenrisicodrager voor de WAO waren dan in de groep die
publiek verzekerd waren onder de WAO. Verder valt op dat het WGA-risico onder
werkgevers die na invoering van de WGA zijn uitgestapt gemiddeld hoger is dan in de
andere groepen.

Effecten hybride financiering WGA

43

4 Afwegingen en ervaringen van betrokkenen in
het stelsel

4.1

Inleiding
Zoals in het vorige hoofdstuk bleek bij de beschrijving van het stelsel, zijn vele
verschillende actoren betrokken bij de werking ervan. In dit hoofdstuk geven we in
4.2 een korte typering van hun positie in het stelsel, en gaan daarna op de verschillende
(groepen van) actoren nader in. Daarbij wordt vooral uitvoerig stilgestaan bij de positie
en overwegingen van werkgevers – zij zijn immers degenen die uiteindelijk de afweging
en keuze maken tussen publieke en private uitvoering van de WGA.
De inhoud van dit hoofdstuk is gebaseerd op diverse bronnen (zie ook hoofdstuk 1). Waar
mogelijk hebben we aangeduid welke uitspraken zijn ontleend aan welke bronnen, in de
vorm van afkortingen.
Kwantitatieve uitspraken zijn ontleend aan de werkgeversenquête (WGE); kwalitatieve
uitspraken over werkgevers doorgaans aan de 15 diepte-interviews met werkgevers
(WGI) waarvan de uitkomsten in de vorm van casestudies zijn opgenomen als bijlage 2 in
dit rapport. Daarnaast zijn 20 stakeholders geïnterviewd (INT) en 5 branches (BINT).
Aanvullend is gebruik gemaakt van de Verzekeringsmonitor van bureau Market Concern
(MC).

4.2

Overzicht van actoren
Werkgevers, werknemers, branches
Werkgevers zijn degenen die uiteindelijk beslissen over de keuze om zich publiek of
privaat te verzekeren. Zij maken daarbij uiteraard gebruik van informatie en advies van
andere actoren, zoals UWV, verzekeraars, assurantie-tussenpersonen, accountants,
branche-organisaties etc. Zoals in het vorige hoofdstuk bleek, heeft bijna 20 procent van
de werkgevers gekozen voor private uitvoering c.q. verzekering.
Werknemers hebben in de Ondernemingsraad adviesrecht over een voorgenomen besluit
van de werkgever voor eigenrisicodragerschap WGA. Daarnaast zijn werknemers,
mochten zij in de WGA belanden, wel het subject van het stelsel en daarmee belanghebbend bij de uitvoering ervan.
Op beleidsniveau zijn zowel de centrale werkgevers- als de werknemersorganisaties wel
rechtstreeks betrokken bij de ontwikkelingen rond het hybride stelsel, bijvoorbeeld via
het SER-advies van 2002 waarin een (grotendeels) geprivatiseerde uitvoering werd
Effecten hybride financiering WGA

45

bepleit waarin sociale partners (via het brancheniveau) een belangrijke rol zouden spelen
via het bipartiete opdrachtgeverschap van private verzekeraars. De centrale organisaties
van werkgevers en werknemers staan overigens nog steeds in principe achter het SERadvies (INT).
Branche-organisaties treden soms faciliterend op bij het treffen van WGA-arrangementen, bijvoorbeeld door het afsluiten van mantelovereenkomsten of raamcontracten
met verzekeraars. In sommige branches creëren deze organisaties eigen verzekeringsarrangementen en treden direct of indirect op als opdrachtgever van de uitvoerende
verzekeringsorganisatie (BINT).
Verzekeraars, tussenpersonen, accountants
De rol van de verzekeraars en van de verzekeringsmarkt meer algemeen is in hoofdstuk 2
reeds beschreven. Het Verbond van Verzekeraars vormt op beleidsmatig niveau een
coördinatie- en aanspreekpunt (zonder de vrijheid van afzonderlijke verzekeraars in te
perken). Naast de verzekeraars zelf hebben ook de tussenpersonen en accountants een
belangrijke functie voor de verzekeringsmarkt, als voorlichters en adviseurs van werkgevers (en soms ook van branches) (WGE, INT).
UWV
UWV is in diverse opzichten de centrale actor op de hybride markt. Enerzijds als de
(publieke) verzekeraar die in concurrentie met de private verzekeraars uitvoerder is van
de WGA, zowel wat betreft uitkeringsverstrekking als de re-integratieverantwoordelijkheid. Anderzijds als uitvoerder van andere, aanpalende onderdelen van de WIA die
randvoorwaarden scheppen voor de WGA-uitvoering, zoals de claimbeoordeling WIA, de
WGA-uitvoering voor de vangnetters, de berekening (en in veel gevallen) de uitbetaling
van de WGA-uitkering ook van privaat verzekerden, het toezien op de re-integratieinspanningen van privaat verzekerden, het uitbetalen van de loonaanvullingsuitkering
voorzover die uitstijgt boven de vervolguitkering, te zijner tijd de uitkerings- en reintegratieverantwoordelijkheid na 10 uitkeringsjaren, et cetera.

4.3
4.3.1

Werkgevers, werknemers, branches
Werkgevers; kwantitatieve gegevens
Deze paragraaf is, voorzover niet anders vermeld, gebaseerd op de werkgeversenquête;
waar aanvullende bronnen zijn gebruikt is dat apart aangegeven.
Van alle werkgevers heeft 42 procent bewust een afweging gemaakt tussen publieke en
private verzekering. Uiteraard zegt het overgrote deel van de eigenrisicodragers dit te
hebben afgewogen, maar ook van degenen die uiteindelijk geen ERD zijn geworden,
heeft een substantieel deel dit wel overwogen (70% van de grote en 31% van de kleine
niet-ERD).
De meeste werkgevers (ruim 70%) zeggen dat zij grotendeels of enigszins op de hoogte
zijn van de mogelijkheid om ERD te worden voor de WGA. De belangrijkste informatiebronnen die men heeft gehanteerd bij de afweging zijn de assurantie-tussenpersoon en de
accountant, zie tabel 4.1.

46

Effecten hybride financiering WGA

Tabel 4.1 Gehanteerde informatiebronnen bij afweging tussen privaat en publiek, naar ERD-status (% ja)
Informatiebron

Totaal %

Publiek verzekerd

ERD %

Totaal

%
Assurantie-tussenpersoon

33

28

55

116

Accountant

25

24

29

78

Geen

24

28

4

56

UWV

20

20

19

59

Verzekeraars

13

12

20

45

Brancheorganisatie

11

9

18

38

Internet

7

7

6

20

Pers,tv,radio

4

5

3

12

Anders

3

3

2

8

Bron: Werkgeversenquête AStri / ECORYS.

Vooral de ERD- werkgevers hebben vaak de tussenpersoon geraadpleegd, wat suggereert
dat deze tussenpersoon een stimulerende factor is in de overstap naar private verzekering.
Ook de accountant is vaak geraadpleegd, maar niet veel vaker door de ERD-werkgevers
dan door de publiek verzekerde werkgevers. Dit ondersteunt de perceptie van een aantal
verzekeraars en tussenpersonen dat accountants meer terughoudend zijn dan tussenpersonen waar het gaat om advisering tot ERD (Market Concern en INT). UWV,
verzekeraars en branche-organisaties zijn eveneens door vrij veel bedrijven geraadpleegd;
verzekeraars en branche-organisaties relatief vaak door ERD-werkgevers, UWV even
vaak door ERD-werkgevers als door publiek verzekerden.
Welke overwegingen speelden bij werkgevers een rol bij hun keuze publiek/privaat?
In tabel 4.2 is weergegeven in hoeverre acht mogelijke overwegingen een rol hebben
gespeeld bij de keuze tussen publieke en private verzekering.
Tabel 4.2 Overwegingen die een rol speelden bij de keuze privaat/publiek (% ja)
Overweging: % JA

Totaal %

Publiek

ERD %

Totaal

verzekerde
%
De premiehoogte
De verwachting dat het
voordeliger uitpakt

65

57

88

210

63

55

88

206

Administratieve lasten ivm ERD

47

47

46

140

De meer stabiele private premie

39

30

70

139

38

33

54

125

30

23

52

105

15

17

8

40

13

12

19

44

De invloed die wij als bedrijf zelf kunnen
uitoefenen op de re-integratie
De verwachting van betere re-integratie
resultaten
één of meerdere langdurig zieke en/of
arbeidsongeschikte werknemers
zelf een sanctie op te leggen aan zieke
werknemers
Bron: Werkgeversenquête AStri / ECORYS.

Effecten hybride financiering WGA

47

Duidelijk is dat financiële afwegingen het vaakst hebben meegespeeld; voor circa twee
derde van de werkgevers speelden de premiehoogte en de verwachting dat het voordeliger
uitpakt een rol. Bij degenen die ERD werden vormden de financiële motieven zelfs in
bijna 90 procent van de gevallen een belangrijke overweging. Maar ook bij meer dan de
helft van de publiek verzekerde werkgevers werden financiële afwegingen gemaakt.
Naast de hoogte van de premie speelde met name bij de meerderheid van de ERD ook de
verwachting van een meer stabiele premie bij private uitvoering.
De manier waarop de financiële afwegingen werden gemaakt varieert van oppervlakkig
tot uitvoerig (INT, m.n. met verzekeraars en assurantietussenpersonen). In veel gevallen,
vooral door kleine werkgevers, wordt eenvoudig een vergelijking gemaakt tussen de
(actuele) premie in het private versus publieke bestel, en kiest men voor de laagste. Aan
de andere kant zijn er vele (vooral grote) bedrijven die uitvoerige kosten-batencalculaties
hebben gemaakt, veelal met ondersteuning van financiële adviesbureaus. Overigens wordt
als probleem genoemd (m.n. door tussenpersonen) dat zulke calculaties steeds met grote
onzekerheden omgeven zijn: het gaat immers om langetermijnverplichtingen (voor de
duur van tien uitkeringsjaren) waarin van alles kan veranderen.
Mede daarom kijkt een aantal werkgevers (een derde) liever eerst de kat uit de boom: zij
onderschrijven de stelling ‘We kunnen beter afwachten wat de overheid gaat doen met de
uitvoering van de WGA’ (WGE; zie ook WGI en casestudies).
Financiële en administratieve overwegingen spelen al met al de belangrijkste rol;
daarnaast, maar in mindere mate, wegen ook inhoudelijke re-integratie-aspecten mee.
Ongeveer een derde van de werkgevers (en onder ERD is dat zelfs circa de helft) verwijst
naar de invloed die men als bedrijf zelf op re-integratie kan uitoefenen of op de
verwachting van betere re-integratie-resultaten.
Naar preventieve activiteiten (van publiek versus privaat verzekerden) is in de
werkgeversenquête niet gevraagd, maar uit ander onderzoek (de Verzekeringsmonitor van
Market Concern) blijkt dat er geen verschil is tussen publiek en privaat verzekerde
werkgevers wat betreft preventieve activiteiten en vitaliteits- en gezondheidsbeleid.
De te verwachten administratieve lasten bij eigen risicodracht speelden bij iets minder
dan de helft van de werkgevers een rol (en bij de ERD even vaak als bij publiek
verzekerde werkgevers). Ten slotte zijn er twee overwegingen die maar voor een kleine
minderheid een rol spelen: de aanwezigheid van één of meer langdurig zieke of
arbeidsongeschikte werknemers (de ‘brandende huizen’ die vaak niet of moeilijk privaat
verzekerbaar zijn) en de mogelijkheid om sancties aan werknemers op te leggen (de
ZBO-status van ERD).
In hoeverre pleiten deze overwegingen voor publieke dan wel private uitvoering?
Deze vraag is aan de werkgevers gesteld bij elke overweging uit tabel 4.2 die een rol
speelde. De volledige uitkomsten zijn vermeld in tabel 4.3. Bij de ERD-werkgevers
pleitten alle overwegingen voor private uitvoering; dat is op zich niet verwonderlijk, want
deze werkgevers zijn ook inderdaad eigenrisicodrager (geworden). Opmerkelijk is
hooguit de sterke mate waarin alle overwegingen wezen in de richting van private
uitvoering; de meeste overwegingen leidden voor meer dan 80 procent van deze
werkgevers tot een voorkeur voor privaat. Meer verwonderlijk is dat ook onder de nietERD de meeste overwegingen leiden tot een voorkeur voor private uitvoering (zij het niet

48

Effecten hybride financiering WGA

in een zo grote meerderheid als onder de ERD). De enige twee overwegingen die per
saldo vaker pleiten voor publieke uitvoering zijn de verwachte administratieve lasten en
de aanwezigheid van een of meer langdurig zieke of arbeidsongeschikte werknemers.
Wat die laatste overweging betreft, deze heeft niet vaak een rol gespeeld (15%) maar àls
deze wel een rol speelde was dit bij publiek verzekerde werkgevers relatief vaak een
reden om in het publieke bestel te blijven (wederom: vermoedelijk vanwege hun
moeilijke verzekerbaarheid). Overigens komt rechtstreekse non-acceptatie door
verzekeraars zelden voor (minder dan een half procent van de niet-ERD meldt dat zij
door een verzekeraar zijn geweigerd), maar werkgevers met een inlooprisico zullen vaak
nog voordat ze een verzekering werkelijk aanvragen, er in hun oriëntatie achter komen
dat privaat verzekeren in hun geval moeilijk kan worden of duurder zou uitpakken dan
verzekerd te blijven via UWV (INT, tussenpersonen).
Tabel 4.3

Mate waarin overweging die meespeelt bij afweging ERD leidt tot voorkeur voor publiek of privaat stelsel (%)

De premiehoogte

Publiek verzekerd

Privaat verzekerd

Totaal

Voorkeur voor

Voorkeur voor

Voorkeur voor

Pu-

Geen

Pri-

Pu-

Geen

Pri-

Pu-

Geen

Pri-

bliek

verschil

vaat

bliek

verschil

vaat

bliek

verschil

vaat

%

%

%

%

%

%

%

%

%

35

12

53

57

3

10

87

88

24

12

64

65

38

13

50

55

3

7

90

88

25

11

64

63

44

18

38

47

11

17

72

46

36

18

46

47

24

17

59

30

4

6

90

70

16

13

71

39

22

24

54

33

3

15

82

54

16

21

64

38

28

10

63

23

4

12

84

52

18

10

71

30

60

13

27

17

15

27

58

8

55

15

31

15

32

22

47

12

5

24

71

19

28

23

55

13

De verwachting dat
het voordeliger
uitpakt
Administratieve
lasten ivm ERD
De meer stabiele
private premie
De invloed die wij
als bedrijf zelf
kunnen uitoefenen
op de re-integratie
De verwachting
van betere reintegratie
resultaten
Één of meerdere
langdurig zieke
en/of
arbeidsongeschikte
werknemers
Zelf een sanctie op
te leggen aan
zieke werknemers
Bron: Werkgeversenquête AStri / ECORYS.

Leeswijzer tabel 4.3, eerste regel: Bij 57 procent van de publiek verzekerde werkgevers
speelt de premiehoogte een rol bij hun overwegingen. Van de publiek verzekerde
werkgevers bij wie de premiehoogte een rol speelt in de overwegingen, heeft 35 procent
Effecten hybride financiering WGA

49

voorkeur voor het publieke stelsel, maakt het voor 12 procent geen verschil en heeft 53
procent voorkeur voor een privaat stelsel.
Het is opmerkelijk dat terwijl de genoemde overwegingen van werkgevers per saldo in de
richting wijzen van private uitvoering, een groot aantal van hen (vooralsnog) niet is
overgestapt naar eigen risicodracht. Waarom volgen zij niet hun kennelijke voorkeur?
Om dit te achterhalen hebben we ook een aantal meer algemene overwegingen
voorgelegd die mede de keuze kunnen beïnvloeden (zie tabel 4.4).
Tabel 4.4

Algemene overwegingen van werkgevers rond de WGA (% ja-antwoorden)
Overweging: % JA

Totaal %

Publiek

ERD %

Totaal

verzekerde
Het gemak voor mij als werkgever

54

53

58

165

Het financiële voordeel van een overstap is beperkt

42

43

39

124

33

28

48

109

31

34

21

86

14

13

19

46

9

8

12

29

Wij zijn gewend zaken zelf of via de branche te
regelen
We kunnen beter afwachten wat overheid gaat doen
met de WGA
Aansluiting op ons eigen HRM-beleid of onze
bedrijfsfilosofie
Anders

Bezien we de antwoorden van de publiek verzekerde werkgevers, dan worden
‘gemaksredenen’ door meer dan de helft genoemd. Kennelijk ‘is men er nog niet toe
gekomen’, mede omdat ruim 40 procent vindt dat het financiële voordeel van een
overstap beperkt is, of omdat voor de doorsnee kleinere werkgever WGA-instroom een
risico is dat zich zelden of nooit zal voordoen (zodat het de administratieve moeite niet
waard is; WGI). Verder speelt voor ongeveer een derde het zojuist reeds genoemde ‘de
kat uit de boom kijken’.
Over alle werkgevers genomen meldt ruim de helft dat ‘het gemak voor mij als
werkgever’ meespeelde (ERD en publiek verzekerde werkgevers noemen dit ongeveer
even vaak). Ook de mening dat ‘het financiële voordeel van een overstap beperkt is’
wordt vrij vaak genoemd (ca. 40%); ERD en publiek verzekerden noemen dit argument
even vaak. Ongeveer een derde voert aan dat men gewend is zaken zelf, of via de branche
te regelen (vooral ERD noemen deze overweging). Ten slotte is er de al genoemde groep
die kennelijk de kat uit de boom kijkt; dit argument komt (uiteraard) veel vaker voor
onder publiek verzekerde werkgevers dan bij de ERD-werkgevers.
Ten slotte zijn er enkele (14%) werkgevers die hun keuze hebben gemaakt omdat deze
aansluit op het eigen HRM-beleid of hun bedrijfsfilosofie (deze overweging komt relatief
vaak voor bij ERD).
Lange re-integratieverantwoordelijkheid
Uit de nadere interviews met werkgevers en met een aantal branche-organisatie komt
voorts nog een reden naar voren die een aantal werkgevers huiverig maakt voor eigen
risicodracht: de tienjarige re-integratieverantwoordelijkheid. Deze periode is voor
50

Effecten hybride financiering WGA

werkgevers moeilijk te overzien en er heerst onduidelijkheid over hoe ver deze strekt. Als
bijvoorbeeld een arbeidsongeschikte is herplaatst bij een andere werkgever en daar na
jarenlang dienstverband, binnen de 10-jaarsperiode, weer uitvalt, is dan de oude werkgever alsnog verantwoordelijk? Zulke aarzelingen onder werkgevers spelen blijkens
verschillende interviews een rol; hoe vaak zij voorkomen weten we helaas niet, aangezien
deze overweging niet was meegenomen in de werkgeversenquête.
Ervaringen met verzekeraars en UWV
Eerdere ervaringen met UWV en/of private verzekeraars spelen bij ruim een kwart van de
werkgevers een rol bij hun keuze. Bij de ERD wat vaker (een derde); het betreft dan
meestal slechte ervaringen met UWV maar tevens vaak goede ervaringen met
verzekeraars. Onder de niet-ERD komen slechte ervaringen met UWV minder vaak voor
(dan onder ERD) en komen goede ervaringen even vaak voor als slechte.
Samenvattend: voor wat betreft werkgevers wordt de keuze tussen publiek en privaat
verreweg het vaakst gemaakt op financiële overwegingen, en pas in de tweede plaats
vanwege de verwachting dat re-integratie beter of efficiënter zal verlopen in het ene dan
wel het andere bestel. "Gemaksredenen", het afwachten van de ontwikkelingen rond de
WGA en diverse uiteenlopende andere overwegingen spelen daarnaast een rol.
Ervaringen met UWV en verzekeraars (goede of slechte) spelen bij een kwart van de
werkgevers mee in hun keuze.

4.3.2

Werkgevers- en werknemersorganisaties
In het voorgaande draaide het om de achtergronden die bij afzonderlijke werkgevers
meespelen in hun keuzes rond de WGA. Hoewel de ondernemingsraad adviesrecht heeft
over een voorgenomen besluit van de werkgever voor eigenrisicodragerschap WGA, is
onbekend in hoeverre zij dat ook doen. De indruk van de vakcentrales is dat het
onderwerp niet erg (meer) ‘leeft’ op de werkvloer, er worden althans weinig reacties
vanuit de achterbannen op deze materie vernomen (INT). Dit staat in contrast met de
werkgeversorganisaties, die waarnemen dat aan de WGA-uitvoering wel groot belang
wordt gehecht door hun leden (INT).
In een ruimer kader bezien hebben de organisaties van werkgevers en werknemers
uiteraard wel een rol: zij spreken en adviseren over het raamwerk van de uitvoering,
onder meer in de Star en SER. Beide sociale partners staan in beginsel nog steeds achter
het toenmalige SER-advies (met daarin een grote rol voor private uitvoering), maar met
nuances (INT). De voornaamste reden om privatisering te bevorderen is, wat hen betreft,
dat daarmee de rol van de branches en het tot stand komen van een integrale ‘ketenbenadering’ bevorderd zou worden. Privatisering is voor sociale partners geen doel op
zich, maar zou de voorkeur hebben als daarmee de schadelastbeperking en de ketenbenadering aantoonbaar zouden worden gestimuleerd. Bij een ononderbroken ketenbenadering past ook geen ‘knip’ na twee jaar ziekteverzuim/wachttijd, hetgeen zou
pleiten voor algehele privatisering.

Effecten hybride financiering WGA

51

Een der werknemersorganisaties zet vraagtekens bij de veelal financiële overwegingen
van werkgevers in de keuze van verzekeringsvorm: als de werkgever vooral gaat voor de
laagste prijs, hoe werkt dat dan uit in de kwaliteit?

4.3.3

Branches
Wat betreft de huidige rol van branche-organisaties, die ook door sociale partners als
belangrijke actoren worden beschouwd, is het beeld divers (BINT). Er zijn branches die
uitgebreide arrangementen hebben ontwikkeld en soms eigen verzekeraars hebben
opgericht (of als opdrachtgever optreden richting een private uitvoerder). Een brancheorganisatie heeft doorgaans ook meer expertise en onderhandelingsmacht dan een
individueel (klein) bedrijf.
De branche-gebondenheid van de ERD is ook te zien in de uiteenlopende mate van eigen
risicodracht naar sectoren; sommige sectoren hebben een hoger percentage ERD dan
andere (landbouw en industrie hoger, overheid en transport lager; zie ook hoofdstuk 2).
Een probleem van algemene aard dat zich echter in sommige branches sterker voordoet
dan in andere, is dat van de premiegrondslag met name van vangnetters, mensen met
kleine baantjes en/of zeer lage inkomens (BINT). Branches als de horeca, het uitzendwezen, de detailhandel hebben relatief veel van dit soort personeel, dat in feite – bezien
vanuit de werkgever - geen WGA-risico heeft. Flexwerkers komen in het publieke
vangnet terecht, mini-banen en lage inkomens lijden bij arbeidsongeschiktheid nauwelijks
inkomensverlies. Toch wordt ook over hun loon WGA-premie betaald. Dit maakt het
voor werkgevers in deze sectoren aantrekkelijk om ERD te worden en vervolgens een
private verzekering af te sluiten voor die groepen werknemers die wel een reëel WGArisico kunnen lopen. Een aantal branches heeft juist om deze reden sectorale
mantelcontracten met verzekeraars afgesloten.
De branches met veel vangnetters wijzen erop (BINT) dat zij, c.q. de werkgevers in deze
branches, volgens hen in feite dubbel betalen voor de WGA wanneer zij in het publieke
bestel blijven: enerzijds de juist genoemde WGA-premie ook over flexwerkers/
vangnetters13, anderzijds dragen zij via de sectoraal gefinancierde sectorpremies ook de
lasten van die vangnetters. Dit zou een sterke stimulans moeten zijn voor werkgevers in
deze branches om ERD te worden en zich (partieel) te herverzekeren; inderdaad wordt
van branchegewijze arrangementen in deze sectoren wel veel gebruik gemaakt, maar toch
ook niet door allen.

13

52

De WGA-lasten die meetellen in het WGA-risico voor berekening van de gedifferentieerde premie zijn echter laag, omdat
dit alleen de lasten van het vaste personeel betreft die in de WGA gekomen zijn. Tijdelijk tellen echter ook nog de WAOlasten daarin mee, en daarin wordt geen onderscheid gemaakt tussen vangnet en niet-vangnet. De WAO-lasten die tijdelijk
nog meetellen in de WGA-premie zijn daardoor relatief hoog en dat houdt de WGA-premies hoger dan wanneer de WAOlasten niet meer meetellen (vanaf 2012).

Effecten hybride financiering WGA

4.4

Verzekeraars, tussenpersonen, adviseurs, accountants
Deze paragraaf is in hoofdzaak gebaseerd op interviews met stakeholders, in het
bijzonder verzekeraars en tussenpersonen, en op divers materiaal van Market Concern uit
een onderzoek naar WGA-eigenrisicodragerschap in het midden- en kleinbedrijf.
Verzekeraars
Bij de beschrijving van de markt van de WGA-verzekeringen in hoofdstuk 2 is de rol van
de verzekeraars reeds besproken. Bij aanvang van de WGA-markt was de te verwachten
schade niet geheel te voorzien. De verzekeraars hebben hun acties gericht op het
realiseren van een zo groot mogelijk marktaandeel door zo laag mogelijke premies te
bieden. Na afloop van de 3 of 5-jaarscontracten kunnen de polisvoorwaarden zo nodig
aangepast worden.
Gegevens over marktaandelen en concentraties op de ERD-markt lopen uiteen. Het
Verbond van Verzekeraars ziet zes grote verzekeraars die samen, in termen van
premievolume, bijna 90 procent van de private markt bestrijken, met daarnaast een aantal
kleine verzekeraars met ieder een marktaandeel van 3 procent of minder. De
Verzekeringsmonitor van Market Concern ziet drie grote maatschappijen die samen, in
termen van het percentage verzekerde bedrijven/vestigingen, ruim 60 procent van de
ERD-markt hebben, en daarnaast een ruim aantal kleinere spelers met elk 3 procent of
minder.
Tussenpersonen
Tussenpersonen zijn de belangrijkste informatiebron bron voor werkgevers. De
tussenpersonen ervaren echter nauwelijks een prikkel om ERD-verzekeringen actief te
verkopen, gezien lage risico/omzet dus lage premiesom dus lage provisie (het verkopen
van een ERD-polis aan een bedrijf met een loonsom van 1 miljoen Euro levert een
jaarlijkse provisie van rond de € 300 op).
Tussenpersonen melden dat accountants terughoudend tot negatief adviseren over ERD.
Voor de (grote) werkgevers maken grote financiële adviesbureaus uitvoerige calculaties
die veelal doorslaggevend zijn voor de beslissing van deze werkgevers.

4.5

UWV
UWV is de centrale actor in het hybride stelsel. Enerzijds als de (publieke) verzekeraar
die naast, of in concurrentie met, de private verzekeraars uitvoerder is van de WGA,
zowel wat betreft uitkeringsverstrekking als de re-integratieverantwoordelijkheid. In de
markt van WGA-verzekeringen is UWV onbetwist de marktleider, zowel wat betreft
marktaandeel als in de premiestelling: algemeen wordt erkend (blijkens diverse
interviews met stakeholders) dat private verzekeraars in hun premiestelling zich vooral
richten op het ‘verslaan’ van de premies die UWV neerlegt (wat begrijpelijk is aangezien
de meeste werkgevers vooral financiële overwegingen laten gelden). Overigens moge
UWV dan wel optreden als verzekeraar, het is duidelijk dat UWV dit doet in een volstrekt
andere wettelijke en financiële/commerciële context dan particuliere verzekeraars.

Effecten hybride financiering WGA

53

Maar behalve (sociaal) verzekeraar is UWV ook uitvoerder van andere, aanpalende
onderdelen van de WIA die belangrijke randvoorwaarden vormen voor de WGAuitvoering, zoals de claimbeoordeling WIA en eventuele herbeoordelingen, de WGAuitvoering voor de vangnetters (inclusief werknemers van ERD-werkgevers na
faillissement), de berekening (en in veel gevallen) de uitbetaling van de WGA-uitkering
ook van privaat verzekerden, het toezien op de re-integratie-inspanningen van privaat
verzekerden, het vergoeden van de loonaanvullingsuitkering voorzover die uitstijgt boven
de vervolguitkering, en te zijner tijd (vanaf 2016) de uitkerings- en re-integratieverantwoordelijkheid na 10 uitkeringsjaren. Dit alles betekent dat ook na eventuele
"totale" privatisering van de WGA UWV een centrale actor op dit terrein blijft.
De bemoeienis van UWV ook met WGA’ers van ERD-werkgevers betekent ook dat de
private WGA-uitvoering in het hybride stelsel nauwelijks tot geen vermindering van
administratieve belasting voor UWV betekent. Naar inschatting van UWV levert
uitvoering door ERD-werkgevers voor UWV zelf minstens zo veel administratief werk op
als de uitvoering van niet-ERD. UWV brengt de kosten hiervoor meestal niet in rekening
bij de werkgevers. De wet schrijft overigens voor dat de dienstverlening rond uitkeringsverstrekking voor ERD gratis door UWV wordt verricht.
Anders dan de meeste andere actoren heeft UWV weinig keuzes te maken (UWV is
immers een uitvoeringsorganisatie en heeft gewoon de wet uit te voeren) en doen
"overwegingen" er minder toe. Anderzijds heeft UWV juist wel veel ervaringen met de
werking en uitvoering van het hybride stelsel, en van daaruit vele kanttekeningen te
maken over wat goed en minder goed gaat bij de WGA-uitvoering.

4.6

Ervaringen: drempels en knelpunten
In deze paragaaf beschrijven we een aantal ervaringen van de betrokken actoren bij de
WGA met het stelsel en de uitvoering ervan. We tekenen daarbij aan dat het hybride
stelsel nog relatief jong is (ingevoerd per 2007) en er waarschijnlijk nog geen stabiele
‘eindsituatie’ is bereikt; het is denkbaar dat in de komende jaren nog nieuwe ervaringen
worden opgedaan.
Verder ligt in de ervaringen die men naar voren brengt, de nadruk (logischerwijs) meer op
knelpunten in de huidige systematiek dan op de zaken die wel goed gaan. We wijzen erop
dat het basale proces van aanvraag en toekenning van eigen risicodracht zonder al te grote
problemen lijkt te verlopen; werkgevers zijn door de bank genomen tevreden met hun
keus en hebben in meerderheid het gevoel dat zij voldoende op de hoogte zijn van de
mogelijkheid om uit het publieke bestel te stappen. Maar in het procesverloop en op
systeemniveau melden betrokkenen wel diverse drempels, variërend van organisatorische
knelpunten tot inhoudelijke bezwaren rond de hybride systematiek. Deze worden
hieronder opgesomd en toegelicht.

54

Effecten hybride financiering WGA

4.6.1

Drempels voor overgang naar en van ERD
Het algemene beeld wanneer we kijken naar de afwegingen van de betrokken actoren en
in het bijzonder naar de afwegingen van de werkgevers, is dat het stelsel erg complex is
en in de ogen van velen zelfs te complex. Hier geven we drempels voor de overgang van
en naar eigen risico dragen zoals die uit de interviews met de stakeholders, de branche
organisaties en de werkgevers zelf naar voren zijn gekomen. Het betreft hier kwalitatief
materiaal, zodat we niet in cijfers kunnen uitdrukken hoe vaak de drempels zich voordoen
en hoe hoog zij zijn.
•

•

•

•

•

•

•

•

14

Inlooprisico, ‘brandende huizen worden niet verzekerd’; is vooral een drempel voor
kleine werkgevers met lopende verzuim/WGA-gevallen en bemoeilijkt uitstap en
overstap; voor grote bedrijven en collectieve contracten speelt dit niet of minder.
(Zelf-)selectie: ERD is door niet-acceptatie van ‘brandende huizen’ deels een
(zelf-)geselecteerde groep "schone" bedrijven, omgekeerd zijn de resterende
bedrijven in het publieke bestel deels een (zelf)selectie van hogere risico's (waarmee
ook rekening moet worden gehouden bij de interpretatie van verschillen in WGArisico tussen privaat en publiek).
Rentehobbel: volgens UWV is de opslag rentehobbel te hoog gesteld (op basis van te
hoge ramingen van de WGA-instroom), wat het publieke bestel minder aantrekkelijk
maakt (de opslag loopt overigens binnen afzienbare tijd af).
De opbrengst van de opslag rentehobbel wordt voor werkgevers gecompenseerd via
lagere basispremies, terwijl werknemers (op wie de werkgever toch de helft van de
WGA-premie mag verhalen) niet gecompenseerd worden; deze ongelijkheid kan tot
volgens een der werknemersorganisaties spanningen leiden.
De duur van de eigen risicoperiode van 10 uitkeringsjaren wordt als belemmerend
ervaren, op een zo lange termijn met vele onzekerheden valt niet een goede kostenbatencalculatie te maken.
De langlopende re-integratieverantwoordelijkheid (voor een duur tot 10 jaar) wordt
blijkens interviews door sommige werkgevers als zwaar ervaren en vormt een
drempel voor uitstappen; mede wegens de grote onduidelijkheid hoe die
verantwoordelijkheid werkt bij (ex)werknemers die uit dienst gaan (of eventueel
herplaatst zijn bij een andere werkgever); wie is in zulke situaties verantwoordelijk?
Dit wordt als onduidelijk en complex ervaren. Verzekeraars wijzen erop dat zij
doorgaans niet alleen de uitkeringen, maar waar nodig ook de re-integratiediensten
verstrekken zodat dit probleem niet op het bord van de werkgever terecht hoeft te
komen.
Privaat verzekerde werkgevers zitten doorgaans vast aan een verzekering met een
zekere contractsduur (van veelal 3 jaar), en terugkeer van privaat naar publiek mag
pas na een wachttijd van drie jaar; daar tegenover heeft een werkgever twee maal per
jaar de mogelijkheid tot uitstappen uit het publieke domein, zodat de stap van publiek
naar privaat makkelijker is dan terug naar publiek14.
De ZBO-status bij sancties schrikt vooral een aantal kleinere bedrijven af (hoewel via
de interviews met o.a. werkgevers uit de praktijk ook verhalen komen dat het invullen
van deze status dat best meevalt; verzekeraars wijzen er tevens op dat juridische
Er geldt slechts een wachttijd van drie jaar voor overstap van publiek naar privaat als de werkgever is teruggekeerd uit het
private bestel naar het publieke stelsel.

Effecten hybride financiering WGA

55

ondersteuning bij invulling van de ZBO-status vaak onderdeel uitmaakt van de polis
en dus de werkgever uit handen wordt genomen).

4.6.2

Andere ervaringen en knelpunten
Naast de expliciete drempel voor overstappen, is uit de interviews nog een aantal knelpunten in het stelsel naar voren gekomen. Het gaat voornamelijk om punten waardoor het
level playing field betwijfeld wordt (van beide kanten).
•

•

•

•

•

•

•

56

WGA 80-100: werkgevers zien (volgens o.a. hun organisaties) maar beperkte
mogelijkheden tot re-integratie van WGA’ers: de grootste groep is WGA 80-100 en
daarmee valt vooralsnog niets te bereiken qua re-integratie; de doelgroep voor reintegratie (WGA-35 tot 80) is smal.
Claimbeoordeling: soms wordt betwijfeld (door werkgevers en verzekeraars) of een
keuringsuitslag "WGA 80-100" wel terecht is en niet eigenlijk IVA had moeten zijn
(zeker als later bij herbeoordeling alsnog de uitslag IVA luidt). Het ligt voor de hand
dat voor een ERD de uitslag belangrijke gevolgen heeft: de uitslag WGA-80-100
betekent maximaal tien jaar uitkeringsverstrekking (met slechts geringe kans op reintegratie), de uitslag IVA betekent het eind van de werkgeversverantwoordelijkheid.
Overigens hebben ook publiek verzekerden financieel belang bij de uitslag, zij het
meer indirect: de WGA-uitkering werkt immers (met een vertraging van 2 jaar) ook
door in hun gedifferentieerde premies terwijl de uitslag "IVA" voor hen geen
premiegevolgen heeft. Echter, wij hebben nergens aanwijzingen gevonden dat om
deze reden op grote schaal bezwaar wordt aangetekend tegen keuringsuitslagen WGA
80-100.
Betaling van de uitkeringen gaat over veel schijven en is verwarrend; sommige
werkgevers raken verward doordat UWV de loonaanvullingsuitkering (deels) betaalt
(zo melden enkele tussenpersonen).
Bepaling gedifferentieerde premie: het door werkgevers opvragen van de
WGA/WAO-schadegegevens waarop hun gedifferentieerde premie gebaseerd is, kost
soms veel moeite, aldus enkele tussenpersonen.
Verzekeraars zijn vrij in de vaststelling van de premies (en kunnen daarin ook
commerciële overwegingen laten meespelen), terwijl de UWV-premies bepaald
worden door regelgeving. Met name het feit dat (tot 2012) ook nog de vroegere
WAO-lasten meetellen in de gedifferentieerde premie kan in individuele gevallen
leiden tot grote premieverschillen tussen publiek en privaat (en zoals eerder in dit
hoofdstuk duidelijk werd zijn ERD-werkgevers gevoelig voor premieverschillen).
Late vaststelling UWV-premies: verzekeraars wijzen erop dat de UWV-WGApremies pas in december voor het aankomende jaar bekend worden, zodat een
premie-afweging te laat kan worden gemaakt om nog per 1-1 uit- of in te stappen (de
aanvraag moet immers 13 weken voor de ingangsdatum bij de Belastingdienst binnen
zijn) en men een half jaar vertraging oploopt in de overstap naar privaat.
Complexiteit en bandbreedte differentiatie: de methodiek van premiedifferentiatie is
zo complex en ondoorzichtig (en werkt pas zo laat door) dat deze niet echt als prikkel
ter beperking van WGA-instroom wordt ervaren; verder betekent de gedifferentieerde
premie en de bandbreedte daarvan dat een kleine werkgever al gauw (en dan ook voor
een periode van ettelijke jaren) "springt" van een laag naar een relatief hoog

Effecten hybride financiering WGA

•

•

•

4.7

premieplafond; voor grote werkgevers betekent de bandbreedte dat men ook in het
publieke bestel eigenlijk veelal de eigen WGA-last betaalt (met een vertraging van
twee jaar) zodat het verschil met eigen risicodracht beperkt is. De gedifferentieerde
premie wordt door sommigen ook als onsolidair gezien, in sommige branchearrangementen wordt uit overwegingen van solidariteit tussen werkgevers liever een
‘platte’ tariefstructuur gebruikt
‘Silent killing’: als het juist voor "goede risico's" aantrekkelijk is om uit het publieke
bestel te treden zal de publieke premie, voor de resterende "slechte risico's", stijgen
hetgeen een vicieuze cirkel in gang kan zetten. We tekenen aan dat dit in theorie een
knelpunt lijkt, maar er in de praktijk juist stagnatie in het aantal nieuwe aanvragen
voor ERD lijkt op te treden hetgeen niet suggereert dat het publieke stelsel wordt
uitgehold. Maar wellicht wijst dat juist op het bestaan van drempels voor de overstap
van publiek naar privaat – juist gezien het feit dat werkgevers in de eerste plaats
kiezen op basis van premievergelijking, zou immers het juist bedoelde mechanisme
verwacht moeten worden.
Goedkoop terug naar publieke verzekering: grote ERD-bedrijven kunnen na drie jaar
goedkoop terugkeren naar UWV tegen een nul-premie (de lopende gevallen, inlooprisico, zijn immers al afgefinancierd en men begint dus met een schone lei; bij UWV
komt men minstens gedurende vier jaar op de nulpremie; als werkgevers om deze
reden op grote schaal terugkeren naar UWV ondergraaft dat het private deel van het
bestel in hoge mate, op korte termijn (nl. bij afloop van het huidige verzekeringscontract. De gebruikelijke contractsduur van 3 jaar betekent dat per aanvang 2010 de
eerste contracten van "nieuwe" ERD aflopen, een eventuele golf van terugkeer naar
UWV zou rond dat moment kunnen optreden.
Een level playing field is volgens sommigen eigenlijk niet mogelijk met twee zo
verschillende financieringsprincipes en premiesystematieken; zolang UWV niet ook
op basis van rentedekking c.q. op actuariële basis financiert blijft de positie ongelijk
(verschillende interviews).

Samenvatting
In dit hoofdstuk staan de houding en ervaringen van de verschillende actoren centraal.
Daarbij krijgen vooral de werkgevers veel aandacht omdat zij degenen zijn die de keuze
tussen publieke en private verzekering maken. Uit de grootschalige werkgeversenquête
blijken de volgende feiten:
Werkgevers: vooral financiële afwegingen
Van alle werkgevers heeft 42 procent bewust een afweging gemaakt tussen publieke en
private verzekering. Deze werkgevers maken de keuze tussen publiek en privaat verreweg
het vaakst op financiële overwegingen (deze spelen bij 90% van de privaat verzekerden
een rol), en pas in de tweede plaats vanwege de verwachting dat re-integratie beter of
efficiënter zal verlopen in het ene dan wel het andere bestel (ruim 50%). Informatie over
eigen risicodragen kreeg men het vaakst van de assurantie-tussenpersoon of de
accountant.

Effecten hybride financiering WGA

57

‘Gemaksredenen’, het afwachten van de ontwikkelingen rond de WGA en diverse
uiteenlopende andere overwegingen spelen daarnaast een rol. Ervaringen met UWV en
verzekeraars (goede of slechte) spelen bij een kwart van de werkgevers mee in hun keuze.
De meeste overwegingen leiden tot keuze voor private verzekering
Niet alleen bij eigenrisicodragers leiden de meeste overwegingen tot een voorkeur voor
private uitvoering (logisch: zij zijn immers ook feitelijk naar het private domein gestapt),
maar ook de overwegingen van publiek verzekerden leiden, naar hun eigen zeggen, tot
voorkeur voor private uitvoering. Waarom zij toch (nog) niet naar privaat zijn overgestapt
is vooralsnog onduidelijk. Bij sommigen ‘is het er gewoon nog niet van gekomen’, mede
omdat men het financiële voordeel beperkt vindt; daarnaast wil ongeveer een derde even
afwachten wat de overheid met de WGA gaat doen. Maar wellicht zijn er andere, ons nog
niet bekende drempels in het hybride stelsel aanwezig die hen belemmeren om hun
preferenties te volgen.
Uit de interviews met de stakeholders en de brancheorganisaties (met geringere cijfermatige hardheid dan de werkgeversenquête) komen de volgende punten naar voren.
Branches en de rol van vangnetters
Een aantal branches heeft eigen verzekeringsarrangementen getroffen voor de overstap
naar eigenrisicodragen. Dit betreft echter geen meerderheid van alle branches, en ook in
branches met zulke arrangementen is de aansluitingsgraad geen 100 procent.
In branches waar veel ‘vangnetters’ werken, is eigenrisicodragen (volgens de branches
c.q. werkgevers daarbinnen) voordelig omdat zij in het publieke domein dubbel zouden
betalen: via een WGA-premie (terwijl vangnetters geen WGA-risico voor de werkgever
opleveren, immers bij ziekte worden ze niet aan de werkgever toegerekend maar vallen ze
in het vangnet) en via de sectoraal gefinancierde wachtgeldpremies waaruit het vangnet
wordt betaald. Hierdoor zou het in deze branches lonen om uit het publieke domein te
treden en een private verzekering voor alleen de niet-vangnet-werknemers te sluiten.
Verzekeraars en tussenpersonen
De verschillende verzekeraars hebben in de eerste WGA-jaren via zo laag mogelijke
premies getracht een zo groot mogelijk marktaandeel te veroveren. Er zijn drie tot zes
grote spelers op de ERD-markt en daarnaast een aantal kleinere. Het Verbond van
Verzekeraars ziet zes grote verzekeraars die samen, in termen van premievolume, bijna
90 procent van de private markt bestrijken, met daarnaast een aantal kleine verzekeraars
met ieder een marktaandeel van 3 procent of minder. Market Concern ziet drie grote
maatschappijen die samen, in termen van het percentage verzekerde bedrijven/
vestigingen, ruim 60 procent van de ERD-markt hebben, en daarnaast een aantal kleinere
spelers met elk 3 procent of minder.
Tussenpersonen hebben weinig financieel voordeel bij het verkopen van ERDverzekeringen omdat (mede door het lage WGA-risico) de premiesommen zeer laag zijn
en hun provisie navenant.

58

Effecten hybride financiering WGA

Drempels voor overgang van en naar ERD
Het algemene beeld wanneer we kijken naar de afwegingen van de betrokken actoren en
in het bijzonder naar de afwegingen van de werkgevers, is dat het stelsel erg complex is
en in de ogen van velen zelfs te complex. Daarbij is een aantal drempels geconstateerd
voor de overgang van en naar eigenrisicodragen, waarvan we hier de belangrijkste
weergeven. Over de mate waarin ieder van deze drempels een rol speelt zijn geen harde
cijfermatige gegevens beschikbaar.
•
Inlooprisico, ‘brandende huizen worden niet verzekerd’; is vooral een drempel voor
kleine werkgevers met lopende verzuim/WGA-gevallen en bemoeilijkt uitstap en
overstap. Het publieke bestel wordt zo wellicht een (zelf)selectie van slechtere
risico's.
•
Rentehobbel: volgens sommigen is de opslag rentehobbel te hoog gesteld wat het
publieke bestel minder aantrekkelijk maakt (de opslag loopt overigens binnen
afzienbare tijd af).
•
Duur eigen risicoperiode: tien jaar vooruit calculeren is lastig en bemoeilijkt een
goed onderbouwde keuze voor publiek dan wel privaat.
•
De langlopende re-integratieverantwoordelijkheid (voor een duur tot 10 jaar en met
onduidelijke gevolgen) wordt door een deel van de werkgevers als zwaar ervaren en
vormt een drempel voor uitstappen.
•
Contractsduur: privaat verzekerde werkgevers zitten doorgaans vast aan een
verzekering met een zekere contractsduur (van veelal 3 jaar), en terugkeer van privaat
naar publiek mag pas na een wachttijd van drie jaar; daar tegenover heeft een
werkgever twee maal per jaar de mogelijkheid tot uitstappen uit het publieke domein,
zodat de stap van publiek naar privaat makkelijker is dan terug naar publiek.
•
goedkoop terug naar publieke verzekering: grote ERD-bedrijven kunnen na drie jaar
goedkoop terugkeren naar UWV en genieten daar ten minste vier jaar lang de
minimale (0%) WGA-premie (de lopende gevallen, inlooprisico, zijn al
afgefinancierd en men begint dus met een schone lei); dit kan de stabililteit van het
bestel sterk en snel aantasten.
•
een level playing field is volgens sommigen eigenlijk niet mogelijk met twee zo
verschillende financieringsprincipes en premiesystematieken; zolang UWV niet ook
op basis van rentedekking c.q. op actuariële basis financiert blijft de positie ongelijk
en wordt mobiliteit op de markt belemmerd doordat een "uitstapper" zowel het
inloop- als uitlooprisico met zich mee moet nemen.

Effecten hybride financiering WGA

59

5 Re-integratie

5.1

Inleiding
Bij de vormgeving van de financiering van de WGA streeft de wetgever een systematiek
na die actoren prikkelt om instroom te voorkomen en uitstroom uit de WGA te
bevorderen. Om dat te realiseren zijn re-integratieactiviteiten nodig. Voor dit onderzoek
staat re-integratie vanuit de WGA centraal, maar omdat de WGA nog zo kort in werking
is, kijken we ook naar re-integratie in de eerste twee jaar. Daarmee staat de volgende
vraag centraal in dit hoofdstuk.
Welke activiteiten ondernemen UWV, eigenrisicodragers en verzekeraars met betrekking tot
re-integratie?

In 5.2 beschrijven we het kader voor re-integratie vanuit de WGA. Voor de re-integratieresultaten onderscheiden we re-integratieresultaten vanuit de WGA (5.3) en re-integratie
(oftewel preventie) in de twee jaarsperiode voorafgaand aan de WGA (5.4). De reintegratie activiteiten die publiek en privaat verzekerde werkgevers, volgens eigen zeggen
en volgens hun werknemers, ondernemen komen in 5.5 aan bod. In 5.6 komen de prikkels
aan de orde die zowel in het publieke als in het private stelsel aanwezig zijn (of niet) voor
werkgevers tot WGA-preventie en –re-integratie. Daarbij wordt ook de organisatie van de
re-integratie van de beide stelsels besproken: hoe verloopt de samenwerking met de
verschillende betrokken actoren en wat is er te zeggen over de efficiëntie (het vlotte
procesverloop) van preventie en re-integratie. De resultaten van de preventie en reintegratie activiteiten zoals die blijken uit WGA-instroom en re-integratie uit de WGA
komen in hoofdstuk 6 aan de orde.

5.2

Kader voor re-integratie
De werkgever is verantwoordelijk voor de re-integratie van de werknemer voor wie hij
het loon doorbetaalt gedurende de wachttijd (twee jaar) voor de WIA (WGA) ar5tikel 25
WIA). Deze verplichting houdt in dat:
•
De werkgever het verloop van de re-integratie vastlegt.
•
De werkgever een plan van aanpak opstelt.
•
De werkgever zich laat bijstaan door een deskundige, bijvoorbeeld een arbodienst.
•
De werkgever uiterlijk 15 weken voor het verstrijken van de wachttijd een reintegratieverslag opstelt.

Effecten hybride financiering WGA

61

De werkgever is verplicht zich in te spannen voor re-integratie van de werknemer in zijn
eigen bedrijf (re-integratie eerste spoor) of bij een ander bedrijf (re-integratie tweede
spoor). De werknemer is verplicht alle medewerking aan de re-integratie te verlenen.
Wanneer de werknemer in de WGA stroomt, is de re-integratieverplichting verschillend
voor de werkgever die publiek verzekerd is en de werkgever die privaat verzekerd is. In
het eerste geval neemt UWV de re-integratieverantwoordelijkheid voor de resterende
verdiencapaciteit over. In het tweede geval behoudt de werkgever voor een periode van
10 jaar de re-integratieverantwoordelijkheid.

5.3

Re-integratie vanuit de WGA
Een belangrijke maat voor re-integratie is uiteraard of een bedrijf een geslaagde reintegratie vanuit de WGA heeft kunnen realiseren. Op grond van de enquête onder de
werkgevers is hier naar de resultaten gekeken zonder correctie voor selectiviteit. De
analyse van de selectiviteit is in hoofdstuk 6 ogenomen. Tabel 5.1 geeft aan dat maar bij
een zeer klein aantal werkgevers een geslaagde re-integratie vanuit de WGA heeft plaats
gevonden en dat er daarbij nauwelijks verschillen zijn tussen publiek en privaat
verzekerde werkgevers.

Tabel 5.1

Het bedrijf heeft een geslaagde re-integratie kunnen realiseren, d.w.z. een medewerker met WGA-uitkering is
weer gaan werken of heeft het aantal uren kunnen uitbreiden
Resultaat re-integratie

Publiek verzekerd WGA

Eigenrisicodrager WGA

Klein

Groot

Klein

Groot

7%

24%

4%

20%

8%

Nee, niet gerealiseerd

26%

29%

25%

20%

26%

Ratio ja en nee

21%

45%

14%

50%

24%

66%

47%

71%

60%

66%

Ja, bij eigen of bij ander
bedrijf

Nee, geen WGA-instroom in
bedrijf

Totaal

Bron: Werkgeversenquête AStri / ECORYS.

Tabel 5.2 laat zien welke maatregelen de verschillende groepen werkgevers concreet
gebruiken in hun bedrijf om werknemers met een WGA-uitkering te re-integreren. De
meest gebruikte maatregelen zijn:
•
regelmatig overleg met de werknemer;
•
aanbieden andere taken of functie binnen bedrijf;
•
inhuren re-integratiebedrijf.
Hierbij zien we nauwelijks verschillen tussen eigenrisicodragers en publiek verzekerde
werkgevers. Wel zien we bij enkele minder gebruikte instrumenten enige verschillen. Zo
lijken publiek verzekerde kleine werkgevers werknemers actiever richting het tweede
spoor te begeleiden en zien we bij kleine eigenrisicodragers meer werkaanpassingen. Bij
de grote werkgevers komt intensieve begeleiding vaker voor. Deze verschillen zijn te
divers om verder inhoudelijk te duiden.

62

Effecten hybride financiering WGA

Tabel 5.2 Maatregelen bij re-integratie van werknemers met een WGA uitkering
Maatregelen bij re-

Publiek verzekerd WGA

Eigenrisicodrager WGA

integratie

Klein

Groot

Klein

Groot

38%

42%

13%

50%

35%

44%

50%

39%

63%

45%

31%

77%

48%

75%

44%

73%

77%

65%

88%

73%

Ondersteuning bij plaatsing
in een ander bedrijf
Inhuren reintegratiebedrijf
Werkaanpassingen en
maatregelen
Regelmatig overleg met
werknemer

Totaal

Scholing

19%

44%

15%

50%

24%

Financiële prikkels

13%

30%

15%

13%

17%

Intensieve begeleiding

33%

63%

25%

38%

37%

54%

79%

37%

71%

56%

13%

37%

10%

25%

17%

Aanbieden van een ander
takenpakket of functie
binnen bedrijf
Aanbieden van een ander
takenpakket of functie in
ander bedrijf
Bron: Werkgeversenquête AStri / ECORYS.

5.4

Preventie: ziekteverzuim en re-integratie gedurende de wachttijd
Naast het stimuleren van re-integratie vanuit de WGA beoogt het stelsel ook (en vooral)
de instroom in de WGA te beperken. Om na te gaan of er verschil is in de risico’s en de
activiteiten gedurende de wachttijd, kijken we hier naar het ziekteverzuim en naar
werkhervatting door langdurig zieken. De activiteiten die werkgevers ontplooien
gedurende de wachttijd komen in 5.5 aan de orde. Tabel 5.3 geeft aan dat de hoogte van
het ziekteverzuim bij kleine bedrijven nauwelijks verschilt tussen publiek en privaat
verzekerde werkgevers. Bij grote bedrijven hebben de eigenrisicodragers een iets lager
verzuim dan gemiddeld. Het gaat hier om het gerapporteerde verzuim door de
werkgevers, waarbij opvalt dat de meeste werkgevers denken dat zij een lager verzuim
dan gemiddeld hebben.

Tabel 5.3

De hoogte van het ziekteverzuim het afgelopen jaar volgens de werkgevers, vergeleken met het
branchegemiddelde (N =2168)
Ziekteverzuim
Hoger dan
branchegemiddelde
Gemiddeld
Lager dan
branchegemiddelde

Publiek verzekerd WGA

Eigenrisicodrager WGA

Totaal

Klein

Groot

Klein

Groot

10%

19%

6%

10%

10%

28%

35%

29%

28%

29%

62%

46%

65%

62%

61%

Bron: Werkgeversenquête AStri / ECORYS.

Het problematisch verzuim ligt onder publiek verzekerde werkgevers iets hoger, zoals
tabel 5.4 laat zien.

Effecten hybride financiering WGA

63

Tabel 5.4

Aandeel bedrijven met problematisch ziekteverzuim en aard van het problematisch verzuim (N = 2615)
Ziekteverzuim
Verzuim problematisch
Met name korte verzuim (tot
6 weken)
Met name langdurige
verzuim
Beide

Publiek verzekerd WGA

Eigenrisicodrager WGA

Klein

Groot

Klein

Groot

Totaal

6%

23%

5%

16%

7%

29%

23%

41%

50%

30%

55%

41%

41%

33%

49%

15%

36%

19%

17%

20%

Bron: Werkgeversenquête AStri / ECORYS.

Werkhervatting gedurende wachttijd
Onderzoek onder langdurig zieke werknemers met ziekmelding in januari 2007 (ten tijde
van de WIA), laat zien dat 60 procent van de langdurig zieke werknemers na 10 maanden
het werk hervat heeft. Dit percentage is gelijk bij eigenrisicodragers en publiek
verzekerde werkgevers. Wel lijkt het er op dat langdurig zieke werknemers die werken bij
een kleine eigenrisicodrager 10 maanden na de ziekmelding vaker weer aan het werk zijn
dan langdurig zieke werknemers die werken bij een klein bedrijf dat geen
eigenrisicodrager is (60% vs 54%). Dit verschil is echter statistisch niet significant.
Werkhervatting door langdurig zieken komt dus even vaak voor bij publiek verzekerde
werkgevers als bij eigenrisicodragers.

5.5
5.5.1

Re-integratie-activiteiten
Activiteiten
Zowel het publieke als het private stelsel bevat prikkels om re-integratie gedurende de
wachttijd en vanuit de WGA te bevorderen. Voor de eigenrisicodragers is een
verondersteld voordeel dat de re-integratieactiviteiten kunnen doorlopen en in een hand
blijven bij overgang naar de WGA. In hoofdstuk 3 (tabel 3.1) kwam al naar voren dat de
kleine werkgevers vaak de ERD-verzekering en de andere WGA-gerelateerde
verzekeringen bij een verzekeraar onderbrengen, maar dat van de grote werkgevers alleen
de helft dit doet. Ook heeft van de grote werkgevers maar een derde diensten op het
terrein van re-integratie, preventie en/of arbo meeverzekerd op hun ERD-verzekering.
Vooral grote werkgevers die eigenrisicodrager zijn, lijken hun activiteiten op het terrein
van preventie en re-integratie niet in een hand te leggen. Ook de informatie uit
gesprekken met de brancheorganisaties en de werkgevers sluiten hierbij aan: een groot
deel van de , vooral grote, werkgevers organiseert re-integratie en preventie zelf en doet
dit niet via de ERD-verzekering. Bij de overweging om al dan niet ERD te worden,
spelen de verwachtingen ten aanzien van re-integratie een beperkte rol. Van alle
werkgevers die deze afweging hebben gemaakt speelt bij 37 procent van alle werkgevers
de positieve verwachtingen voor het re-integratieresultaat een rol. Dit percentage is
beduidend hoger bij de ERD werkgevers dan bij de publiek verzekerde werkgevers (rond
de 57% bij ERD versus rond de 27% bij publiek verzekerden). Bij de overweging dat een
werkgever zelf de:mogelijkheid heeft om zelf invloed uit te oefenen op re-integratie
vinden we vergelijkbare percentages.

64

Effecten hybride financiering WGA

Volgens eigen zeggen verschilt de mate van actief verzuimbeleid niet tussen publiek en
privaat verzekerde werkgevers (tabel 5.5).
Tabel 5.5 Werkgevers met arbo- en verzuimbeleid (voor de eerste 2 jaren) ter voorkoming van WGA-instroom
Arbo- en verzuimbeleid

Bedrijf heeft arbo en
verzuimbeleid?
Is dit beleid effectief?

Publiek verzekerd WGA

Eigenrisicodrager WGA

Klein

Groot

Klein

Groot

Totaal

42%

78%

44%

74%

45%

96%

95%

98%

95%

96%

Bron: Werkgeversenquête AStri / ECORYS.

In de secundaire analyses op onderzoek onder (werkgevers van) langdurig zieken is ook
nagegaan in hoeverre werkgevers aangeven dat zij activiteiten ondernemen.
Tabel 5.6

Aandeel bedrijven dat activiteiten onderneemt ter voorkoming van uitval en/of arbeidshandicaps, naar eigen
risicodracht en omvang werkgever
Eigenrisicodrager?
Nee
<25 wn
(n=85)

25-250

Ja
>250

totaal
(n=399)

wn

wn

(n=162)

(n=152)

96%

98%

<25

25-250

Totaal
>250

totaal
(n=96)

wn

wn

wn

(n=41)

(n=20)

(n=35)

73%

100%

97%

(n=495)

onderneemt
activiteiten tegen

67%

91%

88%

90%

uitval

Daarbij zijn er geen verschillen tussen de verschillende groepen werkgevers, zoals tabel
5.6 laat zien. De kenmerken ten aanzien van preventie en begeleiding bij werkhervatting
verschillen dus niet of nauwelijks tussen werkgevers van langdurig zieken die
respectievelijk. wel of niet eigenrisicodrager zijn. Omdat bedrijfsgrootte een belangrijke
bepalende factor blijkt te zijn, is de multivariate analyse ook nog uitgevoerd voor
uitsluitend de kleine bedrijven en voor uitsluitend de grote bedrijven (geen tabel). Bij
beide subgroepen blijken er niet of nauwelijks verschillen te bestaan tussen wel- en niet
eigenrisicodragers ten aanzien van begeleiding bij werkhervatting.
Ook secundaire analyse op het Epi-2003 onderzoek bevestigen dit beeld. Geen enkel
kenmerk met betrekking tot begeleiding en re-integratie vertoont een significante
samenhang met eigenrisicodragerschap. Omdat bedrijfsgrootte ook hier een belangrijke
bepalende factor blijkt te zijn, is de multivariate analyse ook nog uitgevoerd voor
uitsluitend de kleine bedrijven en voor uitsluitend de grote bedrijven. Bij beide
subgroepen blijken er niet of nauwelijks verschillen te bestaan tussen wel- en niet
eigenrisicodragers ten aanzien van begeleiding bij werkhervatting.

Effecten hybride financiering WGA

65

5.5.2

Ervaringen van werknemers
Op basis van secundaire analyses van onderzoeken onder langdurig zieken op weg naar
de WAO en de WIA is gekeken naar concrete ervaringen van langdurig zieke
werknemers.15 Daarbij is een koppeling gemaakt met het gegeven of de betreffende
werkgever publieke of privaat verzekerd was. Zo kon de vraag beantwoord worden of reintegratieactiviteiten verschillen voor publiek en privaat verzekerde werkgevers (voor
zover werknemers dat waarnemen).
Als eerste geven we in tabel 5.7 weer welk percentage werknemers begeleiding heeft
ontvangen van de werkgever.
Tabel 5.7 Aandeel werknemers dat sinds de ziekmelding begeleiding heeft gehad bij (poging tot)
werkhervatting, naar eigen risicodracht en omvang werkgever
Is werkgever van langdurig zieke werknemer eigenrisicodrager?
Nee
<25 wn
(n=422)

25-250
wn

Ja

>250 wn

totaal

<25 wn

(n=1.326) (n=2.525) (n=177)

(n=777)
Begeleiding
gehad*

83%

85%

86%

85%

93%

25-250

Totaal
>250

totaal
(n=689)

wn

wn

(n=133)

(n=379)

80%

88%

88%

(n=3.214)

86%

*

Begeleiding = begeleiding door re-integratiebedrijf, verzuimmanagementbedrijf, CWI, arbodienst, outplacementbureau,
UWV, eigen werkgever en/of een andere instantie.
Bron: enquête ‘Langdurig ziek… en dan?

Bij langdurig zieke werknemers die werken bij een klein bedrijf dat eigenrisicodrager is
komt het vaker voor dat de werknemer begeleiding heeft gehad bij terugkeer naar werk
dan bij langdurig zieke werknemers die werken bij een klein bedrijf dat publiek verzekerd
is (93% vs 83%).
Het aandeel langdurig zieke werknemers waarbij de werkgever ‘iets’ gedaan heeft om
terugkeer naar werk mogelijk te maken is binnen kleine bedrijven die eigenrisicodrager
zijn iets groter dan binnen kleine bedrijven die geen eigenrisicodrager zijn (78% vs 71%).
Dit verschil is echter statistisch niet significant.
Bij kleine bedrijven en in bepaalde sectoren is het aandeel langdurig zieke werknemers
dat bij een eigenrisicodrager werkt hoog. Als er met betrekking tot begeleiding
verschillen zijn tussen werknemers van bedrijven die wel of niet eigenrisicodrager zijn,
geldt dat vrijwel uitsluitend voor kleine bedrijven (tot 25 werknemers).
Zowel wanneer we alleen de omvang van het bedrijf in de analyse meenemen als wanneer
we corrigeren voor andere kenmerken (multivariate analyse), dan blijkt dat met name
kleine bedrijven een belangrijke bepalende factor zijn voor de verschillen tussen publiek
en privaat verzekerde werkgevers. Wanneer de multivariate analyse nogmaals wordt
uitgevoerd, maar ditmaal uitsluitend voor de kleine bedrijven , blijkt dat er voor deze
subgroep wél verschillen bestaan tussen wel/ en niet eigenrisicodragers ten aanzien van
15

66

Zie bijlage 3 voor weergave van de onderzoeksbestanden.

Effecten hybride financiering WGA

begeleiding bij werkhervatting. De volgende kenmerken hebben bij kleine bedrijven een
positieve invloed op de kans dat de werkgever van een langdurig zieke werknemer
eigenrisicodrager is:
•
Sector: wanneer langdurig zieke werknemers werken bij bedrijven in de sectoren
reiniging, landbouw/visserij, bouw, handel, overige transportsectoren of zakelijke
dienstverlening is de kans groter dat deze bedrijven eigenrisicodrager zijn.
•
Begeleiding bij werkhervatting: wanneer de langdurig zieke werknemer sinds de
ziekmelding begeleiding bij werkhervatting heeft gehad van een re-integratiebedrijf,
verzuimmanagementbedrijf, cwi, arbodienst, outplacementbureau, uwv, eigen
werkgever en/of een andere instantie, is de kans groter dat zijn of haar werkgever
eigenrisicodrager is.
•
Waardering voor inspanningen van de werkgever: wanneer de langdurig zieke
werknemer een hoog rapportcijfer heeft gegeven voor de inspanningen die de
werkgever heeft gedaan om werkbehoud of werkhervatting mogelijk te maken, is de
kans groter dat de werkgever eigenrisicodrager is.
In de multivariate analyse, waarin alle kenmerken in hun onderlinge samenhang zijn
geanalyseerd, blijkt dat, naast bedrijfsomvang en bedrijfssector, op T2, zo’n 18 maanden
na de ziekmelding, ook enkele begeleidingsvariabelen samenhangen met
eigenrisicodragerschap.
•
Begeleiding: wanneer de inspanningen die de bedrijfsarts heeft gedaan om terugkeer
naar werk te bevorderen hoog worden gewaardeerd, is de kans groter dat de langdurig
zieke werknemer werkzaam is bij een eigenrisicodrager.
•
Begeleiding: wanneer de werkgever ‘iets’ heeft gedaan om werkhervatting te
bevorderen is de kans kleiner dat deze werkgever eigenrisicodrager is.
Het volgende kenmerk van de begeleiding heeft bij kleine bedrijven een positieve invloed
op de kans dat de werkgever van een langdurig zieke werknemer eigenrisicodrager is:
•
Begeleiding bij werkhervatting: wanneer de langdurig zieke werknemer sinds de
ziekmelding begeleiding bij werkhervatting heeft gehad van een re-integratiebedrijf,
verzuimmanagementbedrijf, cwi, arbodienst, outplacementbureau, uwv, eigen
werkgever en/of een andere instantie, is de kans groter dat zijn of haar werkgever
eigenrisicodrager is.

5.5.3

Profiel werkgevers
De analyses geven aan dat er dus geen verschillen zijn met betrekking tot concrete
preventie- en re-integratieactiviteiten tussen wel- en niet eigenrisicodragers. Wel lijken
bedrijven die eigenrisicodrager zijn een ander profiel te hebben dan bedrijven die dat niet
zijn: eigenrisicodragers zijn vaak kleine (< 25 wn) of juist grote (>250 wn) bedrijven. Het
gaat vaak om werkgevers in de sectoren grafische industrie, elektrotechnische industrie,
reiniging, grootwinkelbedrijf, uitzendbedrijf. In de sectoren onderwijs en overheid komen
weinig eigenrisicodragers voor.
Eigenrisicodragers lijken relatief veel lager of middelbaar geschoolde krachten in dienst
te hebben, en ook veel jongeren of juist iets oudere werknemers.
Effecten hybride financiering WGA

67

5.6

Prikkels voor WGA-preventie en –re-integratie
Prikkels
Zowel in het publieke stelsel is een financiële prikkel ingebouwd (gedifferentieerde
premie) als in het private stelsel (premie op zich). De mate waarin deze prikkel door de
actoren en vooral door de werkgevers ervaren wordt in het publieke danwel het private
deel van het stelsel wisselt. Dit is bij de werkgevers vooral afhankelijk van hun praktijkervaringen met UWV en met de activiteiten van de arbodiensten en de private
verzekeraars. De branchevereniging van re-integratiedienstverleners (BoaBorea) heeft de
ervaring dat eigenrisicodragers een sterkere stimulans tot het ondernemen van reintegratie activiteiten ervaren dan de publiek verzekerde werkgevers. Bij de private
verzekeraars ligt er al vroeg in het traject meer nadruk op re-integratie, zo is de indruk
van branche-organisaties en BoaBorea. Er zijn echter geen gegevens over deze meerdere
activiteit Vanwege het eigen belang dat werkgevers hebben bij re-integratie is
verschillende keren opgemerkt, door werkgevers, maar ook door de branche-vertegenwoordigers dat een werkgever het verzuim- en re-integratiebeleid goed op orde moet
hebben alvorens over te stappen naar ERD.
In de interviews met de individuele werkgevers komen verschillende ervaringen met reintegratie in het private en publieke stelsel naar voren. Een werkgever meldt juist bij
publieke stelsel te blijven omdat dit qua re-integratie meer vrijheid oplevert dan bij een
private verzekeraar het geval zou zijn, waar hij geconfronteerd kan worden met een
preferred provider die door de verzekeraar wordt aangedragen. Ook is een werkgever
terug gegaan naar het publieke bestel vanwege problemen met re-integratie (slechte
arbodienst en 10 jaar verantwoordelijkheid). Een werkgever in de detailhandel is juist
eigenrisicodrager geworden vanwege de verwachte betere re-integratieresultaten die hij
nu ook concreet merkt.
Een probleem bij de prikkel tot re-integratie is de 10 jaar re-integratieverantwoordelijkheid in het private stelsel. Veel bedrijven voor wie ERD-schap op zich een aantrekkelijke
optie is (bijvoorbeeld omdat ze weinig personeel met WGA-risico hebben, zoals
uitzendbedrijven) geven aan dat ze deze langdurige verantwoordelijkheid niet kunnen
dragen.
Inrichting preventie en re-integratie
Bij de inrichting van het stelsel van preventie en re-integratie wordt al jaren betoogd dat
samenwerking tussen de verschillende actoren cruciaal is voor goed en snel resultaat. In
het private stelsel is iets meer prikkel aanwezig om dit goed in te richten omdat de
actoren gedurende de gehele periode dezelfde blijven, zo blijkt uit de interviews met de
branchevertegenwoordigers en met de werkgevers die zijn overgestapt. De verzekeraars
en branches gaan daar echter niet allemaal op in in hun aanbod. Zo zijn er branches met
en zonder een integraal aanbod van verzekeringsdiensten en preventie- en re-integratiediensten.
Degenen die een totaal pakket (inclusief re-integratie diensten en zorgverzekeringen)
aanbieden zijn positief over de mogelijkheid om al voor het einde van de 2- jaarsperiode
re-integratiemiddelen in te kunnen zetten (in te laten zetten door de verzekeraar)

68

Effecten hybride financiering WGA

Efficiënte(re) uitvoering?
Branche-organisaties zijn erg te spreken over het verdwijnen van de knip in de reintegratie bij eigenrisicodragerschap. Er zijn ook actoren, zoals UWV die zich afvragen
of het na twee jaar niet goed is als een andere partij de re-integratie over neemt, omdat het
tot dan toe blijkbaar niet gelukt is. Bij de uitvoering van preventie en re-integratie is het
goed te bedenken dat het uitgangspunt voor re-integratie in beide stelsels verschillend is.
De verzekeraar in het private stelsel bouwt voort op de relatie met de werkgever. UWV
heeft echter een relatie met de werknemer. Voor de werkgever lijkt private uitvoering wat
dit aspect betreft efficienter, zo geven de branche-vertegenwoordigers, de verzekeraars en
enkele privaat verzekerde werkgevers aan.

5.7

Samenvatting
In dit hoofdstuk staat de vraag centraal welke activiteiten werkgevers ondernemen op het
terrein van re-integratie en welke resultaten zij boeken voor zover daar zonder correctie
voor selectiviteit iets over te zeggen valt. Werkhervatting vanuit de WGA komt nog
nauwelijks voor en voor zover het voorkot, laat de enquête onder werkgevers geen
verschil zien tussen publiek en privaat verzekerde werkgevers. Wat ziekteverzuim betreft
lijkt er een klein verschil te zijn in het problematisch verzuim, dat vaker door de publiek
verzekerde werkgevers genoemd wordt. De werkhervatting door langdurig zieken
gedurende de wachttijd is echter wel op hetzelfde niveau bij publiek en privaat
verzekerde werkgevers.
De secundaire analyses op onderzoeken onder langdurig zieken en hun werkgevers geven
aan dat er geen significante verschillen zijn met betrekking tot concrete preventie- en reintegratieactiviteiten en werkhervatting van langdurig zieken tussen wel- en niet
eigenrisicodragers. Eigenrisicodragers hebben wel vaak een schriftelijk vastgelegd reintegratie/ herplaatsingbeleid en een ziekteverzuimverzekering. Verder is er verschil
tussen kleine en grote werkgevers. Bij de grote werkgevers lijkt er geen verschil in reintegratie-inspanningen tussen ERD en niet-ERD, maar bij de kleine werkgevers zijn er
wel indicaties dat de ERD onder hen actiever zijn dan publiek verzekerden wat betreft
verzuimbegeleiding. Echter, ook bij kleine bedrijven leidt dat niet tot aantoonbaar
snellere werkhervatting bij ERD dan bij publiek verzekerden.
Bij kleine bedrijven (tot 25 werknemers) lijken er wel verschillen te bestaan tussen welen niet eigenrisicodragers met betrekking tot preventie- en re-integratieactiviteiten. De
analyses die uitgevoerd zijn op de werknemers-data van het onderzoek ‘Weg naar de
WIA’ geven aan dat bij kleine bedrijven die eigenrisicodrager zijn de langdurig zieke
werknemer vaker begeleiding bij werkhervatting heeft gehad en dat de waardering die de
werknemer heeft voor de inspanningen van de werkgever hoger is dan wanneer de
werkgever niet eigenrisicodrager is.
De prikkels voor preventie en re-integratie zijn zowel in het publieke als in het private
stelsel aanwezig. Hoewel een aantal betrokkenen overtuigd is van een sterkere prikkel in
het private stelsel zijn daar vooralsnog geen aanwijzingen voor. Bij de prikkelwerking
spelen de premiehoogte en de 10-jaarsverantwoordelijkheid voor re-integratie een rol.

Effecten hybride financiering WGA

69

6 De invloed van selectie op de instroom in de
WGA

6.1

Inleiding
In de vorige hoofdstukken hebben we op hoofdlijnen de werking van de markt voor
WGA verzekeringen beschreven, de overwegingen van werkgevers en andere actoren ten
aanzien van de WGA en verschillen tussen eigen risico dragers en publiek verzekerde
werkgevers op het gebied van de inzet van activiteiten ten behoeve van de re-integratie
van langdurig zieke werknemers. De vraag is in hoeverre de keuze voor een bepaald type
verzekering ook effect heeft op de resultaten die werkgevers behalen bij de instroom en
de re-integratie van werknemers in de WGA.
De analyse van het instroomrisico heeft zich tot dusverre beperkt tot enkelvoudige
verbanden. In hoofdstuk 3 is ingegaan op het verschil in WGA-risico naar verzekeringstype. Hier bleek dat het WGA-risico van eigenrisicodragers gemiddeld lager is dan dat
van publiek verzekerde werkgevers. Dit bleek vooral te gelden voor het WGA-risico bij
kleine bedrijven. Bij grote bedrijven was het risico iets hoger. Kijkend naar sectoren
zagen we een verhoogd WGA-risico in de landbouw. Ten slotte hebben we werkgevers
onderverdeeld naar keuze voor eigenrisicodragerschap voor de WAO en de WGA. Wat
opviel was dat het WGA-risico van werkgevers die al onder de WAO gekozen hadden
voor eigen risicodracht erg laag was ten opzichte van publiek verzekerden in de WAO.
Als we uitspraken willen doen over de vraag of eigenrisicodragers een ander WGA-risico
hebben dan publiek verzekerden volstaat een dergelijke beschrijvende analyse niet. We
moeten de verschillende factoren die van invloed zijn op het WGA-risico in gezamenlijkheid analyseren om zo het partiële effect van de keuze voor verzekeringstype op het
WGA-risico te kunnen identificeren. Bovendien, als we het effect van de keuze voor
verzekeringstype willen bepalen moeten we er rekening mee houden dat sprake kan zijn
van selectie-effecten. Bijvoorbeeld omdat juist werkgevers met een laag risico geneigd
zullen zijn uit te stappen omdat zij een lagere premie kunnen bedingen bij de verzekeraar.
De effectiviteit van het handelen van de werkgever wordt niet alleen afgemeten aan het
instroomrisico. Ook de resultaten die worden geboekt op het terrein van re-integratie zijn
bepalend om een oordeel te kunnen vormen of een bepaald type verzekering leidt tot
betere resultaten. De werkwijze voor beide groepen wijkt in een aantal aspecten af. De
belangrijkste is wellicht dat werkgevers die eigenrisicodrager worden, gedurende 10 jaar
verantwoordelijk zijn voor de re-integratie van werknemers die in de WGA terecht zijn
gekomen. Voor publiek verzekerden daarentegen geldt dat UWV de re-integratie voor
haar rekening neemt. Daarnaast zullen private verzekeraars naar verwachting een sterkere
financiële prikkel voelen om te komen tot een succesvolle re-integratie. De vraag is in
Effecten hybride financiering WGA

71

hoeverre er een effect is van eigenrisicodragerschap op het gevoerde beleid gericht op reintegratie en in hoeverre dit beleid effectief is.
In paragraaf 6.2 gaan we verder in op de mogelijke selectie effecten die kunnen optreden
en geven we aan hoe hier in de schattingsmethode mee om gegaan is. Vervolgens
presenteren we de uitkomsten van de analyse van het instroomrisico. Ten slotte gaan we
in op de analyse van de effectiviteit van re-integratie. In de bijlage gaan we kort in op de
gegevens die we hebben gebruikt in de analyse.

6.2

Selectie bij de keuze voor WGA-verzekering
De vraag die centraal staat in dit hoofdstuk is of eigenrisicodragerschap leidt tot een lager
WGA-instroomrisico bijvoorbeeld omdat verzekeraars een sterkere prikkel hebben
instroom te voorkomen. Bij het bepalen van het partiële (zuivere) effect van de keuze van
verzekeringsvorm, moeten wij er op bedacht zijn dat een aantal verschijnselen de
vaststelling van het zuivere effect bemoeilijkt.
Werkgevers selecteren zichzelf op bestaand en op verwacht risico
Het belangrijkste effect is waarschijnlijk dat er sprake kan zijn van selectiviteit in de
groep werkgevers die eigenrisicodrager wordt. Werkgevers die eigenrisicodrager worden,
kunnen gemiddeld een lagere verwachte instroom in de WGA hebben. Immers een lager
verwacht risico leidt tot een lagere premie waardoor vooral werkgevers met een ‘goed’
risico een financiële prikkel hebben om uit te stappen. Het omgekeerde is echter ook
denkbaar. Werkgevers met een relatief hoog risico die eigenrisicodrager zijn, kunnen
overstappen naar de publieke verzekering omdat eigenrisicodragers het in- en uitstroomrisico voor hun rekening nemen. Hierdoor kunnen werkgevers overstappen naar UWV en
beginnen op de minimumpremie. Daarnaast kunnen verzekeraars zich specifiek richten op
werkgevers met een relatief hoog arbeidsongeschiktheidsrisico omdat ze verwachten hier
door re-integratie de lasten te kunnen beperken.
In het keuzeproces voor eigenrisicodragerschap kan sprake zijn van anticiperend gedrag
van werkgevers. In de toekomst (verwachte) lagere WGA-lasten zouden aanleiding
kunnen zijn om uit te treden. Als bedrijven de beslissing om eigenrisicodrager te worden
af laten hangen van verwachte WGA-instroom, dan is dit in een model niet te onderscheiden van een eventuele stijging of daling in de WGA-instroom als gevolg van het
eigenrisicodragerschap. We houden geen rekening met de mogelijkheid van anticiperend
gedrag in deze analyse.
Methode om partieel effect van ERD te bepalen
Een standaard multivariaat regressiemodel om het niveau van de WGA-instroom te
verklaren uit werkgeverskenmerken houdt geen rekening met de mogelijke invloed van
selectiviteit en kan daarom leiden tot een verkeerde vaststelling van het effect van
eigenrisicodragerschap op de instroom in de WGA. Idealiter zouden we een model willen
toepassen waarbij we op statistische wijze corrigeren voor selectiviteit. Zwinkels (2007)
beschrijft de schattingsprocedure voor een dergelijke analyse. Deze kan echter alleen
worden gebruikt als we het WGA-risico van bedrijven over een langere periode kunnen
waarnemen en we bovendien kunnen zien wat gebeurt met het WGA-risico bij bedrijven

72

Effecten hybride financiering WGA

die van verzekeringstype veranderen. Omdat de WGA nog maar recent van start is
gegaan en door de twee-jaars periode die voorafgaat aan WGA-instroom beschikken we
niet over de goede gegevens om een dergelijke analyse uit te voeren.
Een andere methode om te corrigeren voor selectiviteit is een instrumentele variabele
schattingsmethode. In een dergelijke methode worden kenmerken van werkgevers
gebruikt die wel van invloed zijn op de keuze voor verzekeringstype en niet op het WGArisico om te corrigeren voor selectiviteit. Administratieve bestanden kennen weinig
mogelijkheden voor identificatie van het selectie effect. Echter, omdat we het premiebestand van UWV kunnen koppelen aan de werkgeversenquête beschikken we over
aanvullende kenmerken waarvan we kunnen testen of die de keuze voor verzekeringstype
beïnvloeden en niet van invloed zijn op het WGA- risico. Het hierboven beschreven
model bestaat uit de volgende twee vergelijkingen:
Keuze voor ERD
WGA-instroomrisico

= f2(bedrijfskenmerken en instrument variabelen)
= f1(ERD en bedrijfskenmerken)

I
II

Eerst analyseren we de keuze voor eigenrisicodragerschap of publieke verzekering
(vergelijking I). Als instrument variabelen beschikken we bijvoorbeeld over de meningen
en overwegingen van werkgevers rond de keuze voor verzekeringstype in de WGA.
Hierbij kan gedacht worden aan premiehoogte, mogelijkheden rond re-integratie of
administratieve vereisten rond het ZBO-schap. Het is denkbaar dat bijvoorbeeld de laatst
genoemde wel een overweging kan zijn bij de keuze voor verzekeringstype. Het lijkt
echter niet waarschijnlijk dat deze het WGA-risico beïnvloedt.
Vervolgens analyseren we het WGA-risico (vergelijking II). Eerst schatten we een
vergelijking waarbij bedrijfskenmerken zijn opgenomen en de feitelijke keuze voor
verzekeringstype. In dit model is geen rekening gehouden met selectiviteit. Op basis van
de analyse uit vergelijking I kunnen we de kans bepalen dat een werkgever kiest voor
eigenrisicodragerschap. Omdat deze keuze mede wordt bepaald door kenmerken die niet
van invloed zijn op het WGA-risico kunnen we het effect van de keuze van verzekeringstype op het WGA-risico identificeren. Deze kans gebruiken we vervolgens bij het
schatten van het instroomrisico in plaats van de geobserveerde keuze die werkgevers
hebben gemaakt ten aanzien van eigenrisicodragerschap of publieke verzekering. Door in
de analyse te toetsen of de instrumenten die we hebben gebruikt daadwerkelijk alleen van
invloed zijn op de keuze voor eigenrisicodragerschap en niet op het WGA-instroomrisico
laten we zien dat deze instrumenten inderdaad geschikt zijn om te controleren voor
selectiviteit.

6.3

Eigenrisicodragerschap nader bekeken
In deze paragraaf bespreken we de uitkomsten voor een analyse waarbij we multivariaat
de keuze voor eigenrisicodragerschap verklaren (vergelijking I). We presenteren de
resultaten voor twee specificaties. In de basisvariant gaan wij uit van alleen de ‘harde’
bedrijfskenmerken. Dit is het type informatie dat beschikbaar is uit de administratieve
bestanden van het UWV. Dit zijn bijvoorbeeld bedrijfsgrootte, sector en kenmerken van

Effecten hybride financiering WGA

73

de werknemerspopulatie. In de tweede specificatie hebben we meningen van de
werkgever over de WGA toegevoegd.
Tabel 6.1

Verklaringsmodel voor de keuze voor publieke verzekering versus eigenrisicodragerschap
Parameter

Parameter

model

model

bedrijfsken

bedrijfsken

merken

merken +
opinies
werkgever

Constante

1,430

**

0,920

**

Bedrijfsgrootte
1-10 werknemers

--

--

10-25 werknemers

0,020

25-50 werknemers

-1,510

**

-1,783

-0,218
**

50-250 werknemers

-2,930

**

-3,143

**

250 of meer werknemers

-1,840

**

-2,227

**

Sectoren
Landbouw

--

--

Industrie

-1,960

**

-2,074

**

Bouwnijverheid

-1,930

**

-2,118

**

Handel en Horeca

-1,900

**

-2,005

**

Transport

-1,400

**

-1,371

**

Zakelijke dienstverlening

-1,620

**

-1,858

**

Overheid en onderwijs

-1,640

Gezondheidszorg

-2,610

**

-2,753

**

Overige dienstverlening

-2,390

**

-2,643

**

-1,448

Aandeel vrouwen

0,000

Gemiddelde leeftijd

-0,010

*

-0,001
-0,008

Aandeel tijdelijke contracten en uitzendkrachten

0,000

**

0,004

*

-0,666

**

Eigen risico WGA is gunstig

0,458

**

Bedrijven met hoog risico zijn beter af bij UWV

-0,151

Bij eigenrisicodragers meer invloed op re-integratie

0,275

Opinies rond WGA
WGA leidt tot administratieve rompslomp

Geen verschil tussen UWV en private verzekeraars

0,243

**

WGA wordt volledig geprivatiseerd

-0,335

**

Bron: Eigen berekeningen op UWV-gegevens en werkgeversenquête AStri / ECORYS.
** - Significant bij een betrouwbaarheidsinterval van 95-procent.
* - Significant bij een betrouwbaarheidsinterval van 90-procent.

In tabel 6.1 zijn de uitkomsten gepresenteerd voor een model voor de keuze voor
eigenrisicodragerschap. De schattingsprocedure die we hebben gekozen is het logit

74

**

Effecten hybride financiering WGA

model. Een positief effect betekent dat dit kenmerk in positieve zin bijdraagt aan de keuze
voor eigenrisicodragerschap.16
De effecten voor bedrijfsgrootte zijn zoals verwacht. In de analyse zijn de kleinste
bedrijven, tot 10 maal de gemiddelde loonsom, opgenomen als controlegroep. De effecten
voor bedrijfsgrootte moeten dus worden geïnterpreteerd in vergelijking tot deze
referentiegroep. Uit de eerste kolom blijkt dat kleine werkgevers (tot 25 maal de
loonsom) eerder kiezen voor eigenrisicodragerschap dan grote bedrijven. Dit effect zagen
we al eerder in de beschrijvende tabellen uit hoofdstuk 3 en blijkt ook te gelden als we
controleren voor andere achtergrondkenmerken. Voor sectoren is de landbouw als
referentiegroep hebben genomen. In de andere sectoren vinden we een lagere kans op
keuze voor eigenrisicodragerschap. Vooral in de gezondheidszorg en de overige
dienstverlening is de kans om eigenrisicodrager te zijn sterk lager ten opzichte van de
landbouw. Ten slotte hebben we een aantal werknemerskenmerken opgenomen in de
specificatie. Het aandeel vrouwen heeft geen effect op de keuze voor eigenrisicodragerschap. Onder bedrijven met veel oudere werknemers is de kans op eigenrisicodragerschap iets verlaagd, terwijl in bedrijven met veel tijdelijke krachten en uitzendkrachten eerder kiezen voor eigenrisicodragerschap.
Opinies van werkgevers beïnvloeden keuze voor ERD onafhankelijk van
bedrijfskenmerken
In de tweede kolom hebben we de opinie van de werkgever ten aanzien van de WGA
toegevoegd aan de specificatie. Voor de kenmerken bedrijfsgrootte en sector geldt dat de
omvang van het effect wel verandert, maar we zien geen verandering in de richting van
het effect. Ook de statistische significantie verandert niet. De werknemerskenmerken zijn
in deze specificatie geen belangrijke bron van verklaring.
Werkgevers die het eens zijn met de stelling dat eigenrisicodragerschap voor de WGA
leidt tot administratieve rompslomp, zijn minder snel geneigd te kiezen voor het
eigenrisicodragerschap. Hier staat tegenover dat werkgevers die vinden dat eigenrisicodragerschap voor de WAO en voor de WGA gunstig is, dat eigenrisicodragers meer
invloed hebben op de re-integratie en werkgevers die geen verschil zien tussen UWV en
private verzekeraars, eerder geneigd om eigenrisicodrager te worden. Ten slotte,
werkgevers die verwachten dat de WGA volledig wordt geprivatiseerd, kiezen eerder
voor publieke verzekering bij het UWV.

6.4

Analyse WGA-instroomrisico
In deze paragraaf bespreken we de uitkomsten voor de multivariate analyse waarbij we
het WGA-risicopercentage verklaren uit werkgeverskenmerken en de keuze voor het
eigenrisicodragerschap of publieke verzekering voor de WGA (vergelijking II).

16

Telkens is ook de statistische significantie weergegeven door middel van sterretjes. Twee sterren betekent significant bij
een betrouwbaarheidsinterval van 95-procent. Eén ster betekent significant bij een betrouwbaarheidsinterval van
95 procent.

Effecten hybride financiering WGA

75

Instroomrisico lager bij bedrijven die al onder de WAO ERD waren
Voorafgaand laten we het aandeel bedrijven zien waar werknemers zijn ingestroomd in
de WGA. Onderstaande tabel 6.2 laat de uitkomsten zien voor 2007 en 2008 uitgesplitst
naar het huidige type verzekering (2009) en het type verzekering ten tijde van de WAO
(2005). Daarom zijn in deze analyse starters buiten beschouwing gelaten.
Gemiddeld bedraagt het aandeel bedrijven met instroom in de WGA ruim 2 procent in
beide jaren. Naar verzekeringstype zien we grote verschillen. Bij bedrijven die zowel in
2005 voor de WAO als in 2009 voor de WGA eigenrisicodrager waren, is het aandeel
bedrijven met instroom laag ten opzichte van het gemiddelde. Bij bedrijven die onder de
WAO publiek verzekerd waren, is de instroom hoog, in het bijzonder onder bedrijven die
na 2005 eigenrisicodrager zijn geworden voor de WGA.
Tabel 6.2

Aandeel bedrijven met instroom in de WGA naar type verzekering onder de WAO en onder de WGA, 2007 en
2008
Bedrijven met instroom

Eigenrisicodrager WAO

Publiek verzekerd WAO

Publiek

Publiek

WGA

2007 ongewogen

Eigenrisicodr

verzekerd

Eigenrisicodr

verzekerd

ager WGA

WGA

ager WGA

WGA

Totaal

3,3

7,2

8,5

19,8

11,8

*

2007 gewogen naar wg

*

1,1

2,9

2,9

2,4

2,2

2008 ongewogen

2,3

6,0

8,0

20,3

11,5

2008 gewogen naar wg

0,6

2,2

2,5

2,6

2,1

Bron: Eigen berekeningen op UWV-gegevens (* - Elke eerste rij laat ongewogen percentages zien. Deze hebben betrekking op
het aantal bedrijven met instroom in de steekproef. In elke volgende rij is gewogen naar het aantal bedrijven in de
populatie)

Analysemethode met correctie voor selectiviteit
We presenteren de resultaten voor drie specificaties. In de eerste specificatie gaan wij uit
van bedrijfskenmerken en de geobserveerde keuze voor eigenrisicodragerschap voor de
WGA in het jaar voorafgaand. Dit is het model zonder correctie voor selectiviteit. In de
tweede en derde specificatie gebruiken we de kans op eigenrisicodragerschap op basis
van de analyse uit de vorige paragraaf als instrumentele variabele. Dit is het model
waarbij wel is gecorrigeerd voor selectiviteit. In de derde specificatie is de keuze voor
eigenrisicodragerschap in de WAO als verklarende variabele opgenomen. De schattingsprocedure die we hebben gekozen is kleinste kwadraten. In tabel 6.3 tonen we de
resultaten.
De eerste kolom laat de uitkomsten zien waarbij we de feitelijke keuze voor eigenrisicodragerschap voor de WGA in het jaar voorafgaand als verklarende variabele opnemen in
de analyse. Dit is een model zonder correctie voor selectiviteit. We concentreren ons op
het effect dat eigenrisicodragerschap heeft op het WGA-risico. Het effect is statistisch
significant en heeft een negatief teken. Zonder correctie op selectiviteit hebben eigenrisicodragers een lager WGA-risico. Verder zien we dat middelgrote bedrijven en
bedrijven in de bouw, de zakelijke dienstverlening en overheidswerkgevers een hoger
WGA instroomrisico hebben.

76

Effecten hybride financiering WGA

Tabel 6.3

Resultaten voor een verklaringsmodel voor het WGA-risico, 2008
Variabele

Geen correctie voor

Met correctie

selectiviteit

voor selectiviteit

Parm.
Constante

-0,290

Eigenrisicodrager WGA

-0,113

Sign.

Parm.

Sign.

Parm.

-0,162

-0,129

-0,291

-0,072

Sign.

**

Eigenrisicodrager WAO

-0,252

Kans op eigenrisicodrager WGA

**

Bedrijfsgrootte
1-10 werknemers

--

10-25 werknemers

0,561

**

0,566

-**

0,556

**

25-50 werknemers

0,308

**

0,282

**

0,262

*

50-250 werknemers

0,150

0,106

0,087

250 of meer werknemers

0,227

0,206

0,193

Landbouw

--

--

Industrie

-0,001

Bouwnijverheid

0,012

Handel en Horeca

0,194

0,129

Transport

0,093

0,025

0,010

Zakelijke dienstverlening

0,339

*

0,277

0,245

Overheid en onderwijs

0,598

**

Gezondheidszorg

-0,079

Sectoren

-0,001
**

0,012

0,547

0,000
**

0,012
0,101

**

0,531

-0,134

-0,163

Overige dienstverlening

0,011

-0,044

-0,078

Aandeel vrouwen

-0,037

-0,121

-0,155

Gemiddelde leeftijd

0,149

0,083

0,043

-0,001

-0,001

0,000

Tijdelijke contracten en
uitzendkrachten (in %)

**

**

Bron: Eigen berekeningen op UWV-gegevens.
** - Significant bij een betrouwbaarheidsinterval van 95-procent.
* - Significant bij een betrouwbaarheidsinterval van 90-procent.

Vervolgens laten de tweede en de derde kolom uitkomsten zien van specificaties waarbij
we hebben gecorrigeerd voor selectiviteit. Dit betekent dat we niet de feitelijke keuze
voor eigenrisicodragerschap of publieke verzekering hebben opgenomen in het model
maar de kans op eigen risico dragerschap afgeleid uit het model dat we hebben geschat in
de vorige paragraaf (vergelijking I). Hier hebben we de keuze voor eigenrisicodragerschap verklaard uit bedrijfskenmerken en opinies van werkgevers rond de keuze voor
eigenrisicodragerschap of publieke verzekering voor de WGA. Het effect van eigenrisicodragerschap voor de WGA op het instroomrisico in de WGA is negatief, maar
statistisch niet significant verschillend van nul.17 Op basis van deze uitkomsten
concluderen we dat het instroomrisico van eigenrisicodragers niet significant verschilt
van dat van publiek verzekerden.18
17

18

We hebben een aantal toetsen uitgevoerd (Hausman-WU en correlatie checks) om te zien of het instrument dat wij hebben
gebruikt exogeen is. De analyse laat zien dat dit inderdaad het geval is.
Daarnaast hebben wij een vergelijkbare analyse gedaan waarbij we een instrumental variable tobit schatting hebben
toegepast. Een dergelijke analyse houdt rekening met het feit dat een aanzienlijk deel van de werkgevers (nog) een WGA-

Effecten hybride financiering WGA

77

In de laatste specificatie hebben we het eigenrisicodragerschap voor de WAO als
verklarende variabele toegevoegd. Voor deze variabele vinden we een negatief en
significant effect ook na correctie voor selectiviteit. Bedrijven die al onder de WAO
hebben gekozen voor eigenrisicodragerschap hebben een significant lager WGA-instroom
risico. Voor bedrijven die in de WGA periode eigenrisicodrager zijn geworden, zien we
geen verschil in WGA-risico ten opzicht van werkgevers die publiek verzekerd zijn. Of
hier sprake is van een leereffect en dat het WGA-risico van werkgevers die eigenrisicodrager zijn geworden na invoering van de WGA op termijn ook lager zal worden is op dit
moment niet duidelijk. Er zijn ook andere redenen om te kiezen voor het eigenrisicodragerschap, zoals bijvoorbeeld het stroomlijnen van het verzekeringspakket. Daarnaast is
mogelijk ook sprake van selectiviteit in de situatie onder PEMBA. Het lijkt echter niet
waarschijnlijk dat het waargenomen verschil in instroomrisico geheel kan worden
toegeschreven aan selectiviteit.
We concluderen dat we de keuze voor verzekeringtype, na correctie voor selectiviteit,
geen effect heeft op het instroomrisico in de WGA. Hierbij dient opgemerkt te worden dat
de instroom in de WGA pas twee jaar op gang is gekomen en lager is dan op voorhand
was verwacht. De beperkte instroom maakt dat de schattingen gevoelig zijn voor de
gekozen specificatie. Zoals we al in tabel 6.2 zagen betreft het aandeel bedrijven dat
jaarlijks te maken krijgt met instroom inde WGA ruim 2 procent van het totaal aantal
werkgevers.

6.5

Analyse re-integratieactiviteiten
De vraag die in deze paragraaf aan de orde is, is in hoeverre eigenrisicodragerschap effect
heeft op de inzet van beleid gericht op re-integratie en in hoeverre dit beleid effectief is.
We analyseren de volgende vergelijkingen
Werkgeversbeleid re-integratie = f1(ERD en bedrijfskenmerken)
Slaagkans re-integratie
= f1(ERD en bedrijfskenmerken)

III
IV

Met de analyse uit vergelijking III analyseren we welke factoren bepalen of een werkgever een beleid heeft gericht op re-integratie van werknemers die in de WGA terechtkomen. De analyse uit vergelijking IV richt zich er op in kaart te brengen welke factoren
de slaagkans op re-integratie bepalen. Belangrijkste kenmerk in de analyse is de keuze
voor verzekeringstype. Wat is de invloed van eigen risicodracht op de inzet van reintegratiebeleid en de slaagkans van dit beleid.
We relateren beleid en de resultaten van het beleid in een multivariate analyse aan
kenmerken van de werkgever waaronder de keuze voor het eigenrisicodragerschap.
Omdat verwachtingen ten aanzien van de re-integratie een argument kunnen zijn om te
kiezen voor eigenrisicodragerschap of publieke verzekering, kan sprake zijn van
selectiviteit. Om hiervoor te corrigeren gebruiken we eenzelfde aanpak als in de vorige
risico van nul procent heeft. De uitkomsten van deze analyse zijn vergelijkbaar met de uitkomsten zoals gepresenteerd in
dit hoofdstuk.

78

Effecten hybride financiering WGA

paragraaf. In plaats van de feitelijke keuze voor publieke verzekering of eigen risicodracht maken we gebruik van de kans zoals afgeleid in de analyse in paragraaf 6.3. De
schattingsprocedure die is gebruikt, is het logit model. In de analyse zijn bedrijven die
hebben aangegeven geen instroom in de WGA te hebben gehad, buiten beschouwing
gelaten. Ook starters zijn niet in de analyse meegenomen.
Tabel 6.4

Beleid en effectiviteit re-integratie WGA naar type verzekering en bedrijfsgrootte (in % van bedrijven)
Beleid gericht op re-integratie

Geslaagde re-integratie

Bedrijfsgrootte

Eigenrisicodrager

Publiek verzekerd

Eigenrisicodrager

Publiek verzekerd

Klein (< 25 wn)

31,5

22,5

26,4

44,5

Groot (>= 25 wn)

44,2

39,6

45,1

49,9

Bron: werkgeversenquête AStri / ECORYS.

In de werkgeversenquête zijn gegevens beschikbaar over de inzet van beleid gericht op
re-integratie van werknemers met een WGA-uitkering en in hoeverre het bedrijf een
geslaagde re-integratie heeft weten te realiseren. Dat wil zeggen dat een werknemer weer
is gaan werken of dat de werknemer het aantal uren heeft kunnen uitbreiden. Tabel 6.4
geeft een overzicht. Eigenrisicodragers geven iets vaker aan beleid te hebben dat gericht
is op de re-integratie van werknemers met een WGA-uitkering. Omgekeerd geven
publiek verzekerde werkgevers aan vaker een geslaagde re-integratie te hebben
gerealiseerd. Mogelijk is hier sprake van een samenhang. Doordat het instroomrisico van
eigenrisicodragers iets lager is,19 komen relatief zwaardere gevallen in de WGA met een
relatief lagere kans op re-integratie.
De eerste twee kolommen van tabel 6.5 laten de resultaten zien voor een model waarbij
multivariaat de keuze voor een beleid gericht op re-integratie is verklaard uit kenmerken
van het bedrijf (vergelijking III). We presenteren de resultaten voor twee specificaties. In
de eerste gaan we uit van dezelfde bedrijfskenmerken als in de eerdere analyses en de
feitelijke keuze voor het type verzekering. Dit is het model zonder correctie voor selectie.
In de tweede specificatie gebruiken we als verklarende variabele de kans op eigenrisicodragerschap zoals bepaald in de analyse in paragraaf 6.3, in plaats van de geobserveerde
keuze (zie de tweede kolom in tabel 6.5). Dit het model met correctie voor selectie.
De eerste kolom toont de resultaten voor een model zonder correctie voor selectie. Tussen
bedrijven die eigenrisicodrager zijn en bedrijven die publiek verzekerd zijn zien we geen
verschil in de inzet van beleid gericht op re-integratie. De effecten voor bedrijfsgrootte
zijn zoals verwacht. In de analyse zijn de kleinste bedrijven, tot 10 maal de gemiddelde
loonsom, opgenomen als controlegroep. Uit de eerste kolom blijkt dat grote werkgevers
vaker een beleid hebben gericht op re-integratie. Belangrijkste reden is waarschijnlijk dat
grote bedrijven eerder te maken hebben met instroom van werknemers in de WGA. Dit
effect zagen we ook al in tabel6.4. Tussen sectoren zien we geen (significant) verschillen.
Ten slotte hebben bedrijven waar de gemiddelde leeftijd van de werknemers hoger ligt,
vaker beleid gericht op re-integratie van werknemers. Dit zijn in veel gevallen ook
bedrijven die langer bestaan. Ten slotte, het verzekeringstype heeft geen invloed op de
keuze om als bedrijf een beleid gericht op re-integratie te voeren.
19

Gewogen naar werkgeveraantallen.

Effecten hybride financiering WGA

79

De tweede kolom toont de resultaten voor een model met correctie voor selectie. We
concentreren ons op het effect van de keuze van verzekering. Ook in dit model vinden we
geen effect voor de keuze van verzekeringstype. Werkgevers die eigenrisicodrager zijn en
publiek verzekerden hebben in gelijke mate een beleid gericht op re-integratie.
De twee laatste kolommen van tabel 6.5 laten de resultaten zien voor een model waarbij
multivariaat de kans op een geslaagde re-integratie is verklaard uit kenmerken van het
bedrijf (vergelijking IV). We presenteren de resultaten voor twee specificaties. In de
eerste hebben we in de specificatie naast bedrijfskenmerken of het bedrijf een beleid voert
gericht op re-integratie en de feitelijke keuze voor de type verzekering opgenomen. In de
laatste kolom laat het model zien met correctie voor selectiviteit. In dit model is de kans
op eigenrisicodragerschap als verklarende variabele in het model opgenomen in plaats
van de feitelijke keuze.
Tabel 6.5

Verklaringsmodel voor de kans dat bedrijven beleid hebben gericht op re-integratie
Beleid gericht op re-integratie
Parm.
Constante

-3,70

Eigenrisicodrager (ja=1, nee=0)

-0,12

Parm.
**

Kans op eigenrisicodragerschap

-4,35

Re-integratie geslaagd
Parm.

**

Parm.

-2,62

**

-0,83

**

1,41

**

0,61

-3,26

**

-0,07

Beleid gericht op re-integratie

1,41

**

Bedrijfsgrootte
1-10 werknemers

--

10-25 werknemers

0,58

--

--

**

0,57

-**

-0,01

-0,01

25-50 werknemers

0,94

**

1,06

**

0,40

0,49

*

50-250 werknemers

1,23

**

1,40

**

0,69

**

0,83

**

250 of meer werknemers

2,45

**

2,59

**

1,85

**

1,94

**

Sectoren
Landbouw

--

--

--

--

Industrie

-0,18

0,14

-0,57

-0,23

Bouwnijverheid

0,21

0,54

-0,22

0,11

Handel en Horeca

-0,02

0,29

-0,26

Transport

0,16

0,43

-1,01

0,03
*

-0,68

Zakelijke dienstverlening

-0,37

-0,07

-0,35

-0,07

Overheid en onderwijs

-0,72

-0,34

-1,12

-0,79

Gezondheidszorg

-0,37

0,02

-1,36

Overige dienstverlening

-0,50

-0,16

-0,36

Aandeel vrouwen

0,00

0,00

Gemiddelde leeftijd

0,03

Aandeel tijdelijke contracten en
uitzendkrachten

0,00

**

0,03

**

0,00

**

-0,98

-0,01

**

-0,01

**

0,02

**

0,03

**

0,00

-0,05

0,00

Bron: Eigen berekeningen op UWV-gegevens en werkgeversenquête AStri / ECORYS.
** - Significant bij een betrouwbaarheidsinterval van 95-procent.
* - Significant bij een betrouwbaarheidsinterval van 90-procent.

De analyse zonder correctie voor selectiviteit (kolom 3) laat zien dat bedrijven die
eigenrisicodrager zijn een kleinere kans hebben op een geslaagde re-integratie dan
80

Effecten hybride financiering WGA

*

bedrijven die publiek verzekerd zijn. Ook zien we dat bedrijven die een beleid voeren
gericht op re-integratie een hogere slaagkans hebben. De effecten voor bedrijfsgrootte
zijn zoals verwacht. Grotere bedrijven hebben een grotere kans een werknemer te reintegreren. Tussen sectoren zien we dat de transportsector en de gezondheidszorg een
lagere re-integratiekans hebben. Ten slotte hebben bedrijven waar de gemiddelde leeftijd
van de werknemers hoger ligt een hogere slaagkans, terwijl bedrijven met relatief veel
vrouwen een lagere slaagkans hebben.
In de tweede specificatie gebruiken we als verklarende variabele de kans op eigenrisicodragerschap zoals bepaald in de analyse in paragraaf 6.3, in plaats van de geobserveerde
keuze (zie de tweede kolom in tabel 6.5). In dit model corrigeren voor mogelijke selectieeffecten. We vinden niet langer dat werkgevers die hebben gekozen voor eigenrisicodragerschap een lagere slaagkans bij re-integratie hebben. Het effect is significant niet
verschillend van nul. De keuze van type verzekering lijkt geen invloed te hebben op de
resultaten van re-integratie. Een beleid gericht op re-integratie heeft wel effect.

6.6

Samenvatting
Effect op instroomrisico en re-integratie
Bij de keuze voor de financiering van de WGA wordt die systematiek nagestreefd die de
juiste prikkels geeft om het WGA-instroomrisico te beperken en de preventie en reintegratie vanuit de WGA te bevorderen. In dit hoofdstuk gaat het om het effect van de
keuze voor eigenrisicodragerschap op het WGA-instroomrisico en op re-integratie vanuit
de WGA. Vanwege de hardheid van het gegeven instroomrisico wordt hier meer aandacht
aan besteed dan aan het gegeven re-integratie vanuit de WGA. Voor re-integratie vanuit
de WGA zijn alleen gegevens uit de werkgeversenquête beschikbaar. Ook is gezien de
geringe looptijd van de WGA re-integratie vanuit de WGA nog weinig voorgekomen.
Rekening houden met selectie effecten
Om uitspraken te doen over de vraag of eigenrisicodragers een ander WGA-risico hebben
en een ander re-integratieresultaat dan publiek verzekerden volstaat een beschrijvende
analyse niet. De verschillende factoren die van invloed zijn op het WGA-risico en op het
re-integratieresultaat zijn in gezamenlijkheid geanalyseerd om zo het partiële effect van
de keuze voor verzekeringstype op het WGA-risico en op het re-integratieresultaat te
kunnen identificeren. Bij het bepalen van het effect van de keuze voor verzekeringstype
moet er rekening mee gehouden worden dat sprake kan zijn van selectie-effecten.
Bijvoorbeeld omdat juist werkgevers met een laag risico geneigd zullen zijn uit te stappen
omdat zij een lagere premie kunnen bedingen bij de verzekeraar. Omgekeerd kunnen
verzekeraars zich specifiek richten op werkgevers met een relatief hoog arbeidsongeschiktheidsrisico omdat ze verwachten hier door re-integratie de lasten te kunnen
beperken. De hier gepresenteerde analyse houdt rekening met deze selectie effecten. Hier
is nagegaan of er los van het selectie effect een zelfstandig effect uitgaat van het
eigenrisicodragerschap op het WGA-risico en op het re-integratieresultaat.
Effect van ERD op instroom risico
Zonder correctie op selectiviteit hebben eigenrisicodragers een lager WGA-risico. Verder
zien we dat middelgrote bedrijven en bedrijven in de bouw, de zakelijke dienstverlening

Effecten hybride financiering WGA

81

en overheidswerkgevers een hoger WGA instroomrisico hebben. Gecorrigeerd voor
selectiviteit blijkt echter dat het instroomrisico van eigenrisicodragers niet significant
verschilt van dat van publiek verzekerden. Wanneer we de ERD-werkgevers onderverdelen naar degenen die al ten tijde van de WAO eigenrisicodrager waren en degenen
die dat niet waren, dan blijkt een effect van het eigenrisicodragerschap ten tijde van de
WAO in combinatie met het eigenrisicodragerschap voor de WGA. Bedrijven die al
onder de WAO hebben gekozen voor eigenrisicodragerschap hebben een significant lager
WGA-instroom risico. Hierbij is overigens niet gecorrigeerd voor selectie. Voor
bedrijven die in de WGA periode eigenrisicodrager zijn geworden, zien we geen verschil
in WGA-risico ten opzichte van werkgevers die publiek verzekerd zijn. Of hier sprake is
van een leereffect en dat het WGA-risico van werkgevers die eigenrisicodrager zijn
geworden na invoering van de WGA op termijn ook lager zal worden is op dit moment
niet duidelijk.
Effect van ERD op re-integratie vanuit de WGA
Eigenrisicodragers geven iets vaker aan beleid te hebben dat gericht is op de re-integratie
van werknemers met een WGA-uitkering. Omgekeerd geven publiek verzekerde
werkgevers aan vaker een geslaagde re-integratie te hebben gerealiseerd. Dit blijkt ook uit
een multivariate analyse waarbij we de slaagkans van re-integratie in een model zonder
correctie voor selectiviteit analyseren. Gecorrigeerd voor selectiviteit blijkt dat de keuze
van type verzekering geen invloed heeft op de resultaten van re-integratie. Een beleid
gericht op re-integratie heeft wel effect.

82

Effecten hybride financiering WGA

7 Toekomst WGA

7.1

Hoofdlijn van de bevindingen
Op gang komen van de markt
Preventie en re-integratie zijn de belangrijkste beleidsdoelen achter de WGA. Bij de
totstandkoming van de WGA is onderzocht hoe werkgevers hiertoe gestimuleerd kunnen
worden en of private danwel publieke financiering in dat opzicht tot de beste resultaten
zou leiden. Op het moment van invoering van de WIA leverde de literatuur geen
theoretische of empirische aanwijzingen in antwoord op deze vraag. Dit heeft geleid tot
het hybride model waarbij werkgevers de keuze hebben tussen publieke financiering via
een gedifferentieerde premie bij het UWV of eigenrisicodragen. In dat laatste geval
hebben zij de mogelijkheid (en in de meeste gevallen ook de noodzaak, wegens de
verlangde garantstelling) om hun WGA-risico te verzekeren bij een private verzekeraar.
Zowel eigenrisicodragen als premiedifferentiatie zijn gericht op het stimuleren van
preventie- en re-integratie-inspanningen bij werkgevers. Bij invoering van de WIA
beschouwde de overheid wel als voorwaarde dat sprake zou zijn van een gelijk speelveld
tussen de publieke en private verzekeraars, zodat een dynamische markt van de grond kan
komen. De mitigering van de ‘rentehobbel’ was het belangrijkste instrument om het
speelveld vlak te krijgen.
De beoogde marktwerking en publiek-private competitie is inderdaad enigszins op gang
gekomen, maar in beperkte mate. Het marktaandeel van de private verzekeringen is circa
20 procent van de werkgevers (en ook in termen van de loonsom), en dat aandeel lijkt
zich de laatste jaren op dat niveau te stabiliseren. Gezien het feit dat werkgevers aangeven
voor premievoordeel te kiezen, is het eerder opmerkelijk dat een zo laag percentage voor
privaat verzekeren kiest. Ook was meer dan de helft van de privaat verzekerde werkgevers (eigenrisicodragers) ook reeds onder de WAO eigenrisicodrager; er is dus geen
massale nieuwe toestroom naar de private WGA-markt. Ook in financiële termen blijkt de
reële omvang van de WGA-verzekeringsmarkt geringer dan tevoren was voorzien, mede
dank zij het (vanuit beleidsoogpunt toe te juichen) feit dat het volume van de WGA
achterblijft bij de aanvankelijke verwachtingen. Daarbij bestaat meer dan 40 procent van
dat volume uit vangnetters (die per definitie tot het publieke deel van de WGA behoren).
Doordat het om een beperkt risico gaat (en dus ook in termen van premies een beperkte
markt) is dit marktsegment niet voor alle verzekeraars interessant, en ook niet voor alle
assurantie-tussenpersonen (via wie een groot deel van de verzekeringen wordt verkocht).
Mede daardoor wordt het private marktaandeel gedomineerd door drie grote verzekeraars
(die samen twee derde van het private deel bestrijken) met daarnaast een aantal kleine
spelers. Deze verzekeraars lijken meer met UWV dan met elkaar te concurreren.

Effecten hybride financiering WGA

83

Het is vooralsnog niet duidelijk of de markt zich in de nabije toekomst uitbreidt en in
beweging komt. Daarbij lijkt een beslissing over verdere privatisering van de WGA, en
dus vergroting van de markt, een van de factoren waar de spelers op wachten.
Kosten en efficiency
In dit rapport is niet afzonderlijk ingegaan op de (uitvoerings-)kosten en efficiency van
het hybride stelsel. Het CPB concludeerde eerder op basis van studies uit de VS dat
publieke uitvoerders door de schaalgrootte lagere uitvoeringskosten hebben dan private
uitvoerders en dat in staten met een hybride uitvoering het beroep op arbeidsongeschiktheidsregelingen lager is dan in staten met alleen publieke of alleen private uitvoerders20.
Beide aspecten werken door in de premie. In dit onderzoek is niet expliciet ingegaan op
de kosten. Wel zijn de kostenaspecten impliciet meegenomen in die zin dat de
uitvoeringskosten onderdeel vormen van de totale financieringssystematiek en
premiestelling en zo ook doorwerken in de overwegingen van werkgevers om te
investeren in preventie en re-integratie; zowel in het private als in het publieke domein
zijn de premies (meer dan) kostendekkend geweest voor de uitkerings- en
uitvoeringskosten samen, mede dank zij de lager dan verwachte WGA-instroom.
Overwegingen van werkgevers bij de keuze publiek/privaat
Werkgevers baseren hun keuze tussen private en publieke verzekering vooral op
financiële overwegingen: van wie eigenrisicodrager werd, noemt 90 procent daarvoor
financiële argumenten (lagere premie, verwachting dat het voordeliger uitpakt). Overwegingen rond de effectiviteit van re-integratie komen pas op de tweede plaats: ruim de
helft van de eigenrisicodragers noemt verwachte betere re-integratie-resultaten als één
van de redenen om te kiezen voor de private markt. Opmerkelijk is dat lang niet alle
werkgevers die op inhoudelijke overwegingen een voorkeur hebben voor private
verzekering, ook werkelijk naar het private domein zijn overgestapt. Velen vinden dat het
om een zo beperkt risico gaat (en om zulke kleine premieverschillen) dat een overstap
naar privaat nauwelijks de moeite waard is. Daarnaast zijn er die afwachten of er een
volledige privatisering van de WGA komt (dan hoeven ze geen ingewikkelde keuzes
meer te maken, en indien het inlooprisico op dit moment een belemmering tot overstap is
zal een volledige privatisering daarvoor een oplossing (moeten) bieden). Ook kunnen
andere drempels de overgangen tussen het publieke en private domein bemoeilijken,
zoals het zojuist genoemde inlooprisico (werkgevers met reeds lopende WGA-gevallen
zijn niet of moeilijk verzekerbaar) en de lange duur van de eigen risicodracht (10 jaren,
niet alleen in financieel opzicht maar ook wat betreft de re-integratieverantwoordelijkheid
en de onduidelijkheid over wat die laatste inhoudt).
Toch vinden werkgevers over het algemeen dat zij voldoende op de hoogte zijn van de
mogelijkheid tot eigen risicodracht, en meestal zijn zij tevreden over de keus die ze
hebben gemaakt. Ook het proces van aanvraag en toekenning van eigenrisicodragen lijkt
over het algemeen probleemloos te verlopen.
Mogelijke marktontwikkelingen
Enerzijds zit er in de markt nog wel potentieel voor een groeiend marktaandeel van de
private verzekeraars (werkgevers die nog even de kat uit de boom kijken, anderzijds is
20

84

Publiek of private uitvoering van arbeidsongeschiktheidsregelingen in de VS, CPB 117, 2005.

Effecten hybride financiering WGA

denkbaar dat van de huidige privaat verzekerden een deel weer zal terugstappen naar de
publieke uitvoering op het moment dat het huidige verzekeringscontract afloopt (de meest
gangbare contractduren zijn 3 en 5 jaar) omdat men bij UWV kan instappen tegen de
minimum-premie (die voor grote werkgevers momenteel 0% bedraagt). Het stabiele
marktaandeel van private verzekeringen over de laatste paar jaar betekent dus niet dat per
definitie een stabiele eindsituatie is bereikt: het is denkbaar dat de markt alsnog naar de
ene of de andere zijde zal kantelen.
Geen verschil in effectiviteit
Nergens in onze statistische analyses – maar ook in de door ons geraadpleegde literatuur is overtuigend aangetoond dat binnen het hybride stelsel het publieke dan wel het private
domein beter presteert wat betreft beperking van langdurig verzuim en WGA-risico.
Werkgevers die in het private domein verzekerd zijn, zijn niet of nauwelijks aantoonbaar
actiever bij de begeleiding van langdurig verzuim, en voor zover ze dat zijn resulteert dit
niet in een hogere mate van werkhervatting na langdurig verzuim. Ook verschillen
publiek en privaat verzekerde werkgevers niet wat betreft de inzet van preventief en
vitaliteitsbeleid. Daarbij past de nuancering dat bij kleine werkgevers wel een (gering)
effect van eigen risicodracht op de mate van verzuimbegeleiding is te zien, echter zonder
dat dit ook resulteert in meer of snellere werkhervatting. Bij grote bedrijven zien we ook
geen effect van verzekeringsvorm op verzuimbegeleiding en werkhervatting. Wellicht
hebben bij hen de vroegere wetswijzigingen rond ziekte en arbeidsongeschiktheid al
zoveel impact gehad dat deze bedrijven "het al goed deden" en er nauwelijks verdere
verbetering te behalen viel. Ook is voor hen wellicht de financiële prikkel van eigen
risicodracht beperkt: door de premiedifferentiatie WGA – met een grote bandbreedte –
betalen ze toch al hun eigen WGA-lasten (met een vertraging van twee jaar).
Intrigerend is verder het feit dat privaat verzekerde werkgevers die reeds onder de WAO
eigenrisicodrager waren, wel een lagere WGA-instroom vertonen dan werkgevers die pas
onder de WGA overgingen tot eigenrisicodragen. De oorzaak is onbekend. Wellicht heeft
eigen risicodracht een lange inlooptijd nodig om effect zichtbaar te maken, wellicht is het
eigenrisicodragen in de WAO om ons onbekende redenen effectiever dan die in de WGA.
Bevindingen in relatie tot de beleidstheorie
In hoofdstuk 2 is aangegeven welke voor- en nadelen van private uitvoering volgens de
beleidstheorie verwacht worden en welke argumenten over de werking van het hybride
stelsel zijn gebruikt bij invoering daarvan. Hier plaatsen we de bevindingen in dit licht:
zijn de veronderstelde effecten van private uitvoering en van het hybride stelsel tot nu toe
in de uitvoering van de WGA inderdaad opgetreden?
De veronderstelde voordelen van private uitvoering, zijn in het hybride stelsel zoals dat
nu wordt uitgevoerd niet of nauwelijks opgetreden. Voor elk voordeel geven we hier de
bevindingen weer.
•
Een zeer sterke prikkel voor schadelastbeperking: de werkgevers ervaren in het
hybride stelsel in zowel het publieke als het private deel een prikkel voor
schadelastbeperking. Er zijn geen aanwijzingen dat deze prikkel sterker ervaren
wordt door de privaat verzekerde werkgevers dan door degenen die bij UWV
verzekerd zijn.

Effecten hybride financiering WGA

85

•

•

•

•

Continuïteit in re-integratietrajecten gedurende de verzuimperiode en de WGAperiode voor gedeeltelijk arbeidsgeschikten (de zogenoemde ketenbenadering): dit
wordt door een aantal werkgevers – maar ook door de organisaties van sociale
partners - als voordeel van eigen risicodracht genoemd.
Verdieping van de markt voor re-integratiediensten met meer vragers en aanbieders:
onduidelijk is of de markt voor re-integratiediensten zich tot nu toe heeft uitgebreid.
Een deel van de werkgevers kiest voor de re-integratiediensteverleners waar zij al
contact mee hadden en een ander deel maakt gebruik van de diensten die een beperkt
aantal verzekeraars aanbiedt. Of per saldo meer of meer gevarieerde dienstverleners
op de markt actief zijn geworden sinds de invoering van de WGA – en zo ja of dat
dan ook toe te schrijven zou zijn aan de WGA – kan niet goed worden vastgesteld.
Een lagere en stabielere premiedruk op langere termijn (door rentedekking): dit
voordeel wordt door de werkgevers die voor private verzekering kiezen tot nu toe wel
ervaren. Onduidelijk is echter nog hoe de premiehoogte verandert bij ingaan van de
nieuwe contractstermijnen. Een lagere en stabielere premie kan echter ook leiden tot
minder stimulans tot preventie of re-integratie.
Een sterkere borging van de polisvoorwaarden (politiek op iets grotere afstand):
gezien de korte periode waarin de private verzekeraars polissen aanbieden is nog niet
te zeggen of dit voordeel zich op de langere duur voordoet.

De nadelen die in het rapport van Kist en Keuzenkamp bij private uitvoering zijn
genoemd, zijn slechts gedeeltelijk bewaarheid:
•
De hoogte van de premies op korte termijn (door de "rentehobbel"): in deze eerste
periode van de WGA hebben verzekeraars en werkgevers deze rentehobbel inderdaad
betaald, hetzij impliciet in de private premies (of in het interen op reserves van
verzekeraars), hetzij in de vorm van de opslag in de publieke premies. De rentehobbel
neemt echter snel af en is over enkele jaren verdwenen.
•
Meer administratieve lastendruk voor werkgevers en UWV: werkgevers die kiezen
voor private uitvoering lijken dit minpunt niet als zodanig te ervaren. Werkgevers die
deze keuze overwegen zien dit punt wel, met name het zbo-schap werpt voor een
groep werkgevers een drempel op. UWV geeft wel aan dat met name de betaling van
de uitkering aan werknemers van deze werkgevers omslachtiger is.
•
Extra (detail-)regelgeving is nodig: deze regelgeving is bij de invoering van de WGA
vastgelegd en wordt niet als minpunt ervaren.
•
Continuïteitsproblemen bij UWV: met de huidige vormgeving van het hybride stelsel
is dit nadeel niet aan de orde. UWV heeft momenteel een ruim marktaandeel, en
diensten ten behoeve van eigenrisicodragers vergen niet veel minder administratief
werk dan de publieke verzekering.
De argumenten waarmee voor het hybride stelsel is gekozen:
•
Er zou een werkende markt ontstaan waarbij de nadelen van het volledig privatiseren
ondervangen worden: in werkelijkheid is slechts een markt met een beperkte omvang
ontstaan; of deze werkend (dynamisch) is valt nog niet definitief te beoordelen. De (al
dan niet vermeende) nadelen van eigenrisicodragen (zoals de re-integratieverantwoordelijkheid en het zbo-schap) kunnen door de keuze voor publieke
verzekering omzeild worden en in het private domein kan de verzekeraar doorgaans
de nodige ondersteuning hierbij bieden.

86

Effecten hybride financiering WGA

•

•

•

Het feit alleen al dat men een keuze moet maken werkt stimulerend en heeft een
meerwaarde ten opzichte van puur publieke of private uitvoering: zowel de
werkgevers die een keuze maken als de verzekeraars en UWV ervaren dit voordeel.
Omdat er geen verschillen in resultaten in termen van preventie en re-integratie zijn
tussen private en publieke uitvoering is niet duidelijk of deze stimulans ook het
optimale resultaat in termen van WGA-volume oplevert.
Er ontstaan optimale prikkels voor preventie en re-integratie: aangezien er geen
verschil is in resultaat tussen privaat en publiek verzekerde werkgevers is niet
duidelijk of deze prikkels optimaal zijn.
De publieke en private verzekeraars houden elkaar scherp. Private verzekeraars zullen
hun premies binnen of net onder de bandbreedte van de publieke speler – UWV is in
dit opzicht onbetwist marktleider - zo scherp mogelijk proberen te stellen door het
beperken van het beroep op de uitkering (schadelastbeperking).

Samenvattend
De opbloei van een private verzekeringsmarkt bij de WGA-uitvoering lijkt beperkt, en de
prestaties van beide domeinen (publiek en privaat) wat betreft voorkomen en beperken
van arbeidsongeschiktheid ontlopen elkaar niet significant. De voordelen van het hybride
stelsel ten opzichte van een puur publieke of private uitvoering tekenen zich voorzichtig
af, maar op een aantal aspecten is bijstelling gewenst om te komen tot een werkende
markt die uiteindelijk de inhoudelijke beleidsdoelen bevordert.

7.2

Lijnen naar de toekomst
In hoeverre zijn de uitkomsten van dit onderzoek door te trekken naar een eventuele
toekomstige privatisering van de WGA-uitvoering – of naar een in theorie ook denkbare
meer publieke uitvoering?
Op basis van het onderzoek is daarover geen eenduidige uitspraak mogelijk. Wanneer het
gaat om de eigenlijke beleidsdoelen achter de WGA – meer re-integratie, beperking van
het beroep op de WGA – ontlopen publiek en privaat elkaar niet en wijzen de pijlen dus
niet eenduidig in de richting van de ene of de andere variant. Dat de marktwerking binnen
het hybride bestel niet erg dynamisch van de grond lijkt te komen, bewijst op zich ook
niet dat dit bestel niet naar behoren functioneert. Marktwerking is immers geen doel op
zich, maar alleen een middel tot het achterliggende beleidsdoel. Ook als de
marktaandelen van publieke en private uitvoerders blijven steken op 80/20 kan dat best
een effectieve verhouding zijn, bijvoorbeeld doordat beide partijen elkaar ‘scherp
houden’ juist om marktaandeel te veroveren respectievelijk te beschermen. Zelfs als het
hybride stelsel uiteindelijk zou leiden tot een 100/0-verhouding (en dus de facto zou
evolueren tot een volledig private, dan wel volledig publieke uitvoering) kan een
dergelijk effect op de achtergrond blijven meespelen. En andersom, ook een volledig
private uitvoering zal altijd hybride elementen bevatten doordat bepaalde aspecten van de
WIA-uitvoering (zoals claimbeoordeling en –herbeoordeling, de uitkering voor de
vangnetters, de uitkering voor volledig en duurzaam arbeidsongeschikten (IVA) en
wellicht waarborgen voor onverzekerden en onverzekerbaren) in het publieke domein
zullen blijven of komen. Zo lang nog geen sprake is van een volstrekt duale uitvoering –
waarin verschillende partijen hun eigen afgegrensde marktsegmenten bedienen zonder

Effecten hybride financiering WGA

87

elkaar voor de voeten te lopen – zullen de paden van private verzekeraars en UWV elkaar
regelmatig blijven kruisen.
Complexiteiten in het hybride stelsel
Doorvertaling van onze bevindingen naar een volledig privaat bestel is ook om andere
redenen niet zomaar mogelijk. De hybride en de private variant scheppen immers
volstrekt verschillende handelingscontexten (bijvoorbeeld: in een geheel private
uitvoering ligt het voor de hand om een acceptatieplicht aan verzekeraars op te leggen, en
zal toch enige vorm van vangnet-voorziening moeten blijven voor de onverzekerden en
onverzekerbaren). Waar het om gaat is niet zozeer het label ‘privaat’ of ‘publiek’, maar
om het scheppen van een uitvoeringscontext die een zo groot mogelijke kans geeft dat de
uiteindelijke beleidsdoelen worden behaald. Daartoe is het nuttig om een aantal
complexiteiten van het huidige bestel te bespreken, die aandacht behoeven bij de
toekomstige vormgeving van het stelsel, ongeacht welk label daarop wordt geplakt.
a. Financiering en level playing field
De kern van de ongelijke positie van publieke en private verzekeraars ligt in hun sterk
uiteenlopende financieringssystematiek: omslagfinanciering (UWV) versus rentedekking
(private verzekeraars). De opslag voor de "rentehobbel" (die overigens binnen afzienbare
tijd tot het verleden zal behoren) neemt die ongelijkheid niet in alle opzichten weg en
blijft, althans in theorie, in spiegelbeeldige zin bestaan tot en met het moment dat de
WGA ooit zou eindigen (zoals ook de WAO is geëindigd). Op dat moment zijn immers
de lopende WGA-gevallen in geval van rentedekking reeds afgefinancierd, terwijl het
publieke domein nog de lopende gevallen moet blijven financieren via omslagpremies. In
de praktijk ligt de publieke financiering nu al veel dichter aan tegen de situatie van
rentedekking: via de rentehobbel is volgens opgave door UWV een ‘rentehobbel-reserve’
opgebouwd die eind 2009 € 1,2 mld bedroeg en daarmee voldoende zou zijn om ook in
het publieke bestel de ‘staartlasten’ te dekken zonder verdere omslagfinanciering.
Een werkelijk ‘gelijk’ speelveld zou echter inhouden dat UWV en private verzekeraars in
alle opzichten onder identieke commerciële condities werken; wie dit tot in de uiterste
consequentie doordenkt komt tot de conclusie dat dit uiteindelijk meebrengt dat ook
UWV de WGA moet financieren op basis van echte rentedekking (met de eenmalige
gevolgen daarvan voor de werkgeverslasten, doordat bij rentedekking de kosten in de tijd
naar voren worden gehaald). We tekenen daarbij aan dat UWV zich in een aantal
opzichten benadeeld voelt vanwege de ongelijkwaardige positie ten opzichte van
verzekeraars, maar dat daar tegenover staat dat zij als ‘default’ verzekeraar op voorhand
een groot marktaandeel heeft en in die zin een voorsprong op de private verzekeraars. Of
deze zaken precies tegen elkaar wegvallen is moeilijk op een goudschaal af te wegen en
hangt ook af van de vraag hoe vlak het speelveld moet zijn. Is het een voetbalveld of een
biljartlaken?
b. In- en uitlooprisico's
Nauw verwant aan de kwestie van omslagfinanciering versus rentedekking is het
probleem van de in- en uitlooprisico's. Het is een fundamentele asymmetrie in het stelsel
dat de eigenrisicodrager zowel de in- als de uitlooprisico's meeneemt naar het private
bestel, terwijl de private verzekeraars niet het inlooprisico hoeven te accepteren (dus
risicoselectie kunnen toepassen) maar wel de uitlooprisico's via rentedekking moeten

88

Effecten hybride financiering WGA

nemen. Dit kan enerzijds de mobiliteit op de verzekeringsmarkt bemoeilijken bij de
overgang van publiek naar privaat, maar biedt anderzijds werkgevers de mogelijkheid om
vanuit een private verzekering terug te keren naar UWV en daar te starten met een schone
lei – lopende WGA-gevallen zijn immers al afgefinancierd via de rentedekking. In theorie
kan dit leiden tot instabiliteit en verlies van dynamiek op deze hybride verzekeringsmarkt.
c. Premiestelling en –differentiatie
UWV moet een gedifferentieerde WGA-premie in rekening brengen, waarbij de wijze
van berekening uiterst complex en voor de niet-ingewijde ondoorgrondelijk is. De
bedoeling is dat de werkgever die veel WGA’ers (en in het verleden: WAO’ers) heeft
‘veroorzaakt’, daarvoor financieel wordt aangesproken en daarmee een financiële prikkel
heeft om WGA-instroom te beperken. Daartegenover kunnen private verzekeraars een
simpeler en meer stabiele premieberekening neerleggen, al geldt ook hier dat de wijze
van premiestelling doorgaans ondoorgrondelijk is (en waarschijnlijk ook niet in detail
bekend wordt gemaakt). De premiedifferentiatie in het publieke bestel is vrijwel
onontkoombaar om te voorkomen dat er ‘leegloop’ (silent killing) ontstaat, maar roept
ook vraagtekens op. Het is de vraag of de gedifferentieerde premie inderdaad bij
werkgevers overkomt als een gezonde financiële prikkel, dan wel als een sanctie voor iets
waaraan zij zich niet schuldig voelen (waarbij de sanctie pas met een vertraging van twee
jaar ‘doorkomt’). In bepaalde situaties valt de prikkel zelfs weg. Zo zal een kleine
werkgever reeds met één WGA-instromer al meteen van de minimale naar de maximale
gedifferentieerde premie springen en daar wellicht gedurende een reeks van jaren blijven
staan – de premie wordt immers (op den duur) berekend over gevallen van de
voorafgaande tien jaar.
Overigens gelden de twijfels rond het effect van premiedifferentiatie ook voor private
verzekeringen, waarvan de premies eveneens periodiek zullen worden bijgesteld aan de
hand van de feitelijke ontwikkeling van het risico, en eveneens met een vertraging van
enkele jaren.
Voor grote werkgevers betekent premiedifferentiatie veelal dat men ook in het publieke
bestel feitelijk – evenals bij eigen risicodracht – de eigen WGA-lasten betaalt, zij het met
een vertraging van twee jaar. Bij een groot bedrijf is het WGA-risicopercentage redelijk
stabiel en voorspelbaar, en valt dit vrijwel altijd binnen de bandbreedte van de min/maxpremie voor grote bedrijven. Overigens is het feit dat de minimumpremie voor grote
werkgevers al enkele jaren op 0 procent staat opmerkelijk: een gratis verzekering is even
moeilijk voorstelbaar als een volstrekt risico-vrije werkgever.
d. Acceptatieplicht en vangnet
In het hybride stelsel heeft de publieke verzekeraar een acceptatieplicht, de private niet.
Dat kan ertoe leiden dat de publieke verzekering een vergaarbak van slechte risico's
wordt (wat niet noodzakelijk negatief hoeft te worden beoordeeld: men kan dit ook
beschouwen als een gezond, sociaal vangnet). In een privaat bestel zal op een of andere
manier een acceptatieplicht aan de orde zijn. Ook dan nog blijft een voorziening nodig
voor onverzekerde en/of onverzekerbare werkgevers, bij wijze van vangnet; zo'n vangnet
is tevens nodig voor tijdelijke en flexibele werknemers (analoog aan het vangnetZiektewet), en voor werknemers wier werkgever failliet gaat. Van groot belang is daarbij
dat de toegang tot het vangnet goed moet worden bewaakt, om te voorkomen dat vanuit
het private bestel "dumping" plaatsvindt in het publieke vangnet.

Effecten hybride financiering WGA

89

e. Wie is verzekerd?
Een asymmetrie in het hybride stelsel is dat in het publieke domein de werknemer de
verzekerde is, terwijl dat in het private domein de werkgever is (die immers zichzelf
verzekert tegen zijn uitkeringsverplichting jegens de werknemer). Dit is op zijn minst een
factor die administratief complicerend kan zijn; de betaling c.q. vergoeding van
uitkeringen komt over extra schijven te lopen. Ook komt dit de duidelijkheid in
rolverdeling en belangen niet ten goede. In een privaat stelsel valt te overwegen om niet
de werkgever, maar de werknemer te beschouwen als de verzekerde die rechten kan laten
gelden rechtstreeks jegens de verzekeraar.
f. Duidelijkheid scheppen over re-integratie-verantwoordelijkheid
Voor sommige werkgevers is moeilijk te overzien wat precies de inhoud is van de reintegratieverantwoordelijkheid die zij als eigenrisicodrager aangaan. Wat indien een
WGA’er door hem is herplaatst bij een andere werkgever (op zich een prestatie) maar bij
die laatste na een aantal jaren wederom uitvalt; wordt dan toch de oorspronkelijke
werkgever (die de betrokken werknemer misschien helemaal niet meer kent) aangesproken op de re-integratie? Onzekerheid rond dit soort vragen vormt voor sommige
werkgevers een drempel voor eigen risicodracht; het scheppen van helderheid in deze
complexe materie zou een goede afweging tussen publieke en private uitvoering ten
goede komen.
Met het bovenstaande is een aantal aandachtspunten aangeduid voor de condities
waaronder meer marktwerking in de WGA tot ontwikkeling kan komen. Een kernpunt
daarin is de vraag of een volstrekt level playing field tussen het publieke en private
domein moet worden nagestreefd. Zoals hierboven aangegeven, zou dat uiteindelijk
leiden tot privatisering van (delen van) UWV tot "gewoon" verzekeraar: dat is de uiterste
consequentie van strikte doorvoering van een hybride systeem met een level playing field.
Maar waarom zou men tot het uiterste streven naar een waterpas speelveld? Binnen een
volledig private markt zouden marktpartijen, op gelijke condities, in staat moeten zijn om
elkaar "scherp te houden" en goede kwaliteit voor een goede prijs te leveren. De kern van
marktwerking is de veronderstelling dat, mits er voldoende keuze aan de aanbodkant is,
de markt zichzelf kan disciplineren21. Er kunnen echter ook vraagtekens gezet worden bij
het vermogen tot zelfdisciplinering van de markt. Door averechtse selectie, onderverzekering en onverzekerbaarheid kan sprake zijn van marktfalen. Dit is de “klassieke
legitimatie” voor overheidsbemoeienis op het terrein van de sociale zekerheid in de vorm
van verplichte publieke verzekeringen met acceptatieplicht. Dit zou reden kunnen zijn om
een publieke speler in wisselwerking met private partijen in deze markt te zetten Het CPB
(2005) signaleert dat in een aantal staten binnen de USA waar de verzekering voor
beroepsrisico's in eerste instantie volledig geprivatiseerd was, weer publieke staatsfondsen zijn geïntroduceerd "ter bevordering van de concurrentie". Deze constructie komt
dus kennelijk vaker voor.

21

90

Cijfers over de concentratie op de WGA-ERD-markt lopen uiteen. Het Verbond van Verzekeraars ziet zes grote
verzekeraars die samen, in termen van premievolume, bijna 90 procent van de private markt bestrijken, met daarnaast een
aantal kleine verzekeraars met ieder een marktaandeel van 3 procent of minder. Market Concern ziet drie grote
maatschappijen die samen, in termen van het percentage verzekerde bedrijven/vestigingen, ruim 60 procent van de ERDmarkt hebben, en daarnaast een aantal kleinere spelers met elk 3 procent of minder.

Effecten hybride financiering WGA

Concurrentie versus complementariteit
Voor het overige is er geen reden waarom UWV in een concurrentiepositie met de private
markt zou verkeren. UWV is geen gewone commerciële verzekeraar, maar een
uitvoeringsinstelling voor de sociale verzekeringen. Als zodanig is het geen gewone
verzekeraar, maar juist de instantie die randvoorwaarden voor de uitvoering schept,
waaronder het zelf optreden als ‘vangnet’ voor verzekerden die om welke reden ook op
de private verzekeringsmarkt tussen wal en schip (dreigen te) vallen. Natuurlijk is
begrijpelijk dat UWV niet gaarne een deel van de WGA-uitvoering ziet verdwijnen naar
de private markt; en natuurlijk is begrijpelijk dat commerciële verzekeraars UWV wel
beschouwen als een gewone concurrent die een deel van ‘hun’ markt bezet houdt. De
essentie van de publiek/private verhouding is echter, althans hoort te zijn, een verhouding
van wederzijdse aanvulling: publiek/private samenwerking. Complementariteit tussen die
twee biedt waarschijnlijk betere kansen – ook in relatie tot de achterliggende
beleidsdoelen – dan het bevorderen van wederzijdse concurrentie.
Komt privatisering vanzelf?
In het bovenstaande is gesuggereerd dat een hybride stelsel als uiterste consequentie kan
hebben dat het publieke domein zich, op marktvoorwaarden, zelf in de verzekeraarsmarkt
zou moeten begeven. Betekent dit dat het hybride stelsel als vanzelf overgaat in een
private uitvoering? Dit valt nog niet met zekerheid te zeggen. Wij betwijfelen of de
huidige marktverdeling een stabiele eindsituatie is, al is het zeker niet uitgesloten dat er
binnen het hybride stelsel een evenwicht ontstaat en uiteindelijk institutionaliseert. Maar
evenmin is uit te sluiten dat er nieuwe problemen opduiken wanneer publiek en privaat
niet in een optimale wisselwerking tot elkaar staan (en elkaar soms juist voor de voeten
lopen).

Effecten hybride financiering WGA

91

Literatuur

Aarts, L, Ph de Jong (1999), Disability Insurance in a Multi-pillar Framework.
Washington, Worldbank.
Brandsen, T., W. van de Donk, P. Kenis (red.) (2006) : Meervoudig bestuur; publieke
dienstverlening door hybride organisaties. Uitgeverij Lemma, Den Haag
CPB, publicatie 117 (2005) Publiek of private uitvoering van arbeidsongeschiktheidsregelingen in de VS. Den Haag.
Esping-Andersen, G., Social Foundations of Post-Industrial Economies. Oxford, Oxford
University Press.
Exworthy, M., Powell, M. and Mohan, J. (1999) `The NHS: quasi-market, quasi-hierarchy
and quasi-network?` Public Money and Management, 19, 4, pp.15-22
Hoffmans, J., (1989), Veranderingen in de sociale zekerheid. Op weg naar een
geprivatiseerd stelsel? Zwolle, Tjeenk Wllink.
Hood, C., G. Peters, (2004) The Middle Aging of New Pubic Management: into the Age
of Paradox and Surprise. Journal of Public Administration Research and Theory 14(3):
267-282
Kooiman, J. (2003), Governing as Governance, London, Sage.
Le Grand, J. en W. Bartlett (1993), ‘Quasi Markets and Social Policy: the Way
Forward?’, in: J. LeGrand en W. Bartlett (red.), Quasi-Markets and Social Policy.
Londen: Macmillan Press Ltd, pp. 202-220.
Noordegraaf, M., (2004) Management in het publieke domein. Coutinho, Bussum.
Osborne, D., T Gaebler (1993), Reinventing Government. Addison-Wesley.
Pollit, C., G. Bouckaert (2004), Public Management Reform. OPxford, Oxfor University
Press.
Schwitters, R., De risico’s van de arbeid: het ontstaan van de Ongevallenwet 1901 in
sociologisch perspectief. Groningen, Wolters-Noordhoff.
SER (2004), Verdere uitwerking WAO-beleid. Advies. Den Haag.

Effecten hybride financiering WGA

93

Svensson, J., W. Trommel, T. Lantink (2008). Re-employment Services in the
Netherlands: An empirical Study of Bureaucratic, Market and Network Approaches. In:
Public Administration Review 68(3), 505-515.
Trommel, W., O. van Heffen, R. Van der Veen, (2001) ‘Marktwerking in sociaal beleid’.
In: Beleid & Maatschappij 28(3), p.130-138
Veld, In’t, R. (1995), Spelen met vuur: over hybride organisaties. Oratie. Vuga,
Amsterdam
WRR (2000), Het borgen van publiek belang. Den Haag.
Zwinkels, Wim, Peter Brouwer en Adriaan Braat (2006), Verzekerd van een effectieve
prikkel:Een verkennend onderzoek naar het effect van private uitvoering van de WGA.
Hoofddorp: TNO Kwaliteit van Leven.

94

Effecten hybride financiering WGA

Bijlage 1 Overzicht geïnterviewden

Volgend overzicht geeft aan welke sleutelfiguren van de verschillende organisaties voor
dit onderzoek geïnterviewd zijn.
Organisatie

Geïnterviewde

UWV

Dhr. R. van Deynen, mw. I. Polstra, dhr. J. Vlaanderen

UWV, regio contact grote werkgevers (overheid)

Dhr. F. Gevers

Belastingdienst

Dhr. J. Claassens, mw. A. van Eck

Verbond van Verzekeraars

Dhr. G. van Genderen

BoaBorea

Mw. P. van de Goorbergh

MKB-Nederland en VNO-NCW

Mw. M. Feenstra

FNV

Dhr. L. Hartveld, mw. K. Sengers

CNV

Mw. D. Vaartjes

MHP

Dhr. P. van Kruining

ABU

Dhr. P. Hustinx

Nationale Nederlanden

Dhr. H. van Dalen

Amersfoortse

Dhr. E. van de Bilt

Reaal

Dhr. M. Kaspers

Achmea

Dhr. W. Lammerse

VSP Risk

Dhr. J. van de Weerdt

Mercer

Dhr. L. Bil

Koninklijke Horeca Nederland

Dhr. P. Schoormans

FME

Dhr. H. Hoogendoorn

Koninklijk Verbond van Grafische Ondernemingen

Dhr. B. Hoogenboom

Hoofd bedrijfschap detailhandel

Mw. J. Rosenthal

Actiz

Dhr. P. van Aken

Effecten hybride financiering WGA

95

Bijlage 2 Gegevens voor analyse hoofdstuk 6

B 2.1 Achtergrond
UWV heeft ten behoeve van de analyse in dit onderzoek een steekproefbestand
aangemaakt. De steekproef van het UWV heeft twee doelen:
•
basis voor de analyse van de resultaten van de WGA tot dusver;
•
bruto steekproef die gebruikt is in de mailing ten behoeve de werkgeversenquête.
In deze bijlage bespreken we:
•
kenmerken van de UWV-bestand;
•
steekproeftrekking;
•
bepalen van de weegfactoren.

B 2.2 Kenmerken van het UWV-bestand
Basis van dit analysebestand is het premiebestand van het UWV. Dit bestand bevat de
volgende gegevens:
•
wel/geen ERD;
•
premieloon;
•
WGA-risicopercentage;
•
premiepercentage;
•
bedrijfsgrootte (klein respectievelijk groot op basis van loongrens die gelijk is aan
25 maal het gemiddeld loon van een werknemer);
•
sector.
In dit bestand zijn geen gegevens beschikbaar over de WGA-instroom, de duur van de
uitkering of inzet van re-integratie. Gegevens betreffende de instroom van werknemers
per bedrijf en een aantal kenmerken van de verzekerdenpopulatie van bedrijven, zoals het
aandeel vrouwen, het aandeel ouderen en de gemiddelde leeftijd van werknemers bij het
bedrijf zijn later door het UWV aan het premiebestand gekoppeld.
Uit een analyse van het UWV bleek dat de kwaliteit van de registratie van de uitkeringsduur en de inzet van re-integratie activiteiten gedurende de eerste twee jaar van het
ziekteverzuim van onvoldoende kwaliteit waren om gebruikt te worden in een verdere
analyse. Waar mogelijk zijn deze gegevens wel gebruikt bij de beschrijving van de stand
van zaken rond de WGA in hoofdstuk 2.

Effecten hybride financiering WGA

97

B 2.3 Steekproeftrekking
Onderstaande tabel laat de populatie-aantallen zien naar bedrijfsgrootte en de huidige
verzekeringsstatus.
Tabel B2.0.1

Populatie aantallen naar bedrijfsgrootte en type verzekering, 2009
Eigenrisicodrager WGA

Publiek verzekerd WGA

Totaal

2-10 wn

57.268

262.218

319.486

10-25 wn

11.626

22.515

34.141

25 - 50 wn

2.620

10.901

13.521

50 - 250 wn

1.629

10.374

12.003

> 250 wn

551

2.695

3.246

Totaal

73.694

308.703

382.397

Bron: UWV.

Omdat één van de belangrijke doelstellingen van dit onderzoek is de overwegingen van
werkgevers bij het veranderen van type verzekering en omdat dit een relatief kleine groep
betreft, zijn beide groepen overstappers en de groep werkgevers die al onder de WAO
eigenrisicodrager was, zijn deze groepen oververtegenwoordigd in de steekproef
Bij de steekproeftrekking is gestratificeerd naar volgende kenmerken:
•
bedrijfsgrootte;
•
huidige verzekeringsstatus voor de WGA;
•
verzekeringsstatus ten tijde van de PEMBA/WAO;
•
starters.
Tabel B2.0.2

Bruto steekproef naar stratificatiekenmerken
Gemiddelde
loonsom

WAO ERD
WGA ERD

WAO publiek

WGA

WGA ERD

Publiek

WGA

Starters
WGA ERD

Publiek

Totaal

WGA
Publiek

(0 - 10]

1.373

378

705

1.052

235

896

(10 - 25]

1.012

305

966

219

46

187

4.639
2.735

(25 - 50]

274

70

781

956

18

61

2.160

(50 - 250]

81

70

573

818

8

36

1.586

(250+]

69

72

344

1.805

1

3

2.294

Totaal

2.809

895

3.369

4.850

308

1.183

13.414

Voor de analyse op basis van landelijke gegevens heeft het UWV een steekproefbestand
aangemaakt bestaande uit ruim 13.400 bedrijven. Bovenstaande tabel laat de steekproef
zien naar bedrijfsgrootte, verkeringsstatus. Een specifieke uitsplitsing is gemaakt in
werkgevers die wij definiëren als starters, dat wil zeggen dat zij niet onder de WAO al in
het premiebestand van UWV aanwezig waren en blijvers.
Dit bestand heeft de basis gevormd voor de landelijke analyse en is gebruikt als bruto
steekproef voor de werkgeversenquête. Onderstaande tabel laat de netto respons zien. In
totaal hebben 2.778 werkgevers meegedaan aan de enquête. Een respons van bijna
30 procent.

98

Effecten hybride financiering WGA

Tabel B2.0.3

Netto steekproef naar bedrijfsgrootte en type verzekering
Gemiddelde
loonsom

WAO ERD
WGA ERD

WAO publiek

WGA

WGA ERD

Publiek

WGA

Starters
WGA ERD

Publiek

Totaal

WGA
Publiek

(0 - 10]

258

64

157

152

50

90

771

(10 - 25]

249

62

284

51

11

24

681

(25 - 50]

69

16

210

218

3

9

525

(50 – 250]

24

5

148

196

0

2

375

(250+]

17

7

59

342

0

1

426

Totaal

617

154

858

959

64

126

2.778

B 2.4 Bepalen van de weegfactoren
Op basis van de populatie aantallen uit tabel 1 uit de bijlage en de bruto respons en de
netto respons van de werkgeversenquête zijn weeg- en ophoogfactoren bepaald. Hierbij
zijn dezelfde criteria gehanteerd als bij de stratificatie van de steekproef:
•
bedrijfsgrootte;
•
huidige verzekeringsstatus voor de WGA;
•
verzekeringsstatus ten tijde van de PEMBA/WAO;
•
starters.
Ten slotte is gekeken naar de representativiteit van het bestand naar sector. De
verhoudingen naar sector binnen een grootteklasse en type verzekering voor de WGA zijn
naderhand gecorrigeerd door middel van herweging. Hierbij hebben we gebruik gemaakt
van populatieaantallen naar sector, bedrijfsgrootte en verzekeringstype WGA van het
UWV.

Effecten hybride financiering WGA

99

Bijlage 3 Casebeschrijvingen werkgevers

1. Overheid, universiteit, meer dan 250 werknemers, ERD - koppel met nr. 2
De afweging
Sinds de mogelijkheid bestaat om ERD te worden heeft men dit een tijdje aangekeken. “Zo rond 2003,
2004 zagen we dat we vanwege onze lage instroom in de WAO financieel beter uit zouden zijn als we
zouden kiezen voor ERD.” Hij omschrijft het als primair een financiële overweging: de
verzuimbegeleiding was zodanig dat men daarin verder geen impuls nodig had. Nadelen zag men in het
begin niet: “behalve misschien dat het lastig is dat je allerlei dingen moet regelen en organiseren.”
Verder kan hij zich voorstellen dat de aanscherping van de wetgeving voor sommige sectoren nadelig
uitpakt. “Veel gevallen zijn onterecht 80-100% WGA en niet IVA, dat is als ERD’er vervelend.
Begeleiding bieden kan bij deze mensen niet: omdat ze zo ernstig ziek zijn valt er niet te re-integreren.”
Bij het maken van de afweging heeft men zich verder niet hoeven te verdiepen in informatie van
verzekeraars: als overheidswerkgever heeft men geen garantstelling nodig.
De beslissing
Bij de beslissing was inzicht in de kosten van belang. Men wist wat men kwijt was aan
arbeidsongeschikte medewerkers dus toen bleek dat ERD voordeliger zou uitpakken, heeft men daar
voor gekozen. Een belangrijke voorwaarde was echter ook de goed functionerende arbodienst, iets wat
zichtbaar is in het lage verzuim dat deze universiteit kent. De beslissing om ERD te worden werd dan
ook gemaakt door de werkgever en het college van bestuur in overleg met de arbodienst, zo vertelt hij.
Invulling van het preventie- en re-integratiebeleid
Sinds men gekozen heeft voor ERD is de wijze waarop men bezig is met preventie en re-integratie niet
veranderd. “De overheid denkt dat er financieel technische prikkels zijn om een betere
verzuimbegeleiding op te zetten. Maar wij veranderen niets aan ons beleid als dat niet hoeft. We hebben
in vergelijking met andere universiteiten een laag verzuim: ik denk dat de arbodienst goed werk doet.“
De invulling van de tien jaar re-integratieverantwoordelijkheid omschrijft hij als moeilijk. “Eerst was je
ERD voor vijf jaar, toen voor vier jaar en nu ineens voor tien jaar.” Ondanks dat men nu voor tien jaar
verantwoordelijk is, heeft ook dit niets veranderd in de aanpak. “Het enige wat we doen is monitoren.”
De instroom is laag: ongeveer vier a vijf gevallen per jaar. Een deel blijft in dienst, een deel blijkt IVA.
Die paar gevallen die WGA zijn, die houdt de arbodienst in het oog. “Als mensen niet meer bij ons in
dienst zijn door ontslag, dan hebben we daar geen zicht meer op. Ik heb geen idee hoe je bij die mensen
je re-integratieverantwoordelijkheid moet invullen. We betalen de uitkering en verder wachten we af.
We zouden daar wat actiever beleid in kunnen voeren. Nu is het zo dat de WGA’ers één of twee keer
per jaar in het overleg van P&O aan de orde komen, maar daar is nooit iets uitgekomen.”
Visie op de eigen beslissing
Men is tevreden met de gemaakte keuze, al is het financiële voordeel nu kleiner dan in het begin. Deze
universiteit was de eerste die koos voor ERD. Vervolgens stapten andere universiteiten ook over.
Omdat de premies sectoraal bepaald worden geldt dat naarmate meer werkgevers uit het publieke bestel

Effecten hybride financiering WGA

101

gaan, het minder aantrekkelijk is om ERD te zijn, zo zegt hij. Reden om te stoppen met ERD zou zijn
als het financieel voordeliger is om terug te gaan naar UWV. “We hebben enig zicht op hoeveel mensen
bij ons gemiddeld in de WIA komen, zolang dit niet wijzigt is een terugswitch niet nodig.” Elk jaar
maakt men deze balans op. Dat de termijn van re-integratieverantwoordelijkheid naar tien jaar is
gegaan, heeft verder geen invloed op het financiële plaatje (en is daarmee dus geen aanleiding om niet
langer ERD te willen zijn). “Over dezelfde termijn van tien jaar verdienen we het geld terug.” Hij legt
uit: “we betalen voor tien jaar een uitkering, maar voor diezelfde tien jaar hoeven we geen premie te
betalen.”
Visie op het huidige hybride stelsel
Hij is voorstander van het publieke bestel: “persoonlijk vind ik dat werkgevers solidair horen te zijn.
Het probleem is dat je door het bestaan van ERD gestraft wordt als je solidair bent. Wij hebben een lage
instroom en dus is het niet voordelig om in het publieke bestel te blijven. Het is logisch dat je niet wilt
betalen voor werkgevers die een hoge WGA instroom hebben (bijvoorbeeld doordat ze een slechte
verzuimbegeleiding hebben).” Wat betreft een toekomstig bestel merkt hij op: “Voor ons is het positief
zoals het nu is, we verdienen er op. Mijn werkgever zou bijvoorbeeld niet terug willen naar een volledig
publiek bestel want hij heeft nu een flink financieel voordeel.”
Advies aan andere werkgevers
“Reken uit wat voordeliger is. Ik kan me voorstellen dat er sectoren zijn waar het onmogelijk is om het
verzuim laag te krijgen. Bijvoorbeeld het voortgezet onderwijs, daar zal het moeilijk zijn om het
verzuim zo laag te krijgen dat ERD aantrekkelijk is.”

102

Effecten hybride financiering WGA

2. Overheid, gemeente, meer dan 250 werknemers, niet-ERD - koppel met nr. 1
De afweging
De informatie die deze werkgever kreeg over de ERD is vooral afkomstig van de overheid, al is men
ook benaderd door derden: “We zijn wel honderd keer benaderd door een bedrijf dat de berekening wel
voor ons wilde maken en/of aanbood de begeleiding te verzorgen. Maar, we doen het niet. “ De keuze
om geen ERD te worden voor de WGA is een bewuste keuze. Ze vertelt dat men ERD is voor de WW
en daarbij ervaart dat dit lastig is en voor veel kosten zorg. “Ben je bij wijze van spreke net klaar met
iemand en dan moet je om de kosten omlaag te brengen toch verder met deze persoon. Je blijft als
werkgever verantwoordelijk voor de begeleiding en dat is intensief.” Hetzelfde geldt als je zou kiezen
voor ERD bij de WGA, zo stelt ze. Dan heb je zelfs een re-integratieverantwoordelijkheid van tien jaar.
Misschien is het in totaal – na veel rekenen – goedkoper, maar dat weegt voor deze werkgever niet op
tegen de inspanningen die men daarvoor zou moeten doen.
De beslissing
Over de door de afdeling personeelszaken genomen beslissing om geen ERD te worden merkt ze op:
“het was – als je dat zo kunt noemen – een makkelijkheidsoverweging. Het is eigenlijk net als thuis: een
aantal klusjes moet je aan professionals overlaten.” Ze refereert aan de wir war van regels en het feit dat
het UWV meer ingangen, meer kennis heeft op WGA gebied dan zij zelf. “Nu kun je natuurlijk zeggen,
we worden ERD en we besteden het uit aan andere professionals, maar dat is geen optie: de hele
rompslomp eromheen, terwijl er maar weinig mensen intreden, waar maak je je dan druk om?” In een
toelichting zegt ze dat ze nu maar één geval van volledige arbeidsongeschiktheid hebben en verder niet.
De contacten daarover met UWV zijn goed, het duurt wel eens lang, maar verder gaat het naar wens.
Invulling van het preventie- en re-integratiebeleid
Men is al alert op preventie en daar heeft dit keuzemoment niets aan veranderd. Ook op het gebied van
re-integratie is het beleid ongewijzigd: ”we doen al alles om te zorgen voor zo weinig mogelijk
uitstroom.”
Visie op de eigen beslissing
Men is tevreden met de beslissing die men gemaakt heeft, maar het is niet zo dat deze keuze nu voor
altijd vastligt. “Een nieuw afdelingshoofd dat goede ervaringen heeft opgedaan met ERD” zou reden
zijn om ERD weer te heroverwegen, zo stelt ze.
Visie op het huidige hybride stelsel
Deze werkgever heeft het liever allemaal publiek geregeld. Nu met de WW belemmert het ERD-schap
wel eens om iemand aan te nemen, zo vertelt ze. Altijd speelt er dan door je achterhoofd of je niet door
deze persoon aan te nemen straks veel kosten kwijt bent in het kader van de WW. Denk bijvoorbeeld
aan ontslaan wegens disfunctioneren: dat kan bijna niet, je houdt zo iemand dan uiteindelijk in dienst
omdat ontslag (in verband met de verantwoordelijkheid die daaruit volgt) bijna onbetaalbaar is. Uit haar
woorden blijkt dat het ERD-schap bij de WW een negatief effect heeft op het personeelsbestand. Wat
dat betreft zou ze voor de WW ook graag terug willen naar het publieke bestel. Haar insteek is: liever
meer geld betalen aan premies dan dergelijke overwegingen te moeten maken bij de instroom en
uitstroom. Over een toekomstig bestel zegt ze: “Het is belangrijk dat mensen een keuze houden: of een
hoge premie betalen of het zelf doen.”

Effecten hybride financiering WGA

103

Advies aan andere werkgevers
“Weet goed wat je doet, ook qua formatie in je eigen toko. Stel je hebt veel werknemers in de WGA,
dan gaat daar veel begeleidingstijd in zitten. Daar moet je dan formatie voor hebben. Ook als je een reintegratiebedrijf inschakelt blijft het veel werk want dan moet je weer investeren in een goede relatie
met het re-integratiebedrijf.”

104

Effecten hybride financiering WGA

3. Detailhandel en ambachten, tuincentrum, 50 tot 250 werknemers, wel ERD - koppel met nr. 4
De afweging
Deze werkgever heeft bewust gekozen voor het ERD. Men liet zich informeren door het hoofdkantoor
en tussenpersonen van verzekeraars. “We hebben twee verzekeraars om een offerte gevraagd, de
accountant keek over onze schouder mee wie we kozen.” Stimulans om na te denken over ERD waren
de problemen die men ervoer met de aansluiting van de belastingdienst en het UWV aangaande de
premieoverdracht. In het nadenken over ERD sprak het idee van een verzekeraar die ook de arbodienst
beheert aan. Ook verwachtte men door ERD te worden een beter re-integratieresultaat. Als nadeel ziet
men de mogelijk veranderende rol van de belastingdienst. “Als je geen ERD bent, dan draag je premie
af aan de belastingdienst. Nu we ERD zijn krijgt de belastingdienst van ons minder geld binnen en dus
zullen ze (die kans is groot) onze administratie gaan controleren. Niet dat onze administratie niet op
orde is, maar het is wel een procedure extra “
De beslissing
In de enquête gaf deze werkgever aan dat slechte ervaringen met UWV meespeelden in de afweging
tussen een publieke en private verzekering. In een toelichting noemt hij het voorbeeld van een zwangere
medewerker. “Wat je dan aan papierwerk niet al moet aanleveren en niet één keer, maar verschillende
keren. Meerdere keren bleek de administratie van UWV ondanks alles wat wij aan gegevens gefaxt
hadden, niet op orde.” Op een gegeven moment was dat de druppel. “Als je dan de kans krijgt om het
anders te doen wat toevallig ook nog voordeliger uitpakt, dan doe je dat.” Wat de doorslag heeft
gegeven is verder dat men nu een totaalpakket heeft waarbij de arbodienst, het ziekteverzuim, WGA,
WIA-hiaat allemaal is ondergebracht bij één verzekeraar. “Nu zit alles in 1 database, je hoeft maar 1
keer iets te melden, je bent in één keer overal vanaf. De directie heeft dit in samenspraak met de
accountant besloten. “we hebben er bewust voor gekozen om per heel kalenderjaar te switchen, dat is
makkelijker voor ons zelf en voor de belastingdienst.” Over het moment waarop men overgegaan is tot
ERD merkt hij op: “we zijn bewust niet meteen ERD geworden, maar hebben een jaar gewacht. Als er
bij de eerste lichting ERD’ers iets fout gaat, dan zal er een reparatie volgen vanuit Den Haag en zijn wij
in de positie om daar op te reageren. Op deze manier voorkomen we dat we met onze keuze voor ERD
onverhoopt in de problemen komen.”
Rol van de verzekeraar(en andere partijen)?
“De verzekeraar zorgt voor de administratieve afhandeling. Hij komt zo’n drie keer per jaar langs voor
een evaluatie en vooruitblik. Daarnaast is hij natuurlijk een vraagbaak.” De verzekeraar is ook alert op
ziekmeldingen: “als er bij de verzekeraar een ziekmelding binnenkomt, dan gaan daar alle lampjes
branden. Als het lang duurt, dan nemen ze contact met mij op. Wat kunnen we doen om te zorgen dat de
persoon weer aan het werk kan? Deze werkgever heeft nog nooit op het punt gestaan om een sanctie te
geven aan een werknemer. Mocht zich wel een keer een dergelijke situatie voordoen, dan zal de rol van
de verzekeraar adviserend zijn. Aan overstappen naar een andere verzekeraar moet deze werkgever nu
nog niet denken: “de meerwaarde van de huidige verzekeraar is goede afspraken, duidelijkheid. We
zullen dan ook niet voor een paar tientjes naar een ander overstappen. Helemaal omdat we nu een
geïntegreerd pakket hebben. Tenzij er iets naars gebeurt, maar anders blijven we gewoon bij deze
verzekeraar.”
Invulling van het preventie en re-integratiebeleid
Het re-integratieresultaat is beter nu men ERD is: “we zitten er boven op. Via de arbodienst wordt er
sneller gereageerd dan voorheen door het UWV.” Aan het eigen verzuim- en re-integratiebeleid heeft
men verder niets veranderd. “Ons ziekteverzuim ligt onder de half procent. We hebben ook altijd veel

Effecten hybride financiering WGA

105

overleg en contact met onze werknemers en dat zorgt voor een grote betrokkenheid.” Wat betreft de
invulling van de (maximaal) tien jaar re-integratieverantwoordelijkheid, daar is men mee bezig. Men is
onder andere in afwachting van wat het hoofdkantoor gaat zeggen. Deze vestiging is qua ERD één van
de pilots van de keten. Bevalt het, dan zullen andere vestigingen ook ERD worden. Er wordt ook
nagedacht over een eigen CAO In die CAO zal dan ook deze re-integratieverantwoordelijkheid worden
opgenomen: “dat er een soort centrale pot komt waaruit dit gefinancierd wordt”. De reintegratieverantwoordelijkheid van tien jaar acht hij verder een kwestie van risicoanalyse: “we hebben
nu een heel laag ziekteverzuim en niemand in de WGA.”
Visie op de eigen beslissing
Hij is tevreden met de keuze voor ERD. “Het loopt zoals het moet lopen.” Aanleiding om te stoppen
met ERD zou zijn een slechte ervaring met een verzekeringsmaatschappij of veranderende wetgeving.
Als voorbeeld van veranderende wetgeving noemt hij de loonbelasting die (volgens de laatste berichten)
in 2011 op de schop gaat. Als door verandering van inhoudingen e.d. de premie voor mensen die ERD
zijn sterk gaat afwijken (dus de korting komt te vervallen) dan zou dat een reden kunnen zijn om het
ERD-schap op te geven, zo stelt hij
Visie op het huidige hybride stelsel
Gevraagd naar zijn visie op het publieke stelsel zegt hij: “diep in mijn hart vind ik dat het gewoon
centraal geregeld zou moeten zijn. Dat geldt met name voor bepaalde basisdingen als zorg, energie,
pensioen, arbeidsongeschiktheid. Daar betalen we belasting, daar zou niemand anders tussen moeten
komen. Voorwaarde is wel goed gegevensbeheer. Het publieke stelsel is dus alleen te verkiezen boven
privaat als de administratie accuraat gebeurt.” Door zijn slechte ervaringen (op dit vlak) met UWV heeft
hij ervoor gekozen om uit te wijken naar het private stelsel. Over de toekomst zegt hij: “Een regeling
voor het ERD zijn in de CAO is afhankelijk van wat Den Haag verder gaat besluiten. Het kan zijn dat
het één het ander gaat inhalen.”
Advies aan andere werkgevers
“Voor een leek is het bijna niet meer te volgen aan wie wat betaald wordt waarvoor. Het is
ondoorzichtig welk risico men loopt. De private verzekeraars springen hier handig op in. “ Aan
bedrijven die twijfelen over wel / geen ERD adviseert hij dan ook dat ze zich terdege moeten realiseren
welk risico ze lopen en dat ze goed moeten nagaan of ze dit kunnen opvangen. “Stel je twee duurste
krachten raken uitgeschakeld, lukt dat dan financieel? Dit is een afweging die deze werkgever
nadrukkelijk gemaakt heeft. Wij kunnen het ons financieel permitteren en hebben daardoor nu met één
loket (men heeft een totaalpakket) alles geregeld.

106

Effecten hybride financiering WGA

4. Detailhandel en ambachten, keukencentrum, 50 tot 250 werknemers, niet ERD - koppel met
nr. 3
De aanleiding
Dit bedrijf heeft de WGA nu nog via UWV lopen. Vooralsnog heeft men altijd vastgehouden aan ‘zoals
het altijd al ging’. Indien geen problemen, dan ook geen reden om te veranderen was de insteek. WGAgevallen heeft men niet eerder bij de hand gehad. Toevallig heeft men nu net een langdurig ziekte geval
– deze werknemer is een half jaar ziek en zit nog midden in de medische onderzoeken dus de afloop is
onbekend – maar ook daar heeft men verder geen ervaring mee. Door de komst van een aantal nieuwe
managementteamleden die kijken naar de uitgaven en openstaan voor verandering, is het bespreken van
het ERD-schap voor net na de zomer op de agenda komen te staan. Hij weet er nu dus nog niet alles
van, maar gaat zich er zeker in verdiepen. De hele discussie is aangezwengeld door de vaste assurantiën
tussenpersoon van het bedrijf. “Die bood aan na de zomer langs te komen om te helpen de voors- en
tegens- op een rij te zetten. Als voordeel ziet men in eerste instantie financieel voordeel: men denkt
privaat voordeliger uit te zijn. “We hebben nu een laag ziekteverzuim, geen conflicten met personeel,
medewerkers melden zich niet ziek omdat ze ontevreden met hun werk of de sfeer zijn.” Hierdoor
verwacht men niet dat het verzuim op korte termijn gaat stijgen en dat ziet men als gunstig. Echter, het
is nog niet duidelijk of dit daadwerkelijk zo is als je alles op een rij zet, zo benadrukt hij. “We gaan
goed afwegen wat het meest interessant is en gaan daarbij alle aspecten meenemen, zoals ook de reintegratievooruitzichten.” Het gegeven dat een verzekeraar kan bemiddelen bij re-integratie ziet hij als
positief: “dit biedt zeker mogelijkheden voor gewin.” Met het ZBO-schap is de werkgever (nog) niet
bekend. Na uitleg zegt hij dat dit waarschijnlijk nauwelijks aan de orde zal komen als men ERD zou
worden want men heeft in het bedrijf korte lijnen en goed overleg. De huidige zieke werknemer is ook
welwillend, daar heeft men goed contact mee. De ZBO-procedure zal dus nauwelijks een issue zijn in
de overweging, zo stelt hij. Voor zover hij weet is er vanuit de branche niets geregeld in verband met de
WGA. Desgevraagd geeft hij aan dat het waarschijnlijk is dat ze een eventuele WGA-verzekering bij
dezelfde verzekeraar zullen afsluiten als waar ze nu de verzuimverzekering hebben. “Eén partij om
alles te regelen, korte lijnen.” Als nadeel of mogelijke bedreiging om ERD te worden zegt hij dat het
hem nog niet duidelijk is wat de risico’s van een overstap op de lange termijn zouden kunnen zijn. “Wat
gebeurt er als er langdurig zieken zijn? Daar willen we graag meer over weten, want daar hebben we nu
nog geen ervaring mee.” Het belang van een vangnet, zowel voor de organisatie als voor de werknemers
staat voorop. Dit moet goed geregeld zijn. “De verzekeraar verzekert niet voor niets, die wordt er zelf
ook beter van.”
De beslissing
De directie, het hoofd personeelszaken en de assurantiën tussenpersoon worden betrokken bij de
beslissing of men wel of niet zal overstappen naar ERD. Uiteindelijk zal de OR ook betrokken worden,
zo zegt hij. De informatie waarop men de beslissing baseert zal onder andere afkomstig zijn van de
assurantiën tussen persoon: die heeft ondersteuning aangeboden en daarvan gaat men gebruik maken.
Verder is het nog niet duidelijk.
Invulling van het preventie en re-integratiebeleid
Hij verwacht niet dat ze re-integratie anders gaan inrichten als ze zouden kiezen voor ERD. “Reintegratie moet je op individueel niveau bekijken. Iedere zieke werknemer en situatie is anders.” Ze
worden op dit moment bij het ene langdurige ziektegeval ondersteund door de arbodienst en er is een
arbeidsdeskundige die het traject coördineert. Dit gaat voor zover het kan goed. Hij kan er echter weinig
over zeggen want voorlopig is de zieke werknemer nog niet te re-integreren: deze is nog te ziek.

Effecten hybride financiering WGA

107

Visie op het huidige hybride stelsel
Vanuit zijn vorige werkgever weet hij dat privaat sneller schakelt, sneller acties onderneemt. “Publiek is
toch meer bureaucratisch en het duurt daardoor langer voordat het op gang komt.” Bij zijn vorige
werkgever hadden ze UWV om een second opinion gevraagd, maar toen bleek dat de artsen daar een
grote afstand tot de ‘buitenwereld’ hadden. Zij namen het belang van de werkgever nauwelijks mee bij
hun overwegingen, zo vertelt hij. Over de toekomst van het huidige hybride stelsel zegt hij: “Een
combinatie is waarschijnlijk het beste, ongeveer zoals het nu is.” Hij vindt dat er op zich meer private
uitvoer mag komen, maar dat UWV wel toezicht moet houden om het algemene belang te dienen en te
verdedigen. Overigens vindt hij de termijn van tien jaar verantwoordelijkheid voor zieke werknemer te
lang, bijna niet te overzien. Vijf jaar zou beter zijn. Ook omdat “de werkgever soms ‘genaaid’ wordt
door werknemers die zich meteen nadat ze een contract krijgen ziek melden en niet meer terugkomen en
meewerken aan re-integratie.” De werkgever kan hier niet altijd invloed op uitoefenen, zo stelt hij.

108

Effecten hybride financiering WGA

5. Grafische industrie, type bedrijf onbekend, 50 tot 250 werknemers, wel ERD - koppel met nr. 6
De afweging
De aanleiding om na te denken over ERD was het initiatief vanuit de branche: “we doen mee aan het
brancheverhaal.” Om te komen tot een beslissing heeft men alle informatie van de brancheorganisatie
en diverse kranten en tijdschriften bestudeerd. Een voordeel van ERD was dat men hier al ervaring mee
had:
“We zijn altijd al ERD geweest: dat is CAO-technisch zo geregeld. Wij hadden altijd al
loondoorbetaling bij ziekte, waarvan het laatste jaar herverzekerd.” De vereniging van werkgevers heeft
vervolgens onderzocht of het aan te raden was om ook bij de WIA te kiezen voor ERD. Vooral
financieel is dat opnieuw berekend. Op basis daarvan hebben zij toen voorgesteld dit te continueren.
Positief vond deze werkgever verder dat je door ERD te worden het meer in eigen hand hebt: “als je als
branche minder zieken hebt, dan verdien je daar aan. Dan hoef je qua premie niet mee te gaan met de
landelijke trend. Dat is positief.” Als nadeel van ERD noemt ze: “Alle maatregelen van de overheid
zorgen alleen maar voor verschraling.”
De beslissing
Deze werkgever heeft – zonder inspraak van de ondernemingsraad, de arbodienst of iets dergelijks – het
advies van de branche gevolgd en is ERD geworden voor de WGA.
Rol van de verzekeraar(en andere partijen)
De samenwerking verloopt goed. De communicatie tussen de verzekeraar en de werkgever gaat sneller
dan via UWV. “Een stukje salaris terugvragen duurt bij UWV wel anderhalf jaar.” De rol van de
verzekeraar is administratief (het verzorgen van uitkeringen) en communicatief (het uitleggen van de
regelgeving). “De verzekeraar heeft een accountmanager die komt langs, legt dingen uit. (…) Zij weten
ingewikkelde materie goed uit te leggen.” Met UWV heeft ze op dat vlak heel andere ervaringen: die
zijn daarin veel minder toegankelijk. “Vroeger waren er nog districten met vaste aanspreekpunten, maar
nu kom je terecht bij zo’n 0900 nummer.” Het vaste aanspreekpunt en daarmee de korte lijnen bij de
verzekeraar vindt ze een groot voordeel. De verzekeraar heeft ook een aanbod om verzuimbeleid op te
zetten, maar men heeft gekozen daar geen gebruik van te maken, dat houdt men in eigen hand.
Invulling van het preventie en re-integratiebeleid
Het preventie en re-integratiebeleid is hetzelfde gebleven. “Voor ons veranderde er niet zoveel. We
zaten altijd al twee jaar, dus 104 weken, vast aan het doorbetalen van loon bij ziekte. Daar hebben wij
ook altijd ons verzuim en re-integratiebeleid op ingericht.” Voor de invulling van de (maximaal) tien
jaar re-integratieverantwoordelijkheid zijn heel wat faciliteiten beschikbaar. Men heeft een
arboconvenant en verzuimmeldpunten op brancheniveau. Daarnaast een goed verzuimbeleid, een
arboarts die wekelijks langskomt. “Al vanaf de eerste dag dat iemand zich ziek meldt (voor de eigen
functie) kijken we of deze persoon tijdelijk aan het werk kan met andere taken die op dat moment voor
hem/ haar wel uit te voeren zijn.” Het vinden van dergelijke alternatieve werkzaamheden levert vrijwel
nooit een probleem op, zo zegt ze, want we zijn een groot bedrijf. Verder doet men veel aan reintegratie: “we bieden andere functies, werktijden, werkzaamheden aan en kijken ook naar
mogelijkheden op het tweede spoor.” Ze heeft wel een kanttekening bij de lengte van de periode van reintegratieverantwoordelijkheid. “Ik snap en vind het goed dat er verantwoordelijkheid bij de werkgever
ligt, maar tien jaar is wel erg lang. In tien jaar tijd gebeurt er veel in een bedrijf. In drie of vier jaar tijd
kun je nog wat betekenen qua re-integratie, maar tien jaar is niet reëel. Ze heeft op dit moment
bijvoorbeeld een werknemer – die gelukkig nog niet onder de 10 jaars verantwoordelijkheid valt – met
een ernstige vorm van kanker. Hij was vanaf het begin 100% afgeschat in de WGA. Dat kreeg hij

Effecten hybride financiering WGA

109

telefonisch te horen en hij is daarna ook nooit meer opgeroepen door het UWV. Pas na vier jaar ziekte
was bij hem iets qua re-integratie mogelijk. Dat heeft men toen geprobeerd, ook tweede spoor, maar dat
bleek niet haalbaar. “Die man is gewoon veel te ziek, in mijn ogen is het een IVA geval.” Juist als het
gaat om dergelijke gevallen, vindt ze de re-integratieverantwoordelijkheid van tien jaar veel te lang.
Met de positie als ZBO heeft ze verder geen ervaringen. Ze weet ook niet wat de rol van de verzekeraar
daarin zou kunnen zijn: het is nog nooit voorgekomen dat iemand onvoldoende meewerkte aan zijn/
haar re-integratie, zo zegt ze.
Visie op de eigen beslissing
Ze is tevreden met haar keuze voor ERD, al vindt ze de periode van tien jaar dus wel erg lang. Een
aanleiding om niet langer ERD te willen zijn, zou zijn wanneer je als branche veel zieken hebt waardoor
de verzekeraar met een andere premie komt. “Dan zouden we gaan berekenen wat goedkoper is.”
Visie op het huidige hybride stelsel
Met het publieke stelsel heeft ze niet veel, zo zegt ze. “Je hebt daar geen vast aanspreekpunt, men is niet
klantgericht.” Haar standpunt is daarom: “hoe meer je zelf kunt regelen, des te beter. Met privaat heb je
het beter in de hand, je zit dan jaarlijks met je verzekeraar om tafel en hebt een product dat toegesneden
is op jouw branche. Landelijk is teveel een ver van mijn bedshow.” Met het oog op een mogelijk
toekomstig bestel merkt ze op: de situatie zoals deze nu is, is veel te moeilijk. “Het is niet meer uit te
leggen aan werknemers: je moet premie betalen, maar je rechten worden minder en dus moet je je
bijverzekeren.” Ze vervolgt: “Nu is er sprake van en en: de voorzieningen verschralen en je hebt de
keuze voor privaat.” Zij heeft het liefst dat alles privaat is, maar dan moeten verzekeraars wel stoppen
met hun hoge premies.
Advies aan andere werkgevers
“Word ERD’er, dan heb je veel meer in de gaten wat verzuim je kost. Het besef wat ziekte is verandert
dan ook: werknemers kunnen wel ziek zijn voor hun eigen functie, maar in veel kunnen zij best iets
anders doen.”

110

Effecten hybride financiering WGA

6. Grafische industrie, type bedrijf onbekend, 50 tot 250 werknemers, niet ERD - koppel met nr.5
De afweging
Ter oriëntatie op wel of niet ERD worden heeft deze werkgever vooral het voorstel bestudeerd van de
verzekeraar met wie de branche een collectieve afspraak heeft. Reden is dat deze meer affiniteit heeft
met de branche dan andere verzekeraars. Verder heeft men zijdelings op websites gekeken van andere
verzekeraars, maar die zaten allemaal om en nabij dezelfde premie. Over de afweging vertelt ze: “onze
instroom in de WAO (en WGA) is historisch gezien laag. Qua kosten bleek het daardoor niet interessant
om ERD te worden.” Ondanks dat de premies verlaagd waren (de branche heeft daar een sociaal fonds
voor) zou deze werkgever als ERD’er hogere premies moeten betalen dan nu bij UWV. Ook geeft ze
aan: “we vinden het belangrijk om als werkgever de regie in handen te houden. De keuze voor ERD zou
betekenen dat wij deze uit handen zouden moeten geven aan een verzekeraar. Die gaat dan tussen ons
en de medewerker in zitten, schakelt een re-integratiebedrijf in waardoor wij het contact met de
medewerker kwijt raken. Bij UWV hebben we een grotere bewegingsvrijheid wat betreft het inrichten
van de re-integratie. Verzekeraars weten weinig van de bedrijfscultuur, van de onderlinge relaties, ze
kijken alleen naar het kostenplaatje en naar niets anders. Zoiets heeft een averechts effect. Dat druist in
tegen onze bedrijfsfilosofie.” Als voorbeeld noemt ze een werknemer die een auto-ongeluk kreeg, die
daardoor arbeidsongeschikt werd en waarbij het regresrecht22 van toepassing was. Dat gaf veel gedoe en
daarbij bleek ook weer eens: “het gaat verzekeraars om de centen, niet om de persoon. Natuurlijk is het
goed om een objectief gezichtspunt te hebben, maar dat hebben we nu ook vanuit UWV. Die lijnen zijn
korter. Dat was dus geen reden om over te stappen naar ERD.”
De beslissing
Het feit dat ERD hogere kosten met zich meebracht én men daarbij de eigen regie – wat betreft de
inrichting van de re-integratie – zou moeten inleveren gaven de doorslag om geen ERD te worden.
Invulling van het preventie en re-integratiebeleid
“De eigen regie (als werkgever) is voor ons een belangrijk punt en daar zijn we gewoon in verder
gegaan.” Het keuzemoment heeft dan ook verder niets veranderd in de manier waarop we bezig zijn met
preventie en re-integratie, zo stelt ze.
Visie op de eigen beslissing
In lijn met bovenstaande is ze tevreden met de gemaakte keuze om geen ERD te worden.
Visie op het huidige hybride stelsel
Ten opzichte van het publieke stelsel is deze werkgever kritisch: men is er niet altijd blij mee. “Er is
weinig transparantie, de informatieverstrekking is weinig eenduidig: UWV is een logge,
bureaucratische instantie. Als je eenmaal een goed aanspreekpunt hebt, is er niets aan de hand. Maar
anders krijg je van verschillende personen een verschillend verhaal te horen. Gelukkig is er dan nog een
website, maar handig is het niet. Vaak is het ook niet duidelijk waar je moet zijn met je vraag.” Toch
wil ze al die moeite wel nemen: “bij een verzekeraar wordt je ook van het kastje naar de muur gestuurd:
verzekeraars hebben namelijk weer te maken met reorganisaties.” In dit verband zegt ze ook: “UWV
houdt meer afstand, die laten de inrichting van de re-integratie meer over aan de werkgever. Wat dat
betreft zou de adviesrol van UWV beter kunnen. Maar UWV blijft altijd te verkiezen boven de
commerciële, dwingende aanpak van verzekeraars.” Over een mogelijk toekomstig bestel zegt ze:
“zoals het nu is, is het prima.” Ze zou zich meer in deze thematiek moeten verdiepen om op deze vraag
22

Zie voor uitleg over regresrecht bv http://www.makemyday.eu/letselschade/advocaat/regres-en-regresrecht.doc/

Effecten hybride financiering WGA

111

een goed antwoord te kunnen geven. Wat betreft de collectieve afspraken in de branche die voor haar
niet aantrekkelijk bleken merkt ze op: “Dat meld ik ook bij de branche, daar ga ik het gesprek over aan.
Dat is het enige wat ik kan doen. Wie weet gebeurt er wat mee.” Ze benadrukt dat ze die communicatie
over en weer belangrijk vindt.
Advies aan andere werkgevers
“Dat hangt af van de historie (heeft men in het verleden veel of weinig gevallen van (deels)
arbeidsongeschikten gehad?) en de cultuur van het bedrijf. Ze kan zich voorstellen dat als een bedrijf
bekend is met veel gevallen van arbeidsongeschiktheid het wel aantrekkelijk is om ERD te zijn omdat
er dan wellicht bepaalde afspraken mogelijk zijn. Wie weet dat je dan wel de service krijgt waar je voor
betaald.”

112

Effecten hybride financiering WGA

7. Bouwbedrijven, specialist in leidingtechniek, 25 tot 50 werknemers, wel ERD - koppel met nr. 8
De afweging
Over de afweging om wel of niet ERD te worden vertelt deze werkgever: “één keer in de twee jaar
bekijken we alles opnieuw, alle verzekeringen die we hebben et cetera. Toen bleek dat het fiscaal
financieel voordeel op zou leveren als we ERD zouden worden. Dat zette ons aan het denken.” Men is
zich vervolgens gaan verdiepen in informatie vanuit de brancheorganisatie en op internet. Deze
informatie was toereikend: “wat je niet weet zoek je op, we kwamen er wel uit.” De werkgever zag “het
zelf doen” en het feit dat ERD zijn meer past in het totale bedrijfsbeleid als positieve punten van het
ERD zijn. “Zo maak je het risico beheersbaar.” Nadelen zag hij ook: “je moet meer regelen, er zijn
andere procedures en afspraken nodig.” Denk aan afspraken met de arbodienst en een reintegratiebedrijf, maar ook onderling met medewerkers, hoe je nu met bepaalde zaken omgaat.
De beslissing
Voor deze werkgever was “het totale plaatje, het financiële plaatje” doorslaggevend om te kiezen voor
ERD.
“Je zoekt als werkgever de beste mogelijkheid om de WGA af te dekken. Door zoveel mogelijk zelf tot
je te nemen qua risico beheers je het risico ook zelf.” Nu men ERD is grijpt men bijvoorbeeld vroeg in
bij potentiële arbeidsuitval.
Rol van de verzekeraar(en andere partijen)
Over de samenwerking met andere partijen vertelt hij: “voorheen hadden we niet te maken met een reintegratiebedrijf, maar alleen met de arbodienst en dat ging goed.” De constructie is nu zo dat het reintegratiebedrijf is ingeschakeld door de verzekeraar. Hij vindt deze rolverdeling goed: “de verzekeraar
is er alleen voor procedurele afspraken en de financiële afwikkeling, die kijkt niet naar ziektebeelden en
individuen.” De werkgever heeft dus over persoonlijke gevallen geen overleg met de verzekeraar, maar
met het re-integratiebedrijf. En niet de verzekeraar, maar het re-integratiebedrijf neemt contact op met
de werkgever als ze zien dat iemand lang staat ziek gemeld. “Dat gebeurt soms al na enkele weken.”
Verder merkt hij op: “de samenwerking tussen de verzekeraar en de arbodienst gaat prima, maar het reintegratiebedrijf zit er tussen en dat is lastig. Wij menen als organisatie dicht op de mensen te zitten, we
hebben dus ook zo onze eigen ideeën over de mensen. Het re-integratiebedrijf kijkt echter heel klinisch
naar werknemers, die kijken alleen naar de ziektebeelden. Dit leidt soms tot andere trajecten dan wij
voor ogen hebben.” Hij geeft hierbij het volgende voorbeeld: “iemand is langdurig ziek, die probeert
men te re-integreren. Maar de persoon in kwestie is binnen ons bedrijf twee keer gepasseerd voor
promotie. Dit komt niet naar voren in de gesprekken tussen medewerker en het re-integratiebedrijf,
terwijl wij weten dat deze frustratie op de achtergrond meespeelt.” Later in het gesprek merkt hij nog op
ook positieve voorbeelden te hebben over het re-integratiebedrijf. Men heeft dus niet alleen negatieve
ervaringen met het re-integratiebedrijf, zo benadrukt hij.
Invulling van het preventie en re-integratiebeleid
Over het eigen preventie- en re-integratiebeleid zegt hij: “die was daarvoor tot minder dichtbij
ingericht.” Men is nu meer dan voorheen bezig met preventie: denk aan vroegtijdig ingrijpen bij
potentiële arbeidsuitval – bijvoorbeeld door te zorgen voor preventieve aanpassingen in de
werkomgeving – sneller contact bij ziekmelding en het eerder inschakelen van de arbodienst. Met de
(maximaal) tien jaar re-integratieverantwoordelijkheid heeft hij nog geen ervaring: “daar zijn we nog
niet mee geconfronteerd.” Hij veronderstelt dat werknemers op een gegeven moment uit het zicht zullen
raken, bijvoorbeeld door beëindiging van hun contract. Hij weet nog niet hoe dat dan zal lopen en of de
verzekeraar een rol zal hebben in deze tien jaar re-integratieverantwoordelijkheid. “Dat kan ik nog niet

Effecten hybride financiering WGA

113

inschatten.” Maar omdat men wel invloed heeft op het voortraject, kiest men er in ieder geval voor om
dat zo goed mogelijk in te richten, zo blijkt uit zijn woorden. Met de positie als ZBO heeft hij wel
ervaring: hij heeft wel eens een sanctie opgelegd aan een werknemer. Hij zegt hierover: “een sanctie
heeft meestal een voorgeschiedenis in de arbeidsrelatie.” Het betreft werknemers die niet willen
meewerken aan hun re-integratie en met wie de arbeidsverhoudingen onder druk staan. “Als iemand
prettig is in zijn werk, dan verloopt de re-integratie minder moeizaam.” Een voorbeeld van ‘niet willen
meewerken’ is dat iemand weigert vervangende werkzaamheden te doen, hoewel de arbodienst dit
voorschrijft. Daar kun je als werkgever een dossier van aanleggen. “Je staat dan sterk want het
voorschrift van de arbodienst betreft een onafhankelijk oordeel.” In zo’n geval (dus met voldoende
bewijsvoering) gaat hij over tot het opleggen van een sanctie. Die procedure vindt hij verder niet lastig.
“Dat is hetzelfde als iemand die slecht functioneert bij volledige arbeidsgeschiktheid. Bij onze
werknemers is wel eens wat demotivatie, het komt zo’n twee a drie keer per jaar voor dat een contract
ontbonden wordt wegens disfunctioneren. Daar zijn we dus redelijk op ingericht.” De verzekeraar heeft
in dit alles verder geen rol in: “die wordt alleen op de hoogte gesteld dat we de betreffende persoon een
sanctie op hebben gelegd.”
Visie op de eigen beslissing
Hij is tevreden met zijn keuze om ERD te worden. Wisseling van verzekeraar is op dit moment niet aan
de orde. Er zijn twee momenten waarop hij daar over na zou gaan denken: als de verhouding met de
verzekeraar verstoord raakt of als het tijd is om het contract te verlengen.
Visie op het huidige hybride stelsel
Over privaat verzekeren zegt hij: “ik denk dat privaat verzekeren voor een kleine organisatie minder
interessant is, maar voor een grote organisatie met een hoger risico op arbeidsongeschiktheid wel. Als
grote organisatie heb je meer kennis in huis, heb je een beter verhaal bij bureaus en verzekeraars: je
hebt meer mogelijkheden om plaatsvervangend werk aan te bieden.” Het publieke stelsel vindt hij een
goed vangnetstelsel en in die zin is hij daar wel een voorstander van. Kijkend naar de toekomst vindt hij
dat voor beide systemen wat te zeggen valt: “publiek is eenvoudiger, homogener, iedereen is gelijk en
alle kennis is op één plaats. Bij privaat kun je niet verwachten dat één algemene adviseur weet
hoe jouw specifieke systeem in elkaar zit.” Elk bedrijf heeft dan een specifiek verhaal, een
eigen (voor dat bedrijf meest passende) manier waarop zaken rondom arbeidsongeschiktheid
zijn ingericht. Echter, “uiteindelijk is de massa bepalend voor het succes van het systeem.”
Het naast elkaar laten bestaan van een publiek en een privaat stelsel lijkt hem dan ook geen
goed idee: “twee systemen naast elkaar is niet goed, dan verdeelt de massa zich terwijl beide systemen
bestaan bij de gratie van de massa. “
Advies aan andere werkgevers
“Ga uit van je eigen situatie, kijk hoe je organisatie in elkaar zit, kijk wat je nodig hebt qua kennis en
capaciteiten om ERD te zijn, of dat haalbaar is of niet.”

114

Effecten hybride financiering WGA

8. Bouwbedrijven, type bedrijf onbekend, 25 tot 50 werknemers, niet ERD - koppel met nr. 7
De afweging
“Het was min of meer een bewuste keuze”, zo begint deze werkgever zijn verhaal. Op basis van
informatie vanuit UWV, een verzekeraar en de brancheorganisatie overwoog hij ERD te worden.
Aanleiding was dat ERD financieel voordeliger zou zijn. Nadeel vond hij dat het hem niet duidelijk
werd hoe alles in elkaar zat.
De beslissing
Uiteindelijk werd hij geen ERD: hij bleek niet aan de voorwaarden te voldoen om ERD te worden. Hoe
dit precies zit weet hij niet. Later in het gesprek zegt hij sporadisch werknemers in de WGA te hebben.
Invulling van het preventie en re-integratiebeleid
Het keuzemoment heeft niets veranderd in de wijze waarop hij bezig is met preventie en re-integratie.
Wel heeft hij enkele aanmerkingen op het functioneren van de arbodienst: hij vindt dat deze
onvoldoende presteert omdat ze niet direct de goede behandeling weten toe te passen. “De arbodienst
zou sneller en adequater goede behandelingen moeten toepassen. Soms is het pas na een half jaar
duidelijk welk type behandeling voor bijvoorbeeld rugklachten van een medewerker het beste is.”
Visie op het huidige hybride stelsel
Gevraagd naar zijn visie op het publieke stelsel stelt hij dat UWV zeer bureaucratisch is: ze zijn
moeilijk bereikbaar en de afstemming over allerlei zaken verloopt moeizaam. Een visie op privaat
verzekeren weet hij in eerste instantie niet onder woorden te brengen. Na concreet doorvragen over zijn
verzuimverzekering zegt hij: “ik heb een stop-los verzuimverzekering en ook dat is allemaal
bureaucratisch: je moet allerlei mutaties doorgeven tussentijds. Ze zouden genoeg moeten hebben aan
de verzamelloonstaat die ze één keer per jaar ontvangen.” Wat betreft een toekomstig bestel wenst hij
één bestel. Of het nu publiek of privaat wordt maakt hem niet uit: “als het maar consequent, goed en
eerlijk is.”
Advies aan andere werkgevers
“Als het financiële voordeel niet groot is, dan blijf je bij UWV.” Verder heeft hij geen tips: “ik ken de
verschillen niet goed, daar heb ik me nooit zo in verdiept.”

Effecten hybride financiering WGA

115

9. Uitzendbedrijven, type bedrijf onbekend, 50 tot 250 werknemers, wel ERD - koppel met nr.10
De afweging
Aanleiding om over ERD na te denken was voor deze organisatie de collectieve verzekering die de
brancheorganisatie wist af te sluiten en adviseerde aan haar leden. Hiermee bleek men goedkoper uit te
zijn dan wanneer men bij UWV bleef. Ter oriëntatie op de voor- en nadelen van ERD heeft men weinig
informatie opgezocht: “We zijn afgegaan op geluiden van verzekeraars en van de brancheorganisatie.”
Als voordelen van ERD zag men het feit dat de branche het goed geregeld heeft: “De
brancheorganisatie heeft het eerst grondig uitgezocht en vervolgens met de verzekeraar afspraken op
maat gemaakt.” Een ander argument was de lage premie: “door ERD te worden bij deze collectieve
verzekeraar betalen we een lage premie (0,28%) over de totale loonsom en dat scheelt geld.” Ook het
feit dat je als ERD’er te maken hebt met een stabiele premie zag men als positief element ten opzichte
van het UWV waar instroom in de WGA gelijk staat aan stijging van de premie. Van te voren vroeg
men zich wel af: “ hoe groot is het risico? Kunnen we dat dragen?” Toen bleek dat de verzekeraar het
risico overnam was deze overweging van de baan.
De beslissing
Hijzelf als werkgever heeft de beslissing genomen om ERD te worden. Daarbij heeft hij vooral
geluisterd naar de tussenpersonen van verzekeraars. “Ik heb premies opgevraagd bij andere
verzekeraars.” In vergelijking met andere verzekeraars bleek het collectieve aanbod het meest laag qua
premie. Dat de premies stabiel zijn bestempelt hij ook als “heel relevant”. Het financiële voordeel was
echter niet het enige doorslaggevende argument: “ik heb niet alleen naar de prijs gekeken, maar ook
naar het totaalpakket. Deze collectieve verzekeraar weet wat er speelt in de markt en waar wij als
branche behoefte aan hebben. Ze weten bijvoorbeeld dat wij als werkgever in vergelijking met andere
werkgevers een hoog aantal wisselingen van werknemers hebben en hebben daar in hun pakket
rekening gehouden.” Hoe daar precies rekening mee gehouden is wist hij niet te zeggen: “De details
zijn mij niet bekend, maar doorslaggevend was dat zij een pakket op maat hebben gemaakt. De branche
adviseerde haar leden ook om op dit aanbod in te gaan.” Hij vindt het verder positief dat de
brancheorganisatie jaarlijks overlegt met de verzekeraar. Zelf houdt hij ook de vinger aan de pols door
ieder jaar offertes op te vragen van alle verzekeraars. “We hebben nu een premie van 0,28%. Als blijkt
dat een andere verzekeraar een premie kan bieden van 0,24%, dan ga ik overleggen met de
brancheorganisatie. Dan wil ik weten hoe dat zit want op de totale loonsom is dat een aanzienlijk
bedrag.”
Rol van de verzekeraar (en andere partijen)
Hij heeft weinig contact met de verzekeraar en krijgt eigenlijk alleen brieven van UWV. Dit hangt
samen met de samenstelling van zijn personeelsbestand. Hij vertelt: “fase 1,2 werknemers zijn
werknemers voor wie het uitzendbeding van toepassing is. Hun eerste twee ziektejaren lopen via het
UWV. Dit betreft zo’n 99% van onze werknemers. Is zo’n werknemer langer dan twee jaar ziek, dan
krijgen we een melding. Zelf controleren we dit dan ook altijd en vaak blijkt dat de betreffende
werknemer al weer gewoon aan het werk is. Dat melden we dan weer bij UWV.” Het is volgens hem
nog niet voorgekomen dat zo’n werknemer langer dan twee jaar ziek is. “Voor de werknemers die bij
ons een arbeidsovereenkomst hebben - zogenaamde 3,4 contracten – is voor de eerste twee jaar een
verzuimverzekering afgesloten.” Dit loopt bij een andere verzekeraar dan de WGA-verzekeraar. Zaken
als dossieroverdracht van deze verzuimverzekeraar naar de collectieve verzekeraar van de WGA heeft
hij nog niet bij de hand gehad, maar hij voorziet wat dat betreft geen problemen.

116

Effecten hybride financiering WGA

Invulling van het preventie en re-integratiebeleid
De wijze waarop men in dit bedrijf invulling geeft aan preventie en re-integratie is hetzelfde als voordat
men ERD was. “We zijn daar altijd al vrij direct in: dat laten we niet versloffen. Ons verzuim is ook
altijd laag.” Hij vertelt dat ze niet alleen bij werknemers die bij hen een arbeidsovereenkomst hebben,
maar ook bij uitzendkrachten goed nagaan wat er aan de hand is al men zich ziek meldt. Bij bepaalde
uitzendkrachten wil het nogal eens gebeuren dat ze de avond daarvoor teveel gedronken hebben en zich
dan de volgende dag ziekmelden met hoofdpijn. “Dat tellen we dan niet als ziekmelding.” De invulling
van de (maximaal) tien jaar re-integratieverantwoordelijkheid heeft hij nog niet bij de hand gehad. “Dat
staat zo ver van je bed. Als het van pas komt, ga ik me daar wel in verdiepen.” Dit wil niet zeggen dat
hij het onbelangrijk vindt maar op het moment dat iemand langdurig ziek blijkt te zijn is er nog genoeg
tijd om daar over na te denken, zo redeneert hij. Met de positie als ZBO heeft hij geen ervaring en daar
heeft hij ook nog niet over nagedacht.
Visie op de eigen beslissing
Hij is tevreden met zijn gemaakte keuze: “de premies zijn goed en het loopt goed.” Veel kan hij er
echter niet over zeggen want hij heeft nog nooit een WGA-geval bij de hand gehad. Of andere
werkgevers in de branche hier al wel ervaring mee hebben weet hij niet: “daar heb ik weinig van
gelezen.” Aanleiding om te stoppen met ERD zou voor hem zijn: “wanneer ik het risico niet langer kan
dragen, dus als het langdurig verzuim dermate stijgt dat het risico te groot wordt.”
Visie op het huidige hybride stelsel
“UWV is een logge organisatie.” Hij veronderstelt dat een private verzekeraar beter in staat is om de
vinger op de zere plek te leggen. “Bij een ziekmelding bij een verzekeraar krijg je meteen een dag later
een brief of een mail met de vraag: wat kunnen wij doen? Zullen we de werknemer oproepen? Welke
acties zijn er nodig? Bij UWV gebeurt dat pas na een maand. Dat is geen verwijt. Ik begrijp dat UWV
dat niet kan doen omdat zij zo’n groot bestand aan mensen hebben, maar je merkt het wel in de
dienstverlening.” UWV is duidelijk geen bedrijf in de zin dat ze geen winstoogmerk hebben. Het
interesseert ze niet, zo stelt hij. “Bij een verzekeraar merk je dat er meer betrokkenheid is onder andere
omdat daar wel sprake is van een winstdeling. Soms gebeurt het dat we vergeten iemand beter te
melden. De verzekeraar belt dan meteen: deze persoon staat bij ons nog steeds geregistreerd als ziek,
klopt dat? UWV zal dat niet doen.” Hij heeft het liefst dat beide systemen naast elkaar blijven bestaan
zodat je zelf kan kiezen wat het beste lijkt: verzekeren of bij UWV blijven. “Dan houd je elkaar
scherp.”
Advies aan andere werkgevers
In zijn advies aan andere werkgevers zegt hij: “een goed brancheorganisatie is van belang. Dat je met
meerdere werkgevers in een collectief zo’n verzekering afsluit.” Als losse werkgever zou hij nooit voor
ERD gekozen hebben: “het is ingewikkelde materie en je moet zorgen dat je een weloverwogen keuze
maakt. Bij een brancheorganisatie hebben ze speciaal mensen die zich daarin verdiepen, als werkgever
heb je daar de tijd niet voor.”

Effecten hybride financiering WGA

117

10. Uitzendbedrijven, biedt payrolldiensten, meer dan 250 werknemers, niet ERD - koppel met
nr. 9

Afweging
De stimulans om over ERD na te denken was voor deze werkgever het kostenplaatje: kijken of het
voordeliger kan. Ter oriëntatie heeft men diverse seminars bezocht, verzekeringsagenten uitgenodigd,
websites uitgepluisd en op basis daarvan een schema gemaakt met de voor- en nadelen van ERD voor
de eigen organisatie. Alle informatie bij elkaar vond men toereikend en voldoende om een goede
afweging te maken. Als voordeel van ERD zag men (in eerste instantie) dat het goedkoper zou zijn.
Ook dacht men dat het aantrekkelijker zou zijn dan publiek blijven want vanwege de tijdscontracten en
de lage lonen hebben medewerkers een kleine kans om in de WGA terecht te komen. Nadelig vond men
dat ERD niet alleen het risico met brengt van tien jaar lang doorbetalen, maar ook de reintegratieverplichting voor deze zelfde periode. Dat laatste is lastig, want we zijn een payrollorganisatie,
dat is te vergelijken met detachering, zo zegt ze. “Als werknemers uitvallen, dan zouden wij hen moeten
re-integreren. Tegen de tijd dat de werknemer weer aan de slag kan heeft de opdrachtgever geen band
meer met de medewerker en is de kans dus klein dat we de medewerker bij deze opdrachtgever kunnen
re-integreren.” Ook noemt ze als nadeel: “het opzetten van een bezwaar en beroepsprocedure als we
ervoor zouden kiezen om ons niet te verzekeren voor het WGA-risico.” Reden om niet te kiezen voor
herverzekeren is dat de berekening van de premie ook gaat over de contracten voor bepaalde tijd.
Terwijl medewerkers met dergelijke contracten (in de regel) niet tot de WGA doelgroep horen, want ze
halen de twee jaar arbeidsongeschiktheid niet. Doordat ze wel worden meegeteld in de berekening van
de (private) premie pakte deze voor ons hoger uit dan als we bij UWV bleven, zo vertelt ze. Ook merkt
ze op: “bij stijging van het aantal uitkeringen kon de premie van verzekeraars wel stijgen met 24%
terwijl opzeggen dan niet mogelijk was.” Een andere overweging die meespeelde was de kans op een
conflict met de verzekeraar. “Kiezen voor herverzekeren betekent dat de verzekeringsmaatschappij het
risico op zich neemt tot doorbetalen. Stel de verzekeraar vindt dat een werknemer zijn werkzaamheden
wel bij een andere werkgever kan doen, ze interpreteren het oordeel over inzetbaarheid van UWV
anders dan wij. Dan heb je een conflict met je verzekeraar terwijl je een bepaalde tijd vast zit aan het
contract. Dat risico willen we niet lopen.”
De beslissing
Deze werkgever heeft uiteindelijk gekozen om geen ERD te worden. Dat was een bewuste keuze.
Doorslaggevende argumenten waren de re-integratieverantwoordelijkheid na twee jaar ziekte, het
kostenplaatje bij herverzekeren en het gebrek aan kennis om zelf een bezwaar en beroepsprocedure op
te zetten (bij niet herverzekeren).
Invulling van het preventie en re-integratiebeleid
Het keuzemoment wel of geen ERD worden heeft niets veranderd in de wijze waarop men bezig is met
of denkt over re-integratie en preventie. “Dat staat daar los van.”
Visie op de eigen beslissing
Over de gemaakte keuze zegt ze. “Ik heb het idee dat we op de juiste weg bezig zijn.” Wel benadrukt ze
dat de keuze geen vaststaand gegeven is. ”Waarschijnlijk dat we het over een half jaar of een jaar wel
weer in overweging nemen. Als de balans van voor- en nadelen dan anders doorslaat, dan kan de keuze
anders uitpakken.”

118

Effecten hybride financiering WGA

Visie op het huidige hybride stelsel
“Bij privaat ben je afhankelijk van meer commerciële instellingen en ben je dus zeer afhankelijk van de
door hen gestelde voorwaarden. Die moet je dan eerst helemaal uitspitten voordat je weet hoeveel risico
je loopt. Dat is minder doorzichtig dan het publieke stelsel.” Ze zou niet opteren voor het volledig
afschaffen van het publieke stelsel. Kleine ondernemers worden dan gedwongen tot herverzekeren.
“Dan wordt het hetzelfde als wat we nu publiek hebben, maar dan privaat. We hebben verschillende
verzekeraars aan tafel gehad en veel van wat zij bieden komt op hetzelfde neer.” Wat haar betreft is dus
een stelsel waarbij publiek en privaat naast elkaar bestaan het beste.
Advies aan andere werkgevers
“Het verschilt per branche. Ieder moet zelf daarin een goede afweging maken.” Als je echter weinig
kaas gegeten hebt van re-integratie en bezwaar- en beroepprocedures en verzekeren is niet
aantrekkelijk, dan is het beter om bij UWV te blijven. Ook vanwege het gemak op administratief vlak,
zo stelt ze. Bij het UWV loopt dat in hun geval nu prima.

Effecten hybride financiering WGA

119

11. Uitzendbedrijven, detacheringbedrijf, 25 tot 50 werknemers, wel ERD
Afweging
Deze werkgever is al in 1998 overgestapt naar ERD. Reden was dat hij zeven procent van zijn loonsom
aan premies betaalde. Door ERD was hij goedkoper uit dus toen was de beslissing snel genomen, zo
vertelt hij. Andere argumenten die hij noemt om te kiezen voor ERD zijn: “met een kleine zaak is ERD
haalbaar.” En ook: “Je bent meer alert op ziekteverzuim want het betreft je eigen portemonnee.”
Nadelen van ERD ziet en zag hij niet.
De beslissing
Hij weet niet meer welke informatiebronnen hij destijds geraadpleegd heeft over ERD maar in ieder
geval was het kostenplaatje voor hem voldoende informatie om de stap te maken. Wat betreft het
herverzekeren merkt hij op: “Ik geloof niet in verzekeren. Als je verzuim (of arbeidsongeschiktheid)
verzekert dan moet die verzekeringsmaatschappij daaraan verdienen. Dan betaal je dus ziekengeld plus
de verdiensten van de verzekeraar.” Daarom heeft hij er in 1998 voor gekozen om zelf garant te staan.
Dat is – volgens eigen zeggen – nu nog steeds het geval.
Invulling van het preventie en re-integratiebeleid
Sinds je voor de eerste twee jaar ziekte moet betalen is hij alert op ziekteverzuim. Zijn beleid is om bij
de ziekmelding te vragen wat er mankeert zodat hij dan duidelijk heeft of degene echt ziek is of dat het
frustratie betreft. Na twee dagen neemt hij weer contact op. Hij zorgt er dus voor dat hij contact blijft
houden met zijn medewerkers en dit draagt bij aan een kort verzuim, zo is zijn ervaring. Wat betreft de
re-integratieverantwoordelijkheid van (maximaal) tien jaar zegt hij: “Het ziekteverzuim bij de door mij
gedetacheerde werknemers is een paar dagen. Hun dienstverbanden zijn vaak maar een half jaar, dus
dan speelt het hele WGA-verhaal niet.” Bij het eigen vaste personeel (vijf werknemers) heeft zich nog
nooit langdurige ziekte voorgedaan. Vanzelfsprekend heeft hij dus ook geen ervaringen met de positie
als ZBO. Mocht het ooit toch een keer gebeuren dat hij te maken krijgt met de tien jaar reintegratieverantwoordelijkheid, dan vertrouwt hij op de arbodienst. Het feit dat hij aangesloten is bij
zo’n arbodienst is volgens hem voldoende.
Visie op de eigen beslissing
Hij is tevreden met zijn destijds gemaakte keuze. Hij zou alleen stoppen met ERD als het kostenplaatje
er anders uit komt te zien of de wetgeving verandert (in de zin dat ERD niet langer mogelijk is).
Visie op het huidige hybride stelsel
Het publieke stelsel vindt hij te duur en privaat daar gelooft hij niet in. Op de vraag over de inrichting
van een mogelijk toekomstig bestel weet hij geen antwoord te geven.
Advies aan andere werkgevers
“Maak een goede som: wat betaal ik nu bij UWV, wat verdient een verzekeraar als ik hem inschakel en
is het dat waard, is dat beter dan wat UWV mij nu biedt?”

120

Effecten hybride financiering WGA

12. Metaal en technische bedrijfstakken, machinefabriek, 10 tot 25 werknemers, wel ERD
Afweging
Deze persoon heeft zelf niet echt een afweging gemaakt ten aanzien van ERD: “ik heb het zo
overgenomen van mijn voorganger.” Ze vertelt dat dit bedrijf al ten tijde van de WAO ERD was.
De beslissing
“Het risico is vrij klein en het bedrijf heeft niet veel medewerkers.” Ze veronderstelt dat deze
overwegingen doorslaggevend zijn geweest in de keuze voor ERD.
Rol van de verzekeraar (en andere partijen)
De samenwerking met de verzekeraar verloopt prima: “we declareren per email.” Ze spreekt ook over
een tussenpersoon, “iemand die onze verzekeringen in beheer heeft “, waarmee men regelmatig contact
heeft. Behalve de financiële afhandeling heeft de verzekeraar echter geen rol. Dit bedrijf heeft de
verzuimverzekering via een andere verzekeraar lopen dan de WGA-verzekering. Dat levert verder geen
problemen op met bijvoorbeeld de dossieroverdracht: “anders had ik dat wel geweten.” De
samenwerking met UWV is vergelijkbaar met die met de verzekeraar. Ze zegt hierover: “het loopt goed,
ik krijg alleen acceptgiro’s, verder is er geen contact.”
Invulling van het preventie en re-integratiebeleid
Dit bedrijf heeft een medewerker die volledig in de WGA zit. Deze werknemer was door een autoongeluk met een whiplash thuis komen te zitten. “We hebben alles gedaan aan de re-integratie.” Ze
verwijst naar het opstellen van een plan van aanpak, begeleiding via de arbodienst en het feit dat de
medewerker geprobeerd heeft om weer aan het werk te gaan. “Ik ben toen tijdelijk op een andere plek
gaan werken zodat zij mijn werk – dus haar oude werkzaamheden – weer kon oppakken.” Uiteindelijk
was re-integratie niet haalbaar: de medewerker kreeg intensieve therapie vanuit het ziekenhuis en
medisch gezien bleek het niet mogelijk om terug te keren op het werk. Tot 2010 zit deze medewerker
volledig in de WGA, daarna volgt weer een keuring door UWV. Of de manier waarop men bezig is met
preventie en re-integratie anders is dan voordat men ERD was, is een vraag die ze lastig te
beantwoorden vindt. “Acht jaar geleden zijn we overgenomen door een ander. Dat was net in de tijd dat
de switch maakten naar ERD.” Uit eigen ervaring weet ze niet hoe daarvoor omgegaan werd met
preventie en re-integratie. In antwoord op de vraag of het eigenrisicodrager zijn er wel of niet voor zorgt
dat je meer inspanningen doet voor re-integratie van een werknemer zegt ze: “dat werkt niet zo.” Wat
betreft de invulling van de (maximaal) tien jaar re-integratieverantwoordelijkheid, daar heeft men geen
beleid voor. Het opleggen van een sanctie vanwege onvoldoende medewerking van een werknemer aan
zijn of haar re-integratie heeft men nog nooit bij de hand gehad.
Visie op de (eigen) beslissing
Een reden om niet langer ERD te willen zijn weet ze niet te geven. ERD is geen issue dat jaarlijks
terugkomt op de agenda. Ze zegt hierover: “het is toen zo geregeld, de laatste jaren hebben we daar niet
meer naar gekeken.” Ze vraagt zich wel af wat mogelijk de gevolgen zijn voor de premie van de WGAverzekering mocht er nog een werknemer in de WGA belanden. Ook merkt ze op: “ik weet niet of bij
een switch naar UWV of naar een andere verzekeraar de bestaande WGA-gevallen overgenomen
worden.”
Visie op het huidige hybride stelsel
UWV of verzekeraar, dat maakt haar eigenlijk niet uit. Het is hoe dan ook belangrijk dat het goed
geregeld is, zowel voor de ondernemer als voor de werknemer. Als toelichting zegt ze: “je kan er niets

Effecten hybride financiering WGA

121

aan doen dat je aangereden wordt maar je zit dan wel met een hypotheek et cetera. Als er geen WGA
zou zijn, dan weet ik niet hoe dat zou moeten.” Wat wel goed zou zijn is een grotere rol van de
brancheorganisatie. “Nu heb je alleen te maken met UWV en met een verzekeraar en niet met iemand
die de eigen bedrijfstak kent, die weet wat er speelt in de branche en advies kan geen specifiek voor ons
type bedrijf.” Ze acht dit wenselijk. Ook omdat alles rondom de WGA niet makkelijk is: “het is mij niet
altijd duidelijk hoe alles in elkaar zit. Het is ook niet iets waar je je dagelijks mee bezighoudt.”
Advies aan andere werkgevers
“Kijk goed naar je verzuimpercentage, de omvang van je bedrijf en wat de impact is als je kiest voor
ERD.” Met impact doelt ze op de financiële consequenties.

122

Effecten hybride financiering WGA

13. Havenbedrijven, containertransportbedrijf, 10 tot 25 werknemers, ERD
De afweging
Deze werkgever heeft destijds bewust gekozen om ERD te worden. De afweging die hij maakte was
met name gebaseerd op de scherpte van de premie. “In het achterhoofd had ik ook de gedachte:
misschien zitten verzekeraars er wat feller boven op en zorgen ze zo dat de premies betaalbaar blijven.
Dat was ook het verkooppraatje wat ze toen hielden.” Ook speelde mee dat hij UWV ervaart als een vrij
statische organisatie. Al zegt hij ook meteen: “verzekeraars zijn wat dat betreft waarschijnlijk identiek.”
De beslissing
Om te komen tot zijn keuze voor ERD heeft hij zich verdiept in informatie van verschillende
verzekeraars.
Die boden aan dat zij de verzuimbegeleiding ook konden verzorgen. Hij koos er echter bewust voor om
dat in eigen hand te houden. Dit wil niet zeggen dat hij geen verzuimverzekering heeft, wel is hij niet
langer aangesloten bij een arbodienst.
Rol van de verzekeraar (en andere partijen)
Zijn ervaring met de communicatie vanuit UWV is gering. Tot nu toe heeft hij één geval gehad van
langdurige ziekte. Dit was iemand met een tijdelijk contract. “Dan krijg je alleen na een jaar bericht van
UWV verder hoor je niets.”
Invulling van het preventie en re-integratiebeleid
Hij kiest er bewust voor om zelf een flinke vinger in de pap te hebben als het gaat om de begeleiding
van zieke werknemers. “Ik ben verzuimcoördinator, de moeilijke cases neem ik samen door met het
kantoor en de bedrijfsarts.” Hij vertelt dat hij eerst was aangesloten bij een arbodienst maar dat dit geen
positieve ervaring was:”je raakt de grip op mensen kwijt.” Zijn keuze om niet langer aangesloten te
willen zijn bij een arbodienst stond los van zijn keuze voor ERD. Hij vindt het gewoon belangrijk om in
contact te blijven met (zieke) werknemers en te zoeken naar mogelijkheden zodat ze weer aan het werk
kunnen, zo vertelt hij.
Het risico dat werknemers in de WGA terecht komen acht hij klein. Tot nu toe heeft hij ook geen
WGA-gevallen bij de hand gehad: “daar hebben we nog niet mee van doen gehad.” Over de (maximaal)
tien jaar re-integratieverantwoordelijkheid zegt hij: “als we op een gegeven moment een werknemer
hebben die in de WGA terecht komt dan zal de verzekeraar vast contact opnemen om te kijken hoe deze
periode van WGA zo kort mogelijk kan zijn.” De rol van de verzekeraar op en hoe de communicatie
daarover verder zal verlopen is hem nog onbekend: “dat zal per geval verschillen (…) dat zijn vragen
die misschien ooit gaan spelen, maar dat heb je verder nu niet in de hand.”
Visie op de eigen beslissing
Tot nu toe heeft hij zijn eigen keuze weinig geëvalueerd, zo zegt hij. “Maar, het is niet voor niets dat de
overheid het ziekteverzuim en de instroom in de WAO lager wilde en dat arbodiensten en particuliere
verzekeraars in beeld kwamen.” Hij zegt ook: “gelukkig heb ik nu nog geen cases gehad. Pas dan kan ik
echt een oordeel vellen over hoe dat verloopt en of ik tevreden ben met mijn keuze voor ERD.”
Visie op het huidige hybride stelsel
“Vroeger in de WAO kon alles. Ik denk nog steeds dat veel bedrijven UWV daarvoor verantwoordelijk
achten. UWV wordt geassocieerd met de mensen die destijds de begeleiding verzorgden bij de WAO.”
Deze sfeer van “pappen en nathouden” is voor hem een drempel om terug te gaan naar UWV en maakt
dus dat zijn voorkeur ligt bij privaat verzekeren. Later merkt hij ook nog op: “ik weet niet of

Effecten hybride financiering WGA

123

verzekeraars beter communiceren dan het UWV. Maar UWV heeft de reputatie dat ze weinig doen aan
terugkoppeling, ze staan te ver van het bedrijfsleven af. Soms krijg je het idee: jij als ondernemer komt
met een probleem en zij (UWV) wijzen met de vinger. “ Meer inlevingsvermogen vanuit UWV is
gewenst: men verschuilt zich achter systemen en dat werkt nadelig. Hij realiseert zich echter ook dat
verzekeraars “er als de kippen bij zijn om klanten te werven”, maar kritisch zullen zijn als de schadelast
omhoog gaat. Hij verwacht dat de premies in zo’n geval zullen gaan stijgen. “Wellicht werven
verzekeraars juist in sectoren met weinig risico zodat ze scherpe premies kunnen blijven bieden.” Al
met al vindt hij het huidige hybride stelsel positief: het biedt werkgevers de mogelijkheid om te kiezen
wat het beste bij hen past. “Dat is altijd goed.” Wat hem betreft mag het stelsel dan ook zo blijven
Advies aan andere werkgevers
“ERD kan niet zonder verzekeren, daar is het risico te groot voor. Probeer verzuim waar mogelijk laag
te houden. Houdt de begeleiding in eigen hand, stel daarvoor iemand van het personeel aan als
verzuimcoördinator, en kijk waar je qua premie het beste terecht kan.”

124

Effecten hybride financiering WGA

14. Zakelijke dienstverlening III, administratiekantoor, minder dan 10 werknemers,
terugswitcher
De afweging
De stimulans om over ERD na te denken was voor deze werkgever het kostenplaatje. Een specialist in
sociale verzekeringen adviseerde hem over te stappen in verband met de lagere premie. Dat klonk
aannemelijk en dus is hij overgestapt. Hij zegt dat de informatie die hij kreeg op het moment dat hij
overwoog ERD te worden toereikend was. Echter: “Je kunt nog zoveel informatie lezen, maar als je
daarvoor geen ervaring hebt gehad met de arbodienst, dan komen in de praktijk pas de hobbels naar
voren.” Pas later kwam hij er achter dat het eigenrisicodragerschap ook inhield dat je dan tien jaar
verantwoordelijk was voor de re-integratie. Dat was iets wat hij liever overliet aan het UWV en dus
besloot hij niet langer ERD te willen zijn.
De beslissing
Negatieve ervaringen met de arbodienst enerzijds en het gemak om de WGA via UWV geregeld te
hebben anderzijds gaven voor deze werkgever de doorslag om van ERD terug te switchen naar het
publieke bestel. Zo zegt hij: “ik heb geen vertrouwen meer in de arbodienst, met name niet meer in de
arboarts.” en ook: “Als je bij UWV bent geldt de termijn van tien jaar niet.”
Invulling van het preventie en re-integratiebeleid
Het keuzemoment – eerst om ERD te worden en vervolgens om niet langer ERD te willen zijn – heeft
geen invloed gehad op zijn denken over preventie en re-integratie, zo stelt hij. Toen hij de keuze maakte
voor ERD had hij geen ervaring met langdurig zieke werknemers. Vervolgens kreeg hij – en hoorde hij
van andere bedrijven waar hij beroepsmatig over de vloer kwam – negatieve ervaringen met
arbodiensten. Hij vertelt hoe hij tot twee keer toe heeft meegemaakt dat de re-integratie van
medewerkers gefrustreerd werd door de arbodienst. Daardoor heeft hij veel tijd en energie moeten
steken in gesprekken en correspondentie (gesprekken aan huis, op kantoor, soms wel avonden lang) én
werd het risico van tien jaar verantwoordelijk zijn hem te groot. Als voorbeeld noemt hij een
medewerker in de schoonmaakbranche met rugklachten bij wie vanwege claustrofobie geen mri-scan
mogelijk was. Die vroeg toestemming aan de arboarts om tijdens de vakantie met de auto naar het
buitenland te gaan. De arts vond dit goed en na terugkomst van haar vakantie bleken de rugklachten
verergerd. De werkgever had dit zien aankomen, want met rugklachten lang in de auto zitten is funest,
zo weet deze uit eigen ervaring. Door zelf veel tijd en energie in deze medewerker te steken is het
uiteindelijk gelukt deze te re-integreren. Nu neemt het UWV hem het contact met de arbodienst en alles
rond het plan van aanpak uit handen en daar is hij blij mee.
Visie op de eigen beslissing
Hij is tevreden met zijn gemaakte keuze en zegt in dat verband: “ERD komt niet meer ter sprake.”
Visie op het huidige hybride stelsel
Gevraagd naar zijn visie op privaat verzekeren zegt hij: “privaat verzekeren is voor ons helemaal van de
baan.” Verder heeft hij geen idee hoe een toekomstig bestel er het beste uit zou kunnen zien.
Advies aan andere werkgevers
“Blijf (of word weer) publiek.” Dat adviseert hij ook aan al zijn cliënten.

Effecten hybride financiering WGA

125

15. Voedingsindustrie, type bedrijf onbekend, 10 tot 25 werknemers, terugswitcher
De afweging
De financiën stimuleerden deze werkgever om na te denken over ERD. “Het was een bewuste afweging
in de kosten.” Hij baseerde zich hierbij op rekenvoorbeelden van diverse verzekeringsmaatschappijen
en op informatie van UWV. Deze informatie vond hij toereikend. Nadelen van ERD zag hij destijds
niet. Hij maakte de afweging om wel of niet ERD te worden ten tijde van de WAO, dus de reintegratieverantwoordelijkheid van tien jaar was toen dus nog niet aan de orde. In reactie op deze
termijn zegt hij: “dat is absurd lang. Maar dat zou niet meespelen in mijn overweging om wel of geen
ERD te worden, want zulke gevallen komen niet voor in mijn bedrijf.” Persoonlijk ziet hij de tien jaar
re-integratieverantwoordelijkheid dus niet als nadeel: als het had gekund was hij graag ERD’er
gebleven.
De beslissing
De keuze voor ERD ten tijde van de WAO heeft hij zelf gemaakt. Echter, “de regering haalde alles
overhoop. Door verandering in wetgeving konden we niet meer ERD zijn.” Verder kan hij geen
toelichting geven: het onderwerp is voor hem irrelevant want langdurig verzuim en instroom in de
WGA zijn in zijn bedrijf niet aan de orde. Met verandering in wetgeving doelt hij op de komst van de
WIA. “Het ERD moest daardoor worden opgezegd, precies weet ik het niet.”
Rol van de verzekeraar (en andere partijen)
Hij weet niet hoe de samenwerking tussen en met partijen was toen hij ERD was want dat kwam niet
voor. “Ik heb geen langdurig verzuim of WAO gevallen bij de hand gehad.”
Invulling van het preventie en re-integratiebeleid
De terugswitch heeft geen gevolgen gehad voor de inrichting van zijn verzuim en re-integratiebeleid.
Visie op de eigen beslissing
De keuze om niet langer ERD te zijn was niet vrijwillig. Toch is hij tevreden. Hij vertelt dat hij nu een
geval van langdurige ziekte heeft en dat dit prima verloopt.
Visie op het huidige hybride stelsel
Gevraagd naar zijn visie op privaat verzekeren zegt hij: “privaat verzekeren is in principe beter dan het
aan instanties als UWV over te laten. UWV is een hopeloze instantie.” Hij heeft dan wel geen
werknemers in de WGA, maar op ander vlak heeft hij wel ervaring met UWV en van daaruit weet hij:
“UWV is niet slagvaardig, dingen lopen tegen elkaar in en administratief is het niet goed op orde.” Wat
hem betreft mogen ze UWV opheffen en komt er een stelsel waarbij alleen privaat verzekeren mogelijk
is.
Advies aan andere werkgevers
“Kijk naar de kosten en de voorwaarden.”

126

Effecten hybride financiering WGA

Bijlage 4 Verantwoording secundaire analyses

B 4.1 Methode
Als er met betrekking tot preventie- en re-integratie-activiteiten verschillen bestaan tussen
wel- en niet eigenrisicodragers, zou dat zichtbaar moeten zijn in de ervaringen van
langdurig zieke werknemers en hun werkgevers.
Er bestaan verschillende recente databestanden van onderzoek rond re-integratieactiviteiten van werkgevers (vaak indirect: activiteiten zoals gepercipieerd door langdurig
zieke werknemers).
Het betreft:
•
Onderzoek Weg naar de WIA (WnW), een cohort-onderzoek onder ca. 4.000 negenmaands-zieke werknemers die op 10, 18 en 27 maanden na de ziekmelding worden
geïnterviewd over o.a. gezondheid, re-integratie-activiteiten en werkhervatting. Het
onderzoek wordt uitgevoerd door AStri samen met bureau Ape, op basis van een
subsidie van de Stichting Instituut GAK (SIG). De eerste en tweede meting hebben
inmiddels plaatsgehad.
•
Bij de eerste meting zijn ook werkgevers van de langdurig zieke werknemers
benaderd voor deelname aan een enquête. Hierop hebben 574 verschillende
werkgevers van zieke werknemers gerespondeerd.
•
Onderzoek Epidemiologie van de arbeidsongeschiktheid 2003 (Epi-2003), een
cohort-onderzoek onder 12-maands zieke werknemers, uitgevoerd door UWV. Dit
bestand is nuttig als voor-meting van de situatie uit 2003, dus vóór invoering van
VLZ en WIA.
Op deze databestanden zijn vergelijkende analyses uitgevoerd van langdurig zieke
werknemers van publiek respectievelijk privaat verzekerde werkgevers. Daartoe is eerst
het gegeven ‘eigen risicodracht werkgever’ in de databestanden aangebracht. Dit is
gebeurd met hulp van UWV. Omdat alle steekproeven voor deze onderzoeken door UWV
zijn getrokken, heeft UWV de sleutels waarmee de vragenlijstgegevens gekoppeld
kunnen worden verrijkt met het burgerservicenummer (bsn) en van daaruit met het
aansluitnummer van de werkgever – en daarmee ook met de eigen risicodracht. Naast het
gegeven eigen risicodracht heeft UWV ook de kenmerken bedrijfssector en
bedrijfsgrootteklasse geleverd.
Het kenmerk ‘eigen risicodracht werkgever’ is door UWV ontleend aan het bestand
‘Pemba2009’. Dit bestand bevat de werkgevers die voor de premieheffing van 2009 in
aanmerking komen. Het betreft in feite de ERD-status van 2008.

Effecten hybride financiering WGA

127

Bij de koppeling van de onderzoeksbestanden aan het UWV-bestand vond uitval plaats.
De belangrijkste oorzaak hiervan is dat een deel van de werkgevers niet meer onder hun
oude aansluitnummer in het meest recente Pembabestand aanwezig is. De oude
werkgevernummer zijn niet altijd meer actueel. Dit betekent dat er werkgevers zijn
uitgevallen vanwege faillissement, opsplitsing of fusie. In deze gevallen is de werkgever
niet meer aanwezig in het UWV-bestand, of wel aanwezig maar onder een andere
nummer. Ook kan er tussentijds een administratieve wijziging zijn opgetreden waardoor
het werkgevernummer is veranderd. Hierdoor is binnen alle onderzoeksbestanden bij een
deel van de gevallen niet na te gaan wat de ERD-status is.

B 4.2 Bestand onderzoek ‘De weg naar de WIA’ (WnW)
WnW T1
Enquête onder werknemers die gemiddeld minimaal 9 maanden ziek zijn (geweest).
Ziekmelding: rond 1 januari 2007.
Het meetmoment lag gemiddeld 10 maanden na de ziekmelding.
n basisbestand = 4.019
n ERD-analyses = 3.327 (dus van 17% geen ERD-status bekend)
Aandeel dat werkt bij ERD: 21% (o.b.v. Pemba2009, ontbrekende gevallen zoveel
mogelijk aangevuld o.b.v. Pemba2007).
WnW T2
Enquête onder werknemers die gemiddeld minimaal 9 maanden ziek zijn (geweest).
Ziekmelding: rond 1 januari 2007.
Het meetmoment lag gemiddeld 18 maanden na de ziekmelding.
n basisbestand = 2.409
n ERD-analyses = 1.987 (dus van 17% geen ERD-status bekend)
Aandeel dat werkt bij een ERD: 21% (o.b.v. Pemba2009, ontbrekende gevallen zoveel
mogelijk aangevuld o.b.v. Pemba2007).

B 4.3 Bestand onderzoek ‘epidemiologie van de
arbeidsongeschiktheid 2003’ (EPI 2003)
EPI 2003; enquête onder 12-maandszieke werknemers.
Ziekmelding: augustus 2002.
Het meetmoment lag ca. 18 maanden na de ziekmelding (februari 2004).
n basisbestand = 2.490
n ERD-analyses = 1.445 (dus van 42% is geen actuele ERD-status bekend)
Aandeel dat volgens Pemba2009 werkte bij een werkgever die nu ERD is (na weging):
26% (is in feite ERD-status van 2008).

128

Effecten hybride financiering WGA