Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-31

Raad voor de Werkgelegenheid, Sociaal Beleid,
Volksgezondheid en Consumentenzaken

Nr. 708

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 mei 2023
Hierbij bied ik u het verslag van de informele EU Gezondheidsraad van
5 mei jl. aan.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.J. Kuipers

kst-21501-31-708
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-31, nr. 708

1

Verslag informele EU Gezondheidsraad, 5 mei 2023
Op 5 mei jl. heeft een informele EU Gezondheidsraad plaatsgevonden in
Stockholm. Met deze brief informeer ik uw Kamer over het verloop van de
informele Raad. Gezien het informele karakter van de Raad heeft er geen
besluitvorming plaatsgevonden.
Het Zweeds voorzitterschap stelde voor de informele EU Gezondheidsraad
in Stockholm het actuele thema van beschikbaarheid, betaalbaarheid en
toegankelijkheid van geneesmiddelen centraal. Een thema dat ook de kern
vormt van het recent gepubliceerde voorstel van de Europese Commissie
ten aanzien van de herziening van de EU geneesmiddelenwetgeving.
Crisisparaatheid en veilige toegang tot geneesmiddelen.
Het doel van het Zweeds Voorzitterschap was om tijdens een gedachtewisseling in te gaan op welke manier de EU lidstaten de laatste tijd
getroffen zijn door geneesmiddelentekorten en welke maatregelen zij
hebben genomen om deze tekorten te verminderen, bijvoorbeeld door
bevoorradingsparaatheid deel uit te laten maken van het nationale
paraatheidsplan.
De oprichting van de Europese Gezondheidsunie, inclusief de nieuwe
overkoepelende Verordening betreffende ernstige grensoverschrijdende
gezondheidsbedreigingen en HERA, heeft geresulteerd in een sterker
kader en structuren voor crisisparaatheid en -respons binnen de EU. Dit is
een belangrijke stap om het risico op het in gevaar brengen van de
patiëntveiligheid tot een minimum te beperken. Het Zweeds Voorzitterschap wilde tevens stilstaan bij de vraag op welke manier deze structuren
op EU-niveau, met de nadruk op bevoorradingsparaatheid, nationale
structuren het best kunnen aanvullen om voldoende toegang tot
medische tegenmaatregelen te waarborgen en verstoringen in de
gezondheidszorg te voorkomen. Het doel is om samen te werken om een
veilige toegang tot kritieke medische producten te waarborgen in de
EU-lidstaten.
Uit de interventies kwam helder naar voren dat de oorzaak van geneesmiddelentekorten multifactorieel is, daarom is geen eenvoudige oplossing
voorhanden. Vrijwel alle lidstaten hebben aangegeven te kampen met
tekorten. Het is daarom belangrijk samen te werken met andere Europese
landen; om acties met elkaar af te stemmen en zo dubbel werk te
voorkomen. Nederland verwelkomde het opstellen van een EU-lijst van
kritische geneesmiddelen, waarvoor vervolgens in EU-verband
gezamenlijk de kwetsbaarheden in de productie en distributie in kaart
moeten worden gebracht.
Alle lidstaten, inclusief Nederland, steunden de acties die HERA onderneemt op het gebied van crisisparaatheid. Nederland heeft daarbij
aandacht gevraagd voor de eventuele neveneffecten van de opbouw van
noodvoorraden door HERA, vanwege het risico op marktverstorende
effecten en verspilling.
Vrijwel alle lidstaten willen de productie van geneesmiddelen in Europa
versterken om zo de risicovolle strategische afhankelijkheden van derde
landen te verminderen. Dit sluit aan bij de Nederlandse positie aangaande
open strategische autonomie, waarbij de inzet is de positie van de EU en
Nederland in de wereld te verstevigen om nationale en Europese publieke
belangen te kunnen blijven borgen. Het verminderen van risicovolle
strategische afhankelijkheden maakt daarvan onderdeel uit, waarbij de EU

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-31, nr. 708

2

het belangrijkste handelingsplatform is. Betrouwbare waardeketens zijn
cruciaal voor zowel ons verdienvermogen als onze nationale veiligheid.
Een grote groep lidstaten, waaronder Nederland, heeft daags voor de
informele Raad in een non-paper aan de Europese Commissie aandacht
gevraagd voor het belang van leveringszekerheid. In het non-paper
worden drie mogelijke Europese oplossingsrichtingen voorgesteld, te
weten i.) een vrijwillig solidariteits-mechanisme, ii.) een Europese lijst van
kritieke geneesmiddelen, en iii) een verkenning van een «Critical
Medicines Act». Ik sluit genoemd paper bij dit verslag1.
Nederland heeft ook aandacht gevraagd voor een duurzame transitie naar
een efficiëntere en schonere productie van geneesmiddelen, op het
moment dat de productie in Europa wordt versterkt. Tegelijkertijd moeten
landen ook bereid zijn hier een prijs voor te betalen, niet alleen in
financiële termen, maar ook dat we fabrieken dicht bij huis moeten
accepteren.
Tenslotte riep Nederland op tot gepast gebruik van geneesmiddelen. Als
we beter inzetten op gepast gebruik, helpt dat ook om tekorten te
voorkomen. Nederland benoemde hierbij het voorbeeld van terughoudend voorschrijven van antibiotica, waarbij dit bovendien bijdraagt
aan het tegengaan van antimicrobiële resistentie.
Eurocommissaris Kyriakides gaf aan het belang van het versterken van
leveringszekerheid te ondersteunen. Zij zette uiteen dat de herzieningen
van de EU geneesmiddelenwetgeving zijn gericht op het versterken van
de Europese solidariteit, waarbij het belangrijk is naar het brede spectrum
van geneesmiddelen te kijken. Het versterken van Europese productiefaciliteiten alsook het aanleggen van gemeenschappelijke Europese
voorraden van kritieke medische tegenmaatregelen via rescEU benoemt
zij als mogelijke tastbare voorbeelden om dit te bewerkstelligen.
Balans tussen de toegang tot (innovatieve) geneesmiddelen en
betaalbaarheid
Daarnaast was de focus van het Zweeds Voorzitterschap welke inspanningen nodig zijn om de toegang tot innovatieve of geavanceerde gerichte
therapieën in het gezondheidszorgsysteem verder te bevorderen. Het doel
is dat de EU en haar lidstaten duurzame toegang tot innovatie ondersteunen en tegelijkertijd de toegang tot generieke geneesmiddelen,
biosimilars en andere gevestigde producten behouden. Mede door het
delen van best practices op nationaal niveau werd er gesproken over wat
er gezamenlijk op EU-niveau kan worden gedaan om de financiële
houdbaarheid van de gezondheidszorgstelsels van de lidstaten te
waarborgen.
Alle aanwezige Ministers bevestigden te worstelen met de stijgende
kosten voor innovatieve geneesmiddelen, waarvan de (kosten)effectiviteit
en behaalde gezondheidswinst niet altijd evident is.
Nederland, gesteund door een groot aantal andere lidstaten, heeft daarbij
opgeroepen om meer samen te werken om hier een toekomstbestendige
oplossing voor vinden. Nederland heeft hierbij benadrukt dat onze
Europese gezondheidszorgstelsels in de eerste plaats zijn gebaseerd op
solidariteit: ze zijn toegankelijk voor iedereen, ongeacht inkomen,
opleidingsniveau, werk, leeftijd en andere factoren. Dit is een systeem dat
beschermd moet worden.
1

Zie bijlage.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-31, nr. 708

3

De introductie van nieuwe diagnostische methoden en medicijnen heeft
de afgelopen decennia een duidelijke gezondheidswinst opgeleverd, maar
deze komen beschikbaar voor steeds hogere kosten per patiënt. Er zijn
nog duizenden zeldzame ziekten waarvoor nog geen specifieke behandeling beschikbaar is. Om die reden is het nodig dat we moeten nadenken
over nieuwe systemen, zoals een verandering in bedrijfsmodellen die zich
richten op vraag in plaats van op aanbod of modellen van blijvende
publiek-private verdeling van risico’s en voordelen, en modellen die een
normale marktwerking garanderen na het verstrijken van exclusiviteitsperioden. Dat vraagt om een heldere, gezamenlijke boodschap over welke
medicijnen de grootste gezondheidswinst opleveren voor de samenleving
als geheel. Het stelt ons in staat om publieke onderzoek financiering
strategischer in te zetten, onze marktprikkels in te zetten voor de meest
benodigde producten en om een heel duidelijk signaal geven over wat we
bereid zijn te betalen voor bepaalde soorten medicijnen. Dit is een
complexe uitdaging welke een nauwe samenwerking op Europees niveau
vereist.
Een groot deel van de EU lidstaten pleitten voor meer transparantie in de
kostenopbouw van onderzoek en innovatie en productie van geneesmiddelen of voor nieuwe betalingsmodellen waarbij de vergoeding deels
afhankelijk is van (in de toekomst te bewijzen) effectiviteit van geneesmiddelen. Ook wilden enkele lidstaten in variërende mate van vrijblijvendheid
kijken naar verdere samenwerking op beprijzing (van het uitwisselen tot
best practices, tot gezamenlijke health technology assessments en zelfs
gezamenlijke onderhandelingen en inkoop).
Commissaris Kyriakides benadrukte dat het waarborgen van gelijke
toegang tot geneesmiddelen, met name voor patiënten die lijden aan
zeldzame ziekten, centraal staat als doelstelling van de voorgestelde
herziening van de EU geneesmiddelenwetgeving.
Werklunch: Het herstel en de verdere ontwikkeling van het gezondheidszorgsysteem in Oekraïne
Het Zweedse voorzitterschap heeft tijdens de werklunch aandacht willen
vragen voor hoe de EU lidstaten kunnen bijdragen aan het herstel en de
wederopbouw van het gezondheidszorgsysteem in Oekraïne, met de
nadruk op capaciteitsopbouw en ondersteuning van het zorgpersoneel. De
Oekraïense Minister van Gezondheidszorg, Viktor Liashko, nam via
videoverbinding deel aan het gesprek.
De oorlog in Oekraïne heeft een enorme impact op sterfte en invaliditeit in
het land en op de beschikbaarheid en toegankelijkheid van gezondheidsdiensten en -infrastructuur.
In het Rapid Damage and Needs Assessment2 van de Wereldbank, de
Oekraïense regering, de Europese Commissie en de Verenigde Naties,
wordt de schade aan de infrastructuur van de gezondheidssector in
Oekraïne vanaf het begin van de oorlog, geschat op USD 2,5 miljard.
Het is daarom van cruciaal belang dat we op EU niveau samenwerken om
het herstel van de Oekraïense gezondheidszorg te ondersteunen. Dat werd
door alle aanwezige Ministers ondersteund.

2

Ukraine Rapid Damage and Needs Assessment: February 2022 – February 2023 (English).
Washington, D.C.: World Bank Group. http://documents.worldbank.org/curated/en/
099184503212328877/P1801740d1177f03c0ab180057556615497.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-31, nr. 708

4

Ik heb aangegeven dat Nederland op verschillende manieren heeft
bijgedragen aan het herstel van de Oekraïense gezondheidszorg en dit
ook blijft doen. Zo heeft Nederland Oekraïne in natura voorzien van
medische apparatuur en kijken we continu welke mogelijkheden bestaan
om Oekraïne te ondersteunen door middel van donaties in natura.
Het kabinet heeft vorige maand een ondersteuningspakket van
274 miljoen euro voor Oekraïne aangekondigd, waarvan een deel zal
worden geïnvesteerd in de fondsen die projecten uitvoeren op het gebied
van herstel en ondersteuning van vitale sectoren, inclusief het herstel van
de ziekenhuizen en de gezondheidszorg. Ook wordt 10 miljoen euro
gealloceerd aan projecten op het gebied van mentale gezondheid en
psychosociale steun (MHPSS).
Om het Oekraïense gezondheidssysteem te verlichten, heeft Nederland
patiënten geaccepteerd via het gecoördineerde mechanisme van de EU
voor medische evacuaties en blijft hier open voor staan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-31, nr. 708

5