Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

25 268

Zelfstandige bestuursorganen

Nr. 220

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 oktober 2023
Hierbij bied ik u het evaluatierapport over het functioneren van de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) in de periode 2018–2022 aan. De NZa
heeft de opdracht zorg te dragen voor toegankelijke, betaalbare en
kwalitatieve zorg en valt onder de verantwoordelijkheid van het Ministerie
van VWS. Deze evaluatie komt voort uit de verplichting in de Kaderwet
zelfstandige bestuursorganen (zbo) om elke vijf jaar aan beide Kamers der
Staten-Generaal een verslag over de doeltreffendheid en doelmatigheid
van de organisatie te zenden. Deze brief heb ik daarom eveneens
verstuurd aan de voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal.
Opzet onderzoek
Ik heb onderzoeksbureau SiRM gevraagd het evaluatieonderzoek uit te
voeren.
De evaluatie focust op de doeltreffendheid en doelmatigheid van de NZa,
en gaat ook in op de governance en sturing, samenwerking, recente
ontwikkelingen binnen de NZa en voortgang op de aanbevelingen uit de
vorige evaluatie (2014–2017). Door middel van kwalitatief deskresearch,
interviews en werksessies zijn de conclusies en aanbevelingen tot stand
gekomen. Er is met diverse medewerkers binnen de NZa, directies van
VWS, samenwerkingspartners, patiëntenorganisaties, beroeps- en
brancheorganisaties en zorgaanbieders en ziektenkostenverzekeraars
gesproken.
Conclusies uit het onderzoek
–

kst-25268-220
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Het algemene beeld is dat de NZa in de afgelopen jaren een flinke
verbeter- en professionaliseringsslag gemaakt heeft. Uit de evaluatie
volgt extern en intern een positief beeld over het functioneren van de
NZa. Vrijwel alle geïnterviewden zijn positief over hoe de NZa haar rol
gedurende de evaluatieperiode heeft ingevuld en hoe zij heeft
bijgedragen aan met name de toegankelijkheid van zorg. In zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 25 268, nr. 220

1

–

–

–

–

algemeenheid wordt ook positief geoordeeld over de rol van de NZa
gedurende de Covid-19 pandemie.
De NZa is zich in de evaluatieperiode strategischer gaan opstellen en
zich daarmee meer gaan richten op het realiseren van impact voor de
zorgsector. Dit uit zich onder andere in het aantal (ongevraagde)
beleidsrijke adviezen over de zorgmarkt.
Aandachtspunt is dat de NZa als toezichthouder meer preventief en
minder met haar wettelijke instrumentarium optreedt. De impact van
deze aanpak blijkt niet vast te stellen, mede door het ontbreken van
effectmetingen en beperkte kwantitatieve onderbouwing in de
(jaar-)verantwoording van de NZa.
De huidige governance van de NZa blijkt kwetsbaar. Sinds 2021 heeft
de NZa een twee- in plaats van driehoofdige Raad van Bestuur (RvB)
waarbij de meeste directies onder de voorzitter van de RvB vallen. Ook
lijken de Raad van Advies (RvA) en het Audit Adviescommittee (AAC)
weinig invloed te hebben in de onderzochte evaluatieperiode.
De relatie tussen de NZa en VWS is in de onderzoeksperiode sterk
verbeterd, maar blijkt voor de buitenwereld soms ondoorzichtig.
Geïnterviewden geven aan dat zij zich afvragen of de NZa met
sommige (ongevraagde) adviezen niet te veel naast VWS is gaan staan
en hebben de indruk dat de NZa voorrang geeft aan projecten met
politieke en maatschappelijke urgentie.

Aanbevelingen
Het evaluatierapport beveelt in essentie aan dat de NZa de komende jaren
verder kan bouwen op de behaalde verstevigingen, zeker gelet op de
grote druk op de zorg die de komende jaren steeds verder zal toenemen.
De belangrijkste aanbevelingen, inclusief mijn reactie, worden onderstaand toegelicht. Graag wil ik als eerste echter mijn waardering uiten
voor de NZa als organisatie en de enorm positieve ontwikkelingen die zij
heeft doorgemaakt. De NZa staat op een stevig fundament, heeft
competente medewerkers en heeft daarmee een niet weg te denken rol in
het Nederlandse zorgsysteem. Dat neemt niet weg dat verdere verbeteringen mogelijk zijn en daarom ben ik ook blij met de aanbevelingen uit
de evaluatie.
Rolduidelijkheid
De NZa heeft zichzelf in de afgelopen jaren een steeds zelfstandigere rol
toegeëigend, waarbij zij zelf de afweging maakt op welke thema’s zij
focust en hoeveel mensen zij hierop inzet. Dit heeft ertoe geleid dat
andere thema’s, waarop de NZa ook wettelijke taken en/of bevoegdheden
heeft, soms minder aandacht krijgen. Dit kan op lange termijn een risico
vormen, omdat zo steeds minder duidelijk is waar de NZa als organisatie
voor verantwoordelijk is. Daarnaast is het van belang om een goede
balans tussen verschillende thema’s te behouden in de taakuitoefening.
Het rapport adviseert om beter kenbaar te maken vanuit «welke NZa»
gesproken wordt, en op welke NZa veldpartijen kunnen rekenen.
Bij het scherp zijn op het creëren en bewaken van rolduidelijkheid hebben
zowel de NZa als ik als Minister van VWS een rol. Ik zal daarom, zoals in
het rapport is aanbevolen, in gesprek met de NZa duidelijk(er) aangeven
en afbakenen waar de rol van de NZa ophoudt en de rol van VWS als
stelselverantwoordelijke en beleidsvormer begint. Daarnaast ga ik met de
NZa in gesprek om – conform het advies van SiRM – het jaarlijkse
werkprogramma te bespreken met belangrijke samenwerkingspartners,
zoals het Zorginstituut en de Inspectie voor de Gezondheidszorg en Jeugd
(IGJ).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 25 268, nr. 220

2

Inzicht in effect van toezicht
«Hoe groot haar impact is, is niet vast te stellen doordat effectmetingen
ontbreken», concludeert het rapport. Dit vind ik een belangrijk punt. Het
onderzoeksbureau stelt voor om regelmatige effectmetingen te doen. Ik
onderschrijf dit en zal hierover in gesprek gaan met de NZa.
Tegenwicht in de governance
In het rapport wordt benadrukt dat het bij zowel een twee-, als
driehoofdige RvB van belang is om de portefeuilles in de RvB evenwichtiger te verdelen. Voor het organiseren van voldoende tegenwicht is het
eveneens van belang de positie van de interne adviesorganen (RvA en
AAC) te versterken. Ook dit punt ga ik met de NZa bespreken. Daarnaast
hecht ik eraan dat er in het bestuursreglement van de NZa vastgelegd
wordt wat de rollen en bevoegdenheden van het zogenoemde gemeenschappelijk managementteam (GMT) ten opzichte van de rol van de RvB
zijn en hoe dit GMT te werk gaat.
Managementsturingsinformatie
Het onderzoeksbureau adviseert de NZa dringend om de managementsturingsinformatie beter beschikbaar te maken en beter in control te
komen voor het sturen op projecten en het inzicht in interventies. Ook dit
neem ik mee in mijn (bestuurlijke) overleggen met de NZa.
Tot slot
De NZa heeft een belangrijke positie in het Nederlandse zorgstelstel. Dit
rapport bevestigt mijn positieve beeld over het functioneren van de NZa.
Ook ik zie een betrokken en deskundige organisatie die in samenwerking
zaken wil veranderen en verbeteren. Met vertrouwen ga ik de komende
tijd dan ook in gesprek met de nieuwe bestuursvoorzitter van de NZa om
met de in het evaluatierapport genoemde aanbevelingen aan de slag te
gaan en zo het functioneren van de NZa verder te verbeteren.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.J. Kuipers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 25 268, nr. 220

3