Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

31 839

Jeugdzorg

Nr. 139

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 31 oktober 2011
In de algemene commissie voor Jeugdzorg1 bestond er bij enkele fracties
behoefte een aantal vragen ter beantwoording voor te leggen aan de
staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van
6 juli 2011 inzake de uitvoering van de motie Dille (Kamerstuk 31 839,
nr. 111) over het zoeken naar herverdelingsmiddelen (Kamerstuk 31 839,
nr. 123).
De op 23 september 2011 toegezonden vragen zijn met de door de
staatssecretaris bij brief van 28 oktober 2011 toegezonden antwoorden
hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Arib
Adjunct-griffier van de commissie,
Sjerp

1
Samenstelling:
Leden: Ortega-Martijn, C.A. (CU), Staaij, C.G.
van der (SGP), Burg, B.I. van der (VVD), Steur,
G.A. van der (VVD), Straus, K.C.J. (VVD),
Venrooy-van Ark, T. (VVD), Arib, K. (PvdA),
Voorzitter, Heijnen, P.M.M. (PvdA), Dijsselbloem, J.R.V.A. (PvdA), Jadnanansing, T.M.
(PvdA), Dille, W.R. (PVV), Mos, R. de (PVV),
Gerbrands, K. (PVV), Toorenburg, M.M. van
(CDA), Ondervoorzitter, Uitslag, A.S. (CDA),
Bruins Slot, H.G.J. (CDA), Kooiman, C.J.E.
(SP), Leijten, R.M. (SP), Dibi, T. (GL), Voortman, L.G.J. (GL), Dijkstra, P.A. (D66), Berndsen, M.A. (D66) en Vacature, PvdD.
Plv. leden: Voordewind, J.S. (CU), Dijkgraaf, E.
(SGP), Bosman, A. (VVD), Dezentjé HammingBluemink, I. (VVD), Elias, T.M.Ch. (VVD), Lucas,
A.W. (VVD), Bouwmeester, L.T. (PvdA),
Wolbert, A.G. (PvdA), Hamer, M.I. (PvdA),
Eijsink, A.M.C. (PvdA), Agema, M. (PVV),
Bosma, M. (PVV), Beertema, H.J. (PVV),
Vacature, CDA, Vacature, CDA, Vacature, CDA,
Smits, M. (SP), Vacature, SP, Peters, M. (GL),
Klaver, J.F. (GL), Koşer Kaya, F. (D66), Ham, B.
van der (D66), Vacature, PvdD.

kst-31839-139
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 839, nr. 139

1

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de staatssecretaris over de uitvoering van de motie Dille
(31 839, nr. 111). Naar aanleiding hiervan hebben zij de volgende vragen
en opmerkingen. Kan de staatssecretaris meer duidelijkheid geven over
het aantal plaatsen dat Avenier naar Zuidwest gaat overbrengen? Hoeveel
plaatsen heeft Teylingereind beschikbaar? Is de verwachting dat de
capaciteit bij De Lindenhorst en huize Alexandra voldoende is nu de
locatie Overberg wegvalt? Zeker met het oog op de te verwachten groei
van deze doelgroep.
In de brief wordt gesproken over het feit dat ook overige instellingen voor
jeugdzorgplus meisjes uit deze doelgroep opvangen. Kan worden
toegelicht hoe u kunt garanderen dat ook in deze instellingen de specifieke kennis aanwezig is voor de behandeling van deze bijzondere groep?
Kan worden aangegeven wat de status is van uw gesprekken met de
instellingen en deskundigen met betrekking tot de vraag of deze
doelgroep de vierde specialisatie moet worden?
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie

1

Kamerstuk 31 839, nr. 112.

De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de brief van de staatssecretaris. Zij hebben de volgende opmerkingen en
vragen. Zoals al aangegeven in het algemeen overleg over de gesloten
jeugdzorg van 27 april 20111 zijn deze leden niet te spreken over het feit
dat de gesloten jeugdzorg met 40 miljoen euro wordt gekort. Zij vragen
waar en op welke ramingen de staatssecretaris zich baseert dat er steeds
minder plekken in de gesloten jeugdzorg nodig zijn. Hoeveel minder
plekken zijn er nodig? Kan dit worden aangegeven voor de komende tien
jaar? Kan ook worden aangegeven wat de reden hiervoor is? Kan tegelijk
worden toegelicht op welke bronnen dit is gebaseerd? Graag ontvangen
genoemde leden een reactie op het feit dat ook de Algemene Rekenkamer
vorig jaar nog aan gaf dat er geen actuele, betrouwbare, eenduidige en
relevante gegevens en cijfers te geven zijn over de gesloten jeugdzorg. De
leden van de SP-fractie vinden het zeer onwenselijk als de ramingen niet
kloppen. Zeker als daardoor kinderen niet de zorg krijgen die ze nodig
hebben en goed geschoold personeel in de jeugdzorg ontslagen wordt.
Kan de staatssecretaris uiteenzetten hoeveel kinderen er momenteel op de
wachtlijst staan voor een plek in de gesloten jeugdzorg? Kan worden
toegelicht hoeveel banen (fte) er in totaal verdwijnen in de gesloten
jeugdzorg en hoeveel contracten hierdoor niet worden verlengd? Is er al
een sociaal plan voor deze mensen? Hoe gaat de staatssecretaris ervoor
zorgen dat deze mensen geholpen worden aan een nieuwe baan? Hoe
gaat de staatssecretaris ervoor zorgen dat kwaliteit in de gesloten
jeugdzorg behouden wordt als zoveel expertise verloren gaat?
De leden van de SP-fractie constateren met grote verbazing en ontevredenheid dat de staatssecretaris niet de motie uitvoert doordat zij locatie
Overberg toch sluit. Dit terwijl op de intersite van het ministerie van VWS
zelf duidelijk staat dat Overberg één van de weinige gesloten jeugdzorgaanbieders in Nederland is waar uitsluitend meisjes met ernstige
gedragsproblemen, optimale bescherming en intensieve behandeling
krijgen. Deze leden vragen de staatssecretaris waar deze meisjes dan
geplaatst moeten worden. Hoe lang zijn de wachtlijsten voor meisjes bij
de gesloten jeugdzorginstellingen De Lindenhorst en huize Alexandra?
Kan de staatssecretaris garanderen dat deze meisjes altijd opgevangen
kunnen worden op deze specialistische meiden-groepen bij De Lindenhorst en huize Alexandra? Deelt de staatssecretaris het uitgangspunt dat
door de Kamer aangenomen moties dienen te worden uitgevoerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 839, nr. 139

2

Over de uitvoering van de motie-Dille geeft de staatssecretaris in haar
brief aan dat het ministerie de afspraak heeft gemaakt met Avenier dat de
behandeling van jongeren met ernstig seksueel grensoverschrijdend
gedrag gehandhaafd blijft. Kan de staatssecretaris uiteenzetten op welke
wijze dit gebeurd? Kan de staatssecretaris garanderen dat het Anker ook
in zijn geheel behouden blijft? Kan de staatssecretaris aangeven hoeveel
personeel (fte) er bij Avenier en op locatie het Anker ontslagen wordt en
hoeveel contracten er niet worden verlengd? Kan de staatssecretaris
voorts aangeven wat voor effect dit heeft voor de zorg op de groep? Hoe
gaat de staatssecretaris ervoor zorgen dat de ontslagen geen effect
hebben op de kwaliteit van de zorg? Hoeveel fulltime-equivalent (fte) is er
bijvoorbeeld momenteel beschikbaar voor locatie het Anker, en met
hoeveel wordt dit verminderd? Hoe gaat de staatssecretaris de veiligheid
waarborgen voor de kinderen op de groep en de groepsleiders als er
straks minder groepsleiders beschikbaar zijn? Graag een toelichting op
deze vragen.
Het kabinet heeft bepaald dat de duur van een behandeling in de gesloten
jeugdzorg gehalveerd moeten worden en daarmee niet langer dan 6
maanden mag duren. Deze leden zijn absoluut voor een zo kort mogelijke
plaatsing in de gesloten jeugdzorg, maar wel als dit in het belang is van
het kind. Waarom kiest het kabinet zonder enig wetenschappelijk
onderzoek, dat de behandeling van een jongere in de gesloten jeugdzorg
niet langer dan 6 maanden mag duren? Kan worden toegelicht hoe lang
momenteel de gemiddelde behandeling duurt voor een jongere in de
gesloten jeugdzorg? Is de staatssecretaris bereid om te onderzoeken wat
de meest wenselijke behandelduur is in de gesloten jeugdzorg en daarop
het beleid te baseren? Zo nee, waarom niet?
II. Reactie van de staatssecretaris
Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie vragen hoeveel plaatsen Teylingereind
beschikbaar heeft en hoeveel plaatsen Avenier naar Zuidwest over brengt.
De capaciteit van Avenier (180 plekken) wordt, met ingang van 1 januari
2012, geheel toebedeeld aan het zorggebied Zuidwest. In het kader van de
herverdeling van de capaciteit van Oost naar Zuidwest is besloten dat 108
van de in totaal 180 plaatsen van Avenier in de nieuwe accommodatie De
Vaart1 in Sassenheim komen. Het gevolg hiervan is dat de accommodaties
Sprengen vanaf 1 januari 2012 en Alexandra vanaf 1 januari 2013 niet
langer gebruikt gaan worden voor jeugdzorgplus. Vanaf de oplevering
gebruikt Avenier de locatie De Vaart gedurende een aantal jaren voor
jeugdzorgplus. Het resultaat hiervan is dat substantieel meer capaciteit
beschikbaar komt voor jeugdigen uit het zorggebied Zuidwest die ook
daadwerkelijk in dit zorggebied gelegen is.

1
Dit is de naam die Avenier heeft gegeven
aan de nieuwbouw die naast de bestaande
justitiële jeugdinrichting Teylingereind
gebouwd wordt en, zoals in de brief van
27 september 2011 (31 839, nr 128) vermeld,
gebruikt gaat worden voor jeugdzorgplus.

Ook vragen de leden van de PVV-fractie of de capaciteit van De Lindenhorst en Alexandra voldoende is om het wegvallen van de capaciteit van
Overberg op te vangen.
Het gebruik van de accommodatie Overberg was vanaf het begin bedoeld
als tijdelijk. De capaciteit was nodig om de civielrechtelijke jeugdigen die
nog in een justitiële jeugdinrichting verbleven op te nemen in de
jeugdzorgplus. In de loop van 2010 werd duidelijk dat er sprake was van
structurele onderbezetting die zich voortzette in de eerste maanden van
2011. De tijdelijk aangetrokken capaciteit bleek niet langer nodig. Om die
reden heb ik besloten het gebruik van Overberg, conform de eerder
gemaakte afspraak, vanaf 1 januari 2011 niet langer voort te zetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 839, nr. 139

3

De PVV-fractie vraagt een toelichting op mijn mededeling dat ook andere
instellingen dan Overberg meisjes die daar verblijven kunnen opvangen
en wil weten hoe de specifieke kennis over die doelgroep wordt gegarandeerd.
Ook nadat de plaatsen bij Overberg niet meer gebruikt worden blijven er
plaatsen beschikbaar voor meisjes die te maken hebben gehad met
ernstig seksueel grensoverschrijdend gedrag of die slachtoffer zijn van
een pooierboy. Andere instellingen hebben ook de benodigde kennis. Dit
gebeurt nu zowel in instellingen voor jeugdzorgplus die uitsluitend meisjes
behandelen (De Lindenhorst en huize Alexandra) als in andere instellingen
voor jeugdzorgplus die deze doelgroep in aparte meisjesgroepen behandelen. De kennis en deskundigheid voor de behandeling van meisjes met
ernstig seksueel grensoverschrijdend gedrag of die slachtoffer zijn van
een pooierboy blijft beschikbaar. Het feit dat de plaatsen van Alexandra
worden verplaatst naar De Vaart, zoals hierboven beschreven verandert
hier niets aan. In De Vaart krijgen deze meisjes dezelfde behandeling als
op dit moment in Alexandra. De deskundigheid die bij Alexandra
aanwezig was, wordt voortgezet bij De Vaart.
De laatste vraag van de PVV-fractie heeft betrekking op de gesprekken
rond de vierde specialisatie.
Het overleg met instellingen en deskundigen over de behandeling van
ernstig seksueel grensoverschrijdend gedrag heeft vooralsnog niet tot de
conclusie geleid dat dit een vierde specialisme in de jeugdzorgplus moet
worden. Daarbij is van belang dat zoals hierboven is aangegeven er ook
na het vervallen van de tijdelijke capaciteit plaatsen beschikbaar blijven
voor de behandeling van jeugdigen met ernstig seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie vragen op basis van welke ramingen er minder
plekken nodig zijn in de jeugdzorgplus dan op dit moment voorhanden zijn.
Zij verzoeken ook een raming voor de komende tien jaar en willen een
toelichting op welke bronnen de uitspraken gebaseerd zijn.
Het WODC had een ramingsmodel ontwikkeld voor civielrechtelijk
geplaatste jeugdigen in justitiële jeugdinrichtingen die in 2009 en 2010 als
uitgangspunt hebben gediend voor de opbouw van de capaciteit
jeugdzorgplus. De WODC-raming van 2010 laat een behoefte zien van 1 811
in 2010 en 1 881 in 2013.
Inmiddels is gebleken dat de werkelijke behoefte aan jeugdzorgplus in de
jaren 2010 en 2011 ver achter bleef bij deze raming. In 2010 was er sprake
van structurele onderbezetting van ongeveer 20%. De cijfers over 2011
laten hetzelfde beeld zien. Het is dus niet zo dat jongeren niet de zorg
krijgen die ze nodig hebben, er zijn juist teveel plekken beschikbaar. Er is
dan ook geen sprake van een bezuiniging van € 40 miljoen op de
jeugdzorgplus. In 2010 kostte de onderbezetting 40 miljoen; een bedrag dat
opging aan het financieren van lege plekken.
De leden van de SP-fractie vinden het zeer onwenselijk dat de ramingen
niet kloppen en vragen hoe dit kan.
Het WODC heeft aangegeven dat de ramingen die zij gemaakt hebben niet
uitgekomen zijn omdat zij niet in staat zijn om een «trendbreuk» te
voorspellen. Met ingang van eind 2010 / begin 2011 heeft zich een
trendbreuk voorgedaan. Gegeven deze situatie heb ik ervoor gekozen om,
met ingang van 2012, voor de raming van de benodigde capaciteit voor
2012 en 2013 uit te gaan van de bezette capaciteit in 2010 (= feitelijk
gebruik) plus een zekere marge voor fricties. De ontwikkelingen worden
nauwkeurig gemonitord. VWS zal jaarlijks een besluit nemen over de
benodigde capaciteit. Voor het bepalen van de bezette capaciteit heb ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 839, nr. 139

4

mij gebaseerd op de bezettingscijfers die de instellingen voor jeugdzorgplus iedere maand bij VWS aanleveren. Deze cijfers zijn een feitelijke
registratie van het aantal bezette plekken per instelling.
Ook vraagt de SP-fractie hoeveel kinderen er op dit moment op de
wachtlijst staan.
De situatie op 1 september 2011 was dat 46 jeugdigen nog niet geplaatst
waren binnen de jeugdzorgplus. Op een enkele uitzondering na is er voor
alle jeugdigen ruim binnen de termijn van 9 weken een plaats
beschikbaar.
De leden van de SP-fractie vragen hoeveel banen (fte’s er verdwijnen) en
hoeveel contracten niet verlengd worden en of er een sociaal plan is voor
die mensen die hun baan kwijt raken.
De plekken jeugdzorgplus die niet langer hiervoor gebruikt worden zijn
tijdelijke plekken, behalve de accommodaties Sprengen en Alexandra. Met
de instellingen die tijdelijke plekken hebben, is bij de start van deze
plekken een einddatum afgesproken. Instellingen hebben er dus vanaf het
begin rekening mee kunnen houden dat de werkgelegenheid op een
vooraf vastgestelde datum weer zou verdwijnen. Ik ga er vanuit dat de
instellingen dit ook gedaan hebben. Over het niet meer gebruiken van de
accommodaties Alexandra en De Sprengen heb ik u op 27 september
2011 (kamerstukken II, 2011–2012, 31 839, nr. 128) geïnformeerd. Ik heb
geen inzicht in het aantal medewerkers dat is aangesteld op de tijdelijke
plekken. Voor het personeel van De Sprengen en Alexandra heeft Avenier
met de bonden een sociaal plan afgesproken. Overigens zal een deel van
het personeel meeverhuizen en zijn werk voortzetten bij De Vaart.
Daarmee zal de expertise niet verloren gaan. De daar geplaatste jongeren
krijgen dezelfde zorg als nu bij Alexandra en De Sprengen het geval is.
De plekken bij Emaus zullen weer gebruikt worden voor LVB jongeren met
een AWBZ indicatie. Het ministerie van Veiligheid en Justitie heeft
aangegeven dat zij Overberg zullen sluiten. Voor het personeel is een
sociaal plan opgesteld.
De SP-fractie vraagt of de sluiting Overberg niet tot problemen leidt.
Overberg behandelt meisjes die ook in de andere instellingen kunnen
worden opgevangen. Zoals ik al in mijn eerdere brieven heb gemeld
vangen vrijwel alle instellingen voor jeugdzorgplus meisjes met complexe
problemen op. Dit is niet een specialisatie van Overberg, De Lindenhorst
of Alexandra. Het enige verschil is dat De Lindenhorst en Alexandra
uitsluitend meisjes opnemen, terwijl de andere instellingen ook jongens
opnemen. De meisjes verblijven dan overigens vrijwel altijd in groepen
met uitsluitend meisjes. Zowel De Lindenhorst als Alexandra had op
1 september 2010 geen enkel meisje op de wachtlijst staan.
De SP-fractie vraagt hoe de behandeling voor jongens met ernstig
seksueel grensoverschrijdend gedrag gehandhaafd blijft en de kwaliteit bij
de locatie ’t Anker gegarandeerd blijft.
Avenier zet de behandeling van jongens met zedenproblematiek voort bij
’t Anker, nu deze locatie open blijft. Deze locatie heeft 60 plaatsen voor
jeugdigen uit Zuidwest en 12 landelijke plaatsen voor zeer intensieve
kortdurende observatie en stabilisatie (ZIKOS). Er is hier dan ook geen
sprake van ontslag van medewerkers en ook de kwaliteit en veiligheid
blijven op hetzelfde niveau als op dit moment.
De leden van de SP-fractie vragen waarom het kabinet zonder enig
wetenschappelijk onderzoek ervoor kiest dat de behandeling van een
jongere in geslotenheid niet langer dan zes maanden mag duren.
Het uitgangspunt is dat jongeren geen dag langer verblijven in een
instelling jeugdzorgplus dan nodig is. Op dit moment bedraagt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 839, nr. 139

5

gemiddelde duur van een behandeling naar wij nu aannemen 11
maanden. Ik verwacht dat de invoering van de trajectbenadering in de
jeugdzorgplus ertoe zal leiden dat jongeren eerder dan nu een volgende
stap kunnen maken. Dat betekent dat de duur van de bevoegdheid om
dwang toe te passen verkort kan worden. Maar het wil niet zeggen dat de
volgende stap niet gepaard gaat met intensieve zorg.
De ambitie van VWS is dat de periode van geslotenheid tot gemiddeld zes
maanden teruggebracht wordt. Voor alle duidelijkheid: het is een ambitie.
De invoering van de trajectbenadering gebeurt in de vorm van pilots
waaraan de instellingen mee kunnen doen. Daarin moet duidelijk worden
of de ambitie van zes maanden haalbaar is en onder welke condities.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 839, nr. 139

6