Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 239

Stimulering duurzame energieproductie

Nr. 367

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 november 2022
In Nederland vormt de coöperatieve energiebeweging een belangrijk
onderdeel van de energietransitie. Burgers wekken samen, in lokaal
verband, hun eigen energie op. Bijvoorbeeld elektriciteit, door zonnepanelen die slim ingepast zijn op een dak in de buurt. Ik juich deze beweging
toe. Daarom ondersteun ik deze initiatieven, bijvoorbeeld met de
Subsidieregeling coöperatieve energieopwekking (SCE). Hierin kunnen
energiecoöperaties en verenigingen van eigenaars (VvE’s) subsidie
aanvragen voor projecten met zonnepanelen, windturbines of
waterkracht.
Op dit moment staat de SCE-ronde van dit jaar nog open tot en met
1 december 2022. In de Verzamelbrief SDE++ van 1 juli jl. (Kamerstuk
31 239, nr. 364) heb ik aangegeven dat ik de volgende openstelling van de
SCE vervroeg naar januari 2023. Middels deze brief stel ik u op de hoogte
van de vormgeving, de subsidietarieven en het openstellingsbudget voor
de SCE 2023. Ik verwijs u eveneens naar het advies van het Planbureau
voor de Leefomgeving (PBL) dat ten grondslag ligt aan de gekozen
subsidietarieven en categorieën. Verder licht ik enkele wijzigingen in de
SCE voor volgend jaar toe, die nodig zijn om de regeling beter passend te
maken bij de praktijk. Daarnaast kom ik een toezegging aan uw Kamer na
over terugkoppeling van het constructieve rondetafelgesprek dat ik
gevoerd heb met afgevaardigden van energiecoöperaties. Tevens geef ik
middels een analyse in bijlage 1 invulling aan de motie Kröger (Kamerstuk
31 239, nr. 352), die mij verzocht een quickscan te maken van de realisatiegraad van coöperatieve energieprojecten en te onderzoeken of energiecoöperaties en burgerinitiatieven in de huidige SDE++-systematiek nadelen
ondervinden. Ten slotte kom ik een toezegging aan het lid Kröger na om
uw Kamer een kort overzicht te geven van de regelingen waarvan
coöperatieve energie-initiatieven gebruik kunnen maken.

kst-31239-367
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 239, nr. 367

1

Openstellingsperiode SCE 2023
De openstelling van de SCE in 2023 vindt plaats van 9 januari tot en met
1 november 2023. Dit is opgenomen in het openstellingsbesluit dat op
korte termijn in de Staatscourant gepubliceerd wordt. Met deze
vervroegde, lange openstelling krijgen aanvragers voldoende tijd om hun
aanvraag in te dienen.
Openstellingsbudget SCE 2023
Ik stel het openstellingsbudget voor de SCE 2023 vast op 150 miljoen
euro. Dit is aanzienlijk hoger dan de oorspronkelijk voorziene 37 miljoen
euro. Ik doe dit zodat de coöperatieve energietransitie een impuls kan
krijgen. In de huidige ronde van 2022 heeft Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (RVO.nl) geconstateerd dat het aantal aanvragen fors achterblijft bij de verwachting en potentie in de markt. Dit is ook mijn beeld en
het beeld van de markt. Daarom heb ik, in goed overleg met de Minister
van Financiën, besloten het openstellingsbudget voor 2023 te verruimen.
Op deze manier is er voldoende budget beschikbaar voor projecten om tot
realisatie te komen. De systematiek van de SCE lijkt zeer sterk op die van
de SDE++. Door fluctuerende energieprijzen (grotendeels bepalend voor
het correctiebedrag), onderproductie of uitval van sommige projecten zijn
de uiteindelijke uitbetalingen door RVO vaak lager dan waar maximaal
vanuit is gegaan bij de beschikking tot subsidieverlening. Dit leidt ertoe
dat ik meer subsidieverplichtingen aan kan gaan dan waarvoor er
kasmiddelen beschikbaar zijn. Deze systematiek heeft zich in de SDE++
bewezen en zorgt ervoor dat ik de beschikbare middelen doelmatiger kan
inzetten. Door uw Kamer zijn in 2021 en 2022 amendementen aangenomen op de begroting van EZK van Sienot (D66) c.s. (Kamerstuk 35 570
XIII, nr. 12) en Boucke (D66) c.s. (Kamerstuk 35 925 XIII, nr. 16) voor hogere
openstellingsbudgetten. Met de beschreven ramingssystematiek voor de
SCE en het openstellingsbudget van € 150 miljoen vertrouw ik erop dat ik
met dit budget, dat aanzienlijk hoger is dan oorspronkelijk voorzien, aan
de voorziene vraag vanuit de doelgroep toereikend kan voldoen.
Subsidietarieven SCE 2023
De subsidietarieven voor de verschillende categorieën installaties, de
zogeheten basisbedragen, stel ik vast in het openstellingsbesluit. De
tarieven zijn gebaseerd op het eindadvies van het Planbureau voor
Leefomgeving (PBL) voor de SCE 20231. Dit onafhankelijke advies ligt ten
grondslag aan de gekozen subsidietarieven en categorieën installaties. De
subsidietarieven zijn in 2023, ten opzichte van 2021 en 2022, als volgt:
Tabel basisbedragen SCE 2021, 2022 en 2023 (bedragen in euro/kWh).
Basisbedrag
Fotovoltaïsche zonnepanelen, 60 kWp op
kva (netlevering) (geen lager aansluitpercentage)
Fotovoltaïsche zonnepanelen, 1501 kWp op
gva (netlevering) (aansluiting op 50%)
Fotovoltaïsche zonnepanelen, 1501 kWp op
gva (niet-netlevering) (aansluiting op 50%)
Windenergie, 15 kW op kva
Windenergie, 1 MW – windsnelheid >8,50
m/s op gva
Windenergie, 1 MW – windsnelheid 8,00 –
8,50 m/s op gva

1

2021

2022

2023

0,146

0,1239

0,140

0,121

0,0960

0,131

0,121
–

0,0960
0,1132

0,131
0,147

0,079

0,0677

0,091

0,089

0,0724

0,097

Het Eindadvies voor de SCE 2023 is te vinden op https://www.pbl.nl/publicaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 239, nr. 367

2

Basisbedrag
Windenergie, 1 MW – windsnelheid 7,50 –
8,00 m/s op gva
Windenergie, 1 MW – windsnelheid 7,00 –
7,50 m/s op gva
Windenergie, 1 MW – windsnelheid 6,75 –
7,00 m/s op gva
Windenergie, 1 MW – windsnelheid <6,75
m/s op gva
Waterkracht, 50 kW
1

2021

2022

2023

0,096

0,0825

0,112

0,101

0,0877

0,120

0,107

0,0938

0,129

0,112
0,126

0,1004
0,1344

0,138
0,171

in 2021 referentie 150 kWp, in 2022 250 kWp, in 2023 150 kWp.

Bron: Eindadvies SCE 2022 en 2023, Planbureau voor de Leefomgeving
kva-= kleinverbruikaansluiting
gva= grootverbruikaansluiting

Wijzigingen in de SCE 2023
Verder heb ik in de regeling voor volgend jaar enkele wijzigingen
aangebracht, die beter passen bij de situatie in de praktijk, die de urgente
problemen in de energietransitie aanpakken (zoals uitval van projecten en
congestie op het elektriciteitsnet) en die het coöperaties en VvE’s
gemakkelijker maken om succesvol deel te nemen aan de subsidieregeling. Deze wijzigingen zijn beschreven in de wijzigingsregeling, die op
korte termijn in de Staatscourant gepubliceerd wordt. Coöperaties die nog
dit jaar een aanvraag willen indienen tegen de subsidietarieven voor 2022
kunnen dit tot en met 1 december van dit jaar doen bij RVO. Ik zal uw
Kamer na afronding van de subsidieronde van 2022 en verwerking van de
aanvragen door RVO informeren over de uitkomst ervan.
Op basis van de ervaringen met de openstellingen van de SCE in 2021 en
2022 zijn enkele wijzigingen naar voren gekomen, die nodig zijn om de
SCE beter te laten aansluiten op de praktijk. Het gaat om aanpassingen
van enkele eisen, die het zowel energiecoöperaties als VvE’s gemakkelijker
maken om deel te nemen aan de regeling. Dit is nodig omdat het in de
SCE vaak vrijwilligers zijn namens de coöperatie of de VvE die de subsidie
aanvragen. Ook vraagt realisatie van een project goede afstemming met
de eigenaar van bijvoorbeeld het dak, de andere deelnemers in de VvE, of
de leden van de coöperatie. Tevens tref ik maatregelen om in te spelen op
de grootste uitdagingen voor de coöperatieve energietransitie. In het
geval van de SCE zijn dat met name non-realisatie van projecten vanwege
een ontoereikende dakconstructie of terugtrekking van de dakeigenaar, en
congestie op het elektriciteitsnet. Beide zorgen ervoor dat er uiteindelijk
minder projecten gerealiseerd worden en er minder hernieuwbare
elektriciteit wordt opgewekt. Ik ga hieronder puntsgewijs in op de
wijzigingen.
Verlenging termijn voor aanleveren ledenlijst en recht van opstal
Ik verleng de termijn voor het aanleveren van de ledenlijst voor zowel
coöperaties als VvE’s naar twaalf maanden. De termijn voor het aanleveren van het recht van opstal verleng ik eveneens naar twaalf maanden,
omdat het verkrijgen hiervan zoals gezegd voor coöperaties qua proces
door het ledenwerven heenloopt, wat niet bevorderlijk is voor het
realisatieproces. Op dit moment hebben coöperaties zes maanden na
subsidieverlening de tijd om bij RVO een complete lijst aan te leveren van
de deelnemende leden. VvE’s dienen bij het indienen van aanvraag de
ledenlijst te overleggen. In de praktijk blijkt de termijn van zes maanden
voor veel coöperaties te krap. Zij moeten vaak nog veel regelen, financiering rond krijgen, bijeenkomsten organiseren en overeenkomst over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 239, nr. 367

3

het te gebruiken dak vinden. De facto kunnen zij daarna pas beginnen met
leden werven. VvE’s bij nieuwbouw ervaren problemen omdat zij soms al
wel een aanvraag willen doen voor het op te leveren nieuwbouwpand,
maar de ledenlijst nog niet compleet is omdat het pand nog niet
opgeleverd is en de toekomstige bewoners er nog niet hun intrek hebben
genomen. Het staat aanvragers uiteraard altijd vrij, indien zij dat kunnen,
om de benodigde documenten eerder aan te leveren om hun project zo
sneller te kunnen realiseren.
Verlaging eis percentage VvE-leden in de postcoderoos
Op dit moment moet van een VvE tenminste 90% van de leden in de
zogeheten postcoderoos wonen. Deze eis verlaag ik van 90% naar 75%. De
postcoderoos is het gebied van een postcode van vier cijfers (de roos),
inclusief de aangrenzende postcodegebieden (de blaadjes van de roos).
Deze eis bestaat om de lokaliteit van het project te waarborgen. Immers,
de SCE is gericht op lokale, kleinschalige projecten van burgers uit
dezelfde buurt. In de praktijk blijkt dat een aantal VvE’s niet mee kan doen
in de regeling, omdat zij net niet kunnen voldoen aan deze eis van 90%.
Bijvoorbeeld omdat een deel van de huiseigenaren twee woningen heeft
en elders woont, maar de woning in de VvE verhuurt. Regelmatig woont
zo meer dan 10% van de leden van de VvE buiten het postcodegebied.
Hoewel ik lokaliteit een belangrijk aspect van deze regeling vind, betrek ik
deze VvE’s graag bij de energietransitie. Met de eis van 75% komt nog
steeds het overgrote deel van de leden van de deelnemende VvE uit de
buurt en wordt het aspect van de lokaliteit nog steeds gewaarborgd,
terwijl er wel ruimte is om meer projecten van de grond te krijgen.
Verlaging kleinverbruikerseis in VvE’s
Op dit moment dienen bij SCE-projecten van VvE’s alle leden een
kleinverbruikaansluiting op het elektriciteitsnet te hebben bij het indienen
van de aanvraag. Ik verlaag deze eis voor het aandeel kleinverbruikaansluitingen in een VvE naar 75%. Tot nu toe waren grootverbruikaansluitingen niet toegestaan in de VvE, omdat deze zich vaak bevinden bij
bedrijven en grotere (industriële) complexen, die niet de doelgroep van
deze regeling zijn. In de praktijk is echter gebleken dat sommige VvE’s,
met hoofdzakelijk bewoners met kleinverbruikaansluitingen, door deze eis
niet mee kunnen doen aan de regeling. Dit komt dan omdat bijvoorbeeld
op de benedenverdieping van het pand zich een of enkele ondernemers
met een grootverbruikaansluiting bevinden. Deze doen niet eens altijd
mee in het project, maar zijn wel lid van de VvE. Vanwege de eis van 100%
kleinverbruikaansluitingen kan zo’n VvE geen SCE-subsidie aanvragen.
Het percentage van 75% waarborgt nog altijd dat de aanvragende VvE
hoofdzakelijk bestaat uit bewoners, die de doelgroep van deze regeling
vormen, terwijl deelname aan de regeling nu niet onmogelijk gemaakt
wordt omdat er enkele ondernemers in hetzelfde pand zitten. Ook blijft de
regeling met deze wijziging onverminderd gericht op huishoudens.
Vermindering netbelasting zonprojecten op grootverbruikaansluiting
In de SCE voer ik de eis in om zonprojecten op een grootverbruikaansluiting op 50% van het piekvermogen van de panelen aan te sluiten op
het elektriciteitsnet. Dit doe ik omdat transportschaarste op het elektriciteitsnet op dit moment een van de grootste uitdagingen is voor
hernieuwbare energieprojecten op land. In de SDE++ eis ik daarom al dat
sinds dit jaar dat de grotere projecten (vanaf 1 MWp) alleen nog additioneel terugleververmogen bij de netbeheerder mogen boeken voor 50%
van het piekvermogen van de zonnepanelen. Concreet betekent dit dat
projecten een aansluiting krijgen op het elektriciteitsnet van maximaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 239, nr. 367

4

50% van het opgetelde piekvermogen van de zonnepanelen. Dit betekent
dat projecten een klein deel van de opbrengst van elektriciteit verliezen
(met name tussen de middag op zonnige dagen in de zomer), maar veel
constanter op andere momenten elektriciteit kunnen invoeden. Bijvoorbeeld omdat de zonnepanelen niet op het zuiden worden gelegd, maar op
het oosten en westen. Hoewel een klein beetje opbrengst verloren gaat op
deze manier, wordt hiermee fors ruimte gecreëerd op het elektriciteitsnet,
omdat de aansluitingen per gegeven project kleiner kunnen zijn (of het
aantal zonnepanelen van een projecten met een gegeven aansluiting,
groter). Het PBL heeft berekend dat de investeringskosten iets lager
naarmate de netaansluiting kleiner, wordt wegens besparing op de kosten
voor de elektrische infrastructuur. Tegelijkertijd daalt het aantal
vollasturen (een maatstaf voor de productie van de installatie). Het
opbrengstverlies wordt in de subsidiebedragen gecompenseerd. Het
basisbedrag gaat als gevolg van deze eis voor zonprojecten op grootverbruikaansluitingen licht omhoog ten opzichte van de standaard aansluitwaarde van 70% die nu gebruikelijk is in de SCE. Projecten op grootverbruikaansluiting zijn gemiddeld groter dan zonprojecten op
kleinverbruikaansluiting en leveren daarom de meeste winst op het net
op. Bovendien kunnen grotere zonprojecten vaak relatief gemakkelijker dit
soort wijzigingen doorvoeren. Tot slot bestaat op kleinverbruikaansluitingen al een beperkte prikkel voor projecten om uit eigen beweging het
project af te toppen en zo de netbelasting te verminderen, of meer
zonnepanelen te plaatsen bij een gegeven aansluiting. Daarom vind ik het
op dit moment niet opportuun om deze eis voor kleinverbruikaansluiting
in te voeren.
Verklaring geschiktheid dak of gevel
Ik voer voor de SCE vanaf 2023 in dat aanvragers bij aanvraag een
verklaring indienen, waarin zij aangeven dat er een eerste schouw heeft
plaatsgevonden van de geschiktheid van het dak of de gevel waarop de
zonnepanelen geplaatst moeten worden. Dit kunnen aanvragers doen met
gebruikmaking van een formulier op de website van RVO. In dat formulier
moet worden aangegeven dat er een eerste schouw van het dak of de
gevel geweest moet zijn. Dit hoeft nog geen volledige analyse inclusief
berekening te zijn van een erkend constructeur, maar dat mag uiteraard
wel. Het is in de verklaring met name van belang dat er een eerste
inschatting is gemaakt van de draagcapaciteit van het dak of de gevel.
Tevens heeft de aanvrager de mogelijkheid al in te vullen welke maatregelen eventueel genomen gaan worden om het dak of de gevel geschikt te
maken voor de beoogde installatie met zonnepanelen, als dat nog niet het
geval is. Door de verklaring in te vullen, komt de aanvrager niet later voor
de verrassing te staan dat het dak of de gevel toch niet geschikt is voor de
zonnepanelen. Dit is belangrijk, omdat een fors aantal coöperatieve
zonprojecten niet doorgaat vanwege problemen met het dak of de gevel
waarop de installatie voorzien was. Dit komt in de meeste gevallen omdat
de eigenaar van het dak of de gevel (bij nader inzien) geen toestemming
geeft voor gebruik van het dak of de gevel, of doordat het dak of de gevel
(bij nader inzien) ongeschikt blijkt voor de beoogde zonnepanelen. Beide
situaties zijn onwenselijk, maar de tweede situatie leidde in 2021 en 2022
bij een fors aantal projecten tot non-realisatie en vrijval, terwijl deze in
principe te voorkomen is. Daarom vereis ik vanaf 2023 bij aanvraag een
verklaring over de geschiktheid van het dak of de gevel. In de SDE++ is dat
al sinds 2022 een eis, zij het in een andere vorm.
Locatie aaneengesloten dak
Als laatste punt noem ik de wijziging van de uitleg van «aaneengesloten
dak». Anders dan voorgaande punten betreft dit geen wijziging in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 239, nr. 367

5

regelgeving, maar gaat het om een wijziging in de uitleg door RVO in haar
beleid. RVO hanteert vanaf 2023 bij beoordeling van de aanvraag de
locatiedefinitie «pand-ID», zoals deze geregistreerd staat in de Basisregistratie Adressen en Gebouwen In de regeling is opgenomen dat de
installatie moet zijn geplaatst op een locatie. Tot nu toe gaat RVO voor het
bepalen van het begrip locatie specifiek voor zonnepanelen op een dak
van een gebouw, ervan uit dat het moet gaan om een «aaneengesloten
dak». Per locatie mag maar één project gerealiseerd worden, wat ertoe
leidt dat op grotere woningblokken met één geheel aaneengesloten dak,
maar één project gerealiseerd mag worden, terwijl er verschillende
adressen of zelfs straten onder dit woningblok vallen. Door de wijziging
van de gehanteerde locatiedefinitie wordt het mogelijk op grotere
woningblokken meerdere projecten van verschillende coöperaties of VvE’s
op hetzelfde dak te realiseren.
Terugkoppeling rondetafelgesprek met energiecoöperaties
Voor het zomerreces heb ik d.d. 30 juni jl. een rondetafelgesprek gevoerd
met afgevaardigden van energiecoöperaties over de energietransitie. In
het Commissiedebat SDE++ van 24 maart jl. (Kamerstuk 31 239, nr. 360)
heb ik aan lid Kröger (GroenLinks) toegezegd over dit gesprek terug te
koppelen aan uw Kamer. Bij het gesprek waren koepelorganisatie Energie
Samen, Stichting Urgenda en afgevaardigden van diverse coöperaties uit
het hele land aanwezig. Met hen heb ik een goed gesprek gevoerd waarbij
gesproken is over de SCE en zij hun visies en zorgen voor de coöperatieve
energietransitie met mij gedeeld hebben. Ook heeft Energie Samen mij
daar een actieplan voor de energiecoöperatieve beweging overhandigd.
Het gesprek ging over de volle breedte van de coöperatieve energiebeweging: elektriciteit, warmte, systeemintegratie en nieuwe initiatieven.
Ik heb in het gesprek te kennen gegeven dat ik hun bijdrage aan de
energietransitie veelbetekenend en veelbelovend vind. Daarom wil ik hen,
waar mogelijk en nodig, passend blijven ondersteunen. Dit doe ik al
middels de SCE, waarvoor wij enkele verbeterpunten besproken hebben.
Deze verbeterpunten hebben geleid tot aanpassingen in de
SCE-regelgeving voor 2023. We hebben de gezamenlijke wens uitgesproken de afspraak van 50% lokaal eigendom in zon- en windprojecten
uit het Klimaatakkoord realiteit te maken. Hierbij moet oog zijn voor de
ontwikkelingen en drempels voor de doelgroep, zoals de recente
prijsstijgingen.
Voor 2023 ligt mijn focus op een vervroegde en passende openstelling
van de SCE. Door de aankomende ronde te versnellen, kunnen projecten
die nu stilstaan weer eerder aan bod komen. Voor de subsidiecategorieën
en -tarieven heeft het PBL zoals eerder gezegd een toepasselijk advies
uitgebracht. In de jaren na 2023 zal ik, steeds in goed overleg, kijken hoe
de visie van de coöperatieve beweging waar nodig en mogelijk verweven
kan worden in de SCE en het bredere beleid. Hierbij speelt bijvoorbeeld
systeemintegratie een rol, waarover reeds ambtelijk wordt doorgepraat.
Analyse coöperaties in de SDE++
In het tweeminutendebat SDE++ van 6 april jl. (Handelingen II 2021/22, nr.
69, item 5) heeft uw Kamer een motie (Kamerstuk 31 239, nr. 352)
aangenomen van lid Kröger (GroenLinks) die mij vraagt onderzoek te
doen naar de realisatiegraad van coöperatieve projecten en eventuele
beperkingen die energiecoöperaties ondervinden in de SDE++. Tevens heb
ik in het Commissiedebat d.d. 28 september aan het lid Kröger toegezegd
in deze brief een analyse te doen van de beperkingen waar energiecoöperaties tegenaanlopen. Beide heb ik uitgevoerd door de analyse in bijlage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 239, nr. 367

6

1. De motie is tweeledig. Enerzijds verzoekt deze mij een quickscan te
doen van welke projecten van energiecoöperaties die in 2019 en 2020 een
SDE+(+)-subsidie ontvingen daadwerkelijk gerealiseerd zijn en wat hierin
obstakels waren. Anderzijds verzoekt deze mij te analyseren of energiecoöperaties en burgerinitiatieven in de huidige SDE++-systematiek nadelen
ondervinden en te bezien welke oplossingen hiervoor mogelijk zijn, zodat
hiermee in de toekomst rekening gehouden kan worden in de ondersteuning van energiecoöperaties en burgerinitiatieven. De gemaakte
analyse geeft mij nader inzicht in de knelpunten voor de coöperatieve
energiebeweging. Middels de wijzigingen in de SCE 2023 pak ik deze
knelpunten waar mogelijk aan. Tevens zal ik uw Kamer in het voorjaar van
2023 informeren over de vormgeving van de SDE++ 2023, waarvoor het
PBL weer een passend advies zal uitbrengen.
Overzicht regelingen voor energiecoöperaties
In het Commissiedebat elektriciteitsnet, energie-infrastructuur en RES d.d.
28 september jl. (Kamerstuk 29 023, nr. 353)heb ik aan lid Kröger van uw
Kamer toegezegd voor de Begrotingsbehandeling uw Kamer te informeren over de verschillende regelingen waarvan energiecoöperaties
gebruik kunnen maken. Dat doe ik hierbij. In aanvulling op de hierboven
genoemde regelingen voor hernieuwbare energieproductie die openstaan
voor energiecoöperaties, de SCE en de SDE++, bestaan er nog diverse
andere regelingen die energiecoöperaties helpen succesvol projecten van
de grond te krijgen. Dit zijn bijvoorbeeld het Ontwikkelfonds voor
Energiecoöperaties, dat door Energie Samen in samenwerking met het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, InvestNL en het Nationaal
Groenfonds is opgezet. Dit is voor grote opwekprojecten in de
Achterhoek, Drenthe, Limburg, Utrecht en Zuid-Holland. Tevens bestaan
het Realisatiefonds, een privaat initiatief van Energie Samen met
Rabobank, Triodos en ASN en met fondsmanager SVn. Dit helpt coöperaties om investeringskosten te financieren. Daarnaast hebben decentrale
overheden diverse subsidies ter beschikking voor lokale ontwikkelingen.
Eveneens is het zo dat alle regelingen die voor marktpartijen openstaan
(bijvoorbeeld innovatiesubsidies), ook open staan voor coöperaties. Zowel
bij RVO, bij Klimaatstichting HIER als bij de koepelorganisatie Energie
Samen bestaat veel kennis over de diverse regelingen. RVO communiceert ook actief over regelingen die openstaan en geeft hierbij aan voor
welke doelgroep deze beschikbaar zijn.
Door middel van de regelingen die openstaan voor energiecoöperaties,
tezamen met de SCE 2023, ondersteun ik de coöperatieve energiebeweging waar nodig zo goed mogelijk zodat zij haar significante bijdrage
kan leveren aan de energietransitie in Nederland.
De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 239, nr. 367

7

BIJLAGE 1:

MOTIE KRÖGER OVER QUICKSCAN COÖPERATIEVE SDE++PROJECTEN
Realisatiegraad coöperatieve SDE+(+)-projecten
RVO voert de SDE++-regeling namens mij uit en heeft zodoende inzicht in
de karakteristieken van de verschillende typen aanvragers en projecten.
Daarnaast geeft de Lokale Energie Monitor van Klimaatstichting HIER
jaarlijks inzicht in de voortgang van coöperatieve energieprojecten. Op
basis van beide bronnen kom ik tot de volgende analyse.
Coöperatieve projecten in de SDE++ zijn hoofdzakelijk zonprojecten (op
dak). Qua realisatie ziet RVO geen verschil tussen coöperatieve en overige
SDE++-zonprojecten. RVO ziet dat per ronde van het totale aangevraagde
vermogen uiteindelijk ongeveer 50% wordt gerealiseerd bij zowel
coöperatieve zonprojecten als overige zonprojecten in de periode 2015 tot
en met nu. Kijkend naar de aantallen zonprojecten die worden gerealiseerd (in plaats van het vermogen), ziet RVO wel dat de realisatiegraad
van coöperaties iets lager lijkt. RVO geeft hierbij aan dat het aandeel
coöperaties in de gehele SDE+(+)-dataset van duizenden zonprojecten
heel erg laag is (omdat het aantal niet-coöperatieve zonprojecten heel
hoog is), waardoor niet gesteld kan worden dat dit verschil significant is.
Niettemin stel ik vast dat een realisatiepercentage van rond de 50%
onwenselijk laag is en afbreuk doet aan de effectiviteit van de SDE++.
Daarom heb ik reeds actie ondernomen om de realisatiegraad van
zonprojecten te verhogen. Zo is in de SDE++-ronde van 2022 een
dakconstructieverklaring van een constructeur vereist, die aantoont dat
het beoogde dak constructief geschikt is voor zonnepanelen. Voor meer
informatie over de realisatiegraad van SDE+(+)-projecten en de redenen
voor uitval verwijs ik naar de Monitor Zon-PV van RVO2. Een algemene
analyse van het aantal coöperatieve projecten dat jaarlijks daadwerkelijk
realiseert met SDE++ is te vinden in de Lokale Energie Monitor van
Stichting HIER Opgewekt3.
Obstakels
Er zijn diverse redenen waarom zonprojecten in de SDE++ uiteindelijk niet
gerealiseerd worden. De Monitor Zon-PV van 2022 geeft als voornaamste
redenen voor non-realisatie van zonprojecten: ontoereikende dakconstructie, netcongestie en verzekerbaarheid van de zonnepanelen. De
Lokale Energie Monitor 2020 geeft als hoofdredenen waarom specifiek
coöperatieve projecten in 2020 niet of later realiseerden: vertraging bij
planologische procedures, netcongestie, problemen met de dakeigenaar,
complexe financiering en tegenvallende ledenwerving. Op enkele punten
heb ik reeds binnen de SDE++ maatregelen getroffen, zoals de eis om
zonprojecten op 50% van het piekvermogen van de zonnepanelen aan te
sluiten en de modelverklaring Toestemmingsverklaring locatie-eigenaar.
Voor een deel liggen deze knelpunten buiten het bereik van de SDE++.
Voor een ander deel zijn deze knelpunten inherent aan projecten die
worden uitgevoerd door coöperaties. Een recente enquête4 van Klimaatstichting HIER onder coöperaties met projecten die subsidie krijgen onder
de SCE bevestigt dit beeld. Naast het niet kunnen rondkrijgen van de
business case, worden hierin ook netcongestie, onvoldoende geschiktheid
2

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2022/09/30/monitor-zon-pv-2022-innederland
https://www.hieropgewekt.nl/lokale-energie-monitor
4
https://www.hieropgewekt.nl/nieuws/uitkomsten-enquete-subsidieregeling-cooperatieveenergieopwekking-2022
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 239, nr. 367

8

van het dak, terugtrekking van de dakeigenaar en ledenwerving als
redenen genoemd voor uiteindelijke non-realisatie of vertraging van
projecten. Behalve de complexere financiering en de ledenwerving zijn
deze genoemde obstakels voor coöperaties niet anders dan voor andere
typen aanvragers. RVO merkt wel op dat coöperaties in de projectontwikkeling soms wat achter lijken te lopen ten opzichte van commerciële
initiatieven, bijvoorbeeld doordat beslissingen vanwege ledenwerving of
afstemming langer kunnen duren.
Nadelen coöperatieve initiatieven in de SDE++ en oplossingen
Voorop staat dat RVO aanvragers gelijk behandelt. Binnen de regeling of
voorwaarden daarvan kan een specifiek type aanvrager dus geen voor- of
nadelen ondervinden ten opzichte van een ander type aanvrager in
dezelfde categorie. Wel kunnen overige drempels, buiten de regeling om,
bij een type aanvrager in grotere mate spelen. Coöperaties zijn anders van
aard dan commerciële marktpartijen. Zij zijn vaak kleinschaliger, lokaal en
draaien bijvoorbeeld (deels) met behulp van vrijwilligers. Dit kan ertoe
leiden dat zij obstakels ondervinden bij het voldoen aan de voorwaarden
die andere partijen niet hebben, omdat zij bijvoorbeeld binnen dezelfde
termijn wel leden moeten werven terwijl andere aanvragers dat niet
hoeven. Daarentegen kennen coöperaties ook voordelen waardoor ze
eerder een aanvraag kunnen indienen, bijvoorbeeld aangaande groter
draagvlak of gemakkelijkere inpassing in de omgeving.
Kleinere projecten van coöperaties kunnen meedoen aan de SCE die
bedoeld is voor kleinschalige, lokale initiatieven. Deze regeling houdt in
de vormgeving en subsidietarieven rekening met het ontbreken van een
winstoogmerk en met de inzet van vrijwilligers. In deze regeling concurreren coöperatieve projecten niet met commerciële aanvragers om
subsidie. Voor grotere coöperatieve projecten, die vaak van een organisatie zijn die eerder ervaring heeft opgedaan met andere projecten, is er
de SDE++. Daarin moeten coöperaties aan dezelfde voorwaarden voldoen
als andere aanvragers, dus ook marktpartijen. Maar hierbij ga ik ervan uit
dat zij ook meer schaalvoordelen kunnen realiseren omdat zij grootschaliger zijn, professioneler te werk kunnen gaan en bijvoorbeeld al ervaring
hebben met eerdere projecten.
De SDE++ is een generieke regeling waarbij ik niet naar type aanvrager
kan differentiëren. De regeling zal jaarlijks zo goed en passend mogelijk
opengesteld worden voor alle beoogde groepen van aanvragers. Dit
gebeurt op advies van PBL, dat in haar berekeningen kijkt naar de juiste
tarieven en referentie-installaties voor de beoogde doelgroep. De SCE heb
ik voor aankomend jaar zo vormgegeven dat deze zo goed mogelijk de
(kleinere) coöperatieve projecten ondersteunt. In de SCE van 2023 heb ik
daarom ten opzichte van dit jaar enkele wijzigingen doorgevoerd, zoals
eerder in deze brief uitvoering beschreven. De langere termijn voor het
aanleveren van het recht van opstal en de ledenlijst zorgt ervoor dat
coöperaties meer tijd hebben voor dit proces en het zodoende beter en
zorgvuldiger kunnen doorlopen. De versoepelde eisen ten aanzien van het
aantal leden in de postcoderoos bij VvE’s en het percentage kleinverbruikaansluitingen bij VvE’s zorgen ervoor dat er meer coöperatieve
projecten in aanmerkingen komen voor subsidie. De verklaring
geschiktheid dak of gevel die in 2023 verplicht wordt, zorgt ervoor dat
eventuele problemen met het dak al in een eerder stadium bekend
worden en niet op een later moment voor uitval van projecten zorgen. De
eis om projecten op een grootverbruikersaansluiting op 50% van het
piekvermogen aan te sluiten op het elektriciteitsnet zorgt ervoor dat de
netbelasting van projecten daalt. Tezamen heb ik er vertrouwen in dat
deze maatregelen een deel van de knelpunten, voor zover binnen het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 239, nr. 367

9

bereik van de regeling, zullen wegnemen. Zo geef ik gehoor aan de
oproep in deze motie en werk ik, in goed overleg met energiecoöperaties
en VvE’s, toe naar steeds beter passende regelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 239, nr. 367

10