IPTO: bevoegdheden en vakken in het vo
peildatum 1 oktober 2016
eindrapport

datum
auteurs

28 november 2017
Astrid Vloet
Marcia den Uijl
Peter Fontein

© CentERdata, Tilburg, 2017
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een
geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij
elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder
voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

2

Managementsamenvatting
Inleiding
Dit rapport heeft als kernthema het met IPTO gemeten percentage bevoegd gegeven lessen
in het voortgezet onderwijs, met als peildatum 1 oktober 2016. IPTO staat daarbij voor de
Integrale Personeelstelling Onderwijs die het ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (OCW) jaarlijks laat uitvoeren. Het betreft een telling op alle scholen in het
voortgezet onderwijs (vo), waarbij voor al het lesgevend personeel gegevens worden
verzameld omtrent bevoegdheden en vakken. Daaronder vallen ook het praktijkonderwijs
(pro) en de internationale schakelklas (isk).
In het onderstaande bespreken we de belangrijkste bevindingen van dit onderzoek voor
het vo exclusief pro en isk. Daarbij maken we met betrekking tot de bevoegdheidssituatie
onderscheid naar bevoegd, benoembaar (de wettelijk geregelde uitzonderingen) en
onbevoegd.
Bevoegdheid
Van de lesuren waarvoor een bevoegdheid kan worden vastgesteld 1 vinden we dat 86,8%
bevoegd gegeven wordt, zie Tabel 1. Dit betreft vooral personen met het juiste diploma
voor zowel het vak als de graadsector (eerste- of tweedegraads lesgebied) waarin men
lesgeeft, maar het kan bijvoorbeeld ook een zogeheten teambevoegdheid2 betreffen. 8,3%
van de lesuren wordt benoembaar gegeven. De personen die deze lessen geven zijn veelal
in opleiding, maar men kan ook onderbevoegd zijn, dat wil zeggen eerstegraads les geven
met een tweedegraads bevoegdheid voor dat vak. Dit mag (onder voorwaarden) gedurende
één jaar en komt in 1,5% van het totaal aantal lesuren voor. Bij 4,8% van het totaal aantal
lesuren gaat het om lesuren die onbevoegd gegeven worden. In ongeveer de helft van de
onbevoegd gegeven lesuren is overigens sprake van een docent die wel over een
onderwijsbevoegdheid beschikt voor een ander vak.
Tabel 1: Percentage bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lesuren naar
onderwijstype, peildatum 1 oktober, 2016
Bevoegd

Benoembaar

Onbevoegd

Totaal

Lesuren

Totaal

86,8%

8,3%

4,8%

100,0%

1.109.395

Vmbo

83,2%

9,7%

7,2%

100,0%

486.980

Havo

87,5%

9,4%

3,0%

100,0%

229.886

Vwo

92,1%

5,6%

2,3%

100,0%

285.506

Combinaties

88,3%

6,9%

4,8%

100,0%

107.022

Onderwijstype
Van de in Tabel 1 onderscheiden onderwijstypen kent het vmbo het laagste aandeel
bevoegd gegeven lesuren (83,2%) en het vwo het hoogste percentage (92,1%). Het
percentage onbevoegd gegeven lessen is het hoogst op het vmbo (7,2%). Dit percentage

1 Voor 10,7% van de lesuren is geen bevoegdheid vast te stellen omdat het vakken betreft waarvoor

geen bevoegdheid verleend wordt door lerarenopleidingen, zoals bijvoorbeeld Mentorles. Bij veruit
de meeste van deze lessen is sprake van één of andere vorm van onderwijsbevoegdheid voor een
ander vak, waarvoor wel een bevoegdheid is vast te stellen.
2 Het is in de eerste twee leerjaren (leerjaar 1 & 2) mogelijk als lid van een team bevoegd les te
geven in vakoverstijgende programma-onderdelen als men zelf over een vakbevoegdheid beschikt
voor een van de onderliggende vakken.
3

ligt bij havo en vwo duidelijk lager met 3,0% resp. 2,3%. Op de havo is daarbij ten opzichte
van het vwo sprake van relatief veel benoembaar gegeven lesuren (9,4% tegen 5,6%).
Ontwikkeling bevoegdheid
Ten opzichte van 2015 is het percentage onbevoegd gegeven lessen met 0,3 procentpunt
gedaald, het percentage benoembaar gegeven lessen met 1,4 procentpunt gestegen en
het percentage bevoegd gegeven lessen met 1,1 procentpunt gedaald. De grootste
verschuiving heeft dus plaatsgevonden van bevoegd naar benoembaar, waarbij deze
verschuiving het grootst is op het vmbo.
Het percentage onbevoegd gegeven lessen naar onderwijstype is in Figuur 1 weergegeven
voor de jaren 2014, 2015 en 2016. Zichtbaar is dat het percentage onbevoegd gegeven
lessen steeds zowel in totaal als per onderwijstype is gedaald, met uitzondering van het
vwo, waar dit percentage een lichte stijging (minder dan 0,1 procentpunt) vertoont in
2015.
Figuur 1: Ontwikkeling percentage onbevoegd gegeven lessen naar onderwijstype op
grond van de IPTO-metingen 2014, 2015 en 2016

4

Vak
Qua onderscheid naar vak beperken we ons in deze samenvatting tot de algemeen
vormende vakken (avo-vakken). De drie grootste avo-vakken zijn daarbij Engels,
Nederlands en Wiskunde. Samen zijn deze goed voor 30% van de lesuren in het vo. In
Figuur 2 zijn de (on)bevoegdheidspercentages en benoembaarheidspercentages van de
avo-vakken weergegeven.
Figuur 2: Percentages bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lessen naar avo-vak,
de lijst is gesorteerd naar het percentage onbevoegd gegeven lesuren, 2016
0%

10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

Maatschappijleer
Wiskunde
Natuurkunde/scheikunde (NASK)
Techniek
Engels
Natuurkunde
Nederlands
Economie
Klassieke talen/klassieke culturele vorming (KCV)
Scheikunde
Duits
Biologie
Aardrijkskunde
Geschiedenis (en staatsinrichting)
Muziek
Frans
Beeldende vorming
Tekenen
Lichamelijke opvoeding
Bevoegd

Benoembaar

Onbevoegd

De top drie vakken met het hoogste percentage onbevoegd gegeven lesuren wordt
gevormd door Maatschappijleer (9,8%), Wiskunde (8,0%) en het combinatievak
Natuurkunde/Scheikunde (7,8%). Uit de figuur blijkt dat ook (qua lesuren) grote vakken
als Engels en Nederlands een hoger dan gemiddeld percentage onbevoegd gegeven lesuren
kennen. Het percentage onbevoegd gegeven lesuren is voor deze vakken respectievelijk
5,7% en 5,3% en ligt daarmee 0,9 resp. 0,5 procentpunt hoger dan het gemiddelde. De
percentages benoembaar gegeven lesuren voor Engels en Nederlands liggen met 7,9%
resp. 7,4% aanzienlijk lager dan bij Wiskunde (12,8%) en ook wat lager dan het
gemiddelde van 8,3% over alle vakken.
Vrijwel alle avo-vakken laten een daling in het onbevoegdheidspercentage ten opzichte van
het jaar ervoor zien. Alleen Geschiedenis (+0,1 procentpunt), Lichamelijke opvoeding
(+0,1 procentpunt) en Tekenen (+0,2 procentpunt) laten een beperkte stijging zien. Voor
de drie grootste vakken geldt dat Engels, Nederlands en Wiskunde een daling van het
5

percentage onbevoegd gegeven lesuren kennen van respectievelijk 0,4, 0,5 en 0,7
procentpunt. De tekortvakken Natuurkunde, Scheikunde en Duits geven een daling in het
percentage onbevoegd gegeven lesuren te zien van respectievelijk 0,3, 0,3 en 0,5
procentpunt.
Leeftijd
Met betrekking tot de relatie tussen bevoegd gegeven lessen en leeftijd is
vermeldenswaardig dat in de leeftijdsgroep tot 35 jaar vaker dan gemiddeld onbevoegd
wordt lesgegeven: in deze groep wordt 7,7% van de lesuren onbevoegd gegeven (en
79,4% bevoegd). In de leeftijdsgroep van 55 jaar en ouder is dit slechts 2,3% (en 93,2%
bevoegd). In de groep tot 35 jaar is ook het percentage benoembaar gegeven lesuren het
hoogst (12,9%, tegen 4,5% in de groep van 55 jaar en ouder). Dit zijn veelal personen die
nog een (al dan niet aanvullende) opleiding volgen.
Ten opzichte van 2015 is het percentage onbevoegd gegeven lesuren in de leeftijdsgroep
tot 35 jaar daarmee afgenomen van 8,6% naar 7,7%. Voor 35 tot 45 jarigen is de afname
van 5,2% naar 4,7% en voor de groep van 45 tot 55 jaar van 3,9% naar 3,8%. Voor de
groep van 55 jaar en ouder is sprake van een toename van 2,0% naar 2,3%.
De hoogste leeftijdsgroep kent daarmee nog steeds het laagste percentage onbevoegd
gegeven lesuren. Omdat deze groep in de nabije toekomst gaat uitstromen, zal hierdoor
het bevoegdheidspercentage ook in de toekomst nog onder druk blijven staan.
Combinaties van bevoegd en onbevoegd lesgeven
Een combinatie van bevoegd/benoembaar en onbevoegd lesgeven door dezelfde persoon
komt voor bij 2,8% van de personen; 92,8% van de personen geeft uitsluitend
bevoegd/benoembaar les. 4,4% van de personen geeft uitsluitend onbevoegd les (dit komt
vooral voor in de groep tot 35 jaar).
Regio
Het regionale beeld qua onbevoegd gegeven lesuren is weergegeven in Figuur 3, waar het
percentage onbevoegd gegeven lesuren is weergegeven per onderwijstype naar RPA regio
(Regionale Platforms Arbeidsmarkt3) en de vier grote steden. Allereerst wordt uit de figuur
nog een keer zichtbaar dat het vmbo de meeste onbevoegd gegeven lesuren kent.
Vervolgens wordt duidelijk dat er daarbij sprake is van tamelijk grote regionale verschillen.
Het hoogste percentage onbevoegd gegeven lessen op het vmbo doet zich voor in de stad
Utrecht (21,6%), gevolgd door de stad Den Haag (16,4%). Onbevoegdheidspercentages
tussen de 10 en 11% op het vmbo vinden we in Oost-Groningen, Rivierenland en de
Westelijke Mijnstreek. Laag scoren Noord-Groningen, Roermond en Maastricht Mergelland,
elk met minder dan 3% onbevoegd gegeven lessen op het vmbo. Voor de havo zien we
hoge onbevoegdheidspercentages (>5%) in de regio’s Twente (5,1%), Den Haag (5,1%)
en Rotterdam (5,9%). Op het vwo zijn de percentages onbevoegd gegeven lesuren het
hoogst (>4%) in de regio’s Rivierenland (5,0%), Den Haag (4,3%) en Rotterdam (4,9%).

In het Regionaal Platform Arbeidsmarkt wordt op regionaal niveau afstemming tussen partijen
gezocht om tot een samenhangend arbeidsmarktbeleid te komen.
3

6

Figuur 3: Percentage onbevoegd gegeven lesuren per onderwijstype en voor alle
onderwijstypen samen naar regio, 2016
vmbo

havo

vwo

totaal

7

Inhoudsopgave
Managementsamenvatting .................................................................... 3
1

Inleiding ....................................................................................... 9

2

Onderzoeksopzet ........................................................................... 10

3

Bevoegdheidsgegevens vo exclusief pro en isk .................................. 15
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6
3.7
3.8
3.9

4

Vakken vo, exclusief pro en isk........................................................ 33
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5
4.6
4.7

5

Inleiding ............................................................................................. 15
Onderwijstype en graadsector ................................................................ 15
Vak .................................................................................................... 19
Avo-vak en onderwijstype ..................................................................... 24
Leeftijd ............................................................................................... 26
(On)bevoegd gegeven lesuren per persoon .............................................. 27
Profiel onbevoegd lesgevende docent ...................................................... 28
Profiel docenten in vakken waarvoor geen bevoegdheid nodig is ................ 29
Regionale cijfers................................................................................... 29
Lesuren naar onderwijstype ................................................................... 33
Ontwikkeling avo-vakken ...................................................................... 34
Avo-vakken naar graadsector ................................................................ 35
Avo-vakken naar onderwijstype ............................................................. 36
Leerwegen vmbo en beroepsgerichte vakken vmbo .................................. 37
Leeftijd ............................................................................................... 39
Regionale cijfers................................................................................... 41

Resultaten pro en isk ..................................................................... 42
5.1
5.2

Resultaten pro ..................................................................................... 42
Resultaten isk ...................................................................................... 45

6

Discussie/nabeschouwing ............................................................... 46

A

Tabellen bij figuren ........................................................................ 49
A.1
A.2
A.3

Samenvatting ...................................................................................... 49
Bevoegdheid ........................................................................................ 51
Lesuren............................................................................................... 57

B

Bevoegd gegeven lessen naar vak ................................................... 61

C

Pabo ............................................................................................ 67

D

Indeling bevoegd, benoembaar, onbevoegd ...................................... 70

E

Lesuren per onderwijstype naar vak ................................................. 75

F

Verdeling lesuren naar avo-vak en graadsector .................................. 77

G

Verdeling lesuren naar leeftijd en graadsector ................................... 79

H

Functie en aard dienstverband ........................................................ 81

8

1

Inleiding

Met de Integrale Personeelstelling Onderwijs (IPTO) worden jaarlijks4 voor al het
lesgevend personeel op scholen gegevens verzameld omtrent de lessen die men geeft en
meer recent, ook de bevoegdheidssituatie die bij deze lessen hoort. De doelgroep van
IPTO is van oudsher het voortgezet onderwijs5, al zijn daarbij tot de meting van 2015 niet
het praktijkonderwijs (pro) en de internationale schakelklas (isk) meegenomen. In dit
rapport, dat de 2016 meting betreft en ook in de 2015 meting, is dat wel het geval. De
dekking van de IPTO metingen is 100%.
Vergelijking met IPTO-metingen van vóór 2014 is alleen goed mogelijk met betrekking tot
de aantallen lesuren. De onderzoeksopzet van IPTO-2014 (en daarmee IPTO-2015 en
IPTO-2016) is namelijk zodanig veranderd dat de bevoegdheidspercentages tussen IPTO2013 en eerder niet vergelijkbaar zijn met die van IPTO-2014 en later.6
Dit rapport doet verslag van de uitkomsten van de IPTO-meting met peildatum 1 oktober
2016 en gaat in op gegeven lesuren naar vak en de bevoegdheid voor die lesuren. In
hoofdstuk 2 gaan we in op de gevolgde onderzoeksopzet en lichten we de gehanteerde
definities toe. In de hoofdstukken 3 en 4 presenteren we de onderzoeksresultaten met
betrekking tot bevoegdheden resp. lesuren voor het vo exclusief pro en isk. De resultaten
uit deze hoofdstukken kunnen daarmee vergeleken worden met die van IPTO-2015 en
IPTO-2014. In hoofdstuk 5 behandelen we het pro en isk.
Achtergrondcijfers bij de figuren in het rapport zijn te vinden in bijlage A. In bijlagen B en
E worden aanvullende detailoverzichten getoond over bevoegdheden, respectievelijk
lesuren naar vak. In bijlage C is nadere informatie opgenomen over lessen die gegeven
worden door leraren met een pabo diploma. In bijlage D is een overzicht te vinden van de
bevoegdheidscategorieën die in dit onderzoek zijn opgevraagd. De bijlagen F en G
bevatten nadere informatie naar graadsector. Nadere informatie over functie en de aard
van het dienstverband is te vinden in bijlage H.

4 Sinds 1994, al is de inhoud van het onderzoek aan verandering onderhevig (geweest) en is in 2010

en 2012 afgezien van een meting.
5 Al heeft het primair onderwijs ook enige tijd onder IPTO gevallen.
6 Zie voor nadere uitleg blz. 8 van het eindrapport IPTO: bevoegdheden en vakken in het vo,
peildatum 1 oktober 2014, CentERdata, 2016.
9

2

Onderzoeksopzet

Doelgroep
In IPTO-2016 zijn alle 647 scholen die vallen onder de Wet op het voortgezet onderwijs
(WVO) gevraagd van alle in de week van 1 oktober 2016 gegeven lessen aan te geven:7










Wie de les geeft;
Om welk vak het gaat;
Om welk onderwijstype het gaat (voor vmbo ook de leerweg);
Om welk leerjaar het gaat;
Om hoeveel lesuren het gaat;
Wat de lesduur is;
Voor zover niet uit andere bronnen te bepalen, wat de benoemingsgrondslag
(bevoegdheidssituatie) van de gegeven les is;
Voor een beperkt aantal vakken waarvoor geen bevoegdheid is vast te stellen en
voor onbevoegde lessen, wat de hoogst afgeronde aan onderwijs gerelateerde
opleiding is;
Voor NT2 is gevraagd of men een NT2 aantekening heeft.

Onder deze 647 scholen met 1.450 vestigingen bevinden zich 20 verticale
scholengemeenschappen (ROC’s/AOC’s met een vo afdeling). In totaal gaat het om 334
besturen. De respons is 100%.
Meting gegeven vakken
De gegevensverzameling vindt plaats via een beveiligde webomgeving waar scholen
kunnen inloggen. De meeste scholen maken gebruik van de mogelijkheid de lesgegevens
via een afslag van hun roosterpakket aan te leveren (zie ook Figuur 4 voor een
schematische weergave van de onderzoeksopzet). De in deze afslag aanwezige
afkortingen (van klassen, vakken en docenten) dienen dan nog wel door de scholen
(online) toegelicht te worden. 8 Een beperkt deel levert de gegevens aan via een online
vragenlijst of in de vorm van een spreadsheet. De scholen hebben alle gevraagde
gegevens in de periode november 2016 tot en met september 2017 aangeleverd.

7

Indien de week van 1 oktober niet representatief is wordt gevraagd de gegevens van een week
eerder of een week later aan te leveren. Voorbeelden daarvan zijn scholen in Leiden waar op 3
oktober het Leidens Ontzet wordt gevierd en excursieweken.
8 Voor zover nog niet bekend uit eerdere metingen.
10

Figuur 4: Schematische weergave van de onderzoeksopzet*

verwerkt de informatie

Bevoegdheden/opleidingen worden
verklaard (uit BRON HO, eerdere meting
of door scholen)

→

1) 16 uur Engels, 2e graads
2) 5 uur Engels, 1e graads

1) bevoegd
2) onderbevoegd

1) 3 uur Wiskunde, vmbo tl 3
2) 3 uur Wiskunde, vmbo tl 3
3) 5 uur NASK, vmbo tl 3

→

1) 6 uur Wiskunde, 2e graads
2) 5 uur NASK, 2e graads

1) onbevoegd
2) bevoegd

1) 6 uur Nederlands, havo 3
2) 2 uur Mentorles, vwo 3

→

1) 6 uur Nederlands, 2e graads
2) 2 uur Mentorles, 2e graads

1) onbevoegd
2) pabo opleiding

Scholen leveren informatie aan (via roosters & personeelsbestanden)

↗
→
↘
Roosters zijn verzameld in november 2016 en
later, personeelsbestanden in maart 2017 en
later (deels via salarisadministrateurs)

1) 6 uur Engels, havo 3
2) 10 uur Engels, vwo 3
3) 5 uur Engels, vwo 5

Verklaren van in roosters
aanwezige codes m.b.t.
personeel, vakken en klassen
vond plaats in maart 2017 en
later door scholen.

Verwerking en controle vindt
telkens z.s.m. na ontvangst van de
gegevens plaats.

Bevoegdheidsbepaling o.b.v. BRON HO heeft
plaatsgevonden in mei 2017. Scholen hebben in
de
periode
juni-september
2017
de
bevoegdheidssituatie aangegeven van degenen
waarvan CentERdata niet kon vaststellen dat
men bevoegd is.

*De school levert een lesrooster aan CentERdata met daarin onder meer informatie over de docent, lesuren, lokaal, tijdstip, vak en leerjaar.
CentERdata verwerkt deze data. Meerdere lessen/klassen op hetzelfde tijdstip bij dezelfde docent worden bijvoorbeeld als één les geteld
en er wordt een graadsector aan de les toegekend. Vervolgens wordt met behulp van opleidingsinformatie uit BRON HO en informatie uit
eerdere IPTO-metingen bepaald of de les bevoegd gegeven wordt. Indien niet kan worden vastgesteld dat dit zo is, dan wordt de school
gevraagd aan te geven of de les bevoegd, benoembaar of onbevoegd wordt gegeven (voor de exacte indeling zie bijlage D).

11

Bij het invullen van de vakken dienen scholen te kiezen uit ongeveer honderd vooraf
gecodeerde mogelijke vakken.9 Indien een vak niet in deze lijst voorkomt dient men dit te
classificeren als een Overig vak. In dat geval moet men een toelichting geven met een
omschrijving van het vak. Indien uit de toelichting blijkt dat zo’n Overig vak toch een
vooraf gecodeerd vak betreft wordt het door CentERdata alsnog onder zo’n vooraf
gecodeerd vak ondergebracht. Een Overig vak met omschrijving Latijn wordt door
CentERdata bijvoorbeeld ondergebracht onder Klassieke talen. Nadat dit proces van
hercodering heeft plaatsgevonden is nog ongeveer 3,1% van de lesuren een Overig vak.
Voor deze vakken gelden geen bevoegdheidseisen.
Op deze manier is van alle lessen in het vo bepaald door wie ze gegeven worden en voor
hoeveel uur. Omdat de lengte van een lesuur kan verschillen per school is in dit rapport
een lesuur gestandaardiseerd naar 50 minuten. Een les met een lesduur van 25 minuten
telt dan in de tabellen mee voor een half lesuur, een les van 60 minuten voor 6/5 lesuur
etc. De in de tabellen gegeven aantallen lessen betreffen gestandaardiseerde lesuren per
week.
Meting bevoegdheden
Een vervolgstap is het bepalen van bevoegdheden. Dit rapport maakt daarbij onderscheid
naar bevoegd, benoembaar en onbevoegd, zie bijlage D voor een gedetailleerde uitwerking
van deze categorieën. In het kort gezegd komt het erop neer dat men bevoegd is indien
sprake is van het juiste diploma. Dit hoeft niet noodzakelijkerwijs een diploma te zijn voor
het vak dat men geeft. Er is namelijk sprake van overgangsrechten, buitenlandse
diploma’s, teambevoegdheid etc. Men kan echter ook bevoegd zijn vanwege ontheffingen
of vanwege een verklaring van de minister, omdat een lerarenopleiding voor het
betreffende vak ontbreekt. Benoembaarheid is in het algemeen een tijdelijke situatie. Men
beschikt nog niet over de juiste bevoegdheid, maar volgt een opleiding. Zo tellen lessen
van leraren die niet over de juiste bevoegdheid beschikken niet per definitie als
onbevoegd, zolang zij onder een wettelijke uitzonderingscategorie vallen. Dit is
bijvoorbeeld het geval als voor een tekortvak een onbevoegde wordt ingezet, maar deze
wel in opleiding is. Daarbij zijn termijnen gesteld aan de duur van deze situatie.
Onbevoegd betreft de situatie waarin noch sprake is van bevoegdheid, noch van
benoembaarheid.
Om de bevoegdheidssituatie vast te stellen die hoort bij een bepaalde gegeven les is
gebruik gemaakt van diplomagegevens van leraren in BRON HO en uit eerdere IPTOmetingen verkregen bevoegdheidsinformatie. Als op die manier niet kan worden
vastgesteld dat een les bevoegd gegeven wordt (ongeveer een kwart van de lessen), dan
wordt aan de school gevraagd wat de bevoegdheidssituatie van de betreffende les is. In
bijna de helft van deze nader bevraagde lessen blijken deze lessen bevoegd gegeven te
worden, het restant wordt benoembaar of onbevoegd gegeven. Alle lessen die in dit
rapport als benoembaar of onbevoegd gegeven lessen worden aangeduid, zijn
dus door de scholen zelf als zodanig benoemd.
Met betrekking tot het vak Godsdienst is sprake van een bijzondere situatie door het
ontbreken van bekwaamheidseisen. De betreffende leraren zijn daarom niet in te delen
onder de noemers bevoegd, benoembaar en onbevoegd voor wat betreft de lesuren
Godsdienst.

9 Zie de vakkenlijst in bijlage E. Vak in het kader van IPTO dekt een beduidend breder palet aan

vakken dan de traditionele algemeen vormende vakken.
12

Lessen waarbij aangegeven wordt dat de betreffende persoon een andere docent
ondersteunt of dat de betreffende persoon die les (normaliter) niet geeft worden buiten
beschouwing gelaten. Verder worden bepaalde vakken bij het bepalen van de
bevoegdheidspercentages buiten beschouwing gelaten omdat lerarenopleidingen daarvoor
geen bevoegdheid afgeven. Het gaat daarbij om de in Tabel 2 genoemde vakken, al met
al 10,7% van de in IPTO geregistreerde lesuren. Dit percentage is het hoogst voor vmbo,
met 13,5%, en het laagst voor vwo, met 3,9%. In 2015 lag het totaalpercentage 0,4
procentpunt hoger en bedroeg 11,1%. De afname is het gevolg van het feit dat in de
huidige meting ook bevoegdheidseisen zijn vastgesteld voor de profielvakken in het vmbo
en het vak Rekenen.
Tabel 2: Bij bepaling bevoegdheidspercentages buiten beschouwing gelaten vakken als
percentage van totaal, naar onderwijstype
Vmbo

Havo

Vwo

Combinaties

Totaal

Lessen

Godsdienst/levensbeschouwing

1,1%

1,8%

1,5%

1,7%

1,4%

17.737

AVO-vakken gemengd*

0,1%

0,0%

0,0%

0,0%

0,1%

912

Mode & commercie

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

224

Overige vakken

4,6%

0,9%

1,4%

4,3%

3,1%

38.061

Nederlands als tweede taal (NT2)

0,0%

0,0%

0,0%

0,1%

0,0%

501

Subtotaal AVO t/m NT2

4,8%

0,9%

1,5%

4,4%

3,2%

39.698

profielvak Zorg en welzijn

0,2%

0,0%

0,0%

0,0%

0,1%

967

profielvak Bouwen, wonen en interieur

0,1%

0,0%

381

profielvak Dienstverlening & producten

0,2%

0,0%

0,1%

1.416

profielvak Economie en ondernemen

0,1%

0,0%

0,1%

695

profielvak Groen

0,2%

0,1%

1.413

profielvak Horeca, bakkerijen en recreatie

0,1%

0,0%

439

profielvak Maritiem en techniek

0,0%

profielvak Media, vormgeving en ICT

0,0%

profielvak Produceren, installeren en energie

vmbo beroepsgerichte keuzevakken bij:
0,0%
0,0%

0,0%

0,0%

52

0,0%

144

0,1%

0,0%

589

profielvak Mobiliteit en transport

0,0%

0,0%

227

Subtotaal vmbo ber.ger. keuzevakken

1,1%

0,0%

0,0%

0,0%

0,5%

6.322

Begeleidingsuren/counselinguren

0,6%

0,3%

0,3%

1,0%

0,5%

6.493

Het Nieuwe Leren (HNL)

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

63

Keuzewerktijd (KWT)

0,9%

0,4%

0,5%

3,0%

0,9%

11.601

Mentorles

4,0%

3,4%

3,1%

4,7%

3,7%

46.520

Praktische sectororiëntatie (PSO)

0,9%

0,0%

0,0%

0,0%

0,4%

4.914

Remedial teaching (RT)

0,1%

0,0%

0,0%

0,1%

0,0%

545

Subtotaal niet vakgebonden beg.

6,4%

4,2%

3,9%

8,8%

5,6%

70.136

Totaal

13,5%

7,0%

6,9%

15,0%

10,7%

Lessen

76.619

17.197

21.165

18.912

0,0%

Niet vakgebonden begeleidingsuren

*Zie paragraaf 5.1, het betreft lesuren waarin meerdere avo-vakken gegeven worden

13

133.893

Daarnaast hebben scholen bij 3.766 lesuren (0,3%) aangegeven dat de bevoegdheid niet
bepaalbaar10 is. Deze uren zijn ook buiten de bevoegdheidsanalyse gehouden.
Tot slot moet worden opgemerkt dat waar we spreken over onderwijstype het steeds gaat
om het onderwijstype van de les, niet van de school. We onderscheiden vmbo, havo en
vwo, plus een categorie combinatieklassen. Een vmbo-klas op een scholengemeenschap
vmbo/havo/vwo valt dus in de tabellen onder vmbo. Een gemengde havo/vwo brugklas of
een anderszins gemengde klas valt dus onder combinatieklassen. Binnen het vmbo
onderscheiden we in dit rapport vmbo basis (b), kader (k), gemengd (g), theoretisch (t)
en combinaties van deze typen.

De toelichting bij deze categorie betreft: “Voor deze les bestaat geen lerarenopleiding die een
bevoegdheid verleent of het gaat om een schooleigen vak”.
10

14

3

Bevoegdheidsgegevens vo exclusief pro en isk

3.1

Inleiding

In dit hoofdstuk gaan we in op de mate waarin lesgevenden bevoegd zijn voor het vak dat
ze geven. Daarbij is in de tabellen een selectie gemaakt uit alle vakken die in IPTO
onderscheiden worden, te weten de twintig grootste algemeen vormende vakken (avovakken) en de dertig grootste vmbo-specifieke beroepsgerichte vakken. In de tabellen is,
waar van toepassing, een regel ‘Resterende Vakken’ opgenomen, zodat de percentages
optellen tot 100%. Uitgebreidere tabellen zijn opgenomen in bijlage B. Qua bevoegdheid
onderscheiden we de categorieën bevoegd, benoembaar en onbevoegd, zie hoofdstuk 2
en bijlage D. We starten in paragraaf 3.2 met een overzicht van bevoegdheid naar
graadsector en onderwijstype. In de vervolgparagrafen gaan we in op de percentages
bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lessen per vak (paragraaf 3.3), waarna we
voor de avo-vakken vervolgens nog onderscheid maken naar onderwijstype (paragraaf
3.4). In paragraaf 3.5 bespreken we de bevoegdheidssituatie naar leeftijd. Nadere
informatie over de mate waarin bevoegd en onbevoegd lesgeven gecombineerd wordt door
één en dezelfde persoon staat in paragraaf 3.6. Voor onbevoegd gegeven lessen is
informatie opgevraagd over de hoogst afgeronde opleiding van de docent, zie paragraaf
3.7. De hoogst afgeronde opleiding is ook opgevraagd voor een aantal vakken waarvan
geen bevoegdheidssituatie kan worden bepaald (Mentorles etc.). Dit onderdeel is terug te
vinden in paragraaf 3.8. Cijfers naar regio zijn weergegeven in paragraaf 3.9.

3.2

Onderwijstype en graadsector

In Tabel 3 en Figuur 5 presenteren we de bevoegdheidspercentages naar onderwijstype.
Van de lesuren waarvoor een bevoegdheid kan worden vastgesteld wordt 86,8% bevoegd
gegeven. Dit betreft vooral personen met het juiste diploma voor zowel het vak als de
graadsector (eerste- of tweedegraads lesgebied) waarin men lesgeeft, maar het kan
bijvoorbeeld ook een zogeheten teambevoegdheid betreffen. 8,3% van de lesuren wordt
benoembaar gegeven. Bij 4,8% van het totaal aantal lesuren gaat het om lesuren die
onbevoegd gegeven worden. In deze groep vallen personen die daadwerkelijk over geen
enkele bevoegdheid beschikken, maar ook leraren die wel over een onderwijsbevoegdheid
beschikken, maar niet met betrekking tot het gegeven vak, zie ook paragraaf 3.7. Verder
is te zien dat het percentage bevoegd gegeven lessen het hoogst ligt in het vwo (92,1%)
en het laagst op het vmbo (83,2%). Op het vmbo wordt relatief vaak onbevoegd les
gegeven (7,2%), op het vwo is dit 2,3%.
Tabel 3: Percentage bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lesuren naar
onderwijstype, 2016
Bevoegd

Benoembaar

Onbevoegd

Totaal

Lesuren

Totaal

86,8%

8,3%

4,8%

100,0%

1.109.395

Vmbo

83,2%

9,7%

7,2%

100,0%

486.980

Havo

87,5%

9,4%

3,0%

100,0%

229.886

Vwo

92,1%

5,6%

2,3%

100,0%

285.506

Combinaties

88,3%

6,9%

4,8%

100,0%

107.022

15

Figuur 5: Percentage bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lesuren naar
onderwijstype, 2016
0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Vmbo

Havo

Vwo

Combinaties

Totaal

Bevoegd

Benoembaar

Onbevoegd

De verdeling van de onbevoegd gegeven lesuren over de onderwijstypen is weergegeven
in Figuur 6. Merk op dat ongeveer twee derde van de onbevoegd gegeven lessen in het
vmbo voorkomt. Voor een deel is dit het gevolg van het feit dat het vmbo het grootste
onderwijstype is en voor een deel omdat het vmbo het hoogste onbevoegdheidspercentage
kent.
Figuur 6: Verdeling van onbevoegd gegeven lesuren over de onderwijstypen

16

Als we kijken naar de ontwikkelingen11 ten opzichte van 2015, zie Tabel 4 dan valt op dat
het percentage onbevoegd gegeven lessen is afgenomen met 0,3 procentpunt, oftewel 6%
van het totaal. Het percentage bevoegd gegeven lessen is echter ook afgenomen, namelijk
met 1,1 procentpunt. Daar staat dan uiteraard tegenover dat het percentage benoembaar
gegeven lessen is gestegen met 1,4 procentpunt. De toename van het percentage
benoembaar gegeven lessen is het hoogst op het vmbo. De afname van het percentage
bevoegd gegeven lessen hangt samen met uitstroom van ouderen, die relatief vaak
bevoegd zijn, zie ook paragraaf 3.5.
Tabel 4: Ontwikkeling percentage bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lesuren
naar onderwijstype tussen 2015 en 2016
Bevoegd

Benoembaar

Onbevoegd

Lesuren

2016 Vmbo

83,2%

9,7%

7,2%

486.980

Havo

87,5%

9,4%

3,0%

229.886

Vwo

92,1%

5,6%

2,3%

285.506

Combinaties

88,3%

6,9%

4,8%

107.022

Totaal

86,8%

8,3%

4,8%

1.109.395

2015 Vmbo

85,0%

7,5%

7,5%

479.701

Havo

88,2%

8,5%

3,2%

223.634

Vwo

92,4%

5,0%

2,6%

274.805

Combinaties

89,3%

5,6%

5,1%

113.715

Totaal

87,9%

6,9%

5,1%

1.091.855

2016-2015 Vmbo

-1,8%

2,1%

-0,3%

Havo

-0,7%

0,9%

-0,2%

Vwo

-0,3%

0,6%

-0,3%

Combinaties

-1,1%

1,3%

-0,2%

Totaal

-1,1%

1,4%

-0,3%

11 Deze meting zijn voor het eerst bevoegdheidseisen van kracht met betrekking tot de (nieuwe)

vmbo profielvakken. Dat betekent dat veranderingen in bevoegdheidspercentages deels het gevolg
zijn van veranderingen binnen bestaande vakken en deels van veranderingen in de samenstelling
van de vakken. Als de verandering in samenstelling van de vakken niet zou zijn meegenomen zou
het onbevoegdheidspercentage iets verder zijn gedaald.
17

De ontwikkeling over de afgelopen drie jaar van het percentage onbevoegd gegeven lessen
naar onderwijstype is in Figuur 7 weergegeven. Zichtbaar is dat het percentage onbevoegd
gegeven lessen zowel in totaal als per onderwijstype is gedaald, met uitzondering van het
vwo, waar dit percentage een lichte stijging (minder dan 0,1 procentpunt) vertoont in
2015.
Figuur 7: Ontwikkeling percentage onbevoegd gegeven lessen naar onderwijstype op
grond van de IPTO-metingen 2014, 2015 en 2016

18

graadsector
De percentages bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lesuren naar graadsector
zijn te vinden in Tabel 5. In het eerstegraadsgebied wordt iets vaker bevoegd lesgegeven
(88,7%) dan in het tweedegraadsgebied (86,2%). Bij de onbevoegd gegeven lesuren zijn
de verschillen groter. Zo wordt in het eerstegraadsgebied 2,0% van de lesuren onbevoegd
gegeven en in het tweedegraadsgebied 5,8%. Wat betreft ontwikkelingen in de tijd is de
afname van het percentage onbevoegd gegeven lessen het grootst in het
tweedegraadsgebied, waar overigens ook de grootste afname te realiseren is.

Tabel 5: Ontwikkeling percentage bevoegd gegeven lessen naar graadsector tussen 2015
en 2016
Bevoegd Benoembaar
Onbevoegd
Totaal
Lesuren
2016

2015

2016-2015

3.3

Eerstegraads

88,7%

9,3%

2,0%

100,0%

280.995

Tweedegraads

86,2%

8,0%

5,8%

100,0%

828.399

Totaal

86,8%

8,3%

4,8%

100,0%

1.109.395

Lesuren

963.453

92.287

53.654

Eerstegraads

88,8%

9,1%

2,1%

100,0%

273.463

Tweedegraads
Totaal
Lesuren

87,7%
87,9%
960.271

6,2%
6,9%
75.395

6,2%
5,1%
56.189

100,0%
100,0%

818.391
1.091.855

Eerstegraads

-0,1%

0,2%

-0,1%

Tweedegraads

-1,4%

1,8%

-0,4%

Totaal

-1,1%

1,4%

-0,3%

Vak

De percentages bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lessen onderverdeeld naar
avo-vak staan weergegeven in Figuur 8 (zie voor achterliggende cijfers Tabel 25 in bijlage
A). Met betrekking tot onbevoegd gegeven lesuren vinden we relatief hoge percentages
(>7%) bij Maatschappijleer12, Natuurkunde/Scheikunde, Techniek en Wiskunde.
Bevoegdheidspercentages lager dan 85% vinden we bij de vakken Maatschappijleer,
Natuurkunde, Natuurkunde/Scheikunde en Wiskunde. Relatief hoog (>95%) is het
bevoegdheidspercentage bij onder meer Beeldende Vorming, Lichamelijke opvoeding,
Muziek en Tekenen. Benoembaarheidspercentages hoger dan 10% vinden we bij de
vakken Economie, Maatschappijleer, Natuurkunde, Natuurkunde/Scheikunde, Scheikunde
en Wiskunde.
Voor Godsdienst is bij afwezigheid van toepasselijke bekwaamheidseisen sprake van een
afwijkende situatie. Derhalve is dit vak niet in de tabel met avo-vakken opgenomen.13

Personen die Maatschappijleer geven doen dit voor gemiddeld 42% van hun lessen. Ze geven
daarnaast relatief vaak ook andere vakken, met name het vak Geschiedenis.
13 Zie de artikelen XI en XII van de Wet BIO.
12

19

Figuur 8: Percentages bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lessen naar avo-vak,
de lijst is gesorteerd naar het percentage onbevoegd gegeven lesuren, 2016
0%

10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

Maatschappijleer
Wiskunde
Natuurkunde/scheikunde (NASK)
Techniek
Engels
Natuurkunde
Nederlands
Economie
Klassieke talen/klassieke culturele vorming (KCV)
Scheikunde
Duits
Biologie
Aardrijkskunde
Geschiedenis (en staatsinrichting)
Muziek
Frans
Beeldende vorming
Tekenen
Lichamelijke opvoeding
Bevoegd

Benoembaar

Onbevoegd

De ontwikkelingen met betrekking tot de bevoegdheidspercentages voor avo-vakken ten
opzichte van 2015 zijn in Figuur 9 weergegeven (zie ook Tabel 27 in bijlage A), waarbij de
vakken gesorteerd zijn op basis van de omvang van de ontwikkeling. Vakken waarbij het
bevoegdheidspercentage relatief sterk is toegenomen zijn Aardrijkskunde en
Maatschappijleer. De grootste afname zien we in dat opzicht bij Scheikunde, Duits,
Natuurkunde en Wiskunde. Dit zijn vakken die bekend staan als tekortvakken. Daar staat
tegenover dat bij dit rijtje vakken het benoembaarheidspercentage relatief sterk stijgt.
Het benoembaarheidspercentage is vooral afgenomen bij Maatschappijleer. Met
betrekking tot de verandering in onbevoegdheid zien we met name dalingen. Buiten de
vakken met een hoog bevoegdheidspercentage (Tekenen en Lichamelijke opvoeding) laat
alleen het vak Geschiedenis een stijging van het percentage onbevoegd gegeven lessen
te zien.

20

Figuur 9: Ontwikkeling bevoegdheidspercentages avo-vakken tussen 2015 en 2016

21

De bevoegdheidsinformatie voor de beroepsgerichte vakken in het vmbo is te vinden in
Figuur 10 (zie voor achterliggende cijfers Tabel 28 in bijlage A). De hoogste percentages
onbevoegd gegeven lesuren vinden we bij de vakken Maritiem en techniek, Grafische
techniek en ICT-route vmbo. Bij het vak ICT-route vmbo is bovendien het
benoembaarheidspercentage erg hoog. Lage bevoegdheidspercentages (<60%) vinden we
bij ICT-route vmbo, Dienstverlening en producten, Maritiem en techniek, Media
vormgeving en ICT, en Mobiliteit en transport. Van het hoogste bevoegdheidspercentage
(91,1%) is sprake bij Metalektro. Merk overigens op dat het hier allemaal betrekkelijk
kleine vakken betreft met een aandeel in het aantal lesuren van ongeveer 1% of minder
(met uitzondering van Zorg en welzijn, met een aandeel van 3,1%), zie ook Figuur 17.
Figuur 10: Percentages bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lessen naar
beroepsgericht vak (vmbo), gesorteerd is op percentage onbevoegd gegeven lesuren,
2016

22

De ontwikkelingen ten opzichte van 2015 zijn in Figuur 11 weergegeven14, zie ook Tabel
29. We beperken ons hier tot ontwikkelingen in het percentage onbevoegd gegeven lessen,
waarbij de vakken gesorteerd zijn op basis van de omvang van de ontwikkeling hierin. Een
positieve verandering duidt op een toename. Bij Grafische techniek, Installatietechniek en
Consumptieve techniek is het onbevoegdheidspercentage relatief sterk toegenomen. Dit
zijn overigens allemaal vakken met een zeer klein aandeel in het aantal lesuren (<0,2%,
zie ook Figuur 17). Van een relatief sterke afname van het percentage onbevoegd gegeven
lessen is sprake bij Bouwbreed, Elektrotechniek en Handel en verkoop (ook allemaal met
een aandeel <0,2%).
Figuur 11: Ontwikkeling percentage onbevoegd gegeven lesuren voor de beroepsgerichte
vmbo vakken tussen 2015 en 2016
Grafische techniek vmbo
Installatietechniek
Consumptieve techniek vmbo
Consumptieve vakken (horeca, bakken, breed)
Administratie (bedrijfsadministratie)
Bouwtechniek
Verzorging
Metalektro
ICT-route vmbo
Sport, dienstverlening en veiligheid (SDV)
Agrarische vakken/Landbouw
Handel en administratie
Instalektro vmbo
Intersectoraal vmbo
Metaaltechniek
Uiterlijke verzorging
Voertuigentechniek vmbo
Bouwbreed vmbo
Elektrotechniek vmbo
Handel en verkoop
-10.0%

-5.0%

0.0%

5.0%

10.0%

15.0%

20.0%

14 Vanwege wijzigingen in de indeling van de vakken tussen IPTO-2015 en IPTO-2016 hebben we

ons hier beperkt tot de in IPTO-2015 getoonde vakken die op vergelijkbare wijze in IPTO 2016 zijn
opgenomen.
23

3.4

Avo-vak en onderwijstype

De percentages bevoegd gegeven lessen naar avo-vak en onderwijstype staan
weergegeven in Tabel 6. In de tabellen is een regel ‘Resterende vakken’ opgenomen, zodat
een vergelijking gemaakt kan worden met het gemiddelde over alle niet opgenomen
vakken. Er zijn duidelijk verschillen tussen de onderwijstypen zichtbaar, waarbij voor
vrijwel alle vakken het vwo het hoogste bevoegdheidspercentage laat zien. Alleen bij
Beeldende vorming en Tekenen zien we een hoger bevoegdheidspercentage op de havo.
De Resterende vakken kennen voor alle onderwijstypen een lager dan gemiddeld
percentage bevoegd gegeven lessen.

Tabel 6: Percentage bevoegd gegeven lessen naar avo-vak en onderwijstype, 2016
Vmbo

Havo

Vwo

Combinaties

Totaal

Aardrijkskunde

88,4%

90,9%

95,0%

90,1%

91,3%

Beeldende vorming

96,3%

98,8%

98,3%

96,1%

97,2%

Biologie

89,7%

91,3%

94,9%

90,4%

91,4%

Duits

85,9%

87,6%

92,1%

89,6%

88,6%

Economie

85,3%

81,4%

89,5%

80,6%

85,1%

Engels

82,7%

88,0%

92,2%

85,3%

86,4%

Frans

92,7%

93,8%

95,9%

92,8%

94,2%

Geschiedenis (en staatsinrichting)

92,4%

92,9%

95,6%

91,9%

93,5%

Klassieke talen/klassieke culturele vorming (KCV)

69,4%

65,4%

90,7%

90,4%

90,5%

Lichamelijke opvoeding

98,8%

99,2%

99,4%

98,7%

99,0%

Maatschappijleer

72,4%

75,3%

81,2%

36,7%

73,9%

Muziek

93,6%

96,4%

97,8%

95,2%

95,7%

Natuurkunde

72,7%

81,6%

86,9%

79,5%

82,4%

Natuurkunde/scheikunde (NASK)

78,7%

79,2%

83,8%

76,3%

79,0%

Nederlands

84,4%

87,9%

93,1%

87,4%

87,3%

Scheikunde

86,2%

81,7%

88,2%

79,7%

85,2%

Techniek

84,1%

90,8%

92,2%

87,6%

86,0%

Tekenen

97,6%

98,7%

98,4%

97,9%

98,1%

Wiskunde

73,1%

79,3%

88,8%

78,4%

79,2%

Resterende vakken

77,1%

84,4%

87,8%

84,6%

80,3%

Totaal

83,2%

87,5%

92,1%

88,3%

86,8%

Bekijken we de percentages benoembaar en onbevoegd gegeven lesuren (Tabel 7, resp.
Tabel 8) dan zien we bij veel avo-vakken de hoogste benoembaarheidspercentages op de
havo, terwijl het vmbo vaak de hoogste percentages onbevoegd gegeven lesuren laat zien.
De Resterende vakken kennen voor alle onderwijstypen een hoger dan gemiddeld
percentage benoembaar en onbevoegd gegeven lessen.

24

Tabel 7: Percentage benoembaar gegeven lessen naar avo-vak en onderwijstype, 2016
Vmbo
7,2%
2,0%
6,1%
8,1%
8,2%
8,8%
4,7%
4,1%
25,3%
0,6%
16,2%
3,0%
15,5%
13,0%
7,6%
5,8%
7,1%
1,4%
14,8%
14,9%
9,7%

Aardrijkskunde
Beeldende vorming
Biologie
Duits
Economie
Engels
Frans
Geschiedenis (en staatsinrichting)
Klassieke talen/klassieke culturele vorming (KCV)
Lichamelijke opvoeding
Maatschappijleer
Muziek
Natuurkunde
Natuurkunde/scheikunde (NASK)
Nederlands
Scheikunde
Techniek
Tekenen
Wiskunde
Resterende vakken
Totaal

Havo
7,5%
0,9%
6,7%
9,4%
15,2%
9,2%
4,2%
5,7%
25,5%
0,5%
18,1%
2,7%
13,5%
15,0%
9,3%
13,9%
5,9%
1,3%
15,6%
11,0%
9,4%

Vwo
4,1%
1,4%
3,9%
6,2%
8,2%
5,3%
2,8%
3,0%
4,8%
0,4%
13,4%
1,3%
9,4%
11,5%
5,1%
8,9%
4,4%
1,0%
7,9%
8,4%
5,6%

Combinaties
6,0%
1,9%
6,2%
5,3%
12,8%
7,9%
3,7%
4,8%
4,9%
1,1%
27,2%
1,8%
14,8%
14,8%
8,0%
14,2%
7,2%
1,4%
11,9%
10,0%
6,9%

Totaal
6,2%
1,7%
5,7%
7,6%
10,2%
7,9%
3,7%
4,3%
5,1%
0,6%
16,3%
2,2%
12,1%
13,2%
7,4%
10,8%
6,8%
1,3%
12,8%
13,0%
8,3%

Tabel 8: Percentage onbevoegd gegeven lessen naar avo-vak en onderwijstype, 2016
Vak
Aardrijkskunde
Beeldende vorming
Biologie
Duits
Economie
Engels
Frans
Geschiedenis (en staatsinrichting)
Klassieke talen/klassieke culturele vorming (KCV)
Lichamelijke opvoeding
Maatschappijleer
Muziek
Natuurkunde
Natuurkunde/scheikunde (NASK)
Nederlands
Scheikunde
Techniek
Tekenen
Wiskunde
Resterende vakken
Totaal

Vmbo
4,4%
1,6%
4,2%
6,0%
6,4%
8,5%
2,6%
3,5%
5,3%
0,7%
11,4%
3,4%
11,8%
8,3%
7,9%
8,0%
8,7%
1,0%
12,0%
8,0%
7,2%

25

Havo
1,5%
0,4%
2,0%
3,0%
3,4%
2,8%
2,0%
1,4%
9,1%
0,3%
6,6%
0,9%
4,9%
5,8%
2,8%
4,3%
3,3%
0,0%
5,0%
4,6%
3,0%

Vwo
0,8%
0,3%
1,2%
1,7%
2,3%
2,6%
1,3%
1,4%
4,4%
0,2%
5,4%
0,9%
3,7%
4,7%
1,9%
2,8%
3,4%
0,6%
3,3%
3,8%
2,3%

Combinaties
3,9%
1,9%
3,4%
5,0%
6,6%
6,8%
3,5%
3,3%
4,7%
0,2%
36,2%
2,9%
5,6%
8,9%
4,6%
6,1%
5,2%
0,7%
9,7%
5,4%
4,8%

Totaal
2,5%
1,2%
2,9%
3,8%
4,7%
5,7%
2,1%
2,2%
4,5%
0,4%
9,8%
2,1%
5,5%
7,8%
5,3%
3,9%
7,3%
0,6%
8,0%
6,7%
4,8%

3.5

Leeftijd

Het percentage bevoegd gegeven lesuren naar leeftijdscategorie is weergegeven in Figuur
12 (zie voor de cijfers Tabel 30 in bijlage A). Het is duidelijk te zien dat het percentage
bevoegd gegeven lesuren toeneemt met leeftijd. Voor het percentage onbevoegd en
benoembaar gegeven lesuren geldt het omgekeerde. De verdeling van de onbevoegd
gegeven lesuren naar leeftijdscategorie is bovendien weergegeven in Figuur 13. Hieruit
blijkt dat bijna de helft van de onbevoegd gegeven lesuren gegeven wordt door personen
tot 35 jaar. Voor een overzicht van bevoegdheid naar leeftijd én avo-vak zie Tabel 31 in
de bijlagen.
Figuur 12: Percentage bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lessen naar
leeftijdscategorie, 2016

Figuur 13: verdeling van de onbevoegd gegeven lesuren naar leeftijdscategorie

26

3.6

(On)bevoegd gegeven lesuren per persoon

De vraag of de onbevoegd gegeven lessen gegeven worden door een groot aantal
personen en of dit om grote en/of kleine aantallen uren per persoon gaat is te
beantwoorden aan de hand van Tabel 9. In die tabel is ook onderscheid gemaakt naar
leeftijdsklassen en zijn cijfers voor de gehele groep gegeven. Veruit de grootste groep is,
zoals te verwachten, te vinden in de kolom nul uren onbevoegd in combinatie met meer
dan tien uur bevoegd/benoembaar. De daarna grootste groep is nul uren onbevoegd en
tussen de één en de tien uur bevoegd. 92,8% van de personen geeft dus uitsluitend
bevoegd of benoembaar les (in de vorige meting was dit 92,5%). In de rijen met nul uur
bevoegd/benoembaar zijn de personen te zien die uitsluitend onbevoegd les geven en
geen enkel uur bevoegd/benoembaar. Dit komt vooral voor onder de groep jonger dan 35
jaar. 7,6% van hen geeft uitsluitend onbevoegd les. Onder de groep ouder dan 55 jaar is
dit veel minder, namelijk 1,7%. Combinaties van bevoegd en onbevoegd lesgeven komen
uiteraard ook voor. Zo is te zien dat onder de groep tot 35 jaar in totaal 3,5% zowel uren
bevoegd als onbevoegd lesgeeft. Voor de oudste groep is dit 2,3% en over alle
leeftijdsgroepen samen 2,8%. Relatief vaak doen degenen die uitsluitend bevoegd en
benoembaar lesgeven dat meer dan 10 uur. Bij 77% van de personen in deze groep is dat
het geval (71,9%/92,8%), tegen 64% van de personen die uitsluitend onbevoegd
lesgeven (2,8%/4,4%).
In totaal gaat het om 3.185 personen die uitsluitend onbevoegd lesgeven. 67.461
personen geven bevoegd en/of benoembaar les en 2.038 personen onbevoegd in
combinatie met bevoegd en/of benoembaar.
Tabel 9: Verdeling van onderwijsgevenden over het door hen gegeven aantal bevoegd
plus benoembaar en onbevoegd gegeven lesuren, 2016
Uren
Leeftijd
<35 jaar

35 tot 45 jaar

45 tot 55 jaar

>=55 jaar

Alle

Uren onbevoegd

bevoegd en benoembaar

0
0

1-10

10+

Totaal

2,7%

4,9%

7,6%

1-10

18,9%

1,2%

0,5%

20,6%

10+

70,0%

1,7%

0,1%

71,8%

Totaal

88,9%

5,7%

5,4%

100,0%

1,3%

2,8%

4,0%

1-10

0
21,0%

0,9%

0,4%

22,3%

10+

72,3%

1,3%

0,1%

73,6%

Totaal

93,3%

3,5%

3,2%

100,0%

1,4%

2,0%

3,4%

0
1-10

20,0%

0,8%

0,3%

21,1%

10+

73,9%

1,5%

0,1%

75,5%

Totaal

93,9%

3,7%

2,4%

100,0%

0,7%

1,0%

1,7%

1-10

0
24,1%

0,9%

0,3%

25,2%

10+

72,0%

1,1%

0,1%

73,1%

Totaal

96,0%

2,6%

1,3%

100,0%

1,6%

2,8%

4,4%

0
1-10

20,9%

1,0%

0,4%

22,3%

10+

71,9%

1,4%

0,1%

73,4%

Totaal

92,8%

3,9%

3,2%

100,0%

27

3.7

Profiel onbevoegd lesgevende docent

Voor lessen die onbevoegd gegeven worden is gekeken of men een ander vak wel bevoegd
geeft en zo niet, dan is gevraagd wat de hoogst afgeronde opleiding is van de persoon die
voor de klas staat. De resultaten staan in Tabel 10. In de tabel zijn dus alleen de lessen
van personen opgenomen die onbevoegd lesgeven, maar men kan wel een
onderwijsbevoegdheid hebben, bijvoorbeeld voor een ander vak. In totaal gaat het om
3.185 personen die uitsluitend onbevoegd lesgeven en 2.038 personen die onbevoegd in
combinatie met bevoegd en/of benoembaar lesgeven. Ongeveer de helft van de
onbevoegd gegeven lessen wordt gegeven door personen die wel een onderwijs
gerelateerde opleiding hebben afgerond. Naast een eerste- en tweedegraads
lerarenopleiding komt ook pabo relatief vaak voor onder de groep personen die onbevoegd
lesgeven, met 11,1% van de lessen over alle onderwijstypen en met 14,3% in geval van
het vmbo. In de categorie Anders bevinden zich veel personen die nog een opleiding aan
het volgen zijn.
Tabel 10: Profiel docenten onbevoegd gegeven lessen, 2016, percentage op basis van
lesuren
Vmbo

Havo

Vwo

Combin.

Alle

Eerste- of tweedegraads lerarenopleiding*

33,8%

39,9%

35,5%

30,1%

34,4%

Pabo

14,3%

4,9%

2,6%

8,9%

11,1%

Een ander hbo of wo getuigschrift
Een verklaring van het ministerie omtrent
bevoegdheid
Een getuigschrift van voor 2006 op grond waarvan
een ander vak gegeven mag worden

9,3%

16,4%

21,6%

16,0%

12,4%

0,1%

0,1%

0,3%

0,4%

0,2%

0,2%

0,2%

0,2%

0,2%

0,2%

Opl. Pedagogisch Didactisch Getuigschrift (PDG)

0,7%

0,5%

0,5%

0,2%

0,6%

MBO-4

6,8%

1,8%

1,0%

2,2%

5,0%

Anders

34,8%

36,2%

38,4%

42,0%

36,2%

Totaal

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal lesuren

34.887

6.963

6.649

5.154

53.654

*inclusief degenen waarvoor niet naar opleiding gevraagd is omdat men ook bevoegd of benoembaar les geeft.

28

3.8

Profiel docenten in vakken waarvoor geen bevoegdheid nodig
is

Voor alle vakken waar geen bevoegdheid voor nodig is (zie Tabel 2), is gekeken of men
daarnaast een ander vak geeft (of gaf in eerdere jaren) waarvoor wel een bevoegdheid is
vastgesteld. Zo ja, en is men daarvoor bevoegd of benoembaar, dan is niet doorgevraagd.
In andere gevallen is aan de school gevraagd om nadere informatie over de hoogst
afgeronde opleiding van de betreffende persoon te geven. Het resultaat is voor een selectie
van deze vakken in Tabel 11 opgenomen. Bij veruit de meeste lessen is sprake van één of
andere vorm van onderwijsbevoegdheid. In ongeveer 90% van de lessen is men bevoegd
voor een ander gegeven vak, op havo en vwo een paar procentpunt meer, op het vmbo
een paar procentpunt minder. Op het vmbo is relatief wat vaker sprake van alleen een
pabo opleiding of een tweedegraads lerarenopleiding.
Tabel 11: Profiel docenten Praktische sectororiëntatie, Begeleidingsuren/Counselinguren,
Keuzewerktijd en Mentorles, 2016, percentage op basis van lesuren
Vmbo

Havo

Vwo

Combin.

Alle

Pabo

90,7%
2,2%

95,4%
0,3%

95,8%
0,4%

88,4%
2,1%

91,9%
1,6%

Een ander hbo of wo getuigschrift

0,9%

0,7%

0,8%

1,6%

1,0%

Een getuigschrift van voor 2006 op grond waarvan een
ander vak gegeven mag worden

0,2%

0,0%

0,1%

0,0%

0,1%

Opleiding Pedagogisch Didactisch Getuigschrift (PDG)

0,1%

0,0%

0,0%

0,0%

0,1%

MBO-4

2,0%

1,0%

0,1%

2,6%

1,6%

Anders

3,7%

2,6%

2,8%

5,2%

3,6%

Totaal

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal lesuren

36.014

10.428

12.063

11.023

69.528

Eerste- of tweedegraads lerarenopleiding*

*inclusief degenen waarvoor niet naar opleiding gevraagd is omdat men ook bevoegd of benoembaar les geeft.

3.9

Regionale cijfers

De uitkomsten naar RPA regio (indeling Regionale Platforms Arbeidsmarkt-2016) en de
vier grote steden worden getoond in Figuur 14 (zie voor detailcijfers Tabel 32 in bijlage
A). Er zijn duidelijke regionale verschillen. Relatief hoge bevoegdheidspercentages zijn
bijvoorbeeld te vinden in Friesland en in het zuidoosten, met uitzondering van Weert.
Relatief hoge percentages onbevoegd gegeven lesuren (>7%) zijn te vinden in de regio’s
Oost-Groningen, Rivierenland en de steden Den Haag, Rotterdam en Utrecht. Het
zuidoosten vertoont relatief de laagste onbevoegdheidspercentages, samen met NoordGroningen. Het percentage benoembaar gegeven lessen is (net als vorig jaar) opvallend
hoog in Weert.

29

Figuur 14: Regionale verdeling van de bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven
lesuren (schalen verschillen per kaartje), 2016
% bevoegd

% benoembaar

% onbevoegd

30

De (on)bevoegdheidspercentages variëren dus per regio, maar voor de aandelen van de
verschillende onderwijstypen geldt dat ook (zie paragraaf 4.7). Omdat de
bevoegdheidspercentages naar onderwijstype variëren is het dus zuiverder om de
opsplitsing naar onderwijstype te maken bij regionale verschillen van (on)bevoegdheid.
We beperken ons hierbij tot de onbevoegdheidspercentages, zie Figuur 15 (en Tabel 26 in
bijlage A voor detailcijfers). De schaal met betrekking tot de onbevoegdheidspercentages
is hier voor alle onderwijstypes gelijk gekozen, waarbij in het vmbo de regio Utrecht buiten
de schaal valt (21,6%). Op die manier zijn de onderwijstypen in Figuur 15 goed
vergelijkbaar. Allereerst wordt uit de figuur nog een keer zichtbaar dat het vmbo de
meeste onbevoegd gegeven lesuren kent. Vervolgens wordt duidelijk dat er daarbij sprake
is van tamelijk grote regionale verschillen. Het hoogste percentages onbevoegd gegeven
lessen op het vmbo doet zich zoals al gemeld voor in de stad Utrecht, gevolgd door de
stad Den Haag. Andere regio’s met onbevoegdheidspercentages van 10% of meer in het
vmbo zijn Oost-Groningen, Rivierenland en de Westelijke Mijnstreek. Laag scoren voor het
vmbo Noord-Groningen (2,0%), Roermond (1,0%) en Maastricht Mergelland (2,1%). Voor
de havo zien we hoge onbevoegdheidspercentages (>5%) in de regio’s Twente, Den Haag
en Rotterdam. Op het vwo zijn de percentages onbevoegd gegeven lesuren het hoogst in
de regio’s Rivierenland (5,0%), Den Haag (4,3%) en Rotterdam (4,9%).

31

Figuur 15: Percentage onbevoegd gegeven lesuren per onderwijstype naar regio, 2016
vmbo

havo

vwo

totaal

32

4

Vakken vo, exclusief pro en isk

In dit hoofdstuk gaan we in op de gegeven vakken en de bijbehorende lesuren. We starten
in paragraaf 4.1 met het aantal lesuren per onderwijstype, waarna we in paragraaf 4.2
ingaan op de ontwikkeling in het aantal lesuren van de grootste algemeen vormende
vakken (avo-vakken). In de paragrafen 4.3 en 4.4 delen we de lesuren van avo-vakken
op naar respectievelijk graadsector en onderwijstype, waarna we in paragraaf 4.5
inzoomen op het vmbo, en onderscheid maken naar de grootste vmbo-specifieke
beroepsgerichte vakken. In paragraaf 4.6 maken we vervolgens een analyse van de
verdeling van lesuren naar leeftijdscategorie. Regionale gegevens worden behandeld in
paragraaf 4.7.
Gegevens voor alle individuele vakken zijn opgenomen in bijlage E. In de tabellen is, waar
van toepassing, een regel ‘Resterende vakken’ opgenomen, zodat de percentages optellen
tot 100%.

4.1

Lesuren naar onderwijstype

In Tabel 12 zijn de lesuren onderscheiden naar onderwijstype. Het vmbo neemt 45,4%
van de lesuren voor zijn rekening, waarbij van de onderscheiden vmbo-typen klassen met
alleen vmbo-g leerlingen duidelijk het minst vaak voorkomen. Het vwo is iets groter dan
de havo. In de groep combinaties zitten zowel lessen aan gemengde klassen vmbo-havo,
havo-vwo, vmbo-vwo als aan vmbo-havo-vwo leerlingen.
Tabel 12: Aantal lesuren naar onderwijstype, 2016
Onderwijstype

Lesuren

Percentage

Vmbo-b

98.508

7,9%

Vmbo-k

101.284

8,1%

Vmbo-g

22.168

1,8%

Vmbo-t

198.636

15,9%

Combinaties vmbo

145.370

11,7%

Vmbo (totaal)

565.966

45,4%

Havo

247.415

19,8%

Vwo

307.264

24,6%

Combinaties

126.409

10,1%

1.247.054

100,0%

Totaal

33

4.2

Ontwikkeling avo-vakken

In Tabel 13 is allereerst gekeken naar de omvang en ontwikkeling in het aandeel lesuren
van avo-vakken. Om te abstraheren van landelijke groei en krimp van het aantal leerlingen
tonen we daarbij de ontwikkeling in het aandeel van een vak in het totaal aantal lesuren.
De ‘grote’ avo-vakken met een aandeel van 9% of meer zijn Nederlands, Engels en
Wiskunde. Daarna volgt Lichamelijke opvoeding met 6,9%. Relatief grote verschillen
tussen de afzonderlijke jaren zien we bij Beeldende Vorming (+6,0%), Techniek (-17,0%)
en Tekenen (-7,1%). Er is daarmee sprake van een verschuiving van Tekenen naar
Beeldende Vorming. De afname bij Techniek hangt samen met de introductie van de
profielvakken in het vmbo (onder meer hierdoor neemt het aandeel van Resterende
vakken toe). De omvang van de grote vakken Nederlands, Engels en Wiskunde is relatief
stabiel te noemen.
Tabel 13: Procentueel aandeel avo-vakken in 2015, 2016 en de groei van het aandeel
lesuren in een gegeven avo-vak tussen beide jaren
Vak

% 2015

% 2016

16-15

(16-15)/15

Aardrijkskunde

3,57%

3,52%

-0,05%

-1,4%

Beeldende vorming

1,38%

1,46%

0,08%

6,0%

Biologie

4,69%

4,66%

-0,03%

-0,6%

Duits

4,34%

4,32%

-0,02%

-0,5%

Economie

3,84%

3,83%

-0,01%

-0,3%

Engels

9,27%

9,27%

0,01%

0,1%

Frans

3,75%

3,65%

-0,10%

-2,7%

Geschiedenis (en staatsinrichting)

4,08%

4,05%

-0,02%

-0,6%

Godsdienst/levensbeschouwing

1,45%

1,42%

-0,03%

-1,8%

Klassieke talen/klassieke culturele vorming (KCV)

1,30%

1,31%

0,01%

0,4%

Lichamelijke opvoeding

6,97%

6,94%

-0,03%

-0,4%

Maatschappijleer

1,60%

1,60%

0,01%

0,3%

Muziek

1,36%

1,32%

-0,03%

-2,4%

Natuurkunde

2,43%

2,48%

0,05%

2,0%

Natuurkunde/scheikunde (NASK)

1,86%

1,82%

-0,04%

-2,2%

Nederlands

10,38%

10,26%

-0,12%

-1,2%

Scheikunde

1,86%

1,89%

0,03%

1,9%

Techniek

1,62%

1,35%

-0,28%

-17,0%

Tekenen

1,16%

1,08%

-0,08%

-7,1%

Wiskunde

10,49%

10,44%

-0,05%

-0,5%

Totaal

77,39%

76,68%

-0,71%

-0,9%

Resterende vakken

22,61%

23,32%

0,71%

3,1%

34

4.3

Avo-vakken naar graadsector

In Figuur 16 (detailcijfers zijn te vinden in Tabel 33 in bijlage A) is het percentage lesuren
voor de avo-vakken weergegeven per graadsector. De ‘grote’ avo-vakken met een aandeel
van 9% of meer zijn voor beide graadsectoren de vakken die we al eerder zagen:
Nederlands, Engels en Wiskunde. Het vak Techniek komt nauwelijks voor in de
eerstegraadsector. Hetzelfde geldt voor het combinatievak NASK. Natuur- en Scheikunde
worden (ook als we daar NASK bij optellen) relatief vaker in de eerstegraadsector gegeven.
Andere vakken die een relatief groot aandeel in de eerstegraadsector kennen zijn
Economie, Maatschappijleer en Klassieke talen.
Figuur 16: Percentage lesuren voor avo-vakken naar graadsector, de vakken zijn
gesorteerd op aflopende grootte voor het totaal (eerste- een tweedegraadsector samen),
2016

35

4.4

Avo-vakken naar onderwijstype

In Tabel 14 is het percentage lesuren avo-vakken weergegeven voor de verschillende
onderwijstypen. De gegevens voor de vakken op detailniveau zijn opgenomen in bijlage
E, die naar graadsector in bijlage F. De drie grootste avo-vakken zijn bij alle
onderwijstypen wederom Nederlands, Engels en Wiskunde. Samen zijn deze vakken goed
voor ongeveer 30% van de lesuren.
Tabel 14: Percentage
graadsectoren), 2016

gegeven

lesuren

per

avo-vak

naar

onderwijstype

(alle

Aardrijkskunde

Vmbo
2,2%

Havo
4,7%

Vwo
4,4%

Combinaties
4,8%

Totaal
3,5%

Lesuren
43.896

Beeldende vorming

1,4%

1,3%

1,3%

2,5%

1,5%

18.182

Biologie

4,7%

4,7%

4,7%

4,3%

4,7%

58.131

Duits

3,3%

5,6%

5,6%

3,2%

4,3%

53.823

Economie

4,1%

5,1%

3,5%

0,9%

3,8%

47.757

Engels

9,2%

9,8%

9,2%

8,7%

9,3%

115.631

Frans

1,3%

5,1%

5,5%

6,7%

3,7%

45.547

Geschiedenis (en staatsinrichting)

2,4%

6,0%

5,1%

4,9%

4,1%

50.520

Godsdienst/levensbeschouwing

1,1%

1,8%

1,5%

1,7%

1,4%

17.737

Klassieke talen/klas. cult. v. (KCV)

0,0%

0,0%

5,1%

0,3%

1,3%

16.322

Lichamelijke opvoeding

7,3%

6,4%

6,0%

8,7%

6,9%

86.577

Maatschappijleer

2,1%

1,8%

1,1%

0,2%

1,6%

19.999

Muziek

0,8%

1,4%

1,5%

3,1%

1,3%

16.517

Natuurkunde

0,9%

4,2%

4,5%

1,3%

2,5%

30.939

Natuurkunde/scheikunde (NASK)

3,1%

0,7%

0,6%

1,0%

1,8%

22.715

Nederlands

10,9%

10,6%

8,9%

9,9%

10,3%

127.957

Scheikunde

0,3%

3,7%

3,8%

0,7%

1,9%

23.602

Techniek

2,0%

0,5%

0,6%

1,8%

1,3%

16.787

Tekenen

0,8%

1,2%

1,2%

1,9%

1,1%

13.451

Wiskunde

9,8%

10,8%

11,5%

10,2%

10,4%

130.194

Resterende vakken

32,0%

14,5%

14,5%

23,0%

23,3%

290.772

Totaal

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Lesuren

565.966

247.415

307.264

126.409

36

1.247.054

4.5

Leerwegen vmbo en beroepsgerichte vakken vmbo

In deze paragraaf wordt nader ingezoomd op het vmbo. In Tabel 15 wordt een opsplitsing
gemaakt naar de leerwegen basis (vmbo-b), kader (vmbo-k), gemengd (vmbo-g), en
theoretisch (vmbo-t). In ongeveer 26% van de lesuren zitten leerlingen die deze
leerwegen volgen gezamenlijk in een les en is dit onderscheid niet te maken. Deze lesuren
zijn in de tabel weergegeven onder combinatie (combin.). Te zien is bijvoorbeeld dat
(inherent aan de leerwegen) vmbo-t relatief veel lesuren avo-vakken kent (slechts 15,1%
betreft resterende vakken). Van de overige leerwegen heeft vmbo-g nog de meeste avovakken. Nederlands, Engels en Wiskunde worden op alle leerwegen veel gegeven.
Tabel 15: Percentage gegeven lesuren per avo-vak naar leerweg in het vmbo, 2016
Vmbo-b
Vmbo-k Vmbo-g
Vmbo-t Combin.
Totaal
Aardrijkskunde

0,7%

0,8%

2,0%

4,5%

1,2%

12.612

Beeldende vorming

1,5%

1,3%

1,0%

1,4%

1,4%

7.898

Biologie

4,4%

4,6%

5,6%

6,0%

2,9%

26.423

Duits

0,7%

2,2%

5,4%

5,8%

2,1%

18.754

Economie

2,7%

3,5%

5,4%

6,2%

2,4%

23.158

Engels

10,2%

10,8%

9,8%

9,8%

6,7%

52.290

Frans

0,0%

0,1%

0,8%

3,2%

0,6%

7.515

Geschiedenis (en staatsinrichting)

0,6%

0,8%

2,1%

5,1%

1,1%

13.662

Godsdienst/levensbeschouwing

1,1%

1,2%

1,6%

1,3%

0,8%

6.456

Lichamelijke opvoeding

7,9%

7,8%

6,7%

7,5%

6,3%

41.246

Maatschappijleer

2,5%

2,7%

2,4%

2,2%

1,3%

12.065

Muziek

0,7%

0,7%

0,5%

1,1%

0,7%

4.736

Natuurkunde

0,7%

0,8%

1,0%

1,3%

0,5%

5.044

Natuurkunde/scheikunde (NASK)

2,4%

2,5%

4,4%

4,6%

1,9%

17.787

Nederlands

12,7%

12,3%

10,6%

10,9%

8,9%

61.871

Scheikunde

0,0%

0,0%

0,3%

0,8%

0,1%

1.829

Techniek

2,6%

2,0%

1,7%

1,1%

3,1%

11.492

Tekenen

0,6%

0,5%

0,9%

1,3%

0,5%

4.541

Wiskunde

10,2%

11,1%

10,3%

10,6%

7,2%

55.222

Resterende vakken

37,7%

34,3%

27,4%

15,1%

50,4%

181.252

Totaal

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Lesuren

98.508

101.284

22.168

198.636

145.370

37

565.966

In Figuur 17 (en Tabel 34 in bijlage A) is het percentage lesuren beroepsgerichte vakken
op het vmbo opgenomen. De grootste beroepsgerichte vakken op het vmbo zijn Agrarische
vakken, Dienstverlening en producten, Verzorging en Zorg en welzijn. Uitgezonderd Zorg
en welzijn (met een aandeel van 3,1%) zijn deze vier grootste beroepsgerichte vakken
overigens allemaal relatief gering van omvang met percentages tussen 0,8% en 1,1% van
het totaal aan lesuren op het vmbo. Daarom is hier geen verdere opsplitsing naar leerweg
gemaakt.
Figuur 17: Percentage lesuren voor beroepsgerichte vakken (vmbo), gesorteerd van groot
naar klein, 2016. Merk op dat het grootste vak buiten de gehanteerde schaal valt.

38

4.6

Leeftijd

In deze paragraaf bekijken we de leeftijdsverdeling van de lesgevenden naar vak, zie
Figuur 18 voor de avo-vakken (en Tabel 35 in bijlage A). De gehanteerde
leeftijdscategorieën zijn tot 35 jaar, 35 tot 45 jaar, 45 tot 55 jaar en 55 jaar en ouder. De
categorie tot 35 jaar is daarbij het sterkst vertegenwoordigd met 30,6%, die van 35 tot
45 jaar en 45 tot 55 jaar het minst, beide met 22,5%. De groep 55+ is met 24,3%
vertegenwoordigd. Bij een aantal vakken is sprake van een duidelijk afwijkende
leeftijdsverdeling. Lichamelijke opvoeding is een vak dat relatief vaak door leraren tot 35
jaar gegeven wordt: 46,7% van de lesuren Lichamelijke opvoeding wordt gegeven door
deze groep. Techniek is juist een vak dat relatief vaak door 55-plussers gegeven wordt:
38,4% van de lesuren Techniek wordt gegeven door 55-plussers, tegenover 24,3% van
alle lesuren. Ook bij sommige andere vakken is een lichte leeftijdsafhankelijkheid
zichtbaar. Er is bijvoorbeeld sprake van een lichte oververtegenwoordiging van ouderen
bij onder meer Duits, Godsdienst/Levensbeschouwing, Nederlands, Tekenen en Wiskunde
en van een lichte ondervertegenwoordiging bij onder meer Engels, Geschiedenis,
Aardrijkskunde en Maatschappijleer. Een opsplitsing van deze cijfers naar graadsector is
te vinden in bijlage G. De lesuren in de eerstegraadsector worden gegeven door personen
die gemiddeld wat ouder zijn dan die in de tweedegraadsector.
Figuur 18: Verdeling lesuren naar leeftijdscategorie per avo-vak, 2016

39

In Figuur 19 (en Tabel 36 in bijlage A) is de verdeling naar leeftijd van het aantal lesuren
voor de beroepsgerichte vmbo vakken weergegeven. Ook hier zien we duidelijk (nog veel
grotere) verschillen per vak. De vakken Mobiliteit en transport, Produceren, installeren en
energie, Voertuigentechniek, Metalektro, Metaaltechniek, Installatietechniek, Instalektro,
Elektrotechniek en Bouwtechniek worden duidelijk minder vaak door de groep tot 35 jaar
gegeven. Bij het vak Sport, dienstverlening en veiligheid (SDV) is dat juist relatief vaak
het geval.

Figuur 19: Verdeling lesuren naar leeftijdscategorie per beroepsgericht vak (vmbo), 2016

40

4.7

Regionale cijfers

In Figuur 20 is het procentuele aandeel van de verschillende onderwijstypen (op basis van
in IPTO gemeten lesuren) weergegeven naar RPA regio (indeling Regionale Platforms
Arbeidsmarkt-2016) en de vier grote steden. Zie voor de achterliggende cijfers Tabel 37
(bijlage A). De figuur geeft niet zozeer weer waar bijvoorbeeld veel leerlingen vmbo
wonen, maar wel waar veel leerlingen vmbo les volgen, dus wordt (vooral) bepaald door
waar zich vestigingen bevinden die een bepaald onderwijstype aanbieden. Er is duidelijk
sprake van soms zelfs vrij grote regionale verschillen. Indien men regionale analyses
uitvoert is het verstandig om dit in het achterhoofd te houden. Verschillen tussen regio’s
kunnen veroorzaakt worden door verschillen in de mate waarin onderwijstypes in die
regio’s voorkomen.
Figuur 20: Percentage lessen dat in een regio aan een bepaald onderwijstype wordt
besteed, 2016
vmbo

havo

vwo

41

5

Resultaten pro en isk

Zoals al aangegeven in hoofdstuk 2 zijn in IPTO-2016 ook pro en de internationale
schakelklassen (isk) bevraagd. We behandelen de resultaten van pro en isk in
respectievelijk paragraaf 5.1 en 5.2.

5.1

Resultaten pro

Er zijn ongeveer15 194 vestigingen benaderd die (ook) pro aanbieden met een respons van
100%. Het betreft scholen waar alleen pro gegeven wordt of pro in combinatie met andere
onderwijstypen. De resultaten in deze paragraaf hebben betrekking op lessen
praktijkonderwijs, al dan niet gecombineerd met vmbo of (aangewezen16) vso. Vanwege
het afwijkend karakter van het pro, onder meer qua vakken en bevoegdheidseisen, is dit
hoofdstuk minder gedetailleerd en afwijkend van opzet dan bij vmbo/havo/vwo.
In het praktijkonderwijs worden ongeveer evenveel lesuren gegeven door mannen als
vrouwen, zie Tabel 16.
Tabel 16: Aantal lesuren in het praktijkonderwijs en verdeling naar geslacht, 2016
Geslacht

Lesuren

%

Man

30.607

48,3

Vrouw

32.756

51,7

Totaal

63.363

100,0

De lesuren zijn daarbij vrij homogeen verdeeld over de leeftijdsgroepen die we
onderscheiden in Tabel 17.
Tabel 17: verdeling van de gegeven lesuren in het praktijkonderwijs over leeftijdscategorieën, 2016
Leeftijd

Lesuren

%

-35

16.086

25,4

35-45

15.981

25,2

45-55

15.575

24,6

55+

15.677

24,8

Totaal*

63.319

100,0

* Voor 44 lesuren is de leeftijd van de docent onbekend

In het praktijkonderwijs wordt tijdens een lesuur niet altijd een enkel vak gegeven. Soms
is sprake van een aantal avo-vakken die gecombineerd gegeven worden, waarbij een deel
van de groep eventueel ook aan iets anders kan werken dan een ander deel van de groep.
In het kader van dit onderzoek is daarvoor een vak ‘avo-vakken’ aan de lijst met IPTOvakken toegevoegd, die we in de tabel (zie Tabel 18) aanduiden als ‘AVO-vakken gemengd’
15

Omdat soms de lessen van meerdere vestigingen in één rooster zijn opgenomen, is het aantal
vestigingen dat pro aanbiedt niet exact bekend.
16 Aangewezen vso scholen beschikken over een licentie om leerlingen te examineren waarbij geldt
dat de vso-school aan dezelfde eisen moet voldoen als een reguliere vo-school.
42

om het onderscheid te maken met de losse avo-vakken. In de tabel zijn alleen de vakken
groter of gelijk aan 1,0% van het totaal opgenomen, waarbij gesorteerd is op aantal
lesuren. Het vak ‘AVO-vakken gemengd’ is met 21,6% van de lesuren het grootste vak.
Tabel 18: lesuren naar vak in het praktijkonderwijs, 2016
Vak

Lesuren

%

AVO-vakken gemengd

13.695

21,6

Lichamelijke opvoeding

3623

5,7

Mentorles

3579

5,6

Techniek

2757

4,4

Consumptieve vakken (horeca, bakken, breed)

2409

3,8

Nederlands

2403

3,8

Begeleidingsuren/counselinguren

1938

3,1

Rekenen

1670

2,6

Algemene voorbereiding op maatschappij en beroep (AVMB)

1344

2,1

Praktische sectororiëntatie (PSO)

1243

2,0

Verzorging

1053

1,7

Keuzewerktijd (KWT)

972

1,5

Engels

865

1,4

Informatica

833

1,3

Metaaltechniek

725

1,1

Agrarische vakken/Landbouw

723

1,1

Bouwtechniek

720

1,1

Beeldende vorming

692

1,1

Resterende vakken

22.120

34,9

Totaal

63.363

100,0

Wat betreft de functie van de personen die voor de klas staan is van een relatief groot
deel van de lesuren (8,2%) geen informatie beschikbaar.17 Indien de functie wel bekend
is betreft het voor ongeveer 98% onderwijzend personeel en onderwijsondersteunend
personeel, zie Tabel 19.
Tabel 19: Lesuren naar functie in het praktijkonderwijs, 2016
Functie

Lesuren

%

Onbekend

5.194

8,2

Directie

267

0,4

51.719

81,6

Leraar in opleiding

78

0,1

Onderwijsassistent

44

0,1

Onderwijzend personeel

Stagiaire

7

0,0

5.155

8,1

Uitzendkracht/gedetacheerde

162

0,3

OBP

691

1,1

Overig

46

0,1

Totaal

63.363

100,0

OOP

17 Omdat de gegevens niet aan het DUO formatiebestand gekoppeld kunnen worden.

43

In het pro is ook naar bevoegdheidsinformatie gevraagd, zie Tabel 20. Voor de vakken
Tekenen,
Muziek,
Handvaardigheid,
Rekenen/Wiskunde,
Engels,
Nederlands,
Geschiedenis, Aardrijkskunde, Biologie en de Praktijk-oriënterende18 vakken volstaat een
pabo diploma om bevoegd les te geven. Het percentage onbevoegd gegeven lessen in het
pro ligt met 4,3% iets lager dan in de rest van het vo (4,8%), net als het percentage
bevoegd gegeven lessen (86,0% in het pro tegen 86,9% in de rest van het vo). Het
percentage benoembaar gegeven lessen (9,7%) is iets hoger dan in de rest van het vo
(8,3%). Overigens ligt het percentage lesuren waarvoor geen bevoegdheid bepaald wordt
in het pro (zoals bijvoorbeeld AVO-vakken gemengd) met ruim 50% veel hoger dan in de
rest van het vo (bijna 11%).
Tabel 20: Bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lesuren in het pro, 2016
Bevoegd

%
86,0%

Lesuren
22.925

Benoembaar

9,7%

2.584

Onbevoegd

4,3%

1.158

Indien onbevoegd les wordt gegeven en niet bekend is dat men in een ander vak bevoegd
of benoembaar lesgeeft en ook bij personen die alleen les geven in vakken waarvoor geen
bevoegdheid bepaalbaar is, is naar het opleidingsniveau (hoogst afgeronde opleiding)
gevraagd. De verdeling over opleidingsniveau van alle docenten in het pro die we op deze
manier vinden is weergegeven in Tabel 21. In bijna 92% van de lesuren gaat het om
personen die een pabo, eerstegraads of tweedegraadslerarenopleiding hebben afgerond.
Daarnaast zien we een veel kleiner deel met een MBO-4 opleiding en een categorie Anders
van 5,6%. In feite heeft daarmee vrijwel iedereen die in het pro lesgeeft een
onderwijsgerelateerde opleiding. De categorie Anders betreft onder meer personen met
een niet onderwijs gerelateerd hbo of wo getuigschrift en personen in opleiding.
Tabel 21: Profiel docenten praktijkonderwijs, 2016, percentage op basis van lesuren
Opleiding

%

Pabo, eerste- of tweedegraads lerarenopleiding*

91,8%

MBO-4

2,6%

Anders

5,6%

Totaal

100,0%

*inclusief degenen waarvoor niet naar opleiding gevraagd is omdat men ook bevoegd of benoembaar les geeft.

18 Dit vak wordt niet als afzonderlijk vak onderscheiden in IPTO.

44

5.2

Resultaten isk

Ook in IPTO-2016 zijn gegevens verzameld omtrent de eerste opvang anderstaligen, de
zogeheten eersteopvangscholen, ook nog wel de internationale schakelklas (isk) genoemd.
Het betreft circa 100 vestigingen met een respons van 100%.
In het isk worden 70% van de lessen door een vrouw gegeven, zie Tabel 22.
Tabel 22: Aantal lesuren in het isk en verdeling naar geslacht, 2016
Geslacht

Lesuren

%

Man

5.675

29,7

Vrouw

13.446

70,3

Totaal

19.121

100,0

In de verdeling van lesuren over leeftijd zien we relatief wat meer personen in de groepen
tot 35 jaar en 55+ en wat minder in de andere twee leeftijdsgroepen, zie Tabel 23. Voor
161 lesuren is de leeftijd van de docent onbekend.
Tabel 23: Verdeling van de gegeven lesuren in het isk over leeftijdscategorieën, 2016
Leeftijd

Lesuren

%

-35

5.569

29,4

35-45

3.181

16,8

45-55

4.326

22,8

55+

5.884

31,0

Totaal

18.961

100,0

De meeste lessen in het isk worden bevoegd gegeven, maar het percentage onbevoegd
gegeven lesuren ligt met 10,2% duidelijk hoger dan in de rest van het vo.
Tabel 24: Bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lesuren
Bevoegd

%
82,8%

Lesuren
9.678

Benoembaar

7,0%

824

Onbevoegd

10,2%

1.189

Voor het vak Nederlands als tweede taal (NT2), met een omvang van 4.948 lesuren
bestaat geen specifieke lerarenopleiding. Wel bestaat een post-hbo opleiding waar men
een zogeheten NT2 aantekening kan halen. 27,6% van de lesuren NT2 wordt gegeven
door iemand met zo’n aantekening.

45

6

Discussie/nabeschouwing

Interpretatie en conclusies
De afname van het onbevoegdheidspercentage dat vorig jaar werd waargenomen heeft
zich ook in 2016 doorgezet. De afname is daarbij wel iets afgezwakt. Bedroeg deze afname
in 2015 nog 0,5 procentpunt (9%), in 2016 was dit 0,3 procentpunt (6%). Ook de toename
van het percentage benoembaar gegeven lessen die in de vorige meting zichtbaar was
heeft zich voortgezet. Deze toename bedroeg in 2015 0,7 procentpunt en in 2016 is dit
verdubbeld naar 1,4 procentpunt. Nam in 2015 het onbevoegdheidspercentage nog toe
voor de tekortvakken NASK, Wiskunde en Scheikunde, in 2016 zijn deze percentages
gedaald in plaats van gestegen.
De kanttekening die we vorig jaar maakten rond de druk op het bevoegdheidspercentage
in verband met de uitstroom van ouderen blijft echter onverminderd staan. De groep
boven de 55 jaar kent een ruim drie keer zo laag percentage onbevoegd gegeven lessen
als de groep onder de 35 jaar. De uitstroom van deze ouderen blijft het
bevoegdheidspercentage ook de komende tijd onder druk zetten. Het is dus zaak dat de
benoembaren hun opleiding tijdig succesvol afronden en de onbevoegden in opleiding
blijven gaan.
Betrouwbaarheid
Een afname van het percentage onbevoegd gegeven lessen met 0,3 procentpunt roept wel
de vraag op hoe nauwkeurig de resultaten van de bevoegdheidsmeting zijn. Is deze daling
in de praktijk ook opgetreden? Als het gehele onderzoek foutloos is verlopen is het
antwoord overigens ja. IPTO betreft geen steekproef, we beschikken over alle
waarnemingen van alle scholen. Daarmee is (bij een foutloos onderzoek) het resultaat de
feitelijke situatie en is elke gemeten wijziging significant.
De afname van 0,3 procentpunt wordt bovendien enigszins vertekend omdat dit jaar ook
voor het eerst bevoegdheden opgevraagd zijn voor de vmbo profielvakken en Rekenen.
Het aantal vakken waarvoor bevoegdheden zijn opgevraagd is dus vergroot. Zouden we
deze vakken weglaten, dan was de afname van het percentage onbevoegd gegeven lessen
iets groter geweest (0,5 procentpunt in plaats van 0,3 procentpunt), hetgeen de
waarschijnlijkheid verhoogt dat ook echt een daling is opgetreden.
Het eerlijke antwoord is echter dat een foutloze meting erg onwaarschijnlijk is. Scholen
leveren soms twee dezelfde roosters aan voor twee vestigingen, verwisselen roosters over
vestigingen of bieden roosters van het verkeerde jaar aan. Op allerlei mogelijke manieren
wordt daar op gecontroleerd en voor gecorrigeerd en zo nodig worden nieuwe roosters
opgevraagd. Het komt ook voor dat een docent in een rooster op een bepaald tijdstip twee
maal voorkomt. Deze lessen worden samengenomen (het gaat dan om hetzelfde vak aan
twee klassen). Ook komen regels voor in roosters die geen vakken maar vergaderingen
betreffen etc. Al dit soort zaken moeten worden uitgefilterd. Daarnaast komt het voor dat
sommige scholen soms een zogeheten dagrooster (met invallers) aanleveren in plaats van
een basisrooster (met ingeplande reguliere leerkrachten). Op het moment dat de school
(of CentERdata) daar achter komt wordt de school in de gelegenheid gesteld een nieuw
rooster aan te leveren. De kans is vrij groot dat desondanks nog steeds dagroosters
aanwezig zijn in de data waarop dit rapport is gebaseerd. Omdat de invallers die
voorkomen in de dagroosters naar verwachting vaker onbevoegd lesgeven dan de leraren
die regulier voor de klas zouden moeten staan, heeft dit gevolgen voor de gemeten
(on)bevoegdheidspercentages. De fouten die hierdoor ontstaan zijn gelukkig echter vrij
beperkt. Als we de extreme aanname maken dat 20% van de scholen deze fout maakt en
een dagrooster aanlevert en het deel van de leraren daarin dat vervangen wordt 5%
bedraagt (het afgerond ziekteverzuimpercentage) gaat het om 1% van de in totaal
gemeten lesuren. Stel dat het onbevoegdheidspercentage van deze (1%) lesuren geen
4,8% (zoals gemeten) bedraagt, maar (extreem) 50%, dan zou het percentage onbevoegd
46

gegeven lesuren van de reguliere leraren geen 4,8% bedragen maar 4,3%. Het is
bovendien zo dat de fout die hiermee gemaakt wordt in twee opeenvolgende jaren van
dezelfde orde van grootte zal zijn, waarmee deze grotendeels tegen elkaar wegvalt als we
naar ontwikkelingen kijken. Onze inschatting is daarmee dat de nauwkeurigheid wat
betreft de ontwikkeling in het onbevoegdheidspercentage op dit onderdeel beter is dan 0,1
procentpunt.
Vervolgens moeten we ook de vraag stellen of scholen wel weten wat de
bevoegdheidssituatie is. Wat betreft kennis van zaken concludeert de Inspectie van het
Onderwijs in het rapport ‘Onbevoegd lesgeven in het voortgezet onderwijs, een onderzoek
naar de rechtvaardigingsgronden’ d.d. 26-3-2015 in elk geval dat schoolleiders goed op
de hoogte zijn van regelgeving en de bevoegdheden van het eigen personeel. Dat degene
die IPTO invult het daarentegen niet altijd weet is ons echter wel gebleken uit de
telefoontjes die onze helpdesk hierover gekregen heeft. De wet- en regelgeving is wat dit
betreft dan ook complex. Dat dit tot afwijkingen van de feitelijke situatie leidt verwachten
we zeker, maar hoe groot dat effect is, is onbekend. Een maximum wordt uiteraard
bepaald door het feit dat we uit externe bronnen (BRON HO) van ongeveer driekwart van
de lessen met zekerheid weten dat deze bevoegd gegeven worden. Van het resterende
kwart van de lesuren geeft de school zelf aan of het om bevoegd gegeven lessen gaat of
niet. We vermoeden dat hier de grootste bron van onnauwkeurigheid optreedt. Het is naar
onze mening namelijk vrij waarschijnlijk dat men van iemand met de juiste diploma’s
opgeeft dat deze bevoegd is. De kans op een fout de andere kant op, dat men aangeeft
dat iemand bevoegd is of benoembaar, terwijl dit niet zo is, lijkt ons een stuk groter.
Hierbij hoeft zeker geen kwade opzet in het spel te zijn. Zoals al gezegd is de wet- en
regelgeving complex. Als voorbeeld noemen we dat aan benoembaarheid vaak eisen
verbonden zijn met betrekking tot de termijn waarover dit mag. Dit zou in sommige
gevallen kunnen betekenen dat men de administratie moet induiken om het antwoord te
achterhalen, maar dit uit het hoofd doet. Stel dat er 0% kans is om een bevoegd persoon
ten onrechte niet bevoegd te verklaren en 5% kans om een onbevoegd persoon ten
onrechte als benoembaar of bevoegd te verklaren. Dan leidt dit direct tot een afwijking
van de orde van 0,25 procentpunt19 in het onbevoegdheidspercentage. Onze inschatting
is dat de onnauwkeurigheid in het onbevoegdheidspercentages inderdaad van deze orde
van grootte zou kunnen zijn, of mogelijk nog groter. Voor de fout in de ontwikkeling van
het percentage onbevoegd gegeven lessen is het effect beperkter, omdat in beide jaren
bijvoorbeeld ongeveer evenveel personen ten onrechte als benoembaar i.p.v. onbevoegd
worden aangemerkt. Daarmee blijft de conclusie dat het onbevoegdheidspercentage daalt
staan. Het feit dat de dalende trend zich nu twee jaar achter elkaar voordoet ondersteunt
deze conclusie bovendien: het percentage onbevoegd gegeven lessen is tussen 2014 en
2016 langzaam maar gestaag is gedaald van 5,6% naar 4,8%. Dit is een daling van 0,8
procentpunt, oftewel 14%.
Met betrekking tot de vraag of personen (indien men het correcte antwoord weet) de
vragen correct invullen is het antwoord nog lastiger. De contacten die onze helpdesk heeft
met de scholen geven in elk geval wel aan dat men het onderwerp erg serieus neemt. Ook
het feit dat het ingevulde percentage bevoegd gegeven lesuren is gedaald in 2015 ten
opzichte van 2014 en nogmaals in 2016 ten opzichte van 2015 wijst niet in de richting dat
men zaken mooier zou willen voordoen dan het geval is. De data geven eerder een
verschuiving van onbevoegd naar benoembaar te zien. Wat betreft de benoembaarheid en
het volgen van een opleiding is wel een gedeeltelijke verificatie mogelijk. Met BRON HO
kunnen we immers zien of een persoon een (ho) opleiding volgt. En kunnen we
bijvoorbeeld vaststellen of in die gevallen waar LIO (leraar in opleiding, een stage voor de
klas tijdens de studie) door de school wordt aangegeven ook daadwerkelijk sprake is van

19 5% * 55.000 (onbevoegde lessen) = 0,25% van 1.100.000 (totaal lessen), orde van groottes.

47

een gevolgde opleiding20. Daar waar we personen kunnen koppelen blijkt dat bij 87% van
de lessen waar LIO wordt aangegeven de persoon die op dat moment voor de klas staat
ook verifieerbaar een opleiding volgt. Dit is vrij hoog, maar men zou daar liever honderd
procent vaststellen. Dus ook hier kan helaas niet alle twijfel worden weggenomen.

20 Ook als we zelf met BRON HO kunnen vaststellen dat iemand benoembaar lesgeeft vragen we de

school naar de bevoegdheidssituatie. Het kan immers zo zijn dat de persoon toch bevoegd lesgeeft,
maar wij dit niet kunnen waarnemen (oud diploma, buitenlands diploma etc.).
48

A

Tabellen bij figuren

A.1

Samenvatting

Tabel 25: Percentages bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lessen naar avo-vak,
2016
Bevoegd
91,3%

Benoembaar
6,2%

Onbevoegd
2,5%

Totaal
100,0%

Lesuren
43,879

Beeldende vorming

97,2%

1,7%

1,2%

100,0%

18,164

Biologie

91,4%

5,7%

2,9%

100,0%

58,063

Duits

88,6%

7,6%

3,8%

100,0%

53,734

Economie

85,1%

10,2%

4,7%

100,0%

47,719

Engels

86,4%

7,9%

5,7%

100,0%

115,479

Frans

94,2%

3,7%

2,1%

100,0%

45,477

Geschiedenis (en staatsinrichting)

93,5%

4,3%

2,2%

100,0%

50,496

Klassieke talen/klassieke culturele vorming (KCV)

90,5%

5,1%

4,5%

100,0%

16,313

Lichamelijke opvoeding

99,0%

0,6%

0,4%

100,0%

86,406

Maatschappijleer

73,9%

16,3%

9,8%

100,0%

19,966

Muziek

95,7%

2,2%

2,1%

100,0%

16,486

Natuurkunde

82,4%

12,1%

5,5%

100,0%

30,898

Natuurkunde/scheikunde (NASK)

79,0%

13,2%

7,8%

100,0%

22,703

Nederlands

87,3%

7,4%

5,3%

100,0%

127,685

Scheikunde

85,2%

10,8%

3,9%

100,0%

23,579

Techniek

86,0%

6,8%

7,3%

100,0%

16,705

Tekenen

98,1%

1,3%

0,6%

100,0%

13,447

Wiskunde

79,2%

12,8%

8,0%

100,0%

130,071

Resterende vakken

80,3%

13,0%

6,7%

100,0%

172,125

Totaal

86,8%

8,3%

4,8%

100,0% 1,109,395

Lesuren

963.453

92.287

Aardrijkskunde

53.653 1.109.395

Tabel 26: Percentage onbevoegd gegeven lesuren naar onderwijstype en regio, 2016
Vmbo

Havo

Vwo

Combinaties

Totaal

Noord-Groningen

2,0%

0,0%

0,3%

2,3%

1,6%

Oost-Groningen

10,9%

3,9%

1,8%

9,7%

8,4%

Centraal-Groningen

8,2%

3,2%

2,2%

7,2%

5,3%

Friesland

4,6%

2,6%

1,1%

1,7%

3,3%

Zuid- en Midden-Drenthe

6,1%

2,7%

1,1%

7,5%

4,6%

IJssel en Vecht

9,1%

3,6%

3,6%

6,0%

6,4%

Twente

8,5%

5,1%

3,1%

7,5%

6,6%

Noordwest-Veluwe

4,3%

2,6%

1,5%

5,7%

3,5%

Stedendriehoek

9,9%

3,3%

2,1%

8,0%

6,5%

De Vallei

9,8%

2,5%

1,9%

2,8%

6,0%

IJssel en Rijn

4,9%

2,2%

1,9%

3,2%

3,4%

49

Vmbo

Havo

Vwo

Combinaties

Totaal

Achterhoek

6,3%

3,8%

1,9%

2,3%

4,7%

Nijmegen

3,6%

1,5%

1,0%

1,7%

2,2%

Rivierenland

10,0%

4,6%

5,0%

5,4%

7,3%

Flevoland

5,9%

3,3%

2,1%

4,7%

4,5%

Gooi en Vechtstreek

4,3%

1,6%

1,5%

4,9%

2,7%

Eemland

9,1%

2,8%

3,0%

4,3%

5,0%

Utrecht-Midden

5,1%

2,5%

3,1%

2,3%

3,7%

Noord-Holland-Noord

6,3%

2,7%

1,9%

4,0%

4,3%

Zuidelijk Noord-Holland

5,6%

3,0%

2,5%

4,1%

4,0%

Rijn-Gouwe

8,9%

4,6%

2,6%

6,1%

5,9%

Haaglanden

5,4%

2,7%

1,7%

6,1%

3,9%

Rijnmond

8,6%

3,1%

2,5%

7,0%

5,8%

Zeeland

5,2%

1,1%

1,1%

1,1%

2,9%

West-Brabant

4,8%

2,2%

2,0%

4,3%

3,5%

Midden-Brabant

5,8%

3,6%

3,2%

3,3%

4,4%

Noordoost-Brabant

7,5%

2,1%

2,0%

2,5%

4,4%

Zuidoost-Brabant

5,3%

1,9%

2,2%

5,9%

3,9%

Noord-Limburg

3,5%

3,3%

3,9%

1,9%

3,4%

Weert

9,7%

3,9%

0,6%

0,0%

5,2%

Roermond

1,0%

1,7%

0,5%

0,2%

0,9%

Westelijke Mijnstreek

10,3%

0,6%

0,9%

0,0%

4,5%

Parkstad Limburg

3,9%

0,4%

0,4%

4,0%

2,2%

Maastricht Mergelland

2,1%

0,5%

1,5%

1,3%

1,4%

Utrecht

21,6%

3,4%

1,4%

19,8%

10,3%

Amsterdam

7,1%

3,7%

2,0%

3,8%

4,4%

Den Haag

16,4%

5,1%

4,3%

5,1%

9,3%

Rotterdam

9,6%

5,9%

4,9%

7,3%

7,5%

Totaal

7,2%

3,0%

2,3%

4,8%

4,8%

50

A.2

Bevoegdheid

Tabel 27: Ontwikkeling van de percentages bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven
lessen naar avo-vak in 2016 ten opzichte van 2015 (een positieve waarde is een toename)
2016-2015

Bevoegd

Benoembaar

Onbevoegd

Aardrijkskunde

1,0%

0,1%

-1,1%

Beeldende vorming

0,0%

0,1%

-0,1%

Biologie

0,2%

0,3%

-0,5%

Duits

-1,2%

1,7%

-0,5%

Economie

0,2%

1,0%

-1,2%

Engels

-0,3%

0,7%

-0,4%

Frans

-0,4%

0,8%

-0,4%

Geschiedenis (en staatsinrichting)

-0,3%

0,1%

0,1%

Klassieke talen/klassieke culturele vorming (KCV)

0,5%

0,5%

-1,0%

Lichamelijke opvoeding

0,0%

-0,1%

0,1%

Maatschappijleer

1,0%

-0,6%

-0,4%

Muziek

0,5%

0,3%

-0,8%

Natuurkunde

-1,2%

1,5%

-0,3%

Natuurkunde/scheikunde (NASK)

-0,7%

2,8%

-2,1%

Nederlands

-0,5%

0,9%

-0,5%

Scheikunde

-1,6%

1,8%

-0,3%

Techniek

0,2%

0,4%

-0,6%

Tekenen

0,0%

-0,2%

0,2%

Wiskunde

-1,0%

1,7%

-0,7%

Resterende vakken

-5,1%

4,4%

0,7%

Totaal

-1,1%

1,4%

-0,3%

Tabel 28: Percentages bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lessen naar
beroepsgericht vak (vmbo), 2016
Bevoegd

Benoembaar

Onbev.

Totaal

Lesuren

Administratie (bedrijfsadministratie)

80,8%

13,0%

6,2%

100%

313

Agrarische vakken/Landbouw

87,1%

9,7%

3,2%

100%

5.886

Bouwbreed vmbo

89,9%

6,2%

3,9%

100%

1.087

Bouwtechniek

88,0%

3,7%

8,3%

100%

1.435

Consumptieve techniek vmbo

86,8%

1,5%

11,6%

100%

856

Consumptieve vakken (horeca, bakken, breed)

77,9%

9,3%

12,8%

100%

2.412

Elektrotechniek vmbo

89,3%

9,6%

1,1%

100%

964

Grafische techniek vmbo

75,3%

5,9%

18,8%

100%

294

Handel en administratie

80,9%

10,9%

8,2%

100%

3.758

Handel en verkoop

83,9%

11,4%

4,7%

100%

1.054

ICT-route vmbo

49,9%

31,5%

18,7%

100%

890

Instalektro vmbo

70,6%

22,4%

7,0%

100%

402

Installatietechniek

80,2%

7,4%

12,4%

100%

261

Intersectoraal vmbo

80,8%

10,9%

8,3%

100%

2.654

51

Bevoegd

Benoembaar

Onbev.

Totaal

Metaaltechniek

88,6%

7,0%

4,4%

100%

Lesuren
1.096

Metalektro

91,1%

1,3%

7,6%

100%

747

Sport, dienstverlening en veiligheid (SDV)

87,6%

8,5%

3,9%

100%

2.053

Uiterlijke verzorging

81,2%

8,5%

10,3%

100%

516

Verzorging

82,9%

9,5%

7,5%

100%

4.786

Voertuigentechniek vmbo

86,7%

6,6%

6,7%

100%

1.211

Bouwen, wonen en interieur, vmbo profielvak

71,5%

19,7%

8,7%

100%

2.175

Dienstverlening & producten, vmbo profielvak

36,1%

55,2%

8,7%

100%

5.793

Economie en ondernemen, vmbo profielvak

67,2%

22,6%

10,2%

100%

3.738

Groen, vmbo profielvak

80,4%

15,0%

4,7%

100%

1.961

Horeca, bakkerijen en recreatie

71,8%

21,7%

6,5%

100%

1.419

Maritiem en techniek, vmbo profielvak

65,1%

11,0%

23,9%

100%

200

Media, vormgeving en ICT, vmbo profielvak

57,8%

26,2%

16,0%

100%

1.088

Produceren, installeren en energie, vmbo pv.

63,9%

25,6%

10,5%

100%

2.912

Mobiliteit en transport, vmbo profielvak

58,1%

33,2%

8,7%

100%

1.055

Zorg en welzijn, vmbo profielvak

79,5%

13,0%

7,4%

100%

17.633

Resterende vakken

84,5%

8,5%

7,1%

100%

416.333

Totaal

83,2%

9,7%

7,2%

100%

486.980

Tabel 29: Ontwikkeling van de percentages bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven
lessen voor de beroepsgerichte vmbo vakken in 2016 ten opzichte van 2015 (een positieve
waarde is een toename)
Bevoegd

Benoembaar

Onbevoegd

Administratie (bedrijfsadministratie)

-7,6%

5,5%

2,2%

Agrarische vakken/Landbouw

1,5%

-0,7%

-0,8%

Bouwbreed vmbo

3,3%

2,7%

-6,0%

Bouwtechniek

-2,1%

0,3%

1,8%

Consumptieve techniek vmbo

-2,4%

-4,9%

7,4%

Consumptieve vakken (horeca, bakken, breed)

-5,8%

1,6%

4,2%

Elektrotechniek vmbo

1,2%

4,9%

-6,0%

Grafische techniek vmbo

-10,8%

-4,6%

15,4%

Handel en administratie

0,2%

0,7%

-0,8%

Handel en verkoop

11,3%

-4,5%

-6,8%

ICT-route vmbo

-3,8%

4,2%

-0,4%

Instalektro vmbo

-10,8%

12,0%

-1,2%

Installatietechniek

-8,3%

-0,5%

8,8%

Intersectoraalvmbo

-0,1%

2,4%

-2,3%

Metaaltechniek

1,2%

1,5%

-2,8%

Metalektro

-1,8%

0,6%

1,2%

Sport, dienstverlening en veiligheid (SDV)

-0,1%

0,6%

-0,6%

Uiterlijke verzorging

3,1%

-0,3%

-2,8%

Verzorging

-5,6%

4,2%

1,4%

Voertuigentechniek vmbo

2,9%

1,5%

-4,3%

52

Tabel 30: Percentage bevoegd gegeven lessen naar leeftijd, 2016
Tot 35 jaar
79,4%

35 tot 45 jaar
87,7%

45 tot 55 jaar
89,3%

55 jaar of ouder
93,2%

Alle
86,9%

Benoembaar

12,9%

7,5%

6,9%

4,5%

8,3%

Onbevoegd

7,7%

4,7%

3,8%

2,3%

4,8%

Bevoegd

Tabel 31: Percentage bevoegd gegeven lessen naar leeftijd en avo-vak, 2016
Vak

Leeftijdscategorie

Bevoegd

Benoembaar

Onbevoegd

Totaal

Aardrijkskunde

34 jaar en jonger

84,6%

11,3%

4,1%

100,0%

35 t/m 44 jaar

93,5%

4,6%

1,9%

100,0%

45 t/m 54 jaar

94,4%

3,1%

2,4%

100,0%

55 jaar en ouder

97,6%

1,9%

0,5%

100,0%

Totaal

91,4%

6,1%

2,5%

100,0%

34 jaar en jonger

95,1%

2,8%

2,0%

100,0%

35 t/m 44 jaar

97,6%

1,0%

1,4%

100,0%

45 t/m 54 jaar

97,2%

1,9%

1,0%

100,0%

55 jaar en ouder

98,7%

1,0%

0,3%

100,0%

Totaal

97,2%

1,7%

1,2%

100,0%

34 jaar en jonger

85,5%

9,6%

4,9%

100,0%

35 t/m 44 jaar

92,6%

4,5%

2,9%

100,0%

45 t/m 54 jaar

94,4%

4,0%

1,6%

100,0%

55 jaar en ouder

96,6%

2,3%

1,1%

100,0%

Totaal

91,4%

5,7%

2,9%

100,0%

34 jaar en jonger

73,2%

18,4%

8,4%

100,0%

35 t/m 44 jaar

90,2%

6,8%

2,9%

100,0%

45 t/m 54 jaar

91,5%

5,1%

3,4%

100,0%

55 jaar en ouder

95,5%

2,8%

1,6%

100,0%

Totaal

88,6%

7,6%

3,8%

100,0%

34 jaar en jonger

80,6%

13,4%

6,0%

100,0%

35 t/m 44 jaar

83,5%

12,3%

4,2%

100,0%

45 t/m 54 jaar

86,2%

8,6%

5,2%

100,0%

55 jaar en ouder

91,7%

5,5%

2,8%

100,0%

Totaal

85,2%

10,2%

4,7%

100,0%

34 jaar en jonger

77,4%

13,0%

9,7%

100,0%

35 t/m 44 jaar

87,3%

7,0%

5,7%

100,0%

45 t/m 54 jaar

91,0%

5,9%

3,1%

100,0%

55 jaar en ouder

95,2%

2,8%

2,0%

100,0%

Totaal

86,4%

7,9%

5,7%

100,0%

34 jaar en jonger

86,1%

8,9%

5,0%

100,0%

35 t/m 44 jaar

95,5%

3,0%

1,6%

100,0%

45 t/m 54 jaar

96,5%

1,8%

1,7%

100,0%

55 jaar en ouder

97,6%

1,8%

0,6%

100,0%

Totaal

94,3%

3,6%

2,1%

100,0%

Beeldende vorming

Biologie

Duits

Economie

Engels

Frans

53

Vak

Leeftijdscategorie

Bevoegd

Benoembaar

Onbevoegd

Totaal

Geschiedenis (en
staatsinrichting)

34 jaar en jonger

88,4%

7,4%

4,3%

100,0%

35 t/m 44 jaar

95,1%

3,4%

1,6%

100,0%

45 t/m 54 jaar

96,6%

2,6%

0,8%

100,0%

55 jaar en ouder

97,7%

1,6%

0,7%

100,0%

Totaal

93,5%

4,3%

2,2%

100,0%

34 jaar en jonger

84,4%

8,8%

6,8%

100,0%

35 t/m 44 jaar

89,9%

4,4%

5,7%

100,0%

45 t/m 54 jaar

95,3%

2,7%

2,0%

100,0%

55 jaar en ouder

93,8%

3,1%

3,2%

100,0%

Totaal

90,5%

5,0%

4,5%

100,0%

34 jaar en jonger

98,3%

1,0%

0,7%

100,0%

35 t/m 44 jaar

99,7%

0,1%

0,2%

100,0%

45 t/m 54 jaar

99,7%

0,1%

0,2%

100,0%

55 jaar en ouder

99,5%

0,4%

0,1%

100,0%

Totaal

99,0%

0,6%

0,4%

100,0%

34 jaar en jonger

68,2%

20,1%

11,7%

100,0%

35 t/m 44 jaar

76,8%

14,7%

8,5%

100,0%

45 t/m 54 jaar

78,2%

12,7%

9,1%

100,0%

55 jaar en ouder

79,1%

13,3%

7,6%

100,0%

Totaal

73,9%

16,3%

9,7%

100,0%

34 jaar en jonger

93,7%

2,8%

3,5%

100,0%

35 t/m 44 jaar

94,4%

2,0%

3,6%

100,0%

45 t/m 54 jaar

96,0%

2,6%

1,4%

100,0%

55 jaar en ouder

98,9%

0,9%

0,3%

100,0%

Totaal

95,8%

2,1%

2,1%

100,0%

34 jaar en jonger

67,7%

22,1%

10,1%

100,0%

35 t/m 44 jaar

84,1%

11,2%

4,7%

100,0%

45 t/m 54 jaar

87,3%

8,6%

4,1%

100,0%

55 jaar en ouder

91,4%

5,7%

2,9%

100,0%

Totaal

82,5%

12,0%

5,5%

100,0%

34 jaar en jonger

66,7%

21,1%

12,2%

100,0%

35 t/m 44 jaar

78,8%

13,0%

8,1%

100,0%

45 t/m 54 jaar

83,8%

10,2%

6,0%

100,0%

55 jaar en ouder

89,9%

6,0%

4,1%

100,0%

Totaal

79,0%

13,1%

7,9%

100,0%

34 jaar en jonger

77,0%

13,3%

9,7%

100,0%

35 t/m 44 jaar

86,7%

7,1%

6,2%

100,0%

45 t/m 54 jaar

90,1%

6,4%

3,5%

100,0%

55 jaar en ouder

96,5%

2,4%

1,1%

100,0%

Totaal

87,4%

7,4%

5,2%

100,0%

34 jaar en jonger

71,6%

19,8%

8,5%

100,0%

35 t/m 44 jaar

85,1%

11,8%

3,1%

100,0%

45 t/m 54 jaar

90,5%

6,6%

2,9%

100,0%

55 jaar en ouder

92,3%

6,3%

1,4%

100,0%

Klassieke talen/klassieke
culturele vorming (KCV)

Lichamelijke opvoeding

Maatschappijleer

Muziek

Natuurkunde

Natuurkunde/scheikunde
(NASK)

Nederlands

Scheikunde

54

Vak

Techniek

Tekenen

Wiskunde

Resterende vakken

Totaal

Leeftijdscategorie

Bevoegd

Benoembaar

Onbevoegd

Totaal

Totaal

85,2%

10,8%

3,9%

100,0%

34 jaar en jonger

69,4%

15,1%

15,5%

100,0%

35 t/m 44 jaar

84,1%

8,0%

7,9%

100,0%

45 t/m 54 jaar

86,4%

5,7%

8,0%

100,0%

55 jaar en ouder

93,0%

3,5%

3,5%

100,0%

Totaal

86,1%

6,6%

7,3%

100,0%

34 jaar en jonger

97,1%

1,7%

1,2%

100,0%

35 t/m 44 jaar

98,1%

1,5%

0,4%

100,0%

45 t/m 54 jaar

98,5%

1,1%

0,4%

100,0%

55 jaar en ouder

98,5%

0,9%

0,6%

100,0%

Totaal

98,1%

1,3%

0,6%

100,0%

34 jaar en jonger

62,3%

23,5%

14,3%

100,0%

35 t/m 44 jaar

77,3%

13,3%

9,3%

100,0%

45 t/m 54 jaar

84,8%

9,5%

5,7%

100,0%

55 jaar en ouder

90,9%

5,7%

3,3%

100,0%

Totaal

79,3%

12,8%

8,0%

100,0%

34 jaar en jonger

73,4%

16,6%

9,9%

100,0%

35 t/m 44 jaar

81,4%

12,0%

6,7%

100,0%

45 t/m 54 jaar

81,9%

12,6%

5,5%

100,0%

55 jaar en ouder

85,4%

10,2%

4,4%

100,0%

Totaal

80,4%

12,9%

6,7%

100,0%

34 jaar en jonger

79,4%

12,9%

7,7%

100,0%

35 t/m 44 jaar

87,7%

7,5%

4,7%

100,0%

45 t/m 54 jaar

89,3%

6,9%

3,8%

100,0%

55 jaar en ouder

93,2%

4,5%

2,3%

100,0%

Totaal

86,9%

8,3%

4,8%

100,0%

55

Tabel 32: Percentage bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lessen per regio, 2016
Bevoegd

Benoembaar

Onbevoegd

Totaal

Lesuren

Noord-Groningen

85,9%

12,5%

1,6%

100%

4.348

Oost-Groningen

84,1%

7,5%

8,4%

100%

10.838

Centraal-Groningen

88,0%

6,7%

5,3%

100%

32.888

Friesland

89,6%

7,2%

3,3%

100%

44.843

Zuid- en Midden-Drenthe

85,6%

9,8%

4,6%

100%

21.891

IJssel en Vecht

85,6%

8,0%

6,4%

100%

32.734

Twente

86,8%

6,6%

6,6%

100%

45.000

Noordwest-Veluwe

89,1%

7,4%

3,5%

100%

10.328

Stedendriehoek

85,2%

8,3%

6,5%

100%

31.236

De Vallei

86,0%

8,0%

6,0%

100%

26.160

IJssel en Rijn

90,3%

6,3%

3,4%

100%

26.682

Achterhoek

87,5%

7,7%

4,7%

100%

19.338

Nijmegen

88,9%

8,9%

2,2%

100%

24.948

Rivierenland

84,5%

8,2%

7,3%

100%

13.865

Flevoland

85,0%

10,5%

4,5%

100%

28.116

Gooi en Vechtstreek

90,2%

7,1%

2,7%

100%

20.390

Eemland

86,8%

8,2%

5,0%

100%

20.459

Utrecht-Midden

88,0%

8,3%

3,7%

100%

37.718

Noord-Holland-Noord

87,3%

8,4%

4,3%

100%

46.129

Zuidelijk Noord-Holland

86,5%

9,5%

4,0%

100%

66.698

Rijn-Gouwe

84,9%

9,2%

5,9%

100%

56.590

Haaglanden

85,5%

10,6%

3,9%

100%

34.659

Rijnmond

83,2%

11,0%

5,8%

100%

75.087

Zeeland

86,6%

10,5%

2,9%

100%

22.930

West-Brabant

88,1%

8,4%

3,5%

100%

46.329

Midden-Brabant

88,0%

7,6%

4,4%

100%

25.980

Noordoost-Brabant

87,4%

8,2%

4,4%

100%

39.094

Zuidoost-Brabant

91,0%

5,2%

3,9%

100%

49.186

Noord-Limburg

90,8%

5,9%

3,4%

100%

15.790

Weert

76,8%

18,0%

5,2%

100%

4.621

Roermond

90,6%

8,4%

0,9%

100%

8.694

Westelijke Mijnstreek

88,0%

7,5%

4,5%

100%

9.180

Parkstad Limburg

92,6%

5,2%

2,2%

100%

12.909

Maastricht Mergelland

94,8%

3,8%

1,4%

100%

10.972

Utrecht

84,9%

4,8%

10,3%

100%

14.604

Amsterdam

86,8%

8,8%

4,4%

100%

48.511

Den Haag

83,0%

7,7%

9,3%

100%

29.492

Rotterdam

83,5%

9,1%

7,5%

100%

40.157

Totaal

86,8%

8,3%

4,8%

100%

Lesuren

963.453

92.287

53.654

56

1.109.395

A.3

Lesuren

Tabel 33: Percentage lesuren voor avo-vakken naar graadsector, 2016
Vak
Aardrijkskunde

Eerstegraads les Tweedegraads les

Totaal

3,4%

3,6%

3,5%

Beeldende vorming

0,6%

1,7%

1,5%

Biologie

5,2%

4,5%

4,7%

Duits

4,6%

4,2%

4,3%

Economie

5,9%

3,2%

3,8%

Engels

9,5%

9,2%

9,3%

Frans

3,5%

3,7%

3,7%

Geschiedenis (en staatsinrichting)

5,0%

3,8%

4,1%

Godsdienst/levensbeschouwing

1,4%

1,4%

1,4%

Klassieke talen/klassieke culturele vorming (KCV)

2,8%

0,8%

1,3%

Lichamelijke opvoeding

5,4%

7,4%

6,9%

Maatschappijleer

2,5%

1,3%

1,6%

Muziek

0,7%

1,5%

1,3%

Natuurkunde

4,7%

1,8%

2,5%

Natuurkunde/scheikunde (NASK)

0,1%

2,4%

1,8%

Nederlands

9,6%

10,5%

10,3%

Scheikunde

4,9%

0,9%

1,9%

Techniek

0,0%

1,8%

1,3%

Tekenen

0,7%

1,2%

1,1%

Wiskunde

12,0%

10,0%

10,4%

Resterende vakken

17,6%

25,1%

23,3%

Totaal

100,0%

100,0%

100,0%

Lesuren

299.587

947.467

1.247.054

Tabel 34: Percentage lesuren voor beroepsgerichte vakken en aantallen lesuren (vmbo),
2016
Vak

Percentage

Lesuren

Administratie (bedrijfsadministratie)

0,1

313

Agrarische vakken/Landbouw

1,1

5.960

Bouwbreed vmbo

0,2

1.087

Bouwtechniek

0,3

1.437

Consumptieve techniek vmbo

0,2

856

Consumptieve vakken (horeca, bakken, breed)

0,4

2.420

Elektrotechniek vmbo

0,2

964

Grafische techniek vmbo

0,1

294

Handel en administratie

0,7

3.768

Handel en verkoop

0,2

1.054

ICT-route vmbo

0,2

965

Instalektro vmbo

0,1

402

57

Vak

Percentage

Lesuren

Installatietechniek

0,0

261

Intersectoraal vmbo

0,5

2.686

Metaaltechniek

0,2

1.102

Metalektro

0,1

747

Mode & commercie

0,0

153

Sport, dienstverlening en veiligheid (SDV)

0,4

2.083

Uiterlijke verzorging

0,1

528

Verzorging

0,8

4.791

Voertuigentechniek vmbo

0,2

1.211

Bouwen, wonen en interieur, vmbo profielvak

0,4

2.202

Dienstverlening & producten, vmbo profielvak

1,1

6.082

Economie en ondernemen, vmbo profielvak

0,7

3.738

Groen, vmbo profielvak

0,4

2.003

Horeca, bakkerijen en recreatie, vmbo profielvak

0,3

1.427

Maritiem en techniek, vmbo profielvak

0,0

207

Media, vormgeving en ICT, vmbo profielvak

0,2

1.105

Produceren, installeren en energie, vmbo profielvak

0,5

2.939

Mobiliteit en transport, vmbo profielvak

0,2

1.072

Zorg en welzijn, vmbo profielvak

3,1

17.695

Resterende vakken

87,4

494.414

Totaal

100,0

565.966

Tabel 35: Verdeling lesuren naar leeftijdscategorie per avo-vak, 2016
-35

35-45

45-55

55+

Totaal

Lesuren

Aardrijkskunde

35,8%

24,6%

17,9%

21,7%

100%

43,873

Beeldende vorming

24,0%

28,9%

22,9%

24,3%

100%

18,166

Biologie

33,9%

23,4%

20,7%

22,0%

100%

58,122

Duits

20,9%

23,3%

25,7%

30,1%

100%

53,776

Economie

33,7%

19,2%

22,3%

24,8%

100%

47,692

Engels

33,7%

23,9%

20,9%

21,6%

100%

115,513

Frans

22,0%

23,2%

28,7%

26,1%

100%

45,474

Geschiedenis (en staatsinrichting)

35,4%

25,6%

18,3%

20,7%

100%

50,498

Godsdienst/levensbeschouwing

28,9%

19,1%

21,6%

30,4%

100%

17,737

Klassieke talen/klass. cult. vorming (KCV)

30,0%

20,5%

24,7%

24,8%

100%

16,305

Lichamelijke opvoeding

46,7%

27,6%

13,9%

11,8%

100%

86,459

Maatschappijleer

41,7%

21,3%

16,7%

20,3%

100%

19,990

Muziek

29,3%

18,9%

25,3%

26,5%

100%

16,494

Natuurkunde

26,7%

22,0%

24,7%

26,6%

100%

30,914

Natuurkunde/scheikunde (NASK)

29,9%

21,2%

26,4%

22,5%

100%

22,658

Nederlands

30,4%

19,3%

20,7%

29,6%

100%

127,723

Scheikunde

23,7%

23,0%

29,8%

23,5%

100%

23,566

58

-35

35-45

45-55

55+

Totaal

Lesuren

Techniek

14,1%

18,5%

28,9%

38,4%

100%

16,746

Tekenen

22,1%

26,3%

22,3%

29,4%

100%

13,432

Wiskunde

25,3%

20,4%

26,5%

27,8%

100%

130,064

Resterende vakken

29,8%

22,5%

23,6%

24,1%

100%

290,428

Totaal

30,6%

22,5%

22,5%

24,3%

100%

1,245,630

Lesuren

381.699

280.586

280.076

303.269

1.245.630

Tabel 36: Verdeling lesuren naar leeftijdscategorie per beroepsgericht vak (vmbo), 2016
-35

35-45

45-55

55+

Totaal

Administratie (bedrijfsadministratie)

30,7%

10,5%

26,5%

32,3%

100%

313

Agrarische vakken/Landbouw

23,8%

24,8%

27,6%

23,8%

100%

5.960

Bouwbreed vmbo

18,5%

21,0%

24,7%

35,8%

100%

1.075

Bouwtechniek

9,8%

19,8%

25,9%

44,5%

100%

1.437

Consumptieve techniek vmbo

14,2%

25,2%

33,1%

27,4%

100%

852

Consumptieve vakken (horeca, bakken, breed)

18,6%

26,4%

32,7%

22,3%

100%

2.398

Elektrotechniek vmbo

10,3%

18,9%

34,2%

36,6%

100%

964

Grafische techniek vmbo

12,0%

25,0%

40,0%

23,0%

100%

284

Handel en administratie

28,6%

21,6%

21,9%

27,9%

100%

3.738

Handel en verkoop

23,0%

16,5%

30,3%

30,2%

100%

1.054

ICT-route vmbo

21,8%

28,9%

24,3%

25,0%

100%

965

Instalektro vmbo

6,7%

23,9%

27,6%

41,8%

100%

402

Installatietechniek

4,5%

18,7%

55,9%

20,9%

100%

261

Intersectoraal vmbo

23,6%

18,8%

32,1%

25,5%

100%

2.686

Metaaltechniek

11,6%

14,7%

35,9%

37,8%

100%

1.102

Metalektro

11,9%

16,6%

25,0%

46,5%

100%

747

Mode & commercie

34,2%

22,2%

23,2%

20,3%

100%

153

Sport, dienstverlening en veiligheid (SDV)

41,1%

30,7%

15,8%

12,4%

100%

2.083

Uiterlijke verzorging

35,0%

13,2%

19,6%

32,2%

100%

528

Verzorging

25,8%

20,1%

27,4%

26,7%

100%

4.791

Voertuigentechniek vmbo

5,4%

26,5%

38,7%

29,4%

100%

1.211

Bouwen, wonen en interieur, vmbo profielvak

16,9%

17,4%

30,5%

35,2%

100%

2.199

Dienstverlening & producten, vmbo profielvak

26,0%

21,1%

27,8%

25,1%

100%

6.079

Economie en ondernemen, vmbo profielvak

37,3%

20,1%

20,0%

22,6%

100%

3.716

Groen, vmbo profielvak

25,7%

22,6%

27,1%

24,6%

100%

1.999

Horeca, bakkerijen en recreatie, vmbo profielvak

23,8%

19,3%

33,3%

23,6%

100%

1.427

Maritiem en techniek, vmbo profielvak

25,0%

8,6%

23,8%

42,6%

100%

207

Media, vormgeving en ICT, vmbo profielvak

29,9%

21,8%

25,2%

23,1%

100%

1.095

Produceren, installeren en energie, vmbo profielvak

7,7%

17,7%

31,9%

42,7%

100%

2.939

Mobiliteit en transport, vmbo profielvak

9,3%

26,0%

38,4%

26,2%

100%

1.072

Zorg en welzijn, vmbo profielvak

30,2%

19,5%

24,7%

25,6%

100%

17.688

Resterende vakken

34,2%

22,7%

20,7%

22,4%

100%

493.643

100%

Totaal

33,0%

22,5%

21,5%

23,0%

Lesuren

186.471

126.934

121.756

129.907

59

Lesuren

565.068

Tabel 37: Aantal lesuren per regio en aandeel lessen naar onderwijstype, per regio, 2016
Vmbo

Havo

Vwo

Noord-Groningen

68,1%

10,4%

Oost-Groningen

64,4%

Centraal-Groningen

42,6%

Friesland

Totaal

Lesuren

8,7%

12,8% 100,0%

4.963

17,3%

13,7%

4,6% 100,0%

11.684

22,1%

27,4%

7,8% 100,0%

36.544

52,7%

19,0%

17,9%

10,4% 100,0%

50.839

Zuid- en Midden-Drenthe

53,3%

20,0%

18,5%

8,3% 100,0%

24.297

IJssel en Vecht

48,4%

20,5%

21,3%

9,8% 100,0%

38.113

Twente

49,7%

18,0%

19,7%

12,5% 100,0%

50.788

Noordwest-Veluwe

48,4%

20,6%

19,9%

11,1% 100,0%

12.268

Stedendriehoek

43,8%

18,9%

23,7%

13,7% 100,0%

34.818

De Vallei

51,7%

20,2%

21,2%

7,0% 100,0%

29.886

IJssel en Rijn

44,1%

22,5%

26,3%

7,1% 100,0%

29.473

Achterhoek

57,1%

20,3%

17,8%

4,8% 100,0%

21.681

Nijmegen

40,8%

18,3%

24,8%

16,0% 100,0%

28.664

Rivierenland

49,5%

22,7%

22,7%

5,2% 100,0%

15.538

Flevoland

49,9%

19,1%

19,6%

11,4% 100,0%

32.161

Gooi en Vechtstreek

30,8%

17,9%

38,3%

13,0% 100,0%

23.391

Eemland

30,8%

19,9%

27,4%

21,9% 100,0%

23.153

Utrecht-Midden

42,1%

20,3%

27,2%

10,3% 100,0%

42.407

Noord-Holland-Noord

46,8%

20,7%

22,3%

10,2% 100,0%

51.741

Zuidelijk Noord-Holland

43,2%

20,9%

28,3%

7,6% 100,0%

73.930

Rijn-Gouwe

40,7%

20,3%

28,0%

11,0% 100,0%

62.482

Haaglanden

45,9%

18,2%

27,3%

8,6% 100,0%

38.959

Rijnmond

49,0%

20,6%

23,2%

7,2% 100,0%

83.182

Zeeland

45,3%

24,2%

21,2%

9,3% 100,0%

25.490

West-Brabant

47,5%

20,4%

24,3%

7,8% 100,0%

52.357

Midden-Brabant

43,4%

20,2%

22,4%

14,0% 100,0%

29.679

Noordoost-Brabant

43,5%

19,4%

25,1%

12,0% 100,0%

44.925

Zuidoost-Brabant

47,0%

20,7%

23,2%

9,2% 100,0%

56.582

Noord-Limburg

52,3%

17,5%

19,5%

10,7% 100,0%

17.559

Weert

44,6%

25,1%

26,2%

4,0% 100,0%

5.112

Roermond

45,9%

20,4%

22,0%

11,7% 100,0%

9.686

Westelijke Mijnstreek

40,4%

23,3%

33,3%

3,0% 100,0%

9.821

Parkstad Limburg

47,2%

21,8%

25,5%

5,5% 100,0%

14.070

Maastricht Mergelland

31,5%

21,4%

34,0%

13,1% 100,0%

12.075

Utrecht

38,2%

18,2%

35,3%

8,4% 100,0%

17.068

Amsterdam

37,9%

16,8%

31,5%

13,8% 100,0%

54.577

Den Haag

39,5%

18,1%

31,5%

10,9% 100,0%

32.819

Rotterdam

45,7%

17,9%

24,3%

12,2% 100,0%

44.274

Totaal

45,4%

19,8%

24,6%

10,1% 100,0%

Lesuren

565.966

247.415

307.264

60

Combinaties

126.409

1.247.054

B

Bevoegd gegeven lessen naar vak

Tabel 38: Percentage bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lessen per vak,
vakken <0,05% zijn in resterende vakken opgenomen, 2016
Bevoegd

Benoemb.

Onbev.

Totaal

Lesuren

Aardrijkskunde

91,3%

6,2%

2,5%

100%

43,879

Agrarische vakken/Landbouw

86,9%

9,9%

3,2%

100%

5,984

Algemene natuurwetenschappen (ANW)

81,7%

12,0%

6,3%

100%

1,192

Algemene voorbereiding op maatschappij en beroep (AVMB)

83,0%

10,1%

6,9%

100%

1,029

Beeldende vorming

97,2%

1,7%

1,2%

100%

18,164

Beweging en sport/bewegen, sport en maatschappij (BSM)

98,1%

1,6%

0,3%

100%

6,243

Biologie

91,4%

5,7%

2,9%

100%

58,063

Biologie en verzorging

85,3%

8,6%

6,1%

100%

3,097

Bouwbreed vmbo

89,9%

6,2%

3,9%

100%

1,087

Bouwen, wonen en interieur, vmbo profielvak, profielmodule

71,5%

19,7%

8,7%

100%

2,175

Bouwtechniek

88,0%

3,7%

8,3%

100%

1,435

CKV

92,9%

4,5%

2,5%

100%

8,530

Consumptieve techniek vmbo

87,0%

1,5%

11,5%

100%

866

Consumptieve vakken (horeca, bakken, breed)

77,8%

9,5%

12,7%

100%

2,435

Dans

83,6%

12,8%

3,6%

100%

985

Dienstverlening & producten, vmbo profielvak, profielmodule

36,0%

55,2%

8,8%

100%

5,818

Drama

88,5%

5,2%

6,2%

100%

5,736

Duits

88,6%

7,6%

3,8%

100%

53,734

Economie

85,1%

10,2%

4,7%

100%

47,719

Economie en ondernemen, vmbo profielvak, profielmodule

67,4%

22,5%

10,1%

100%

3,752

Elektrotechniek vmbo

89,3%

9,6%

1,1%

100%

967

Engels

86,4%

7,9%

5,7%

100%

15,479

Filosofie/wijsbegeerte

84,1%

11,4%

4,5%

100%

2,617

Frans

94,2%

3,7%

2,1%

100%

45,477

Geschiedenis (en staatsinrichting)

93,5%

4,3%

2,2%

100%

50,496

Groen, vmbo profielvak, profielmodule

80,4%

14,9%

4,7%

100%

1,968

Handel en administratie

81,1%

10,7%

8,2%

100%

3,807

Handel en verkoop

84,1%

11,2%

4,7%

100%

1,069

Handvaardigheid

95,3%

2,6%

2,1%

100%

8,270

Horeca, bakkerijen en recreatie, vmbo profielvak, profielmodule

72,1%

21,4%

6,5%

100%

1,437

ICT-route vmbo

49,5%

31,7%

18,8%

100%

922

Informatica

57,7%

26,3%

16,0%

100%

5,940

Intersectoraal vmbo

80,8%

10,9%

8,3%

100%

2,654

Klassieke talen/klassieke culturele vorming (KCV)

90,5%

5,1%

4,5%

100%

16,313

Kunst (algemeen) en cultuur(geschiedenis)

93,2%

4,3%

2,4%

100%

8,932

Kunstvakken I en II vmbo

93,4%

3,5%

3,2%

100%

4,286

Lichamelijke opvoeding

99,0%

0,6%

0,4%

100%

86,406

Maatschappijleer

73,9%

16,3%

9,8%

100%

19,966

Maatschappijwetenschappen

88,4%

9,1%

2,6%

100%

2,743

Management en organisatie

87,3%

10,2%

2,6%

100%

8,676

61

Bevoegd

Benoemb.

Onbev.

Totaal

Lesuren

Media, vormgeving en ICT, vmbo profielvak, profielmodule

57,7%

26,2%

16,1%

100%

1,164

Metaaltechniek

88,5%

6,9%

4,6%

100%

1,101

Metalektro

91,1%

1,3%

7,6%

100%

747

Mobiliteit en transport, vmbo profielvak, profielmodule

58,1%

33,2%

8,7%

100%

1,055

Muziek

95,7%

2,2%

2,1%

100%

16,486

Natuur, leven en technologie (NLT)

86,2%

8,1%

5,7%

100%

4,711

Natuurkunde

82,4%

12,1%

5,5%

100%

30,898

Natuurkunde/scheikunde (NASK)

79,0%

13,2%

7,8%

100%

22,703

Nederlands

87,3%

7,4%

5,3%

100%

127,685

O&O (Onderzoek & Ontwerpen)

80,8%

14,7%

4,5%

100%

5,043

Produceren, installeren en energie, vmbo profielvak, profielmodule

64,0%

25,6%

10,4%

100%

2,920

Rekenen

62,9%

21,9%

15,2%

100%

14,822

Scheikunde

85,2%

10,8%

3,9%

100%

23,579

Spaans

87,5%

9,3%

3,2%

100%

3,994

Sport, dienstverlening en veiligheid (SDV)

87,4%

8,4%

4,3%

100%

2,101

Techniek

86,0%

6,8%

7,3%

100%

16,705

Tekenen

98,1%

1,3%

0,6%

100%

13,447

Verzorging

83,6%

9,0%

7,4%

100%

5,297

Voertuigentechniek vmbo

86,7%

6,6%

6,7%

100%

1,211

Wiskunde

79,2%

12,8%

8,0%

100%

130,071

Zorg en welzijn, vmbo profielvak, profielmodule

79,4%

13,1%

7,4%

100%

18,544

Resterende vakken

81,1%

10,9%

8,0%

100%

4,763

Totaal

86,8%

8,3%

4,8%

100%

1,109,395

Lesuren

963.453

92.287

53.654

1,109,395

Tabel 39: Percentage bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lessen – cijfers uit
Tabel 38 voor alleen onderwijstype vmbo, waarbij vakken met minder dan 100 lesuren
niet in de tabel zijn opgenomen, 2016
Bevoegd

Benoemb.

Onbev.

Totaal

Lesuren

Aardrijkskunde

88,4%

7,2%

4,4%

100%

12.610

Agrarische vakken/Landbouw

87,1%

9,7%

3,2%

100%

5.886

Algemene natuurwetenschappen (ANW)

42,9%

31,2%

25,8%

100%

101

Algemene voorbereiding op maatschappij en beroep (AVMB)

85,8%

9,5%

4,7%

100%

882

Beeldende vorming

96,3%

2,0%

1,6%

100%

7.891

Beweging en sport/bewegen, sport en maatschappij (BSM)

97,9%

1,6%

0,5%

100%

3.210

Biologie

89,7%

6,1%

4,2%

100%

26.385

Biologie en verzorging

83,2%

9,6%

7,2%

100%

2.279

Bouwbreed vmbo

89,9%

6,2%

3,9%

100%

1.087

Bouwen, wonen en interieur, vmbo profielvak, profielmodule

71,5%

19,7%

8,7%

100%

2.175

Bouwtechniek

88,0%

3,7%

8,3%

100%

1.435

CKV

91,3%

3,5%

5,1%

100%

1.838

Consumptieve techniek vmbo

86,8%

1,5%

11,6%

100%

856

Consumptieve vakken (horeca, bakken, breed)

77,9%

9,3%

12,8%

100%

2.412

Dans

90,7%

6,3%

3,1%

100%

275

62

Bevoegd

Benoemb.

Onbev.

Totaal

Lesuren

Dienstverlening & producten, vmbo profielvak, profielmodule

36,1%

55,2%

8,7%

100%

5.793

Drama

85,3%

6,8%

7,9%

100%

2.039

Duits

85,9%

8,1%

6,0%

100%

18.707

Economie

85,3%

8,2%

6,4%

100%

23.136

Economie en ondernemen, vmbo profielvak, profielmodule

67,2%

22,6%

10,2%

100%

3.738

Elektrotechniek vmbo

89,3%

9,6%

1,1%

100%

964

Engels

82,7%

8,8%

8,5%

100%

52.179

Frans

92,7%

4,7%

2,6%

100%

7.499

Geschiedenis (en staatsinrichting)

92,4%

4,1%

3,5%

100%

13.653

Groen, vmbo profielvak, profielmodule

80,4%

15,0%

4,7%

100%

1.961

Handel en administratie

80,9%

10,9%

8,2%

100%

3.758

Handel en verkoop

83,9%

11,4%

4,7%

100%

1.054

Handvaardigheid

95,5%

2,4%

2,1%

100%

3.665

Horeca, bakkerijen en recreatie, vmbo profielvak, profielmodule

71,8%

21,7%

6,5%

100%

1.419

ICT-route vmbo

49,9%

31,5%

18,7%

100%

890

Informatica

48,5%

31,0%

20,5%

100%

1.292

Intersectoraal vmbo

80,8%

10,9%

8,3%

100%

2.654

Klassieke talen/klassieke culturele vorming (KCV)

69,4%

25,3%

5,3%

100%

112

Kunst (algemeen) en cultuur(geschiedenis)

91,3%

5,1%

3,6%

100%

3.947

Kunstvakken I en II vmbo

93,3%

3,6%

3,1%

100%

3.984

Lichamelijke opvoeding

98,8%

0,6%

0,7%

100%

41.236

Maatschappijleer

72,4%

16,2%

11,4%

100%

12.050

Maatschappijwetenschappen

85,2%

6,5%

8,3%

100%

260

Media, vormgeving en ICT, vmbo profielvak, profielmodule

57,8%

26,2%

16,0%

100%

1.088

Metaaltechniek

88,6%

7,0%

4,4%

100%

1.096

Metalektro

91,1%

1,3%

7,6%

100%

747

Mobiliteit en transport, vmbo profielvak, profielmodule

58,1%

33,2%

8,7%

100%

1.055

Muziek

93,6%

3,0%

3,4%

100%

4.725

Natuur, leven en technologie (NLT)

83,7%

6,8%

9,5%

100%

1.263

Natuurkunde

72,7%

15,5%

11,8%

100%

5.044

Natuurkunde/scheikunde (NASK)

78,7%

13,0%

8,3%

100%

17.787

Nederlands

84,4%

7,6%

7,9%

100%

61.678

O&O (Onderzoek & Ontwerpen)

56,3%

31,1%

12,6%

100%

198

Produceren, installeren en energie, vmbo profielvak, profielmodule

63,9%

25,6%

10,5%

100%

2.912

Rekenen

62,1%

21,8%

16,1%

100%

11.582

Scheikunde

86,2%

5,8%

8,0%

100%

1.829

Spaans

87,1%

4,9%

8,0%

100%

389

Sport, dienstverlening en veiligheid (SDV)

87,6%

8,5%

3,9%

100%

2.053

Techniek

84,1%

7,1%

8,7%

100%

11.437

Tekenen

97,6%

1,4%

1,0%

100%

4.537

Verzorging

82,9%

9,5%

7,5%

100%

4.786

Voertuigentechniek vmbo

86,7%

6,6%

6,7%

100%

1.211

Wiskunde

73,1%

14,8%

12,0%

100%

55.144

Zorg en welzijn, vmbo profielvak, profielmodule

79,5%

13,0%

7,4%

100%

17.633

Resterende vakken

79,9%

11,2%

9,0%

100%

3.316

63

Bevoegd

Benoemb.

Onbev.

Totaal

Totaal

83,2%

9,7%

7,2%

100%

Lesuren

404.952

47.141

34.887

Lesuren

486.980

Tabel 40: Percentage bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lessen – cijfers uit
Tabel 38 voor alleen onderwijstypen havo en vwo (geen combinaties), waarbij vakken met
minder dan 100 lesuren niet in de tabel zijn opgenomen, 2016
Bevoegd

Benoemb.

Onbev.

Totaal

Lesuren

Aardrijkskunde

93,1%

5,7%

1,2%

100%

25.144

Algemene natuurwetenschappen (ANW)

85,3%

10,6%

4,1%

100%

1.042

Algemene voorbereiding op maatschappij en beroep (AVMB)

65,8%

12,6%

21,6%

100%

135

Beeldende vorming

98,5%

1,1%

0,3%

100%

7.177

Beweging en sport/bewegen, sport en maatschappij (BSM)

98,2%

1,8%

0,0%

100%

2.591

Biologie

93,3%

5,2%

1,5%

100%

26.263

Biologie en verzorging

91,3%

4,2%

4,5%

100%

511

CKV

93,5%

4,6%

1,9%

100%

6.339

Dans

80,1%

10,8%

9,1%

100%

165

Drama

91,2%

4,8%

4,1%

100%

2.122

Duits

90,1%

7,6%

2,3%

100%

30.989

Economie

85,2%

12,0%

2,9%

100%

23.391

Engels

90,2%

7,1%

2,7%

100%

52.251

Filosofie/wijsbegeerte

87,1%

9,2%

3,7%

100%

2.408

Frans

95,0%

3,4%

1,6%

100%

29.575

Geschiedenis (en staatsinrichting)

94,3%

4,3%

1,4%

100%

30.597

Handvaardigheid

96,8%

1,4%

1,8%

100%

2.814

Informatica

61,6%

23,8%

14,6%

100%

4.098

Klassieke talen/klassieke culturele vorming (KCV)

90,6%

4,9%

4,5%

100%

15.790

Kunst (algemeen) en cultuur(geschiedenis)

94,6%

3,9%

1,4%

100%

3.754

Kunstvakken I en II vmbo

97,0%

1,9%

1,2%

100%

173

Lichamelijke opvoeding

99,3%

0,5%

0,2%

100%

34.291

Maatschappijleer

77,8%

16,1%

6,1%

100%

7.602

Maatschappijwetenschappen

89,0%

9,4%

1,6%

100%

2.392

Management en organisatie

87,4%

10,1%

2,5%

100%

8.466

Muziek

97,2%

1,9%

0,9%

100%

7.832

Natuur, leven en technologie (NLT)

87,4%

8,7%

3,9%

100%

3.119

Natuurkunde

84,6%

11,2%

4,2%

100%

24.153

Natuurkunde/scheikunde (NASK)

81,5%

13,2%

5,2%

100%

3.626

Nederlands

90,5%

7,1%

2,3%

100%

53.566

O&O (Onderzoek & Ontwerpen)

79,8%

15,0%

5,2%

100%

3.410

Rekenen

65,5%

22,6%

11,9%

100%

2.269

Scheikunde

85,4%

11,1%

3,5%

100%

20.925

Spaans

88,5%

9,9%

1,6%

100%

3.061

Techniek

91,7%

5,0%

3,4%

100%

3.047

Tekenen

98,5%

1,1%

0,3%

100%

6.485

Verzorging

87,3%

5,1%

7,6%

100%

274

64

Bevoegd

Benoemb.

Onbev.

Totaal

Lesuren

Wiskunde

84,8%

11,2%

4,0%

100%

61.999

Zorg en welzijn, vmbo profielvak, profielmodule

85,8%

8,4%

5,8%

100%

386

Resterende vakken

81,1%

13,7%

5,1%

100%

910

Totaal

90,0%

7,3%

2,6%

100%

Lesuren

464.039

37.740

13.613

515.392

Tabel 41: Percentage bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lessen voor het
tweedegraadsgebied (avo vakken met aandeel > 1%), 2016
Aardrijkskunde

Bevoegd
91,7%

Benoemb.
5,3%

Onbev.
3,0%

Lesuren
33.781

Beeldende vorming

97,4%

1,4%

1,2%

16.234

Biologie

90,9%

5,4%

3,7%

42.418

Duits

88,5%

6,8%

4,7%

40.048

Economie

86,1%

7,9%

6,0%

29.936

Engels

85,3%

7,6%

7,1%

87.009

Frans

94,2%

3,3%

2,4%

35.135

Geschiedenis (en staatsinrichting)

93,7%

3,6%

2,7%

35.662

Klassieke talen/klassieke culturele vorming (KCV)

87,7%

6,5%

5,8%

7.961

Lichamelijke opvoeding

98,9%

0,6%

0,5%

70.336

Maatschappijleer

71,8%

16,1%

12,1%

12.483

Muziek

95,6%

2,2%

2,2%

14.312

Natuurkunde

79,7%

12,2%

8,1%

16.746

Natuurkunde/scheikunde (NASK)

79,0%

13,1%

7,9%

22.463

Nederlands

86,6%

7,0%

6,4%

98.991

Scheikunde

84,3%

9,7%

5,9%

8.861

Techniek

85,9%

6,8%

7,3%

16.622

Tekenen

98,1%

1,2%

0,7%

11.420

Wiskunde

77,3%

12,6%

10,1%

94.236

65

Tabel 42: Percentage bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lessen voor het
eerstegraadsgebied (leerjaren 4, 5 en 6 havo/vwo, avo vakken met aandeel > 1%), 2016
Bevoegd
90,1%

Benoemb.
9,2%

Onbev.
0,7%

Lesuren
10.099

Biologie

92,7%

6,4%

0,9%

15.645

Duits

88,7%

10,0%

1,3%

13.686

Economie

83,5%

14,0%

2,4%

17.783

Engels

89,7%

8,9%

1,3%

28.470

Frans

94,2%

4,9%

0,9%

10.342

Geschiedenis (en staatsinrichting)

93,1%

5,9%

1,0%

14.834

Klassieke talen/klassieke culturele vorming (KCV)

93,1%

3,7%

3,2%

8.352

Lichamelijke opvoeding

99,3%

0,5%

0,1%

16.070

Maatschappijleer

77,4%

16,7%

5,9%

7.482

Natuurkunde

85,6%

11,9%

2,5%

14.152

Nederlands

89,6%

9,0%

1,4%

28.693

Scheikunde

85,8%

11,5%

2,7%

14.718

Wiskunde

84,2%

13,3%

2,5%

35.836

Aardrijkskunde

66

C

Pabo

In deze bijlage bespreken we kort een aantal nadere analyses met betrekking tot personen
die alleen over een pabo-diploma beschikken of een pabo diploma plus eventueel een
masteropleiding Special Educational Needs (SEN). We baseren ons op verschillende
bronnen op grond waarvan we kunnen vaststellen of iemand aan deze criteria voldoet:
een pabo diploma in BRON HO zonder een ander diploma hbo/wo (met evt. aanvullend
alleen SEN), een bevoegdheidscategorie in het IPTO-onderzoek ‘bevoegd op grond van
pabo diploma’ en degenen waarvoor pabo is ingevuld bij de vraag naar de hoogste
(onderwijs)opleiding. De inschatting is dat we op die manier van vrijwel alle relevante
personen weten of men alleen een pabo diploma heeft of niet (al dan niet met SEN). Het
gaat om 2.445 personen waarvan 271 een pabo diploma plus een diploma SEN bezitten.
In de tabellen in het onderstaande zijn soms ook gegevens over aantallen personen
opgenomen. Daar kunnen dubbeltellingen ontstaan. Een persoon kan bijvoorbeeld zowel
op vmbo-b als vmbo-k lesgeven. Optellen van de personen is dan niet zinvol.
Pabo’ers zijn behoudens het praktijkonderwijs niet bevoegd les te geven in het vo tenzij
het om een overgangsrechtelijke regeling gaat. De belangrijkste categorie daarbinnen is
de groep pabo’ers die tussen 1984 en 2006 is afgestudeerd en uitsluitend les geeft aan
LWOO-leerlingen in Nederlands, Engels, Wiskunde, Geschiedenis, Aardrijkskunde, Biologie
(inclusief Kennis der natuur), Verzorging, Muziek, Handvaardigheid (Textiele werkvormen)
en Tekenen.
We presenteren in het onderstaande een aantal tabellen betreffende het aantal lesuren
naar onderwijstype, leerjaar en avo-vak. In het geval van onderwijstype wordt daarbij ook
afzonderlijk ingegaan op het vak Nederlands.
Aantallen lesuren naar onderwijstype staan weergegeven in Tabel 43. De lessen door de
groep met een pabo diploma vinden grotendeels plaats in de vmbo onderbouw (55,8%)
en vmbo bovenbouw (28,2%), maar ook havo/vwo is vertegenwoordigd met 12,0%. In
totaal gaat het om 39.139 lesuren oftewel 3,1% van het totaal aantal lesuren.
Tabel 43: Percentage lesuren naar onderwijstype gegeven door personen met alleen een
pabo diploma en evt. SEN, met vmbo opsplitsing onder-/bovenbouw, 2016, voor alle
vakken samen
Onderwijstype
Onderbouw

Bovenbouw

Lesuren

% Lesuren

Personen*

Vmbo-b

6.153

15,7

727

Vmbo-k

4.087

10,4

671

Vmbo-g

650

1,7

114

Vmbo-t

3.142

8,0

509

Vmbo combinatie leerwegen

7.820

20,0

808

Totaal
Vmbo-b

21.853
3.084

55,8
7,9

540

Vmbo-k

2.735

7,0

496

Vmbo-g

570

1,5

114

Vmbo-t

2.456

6,3

410

Vmbo combinatie leerwegen

2.201

5,6

336

Totaal

11.046
4.710

28,2
12,0

527
256

Havo/vwo
Overige

1.530

3,9

Totaal

39.139

100,0

* Dezelfde persoon kan in meerdere categorieën voorkomen
67

In de volgende tabel (Tabel 44) beperken we ons tot alleen het vak Nederlands. Het beeld
blijft daarbij hetzelfde, al is sprake van geringe verschuivingen en uiteraard lagere
aantallen. In totaal gaat het om 1.170 personen.
Tabel 44: Percentage lesuren naar onderwijstype gegeven door personen met alleen een
pabo diploma en evt. SEN, met vmbo opsplitsing onder-/bovenbouw, 2016, alleen
Nederlands
Onderwijstype

Lesuren

% Lesuren

Personen*

Vmbo-b

1.645

12,7

312

Vmbo-k

1.186

9,1

238

Vmbo-g

213

1,6

40

Vmbo-t

1.137

8,8

199

Vmbo combinatie leerwegen

2.093

16,1

313

Totaal
Vmbo-b

6.273
1.312

48,3
10,1

235

Vmbo-k

1.148

8,8

196

Vmbo-g

216

1,7

37

Vmbo-t

1.061

8,2

169

560

4,3

93

Havo/vwo

4.297
1.955

33,1
15,1

220

Overige

464

3,6

92

Totaal

12.989

100,0

Onderbouw

Bovenbouw

Vmbo combinatie leerwegen
Totaal

* Dezelfde persoon kan in meerdere categorieën voorkomen

Omdat we zagen dat de lessen van degenen met een pabo opleiding vooral in de
onderbouw van het vmbo worden gegeven zijn daarmee logischerwijs de eerste twee
leerjaren het sterkst vertegenwoordigd (met een aandeel van bijna 66%), zie Tabel 45.
Tabel 45: Percentage lesuren naar leerjaar gegeven door personen met alleen een pabo
diploma en evt. SEN, 2016
Leerjaar

Lesuren

% Lesuren

Personen*

Leerjaar 1

13.877

35,5

1.682

Leerjaar 2

11.902

30,4

1.631

Leerjaar 3

7.229

18,5

1.160

Leerjaar 4

4.881

12,5

797

Leerjaar 5

175

0,4

50

Leerjaar 6

36

0,1

13

Combinatie onderbouw

297

0,8

71

Combinatie bovenbouw

287

0,7

74

Combinatie onderbouw/bovenbouw

456

1,2

46

39.139

100,0

Totaal
* Dezelfde persoon kan in meerdere categorieën voorkomen

68

De vakken Nederlands, Wiskunde en Engels zijn het sterkst vertegenwoordigd, zie Tabel
46. Ten opzichte van het landelijke beeld is Nederlands daarbij bovendien sterk
oververtegenwoordigd (vergelijk Tabel 14).
Tabel 46: Percentage lesuren naar avo-vak en Rekenen gegeven door personen met alleen
een pabo diploma en evt. SEN, 2016
Vak

Lesuren

% Lesuren

Personen*

Aardrijkskunde

749

1,9

113

Beeldende vorming

138

0,4

30

Biologie

751

1,9

118

Duits

444

1,1

54

Economie

420

1,1

80

Engels

2.208

5,6

255

Frans

151

0,4

12

Geschiedenis (en staatsinrichting)

361

0,9

74

Godsdienst/levensbeschouwing

821

2,1

140

Klassieke talen/klassieke culturele vorming (KCV)

25

0,1

2

Lichamelijke opvoeding

276

0,7

32

Maatschappijleer

456

1,2

78

Muziek

109

0,3

21

Natuurkunde

147

0,4

19

Natuurkunde/scheikunde (NASK)

351

0,9

49

Nederlands

12.989

33,2

1.170

Scheikunde

44

0,1

7

Techniek

350

0,9

42

Tekenen

109

0,3

21

Wiskunde

6.244

16,0

644

Rekenen

3.202

8,2

677

Resterende vakken

8.796

22,5

1.764

Total

39.139

100,0

* Dezelfde persoon kan in meerdere categorieën voorkomen

69

D

Indeling bevoegd, benoembaar, onbevoegd

In de ‘Verdiepende analyse onbevoegd lesgeven’ die als bijlage21 dient bij de ‘Bijlage bij
Plan van aanpak Tegengaan onbevoegd lesgeven’ zijn de wettelijke mogelijkheden rond
bevoegd en benoembaar lesgegeven toegelicht. We tonen hier de aldaar getoonde
samenvattende figuren:

Zie: https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-onderwijs-cultuur-enwetenschap/documenten/rapporten/2016/02/29/verdiepende-analyse-onbevoegdlesgeven
21

70

In de meting in dit rapport is eerst op grond van onder meer BRON HO en oudere
bevoegdheidsmetingen vastgesteld of men bevoegd was (bestandsanalyse). Zo ja, dan
valt men in de categorie bevoegd. Voor de restgroep (ongeveer een kwart van het aantal
lesuren) is aan de school gevraagd in welke bevoegdheids- of benoembaarheidscategorie
een les (in feite een persoon-vak-graadgebied combinatie) valt (zelfrapportage). De
mogelijkheden uit de bovenstaande figuren zijn daarbij voorgelegd aan de scholen op basis
van de indeling die in Tabel 47 is weergegeven. De zelfrapportage (bevraging van de
bevoegdheidssituatie van alle lessen waarvan niet uit bestandsanalyse kan worden
vastgesteld dat ze bevoegd gegeven worden) is vergelijkbaar aan die van IPTO-2014 en
IPTO-2015 (maar nieuw en sterk verbeterd ten opzichte van IPTO-2013). Daarom kunnen
de in dit rapport getoonde bevoegdheidscijfers niet vergeleken worden met die van IPTO2013 en eerder.
Ten opzichte van IPTO-2015 is de bevoegdheidscategorie “Benoembaar voor vmbo
profielvak o.b.v. overgangsrecht” toegevoegd aan de lijst waaruit scholen konden
selecteren.
Tabel 47: Mogelijke keuzes rond bevoegdheid die de scholen bij het invullen van IPTO
zijn aangeboden, 2016
BEVOEGD
1
Bevoegd (diploma van
na 2006 voor vak en
graad)
2
Bevoegd op grond van
overgangsrecht Wet
BIO (voor diploma’s
van vóór 2006)
3
4

Erkend buitenlands
diploma
Educatieve minor

5

Bevoegdheid via
conversietabel

6

Bevoegd in team

Docent beschikt over een Nederlands diploma van na 1
augustus 2006 dat een bevoegdheid voor het gegeven
vak vermeldt in de juiste graad.
Docent beschikt over een diploma van vóór 1 augustus
2006 op basis waarvan hij bevoegd is. Voor alle
diploma’s van vóór 2006 is bepaald welke bevoegdheid
deze opleverden op 1 augustus 2006 (zie het handboek
bevoegdheid van DUO).
De wet kent de mogelijkheid van erkenning van
buitenlandse beroepskwalificaties.
Het is voor een aantal vakken ook mogelijk bevoegd les
te geven op basis van een educatieve minor gevolgd
tijdens een wo-bachelor.
De conversietabel is bedoeld voor situaties waarin een
behaald diploma geen uitsluitsel geeft over de
bevoegdheid voor een bepaald vak. Dit kunnen nieuwe
vakken zijn, vakken die van naam zijn veranderd of
vakken waarvoor geen lerarenopleiding bestaat. Een
leraar kan zo met een andere lerarenopleiding bevoegd
zijn in een bepaald vak indien dit voor de betreffende
combinatie van vak en opleiding in de conversietabel is
geregeld (in voorkomende gevallen na bijscholing). Men
is bijvoorbeeld bevoegd in het combinatievak NA/SK als
men een bevoegdheid voor natuurkunde óf scheikunde
heeft.
Het is in de eerste twee leerjaren (leerjaar 1 & 2)
mogelijk als lid van een team bevoegd les te geven in
vakoverstijgende programma-onderdelen als men zelf
over
een vakbevoegdheid beschikt voor een van de
onderliggende vakken.

71

7

Beschikking van de
minister van OCW

8

MBO-bevoegd

9

Bevoegd op grond
van pabo diploma

BENOEMBAAR
10 Vervanging en
moeilijk vervulbare
vacature

11

Andersbevoegd

12

LIO

13

Zij-instroom

14

Gastdocent

15

Onderbevoegd

16

Benoembaar in team

a) In
gevallen
waarin
geen
lerarenopleiding
voorhanden is, kan de minister bepalen dat toch
voldaan is aan de bekwaamheidseisen. Dit gebeurt
na een beoordeling door de inspectie.
b) Het is mogelijk in bijzondere gevallen docenten die
een
buitengewone
vakbekwaamheid
hebben
ontheffing te verlenen.
a) Docenten die een entreeopleiding verzorgen (mbo1) binnen het vo, kunnen lesgeven met een MBObevoegdheid.
b) Het is binnen een samenwerkingsverband mogelijk
mbo-docenten les te laten geven in beroepsgerichte
vakken, (zie artikel 5 van het Besluit samenwerking
vo-bve i.c.m. 25a lid 4 WVO).
Docent beschikt over pabo-diploma en geeft les aan:
a) uitsluitend lwoo-leerlingen en is afgestudeerd in
2006 of eerder;
b) pro-leerlingen in de vakken tekenen, muziek,
handvaardigheid, rekenen/wiskunde, Engels,
Nederlands, geschiedenis, aardrijkskunde, biologie
en de praktijk-oriënterende vakken;
c) vso-leerlingen aan een niet zelf examinerende en
diplomerende vso-school.
Tijdelijke vervangers bij afwezigheid, en leraren bij
moeilijk vervulbare vacatures mogen maximaal 1 jaar
zonder het juiste diploma lesgeven. Deze leraar moet als
het jaar voorbij is wel in opleiding om te kunnen blijven
lesgeven.
Leraren die al een vakbevoegdheid hebben mogen
daarnaast ook een ander vak geven (zgn. andersbevoegden). Dit mag 2 jaar, mits de leraar wel in
opleiding gaat voor dat vak. Deze periode mag op
aanvraag 2 jaar verlengd worden.
Studenten van lerarenopleidingen mogen afhankelijk
van de precieze situatie 5 maanden tot 2 jaar lesgeven.
Studenten van hbo-opleidingen moeten bovendien
voldoende studiepunten gehaald hebben.
Zij-instromers met een geschiktheidsverklaring. Dit mag
2 jaar. Deze periode mag met 2 jaar verlengd worden
door het schoolbestuur.
Gastdocenten
mogen
lesgeven
onder
verantwoordelijkheid van een andere leraar voor
maximaal 4 uur per week. In het havo/vwo kunnen
andere instellingen of personen van buiten de school in
het vrije deel les onder een aantal strikte voorwaarden
geven.
Docenten met een tweedegraads bevoegdheid die
eerstegraads les geven (zgn. onderbevoegden) mogen
dit maximaal 1 jaar doen, mits de leraar voornamelijk in
de onderbouw les geeft en de school voor maximaal 5%
van de lessen in de bovenbouw deze constructie toepast.
Scholen moeten dit melden bij de inspectie.
Het is onder voorwaarden mogelijk in leerjaar 1 & 2 als
lid van een team les te geven in vakoverstijgende
programmaonderdelen als de andere leden van het team

72

17

Benoembaar voor
vmbo profielvak
o.b.v. overgangsrecht
ONBEVOEGD
18 Onbevoegd
ONBEPAALBAAR
19 Onbepaalbaar
20

Ondersteunt docent

21

Geeft dit vak niet

beschikken over vakbevoegdheden in de onderliggende
vakken.
Leraar gaf 1 september 2016 al les in een beroepsgericht
vak en is in vaste dienst.

Het vak wordt niet bevoegd of benoembaar gegeven.

Voor deze les bestaat geen lerarenopleiding die een
bevoegdheid verleent of het gaat om een schooleigen
vak.
Er staat tegelijkertijd ook een bevoegde docent in de
klas.
Het rooster waaruit is afgeleid dat de persoon dit vak
geeft is op dit punt niet correct.

De aantallen lesuren die door de scholen gerapporteerd worden onder de verschillende
bevoegdheidscategorieën, gecombineerd met de informatie we uit IPTO-2014, IPTO-2015
en BRON HO afgeleid hebben staan weergegeven in Tabel 48.
Tabel 48: Detailinformatie lesuren naar bevoegdheidscategorie
Bevoegdheidscategorie

Lesuren

%

1 Bevoegd voor dit vak op deze graad
2 Overgangsrecht
3 Erkend buitenlands diploma
4 Educatieve minor
5 Bevoegd via ander vak en conversietabel
6 Bevoegd in team
7 Beschikking van de minister van OCW
8 MBO-bevoegd
9 Bevoegd op grond van pabo diploma
10 Vervanging en moeilijk vervulbare vacature
11 Andersbevoegd
12 LIO
13 Zij-instroom
14 Gastdocent
15 Onderbevoegd
16 Benoembaar in team
17 Benoembaar voor vmbo profielvak o.b.v overgangsrecht
18 Onbevoegd
50 NT2 aantekening behaald bij een post hbo opleiding
51 Geen NT2 aantekening behaald
100 Bevoegd volgens bron ho
1001 Ipto 2015: Bevoegd voor dit vak op deze graad
1002 Ipto 2015: Overgangsrecht
1003 Ipto 2015: Erkend buitenlands diploma
1004 Ipto 2015: Educatieve minor
1005 Ipto 2015: Bevoegd via ander vak en conversietabel
1007 Ipto 2015: Beschikking van de minister van OCW
1009 Ipto 2015: MBO-bevoegd

103.700
2.385
1.120
620
6.692
3.718
502
379
8.517
6910
26.205
30.029
4.980
720
16.205
1.318
5.921
53.654
221
280
480.266
56.637
1.624
897
248
3.793
176
154

9,3%
0,2%
0,1%
0,1%
0,6%
0,3%
0,0%
0,0%
0,8%
0,6%
2,4%
2,7%
0,4%
0,1%
1,5%
0,1%
0,5%
4,8%
0,0%
0,0%
43,3%
5,1%
0,1%
0,1%
0,0%
0,3%
0,0%
0,0%

73

Bevoegdheidscategorie

1100 Ipto 2015: Bevoegd volgens bron ho
2001 Ipto 2014: Bevoegd
2002 Ipto 2014: Overgangsrecht
2003 Ipto 2014: Buitenlands diploma
2004 Ipto 2014: Educatieve minor
2005 Ipto 2014: Bevoegd via ander vak en conversietabel
2007 Ipto 2014: Verklaring bevoegd bij ontbreken lerarenopleiding
2008 Ipto 2014: Ontheffing vanwege buitengewone vakbekwaamheid
2009 Ipto 2014: MBO-bevoegd
2101 Ipto 2014: Reguliere vakken Bevoegd (volgens reguliere ipto)
Totaal

74

Lesuren

%

24.889
63.341
950
1.132
190
1.234
289
401
203
199.398
1.109.895

2,2%
5,7%
0,1%
0,1%
0,0%
0,1%
0,0%
0,0%
0,0%
18,0%
100,0%

E

Lesuren per onderwijstype naar vak

Tabel 49: Gegeven vakken naar onderwijstype, 2016
Vmbo

Havo

Vwo

Comb.

Totaal

Lesuren

Aardrijkskunde

2,2%

4,7%

4,4%

4,8%

3,5%

43.896

Agrarische vakken/Landbouw

1,1%

0,0%

0,0%

0,1%

0,5%

6.058

Algemene natuurwetenschappen (ANW)

0,0%

0,0%

0,3%

0,0%

0,1%

1.218

Algemene voorbereiding op maatschappij en beroep (AVMB)

0,2%

0,0%

0,0%

0,0%

0,1%

1.149

AVO-vakken

0,1%

0,0%

0,0%

0,0%

0,1%

912

Beeldende vorming

1,4%

1,3%

1,3%

2,5%

1,5%

18.182

Begeleidingsuren/counselinguren
Beroepsgericht keuzevak bij het profielvak Dienstverlening &
producten
Beroepsgericht keuzevak bij het profielvak Economie en
ondernemen

0,6%

0,3%

0,3%

1,0%

0,5%

6.493

0,0%

0,1%

1.416

0,0%

0,1%

695

Beroepsgericht keuzevak bij het profielvak Groen

0,2%

0,1%

1.413

Beroepsgericht keuzevak bij het profielvak Zorg en welzijn

0,2%

0,0%

0,0%

0,1%

967

Beweging en sport/bewegen, sport en maatschappij (BSM)

0,6%

0,7%

0,3%

0,3%

0,5%

6.254

Biologie

4,7%

4,7%

4,7%

4,3%

4,7%

58.131

Biologie en verzorging

0,4%

0,1%

0,1%

0,2%

0,2%

3.103

Bouwbreed vmbo
Bouwen, wonen en interieur, vmbo profielvak,
profielmodule

0,2%

0,1%

1.087

0,4%

0,2%

2.202

Bouwtechniek

0,3%

0,1%

1.437

CKV

0,3%

1,5%

0,9%

0,7%

8.569

Consumptieve techniek vmbo

0,2%

0,0%

0,0%

0,1%

866

Consumptieve vakken (horeca, bakken, breed)

0,4%

0,0%

0,0%

0,0%

0,2%

2.445

Dans
Dienstverlening & producten, vmbo profielvak,
profielmodule

0,0%

0,0%

0,0%

0,4%

0,1%

996

1,1%

0,0%

0,0%

0,0%

0,5%

6.107

Drama

0,4%

0,3%

0,4%

1,3%

0,5%

5.797

Duits

3,3%

5,6%

5,6%

3,2%

4,3%

53.823

Economie

4,1%

5,1%

3,5%

0,9%

3,8%

47.757

Economie en ondernemen, vmbo profielvak, profielmodule

0,7%

0,0%

Elektrotechniek vmbo

0,2%

Engels

9,2%

9,8%

Filosofie/wijsbegeerte

0,0%

Frans

0,2%
0,1%

0,0%

0,0%

0,3%

0,3%

3.752

0,0%

0,1%

967

9,2%

8,7%

9,3%

115.631

0,1%

0,7%

0,1%

0,2%

2.646

1,3%

5,1%

5,5%

6,7%

3,7%

45.547

Geschiedenis (en staatsinrichting)

2,4%

6,0%

5,1%

4,9%

4,1%

50.520

Godsdienst/levensbeschouwing

1,1%

1,8%

1,5%

1,7%

1,4%

17.737

Groen, vmbo profielvak, profielmodule

0,4%

0,0%

0,2%

2.010

Handel en administratie

0,7%

0,0%

0,0%

0,0%

0,3%

3.817

Handel en verkoop

0,2%

0,0%

0,0%

0,1%

1.069

Handvaardigheid
Horeca, bakkerijen en recreatie, vmbo profielvak,
profielmodule

0,7%

0,6%

0,5%

0,7%

8.300

0,3%

0,0%

0,0%

0,1%

1.445

ICT-route vmbo

0,2%

0,0%

0,0%

0,0%

0,1%

1.020

Informatica

0,2%

0,8%

0,7%

0,4%

0,5%

6.098

Intersectoraal vmbo

0,5%

0,2%

2.686

75

1,4%

Vmbo

Havo

Vwo

Comb.

Totaal

Lesuren

Keuzewerktijd (KWT)

0,9%

0,4%

0,5%

3,0%

0,9%

11.601

Klassieke talen/klassieke culturele vorming (KCV)

0,0%

0,0%

5,1%

0,3%

1,3%

16.322

Kunst (algemeen) en cultuur(geschiedenis)

0,7%

0,6%

0,7%

1,0%

0,7%

8.977

Kunstvakken I en II vmbo

0,7%

0,0%

0,0%

0,1%

0,3%

4.304

Lichamelijke opvoeding

7,3%

6,4%

6,0%

8,7%

6,9%

86.577

Maatschappijleer

2,1%

1,8%

1,1%

0,2%

1,6%

19.999

Maatschappijwetenschappen

0,0%

0,5%

0,4%

0,1%

0,2%

2.743

Management en organisatie

0,0%

1,7%

1,4%

0,1%

0,7%

8.685

Media, vormgeving en ICT, vmbo profielvak, profielmodule

0,2%

0,0%

0,0%

0,0%

0,1%

1.204

Mentorles

4,0%

3,4%

3,1%

4,7%

3,7%

46.520

Metaaltechniek

0,2%

0,0%

0,1%

1.107

Metalektro

0,1%

0,1%

747

Mobiliteit en transport, vmbo profielvak, profielmodule

0,2%

0,1%

1.072

Muziek

0,8%

1,4%

1,5%

3,1%

1,3%

16.517

Natuur, leven en technologie (NLT)

0,2%

0,5%

0,6%

0,3%

0,4%

4.728

Natuurkunde

0,9%

4,2%

4,5%

1,3%

2,5%

30.939

Natuurkunde/scheikunde (NASK)

3,1%

0,7%

0,6%

1,0%

1,8%

22.715

Nederlands

10,9%

10,6%

8,9%

9,9%

10,3%

127.957

O&O (Onderzoek & Ontwerpen)

0,0%

0,6%

0,7%

1,2%

0,4%

5.317

Praktische sectororientatie (PSO)
Produceren, installeren en energie, vmbo profielvak,
profielmodule

0,9%

0,0%

0,0%

0,0%

0,4%

4.914

0,5%

0,0%

0,0%

0,2%

2.947

Rekenen

2,1%

0,7%

0,2%

0,8%

1,2%

15.433

Scheikunde

0,3%

3,7%

3,8%

0,7%

1,9%

23.602

Spaans

0,1%

0,4%

0,7%

0,4%

0,3%

4.002

Sport, dienstverlening en veiligheid (SDV)

0,4%

0,0%

0,0%

0,0%

0,2%

2.130

Techniek

2,0%

0,5%

0,6%

1,8%

1,3%

16.787

Tekenen

0,8%

1,2%

1,2%

1,9%

1,1%

13.451

Verzorging

0,8%

0,1%

0,0%

0,2%

0,4%

5.303

Voertuigentechniek vmbo

0,2%

0,1%

1.211

Wiskunde

9,8%

10,8%

11,5%

10,2%

10,4%

130.194

Zorg en welzijn, vmbo profielvak, profielmodule

3,1%

0,1%

0,1%

0,4%

1,5%

18.619

Resterende vakken

5,7%

1,0%

1,7%

4,9%

3,7%

46.216

Totaal

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Lesuren

565.965

247.414

307.263

126.409

76

1.247.054

F

Verdeling lesuren naar avo-vak en graadsector

In deze bijlage is het percentage lesuren avo-vakken weergegeven voor de verschillende
onderwijstypen voor de eerste- en tweedegraadsector afzonderlijk (vergelijk Tabel 14).
Tabel 50: Percentage gegeven lesuren per avo-vak naar onderwijstype (eerstegraads),
2016
Havo

Vwo

Combinaties

Totaal

Aardrijkskunde

3,7%

3,2%

2,3%

3,4%

Beeldende vorming

0,5%

0,6%

2,8%

0,6%

Biologie

5,3%

5,3%

3,3%

5,2%

Duits

4,1%

5,1%

2,7%

4,6%

Economie

7,2%

5,1%

3,2%

5,9%

Engels

10,3%

9,1%

6,3%

9,5%

Frans

2,9%

3,9%

3,2%

3,5%

Geschiedenis (en staatsinrichting)

5,9%

4,3%

3,6%

5,0%

Godsdienst/levensbeschouwing

1,6%

1,2%

0,4%

1,4%

Klassieke talen/klassieke culturele vorming (KCV)

0,0%

5,2%

0,4%

2,8%

Lichamelijke opvoeding

5,6%

5,1%

6,8%

5,4%

Maatschappijleer

3,2%

2,0%

1,1%

2,5%

Muziek

0,5%

0,6%

5,3%

0,7%

Natuurkunde

4,1%

5,4%

2,7%

4,7%

Natuurkunde/scheikunde (NASK)

0,1%

0,1%

0,5%

0,1%

Nederlands

11,1%

8,7%

4,8%

9,6%

Scheikunde

4,6%

5,4%

2,6%

4,9%

Techniek

0,0%

0,0%

0,2%

0,0%

Tekenen

0,6%

0,6%

1,8%

0,7%

Wiskunde

11,1%

12,9%

8,6%

12,0%

Resterende vakken

17,6%

16,2%

37,4%

17,6%

Totaal

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Lesuren

130.949

157.901

10.737

299.587

77

Tabel 51: Percentage gegeven lesuren per avo-vak naar onderwijstype (tweedegraads),
2016
Vmbo

Havo

Vwo

Combinaties

Totaal

Aardrijkskunde

2,2%

5,9%

5,6%

5,1%

3,6%

Beeldende vorming

1,4%

2,2%

2,0%

2,4%

1,7%

Biologie

4,7%

4,1%

4,2%

4,4%

4,5%

Duits

3,3%

7,4%

6,1%

3,3%

4,2%

Economie

4,1%

2,8%

1,8%

0,7%

3,2%

Engels

9,2%

9,2%

9,2%

9,0%

9,2%

Frans

1,3%

7,6%

7,2%

7,0%

3,7%

Geschiedenis (en staatsinrichting)

2,4%

6,2%

6,0%

5,1%

3,8%

Godsdienst/levensbeschouwing

1,1%

2,1%

1,7%

1,9%

1,4%

Klassieke talen/klassieke culturele vorming (KCV)

0,0%

0,0%

5,0%

0,3%

0,8%

Lichamelijke opvoeding

7,3%

7,2%

7,0%

8,9%

7,4%

Maatschappijleer

2,1%

0,1%

0,1%

0,2%

1,3%

Muziek

0,8%

2,3%

2,4%

2,9%

1,5%

Natuurkunde

0,9%

4,3%

3,6%

1,2%

1,8%

Natuurkunde/scheikunde (NASK)

3,1%

1,5%

1,1%

1,1%

2,4%

Nederlands

10,9%

9,9%

9,3%

10,3%

10,5%

Scheikunde

0,3%

2,8%

2,2%

0,5%

0,9%

Techniek

2,0%

1,1%

1,2%

1,9%

1,8%

Tekenen

0,8%

1,7%

1,8%

1,9%

1,2%

Wiskunde

9,8%

10,5%

10,0%

10,4%

10,0%

Resterende vakken

32,0%

11,2%

12,7%

21,6%

25,1%

Totaal

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Lesuren

565.966

116.466

149.363

115.673

947.467

78

G

Verdeling lesuren naar leeftijd en graadsector

De tabellen in deze bijlage betreffen een opsplitsing van Figuur 18 (en Tabel 35 uit bijlage
A) naar graadsector. Te zien is dat in het eerstegraadsgebied vaker sprake is van ouderen
en in het tweedegraadsgebied vaker sprake is van jongeren. Het vak Duits in het
eerstegraadsgebied wordt bijvoorbeeld slechts in 11,4% van de lesuren door de groep
onder 35 jaar gegeven.
Tabel 52: Verdeling lesuren naar leeftijdscategorie per avo-vak (eerstegraads), 2016
-35

35-45

45-55

55+

Aardrijkskunde

24,9%

28,3%

20,0%

26,8%

100,0%

Beeldende vorming

13,1%

29,1%

27,8%

30,0%

100,0%

1.934

Biologie

27,6%

25,6%

22,5%

24,3%

100,0%

15.660

Duits

11,4%

23,3%

26,3%

39,0%

100,0%

13.697

Economie

26,6%

19,8%

23,9%

29,7%

100,0%

17.787

Engels

23,6%

23,2%

23,3%

29,8%

100,0%

28.465

Frans

14,9%

20,9%

32,8%

31,3%

100,0%

10.352

Geschiedenis (en staatsinrichting)

23,1%

26,5%

20,9%

29,5%

100,0%

14.835

Godsdienst/levensbeschouwing

22,9%

17,6%

24,6%

34,9%

100,0%

4.127

Klassieke talen/klassieke culturele vorming (KCV)

25,4%

20,6%

26,4%

27,6%

100,0%

8.343

Lichamelijke opvoeding

36,4%

29,6%

18,9%

15,2%

100,0%

16.079

Maatschappijleer

37,0%

22,5%

17,6%

22,9%

100,0%

7.485

Muziek

20,1%

20,1%

29,3%

30,5%

100,0%

2.174

Natuurkunde

21,2%

23,1%

25,1%

30,6%

100,0%

14.155

Natuurkunde/scheikunde (NASK)

11,6%

26,5%

46,9%

15,0%

100,0%

243

Nederlands

24,6%

20,3%

22,3%

32,8%

100,0%

28.710

Scheikunde

19,0%

23,9%

32,2%

24,9%

100,0%

14.724

Techniek

8,8%

13,0%

62,7%

15,6%

100,0%

83

Tekenen

13,1%

26,1%

26,2%

34,6%

100,0%

2.027

Wiskunde

16,5%

19,9%

28,5%

35,1%

100,0%

35.842

Resterende vakken

22,3%

23,5%

25,4%

28,7%

100,0%

52.597

100,0%

Totaal

22,7%

23,0%

24,8%

29,5%

Lesuren

67.995

68.915

74.277

88.239

79

Totaal Lesuren
10.107

299.425

Tabel 53: Verdeling lesuren naar leeftijdscategorie per avo-vak (tweedegraads), 2016
-35

35-45

45-55

55+

Aardrijkskunde

39,0%

23,5%

17,2%

20,2%

100,0%

33.766

Beeldende vorming

25,3%

28,8%

22,3%

23,6%

100,0%

16.232

Biologie

36,3%

22,6%

20,0%

21,2%

100,0%

42.462

Duits

24,2%

23,3%

25,5%

27,0%

100,0%

40.079

Economie

38,0%

18,8%

21,3%

21,9%

100,0%

29.904

Engels

37,0%

24,1%

20,1%

18,9%

100,0%

87.048

Frans

24,0%

23,8%

27,5%

24,6%

100,0%

35.122

Geschiedenis (en staatsinrichting)

40,5%

25,2%

17,2%

17,1%

100,0%

35.663

Godsdienst/levensbeschouwing
Klassieke talen/klassieke culturele
vorming (KCV)
Lichamelijke opvoeding

30,7%

19,5%

20,7%

29,0%

100,0%

13.610

34,8%

20,5%

22,9%

21,8%

100,0%

7.962

49,1%

27,1%

12,8%

11,0%

100,0%

70.380

Maatschappijleer

44,6%

20,6%

16,1%

18,7%

100,0%

12.505

Muziek

30,6%

18,7%

24,7%

25,9%

100,0%

14.320

Natuurkunde

31,4%

21,1%

24,3%

23,2%

100,0%

16.760

Natuurkunde/scheikunde (NASK)

30,1%

21,1%

26,1%

22,6%

100,0%

22.415

Nederlands

32,1%

19,0%

20,2%

28,7%

100,0%

99.012

Scheikunde

31,4%

21,4%

25,9%

21,3%

100,0%

8.842

Techniek

14,1%

18,6%

28,7%

38,6%

100,0%

16.663

Tekenen

23,7%

26,3%

21,5%

28,4%

100,0%

11.405

Wiskunde

28,7%

20,6%

25,7%

25,1%

100,0%

94.222

Resterende vakken

31,4%

22,3%

23,2%

23,1%

100,0%

237.831

Totaal

33,2%

22,4%

21,7%

22,7%

100,0%

Lesuren

313.704

211.672

205.798

215.030

80

Totaal Lesuren

946.204

H

Functie en aard dienstverband

Door koppeling met personeelsinformatie aangeleverd door DUO, waar nodig aangevuld
door informatie van de scholen, kan de functie van degene die de les geeft worden
vastgesteld. Helaas leidt dit in IPTO-2016 tot 6,8% van de lesuren tot de situatie
‘onbekend’. Uit Tabel 54 is te zien dat dit het voor het restant van de lesuren vrijwel altijd
om de functie ‘leraar’ gaat. In de eerstegraadsector is dit relatief iets vaker het geval dan
in de tweedegraadsector (maar hier zijn ook minder lesuren ‘onbekend’). De overige
categorieën zijn relatief klein. Omdat veruit de meeste lessen door onderwijzend personeel
worden gegeven, wordt in het rapport geen onderscheid gemaakt naar functie. De tabellen
hebben dus betrekking op alle in Tabel 54 genoemde functies samen. Voor leerlingen zijn
immers de gegeven lessen van belang, ongeacht de functie van de persoon die lesgeeft.
Tabel 54: Gegeven lessen: Verdeling naar functie (totaal en eerste- en tweedegraads
apart), 2016
Eerstegraads les

Tweedegraads les

Totaal

5,8%

7,2%

6,8%

Onbekend
Directie

0,3%

0,2%

0,2%

Onderwijzend personeel

92,6%

90,0%

90,6%

Leraar in opleiding

0,2%

0,4%

0,4%

Onderwijsassistent

0,0%

0,0%

0,0%

Stagiaire

0,1%

0,1%

0,1%

Onderwijs Ondersteunend Personeel

0,4%

1,2%

1,0%

Uitzendkracht/gedetacheerde

0,2%

0,5%

0,5%

Ondersteunend en Beheer Personeel

0,4%

0,4%

0,4%

Overig

0,0%

0,0%

0,0%

Totaal

100,0%

100,0%

100,0%

Lesuren

299.587

947.467

1.247.054

In Tabel 55 zijn de gegeven lessen naar de aard van het dienstverband opgesplitst. Uit de
tabel blijkt dat (voor zover bekend) vrijwel alle lessen door zogeheten regulier personeel
worden gegeven. In een beperkt deel van de lesuren is sprake van vervanging. Dit is niet
verwonderlijk omdat scholen gevraagd wordt het zogeheten basisrooster (niet het
dagrooster waarin korttijdelijke vervanging door ziekte is opgenomen) aan te leveren voor
IPTO. Om dezelfde redenen als in de voorgaande tabel is ook hier in een deel van de
lesuren sprake van een overig of onbekend dienstverband. Omdat de categorie regulier
dienstverband veruit het grootste is, hebben we ervoor gekozen om in dit rapport geen
opsplitsing te maken naar de aard van het dienstverband.
Tabel 55: Gegeven lessen naar aard van het dienstverband, 2016
Eerstegraads les

Tweedegraads les

Totaal

Regulier

94,1%

91,2%

91,9%

Vervanging

0,7%

1,5%

1,3%

Onbekend, overig dienstverband

5,3%

7,3%

6,8%

Totaal

100,0%

100,0%

100,0%

Lesuren

299.587

947.467

1.247.054

81