Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 1587

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR IMMIGRATIE, INTEGRATIE EN
ASIEL
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 oktober 2012
Zoals toegezegd in mijn brief van 25 september jl. (Kamerstuk 19 637,
nr. 1576) aan uw Kamer informeer ik u in deze brief over de implicaties
van het arrest van de Hoge Raad van 21 september 2012. De Hoge Raad
heeft uitspraak gedaan in het cassatieberoep dat de Staat heeft ingesteld
tegen het arrest van het Gerechtshof Den Haag (hierna «het Gerechtshof»)
van 11 januari 2011. Het Gerechtshof had in zijn eindarrest bepaald dat het
onderdak van een gezin met minderjarige kinderen in de Vrijheidsbeperkende Locatie (VBL) in Ter Apel niet mocht worden beëindigd. Als gevolg
van deze uitspraak behouden gezinnen met minderjarige kinderen
onderdak zolang de kinderen minderjarig zijn en hun vertrek uit Nederland
nog niet heeft plaatsgevonden. Ik heb daarvoor aparte locaties ingericht,
namelijk de gezinslocaties. De Staat is in cassatieberoep gegaan omdat ik
vond dat de eigen verantwoordelijkheid van de vreemdeling (de ouder)
onvoldoende was meegewogen bij de vraag hoe ver de verantwoordelijkheid van de overheid reikt.
Volgens de Hoge Raad zijn de ouders weliswaar primair verantwoordelijk
voor het welzijn van hun kinderen, maar dit neemt niet weg dat de
Staat de verplichting heeft om de belangen van het kind te beschermen en
daartoe desnoods maatregelen te nemen, indien de ouders hun verantwoordelijkheid niet of onvoldoende nemen. Op de Staat rust de
verplichting te waken voor de rechten en belangen van minderjarigen die
zich op zijn grondgebied bevinden, ook waar het gaat om minderjarige
vreemdelingen zonder geldige verblijfstitel, mede omdat zij niet verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor gedragingen van hun
familieleden. De Hoge Raad vindt steun voor deze conclusie in de
rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, de aan
de Opvangrichtlijn en Terugkeerrichtlijn ten grondslag liggende beginselen en het op grond van het Europees Sociaal Handvest ingenomen
standpunt van het Europees Comité voor Sociale Rechten en Comité van
Ministers.

kst-19637-1587
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 19 637, nr. 1587

1

De Hoge Raad spreekt zich daarbij niet uit over het niveau van de
voorzieningen dat kinderen moet worden geboden, maar merkt wel op dat
dit niet gelijk hoeft te zijn aan het niveau van voorzieningen dat eerder
werd genoten. Anders oordelen zou volgens de Hoge Raad een te hoge
last op de Staat leggen gelet op de mogelijke lange duur van het
terugkeerproces. Een belangrijke overweging van de Hoge Raad is voorts
dat, indien uitzetting door een ouder wordt tegengewerkt, niet kan worden
aanvaard dat daarmee een eerder ontvangen opvang- en voorzieningenniveau kan worden afgedwongen voor minderjarigen – en nog minder, als
afgeleide daarvan, voor de ouder zelf – die geen aanspraak hebben op
rechtmatig verblijf in Nederland. De Hoge Raad stelt dat opvang dient ter
voorkoming van een humanitaire noodsituatie waarbij het opvang- en
verzorgingsniveau kan worden afgestemd op de tijdelijkheid van het
verblijf dat in het teken staat van het daadwerkelijk vertrek uit Nederland.
Daarbij moet wel rekening worden gehouden met de bijzondere belangen
van, zeker jonge, kinderen en moeten hun familie- en gezinsbanden zoveel
mogelijk in acht genomen worden.
De uitspraak van de Hoge Raad betekent dat ik de huidige praktijk van de
gezinslocaties, zoals uiteengezet in mijn brief van 21 december 2011 aan
uw Kamer (Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 344, nr. 85),
voortzet. Daarbij kies ik ervoor om gezinnen met minderjarige kinderen
waarvan de asielaanvraag is afgewezen en die niet binnen de wettelijke
vertrektermijn zijn vertrokken, voortaan rechtstreeks over te plaatsen naar
een gezinslocatie en niet meer, zoals voordien soms werd verkozen, via
een vrijheidsbeperkende locatie. Hierdoor wordt het aantal verhuisbewegingen van gezinnen met minderjarige kinderen verder beperkt.
De rechtsplicht die de Hoge Raad voorziet voor de Staat bij het in gebreke
blijven van de ouders is evenwel ruimer en ziet op alle minderjarige
vreemdelingen die zich op zijn grondgebied bevinden en geen onderdak
hebben, ook daar waar het gaat om minderjarige vreemdelingen zonder
geldige verblijfstitel en die niet eerder opvang of onderdak kregen van de
overheid. Dit heeft niet noodzakelijk tot gevolg dat extra structurele
voorzieningen nodig zijn in aanvulling op de bestaande voorzieningen,
namelijk de gezinslocaties. De door de Hoge Raad vastgestelde rechtsplicht van de Staat vereist immers een individuele beoordeling. Of er een
verantwoordelijkheid van de Staat bestaat in een individuele zaak is
afhankelijk van de uitkomst van de beoordeling of een gezin in een
humanitaire noodsituatie terecht komt bij gebrek aan optreden van de
Staat. Bij deze individuele beoordeling zal worden betrokken op welke
wijze ouders tot op dat moment in de zorg voor hun kind hebben
voorzien. Een oplossing zal dan ook steeds afhankelijk zijn van de
individuele omstandigheden.
De minister voor Immigratie, Integratie en Asiel,
G. B. M. Leers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 19 637, nr. 1587

2