Wind tegen tij
Eindrapportage Aanjaagteam huisvesting statushouders
1 november 2021

2

Wind tegen tij
Eindrapportage Aanjaagteam huisvesting statushouders
1 november 2021

3

Voorwoord
Als wind en tij tegen elkaar inwerken, ontstaan er rafelingen in het water die het schip stuurloos maken.
Pas als wind en tij weer samenwerken, kun je met vaste koers vooruit.
Vierenveertig jaar geleden was ik leerkracht in een internationale schakelklas. Aan het begin van het
schooljaar hadden we 12 leerlingen en aan het einde 800. Als ik mijn ogen sluit zie ik nóg de vaders op
de stoep van de school staan, vol verwachtingen over het Europese onderwijs dat hun kinderen vanaf
nu zouden volgen. En ik voel nóg de onmacht omdat we helemaal niet aan die verwachtingen konden
voldoen. Het ontbrak ons aan alles: leerkrachten, lesmateriaal, lokalen, enzovoorts. Met een uitdijend
team werkten we dag en nacht om de kinderen de kans te bieden zich in het Nederlandse onderwijs te
ontwikkelen, maar dat was niet genoeg. Veel kinderen ontglipten ons omdat het ontbrak aan basale
randvoorwaarden.
Deze herinnering schiet me te binnen als ik, bij de afronding van mijn opdracht als aanjager huisvesting
statushouders, zie dat er weer tenten nodig zijn om vluchtelingen op te vangen. Ik realiseer me hoe de
medewerkers van COA en gemeenten nu dag en nacht werken en waarschijnlijk dezelfde onmacht
voelen. Zij hebben recht op bestuurders met lef, die doorbraken kunnen bewerkstelligen.
Op die school in Amsterdam leerde ik onder andere dat beleid bijna altijd een reactie is op het probleem
van gisteren. De opdracht is dus te anticiperen en beleid te ontwikkelen door te ademen met de praktijk
van de uitvoerders. Die les heb ik m’n hele loopbaan in het openbaar bestuur meegenomen.
Als aanjaagteam hebben we geprobeerd daar een bijdrage aan te leveren door mensen en instituties te
verbinden. ‘Waarom zitten de corporaties niet aan de landelijke regietafel’ en ‘wat zou het
Rijksvastgoedbedrijf kunnen betekenen?’ ‘Waarom gaan we voor elke aandachtsgroep apart naar
gemeenten; het gaat immers om dezelfde woningen?’ Soms volstaat het vragen te stellen.
Bij de start van ons werk, in februari 2021, zaten 9.000 mensen met een verblijfsvergunning nog in de
asielzoekerscentra. De schaarste op de woningmarkt, ook en soms vooral in de sociale woningbouw,
werd elke dag nijpender. Lokale bestuurders moeten pijnlijke keuzes maken tussen statushouders,
dak- en thuisloze mensen, mensen met urgentie en ‘gewone’ woningzoekenden.
Nu, aan het einde van oktober 2021, zitten 11.000 mensen met een verblijfsvergunning in de centra en is
sinds enkele maanden de instroom van vluchtelingen fors toegenomen. Als er voldoende woningen voor
statushouders waren gerealiseerd, dan waren er geen tenten nodig geweest.
Niemand heeft het zo bedoeld maar het voelt als een ‘perfect storm’; voor de statushouders, de mensen
op de werkvloer, de bestuurders.
In februari was de urgentie niet voor iedereen even hoog. Vandaag is dat anders. Het was mooi te zien
hoe veerkrachtig het openbaar bestuur in Nederland is. Nu de urgentie zichtbaar is, zie je dat (bijna)
iedereen de schouders eronder zet. Er worden de komende periode zonder twijfel meer flexwoningen
gebouwd en de interbestuurlijke uitvoering van het adviesrapport ‘Een thuis voor iedereen’ wordt
voortvarend ter hand genomen. Maar laat de les zijn dat zowel de opvang van vluchtelingen als de
huisvesting van aandachtsgroepen om een structurele ketenaanpak vragen van Rijk, gemeenten,
provincies, woningbouwcorporaties en COA. Besef daarbij dat alle onderdelen van de keten van elkaar
afhankelijk zijn en dat de keten zo sterk is als de zwakste schakel.
Met deze eindrapportage leggen we verantwoording af aan de Landelijke Regietafel, onze opdrachtgever.
We beschrijven ons werkproces, delen onze observaties en geven een aantal aanbevelingen voor de
toekomst.

4

We hopen dat we hiermee de basis leggen voor een stevige ondersteuningsstructuur voor een structurele
aanpak.
Tot slot: het was in het aanjaagteam fijn samenwerken met Eva Braas van BZK, Bjorge Scheper van COA,
Susanne van der Kleij van JenV en Diana van Rijckevorsel van BZK. Ik heb opnieuw ervaren hoe verrijkend
het is om samen te werken vanuit verschillende disciplines.
Jantine Kriens
Aanjager huisvesting statushouders

5

Inhoudsopgave

6

Voorwoord4
Inhoudsopgave6
Managementsamenvatting9
Inleiding13
1.1
Beschrijving problematiek huisvesting statushouders
13
1.2
Opdracht bestuurlijk aanjager
13
1.3
Achtergrond, werkwijze en raakvlakken met andere trajecten
14
1.4
Leeswijzer
17
2
2.1
2.2

Knelpuntenanalyse19
Een blik op de cijfers
19
Kwalitatieve analyse gevoerde gesprekken
22

3
3.1
3.2
3.3
3.4

Oplossingsrichtingen en gereedschapskist in de praktijk
Financiële regelingen
Flexwonen/tussenvoorzieningen
Rijksvastgoedbedrijf
Regionale aanpak

27
27
27
28
28

4

Eindconclusie en aanbevelingen

31

Bijlage 1: Overzicht gesprekspartners

36

Bijlage 2: Overzicht speelveld/stakeholders

38

7

8

Managementsamenvatting
In 2021 is er sprake van een hogere taakstelling om statushouders te huisvesten door een inhaalslag bij
de afhandeling van asielverzoeken door de IND. Dit maakt het, samen met de krapte op de woningmarkt,
voor gemeenten een extra zware opgave om alle statushouders te huisvesten, ondanks alle inspanningen. Het gevolg is dat een grote groep statushouders langer in de COA-opvanglocaties blijft dan de
termijn die hiervoor staat (maximaal 14 weken). Voor de statushouders betekent dit dat zij niet kunnen
starten met hun inburgeringstraject. Ook houden zij opvangplekken bezet die voor asielzoekers bestemd
zijn en is er zo onvoldoende doorstroom in de asielzoekerscentra.
Deze onwenselijke situatie vormt de context waarbinnen Jantine Kriens van 1 februari tot 1 november
2021 de rol van bestuurlijk aanjager huisvesting statushouders op zich heeft genomen, in opdracht van
de Landelijke Regietafel Migratie en Integratie (LRT). Zij was gevraagd om de urgentie van de problematiek rondom de huisvesting van statushouders onder de aandacht te brengen bij commissarissen van de
Koning (CdK’s), burgemeesters en wethouders en om een effectieve en tijdige doorstroom van statushouders naar gemeenten te bevorderen.

CONCLUSIES
Geen uitstroom door wooncrisis
De vreemdelingenketen kampt vaker met een grote toestroom van asielzoekers en daarmee de uitdaging
om deze personen snel onderdak te bieden. De situatie in 2015/2016 staat bij velen nog helder op het
netvlies. De situatie van 2021 is echter geen situatie van grote toestroom, maar wordt veroorzaakt door
het wegwerken van een achterstand in de afhandeling van asielaanvragen. Veel asielzoekers hebben een
verblijfsvergunning gekregen, waarna de volgende stap is dat zij als zogenoemde statushouders uit de
COA-opvanglocaties stromen en gehuisvest worden in een van de gemeenten. Omdat er sprake is van
een wooncrisis zijn er weinig woningen beschikbaar. Bovendien is er een groot aantal aandachtsgroepen
dat met elkaar concurreert om dezelfde woningen. De consequentie is dat onvoldoende statushouders
uit kunnen stromen en het aantal statushouders in de COA-locaties groeit.

Gebrek aan urgentie
Eind 2020 werd de hoge taakstelling voor de eerste helft van 2021 bekend gemaakt. Dit is besproken
aan de LRT en gecommuniceerd met provincies en gemeenten. Desondanks is het onvoldoende gelukt
om de urgentie over te brengen dat de grote groep statushouders in de COA-opvanglocaties moest
uitstromen. Ook is het onvoldoende gelukt om de opvangcapaciteit van het COA op peil te houden dan
wel te vergroten.
Pas in augustus 2021 leek deze boodschap te landen toen de COA-opvanglocaties echt vol raakten. Tot
die tijd heeft de Rijksoverheid publiekelijk niet breed verkondigd dat de COA-opvang tegen grenzen
aanliep en statushouders uit moesten stromen, terwijl dit bestuurlijk wel werd gevraagd. Ook vanuit de
politiek werd de boodschap niet uitgedragen. Toen de urgentie was neergedaald en ingezet werd om
zowel opvang als huisvesting te realiseren, kwam het besef dat het realiseren van (tijdelijke) huisvesting
minder snel gaat dan het realiseren van opvangplekken. Hiermee werd duidelijk dat voor huisvesting een
focus op de middellange en lange termijn noodzakelijk is. De inzet op huisvesting kon niet voor een
doorbraak in de acute situatie zorgen.

Lege gereedschapskist
Gegeven de wooncrisis en de voorziene hoge taakstelling is er te laat opgeschaald en te laat een
adequaat instrumentarium aan ondersteuning ingericht om problemen ten aanzien van de huisvesting
van statushouders op te lossen. In deze situatie is enkel sturen op de taakstelling niet voldoende en had
er een uitgebreid palet van ondersteuning klaar moeten staan. De gereedschapskist was lang leeg. Er is
een bestuurlijk aanjager aangesteld maar dit is onvoldoende om zaken in beweging te krijgen. Er moet in
deze situatie sprake zijn van doorzettingsmacht, bevoegdheden die kunnen worden ingezet en een goed
9

instrumentarium. Het bouwen voor aandachtsgroepen op de woningmarkt kent een onrendabele top en
zijn er dus extra financiële middelen nodig om dit mogelijk te maken en partijen hiertoe aan te zetten.
Ook is kennis en expertise nodig over het huisvesten van statushouders, die sinds 2015/2016 deels
verloren is gegaan of is gefragmenteerd.

ONDERSTEUNING VANUIT HET AANJAAGTEAM
Goede informatie over financiële regelingen voor gemeenten
De financiële regelingen zijn de ondersteuningsmaatregelen waar het aanjaagteam door gemeenten
het meest over is bevraagd. Als regelingen wel zijn aangekondigd maar de details nog niet bekend zijn
weten gemeenten niet welke projecten in aanmerking kunnen komen. Onzekerheid over een financiële
bijdrage vanuit het Rijk is van negatieve invloed op besluitvorming over projecten bij gemeenten.

Ontwikkelen van flexwoonconcepten/tussenvoorzieningen
Het aanjaagteam heeft verschillende gemeenten in contact gebracht met de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO). RVO heeft kennis en ervaring in huis voor het realiseren van tussenvoorzieningen en flexwonen en biedt praktische ondersteuning. Gemeenten maakten ook graag gebruik van
de mogelijkheid om concrete vragen bij RVO neer te leggen, waarvoor zij zelf geen kennis in huis hebben,
bijvoorbeeld over specifieke juridische aangelegenheden.

Inzetten van het Rijksvastgoedbedrijf bij het realiseren van woonplekken
Het aanjaagteam heeft aan het begin van de opdracht meteen contact gelegd met het
Rijksvastgoedbedrijf (RVB) voor mogelijke huisvestingslocaties. Gedurende de opdracht is het plan
ontstaan dat het RVB zich inspant om semi-permanente (tot 15 jaar) woonplekken te (helpen) realiseren.
Het uitgangspunt is te komen tot 2.000 wooneenheden.

Regionale aanpak van huisvesting van statushouders
Er zit beweging in de regionale aanpak. Vanuit het aanjaagteam is deze aanpak onder de aandacht
gebracht van gemeenten en gestimuleerd. Gedurende de looptijd van de opdracht hebben verschillende
regio’s regionale tafels opgericht om de opgave gezamenlijk te bespreken en te coördineren.

AANBEVELINGEN
Samenwerking

1. Richt een interbestuurlijk programma in om de opgave met alle partners op te pakken
Geef de huisvesting van statushouders de benodigde bestuurlijke aandacht en vergroot het urgentie­
gevoel door het inrichten van een interbestuurlijke programmatische aanpak. Vanuit het aanjaagteam
is geadviseerd hoe een dergelijk programma ingericht kan worden.
2. Evalueer de wijze waarop de taakstelling verdeeld wordt
Alleen gezamenlijk kunnen we alle statushouders een plek geven. De wijze van verdeling van de taakstelling is een onderwerp dat veel gesprekspartners opbrengen. Vanwege de huidige problematiek van
uitstroom en de behoefte die bij veel gesprekspartners aanwezig is pleiten wij voor een brede en open
evaluatie van de wijze van verdeling, alternatieve manieren van verdelen en de kwestie van uitruilen.
3. Verbind de opgave van de huisvesting van statushouders met opgaven om andere aandachtsgroepen te huisvesten
Wij zijn ervan overtuigd dat het huisvesten van een mix van aandachtsgroepen voor de integratie van
statushouders, de leefbaarheid en het draagvlak in de gemeente beter is. De bestuurlijke aanjager
ondersteunt in dit kader ook de belangrijke boodschap uit het rapport ‘Een thuis voor iedereen’ van de
interbestuurlijke werkgroep versterking beleid huisvesting aandachtsgroepen.
10

Financieel

4. Creëer een financieel instrumentarium voor gemeenten om aan de taakstelling te kunnen voldoen
Financiële ondersteuning is nodig omdat het bouwen voor statushouders en andere aandachtsgroepen
een onrendabele top kent. Om deze woonconcepten te laten slagen en statushouders een goede start
te geven is verder extra sociale ondersteuning (een huismeester of de organisatie van sociale activiteiten) nodig.
5. Vergroot de investeringscapaciteit van woningcorporaties
Veel gemeenten maken met woningcorporaties afspraken om statushouders te huisvesten. Door de
lage mutatiegraad komen er echter weinig woningen vrij. Het is lokaal lastig te verdedigen dat alle
vrijkomende sociale huurwoningen naar statushouders gaan. Meer sociale huurwoningen zijn nodig.
Vergroot de investeringscapaciteit van woningcorporaties door de verlaging of afschaffing van de
verhuurderheffing.
6. Ontwikkel een regeling voor de huisvesting van grote gezinnen
Grote gezinnen zijn lastig te huisvesten. Gemeenten beschikken vaak niet over woningen die groot
genoeg zijn. Wij raden aan om de regeling ‘Financiële impuls versnelde huisvesting grote gezinnen
vergunningshouders’ te evalueren en te verkennen of een meer permanente regeling ontwikkeld kan
worden waar alle gemeenten een beroep op kunnen doen.

Beleid

7. Houd bij beleidskeuzes in de keten van asiel, huisvesting en inburgering rekening met consequenties elders in de keten
De onvoorspelbaarheid en soms stevige schommelingen in de hoogten van taakstellingen spelen
gemeenten parten. Als schommelingen het gevolg zijn van keuzes binnen de vreemdelingenketen
(denk aan afschaling bij de IND en de daaropvolgende inhaalslag door de Taskforce), dan kunnen
onnodig problemen worden gecreëerd.
8. Maak beleidsontwikkeling en besluitvorming meer datagedreven
Tijdens de opdracht van de bestuurlijk aanjager is duidelijk geworden dat er geen centrale plek is waar
alle relevante data beschikbaar is. Dit maakt dat een compleet beeld over de taakstelling en de
realisatie ervan ontbreekt. We adviseren om een centraal datapunt in te richten om beleidsontwikkeling en besluitvorming eenduidig te kunnen onderbouwen.
9. Houd blijvend oog voor procesverbeteringen in de keten
We onderschrijven de meerwaarde van de werkgroep Procesverbeteringen, die vanuit het ministerie
van JenV een herstart heeft gemaakt. Een goedlopende keten is waardevol voor de statushouders, alle
betrokken collega’s en organisaties. We bevelen specifiek aan de werkgroep te vragen om te verkennen of en hoe het mogelijk is om koppelingen nog meer af te stemmen op het aanbod van woningen in
een gemeente.

11

1

12

Inleiding
1.1

Beschrijving problematiek huisvesting statushouders

Mensen die zijn gevlucht voor oorlog of vervolging vragen asiel aan in Nederland. Terwijl zij wachten op
de uitkomst van deze asielprocedure verblijven zij in opvanglocaties van het Centraal Orgaan opvang
Asielzoekers (COA). Wanneer zij een verblijfsvergunning hebben gekregen en in Nederland mogen blijven
noemen we deze groep statushouders. Zij worden vervolgens toegewezen (‘gekoppeld’) aan een
gemeente waar zij gehuisvest worden. Wanneer de statushouder is gekoppeld aan een gemeente zal hij
ook daar starten met een inburgeringstraject op basis van de Wet inburgering.1
Op basis van de Huisvestingswet 2014 hebben gemeenten een halfjaarlijkse taakstelling voor het aantal
statushouders dat zij moeten huisvesten. Veel gemeenten maken afspraken met de lokale woningcor­
poraties om deze groep mensen te huisvesten in een sociale huurwoning. De huidige krapte op de
woningmarkt maakt het een uitdaging om voor statushouders geschikte woonruimte te vinden.
Sommige gemeenten realiseren woonruimte voor deze groep door leegstaande panden te transformeren
of tijdelijke eenheden te plaatsen op beschikbare gronden.
Naast de krapte op de woningmarkt is er in 2021 sprake van een hogere taakstelling door een inhaalslag
bij de afhandeling van asielverzoeken door de IND. Dat maakt het voor gemeenten een extra zware
opgave om alle statushouders te huisvesten, ondanks alle inspanningen. Het gevolg is dat een grote
groep statushouders langer in de COA-opvang blijft dan de termijn die hiervoor staat (maximaal 14
weken). Voor de statushouders betekent dat dat zij niet kunnen starten met hun inburgeringstraject. Ook
houden zij opvangplekken bezet die voor asielzoekers bestemd zijn en is er zo onvoldoende doorstroom
in de asielzoekerscentra. Deze onwenselijke situatie vormt de context waarbinnen Jantine Kriens op 1
februari 2021 is gestart als bestuurlijk aanjager huisvesting statushouders.

1.2 Opdracht bestuurlijk aanjager
Tijdens de Landelijke Regietafel Migratie en Integratie (LRT) op 15 december 2020 is besloten Jantine
Kriens aan te stellen als bestuurlijk aanjager voor de huisvesting van statushouders. Op 1 februari 2021
startte zij met de opdracht om de urgentie van de problematiek rondom de huisvesting van statushouders onder de aandacht te brengen bij commissarissen van de Koning (CdK’s), burgemeesters en
wethouders en om een effectieve en tijdige doorstroom van statushouders naar gemeenten te bevorderen. Op 1 november 2021 werd de opdracht afgerond met deze eindrapportage.
Het doel van de opdracht is tweeledig: enerzijds gaat het om het verlagen van de capacitaire druk bij
COA. De COA-opvang biedt op dit moment nog onderdak aan circa 11.000 statushouders, die wachten op
uitplaatsing naar een gemeente. Dit belemmert een goede start van de inburgering en integratie in
Nederland. Dat het snel bieden van huisvesting aan statushouders hiervoor heel belangrijk is, is een van
de conclusies in het onderzoeksrapport ‘Met beleid van start’ (zie kader). Anderzijds is het doel van de
opdracht om gemeenten te ondersteunen bij het huisvesten van statushouders, waardoor zij aan de
hogere taakstelling van 2021 kunnen voldoen. Deze taakstelling werd vastgesteld op 13.500 voor de
eerste helft en 11.000 voor de tweede helft van 2021. Voor gemeenten is dit een enorme uitdaging, zeker
gelet op de huidige krapte op de woningmarkt waar statushouders slechts één van de bijzondere
aandachtsgroepen vormen, naast onder meer dak- en thuisloze mensen, mensen met een zorgbehoefte,
studenten en arbeidsmigranten.

1

Met inwerkingtreding van de nieuwe Inburgeringswet per 1 januari 2022 is de toekomstige woongemeente vanaf het
moment van koppeling verantwoordelijk voor de inburgering van de statushouder. De gemeente kan dan ook al starten met
het inburgeringstraject wanneer de statushouder nog op het azc verblijft.

13

Met beleid van start – publicatie Sociaal en Cultureel Planbureau
“Gericht overheidsbeleid voor statushouders zoals het opvang-, inburgerings- en spreidingsbeleid is
belangrijk voor een succesvolle integratie van Syrische statushouders. Zo dragen een korte en
actieve opvangperiode, het afronden van de inburgering en spreiding naar een woongemeente met
een lage werkloosheid bij aan het hebben van betaald werk. Een actieve en korte opvangperiode is
bovendien goed voor een betere Nederlandse taalbeheersing. Gunstige ervaringen met het beleid
vergroten het vertrouwen in instituties en de identificatie met Nederland.
Dit concluderen het SCP, WODC, RIVM en CBS in de publicatie ‘Met beleid van start’. Deze publicatie
heeft als doel om factoren vast te stellen die van invloed zijn op de positie en leefsituatie van recente
Syrische statushouders. Hierbij wordt ook gekeken naar de rol van beleid: Wat werkt wel of juist niet
voor een goede start?”
https://www.scp.nl/actueel/nieuws/2021/04/12/
beleid-belangrijke-factor-goede-integratie-statushouders

1.3 Achtergrond, werkwijze en raakvlakken met andere trajecten
Achtergrond en werkwijze
De werkwijze van het aanjaagteam was erop gericht om knelpunten helder te krijgen in het proces van
het huisvesten van statushouders. Daarbij lag de focus op het einde van de asielketen: het uitplaatsen uit
de opvang naar een gemeente. Naar knelpunten eerder in de keten is globaal gekeken wanneer deze van
invloed waren op het proces van huisvesting.
Er is gebruik gemaakt van kwantitatieve en kwalitatieve informatie. Voor de kwantitatieve informatie is
met name gekeken naar de cijfers die het COA ter beschikking stelt. Voor de kwalitatieve informatie is om
te beginnen gebruik gemaakt van informatie die werd opgehaald uit de provincies, onder andere uit de
gesprekken met CdK’s en gedeputeerden. Op basis hiervan en op basis van de cijfers ontstond een beeld
in welke provincies en bij welke gemeenten de achterstanden het grootst waren. Dit bepaalde mede de
gesprekpartners die geselecteerd werden voor verdere informatievergaring en de volgorde waarin de
gesprekken plaatsvonden. We hebben ervoor gekozen de aandacht eerst te vestigen op de provincies
Noord-Holland, Zuid-Holland en Gelderland gezien de hoge absolute taakstelling in deze provincies en
de achterstanden die hier zichtbaar werden. Vanuit deze aanpak en toen de bekendheid van de bestuurlijk aanjager toenam zijn digitale gesprekken gevoerd door heel Nederland (zie de kaart op de volgende
pagina).

14

Figuur 1: Locaties gesprekken in het kader van het aanjagen huisvesting statushouders

GRONINGEN
FRIESLAND
DRENTE
Langedijk
Alkmaar

NOORD-HOLLAND

FLEVOLAND
OVERIJSSEL

Amsterdam
HLT samen
Holland-Rijnland

Leiden
Alphen
Den Haag aan den Rijn
Zoetermeer
Utrecht
Midden Holland
Westland

UTRECHT

Regio Barneveld Apeldoorn
Amersfoort
Achterhoek

GELDERLAND

Food Valley

Arnhem

Rotterdam
Rotterdam-Rijnmond
Schiedam

Nijmegen

ZUID-HOLLAND
Zuid-Holland-Zuid

NOORD-BRABANT
ZEELAND

Tilburg

LIMBURG

15

Berg en Dal

Gesprekken vonden plaats op bestuurlijk en ambtelijk niveau, waarbij de aanjager zich voornamelijk
richtte op de bestuurders en de secretarissen van het aanjaagteam de ambtelijke gesprekken voor hun
rekening namen. Bestuurlijke gesprekken werden gevoerd met commissarissen van de Koning (CdK’s) en
gedeputeerden, met burgemeesters en wethouders en met andere relevante partijen. De gesprekpartners zijn opgenomen in bijlage 1.
Naarmate het verzamelen van informatie en het blootleggen van de knelpunten vorderden, kwam meer
nadruk te liggen op praktische ondersteuning. Het aanjaagteam deed dit door te bemiddelen tussen
partijen in concrete casussen. Op het moment dat een gemeente bijvoorbeeld een businesscase moest
opstellen voor een potentiële huisvestingslocatie kon de hulp van een expertiseteam van het RVO
worden aangeboden, maar ook hulp bij ruimtelijke ordening procedures of subsidiemogelijkheden.
Daarnaast heeft het aanjaagteam vanaf het begin contact gelegd met Aedes en het Rijksvastgoedbedrijf
(RVB). Woningcorporaties verzorgen vaak huisvesting voor statushouders in gemeenten en zijn dus een
belangrijke partner. De bestuurlijke aanjager heeft dan ook aangedrongen op het aansluiten van Aedes
bij de LRT, wat inmiddels gerealiseerd is. Bij het RVB hebben wij aangedrongen op het beschikbaar stellen
van panden die getransformeerd konden worden voor tijdelijke bewoning of gronden die ingezet konden
worden voor flexwoningen voor statushouders. Het RVB is inmiddels nauw betrokken bij het realiseren
van tijdelijke huisvesting voor statushouders.
Raakvlakken met andere trajecten
Het probleem van de huisvesting van statushouders staat niet op zichzelf, ook andere aandachtsgroepen
vissen in de dezelfde woningvijver – waarbij in de voorzieningen rekening gehouden moet worden met
de verschillen tussen deze groepen. Niet voor niets zijn ook voor andere aandachtsgroepen aanjagers
aangesteld – voor arbeidsmigranten, dak- en thuisloze mensen, ouderen en andere mensen met een
ondersteunings- of zorgbehoefte. De aanjager huisvesting statushouders heeft het initiatief genomen
om deze aanjagers en boegbeelden samen te brengen. Het gezamenlijk optrekken van de verschillende
aanjagers maakt een integrale aanpak van het huisvestingsprobleem mogelijk en kan op de langere
termijn tot een structurele oplossing leiden.
Dat is ook het idee van het adviesrapport ‘Een thuis voor iedereen’ van de interbestuurlijke werkgroep
versterking beleid huisvesting aandachtsgroepen. Het advies roept op om de aanpak van de huisvesting
van aandachtsgroepen te versterken en de samenhang te verbeteren. Hiervoor wordt een spoedpakket
voorgesteld voor de korte termijn en een samenwerkingsagenda voor de langere termijn. Het doel van
deze maatregelen is een effectievere aanpak van de huisvesting van aandachtsgroepen vanuit BZK en
een structurele verbetering van het Rijksbrede aandachtsgroepenbeleid met andere departementen.
Verandering van situatie in de zomer van 2021
De laatste maanden van de opdracht van de bestuurlijk aanjager werden gekenmerkt door hoge urgentie
en een gevoel van crisis. De reden hiervoor was het vollopen van de opvanglocaties van het COA. Dit werd
veroorzaakt door de toestroom van vluchtelingen uit Afghanistan en het toenemende aantal nareizigers die
in Nederland arriveerde nadat reizen lange tijd niet mogelijk was vanwege COVID-19. Ook werd het aantal
opvangplekken ingeperkt door aflopende bestuursakkoorden, afgesloten voor vijf jaar in de periode
2015/2016, toen uitbreiding van de opvang noodzakelijk was door de hoge asielinstroom. In de zomer van
2021 werden deze ontwikkelingen op de voet gevolgd waarna de minister van BZK en staatssecretaris van
JenV op 24 augustus Commissarissen van de Koning, gedeputeerden, burgemeester en wethouders per brief
een noodsignaal gaven en per direct verzochten om extra opvangplakken voor asielzoekers en huisvesting
van statushouders om crisisnoodopvang af te wenden.2 Ontwikkelingen kwamen toen in stroomversnelling
en de Rijksoverheid kwam met een uitgebreider instrumentarium. De bestuurlijk aanjager is in deze periode
gevraagd om in het verlengde van haar opdracht een advies op te stellen voor een programmatische aanpak
voor de ondersteuning van gemeenten, een aanbeveling die zij tussentijds al had meegegeven aan de
opdrachtgever en waarvan de uitwerking op hoofdlijnen in deze rapportage is opgenomen.3

2

Kamerstukken II 2020/21, 2021D31048.

3

Advies programmatische aanpak ondersteuning gemeenten d.d. 23 september 2021, behandeld op de LRT van 30 september
2021.

16

1.4 Leeswijzer
In deze eindrapportage rapporteert de bestuurlijk aanjager over haar bevindingen en de conclusies en
aanbevelingen die hieruit volgen. De rapportage is als volgt opgebouwd.
Hoofdstuk 2 geeft een knelpuntenanalyse. In het eerste deel is gekeken naar de cijfers over de taakstelling en de realisatie ervan. In het tweede is de kwalitatieve informatie geanalyseerd die verzameld is in de
gevoerde gesprekken. Daarbij wordt ingegaan op de knelpunten die er op politiek en bestuurlijk niveau
zijn waargenomen en op uitvoeringsniveau.
In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op de oplossingsrichtingen en de gereedschapskist waarmee gedurende
de opdracht aan de gang is gegaan.
In hoofdstuk 4 worden eindconclusies getrokken en komt de bestuurlijk aanjager tot aanbevelingen.

17

2

18

Knelpuntenanalyse
2.1 Een blik op de cijfers
Voor de huisvesting van statushouders wordt elk half jaar een taakstelling vastgesteld. De taakstelling is
een wettelijke verplichting voor gemeenten, vastgelegd in de Huisvestingswet 2014 (hoofdstuk 5,
paragraaf 1). Het ministerie van Justitie en Veiligheid publiceert uiterlijk 1 oktober en uiterlijk 1 april in de
Staatscourant hoeveel statushouders gehuisvest moeten worden in resp. de eerste en de tweede helft
van het jaar. De omvang hangt af van het aantal ingewilligde asielverzoeken dat verwacht wordt. De
verdeling over de gemeenten bepaalt het ministerie van BZK evenredig aan het aantal inwoners in een
gemeente. Bij het COA wordt maandelijks gerapporteerd over de realisatie van de taakstelling per
gemeente en de achterstand of voorsprong op de realisatie. Ook houdt het COA bij hoe snel statushouders na inwilliging van het asielverzoek uitgeplaatst worden uit de opvang naar een gemeente.
Ook de provincies houden informatie bij over de realisatie van de taakstelling en plaatsen gemeenten op
basis daarvan op een trede van de interventieladder in het kader van het interbestuurlijk toezicht, zoals
vastgelegd in het algemeen beleidskader indeplaatsstelling bij taakverwaarlozing.4 Aan de trede van de
interventieladder kan worden afgelezen hoe de realisatie van de taakstelling per gemeente door de
toezichthouder wordt gewogen. Over het algemeen geldt dat het niet halen van de taakstelling gevolgen
heeft voor de positie op de interventieladder. Alvorens over wordt gegaan tot een verplaatsing op de
interventieladder vindt eerst validatie plaats. Is er sprake van een verschoonbare grond dan zal dit
meespelen in de afweging en de verdere besluitvorming. Het niet halen van de taakstelling kan de
gemeente bijvoorbeeld niet te verwijten zijn doordat er onvoldoende statushouders aan de gemeente
gekoppeld zijn of nareizigers niet tijdig zijn ingereisd. Ook de COVID-19-pandemie heeft een uitzonderlijke
situatie teweeg heeft gebracht. Vooral in de eerste helft van 2020 heeft dit meegespeeld in de afweging.
In tabel 1 zijn de aantallen van de taakstelling, de realisatie en het saldo weergegeven per half jaar, vanaf
2019.
Periode

Achterstand te
huisvesten
statushouders
bij aanvang
periode

Taakstelling

Totale opgave

Realisatie

Achterstand te
huisvesten
statushouders bij
einde periode

2019-1

2.921

6.012

8.933

6.379

2.540

2019-2

2.540

5.994

8.534

6.948

1.571

2020-1

1.571

5.620

7.191

4.987

2.206

2020-2

2.206

6.500

8.706

7.025

1.681

2021-1

1.681

13.500

15.181

9.596

5.584

2021-2

5.586

11.000

16.586

5.637*

10.949

Tabel 1: Taakstelling en realisatie taakstelling per half jaar, 2019-2021 (bron: COA)

*Peildatum 1 oktober 2021
Over het gehele land genomen ligt de realisatie in 2019 en 2020 alleen in de eerste helft van 2020 lager
dan de taakstelling. Deze achterstand is in de tweede helft voor een groot deel ingelopen. In 2019 en
2020 is er steeds sprake van een achterstand dat grof genomen varieert tussen 1.500 en 2.500. Dat er
structureel sprake is van een achterstand hoeft op zichzelf niet zorgwekkend te zijn. Er kunnen verschoonbare redenen zijn waardoor een gemeente de taakstelling moet opschorten. De vraag is wel tot
welk aantal een achterstand acceptabel is. Dat hangt mede af van de COA-capaciteit.

4

Kamerstukken II 2010/11, 32500 VII, nr. 85 en bijlage

19

In oktober 2020 is de taakstelling voor de eerste helft van 2021 bekend gemaakt. Die lag ruim twee keer
zo hoog dan die van het half jaar ervoor. De reden hiervoor was dat voorzien werd dat de Taskforce IND
Wegwerken Achterstanden in de laatste drie maanden van 2020 veel meer beslissingen in asielprocedures zou nemen, met een stijging van het aantal vergunninghouders als gevolg.5 De realisatie in de eerste
helft van 2021, hoewel hoger dan in de voorgaande perioden, is aanzienlijk lager dan de taakstelling. Met
deze achterstand en opnieuw een hoge taakstelling voor de tweede helft van het jaar, ligt er op peildatum 1 oktober 2021 nog een zware opgave voor de gemeenten.
In tabel 2 zijn de taakstellings- en realisatieaantallen voor dezelfde perioden uitgesplitst naar provincies.
Hier kunnen we zien hoe de verdeelsleutel op basis van het aantal inwoners per gemeente zich vertaalt in
concrete cijfers. Tot aan 1 juli 2021 zijn er steeds meerdere provincies die wel een inhaalslag weten te
maken. 1 juli 2021 laat een omslag zien: in elke provincie is de achterstand aanzienlijk hoger dan een half
jaar daarvoor.
Om de zwaarte van de opgave en onderlinge verschillen beter te kunnen duiden zouden ook andere
cijfers dan de hier getoonde cijfers betrokken moeten worden. Denk bijvoorbeeld aan gegevens over de
sociale woningvoorraad. In de gevoerde gesprekken hebben we teruggekregen dat de mutatiegraad laag
is en dus minder woningen beschikbaar komen. In het kader van de opdracht van de bestuurlijk aanjager
wordt niet dieper ingegaan op de kwantitatieve informatie op lokaal niveau. Een betere duiding van dit
soort informatie zou de keuze voor de wijze waarop de taakstelling verdeeld wordt over de provincies
beter kunnen onderbouwen.
Het is niet voor het eerst dat gemeenten met een hoge taakstelling geconfronteerd worden. Voor de
eerste en tweede helft van 2016 werd de taakstelling vastgesteld op resp. 20.000 en 23.000 statushouders, volgend op de hoge asielinstroom in de periode daarvoor. Toen kon dit grote aantal voor het
grootste deel geabsorbeerd worden in de woningmarkt – er werden in 2016 ruim 40.000 statushouders
gehuisvest en in 2017 lag de realisatie van de taakstelling op schema. Dat is een groot verschil met de
huidige situatie, waarin we te maken hebben met een grote krapte op woningmarkt. Ook zijn statushouders een bijzondere groep die in het kader van inburgering en integratie meer nodig hebben dan alleen
een woning. Dat geldt ook voor andere aandachtsgroepen, zoals beschreven in het adviesrapport ‘Een
thuis voor iedereen’. De huisvesting van aandachtsgroepen vraagt om een integrale aanpak, waarbij het
niet alleen gaat over de beschikbaarheid van een woning maar bijvoorbeeld ook over een lage huur,
ondersteuning in de buurt en meedoen in de maatschappij. De realisatie van de taakstelling is onderdeel
van de complexe huisvestingsopgave van aandachtsgroepen.
Op basis van de cijfermatige informatie van het COA en de plaatsing van de gemeenten op de interventieladder kreeg het aanjaagteam inzicht in de mate waarin de realisatie van de taakstelling bij de 352
gemeenten in Nederland een probleem vormde. Deze informatie is gebruikt om de geografische focus (te
weten Noord-Holland, Zuid-Holland en Gelderland) te bepalen voor de kwalitatieve analyse.

5

Kamerstukken II 2020/21, 2020D43733

20

Provincie

Stand op taakstelling realisatie tot
1 jan 2019 1e helft 2019
1 juli 2019

Stand op
1 jul 2019

Percentage van taakstelling realisatie tot Stand op
taakstelling 1e 2e helft 2019
1 jan 2020 1 jan 2020
helft 2019 nog
te realiseren

Percentage van taakstelling realisatie tot Stand op
taakstelling 2e 1e helft 2020
1 jul 2020 1 juli 2020
helft 2019 nog
te realiseren

percentage van
taakstelling 1e
helft 2020 nog
te realiseren

Drenthe (12 gemeenten)

61

172

142

91

53%

172

157

106

62%

156

189

73

47%

Flevoland (6 gemeenten)

9

142

116

35

25%

142

101

76

54%

131

100

107

82%

Friesland (18 gemeenten)

-69

227

196

-43

-19%

227

177

7

3%

205

108

104

51%

Gelderland (51 gemeenten)

119

727

751

90

12%

727

774

32

4%

664

649

47

7%

Groningen (10 gemeenten)

110

204

198

114

56%

204

203

115

56%

184

217

74

40%

Limburg (31 gemeenten)

274

391

449

220

56%

388

398

210

54%

361

283

288

80%

Noord-Brabant (61 gemeenten)

649

903

874

673

75%

888

1.098

462

52%

815

830

435

53%

Noord-Holland (47 gemeenten)

829

982

1.246

563

57%

982

1.341

202

21%

1.026

797

433

42%

Overijssel (25 gemeenten)

226

401

451

176

44%

401

432

145

36%

367

338

174

47%

Utrecht (26 gemeenten)

44

464

440

68

15%

464

469

63

14%

429

322

170

40%

Zeeland (13 gemeenten)

8

136

146

-3

-2%

136

126

7

5%

123

95

35

28%

661

1.263

1.370

556

44%

1.263

1.672

146

12%

1.159

1.061

244

21%

2.921

6.012

6.379

2.540

42%

5.994

6.948

1.571

26%

5.620

4.989

2.184

39%

Percentage van taakstelling realisatie tot
taakstelling 2e 1e helft 2021
1 jul 2021
helft 2020 nog
te realiseren

Stand op
1 jul 2021

Percentage van taakstelling realisatie tot
taakstelling 1e 2e helft 2021
1 okt 2021
helft 2021 nog
te realiseren

Stand op
1 okt.
2021

percentage van
taakstelling
2e helft 2021
nog te
realiseren

366

117%

Zuid-Holland ( 52 gemeenten)
Totaal
Provincie

Drenthe (12 gemeenten)

Stand op taakstelling realisatie tot Stand op
1 jul 2020 2e helft 2020
1 jan 2021 1 jan 2021

73

187

144

116

62%

382

339

159

42%

313

182

Flevoland (6 gemeenten)

107

156

161

102

65%

328

250

180

55%

266

183

321

121%

Friesland (18 gemeenten)

104

242

201

145

60%

504

336

313

62%

410

152

628

153%

Gelderland (51 gemeenten)

47

784

765

66

8%

1.624

1.057

633

39%

1.321

609

1.345

102%

Groningen (10 gemeenten)

74

202

167

109

54%

454

352

234

52%

369

177

426

115%

Limburg (31 gemeenten)

288

423

424

287

68%

872

617

538

62%

712

459

791

111%

Noord-Brabant (61 gemeenten)

435

956

1.159

232

24%

1.992

1.500

737

37%

1.626

830

1.533

94%

Noord-Holland (47 gemeenten)

433

1.070

1.285

218

20%

2.228

1.568

883

40%

1.818

889

1.813

100%

Overijssel (25 gemeenten)

174

436

492

118

27%

901

617

402

45%

736

325

813

110%

Utrecht (26 gemeenten)

170

505

478

197

39%

1.051

719

529

50%

854

433

950

111%
87%

Zeeland (13 gemeenten)

35

146

144

37

25%

299

218

118

39%

246

150

214

Zuid-Holland ( 52 gemeenten)

244

1.368

1.595

17

1%

2.865

2.023

859

30%

2.329

1.248

1.940

83%

2.184

6.475

7.015

1.644

25%

13.500

9.596

5.586

41%

11.000

5.637

10.949

100%

Totaal

Tabel 2: Taakstelling en realisatie taakstelling per provincie per half jaar, 2019-2021 (bron: COA)

21

2.2 Kwalitatieve analyse gevoerde gesprekken
De bestuurlijk aanjager heeft gedurende de opdracht gesproken met bestuurders op verschillende
overheidsniveaus en van uiteenlopende organisaties (zie bijlage 1 voor een overzicht van de gesprekspartners). Met alle provincies zijn gesprekken gevoerd. Ook met een aantal gemeenten is gesproken, met
name in de provincies Noord-Holland, Zuid-Holland en Gelderland. De knelpunten die hieruit naar voren
kwamen worden hieronder besproken. Er is een onderscheid gemaakt tussen knelpunten op politiek/
bestuurlijk niveau, beschreven in paragraaf 2.2.1, en knelpunten in de uitvoering, die in paragraaf 2.2.2.
aan de orde komen.

2.1.1. Knelpunten op politiek/bestuurlijk niveau
Urgentiebesef
Knelpunten op politiek/bestuurlijk niveau hangen deels samen met een niet-optimale interbestuurlijke
samenwerking. Een veelgehoord punt is het urgentiebesef dat de Rijksoverheid niet weet over te
brengen. Aan de verschillende provinciale tafels is naar voren gebracht dat de urgentie vanuit het Rijk en
de noodzaak om te prioriteren ten aanzien van de huisvesting van statushouders niet gevoeld wordt bij
de lagere overheden, ondanks agendering van het onderwerp op de Landelijke Regietafel.
De volgende zaken werden aangedragen als het ging om het ontbrekende urgentiebesef:
• Brieven en/of vragen aan de Rijksoverheid worden laat of niet beantwoord;
• Er is geen duidelijk gezicht of loket bij de Rijksoverheid waar lagere overheden terecht kunnen met
vraagstukken aangaande huisvesting statushouders of de vaststelling van de taakstelling;
• Benodigde instrumenten zoals subsidies, aangepaste regels of andere ondersteuningsmaatregelen
(bijvoorbeeld handreikingen) kwamen pas laat in 2021 beschikbaar;
• Er wordt niet tijdig geanticipeerd op de situatie dat gemeenten de taakstelling niet zouden realiseren
door een passend instrumentarium aan te dragen. Daarbij kan de vraag gesteld worden of de provincies, die toezicht houden op de realisatie, hiervoor eerder of met meer nadruk bij de Rijksoverheid aan
zouden moet kloppen.
Politieke gevoeligheid
Het huisvesten van statushouders is geen populair politiek onderwerp in een tijd waarin ook de reguliere
woningmarkt grote krapte vertoond en de gemeentelijke verkiezingen eraan komen. Het maatschappelijk draagvlak krimpt en gemeenten zien de huisvesting liever gerealiseerd worden in andere gemeenten,
waarbij het absorptievermogen en de draagkracht van wijken ten aanzien van kwetsbare doelgroepen
een rol speelt. Dit zorgt voor belemmeringen bij het oplossen van het vraagstuk.
Spraakverwarring opvang van asielzoekers en huisvesting van statushouders
Ook is er door alle overheidslagen heen regelmatig verwarring over het huisvesten van statushouders en
het opvangen van asielzoekers. Deze gerelateerde vraagstukken worden vaak niet uit elkaar gehouden
terwijl zij hun eigen dynamiek en processen kennen. Door deze verwarring missen gesprekken vaak
scherpte waardoor gerichte sturing op de beide vraagstukken uitblijft.
Rollen, taken en verantwoordelijkheden niet eenduidig belegd
Bij de verschillende overheidslagen bestaan onduidelijkheden over rollen, taken en verantwoordelijkheden. Dit soort onduidelijkheden draagt bij aan een ineffectieve aanpak. We noemen drie voorbeelden:
1. Lokaal niveau
Gemeenten zijn niet altijd op de hoogte van hoe de taakstelling werkt, ook in relatie tot de opvang van
asielzoekers. Denk hierbij aan de wens om huisvestingplekken te ruilen tegen opvangplekken, wat niet
mogelijk is.
2. Provinciaal niveau
De toezichthoudende rol van de CdK’s en de rol van de gedeputeerde lopen soms door elkaar heen.
Ook bleek uit gesprekken dat provincies het toezicht op de taakstelling niet identiek invullen. Er is in
het toezichtskader ruimte voor beleidsvrijheid.
3. Regionaal niveau
Binnen provincies wordt gebruik gemaakt van verschillende overlegstructuren om de huisvesting van
22

statushouders te agenderen. Dat kunnen de veiligheidsregio’s zijn, waar burgemeesters aan deelnemen, maar ook specifieke woontafels waar wethouders wonen aanschuiven. De tafel waar het
vraagstuk belegd wordt, is ook van invloed op de manier waarop het wordt aangepakt en of dat in
samenhang met andere opgaven gebeurt.
De bestuurlijke aanjager heeft gezien dat agendering van het onderwerp op specifieke woontafels het
meest doeltreffend is. Bij bespreking binnen de veiligheidsregio’s dreigt vermenging/verwarring met
de opgave opvang van asielzoekers.
4. Rijksniveau
Vanuit provincies en gemeenten wordt vaak naar het Rijk gekeken voor het nemen van bestuurlijke
verantwoordelijkheid. Dat hangt samen met het eerder genoemde urgentiebesef, maar ook met
maatschappelijk draagvlak. Op het moment dat maatschappelijk draagvlak ontbreekt om statushouders te huisvesten, dan kan het lokale bestuurders helpen als de taak wordt afgedwongen, zoals in
meerdere gesprekken is benoemd. Er is natuurlijk reeds sprake van een wettelijke taakstelling met
toezichthoudende rol van de provincie. Sommige bestuurders pleiten daarnaast voor het herintroduceren van statushouders als verplichte urgente categorie in de Huisvestingsverordening. Deze afweging
kan overigens lokaal gemaakt worden, de statushouders zijn alleen als verplichte categorie uit de
Huisvestingswet gehaald.
Geen structurele ketenaanpak maar crisismanagement
Gedurende de opdracht van bestuurlijk aanjager ontstond een tekort aan opvangplekken. Daarnaast
bleef ook het aantal statushouders in de opvang groeien, omdat voor huisvesting nauwelijks kortetermijnoplossingen te realiseren zijn. Om de ontstane urgente situatie het hoofd te kunnen bieden, werd
vanuit de Rijksoverheid besloten tot noodmaatregelen. Pas op dat moment kwam de urgentie voldoende
over bij de lagere overheidsniveaus. De vraag die deze aanpak oproept is of de acute maatregelen die
uiteindelijk werden ingezet een volgende keer voorkomen kunnen worden door een structurele aanpak
waar op alle niveaus uitvoering aan wordt gegeven en die kijkt naar de migratieketen als geheel, van
asielaanvraag tot opvang, huisvesting en inburgering. Zo kan later in de keten geanticipeerd worden op
knelpunten die eerder in de keten zijn ontstaan, en schokken geabsorbeerd worden.

2.1.2. Knelpunten in de uitvoering
Basiskennis en capaciteit uitvoering niet op orde
In de uitvoering zien we bij alle lagen van de overheid een gebrek aan kennis, ervaring en capaciteit.
Bij het Rijk zien we dat de huidige vraagstukken veelal gelijk zijn aan de vraagstukken die speelden ten
tijde van het Platform Opnieuw Thuis en het OndersteuningsTeam Asielzoekers en Vergunninghouders
(OTAV) in 2015/2016. Echter, de kennis opgedaan uit deze eerdere programma’s blijkt onvoldoende
verankerd in de departementen, gemeenten en uitvoeringsorganisaties. Dit komt deels door verandering
in personele bezetting. Deels komt dit ook door het ontbreken van een gedegen structurele basis. Er is
sprake van korte termijn aansturing en sturing op urgentie met inzet van tijdelijke werkgroepen en
programma’s.
Ook bij gemeenten zien we een behoefte aan kennis op huisvestingsvraagstukken. Er is vaak geen
integraal overzicht (verkokering) of er is door beperkte personele capaciteit niet of te weinig deskundige
kennis in huis. Dat laatste is veelal een gevolg van de bezuinigen binnen het ruimtelijke ordening-/
wonendomein bij gemeenten.

23

Kenmerken woningmarkt
Er is sprake van krapte op de woningmarkt. Onderstaande elementen maken dat het aanbod passende
woningen voor statushouders beperkt is.
a. Er is een lage mutatiegraad bij sociale huurwoningen, waardoor doorstroming maar lastig op gang
komt.
b. Huishoudenssamenstelling van de gekoppelde statushouders en de vrijkomende woningen matchen
vaak niet.
c. Nieuwe woningbouwlocaties zijn niet of slechts beperkt voorhanden.
d. Ook ervaren gemeenten die willen bouwen ondervinden hinder of vertraging door Rijks- of provinciaal
beleid ten aanzien van ruimtelijke ordening. Zo mag er niet altijd gebouwd worden buiten de zogeheten ‘rode contouren’ of neemt het verlengen van toestemming om hier toch te bouwen veel tijd in
beslag.
e. Er is beperkte kennis over flexwonen bij gemeenten of weinig enthousiasme om deze concepten te
ontwikkelen.
Beperkte (financiële) middelen woningcorporaties
De investeringscapaciteit van woningcorporaties wordt beperkt door de verhuurdersheffing.6 Ook
hebben corporaties te maken met een gebrek aan locaties en/of te transformeren gebouwen. Van
gemeenten en woningcorporaties horen wij daarnaast dat zij de regels omtrent passend toewijzen als
belemmerend ervaren bij het toewijzen van woningen aan statushouders. Dan gaat het met name om de
huisvesting van statushouders die wachten op hun gezinsleden, die als nareizigers nog in Nederland
moeten arriveren. In afwachting daarvan kan een statushouder niet alvast alleen in een gezinswoning
gehuisvest worden. Er is dan volgens de regels geen sprake van passend toewijzen.

6

Kamerstukken II 2020/21, 2020D28651.

24

25

3

26

Oplossingsrichtingen en
gereedschapskist in de praktijk
Een van de acties van het aanjaagteam was het samenbrengen van bestaande en nieuwe ondersteuningsmaatregelen voor de realisatie van de huisvesting van statushouders. Deze zijn als gereedschapskist
gepresenteerd aan gemeenten. Gedurende de opdracht heeft het aanjaagteam kunnen ervaren of en hoe
verschillende ondersteuningsmaatregelen in de praktijk werkten.

3.1 Financiële regelingen
De financiële regelingen zijn de ondersteuningsmaatregelen waar de gemeenten het meest naar hebben
geïnformeerd. De impulsen die hieronder bij 1 en 2 zijn toegelicht, waren gedurende (het grootste deel
van) de opdracht wel aangekondigd maar nog niet in werking getreden. Hierdoor was het voor het
aanjaagteam lastig om concrete vragen van gemeenten over het in aanmerking komen voor deze
middelen te beantwoorden. We hebben ervaren dat onzekerheid over een financiële bijdrage vanuit het
Rijk van negatieve invloed is op besluitvorming over projecten bij gemeenten.
1. BZK stelt in totaal € 50 miljoen beschikbaar voor huisvesting van aandachtsgroepen op de woningmarkt. De Rijksbijdrage mag worden besteed aan het realiseren van projecten voor woon- of verblijfsruimten voor aandachtsgroepen. Van deze 50 miljoen is € 18 miljoen bestemd voor het realiseren van
tussenvoorzieningen voor statushouders al dan niet in samenwerking met het RVB (zie paragraaf 3.3).
Voor dit deel geldt dat gemeenten hierover via de ambtelijke PRT-werkgroepen worden geïnformeerd.
Voor het andere deel van de 50 miljoen is op 22 september 2021 een regeling gepubliceerd in de
Staatscourant. De aanvraagperiode is op 28 oktober gestart en loopt tot 25 november 2021.
2. Vanuit JenV is de pilot ‘Financiële impuls versnelde huisvesting grote gezinnen vergunningshouders’
gestart. Gemeenten worden met een financiële impuls ondersteund om de huisvesting te versnellen
voor grote gezinnen vergunninghouders (8 en meer personen) die op peildatum 25 mei 2021 nog in de
asielopvang verbleven. Hiermee kan de huisvesting van circa de helft van deze grote gezinnen
ondersteund worden. Tussen 27 mei 2021 en 11 juni 2021 konden gemeenten zich inschrijven voor deze
regeling. De regeling is op 1 juli 2021 gestart en werd op 7 juli jl. gepubliceerd in de Staatscourant.
3. Daarnaast geldt er voor woningcorporaties een vrijstelling van de verhuurderheffing bij het realiseren
van tijdelijke woningen.
4. De Rijksoverheid ontwikkelt met spoed een regeling die ondersteunt bij het versneld uitplaatsen van
circa 2.500 statushouders naar de doelgemeenten in hotels en aanverwante accommodaties. Deze
regeling wordt naar verwachting op korte termijn gepubliceerd.

3.2 Flexwonen/tussenvoorzieningen
BZK heeft een handreiking opgesteld voor de realisatie van gemeentelijke tussenvoorzieningen. Een
tussenvoorziening biedt tijdelijke woonruimte waar statushouders kunnen verblijven in (de regio van) de
gemeente waar zij aan zijn gekoppeld. Zij verblijven in of nabij de gemeente die ze hierna reguliere
huisvesting biedt. Tussenvoorzieningen bieden de mogelijkheid om relatief snel statushouders tijdelijk te
huisvesten. Zodra een statushouder geplaatst is in een gemeentelijke tussenvoorziening telt de statushouder mee voor de taakstelling. Gemeenten hebben zo de regie bij de inburgering, kunnen voldoen aan
hun taakstelling en hebben meer tijd om permanente woonruimte te vinden. Tussenvoorzieningen zijn
geen ultieme oplossing. Sommige gemeenten zien het als het vooruitschuiven van het probleem.
Desalniettemin is het een mogelijkheid om tijdelijk de druk op de woningmarkt lokaal te verlichten,
waarbij al gewerkt kan worden aan inburgering en integratie. Het uitzicht op duurzame oplossingen moet
daarbij niet uit het oog verloren worden. Idealiter gaat de snellere ontwikkeling van tussenvoorzieningen
hand in hand met de langetermijnontwikkeling van permanente woonruimte.
In een tussenvoorziening kunnen ook andere aandachtsgroepen gehuisvest worden. Een tussenvoorziening is een vorm van flexwonen. Het samenwonen met andere doelgroepen, bij voorkeur door middel
van een ‘magic mix’ (i.e. dragende en vragende doelgroepen samen) sluit aan bij de noodzaak voor
27

huisvesting van andere doelgroepen en geeft meer perspectief voor maatschappelijk draagvlak in een
gemeente.
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)
Praktische ondersteuning (kennis/ervaring) bij het realiseren van een tussenvoorziening en flexwonen in
den brede wordt geboden door RVO. RVO kan gemeenten bijvoorbeeld ondersteunen bij het ontwikkelen
van de business case en ruimtelijke procedures. De kosten voor gemeenten bedragen maximaal € 6.000.7
Door gebruik te maken van de expertise van RVO kunnen plannen sneller op haalbaarheid getoetst
worden en worden gerealiseerd.
Verschillende gemeenten zijn door het aanjaagteam in contact gebracht met RVO. Gemeenten maakten
ook graag gebruik van de mogelijkheid om concrete vragen bij RVO neer te leggen, waarvoor zij zelf geen
kennis in huis hebben, bijvoorbeeld over specifieke juridische aangelegenheden.

3.3 Rijksvastgoedbedrijf
Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) spant zich in om semi-permanente (tot 15 jaar) woonplekken te (helpen)
realiseren. Het uitgangspunt is te komen tot 2.000 wooneenheden. Het gaat om flexwoningen op
beschikbare gronden en flexunits in bestaande gebouwen, in aanvulling op de bestaande woningvoorraad. De woonplekken zijn in eerste instantie bedoeld voor statushouders, maar in de praktijk zal een
combinatie met andere aandachtsgroepen en woningzoekenden op wachtlijsten, het lokale draagvlak
voor deze oplossing vergroten.
Het Rijk/de Staat zet hiervoor eigen gronden en gebouwen in, maar kan ook flexoplossingen realiseren
op gronden en/of in gebouwen van gemeenten en marktpartijen.

3.4 Regionale aanpak
Een mogelijkheid waar nu nog weinig gemeenten gebruik van maken is het regionaal oppakken van de
taakstelling. Gemeenten kunnen onderling taakstellingen uitruilen of overdragen. Dat kan helpen om
sneller passende huisvesting te vinden. Daar is nog winst te boeken. Verder heeft een regio van meerdere
gemeenten de mogelijkheid om samen een tussenvoorziening te realiseren waar statushouders uit
verschillende gemeenten tijdelijk gehuisvest kunnen worden. Ook van deze mogelijkheid is nog nauwelijks gebruik gemaakt.
Vanuit het aanjaagteam is een regionale aanpak onder de aandacht gebracht en gestimuleerd. Waar
mogelijk zijn verbindingen gelegd tussen regio’s/gemeenten om ervaringen uit te wisselen. Gedurende
de looptijd van de opdracht hebben verschillende regio’s regionale tafels opgericht om de opgave
gezamenlijk te bespreken en te coördineren. In sommige regio’s worden concrete voorstellen gedaan om
tussenvoorzieningen te ontwikkelen. Er zit dus wel beweging in de regionale aanpak maar deze bevindt
zich vooral in een verkennende fase. Daardoor zijn er nu nog geen concrete resultaten. Die verwachten
we echter wel op de middellange en lange termijn.

Regionale samenwerking Zuid-Holland
Een goed voorbeeld van regionale samenwerking zien we in Zuid-Holland. Daar zijn regionale tafels
georganiseerd met de focus op huisvesting. De kleinschalige opzet zorgt ervoor dat de leden van de
tafel toegewijd zijn, elkaar weten te vinden en elkaar ook durven aan te spreken op de verantwoordelijkheden. Deze samenwerking heeft ook zijn vruchten afgeworpen toen het verzoek vanuit de
Rijksoverheid kwam om per direct extra opvangplekken en huisvesting te realiseren. Vanuit
Rotterdam zijn hiervoor boten geregeld waarvan een deel werd aangeboden aan de
buurgemeenten.

7

De kosten zijn € 12.000. De Rijksoverheid vergoedt 50%.

28

29

4

30

Eindconclusie en aanbevelingen
Op basis van het voorgaande trekken we een drietal eindconclusies.
1. Geen uitstroom door wooncrisis
De vreemdelingenketen kampt vaker met een grote toestroom van asielzoekers en daarmee de uitdaging
om deze personen snel onderdak te bieden. De situatie in 2015/2016 staat bij velen nog helder op het
netvlies. De situatie van 2021 is echter geen situatie van grote toestroom. Er is nu (oneerbiedig gezegd)
sprake van een ‘prop’ in de keten.8 Veel asielzoekers hebben een verblijfsvergunning gekregen, deze
statushouders verblijven in de COA-opvanglocaties en de uitstroom is een probleem. Een fundamenteel
verschil ten opzichte van 2015/2016 is de situatie op de woningmarkt. Er is sprake van een wooncrisis
waardoor er weinig woningen beschikbaar zijn en er een groot aantal aandachtsgroepen is dat met elkaar
concurreert om dezelfde woningen.
2. Gebrek aan urgentie
Vanaf het moment dat de hoge taakstelling eind 2020 bekend werd, is het ondanks bespreking aan de
Landelijke Regietafel en in de communicatie met provincies en gemeenten onvoldoende gelukt om de
urgentie over te brengen dat de grote groep statushouders in de COA-opvanglocaties moest uitstromen.
Ook is het in deze periode onvoldoende gelukt om de opvangcapaciteit van het COA op peil te houden
dan wel te vergroten. Pas in augustus 2021 leek deze boodschap te landen toen de COA-opvanglocaties
echt vol raakten.9 Tot medio augustus heeft de Rijksoverheid deze boodschap niet publiekelijk breed
verkondigd terwijl dit bestuurlijk wel werd gevraagd. Ook vanuit de politiek werd de boodschap niet
uitgedragen. Toen de urgentie was neergedaald en ingezet werd om zowel opvang als huisvesting te
realiseren, kwam het besef dat het realiseren van huisvesting minder snel gaat dan het realiseren van
opvangplekken. Hiermee werd duidelijk dat voor huisvesting een focus op de middellange en lange
termijn noodzakelijk is. De inzet op huisvesting kon niet voor een doorbraak in de acute situatie zorgen,
waar het realiseren van opvang dat wel kan. Om huisvesting beschikbaar te hebben voor toekomstige
acute situaties is het van belangrijk koers te houden op de middellange en lange termijn.
3. Lege gereedschapskist
Gegeven de wooncrisis, de omvang van de ‘prop’ en de hoge taakstelling is er te laat opgeschaald en te
laat een adequaat instrumentarium aan ondersteuning beschikbaar gesteld om deze problemen op te
lossen. In deze situatie is enkel sturen op de taakstelling niet voldoende en dient er een uitgebreid palet
van ondersteuning te zijn dat klaar staat. De gereedschapskist was lang leeg. Er is een bestuurlijk
aanjager aangesteld maar dit is onvoldoende om zaken in beweging te krijgen. Er moet in deze situatie
sprake zijn van doorzettingsmacht, bevoegdheden die kunnen worden ingezet en een goed uitgerust
instrumentarium. Het bouwen voor aandachtsgroepen op de woningmarkt kent een onrendabele top. Er
zijn dus extra financiële middelen nodig om dit mogelijk te maken en partijen hiertoe aan te zetten. Ook
merken we dat veel kennis en expertise over het huisvesten van statushouders sinds 2015/2016 verloren
is gegaan en gefragmenteerd is. Met name kennis over het ontwikkelen van flexwoonconcepten voor
aandachtsgroepen is nog niet wijdverspreid c.q. wordt nog niet omarmd.

8

De ‘prop’, die veroorzaakt werd door het wegwerken van achterstanden bij de IND, zorgde in 2021 voor de hoge taakstelling.
Deze waren ontstaan door onvoldoende capaciteit bij de IND om asielaanvragen te behandelen. Om dit probleem op te
lossen en achterstanden weg te werken is een taskforce ingericht. Hierdoor kregen veel asielzoekers eind 2020 een status.
De achterstanden, die nu zijn weggewerkt, werken in 2022 nog door in de vorm van nareisaanvragen, met een hogere
taakstelling als gevolg. Ook een stijgende asielinstroom is hierop van invloed.

9

Dit ligt buiten de scope van de opdracht maar we constateren verschillende knelpunten of consequenties van knelpunten in
de vreemdelingenketen. Naast de eerder genoemde achterstanden in de behandeling van asielaanvragen is de asielopvangcapaciteit de afgelopen jaren teruggelopen. Het Rijk maakt geen bindende afspraken met gemeenten om deze capaciteit op
peil te houden dan wel te vergroten. Met teruglopende opvangcapaciteit en het stokken van uitstroom van statushouders
kon een relatief kleine toestroom van Afghanen er aan het einde van de zomer van 2021 toe leiden dat de opvangcapaciteit
onvoldoende was.

31

Aanbevelingen
Gegeven het bovenstaande doen wij de volgende aanbevelingen.
Samenwerking
1. Richt een interbestuurlijk programma in om de opgave met alle partners op te pakken
2. Evalueer de wijze waarop de taakstelling verdeeld wordt
3.	Verbind de opgave van de huisvesting van statushouders met opgaven om andere aandachts­
groepen te huisvesten
Financieel
4.	Creëer een financieel instrumentarium voor gemeenten om aan de taakstelling te kunnen voldoen.
5. Vergroot de investeringscapaciteit van woningcorporaties
6. Ontwikkel een regeling voor de huisvesting van grote gezinnen
Beleid
7.	Houd bij beleidskeuzes in de keten van asiel, huisvesting en inburgering rekening met consequenties elders in de keten
8. Maak beleidsontwikkeling en besluitvorming meer datagedreven
9. Houd blijvend oog voor procesverbeteringen in de keten

Samenwerking
1. Richt een interbestuurlijk programma in om de opgave met alle partners op te pakken
Geef de huisvesting van statushouders de benodigde bestuurlijke aandacht en vergroot het urgentiegevoel door het inrichten van een interbestuurlijke programmatische aanpak.
Deze aanpak moet de volgende onderdelen bevatten.
a. We pleiten voor het verduidelijken van de taakverdeling, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van
en tussen de bestuurlijke partners. Creëer doorzettingsmacht door bevoegdheden goed te beleggen.
Hierbij hoort ook het uitwerken van een geschikt escalatie-instrumentarium wanneer verantwoordelijkheden niet nagekomen worden. De departementen (JenV, BZK en SZW) en uitvoeringsorganisaties
(COA en RVB) en partners (VNG, IPO en Aedes) moeten beleid en uitvoering goed op elkaar afstemmen
en de raakvlakken tussen de organisaties versterken. Bij gemeenten pleiten we ervoor dat het
onderwerp huisvesting statushouders integraal, zowel vanuit het sociale domein (Inburgering) als het
fysieke domein (Wonen) wordt opgepakt. Betrokkenheid van zowel de wethouder Sociaal domein als
de wethouder Wonen is bij dit onderwerp cruciaal.
b. Bied proactieve ondersteuning aan gemeenten bij de opvang van asielzoekers en de huisvesting en
integratie van statushouders. Bij gemeenten is er behoefte aan extra hulp, dan wel het samenbrengen
van de verschillende hulpstructuren die reeds aanwezig zijn bij de brede opgaven van opvang,
huisvesting en integratie. De meerwaarde van een dergelijk programma is afstemming en coördinatie
op de raakvlakken tussen de organisaties om ervoor te zorgen dat de onderwerpen in de keten
integraal worden opgepakt.
c. Onderdeel van het programma is een kenniscentrum waar kennis, expertise en best practices over de
huisvesting van statushouders worden samengebracht.
Veel kennis uit het verleden is verloren gegaan en/of informatie is versnipperd en niet goed vindbaar.
Deze kennis is praktisch van aard en gericht op de huisvestingsopgave maar ook op het creëren van
lokaal draagvlak en goede integratie van deze groep in de samenleving.
d. Ook voorziet het programma in een pool aan projectleiders (flexpool of vliegende brigade) om de
personele capaciteit en het gebrek aan expertise bij gemeenten op te lossen. Gemeenten hebben deze
projectleiders nodig om de (flexibele) huisvestingsprojecten vorm te geven; van planvorming tot
realisatie. Met deze pool moet de realisatiekracht om als Rijk gezamenlijk deze opgave verder te
brengen worden vergroot.
e. In de tussenrapportage hebben wij reeds benoemd dat het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) de opdracht
dient te krijgen om de huisvesting van aandachtsgroepen te versnellen. Deze opdracht heeft het RVB
32

inmiddels gekregen. Wij ondersteunen dit van harte en bepleiten hier een langdurige aanpak zodat het
RVB kan voorzien in een flexibele woningvoorraad voor aandachtsgroepen waaronder statushouders.
Actiehouders: LRT heeft reeds besloten tot inrichting van een programma.
Samenwerking binnen het programma door BZK, JenV, SZW, RVB, COA, Aedes, VNG en IPO.
2. Evalueer de wijze waarop de taakstelling verdeeld wordt
Alleen gezamenlijk kunnen we alle statushouders een plek geven. De wijze van verdeling van de taakstelling is een onderwerp dat veel gesprekspartners opbrengen. Over het draagvlak voor een andere wijze
van herverdelen merken wij op dat wij van gesprekspartners vooral de wens horen om in de eigen
gemeente/regio’s de taakstelling te verlagen en betwijfelen wij of andere gemeenten/regio’s ook echt
een hogere taakstelling kunnen en willen absorberen. Ook hebben wij vaak de wens gehoord van
gemeenten om de opgaven voor opvang en huisvesting met elkaar te mogen uitruilen. Op dit moment is
dit niet toegestaan. Wel kunnen gemeenten de taakstelling voor huisvesting met elkaar uitruilen als de
som van de taakstelling maar ongewijzigd blijft. Dit kunnen gemeenten bilateraal afspreken maar hier
kunnen ook regionale afspraken over worden gemaakt. Vanwege de huidige problematiek van uitstroom
en de behoefte die bij veel gesprekspartners aanwezig is pleiten wij voor een brede en open evaluatie van
de wijze van verdeling, alternatieve manieren van verdelen en de kwestie van uitruilen.
Actiehouders: JenV, BZK, SZW, VNG, IPO, COA
3. Verbind de opgave van de huisvesting van statushouders met opgaven om andere aandachtsgroepen te huisvesten
Wij zijn ervan overtuigd dat het huisvesten van een mix van aandachtsgroepen voor de integratie van
statushouders, leefbaarheid en het draagvlak in de gemeente beter is. De bestuurlijke aanjager
ondersteunt in dit kader ook de belangrijke boodschap uit het rapport ‘Een thuis voor iedereen’ van de
interbestuurlijke werkgroep versterking beleid huisvesting aandachtsgroepen. Zij heeft zich ingezet om
de boodschappen van de aanjagers en boegbeelden voor verschillende aandachtsgroepen te verenigen
in dit rapport. De boodschappen en aanbevelingen worden volledig ondersteund. We zien sterke
meerwaarde in de inzet op een spoedpakket voor de kortere termijn en een nationale samenwerkingsagenda voor de langere termijn om de huisvesting van alle aandachtsgroepen te bespoedigen.
Actiehouder: BZK in samenwerking met interbestuurlijke werkgroep

Financieel
4. Creëer een financieel instrumentarium voor gemeenten om aan de taakstelling te kunnen voldoen.
Denk hierbij aan het beschikbaar stellen van meerjarige financiële ondersteuning aan gemeenten voor
het bouwen van (flexibele) eenheden voor statushouders en andere aandachtsgroepen op de woningmarkt. Deze ondersteuning is nodig omdat het bouwen voor deze groep een onrendabele top kent.
Om deze woonconcepten te laten slagen en statushouders een goede start te geven is daarnaast extra
sociale ondersteuning (een huismeester of de organisatie van sociale activiteiten) nodig.
Actiehouders: BZK, JenV en SZW
5. Vergroot de investeringscapaciteit van woningcorporaties
Veel gemeenten maken met woningcorporaties afspraken om statushouders te huisvesten. Veel
woningcorporaties zien hier ook een nadrukkelijke taak. Door de lage mutatiegraad komen er echter
weinig woningen vrij. Het is lokaal lastig te verdedigen dat alle vrijkomende sociale huurwoningen naar
statushouders gaan. Woningcorporaties zijn ook de natuurlijke bondgenoot van gemeenten als het gaat
om het toevoegen en dus bouwen van nieuwe sociale huurwoningen. Er zijn veel woningcorporaties
met expertise op het gebied van flexwoonconcepten waardoor relatief snel nieuwe eenheden gerealiseerd kunnen worden. Hiertoe helpt het als de investeringscapaciteit van woningcorporaties door de
verlaging of afschaffing van de verhuurderheffing wordt vergroot. Ook kunnen verschillende woningcorporaties samen werken om bijvoorbeeld grotere, regionale tussenvoorzieningen te realiseren.
In sommige gemeenten worden de regels rondom passend toewijzen als knellend ervaren om statushouders passend te huisvesten. Wij raden aan om met woningcorporaties en gemeenten te verkennen
of en hoe deze regels kunnen worden aangepast.
Actiehouder: BZK in samenwerking met Aedes en VNG
33

6. Ontwikkel een regeling voor de huisvesting van grote gezinnen
Grote gezinnen zijn lastig te huisvesten. Gemeenten beschikken vaak niet over woningen die groot
genoeg zijn. Het ministerie van JenV is dit jaar gestart met de pilot ‘Financiële impuls versnelde
huisvesting grote gezinnen vergunningshouders’. De pilot heeft verschillende gemeenten ondersteund
en wordt als positief ervaren. Wel waren de middelen beperkt en kon daarom maar een beperkt aantal
gemeenten in aanmerking komen. Ook zouden gemeenten graag zien dat de grens van 8 personen om
te kwalificeren als een groot gezin wordt heroverwogen.
Wij raden aan om de pilot grote gezinnen te evalueren en te verkennen of een meer permanente
regeling ontwikkeld kan worden waar alle gemeenten een beroep op kunnen doen.
Actiehouder: JenV in samenwerking met VNG, BZK, SZW.

Beleid
7. Houd bij beleidskeuzes in de keten van asiel, huisvesting en inburgering rekening met consequenties elders in de keten
De onvoorspelbaarheid en soms stevige schommelingen in de hoogten van taakstellingen spelen
gemeenten parten. Die schommelingen zijn niet altijd te voorkomen. Bijvoorbeeld het grote aantal te
huisvesten statushouders als gevolg van de hoge asielinstroom in de periode 2015-2016. Maar als
schommelingen het gevolg zijn van keuzes binnen de vreemdelingenketen (denk aan afschaling bij de
IND en de daaropvolgende inhaalslag door de Taskforce), dan kunnen onnodig problemen worden
gecreëerd. Als de brede consequenties in de hele keten waren meegenomen in de afweging om tot die
afschaling te komen, dan was die keuze mogelijk niet gemaakt. De besparing van de afschaling weegt
niet op tegen de extra opvangkosten bij opnieuw opschalen – los van de onrust bij gemeenten die dit
met zich meebrengt. Ook moeten gemeenten in één jaar een groot aantal mensen huisvesten dat ze
anders gespreid over meerdere taakstellingperioden hadden kunnen huisvesten. Juist die pieken en
dalen in de taakstelling maken het lastig om tijdig te huisvesten.
Actiehouders: JenV, BZK en SZW.
8. Maak beleidsontwikkeling en besluitvorming meer datagedreven
Tijdens de opdracht van de bestuurlijk aanjager is duidelijk geworden dat er geen centrale plek is waar
alle relevante data beschikbaar is. Hierbij moet gedacht worden aan data en overzicht over de
taakstelling en realisatie, inschaling van gemeenten op de interventieladder, normtijden waarop
statushouders gehuisvest worden, het aantal statushouders in COA-opvanglocaties en de kenmerken
van deze groep. Deze data is gefragmenteerd beschikbaar en vooral bij personen binnen organisaties.
Dit maakt dat een compleet beeld ontbreekt. Wanneer cijfers gepresenteerd dienen te worden voor
besluitvorming worden cijfers bij elkaar gevoegd zonder dat hier een goede integrale analyse op wordt
toegepast. Terwijl een dergelijke analyse essentieel is voor goede besluitvorming. We adviseren om
een centraal datapunt in te richten bijvoorbeeld als onderdeel van het eerder genoemde kenniscentrum. Maak ook gebruik van onderzoeksinstituten om de beleidskeuzes goed te kunnen maken.
Actiehouders: JenV in samenwerking met BZK, SZW i.s.m. COA, IPO en VNG.
9. Houd blijvend oog voor procesverbeteringen in de keten
Het realiseren van een goede, gestroomlijnde keten vraagt om aandacht, hard werken, veel afstemming
en overleg. Wanneer de keten goed loopt is dit waardevol voor de statushouders, alle betrokken collega’s
en organisaties. Hiermee wordt veel ruis weggenomen en werkt iedereen prettiger.
We onderschrijven de meerwaarde van de werkgroep Procesverbeteringen, die vanuit JenV een herstart
heeft gemaakt en onder meer kijkt naar de praktijk van de koppelingen en het completeren van dossiers.
Vanuit de werkgroep is reeds een impuls gegeven aan het inlopen van de achterstanden van de BRPstraten, die de huisvesting van statushouders belemmeren.
Met het oog op verdere procesverbeteringen bevelen we aan de werkgroep te vragen om te verkennen
of en hoe het mogelijk is om koppelingen nog meer af te stemmen op het aanbod van woningen in een
gemeente. Hierbij geldt dat de som van alle koppelingen altijd moet sluiten en elke statushouders in een
gemeente een plek moet vinden.
Actiehouders: JenV als coördinator van de werkgroep, in samenwerking met BZK, SZW, VNG, COA en IPO

34

35

Bijlage 1: Overzicht
gesprekspartners

36

Gemeenten
Martijn Balster (wethouder Den Haag)
Cathelijne Bouwkamp (wethouder Arnhem)
Hubert Bruls (burgemeester Nijmegen)
Rutger Groot Wassink (wethouder Amsterdam)
Ton Heerts (burgemeester Apeldoorn)
Leontien Kompier (burgemeester Langedijk)
Cor Lamers (burgemeester Schiedam)
Paul Verbruggen (wethouder Alkmaar)
Theo Weterings (burgemeester Tilburg)
Bert Wijbenga (wethouder Rotterdam)
Luc Winants (burgemeester Venray)
Provincies
CdK Jetta Klijnsma (provincie Drenthe; portefeuillehouder huisvesting statushouders)
CdK Leen Verbeek en gedeputeerde Jan de Reus (provincie Flevoland)
CdK John Berends en gedeputeerde Peter Kerris (provincie Gelderland)
CdK René Paas (provincie Groningen)
Gedeputeerde Lia Roefs en directeur bedrijfsvoering en financiën Tom Schulpen (provincie Limburg)
CdK Ina Adema en gedeputeerde Erik Ronnes (provincie Noord-Brabant)
CdK Arthur van Dijk en gedeputeerde Cees Loggen (provincie Noord-Holland)
CdK Andries Heidema (provincie Overijssel)
CdK Hans Oosters en gedeputeerde Rob van Muilekom (provincie Utrecht)
CdK Han Polman (provincie Zeeland)
CdK Jaap Smit en gedeputeerde Anne Koning (provincie Zuid-Holland)
Rijksoverheid
Jan Willem Beaujean (JenV)
Annet Bertram (Rijksvastgoedbedrijf)
Anky Griekspoor (BZK)
Carsten Herstel (SZW)
Chris Kuijpers (BZK)
Pauline van Schie (COA)
Milo Schoenmaker (COA)
Hans Ton (BZK)
Aanjagers/boegbeelden huisvesting aandachtsgroepen
Leen van Dijke en Bert Frings (boegbeelden dak- en thuislozen, VWS)
Bernard ter Haar (werkgroep Huisvesting aandachtsgroepen, BZK)
Emile Roemer (bescherming van arbeidsmigranten)
Overige organisaties
Ali Rabarison (VNG)
Leonard Geluk (VNG)
Goof van Dormolen/Sander Schaap (Vluchtelingenwerk Nederland)
Hamit Karakus (Platform 31)
Martin van Rijn (Aedes)
Arjan Schakenbos (Vestia)
Marien de Langen (Stadgenoot)
Mohamed el Achkar (Woonstad Rotterdam)
Saar Spanjaard (Staedion)
Harry van Zandwijk (Jan Snel)

37

Bijlage 2: Overzicht speelveld/
stakeholders

38

Landelijke regietafel

BZK

JenV

RVB

COA

migratie en integratie
JenV, BZK, SZW, CdK’s, VNG, IPO, COA

Ondersteuningsteam

RVO

SZW

VWS

Aanjaagteam

Boegbeelden

bescherming
arbeidsmigranten

dak- en
thuisloosheid

Taskforce

Aanjager
huisvesting
statushouders

Commissarissen
van de koningin
Provinciale
regietafels

Aedes

wonen en zorg
VNG, Actiz, Aedes,
BZK, VWS

Woningcorporaties

39

Gemeenten

IPO

VNG

Regionale
tafels

1 november 2021
40