Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

24 036

Marktwerking, deregulering en
wetgevingskwaliteit

Nr. 410

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 mei 2015
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de Handleiding Combinatieovereenkomsten. De handleiding verschaft meer duidelijkheid over de
toelaatbaarheid onder het mededingingsrecht van combinatieovereenkomsten bij aanbestedingen. De handleiding is met nauwe betrokkenheid
van de Autoriteit Consument en Markt (ACM) en van een vertegenwoordiging uit het bedrijfsleven tot stand gekomen.
Aanleiding
Combinatieovereenkomsten zijn overeenkomsten tussen twee of meer
ondernemingen om gezamenlijk in te schrijven op een aanbesteding en
vervolgens gezamenlijk uitvoering te geven aan de desbetreffende
opdracht. In bepaalde omstandigheden kan een combinatieovereenkomst
op gespannen voet staan met het kartelverbod (artikel 6 van de Mededingingswet), omdat de overeenkomst de concurrentie kan beperken.
Om meer duidelijkheid en zekerheid te bieden over de toelaatbaarheid van
combinatieovereenkomsten is van 1998 tot 2009 het Besluit vrijstelling
combinatieovereenkomsten van kracht geweest. Per 1 januari 2009 is het
Besluit vrijstelling combinatieovereenkomsten vervallen, omdat uit
diverse onderzoeken bleek dat bedrijven door de onduidelijke criteria in
het vrijstellingsbesluit vaak ten onrechte dachten dat (verboden) combinatieovereenkomsten waren vrijgesteld van het kartelverbod. Omdat de
toelaatbaarheid zeer afhankelijk is van de specifieke omstandigheden van
het geval kan niet worden volstaan met vuistregels in een vrijstellingsbesluit.
Omdat na het intrekken van het vrijstellingsbesluit bij het bedrijfsleven
behoefte bestond aan duidelijkheid over regelgeving omtrent combinatieovereenkomsten, zijn op 11 september 2009 de Beleidsregels Combinatieovereenkomsten van de Minister van Economische Zaken aan de

kst-24036-410
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 24 036, nr. 410

1

Nederlandse Mededingingsautoriteit vastgesteld. Deze regels zijn op
31 maart 2013, in het kader van de instelling van de ACM en gewijzigde
nationale en Europese wetgeving waar de beleidsregel naar verwees,
vervangen door de Beleidsregels Combinatieovereenkomsten 2013. De
beleidsregel schetst het wettelijk kader voor combinatieovereenkomsten
en de gewenste manier van beoordeling door de ACM van combinatieovereenkomsten aan dit wettelijk kader.
Nadat de beleidsregel in 2009 tot stand was gekomen ontstond bij het
bedrijfsleven kritiek op de helderheid van de beleidsregel. Om tegemoet
te komen aan de wens van de uw Kamer1 om kleine ondernemingen meer
duidelijkheid te verschaffen, zijn door het Ministerie van Economische
Zaken en door het bedrijfsleven verschillende handleidingen opgesteld.
Deze handleidingen werden echter als onvoldoende verhelderend
beschouwd. Daarom heeft in het najaar van 2013 een onafhankelijk
onderzoeksbureau de opdracht gekregen om een handleiding op te
stellen. Dit heeft dankzij nauwe betrokkenheid van de ACM en het
bedrijfsleven geresulteerd in het bijgevoegde resultaat2.
Inhoud handleiding: duidelijkheid over mededingingskader
Het uitgangspunt bij het vaststellen van de handleiding was het scheppen
van zoveel mogelijk duidelijkheid richting het bedrijfsleven, binnen het
kader van de Mededingingswet. Dit betekent voor het bedrijfsleven een
handleiding waarbij op één pagina wordt uitgelegd wanneer het vormen
van een combinatieovereenkomst is toegestaan. Aan deze wens van het
bedrijfsleven is tegemoet gekomen door het creëren van een duidelijk
overzicht, in de vorm van een stappenplan dat op één pagina past.
Daarnaast zijn in de handleiding veel voorbeelden opgenomen, deels
theoretisch en deels voorbeelden uit de praktijk, om inzichtelijk te maken
wat wel en wat niet mag binnen de kaders van de Mededingingswet.
In de handleiding wordt via een stappenplan bekeken of er mogelijk strijd
met het kartelverbod is. Indien ondernemingen bijvoorbeeld zonder de
combinatieovereenkomst de opdracht niet zelfstandig kunnen uitvoeren
dan is geen sprake van strijd met het kartelverbod en hoeft het
stappenplan niet verder te worden doorlopen. De combinatieovereenkomst is dan geoorloofd. Hetzelfde geldt als bijvoorbeeld sprake is van de
bagatelvrijstelling, waarbij kleine ondernemingen met een beperkt
marktaandeel of zeer geringe omzet samenwerken. Wanneer ondernemingen met een meer dan gering marktaandeel concurrenten van elkaar
zijn en zelfstandig de opdracht kunnen uitvoeren, dan moet worden
gekeken naar het effect op de mededinging en kan sprake zijn van een
ongeoorloofde afspraak die in strijd is met het kartelverbod.
De handleiding komt in de vorm van een interactief pdf-document
beschikbaar op http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/mededinging/
kartel. De opzet van de interactieve versie is het doorlopen van het
stappenplan. Elke stap bevat begrippen die kunnen worden aangeklikt,
waarna nadere uitleg verschijnt. Ik verwacht bedrijven hiermee de
gevraagde duidelijkheid te kunnen bieden.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp
1

Zie Kamerbrief van 7 oktober 2010 (Kamerstuk 31 531 K), waarin is toegezegd een handleiding
met stappenplan over combinatieovereenkomsten op te stellen, teneinde kleine ondernemingen meer duidelijkheid te verschaffen over de toelaatbaarheid van combinatieovereenkomsten.
2
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 24 036, nr. 410

2