Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 3154

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 juli 2023
Naar aanleiding van de vraag van het lid Brekelmans (VVD) heb ik
toegezegd uw Kamer schriftelijk te informeren over de operationele en
juridische mogelijkheden van herinvoering van de binnengrenscontroles,
inclusief een analyse van de kosten en baten van deze maatregel. Daarbij
zou ook het effect van het recente arrest van het hof Den Haag over het
verbod op etnisch profileren bij MTV-luchtcontroles worden meegenomen. Met deze brief kom ik deze toezegging na. Ook de motie van het
lid Eerdmans1, waarin de regering wordt verzocht de Nederlandse
grensbewaking te intensiveren, wordt met deze brief nagekomen.
Intensivering van de MTV-controles in de binnengrenszone
Op grond van Europese regelgeving is tijdelijke herinvoering van
grenscontroles binnen de Schengenzone alleen mogelijk als er sprake is
van een ernstige bedreiging van de openbare orde of de binnenlandse
veiligheid. Hoewel op dit moment de nodige uitdagingen bestaan ten
aanzien van de asielprocedure en opvang, heeft het kabinet vooralsnog
niet de binnengrenscontroles in Nederland ingevoerd. Zoals eerder aan
uw Kamer gemeld, zet het kabinet in op intensivering van de informatiegestuurde mobiel toezicht veiligheidscontroles (MTV-controles) in de
binnengrenszone met België en Duitsland. Dergelijke controles in de
binnengrenszone worden in Nederland door de Koninklijke Marechaussee
(KMar) reeds sinds 12 november 2022 uitgevoerd.
Impact uitspraak hof op uitvoering MTV-controles
In de Kamerbrief van 20 februari 2023 (Kamerstukken 30 950 en 19 637,
nr. 328) is aangegeven dat de impact van het door het hof uitgesproken
verbod ziet op de MTV-controles die door de KMar worden uitgevoerd op
de luchthavens. Bij deze MTV-luchtcontroles is er namelijk sprake van
1

kst-19637-3154
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 32 317, nr. 838.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3154

1

individuele selectiebeslissingen, dit in tegenstelling tot controles in
treinen en van weg- en vaarverkeer. Bij de uitvoering van de
MTV-controles in treinen en van weg- en vaarverkeer worden namelijk alle
passagiers van een geselecteerde coupé, voertuig of vaartuig gecontroleerd. Ras en etniciteit waren al geen onderdeel van de selectiebeslissingen in de uitvoering van de MTV-controles in treinen en van weg- en
vaarverkeer. De uitspraak van het hof betreft geen andere taken van de
KMar.
Herinvoeren van de binnengrenscontroles
Het tijdelijk (her)invoeren van grenscontroles aan de binnengrenzen van
het Schengengebied is onder strikte voorwaarde mogelijk op basis van de
Schengen Grenscode (SGC). De voorwaarden waaronder en de wijze
waarop (te volgen procedure) wordt beschreven in de artikelen 25, 26, 27
en 28 SGC. Tijdelijke herinvoering van grenscontroles binnen de Schengenzone is alleen mogelijk als er sprake is van een ernstige bedreiging
van de openbare orde of de binnenlandse veiligheid. Het is een maatregel
die pas als ultimum remedium wordt ingezet, mede omdat het
ongewenste gevolgen heeft voor het vrij verkeer van personen en de
interne markt binnen het Schengengebied. In het kader van de migratiecrisis in 2016 is reeds in kaart gebracht wat de uitvoeringsconsequenties
zijn bij het invoeren van grenscontroles aan de Nederlandse binnengrenzen. De benodigde capaciteit voor de uitvoering van de controles
varieert al naar gelang de keuze voor een bepaald model. Er zijn verschillende scenario’s mogelijk. Hieronder volgt een algemene toelichting op
deze scenario’s. De operationele toelichting van deze scenario’s is
toegelicht in de vertrouwelijke bijlage2 bij deze brief.
Maximaal scenario binnengrenscontrole
In dit scenario zijn alle grensovergangen met Duitsland en België
onderverdeeld in vier verschillende prioriteitslocaties. Het gaat hierbij om
het invoeren van permanente controles op locaties 1 en 2. Prioriteitslocaties 3 en 4 worden afgesloten en onder permanent toezicht gesteld. In
dit scenario zullen prio 1 intra Schengenvluchten en alle intra-Schengen
vluchten op lokale luchthavens gecontroleerd worden.
Minimaal scenario binnengrenscontrole
Bij dit scenario worden de locaties 1- het meest intensief gecontroleerd en
in mindere mate wordt ook op locaties 2- gecontroleerd en wordt
gesurveilleerd op de prio 3 en 4-locaties. De controle van een aantal
intra-Schengenvluchten zal op basis van relevante informatie van de
KMar, buurlanden en EU-agentschappen informatiegestuurd worden
uitgevoerd.
Benodigde capaciteit
Voor de herinvoering van de grenscontroles in de verschillende scenario’s
is een aanzienlijke extra personele inzet vanuit KMar benodigd. De KMar
heeft deze capaciteit niet en zal de bovengenoemde scenario’s niet
zelfstandig kunnen uitvoeren. Ondersteuning van andere uitvoeringsorganisaties, of een beroep op militaire bijstand of steunverlening zal voor de
uitvoering noodzakelijk zijn.

2

Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3154

2

Gevolgen voor ketenpartners
Daarnaast betekent het invoeren van de binnengrenscontroles hoogstwaarschijnlijk ook een toename van de benodigde inzet van andere
organisaties waarmee de KMar samenwerkt. Dit zijn onder ander politie,
Douane, DJI, OM vanuit hun eigen taakgebieden. Er zal bijvoorbeeld
rekening moeten worden gehouden met capaciteit die benodigd is voor
de afhandeling van incidenten en verrichten van onderzoek bij een
mogelijke toename van geconstateerde strafbare feiten tijdens de
grenscontroles. Aan laatstgenoemde zal opvolging moeten worden
gegeven door de betreffende (opsporings-)diensten. Te denken valt aan
afhandeling van zaken waarbij niet alleen irreguliere migranten worden
aangetroffen, maar ook (mensen)smokkelaars, verboden goederen, drugs
en gezochte personen
Impact infrastructuur en economie
Naast personele consequenties hebben de verschillende varianten
uiteraard ook een fors aantal infrastructurele consequenties. Hierbij valt te
denken aan het blokkeren van de grensovergangen (inclusief toezicht),
maar ook infrastructurele aanpassingen voor de grensovergangen met
Duitsland en België. Afhankelijk van het gekozen scenario zullen er ook
weer fysieke grensovergangen ingericht moeten worden. De realisatie van
deze infrastructurele voorzieningen kan enige tijd duren. Daarnaast
hebben deze infrastructurele voorzieningen een negatieve impact op het
personen- en goederenverkeer. Tijdens de migratiecrisis 2016 heeft de
transportsector een inschatting gemaakt van de mogelijke schade door
oplopende wachttijden aan de verschillende grenspassages in lidstaten.
De schade alleen al voor Nederlandse verladers en transporteurs werd op
€ 2,1 miljoen per dag geschat.
Beoogd effect herinvoeren van binnengrenscontroles
Het herinvoeren van de binnengrenscontroles kan bijdragen aan
(1) Het reduceren van de migratiestromen naar Nederland en het
tegengaan van irreguliere migratie;
(2) Het bestrijden van mensensmokkel en het voorkomen van inhumane
incidenten; en
(3) Het voorkomen van incidenten met een grote inbreuk op de nationale
veiligheid en openbare orde.
Het invoeren van de binnengrenscontrole is geen instrument om het
aantal asielaanvragen te beperken. Wanneer iemand tijdens de binnengrenscontroles asiel aanvraagt, dient deze aanvraag in behandeling te
worden genomen. Als de grenscontroles aan de binnengrenzen heringevoerd worden, is grensdetentie (naar analogie van het Schipholmodel)
van asielzoekers mogelijk, echter daaraan stellen Europese regels wel
duidelijke grenzen en voorwaarden. Detentie zou mogelijk kunnen zijn
indien de aanvraag naar eerste inschatting wordt afgewend als kennelijk
ongegrond, kennelijk niet ontvankelijk of niet in behandeling te nemen.
De invoering van de binnengrenscontroles en de beperkte mogelijkheid
van grensdetentie kunnen een preventief effect hebben op migranten en
mensensmokkelaars en daarmee zouden dat migratieroutes kunnen
verplaatsen. Daarbij kan ook nog opgemerkt worden dat op dit moment
een wijziging van het Wetboek van Strafrecht wordt voorzien die verband
houdt met artikel 197a Sr inzake mensensmokkel. Op basis daarvan zal
Nederland rechtsmacht hebben over eenieder die zich buiten Nederland
schuldig maakt aan mensensmokkel. Daarmee kan georganiseerde
mensensmokkel effectiever worden aangepakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3154

3

Verder zal net als met de huidige intensivering van het MTV er ook meer
zicht worden verkregen op de migratiestromen hetgeen dienstbaar is aan
een gerichtere aanpak van irreguliere migratie.
Conclusie
Het kabinet is van mening dat het sluiten van de Nederlandse binnengrenzen vooralsnog geen duurzame oplossing is voor het complexe
migratievraagstuk. Zoals hierboven is geschetst heeft het sluiten van de
binnengrenzen zeer ongewenste gevolgen voor de Nederlandse open
economie en het functioneren van Schengen. In plaats daarvan werkt het
kabinet met de buurlanden en gelijkgezinde landen aan de versterking van
de buitengrenzen, beperken van de instroom en het tegengaan van
ongewenste vormen van secundaire migratie door het verbeteren van
analyse en risico-gestuurde monitoring aan de binnengrenzen. Daarnaast
zet het kabinet in op voortgang op bet boeken van resultaat op het Pact en
de herziening van Schengengrenscode. Dit is voor Nederland een kans
om reeds lang bestaande onwenselijke situaties onder het huidige
Europese asielsysteem aan te pakken en te komen tot een beter intra-EU
beheer van asiel en migratie.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
E. van der Burg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 19 637, nr. 3154

4