Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

31 765

Kwaliteit van zorg

Nr. 53

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 december 2011
1. Aanleiding
Op 6 juli jongstleden (Kamerstuk 31 765, nr. 50) heb ik u een brief doen
toekomen met de uitwerking van het experiment regelarme instellingen,
zoals dat onderdeel uitmaakt van het Regeer- en gedoogakkoord. Ook in
mijn voortgangsbrieven over de hervorming van de langdurige zorg en bij
de behandeling van de begroting 2012 in de Tweede Kamer is aandacht
besteed aan dit experiment. Door middel van deze brief informeer ik u
over de stand van zaken en het verdere proces. Tevens informeer ik u over
de twee onderzoeken waarvan ik in mijn brief van 6 juli jongstleden
melding heb gemaakt.
2. Doelstelling experiment regelarme instellingen
Het Regeer- en gedoogakkoord stelt dat de medewerkers die werkzaam
zijn in de verpleging en verzorging hun vak terug moeten krijgen, zonder
overbodige administratieve belasting. Om te bezien welke mogelijkheden
er zijn om de overbodige administratieve belasting weg te nemen, start
het kabinet – zo staat geschreven – een experiment met regelarme
zorginstellingen. «Daartoe zal een inventarisatie worden gemaakt van
regels in de zorg die afgeschaft kunnen worden en waarvan twijfel is over
de noodzaak. De opbrengsten van het terugdringen van de overhead gaan
terug naar de zorginstelling».
Als eerste uitwerking hiervan heb ik in mijn planningsbrief van februari
jongstleden aangegeven dat ik zorgaanbieders wilde uitdagen om mee te
doen aan het experiment regelarme zorginstellingen, en dan bij voorkeur
zorgaanbieders die kritisch zijn op de regels en willen benoemen waarvan
zij (het meest) last hebben. Ook heb ik aangegeven te overwegen om de
bewijslast om te draaien: niet de aanbieder moet aantonen dat een regel
tot onnodige bureaucratie leidt, maar de regelgevende instantie moet
aantonen dat de regels noodzakelijk zijn. Als in het experiment blijkt dat

kst-31765-53
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 765, nr. 53

1

de kwaliteit of doelmatigheid van de zorg (inderdaad) niet te lijden hebben
onder de afwezigheid van de regel, kan deze voor de gehele langdurige
zorg komen te vervallen.
3. Stand van zaken experiment regelarme instellingen
In mijn brief van 6 juli over het experiment regelarme instellingen heb ik
een stappenplan beschreven. De eerste stap was het vragen aan de
zorgaanbieders in de langdurige zorg om te melden welke regels hen het
meest hinderen om cliëntgericht te werken en/of meer kwaliteit of
doelmatigheid te realiseren. Ook hoorde bij deze eerste stap de vraag aan
het veld om voorstellen te doen voor experimenten met weg te nemen of
te verminderen regels. Mijn uitgangspunt was dat hierbij geen sprake is
van taboes; de zorgaanbieders worden uitgedaagd om zo veel mogelijk
voorstellen te doen. De achtergrond is dat zorg ontstaat in het contact
tussen de cliënt en de professional. Als regels daarbij onnodig hinderen
moeten die worden aangepakt. Pieter Sluis heeft dit in «Zorg om Zorg»
treffend beschreven: «Vernieuwende impulsen geven af en toe de indruk
in de goede zin rebels of verontwaardigd te zijn. De kracht ligt bij wat er
mogelijk wordt door de bezieling van de mensen die bij elkaar worden
gebracht in hun verlangen om via geven aan elkaar een bijdrage aan de
kwaliteit van het bestaan te leveren».1 De tweede stap was het toetsen
van de regels die zijn gemeld op de mogelijkheden deze zo spoedig
mogelijk weg te nemen. De derde stap betrof het bezien van de
voorstellen die zijn gedaan voor het uitvoeren van een experiment. De
vierde stap was en is het daadwerkelijk verminderen van de regels die zijn
gemeld en het uitvoeren en monitoren van de experimenten.
3.1 Inventarisatie hinderende regels
Op 6 juli van dit jaar heb ik het veld van de langdurige zorg opgeroepen
om regels die hinderen bij het realiseren van meer kwaliteit of doelmatigheid te melden. De zorgaanbieders in de langdurige zorg hebben breed
gehoor gegeven aan mijn oproep. Vanaf 6 juli tot 1 september hebben
ongeveer 230 zorginstellingen in de langdurige zorg hinderende wetten
en/of regels gemeld. In totaal zijn er ca. 700 meldingen gedaan. Alle
meldingen zijn vervolgens gerubriceerd op thema en opgeslagen in een
database. Daarna is iedere melding geanalyseerd en is nagezocht op
welke wet, wetsartikel en beleidsregel de melding is gebaseerd. Op deze
wijze is de inhoud, aard en het bereik van iedere individuele melding
vastgesteld. Ook is nagegaan of de melding betrekking heeft op regelgeving van de overheid of voortkomt uit de eisen van de beroepsgroep
danwel samenhangt met de bedrijfsvoering van de instelling zelf.
Gebleken dilemma’s

1

Pieter Sluis, Zorg om Zorg, Ankertjes, 2004.

Uit de meldingen is overigens gebleken dat er binnen het veld geen
eenduidige visie bestaat op het verminderen van regeldruk. Uit het geheel
van de bijna 700 meldingen komen enkele dilemma’s naar voren, die
aantonen dat het verminderen van de administratieve lasten niet hetzelfde
is als sec het wegnemen van regels. Uit de meldingen vloeien onder meer
de volgende dilemma’s voort:
• de wens voor meer ruimte versus de behoefte aan duidelijkheid.
Ruimte geven staat veelal haaks op de behoefte aan duidelijkheid. Het
feit dat de wetten en beleidsregels bewust ruimte laten voor de
uitvoering in de praktijk of multi-interpretabel zijn, kan gezien worden
als (bewegings-)vrijheid voor de aanbieders. Echter, soms wordt dit
opgevat als onduidelijk, daardoor tijdrovend, en dus hinderlijk.
• standaardisatie versus eigen invulling. Standaardisatie afdwingen via
regelgeving heeft het voordeel dat het gemakkelijk is over te dragen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 765, nr. 53

2

dat men locaal weinig tijd en inspanningen hoeft te besteden aan
implementatievraagstukken. Echter, soms leeft de wens tot een eigen
invulling om tegemoet te komen aan locale randvoorwaarden zoals
organisatiestructuur, beschikbaarheid van faciliteiten of medewerkers.
Werkprogramma voor VWS
De thematiek van de gemelde regels is breed, de hoofdcategorieën zijn de
volgende:
– Bekostiging;
– Berichtenverkeer in de keten;
– Diversiteit;
– Kwaliteit;
– Toegang en
– Overige meldingen.
In bijlage 11 van deze brief treft u een meer uitvoerig overzicht aan van de
aard en het karakter van de gemelde regels. Als bijlage 21 treft u alle aan
VWS gedane meldingen van hinderende regelgeving aan, alsmede de
beleidsreactie van zowel de betrokken ZBO’s als VWS op elk van deze
meldingen. Zoals aangegeven heb ik de bewijslast omgekeerd. Dat wil
zeggen dat het uitgangspunt is dat de administratieve lasten worden
weggenomen. Hierdoor heb ik bij veel van de meldingen aangegeven dat
op enige wijze bezien zal worden op welke wijze de administratieve lasten
aangepakt gaan worden. Daarbij zij opgemerkt dat voor veel van deze
meldingen een nadere analyse nodig is van de precieze regels en
problematiek. Een overzicht van de voornaamste meldingen die
aangepakt gaan worden, treft u als bijlage 31 bij deze brief aan. Hierdoor
ontstaat een (omvangrijk) werkprogramma voor VWS en de ZBO’s,
waarover ik u via de periodieke HLZ brieven op de hoogte zal houden.
3.2 Experimenten
In mijn brief van 6 juli jongstleden heb ik aangegeven om op basis van
voorstellen vanuit het veld met circa 5 zorgaanbieders een concreet
experiment te willen vormgegeven. Ik heb de volgende criteria genoemd
waaraan ik de voorstellen zou toetsen. De eerste is dat de kwaliteit van de
zorg die de aanbieder levert niet ter discussie staat, ten tweede dat men
een beeld heeft van wat deelname aan het experiment moet opleveren en
tot slot dat er meer kwaliteit, doelmatigheid of cliëntgerichtheid moet
ontstaan door het verminderen van de regeldruk.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Het veld heeft met 120 voorstellen breed gehoor gegeven aan mijn
oproep. Ik vind het inspirerend om te zien dat zoveel aanbieders het
initiatief hebben genomen om een plan in te dienen. De voorstellen
kennen een grote onderlinge variatie, zowel in de mate van uitwerking als
in gewenste omvang. Sommige voorstellen zijn nauwelijks uitgewerkt,
terwijl door anderen compleet uitgewerkte projectplannen zijn opgesteld.
Sommige voorstellen betreffen een klein deel van de regels (zoals
indicatiestelling of AO/IC) terwijl andere voorstellen gaan over
ontschotting binnen de zorg, van de eerste lijn tot de intramurale zorg. De
voorstellen van Careyn en Icare zijn voorbeelden van integrale plannen.
Veel van de voorstellen die door het veld zijn gedaan sluiten goed aan bij
de agenda voor de langdurige zorg of helpen zelfs mee deze te realiseren.
Bijvoorbeeld de voorstellen van Buurtzorg en Abrona sluiten aan bij de
doelstelling van het Regeer- en gedoogakkoord om op basis van resultaat
te financieren. Een ander voorbeeld is het neerleggen van de indicatiestelling bij de zorgaanbieder. In verschillende plannen, waaronder die van
Stichting Transmurale Zorg en Pantein, wordt geëxperimenteerd met
indicatiestelling door de zorgprofessional.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 765, nr. 53

3

De zorgaanbieders die een voorstel voor een experiment doen, vragen
veelal niet om opheffing van de regels. De lijn is eerder dat men vraagt
om herregulering, zodat belemmeringen worden weggenomen om meer
kwaliteit, doelmatigheid of cliëntgerichtheid te realiseren. Ook is een
belangrijk onderwerp de arbeidsmarkt; om de langdurige zorg een
aantrekkelijke werkgever te laten zijn is het wegnemen van bureaucratie
een belangrijke voorwaarde.
Tot slot de is omvang van de voorstellen van de zorgaanbieders
verschillend. Vrijwel alle grotere zorgaanbieders hebben voorgesteld om
het experiment niet in hun gehele instelling te laten plaatsvinden, maar in
een deel daarvan (een locatie of rayon of iets dergelijks). Daarmee blijft de
scope van de voorgestelde experimenten voor de zorgaanbieders zelf
overzichtelijk.
Proces tot dusverre
De ingediende voorstellen zijn door VWS samen met de NZa, CVZ, CIZ en
IGZ beoordeeld. Op basis van de voorselectie en nadere gesprekken met
de aanbieders komen 28 voorstellen in aanmerking om een experiment te
doen. Dit zijn er aanzienlijk meer dan de vijf waaraan ik eerder dacht, maar
gezien de kwaliteit van de voorstellen en de positieve dynamiek die deze
experimenten in de langdurige zorg teweeg kunnen brengen, wil ik toch
met 28 zorgaanbieders tot een experiment komen. Ik voel mij hierin
gesterkt door het debat in uw Kamer tijdens de begrotingsbehandeling.
Tijdens die begrotingsbehandeling heeft mevrouw Agema aangegeven
dat het goed zou zijn als in elk geval één van de deelnemende zorgaanbieders echt regelarm gaat werken. De voorstellen van zowel Opella als
De Hoven sluiten mijns inziens nauw aan bij die wens van mevrouw
Agema. De Hoven heeft voorgesteld om de zorg te ontbureaucratiseren
met als doel om een grotere bijdrage te leveren aan het welbevinden van
zeer oude mensen en zorgverleners de passie in hun werk terug te geven.
Opella stelt voor om een experiment te doen op een lokatie, waarbij de
cliënt en de zorgprofessional samen tot maatwerk komen. Hierdoor wordt
de zorg, de dialoog tussen cliënt en professional leidend, en stelt
management en bestuur zich dienend op naar hen.
Overzicht zorgaanbieders/experimenten
De uiteindelijk deelnemende zorgaanbieders zijn: IJsselheem, Prisma,
Cordaan, Activite, Allerzorg, Opella, GGZ Friesland, Zorgboog, Pantein,
Vitras, WMV Kwadrantgroep, Stichting Vilente, Careyn, Steinmetz de
Compaan, Buurtzorg, Surplus, De Hoven, Abrona, Icare, Philadelphia, JP
vd Bent, Thebe, Brabantzorg, Zorggroep Oude en Nieuwe Land, Palet,
Stichting Thuiszorg Diensten Centrale, De Drienotenboomen en Transmurale Zorg Den Haag.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

In de bijlage 41 treft u een overzicht aan met de zorgaanbieders en de
strekking van hun voorstellen voor het experiment regelarme instellingen.
Uitgangspunt is dat alle genoemde zorgaanbieders met ingang van 2012
hun experiment starten. In veel van de voorstellen van de zorgaanbieders
is opgenomen dat de eerste fase het experiment uitwerking en inregeling
betreft. Een bijzondere plaats neemt het voorstel van Surplus in. Surplus
heeft namens de regio (gemeenten, zorgverzekeraar en de zorgaanbieders) verzocht om een experiment in het kader van de decentralisatie
van de begeleiding. Door de combinatie van een experiment regelarme
instellingen, Welzijn Nieuwe Stijl en «In Voor Zorg!» kan een krachtig
transitieinstrumentarium ontstaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 765, nr. 53

4

Uitvoering en monitoring experimenten
Ter ondersteuning van de zorgaanbieders die de gelegenheid krijgen hun
experimentvoorstel uit te voeren, zal ik het volgende doen. Ik informeer
alle aanbieders die een voorstel voor een experiment hebben ingediend.
Vervolgens zal ik een brief zenden aan de stakeholders van de zorgaanbieders (de ZBO’s, de zorgkantoren, zorgverzekeraars, gemeenten) die
daadwerkelijk een experiment gaan starten. In deze brief zal ik nadrukkelijk aandacht besteden aan de noodzaak om de regels die in het
experiment centraal staan niet langer toe te passen. Ook zal ik de
verschillende brancheorganisaties informeren.
Aan elk van de experimenten wordt een van mijn ambtenaren toegevoegd
om de zorgaanbieders waar nodig te ondersteunen, ook in het contact
met de stakeholders van de zorgaanbieders, waar dat nodig en wenselijk
is. Voor hulp bij monitoring en evaluatie zal ik «In Voor Zorg!» inzetten. Op
de website www.invoorzorg.nl zal ik per deelnemende zorgaanbieder een
aparte pagina laten openen en daarop zal de voortgang per experiment te
volgen zijn.
Ten behoeve van de bestuurlijke borging zal ik een begeleidingsgroep
onder leiding van VWS samenstellen bestaande uit vertegenwoordigers
van de ZBO’s en cliëntenorganisaties. In dit overleg wordt de voortgang
van de experimenten gevolgd, problemen die wellicht ontstaan opgelost,
komen monitorresultaten aan de orde, enz. Tevens zal in deze begeleidingsgroep aan de orde komen op welke wijze regelgeving aangepakt
moet worden in het kader van dit experiment, alsmede de brede
toepassing na de experimentperiode (vanaf 2014).
5. «Meer tijd voor de cliënt» en onderzoeken
In mijn brief van 6 juli jongstleden over het experiment regelarme
instellingen heb ik aangegeven dat er naast het experiment regelarme
instellingen ook andere mogelijkheden bestaan om de bureaucratie in de
langdurige zorg terug te dringen. Ik heb daarbij de indicatiestelling, de
inrichting van de AZR en het gebrek aan standaardisatie van inkoop-,
betaal- en andere voorwaarden genoemd. Inmiddels heb ik het plan van
aanpak «Meer tijd voor de cliënt» opgesteld om de administratieve lasten
in de langdurige zorg breed aan te pakken. Dit plan van aanpak is gevoegd
als bijlage bij het convenant over de 12 000 extra medewerkers in de zorg,
waardoor zeker is gesteld dat de medeondertekenaars van het convenant
de uitvoering van «Meer tijd voor de cliënt» ondersteunen.
Ik heb in dit kader ten eerste onderzoek laten uitvoeren naar de inrichting
van de AZR. Dit onderzoek is inmiddels afgerond en treft u bij deze brief
aan.1 De voornaamste bevinding van het onderzoek is dat een sterke
vereenvoudiging noodzakelijk is. Een beleidsmatig standpunt kunt in de
voortgangsrapportage langdurige zorg verwachten.
Doordat gemeenten en zorgkantoren elk eigen inkoop-, betaal- en andere
voorwaarden aan zorgaanbieders kunnen stellen, moeten zorgaanbieders
aan al deze verschillende voorwaarden kunnen voldoen. Hoewel het
legitiem is dat zorgkantoren en gemeenten eisen stellen, brengt het
gebrek aan onderlinge afstemming (standaardisatie) extra administratieve
lasten voor zorgaanbieders met zich mee. Bij overgang van de uitvoering
van de AWBZ door zorgverzekeraars en de overheveling van begeleiding
van de AWBZ naar de gemeenten, is standaardisatie van inkoop- en
andere voorwaarden een wezenlijke voorwaarde voor het tegelijkertijd
verminderen van administratieve lasten. Een onderzoek naar mogelijkheden om – vanuit het perspectief van de zorgkantoren/verzekeraars – de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 765, nr. 53

5

administratieve lasten te verminderen is inmiddels gereed. Ook tijdens het
Algemeen Overleg arbeidsmarktbeleid van 14 december jongsleden zijn
de mogelijkheden om de omvang van de administratieve lasten te
kwantificeren aan de orde gekomen. U treft het onderzoek hierbij aan.1 De
conclusie van het onderzoek is dat ca. 20% van de administratieve lasten
te besparen is als wordt gestandaardiseerd. Ik ga hierover in overleg met
ZN en de VNG zal u hierover informeren bij de volgende voortgangsrapportage hervorming langdurige zorg.
6. Tot Slot
In deze brief heb ik aangegeven hoe ik de opdracht uit het Regeer- en
gedoogakkoord uitvoer. Door ten eerste de meest hinderende regels te
inventariseren en ten tweede te experimenteren en vervolgens flux en
gefundeerd alle onnodige regels af te schaffen zal ik de bureaucratie in de
langdurige zorg belangrijk verminderen. Daar waar in het verleden voor
een topdown benadering werd gekozen, ga ik uit van hetgeen in het veld
van de langdurige zorg het meest leeft. Ik wens de zorgaanbieders die de
komende periode een experiment in gaan veel succes toe, en zie uit naar
de resultaten. Door het wegnemen van de administratieve lasten ontstaat
meer tijd voor de cliënt waardoor de langdurige zorg een aantrekkelijke
werkgever blijft.
De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. L. L. E. Veldhuizen van Zanten-Hyliner

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 765, nr. 53

6