ADVIES
Van:
Datum:
Betreft:

adviescommissie strafrecht
5 februari 2021
advies en aanbevelingen naar aan leiding van het rapport ‘Toepassing
draagkrachtbeginsel bij geldboetes’

SAMENVATTING
Conclusie
De ACS heeft met belangstelling kennisgenomen van het eindrapport ‘Toepassing
draagkrachtbeginsel bij geldboetes’. De ACS onderschrijft de in dat rapport opgenomen conclusies
en onderschrijft met name dat het goed zou zijn in ieder geval de mogelijkheden van een bredere
en uniformere toepassing van het draagkrachtbeginsel te onderzoeken. Daarbij acht ook de ACS
het van belang, zoals de onderzoekers zelf ook concluderen, dat ook de buiten het strafrecht
opgelegde boetes daarbij worden betrokken, nu uit het rapport al blijkt dat de toepassing van het
draagkrachtbeginsel binnen het strafrecht zelf al niet consequent en consistent is, maar nu uit de
praktijk bovendien blijkt dat in het bestuursrecht weer op andere wijze met draagkracht wordt
omgegaan.

REACTIE

Het advies onderzoekt aan de hand van een beperkt aantal interviews met betrokkenen, rechters
en officieren, en aan de hand van een jurisprudentieonderzoek de toepassing van het
draagkrachtbeginsel in het strafrecht. Uit het advies volgt dat die toepassing niet consequent en
consistent is; draagkracht wordt lang niet altijd (expliciet) in de strafoplegging betrokken en de
wijze waarop dat gebeurt verschilt in sterke mate van zaak tot zaak. Een conclusie die ook door de
praktijkervaring van de leden van de ACS wordt gedeeld.
In het rapport wordt als werkdefinitie van draagkracht gehanteerd “Het vermogen van de verdachte
om een geldboete van een bepaalde hoogte in één keer te kunnen voldoen”. In deze definitie kan
de ACS zich vinden. Zoals ook in het rapport wordt geconcludeerd is dat echter niet een definitie
die in de praktijk altijd op dezelfde manier wordt gehanteerd. Het is dan ook toe te juichen dat
gestreefd wordt naar een meer uniforme toepassing en dus ook een meer uniforme definitie.
De voorstellen die in het rapport worden gedaan om tot die meer uniforme toepassing te komen en
die nog nader onderzoek en nadere uitwerking behoeven, komen de ACS ook werkbaar voor.
Daarbij past wel de kanttekening dat bij nadere uitwerking van de methode op basis van de
beslagvrije voet, wel voldoende aandacht moet zijn voor bijvoorbeeld al bestaande
schuldenproblematiek, nu daar bij de berekening van de hoogte van de beslagvrije voet op zichzelf
niet automatisch rekening mee wordt gehouden.
Voorts wordt in het rapport terecht stilgestaan bij het feit dat bij het opleggen van standaardboetes
niet, zoals de wet beoogde, wordt uitgegaan van minimale draagkracht, maar van gemiddelde
draagkracht (p. 29 en p. 73 van het rapport). Dit behoeft aldus bijstelling.

Pagina 2 van 3

Ook de aanbeveling de oriëntatiepunten van het OM en de ZM gelijk te trekken en niet, zoals thans
het geval, met eigen oriëntatiepunten en richtlijnen te (blijven) werken, kan worden onderschreven.
Deze aanbeveling geldt wat de ACS betreft overigens in zijn algemeenheid, ook bij andere
strafmodaliteiten, niet enkel bij boetes. Daarbij past wel de kanttekening dat het de ACS
onwenselijk voorkomt indien het OM en de rechtsspraak gezamenlijk zouden overleggen over
oriëntatiepunten of uitgangspunten voor strafhoogtes, dat zou immers de onafhankelijkheid van de
rechtspraak aantasten. Dit gelijktrekken zou er aldus op neer moeten komen dat het OM de
richtlijnen aanpast op de LOVS-richtlijnen.
Daarnaast onderschrijft de ACS de aanbeveling om bij verdere uitwerking het bestuursrechtelijk
domein te includeren, omdat er geen aanleiding bestaat om het draagkrachtbeginsel bij bestuurlijke
boetes anders toe te passen dan bij strafrechtelijke boetes. Het is goed te onderkennen dat deze
toepassing in de praktijk wel verschilt. In het bestuursrecht wordt bij wettelijk voorgeschreven
boetes, hetgeen ook boetes in bijvoorbeeld gemeentelijke regelgeving (Huisvestingsverordening,
Apv, etc.) kunnen zijn, in beginsel slechts van die boetehoogte afgeweken bij bijzondere
omstandigheden (5:46 Awb). Geringe financiële draagkracht kan een reden tot matiging zijn
(ABRvS 15 maart 2017, ECLI:NL:RVS:2017:649, 5 april 2017, ECLI:NL:RVS:2017:953 en 22juni
2016, ECLI:NL: RVS :2016: 1751). Bovendien eist de bestuursrechter dat die geringe draagkracht
door de betrokkene minutieus wordt onderbouwd, slechts gegevens over het inkomen zijn niet
genoeg, ook bankafschriften, huurcontracten, etc. moeten worden overgelegd (ABRvS 18
december 2019, 201810053/1/A3). De bestuursrechter lijkt dus veel strengere eisen te stellen dan
de strafrechter, hetgeen, gelet op het feit dat het in beide gevallen om punitieve sancties gaat
waarvoor dezelfde rechtswaarborgen gelden, niet goed uit te leggen valt.

Pagina 3 van 3