Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 827

Toekomst mediabeleid

Nr. 203

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 13 november 2020
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister voor Basis- en
Voortgezet Onderwijs en Media over de brief van 10 juli 2020 over
onderzoek bestedingsaandeelkortingen in de advertentiemarkt (Kamerstuk
32 827, nr. 203).
De vragen en opmerkingen zijn op 22 september 2020 aan de Minister
voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media voorgelegd. Bij brief van
10 november 2020 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Bosnjakovic

kst-32827-203
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 827, nr. 203

1

Inhoud
I
II

blz.

Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de CDA-fractie
• Inbreng van de leden van de D66-fractie
Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

2
2
0
0

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister over bestedingsaandeel-kortingen in de advertentiemarkt. Deze
leden hebben de volgende vragen bij het schriftelijk overleg.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of het klopt dat hij heeft
toegezegd een onderzoek uit te laten voeren, in samenspraak met het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, naar bonussen en
kortingen die media-adviesbureaus (achteraf) ontvangen van mediaexploitanten op basis van gerealiseerde omzetvolumes in de advertentiemarkt. Zo ja, waar kunnen deze leden dit onderzoek vinden? Waarom is dit
niet toegevoegd aan de Kamerbrief? Is de Minister bereid het onderzoek
alsnog naar de Kamer te sturen? Is het waar dat het aangegeven
onderzoek van de ACM1 gestart is in november 2016 en de toezegging van
de Minister dateert van november 2018? Wat is de reden voor de Minister
om de Kamer pas laat te informeren over het ACM besluit van 2 december
2019, zo vragen de leden.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Minister heeft geconstateerd dat
bestedingsaandeel-kortingen moeten worden beoordeeld op basis van
hun mogelijke effect op marktwerking. Op basis van welke informatie trekt
de Minister deze conclusie en hoe kwam hij tot deze conclusie? Kan de
Minister aangeven wat de ongewenste effecten zijn van
bestedingsaandeel-kortingen op de marktwerking? Kan de Minister verder
aangeven hoeveel mediabureaus op dit moment zowel geld ontvangen
van adverteerders als van de partijen die de advertenties plaatsen? In
hoeverre vindt de Minister deze gang van zaken wenselijk? De ACM geeft
in haar besluit aan dat de toezegging van OMS2 een looptijd heeft van
twee jaar, omdat dan de vergunningen voor FM-radio aflopen. Dit kan
leiden tot wijzigingen in de krachtverhoudingen tussen radiostations.
Impliceert de ACM daarmee dat bestedingsaandeel-kortingen toegestaan
zijn, tenzij toegepast door een dominante partij? Wat is de reden dat het
kabinet er niet voor kiest de toepassing van bestedingsaandeel-kortingen
te verbieden, zoals in landen als Griekenland, Frankrijk en Canada het
geval is, waar eveneens algemeen toezicht wordt gehouden op
mededinging? Is het waar dat het ACM onderzoek en uitkomst specifiek
en uitsluitend van toepassing is op de radiosector? Is de Minister het met
deze leden eens dat bestedingsaandeel-kortingen ook in andere delen van
de mediasector onwenselijk is, zo vragen de leden.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Minister in de Kamerbrief
aan geeft dat door ACM geconstateerde risico’s OMS heeft toegezegd om
met ingang van 1 januari 2020 geen bestedingsaandeel-kortingen meer
aan te bieden. Kan de Minister aangeven of dit moet worden gezien als
regel dat via zelfregulering bestedingskortingen niet zijn toegestaan? Kan
1
2

ACM: Autoriteit Consument en Markt.
OMS: One Media Sales.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 827, nr. 203

2

de Minister bevestigen wie hierop handhaaft en of dit inderdaad niet meer
gebeurt? Vindt de Minister het niet voor betrokkenen een te grote stap dat
tegen de praktijk alleen kan worden opgetreden na het indienen van een
melding bij de ACM? Bewandelt de Minister niet de weg van de minste
weerstand door er vanuit te gaan dat marktpartijen zelf hun verantwoordelijkheid oppakken door (onderbouwde) signalen van eventuele
problemen bij de Minister en de ACM onder de aandacht te brengen? Kan
de Minister aangeven hoeveel meldingen de ACM tot op heden heeft
ontvangen die betrekking hebben op eventuele misbruik van een
economische machtspositie? Wat is de reden dat de ACM informatie als
«vertrouwelijk» heeft gekwalificeerd in haar besluit (onderdeel 5.1, 23)?
Kunt u bevestigen dat de ACM op 30 juni 2020 in het bezit was van alle
door OMS gesloten overeenkomsten voor de verkoop van radioadvertentieruimte, inclusief een compliance certificaat van het bestuur van OMS
dat deze overeenkomsten geen bestedingsaandeel-kortingen bevatten? Is
het waar dat OMS (d.d. 20 september 2020) op haar website de zin
publiceert: «Je ontvangt op basis van de hoogte van het te besteden
volume, een basisprijs (K/GRP & CPM) of een korting (vaste prijs per
spot).» Is deze informatie conform de uitspraak, zo vragen de leden.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Minister aan geeft dat als
op basis van signalen uit de markt zou blijken dat aanvullende wet- en
regelgeving of andere maatregelen nodig zijn dat hij zal bezien welke
vervolgstappen daarvoor gezet kunnen worden. Hecht de Minister evenzo
zwaar aan een politiek signaal, aangegeven door de Kamer, door het
aannemen van een motie? Kan de Minister schetsen welke vervolgstappen tot de mogelijkheden behoren? Welke vervolgstappen liggen
hierbij, volgens de Minister, het meest voor de hand als uit signalen blijkt
dat aanvullende maatregelen nodig zijn, zo vragen de leden.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media naar de
zogenaamde sur commission, oftewel bonussen en kortingen die
media-adviesbureaus (achteraf) ontvangen van media-exploitanten op
basis van gerealiseerde omzetvolumes in de advertentiemarkt. De leden
waren in de veronderstelling dat de Minister een marktbreed onderzoek
naar dit fenomeen zou doen, maar constateren dat enkel de praktijk van
bestedingsaandeelkortingen bij één partij, te weten OMS, is onderzocht.
Waarom heeft de Minister dit onderzoek niet breder uitgezet? Kan de
Minister de resultaten van het onderzoek naar OMS aan de Kamer doen
toekomen, zo vragen de leden.
De leden van de D66-fractie constateren dat de Minister ervan uitgaat dat
marktpartijen zelf hun verantwoordelijkheid oppakken door problemen bij
hem of de ACM te melden. De aan het woord zijnde leden kunnen niet
ontkennen dat dit op hen overkomt als een afwachtende houding. Wat is
de reden dat de Minister zelf geen regulerende voorstellen doet om deze
– zoals in de OMS-casus blijkende – ongewenste effecten te voorkomen
maar het enkel aan de markt laat? Is er geen enkele andere partij dan OMS
die deze praktijken bezigt, zo vragen de leden.
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister bekend is met het
gegeven dat in landen als Canada, Griekenland en Frankrijk wél regulerende maatregelen bestaan om de praktijk van bestedingsaandeelkortingen aan te pakken. Kan hij toelichten wat de effecten zijn van het beleid
in deze landen, zo vragen de leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 827, nr. 203

3

Eerder vroegen de leden van de D66-fractie naar financiële gevolgen van
het afschaffen van het stelsel van sur commission. De Minister
antwoordde destijds dat dit pas na afloop van het kalenderjaar vastgesteld
zou kunnen worden. De leden zijn benieuwd wat de Minister daar nu over
kan zeggen. Is de Minister bereid om, zoals hij destijds stelde, alsnog
onderzoek naar de motieven van adverteerders te doen om de financiële
effecten van afschaffing van sur commission in kaart te brengen, zo
vragen de leden.
Tot slot constateren de leden van de D66-fractie dat de Minister
momenteel geen reden ziet voor verder onderzoek of aanvullende wet- en
regelgeving of andere noodzakelijke maatregelen. Op welke wijze is hij
van plan de voortdurende praktijk te monitoren? Op welk moment vindt
een nieuw weegmoment plaats om, in overleg met de Staatssecretaris
van Economische Zaken en Klimaat, wél over te gaan tot aanvullende weten regelgeving of andere noodzakelijke maatregelen? Kan de Minister
aangeven welke aanvullende wet- en regelgeving of andere noodzakelijke
maatregelen op dat moment tot de mogelijkheden behoren, zo vragen de
leden.
II Reactie van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en
Media
1.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of het klopt dat hij heeft
toegezegd een onderzoek uit te laten voeren, in samenspraak met het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, naar bonussen en
kortingen die media-adviesbureaus (achteraf) ontvangen van mediaexploitanten op basis van gerealiseerde omzetvolumes in de advertentiemarkt.
2.
Zo ja, waar kunnen deze leden dit onderzoek vinden?
3.
Waarom is dit niet toegevoegd aan de Kamerbrief?
4.
Is de Minister bereid het onderzoek alsnog naar de Kamer te sturen?
Tijdens het wetgevingsoverleg van 3 december 2018 (Kamerstuk
35 300 VIII, nr. 149) heb ik uw Kamer toegezegd een onderzoek uit te laten
voeren, in samenspraak met het Ministerie van Economische Zaken en
Klimaat (EZK), naar bonussen en kortingen die media-adviesbureaus
(achteraf) ontvangen van media-exploitanten op basis van het aandeel in
de gerealiseerde omzet in de advertentiemarkt (hierna: bestedingsaandeelkortingen).3, 4
In de Kamerbrief van 5 september 2019 heb ik u geïnformeerd over de
stapsgewijze aanpak die mij voor ogen stond.5 In samenwerking met het
Ministerie van EZK ben ik in gesprek gegaan met de Autoriteit Consument
en Markt (ACM) en brancheorganisaties die partijen representeren in de
mediasector die actief zijn op de advertentiemarkt. Dit met als doel mij te
oriënteren en een beeld te vormen van de mate waarin bestedingsaandeelkortingen als probleem worden ervaren in de sector en hoe en met
welke gegevens deze thematiek is te onderzoeken. Op basis van de
uitkomsten van deze oriëntatie gaf ik aan, in overleg met EZK, te zullen
beoordelen in hoeverre een nader onderzoek vereist is en, zo ja, op welke
wijze dit onderzoek kan worden vormgegeven.
3

Ook wel aangeduid als «surcommission».
Kamerstuk 32 827, nr. 144.
5
Kamerstuk 32 827, nr. 159.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 827, nr. 203

4

Op basis van de gevoerde gesprekken heb ik geconstateerd dat bestedingsaandeelkortingen moeten worden beoordeeld op basis van hun
mogelijke effect op marktwerking. Naast het voorbeeld van One Media
Sales (OMS), zijn in de gesprekken geen andere concrete voorbeelden van
verstoringen naar voren gekomen. Op grond hiervan is mij niet gebleken
dat bestedingsaandeelkortingen nu op brede schaal als problematisch
worden ervaren. Daarom heb ik, in samenspraak met EZK, geconstateerd
dat er op dit moment onvoldoende aanleiding is voor verder onderzoek
naar de praktijk van bestedingsaandeelkortingen in de advertentiemarkt.
Met mijn brief van 10 juli jl.6 heb ik uw Kamer geïnformeerd dat ik niet
ben overgegaan op het aanbesteden van een onderzoek.
5.
Is het waar dat het aangegeven onderzoek van de ACM7 gestart is in
november 2016 en de toezegging van de Minister dateert van november
2018?
De ACM vermeldt in haar besluit inzake OMS van 2 december 2019 dat zij
een onderzoek was gestart in november 2016 naar een mogelijke
overtreding van de Mededingingswet door OMS.8 Tijdens het wetgevingsoverleg van 3 december 2018 heb ik uw Kamer toegezegd een onderzoek
uit te laten voeren naar bestedingsaandeelkortingen. Op het moment van
de toezegging was ik nog niet op de hoogte van het lopende onderzoek
omdat de ACM normaliter niet communiceert over lopende onderzoeken.
6.
Wat is de reden voor de Minister om de Kamer pas laat te informeren over
het ACM besluit van 2 december 2019, zo vragen de leden.
De besluiten van de ACM worden in de regel gepubliceerd op haar
website. Zonder expliciete aanleiding of verzoek, is het niet gebruikelijk
dat het kabinet de Kamer informeert over besluiten van de ACM.
7.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Minister heeft geconstateerd dat
bestedingsaandeel-kortingen moeten worden beoordeeld op basis van
hun mogelijke effect op marktwerking. Op basis van welke informatie trekt
de Minister deze conclusie en hoe kwam hij tot deze conclusie?
8.
Kan de Minister aangeven wat de ongewenste effecten zijn van
bestedingsaandeel-kortingen op de marktwerking?
Om te beginnen zijn volumekortingen heel gebruikelijk in het dagelijks
economisch verkeer. Normaliter leidt dit niet tot concurrentieproblemen.
Bestedingsaandeelkortingen zijn een specifieke kortingsvorm. Deze vorm
van kortingen is op grond van de Mededingingswet in beginsel niet
verboden (zie ook de toelichting bij vraag 11).
In het geval van een bestedingsaandeelkorting wordt een hogere korting
gegeven, naarmate er minder van het advertentiebudget van een
adverteerder (indirect) besteed wordt bij concurrenten. Op die manier kan
een aanbieder van advertentieruimte (d.w.z. een media-exploitant) door
middel van bestedingsaandeelkortingen een groter aandeel van de
bestedingen naar zich toetrekken. Als er een groter deel van het advertentiebudget bij concurrenten wordt besteed, is de korting lager. Op deze
6

Kamerstuk 32 827, nr. 198.
ACM: Autoriteit Consument en Markt.
8
Autoriteit Consument en Markt (2 december 2019). Toezeggingsbesluit OMS over radioadvertenties.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 827, nr. 203

5

wijze worden adverteerders en media-adviesbureaus verleid om een zo
groot mogelijk deel van hun budget in te zetten bij de aanbieder met een
korting. Dit kan een verstorend effect hebben op de concurrentie tussen
aanbieders van advertentieruimte als één of meerdere aanbieders op de
markt aanzienlijke marktmacht hebben, omdat adverteerders verleid
worden een groter deel van hun budget bij één partij te besteden. Deze
praktijk kan er toe leiden dat het media-aanbod verschraalt en de prijzen
van advertenties op termijn worden verhoogd.
Naast deze verstoring bij marktmacht, heb ik vernomen dat de werking
van bestedingsaandeelkortingen niet voor alle marktpartijen even
transparant is. Daar staat tegenover dat het hier zakelijke bilaterale
overeenkomsten betreffen en de markt zelf transparantie tracht te
bevorderen. Zo worden de belangen van adverteerders in deze zakelijke
overeenkomsten ook behartigd door de Bond van Adverteerders (BvA). De
BvA wijst adverteerders bijvoorbeeld op de verschillende geldstromen en
het recht om transparantie over en doorrekening van bestedingsaandeelkortingen af te dwingen bij media-adviesbureaus. Verder verzorgt de BvA
voor zijn leden modelcontracten tussen adverteerders en mediaadviesbureaus met onder andere bepalingen die zien op inzicht in en
doorrekening (d.w.z. terugbetaling) van bestedingsaandeelkortingen.
Dergelijke modelcontracten worden ook door auditbureaus aangeboden.
Deze bureaus kunnen ook een audit uitvoeren om naleving te controleren
van de contractuele afspraken door een media-adviesbureau.
9.
Kan de Minister verder aangeven hoeveel mediabureaus op dit moment
zowel geld ontvangen van adverteerders als van de partijen die de
advertenties plaatsen?
Adverteerders kunnen direct advertentieruimte inkopen bij een mediaexploitant of indirect via een media-adviesbureaus. In het laatste geval
wordt het media-adviesbureau betaald voor geleverde diensten door de
eindklant, een adverteerder. Media-adviesbureaus betalen op hun beurt
media-exploitanten voor de ingekochte advertentieruimte, hierbij kunnen
dus bestedingsaandeelkortingen worden aangeboden. Naar schatting
verloopt circa 80 procent van alle mediabestedingen in Nederland via een
media-adviesbureau.
10.
In hoeverre vindt de Minister deze gang van zaken wenselijk?
Naar aanleiding van de afschaffing van bestedingsaandeelkortingen door
de Ster in 2018, vroegen leden van de CDA-fractie mij een verbod op deze
kortingen te onderzoeken omdat een ongelijk speelveld dreigde te
ontstaan in de advertentiemarkt waar de Ster de dupe van werd omdat
andere marktpartijen deze kortingen nog wel aanbieden. Naast een gelijk
speelveld, motiveerden leden van de D66-fractie de wenselijkheid van een
verbod op grond van transparantie.
Allereerst merk ik op dat zakelijke partijen vrij zijn om, binnen de grenzen
van de wet, hun overeenkomsten vorm te geven. Dit geldt in beginsel ook
voor de toepassing van bestedingsaandeelkortingen.
Zoals hiervoor toegelicht moeten bestedingsaandeelkortingen worden
beoordeeld op basis van hun mogelijke effect op marktwerking. Naast de
OMS-casus, zijn uit de gevoerde gesprekken geen indicaties naar voren
gekomen die er op wijzen dat in het licht van effect op de marktwerking
op grote schaal problemen worden ervaren met bestedingsaandeelkortingen onder marktpartijen. Om deze redenen wijs ik, in samenspraak met
EZK, marktpartijen op de mogelijkheid om zich tot de betrokken minis-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 827, nr. 203

6

teries en de ACM te wenden met (onderbouwde) signalen van eventuele
problemen. Indien vanuit de sector dergelijke signalen of handhavingsverzoeken worden ingediend bij de ACM die betrekking hebben op eventueel
misbruik van een economische machtspositie, dan zal ACM met inachtneming van haar prioriteringsbeleid, naar deze signalen en verzoeken
kijken.
Onvoldoende transparantie is, zoals hierboven toegelicht, in de gevoerde
gesprekken naar voren gebracht. Hier staat tegenover dat in de markt
verschillende mechanismes bestaan waarmee meer transparantie wordt
betracht in deze zakelijke overeenkomsten. Zo wijst de BvA adverteerders
op hun rechten en zijn modelcontracten tussen adverteerders en
media-adviesbureaus verkrijgbaar waarin bepalingen zijn opgenomen die
zien op inzicht in en doorrekening van bestedingsaandeelkortingen.
Alles overwegende is er op dit moment onvoldoende basis om te stellen
dat bestaande mechanismes niet afdoende functioneren en om tot een
verbod op de toepassing van bestedingsaandeelkortingen in de advertentiemarkt over te gaan. Ingrijpen in specifieke contractbepalingen door de
overheid is een zwaar middel en vraagt om voldoende grondslag en
zorgvuldig handelen, zeker bij transacties tussen zakelijke partijen.
Tot slot, werp ik een blik op de toekomst. In de gevoerde gesprekken is de
verwachting geuit dat verdienmodellen op basis van bestedingsaandeelkortingen mogelijk op termijn zullen verdwijnen naar gelang de digitale
transitie voortschrijdt. Het merendeel (61%) van de mediabestedingen is
gerealiseerd middels verkoop van digitale advertenties in 2019. Van de
digitale (display) advertenties wordt 70% geautomatiseerd aangeboden en
verkocht.9 Omdat het bedrijfsmodel achter geautomatiseerde advertentieverkoop anders is, zal het commissiemodel wellicht op den duur
verdwijnen.
11.
De ACM geeft in haar besluit aan dat de toezegging van OMS10 een
looptijd heeft van twee jaar, omdat dan de vergunningen voor FM-radio
aflopen. Dit kan leiden tot wijzigingen in de krachtverhoudingen tussen
radiostations. Impliceert de ACM daarmee dat bestedingsaandeelkortingen toegestaan zijn, tenzij toegepast door een dominante partij?
De Mededingingswet verbiedt het hanteren van bepaalde kortingen in
beginsel niet. De ACM kan alleen ingrijpen wanneer een partij met een
dominante positie (economische machtspositie) de concurrentie verstoort.
Als uitgangspunt voor het bestaan van een economische machtspositie
geldt dat de onderneming een marktaandeel van ongeveer 50% of meer
dient te hebben op de relevante markt. Uitgaande van de Mededingingswet en de jurisprudentie op dit gebied is het een dominante
onderneming verboden om voorwaardelijke kortingen te hanteren, die de
mededinging beperken. Een dergelijk verbod geldt niet voor ondernemingen die geen dominante positie hebben.
12.
Wat is de reden dat het kabinet er niet voor kiest de toepassing van
bestedingsaandeel-kortingen te verbieden, zoals in landen als
Griekenland, Frankrijk en Canada het geval is, waar eveneens algemeen
toezicht wordt gehouden op mededinging?

9
10

Deloitte en IAB Nederland (mei 2020). Digital Advertising Spend 2019: The Netherlands.
OMS: One Media Sales.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 827, nr. 203

7

Het kabinet kiest er op dit moment voor om de toepassing van bestedingsaandeelkortingen niet te verbieden. Zoals hierboven toegelicht is er
op basis van de gevoerde gesprekken onvoldoende aanleiding om een
dergelijk verbod op bestedingsaandeelkortingen te overwegen.
13.
Is het waar dat het ACM onderzoek en uitkomst specifiek en uitsluitend
van toepassing is op de radiosector?
Het onderzoek naar de kortingen van OMS had inderdaad uitsluitend
betrekking op de radiosector. In de antwoorden op eerdere vragen ben ik
ingegaan op de toepassing van bestedingsaandeelkortingen vanuit een
bredere beschouwing op de advertentiemarkt en de Mededingingswet. De
OMS-casus maakt hier onderdeel vanuit.
14.
Is de Minister het met deze leden eens dat bestedingsaandeel-kortingen
ook in andere delen van de mediasector onwenselijk is, zo vragen de
leden.
Ik verwijs hiervoor naar het antwoord op vraag 10.
15.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Minister in de Kamerbrief
aan geeft dat door ACM geconstateerde risico’s OMS heeft toegezegd om
met ingang van 1 januari 2020 geen bestedingsaandeel-kortingen meer
aan te bieden. Kan de Minister aangeven of dit moet worden gezien als
regel dat via zelfregulering bestedingskortingen niet zijn toegestaan?
In het toezeggingsbesluit van de ACM heeft OMS toegezegd te stoppen
met het aanbieden van bestedingsaandeelkortingen met ingang van
1 januari 2020. Een dergelijk toezeggingsbesluit houdt in dat een
marktpartij toezegt haar gedrag aan te passen, zodanig dat er geen risico’s
voor de mededinging meer zijn. De toezeggingen, zoals bevestigd door de
ACM in besluit, worden door de ACM gecontroleerd en gehandhaafd.
Indien OMS de toezeggingen niet nakomt, kan de ACM sancties opleggen.
Het toezeggingsbesluit ziet specifiek op de OMS-casus en kan dus niet
worden gezien als een sectorbrede of generieke vorm van zelfregulering
noch als een regel. Wel kunnen individuele besluiten een waarschuwingseffect binnen een sector sorteren.
16.
Kan de Minister bevestigen wie hierop handhaaft en of dit inderdaad niet
meer gebeurt?
De ACM ziet er voor de jaren 2020 en 2021 op toe dat OMS geen bestedingsaandeelkortingen hanteert conform de toezeggingen in het besluit.
17.
Vindt de Minister het niet voor betrokkenen een te grote stap dat tegen de
praktijk alleen kan worden opgetreden na het indienen van een melding
bij de ACM?
Het onderzoek naar de kortingen van OMS is gestart naar aanleiding van
signalen uit de sector. Het staat alle spelers in de mediasector en andere
sectoren vrij om signalen en handhavingsverzoeken in te dienen bij de
ACM. Het is vervolgens aan de ACM om deze signalen en handhavingsverzoeken te waarderen en prioriteren. Signalen kunnen bovendien bij de
betrokken Ministeries van EZK en OCW worden neergelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 827, nr. 203

8

De OMS-casus toont mijn inziens aan dat partijen de ACM weten te
vinden en dat het indienen van signalen niet een te grote stap vormt voor
marktpartijen.
18.
Bewandelt de Minister niet de weg van de minste weerstand door er
vanuit te gaan dat marktpartijen zelf hun verantwoordelijkheid oppakken
door (onderbouwde) signalen van eventuele problemen bij de Minister en
de ACM onder de aandacht te brengen?
In samenspraak met het Ministerie van EZK ben ik zorgvuldig te werk
gegaan door eerst gesprekken te voeren met de sector, marktpartijen te
wijzen op hun eigen verantwoordelijkheid en de mogelijkheid om zich tot
de ACM te wenden, en door het onderwerp te volgen alvorens over te
gaan tot ingrijpen. Zoals hierboven aangegeven is er op dit moment
onvoldoende basis om een verbod op de toepassing van bestedingsaandeelkortingen in de advertentiemarkt te overwegen. Ingrijpen in
contracten tussen zakelijke partijen door de overheid is een zwaar middel.
Een dergelijke zware interventie vraagt daarom niet alleen om voldoende
grondslag maar ook om zorgvuldig handelen.
19.
Kan de Minister aangeven hoeveel meldingen de ACM tot op heden heeft
ontvangen die betrekking hebben op eventuele misbruik van een
economische machtspositie?
De ACM doet geen uitspraak over specifieke signalen die zij ontvangt in
verband met het vertrouwelijke karakter van deze signalen.
20.
Wat is de reden dat de ACM informatie als «vertrouwelijk» heeft gekwalificeerd in haar besluit (onderdeel 5.1, 23)?
In alle publicaties die de ACM naar buiten brengt, wordt vertrouwelijke
informatie weggelakt. Het gaat dan bijvoorbeeld om concurrentiegevoelige bedrijfsgegevens of informatie die bij openbaarmaking de
belangen van derde partijen onevenredig kan schaden.
21.
Kunt u bevestigen dat de ACM op 30 juni 2020 in het bezit was van alle
door OMS gesloten overeenkomsten voor de verkoop van radioadvertentieruimte, inclusief een compliance certificaat van het bestuur van OMS
dat deze overeenkomsten geen bestedingsaandeel-kortingen bevatten?
De ACM bevestigt dat OMS de ACM volgens de toezeggingen in het
besluit heeft voorzien van het compliance certificaat en overeenkomsten
met media-adviesbureaus en adverteerders.
22.
Is het waar dat OMS (d.d. 20 september 2020) op haar website de zin
publiceert: «Je ontvangt op basis van de hoogte van het te besteden
volume, een basisprijs (K/GRP & CPM) of een korting (vaste prijs per
spot).» Is deze informatie conform de uitspraak, zo vragen de leden.
De ACM kan niet controleren of het juist is dat OMS deze informatie op
20 september jl. op haar website gepubliceerd heeft. In het vermelde
citaat leest de ACM geen indicaties dat OMS thans bestedingsaandeelkortingen biedt. Met andere woorden, de informatie is niet strijdig met het
toezeggingsbesluit OMS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 827, nr. 203

9

23.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Minister aan geeft dat als
op basis van signalen uit de markt zou blijken dat aanvullende wet- en
regelgeving of andere maatregelen nodig zijn dat hij zal bezien welke
vervolgstappen daarvoor gezet kunnen worden. Hecht de Minister evenzo
zwaar aan een politiek signaal, aangegeven door de Kamer, door het
aannemen van een motie?
Tijdens het wetgevingsoverleg van 3 december 2018 heb ik uw Kamer
toegezegd een onderzoek uit te laten voeren, in samenspraak met het
Ministerie van EZK, naar de toepassing van bestedingsaandeelkortingen
in de advertentiemarkt op verzoek van leden van de CDA-, D66- en
50Plus-fractie. Deze toezegging heb ik gedaan omdat ik zwaar weeg aan
politieke signalen over het mogelijk ontstaan van een ongelijk speelveld
en onvoldoende transparantie in de advertentiemarkt. Zoals hierboven
gemotiveerd, hecht ik veel waarde aan een zorgvuldige werkwijze
alvorens ingrijpen eventueel te overwegen. Daarnaast was ik, zoals
toegelicht in de beantwoording op vraag 5, ten tijde van deze toezegging
nog niet op de hoogte van het lopende onderzoek van ACM.
24.
Kan de Minister schetsen welke vervolgstappen tot de mogelijkheden
behoren?
25.
Welke vervolgstappen liggen hierbij, volgens de Minister, het meest voor
de hand als uit signalen blijkt dat aanvullende maatregelen nodig zijn, zo
vragen de leden.
Op dit moment kan ik niet vooruitlopen op de vraag welke mogelijke
vervolgstappen ten aanzien van bestedingsaandeelkortingen in de
advertentiemarkt aan de orde kunnen zijn omdat dit afhangt van de
signalen die de ACM en betrokken ministeries vanuit de markt ontvangen.
Vanuit de ACM zijn er op dit moment geen vervolgstappen aan de orde.
Indien op basis van de signalen een beeld ontstaat dat, naast het
generieke mededingingstoezicht, aanvullende wet- en regelgeving of
andere maatregelen nodig zijn, dan zal ik samen met de Staatssecretaris
van EZK bezien welke vervolgstappen daarvoor gezet kunnen worden.
Ondertussen blijf ik dit onderwerp volgen en onderhoud ik hierover nauw
contact met de ACM.
26.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media naar de
zogenaamde sur commission, oftewel bonussen en kortingen die
media-adviesbureaus (achteraf) ontvangen van media-exploitanten op
basis van gerealiseerde omzetvolumes in de advertentiemarkt. De leden
waren in de veronderstelling dat de Minister een marktbreed onderzoek
naar dit fenomeen zou doen, maar constateren dat enkel de praktijk van
bestedingsaandeelkortingen bij één partij, te weten OMS, is onderzocht.
Waarom heeft de Minister dit onderzoek niet breder uitgezet?
Ik verwijs de leden van de D66-fractie naar het antwoord op vraag 1 t/m 4.
27.
Kan de Minister de resultaten van het onderzoek naar OMS aan de Kamer
doen toekomen, zo vragen de leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 827, nr. 203

10

Het toezeggingsbesluit inzake OMS bevat de bevindingen van het
onderzoek dat de ACM startte in november 2016. Het besluit is
beschikbaar op de website van de ACM (zie voetnoot 8).
28.
De leden van de D66-fractie constateren dat de Minister ervan uitgaat dat
marktpartijen zelf hun verantwoordelijkheid oppakken door problemen bij
hem of de ACM te melden. De aan het woord zijnde leden kunnen niet
ontkennen dat dit op hen overkomt als een afwachtende houding. Wat is
de reden dat de Minister zelf geen regulerende voorstellen doet om deze
– zoals in de OMS-casus blijkende – ongewenste effecten te voorkomen
maar het enkel aan de markt laat?
Leden van de D66-fractie hebben mij gevraagd een verbod op de
toepassing van bestedingsaandeelkortingen te onderzoeken met het oog
op een gelijk speelveld en transparantie. Dergelijk ingrijpen in de markt
door de overheid is een zwaar middel en vraagt om voldoende grondslag
en zorgvuldig handelen. Zodoende heb ik de toezegging aan uw Kamer
stapsgewijs aangepakt door eerst gesprekken te voeren met de sector.
Deze gesprekken boden onvoldoende aanleiding om vervolgonderzoek in
gang te zetten.
Marktpartijen kunnen zich tot de betrokken ministeries en de ACM
wenden met (onderbouwde) signalen van eventuele problemen (zie
hierboven voor nadere toelichting op de procedure van de ACM).
Daarnaast wijs ik partijen op de eigen verantwoordelijkheid als het gaat
om het afsluiten van zakelijke bilaterale overeenkomsten en de rol die de
BvA vervult ten aanzien van transparantie.
29.
Is er geen enkele andere partij dan OMS die deze praktijken bezigt, zo
vragen de leden.
De ACM sluit niet uit dat naast OMS mogelijk ook andere mediaexploitanten kortingen hanteren die gebaseerd zijn op bestedingsaandelen. Zoals eerder aangegeven, hoeft dit niet per definitie in strijd te zijn
met de Mededingingswet. Zie ook het antwoord op vraag 11.
30.
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister bekend is met het
gegeven dat in landen als Canada, Griekenland en Frankrijk wél regulerende maatregelen bestaan om de praktijk van bestedingsaandeelkortingen aan te pakken. Kan hij toelichten wat de effecten zijn van het beleid
in deze landen, zo vragen de leden.
Ik heb uw Kamer destijds toegezegd om in het onderzoek naar de
toepassing van bestedingsaandeelkortingen ook aandacht te besteden
aan het internationale perspectief. Aangezien ik niet ben overgegaan tot
aanbesteding van verder onderzoek, zoals hierboven toegelicht, is er geen
internationale vergelijking uitgevoerd.
31.
Eerder vroegen de leden van de D66-fractie naar financiële gevolgen van
het afschaffen van het stelsel van sur commission. De Minister
antwoordde destijds dat dit pas na afloop van het kalenderjaar vastgesteld
zou kunnen worden. De leden zijn benieuwd wat de Minister daar nu over
kan zeggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 827, nr. 203

11

Op 5 september 2019 informeerde ik de Kamer dat de Ster over het
boekjaar 2018 minder inkomsten had gerealiseerd dan geraamd en dat de
Ster dit gedeeltelijk toeschreef aan het effect van het nieuwe commerciële
beleid. De Ster-inkomsten lagen hoger in de eerste helft van 2019 in
vergelijking met dezelfde periode in 2018.11 De Ster heeft mij bevestigd
dat zij dit toeschrijft aan een beperkte aanscherping binnen het nieuwe
commerciële beleid, zoals het introduceren van een volumekorting, en de
aanwas van nieuwe klanten waarin het nieuwe beleid heeft geresulteerd.
Het nieuwe commerciële beleid dat de Ster in 2018 introduceerde bevatte
verschillende facetten. Naast de afschaffing van bestedingsaandeelkortingen zijn bijvoorbeeld ook de tariefverschillen tussen grote en kleine
adverteerders verkleind om daarmee meer kleine adverteerders te
trekken. De exacte financiële impact voor de Ster van de afschaffing van
bestedingsaandeelkortingen is niet te herleiden omdat dit element niet
kan worden geïsoleerd van andere wijzigingen. Oftewel, het is niet
mogelijk om eenduidig vast te stellen hoeveel van het totale omzetverlies
in 2018 ten opzichte van 2017 (EUR 13 mln.)12 enkel is toe te schrijven aan
afschaffing van de bestedingsaandeelkortingen of bijvoorbeeld aan
afschaffing van de volumekortingen.
De afschaffing van bestedingsaandeelkortingen door de Ster heeft de
aanleiding gevormd voor leden van de fracties om mij te verzoeken een
verbod op deze kortingen te onderzoeken. Ik heb bij mijn afweging niet
alleen gekeken naar de impact voor de Ster. Zoals ik hierboven ook heb
betoogd moet de toepassing van bestedingsaandeelkortingen in een
breder kader worden bezien.
32.
Is de Minister bereid om, zoals hij destijds stelde, alsnog onderzoek naar
de motieven van adverteerders te doen om de financiële effecten van
afschaffing van sur commission in kaart te brengen, zo vragen de leden.
33.
Tot slot constateren de leden van de D66-fractie dat de Minister
momenteel geen reden ziet voor verder onderzoek of aanvullende wet- en
regelgeving of andere noodzakelijke maatregelen. Op welke wijze is hij
van plan de voortdurende praktijk te monitoren?
34.
Op welk moment vindt een nieuw weegmoment plaats om, in overleg met
de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat, wél over te gaan
tot aanvullende wet- en regelgeving of andere noodzakelijke maatregelen?
Zoals hierboven toegelicht heb ik, in samenspraak met EZK, geconstateerd dat ik op dit moment geen reden zie voor verder onderzoek naar de
praktijk van bestedingsaandeelkortingen in de advertentiemarkt. Ik heb
partijen gewezen op de mogelijkheid om (onderbouwde) signalen van
eventuele problemen te melden. Indien op basis van deze signalen kan
worden vastgesteld of, naast het generieke mededingingstoezicht,
aanvullende wet- en regelgeving of andere maatregelen nodig zijn dan zal
ik samen met de Staatssecretaris van EZK bezien welke vervolgstappen
daarvoor gezet kunnen worden. Ondertussen blijf ik dit onderwerp volgen
en onderhoud ik hierover nauw contact met de ACM. Een nieuw
weegmoment zal dus ontstaan op het moment dat de noodzaak daartoe
blijkt op basis van ontvangen signalen.

11
12

Kamerstuk 32 827, nr. 159.
De Ster rapporteert in de jaarrekeningen een netto-afdracht van EUR 192 mln. in 2017 en
EUR 179 mln. in 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 827, nr. 203

12

35.
Kan de Minister aangeven welke aanvullende wet- en regelgeving of
andere noodzakelijke maatregelen op dat moment tot de mogelijkheden
behoren, zo vragen de leden.
Op dit moment kan ik niet vooruitlopen op de vraag welke mogelijke
vervolgstappen ten aanzien van bestedingsaandeelkortingen in de
advertentiemarkt aan de orde kunnen zijn omdat dit afhangt van de
signalen die de ACM en betrokken ministeries vanuit de markt ontvangen.
Vanuit de ACM zijn er op dit moment geen vervolgstappen aan de orde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 827, nr. 203

13