Vervolgaanpak

Kansrijke Start
2022-2025
Sterke ouders, gezonde kinderen!

Inhoud
1.

Inleiding

2.	Van een Kansrijke Start naar een gezonde generatie 

3.
4.

7
8

Het belang van de eerste 1000 dagen
De sleutel: sterke ouders!

8
9

Waar staan we nu?

11

Vervolgaanpak 2022-2025

18

Opgave 
18
Aanpak21
Werkwijze 
22
Partners 
23

5.

Communicatie: urgentie & verbinding 

24

6.

Governance

25

7.

Financiën

26

8.

Monitoring en evaluatie

27

Bijlage 1: Acties

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

28

Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025 | 3

Samenvatting
Aanleiding
• Op het fundament van de eerste 1000 dagen, vanaf 10 maanden voor de geboorte tot 2 jaar, bouwen we
de rest van ons leven verder. De omgeving waarin een kind wordt geboren, groeit en zich ontwikkelt in
de eerste 1000 dagen, bepaalt in grote mate de kansen voor later. De meeste kinderen in Nederland
maken een goede start in het leven en groeien gezond op. Er zijn echter ook kinderen (± 1 op de 6) die
een minder goede start maken door bijvoorbeeld vroeggeboorte/laag geboortegewicht en blootstaan
aan medische of sociale risicofactoren zoals stress, rook, slechte voeding of gebrek aan liefdevolle
aandacht. Dit heeft een levenslang effect op zowel de fysieke als mentale gezondheid en ontwikkeling.
En daarmee op de kansen op school, op de arbeidsmarkt en in de maatschappij.
De sleutel: sterke ouders!
• Ouders zijn cruciaal bij het geven van een goede start aan hun kind. Als we het verschil willen maken
moeten we (aanstaande) ouders ondersteunen om hun kind de beste start te geven en hulp en steun
tijdens de opvoeding normaliseren. Hierbij is de zorg en hulp van professionals uit het medisch en
sociaal domein én een sterk informeel netwerk essentieel.
• Als professionals en het informele netwerk om de (aanstaande) ouders heen in staat zijn om hun rol te
pakken, onderling samen te werken en elkaars expertise aanvullen, dan is de winst op lange termijn enorm.
Waar staan we en wat nemen we mee uit het actieprogramma Kansrijke Start 2018-2021?
• 272 lokale coalities zijn aan de slag, er is een duidelijke Kansrijke Start-beweging op gang gekomen,
er zijn veel producten/instrumenten ontwikkeld voor professionals en lokale coalities, er is veel kennis
ontwikkeld, de eerste resultaten zijn zichtbaar.
• De doelen actieprogramma 2018-2021 voor en tijdens zwangerschap en na de geboorte blijven bestaan:
goed voorbereid zwanger worden, minder onbedoelde zwangerschappen, beter signaleren en eerder de
juiste hulp.
• Acties actieprogramma 2018-2021 worden doorgezet: o.a. stimuleringsprogramma lokale coalities,
landelijke uitrol Nu Niet Zwanger, landelijke coalitie, inzet preconceptionele gezondheid, inzet beter
signaleren, inzet taalontwikkeling, kennisontwikkeling.
Missie & ambitie vervolgaanpak 2022-2025
• Missie: Alle kinderen een Kansrijke Start! Alle ouders moeten in staat worden gesteld om hun kind een
gezonde, kansrijke start te geven.
• Ambitie vervolgaanpak 2022-2025: In elke gemeente in Nederland structureel een lokale Kansrijke
Start-aanpak, inclusief interventies. Zodat (aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie tijdig de juiste
zorg, ondersteuning ontvangen, aansluitend op hun hulpbehoefte. Deze ambitie volgt uit het
coalitieakkoord waarin is opgenomen dat het kabinet inzet op een gezonde generatie 2040 en dat er in
iedere gemeente Kansrijke Start beschikbaar komt. De lokale Kansrijke Start – aanpak moet verder
worden versterkt, uitgebouwd en structureel verankerd, op weg naar een gezonde generatie.
Opgave – voor wie doen we het?
• Centraal in de aanpak staat de hulpbehoefte van ouders. (Aanstaande) ouders in een kwetsbare
situatie moeten zich optimaal ondersteund voelen tijdens de eerste 1000 dagen, doordat aan hen vanuit
hun hulpbehoefte tijdig de juiste zorg, ondersteuning en interventies worden aangeboden. Op die
manier worden zij versterkt in hun ouderschap en kunnen zij hun kind een Kansrijke Start bieden.

4 | Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Aanpak – wat is nodig?
• Om deze opgave te realiseren is het volgende nodig:
1. Professionals en informeel netwerk ondersteunen (aanstaande) ouders optimaal
Het versterken van vakmanschap en samenwerking professionals (o.a. via opleidingen en
zorgstandaarden) & versterken van het informeel netwerk. Professionals signaleren risico’s, kunnen
elkaar en het informele netwerk optimaal vinden, vullen elkaar aan en kunnen samen tijdig de juiste
zorg en ondersteuning organiseren.
2. Lokale en regionale afspraken zorgen voor juiste zorg dichtbij (aanstaande) ouders
Duurzame lokale en regionale afspraken en het realiseren van andere randvoorwaarden voor
samenwerking tussen medisch en sociaal domein in alle gemeenten.
Werkwijze – hoe?
1. (Bestuurlijke) afspraken over inzet en verankering Kansrijke Start met relevante partijen (zowel sociaal
domein als geboortezorg)
2. Duurzame financiering van lokale coalities en interventies, d.m.v. een specifieke uitkering aan
gemeenten (zgn. SPUK)
3. Passende regelgeving; het verkennen van mogelijkheden voor juridische verankering van Kansrijke
Start
4. Verder bouwen aan een duurzame leerinfrastructuur en monitoring
5. Inbedden in het brede preventiebeleid, zowel landelijk als lokaal en verbinden aan relevante
beleidsthema’s, zoals kansengelijkheid en armoede.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025 | 5

6 | Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Juiste hulp dichtbij
(aanstaande) ouders
door lokale en
regionale afspraken

Duurzame lokale
en regionale
samenwerking

Focus:

De aanpak:
wat is nodig?

In iedere gemeente
maakt een lokale
coalitie waarin samenwerkingsafspraken
zorgen voor het tijdig
signaleren en helpen van
(aanstaande) ouders
(informeel en formeel)

De opgave:
voor wie?

Optimale ondersteuning (aanstaande)
ouders door
professionals
(formeel en informeel)

Betrokken
informele steun

Bekwame
professionals

Professionals signaleren
risico’s, kunnen elkaar en
de informele steun
optimaal vinden, vullen
elkaar aan en organiseren samen tijdig de juiste
zorg en ondersteuning
voor en met ouders

ie!

Miss

Alle kinderen
een Kansrijke Start!

Sterke ouders
en stevig netwerk

(Aanstaande) 0uders
voelen zich optimaal
ondersteund

Een
Kansrijke Start
voor elk kind

Kinderen krijgen
optimale kans
op goede
toekomst

Voortzetten, aanjagen en verankeren huidige inzet. Brede urgentie creëren voor belang eerste 1.000 dagen.
Verbinden/inbedden in relevante maatschappelijke (beleids) thema’s, zoals preventie, kansengelijkheid en
armoede. Vanuit het landelijk actieprogramma inspireren en faciliteren we de aanpak op lokaal en regionaal
niveau en gaan we op landelijk niveau verankeren wat nodig is, zodat rollen en verantwoordelijkheden voor
alle partijen helder zijn en nog effectiever kunnen worden ingevuld. Dit doen we door middel van onder meer
bestuurlijke afspraken, inzet op duurzame financiering, passende regelgeving, een duurzame leerinfrastructuur en monitoring.
Landelijk actieprogramma
Kansrijke Start 2022-2025

Werkwijze: borging in bestuurlijke afspraken, financiële kaders en regelgeving

Zorg,
ondersteuning en
samenwerking vanuit
hulpbehoefte

(Aanstaande) 0uders
ontvangen tijdig de
juiste zorg, ondersteuning en interventies
die aansluit op hun
hulpbehoefte

In elke gemeente structureel een lokale Kansrijke Start-aanpak.
De ambitie van deze vervolgaanpak is om de lokale Kansrijke
Start-aanpak verder te versterken, uit te bouwen en structureel te
verankeren zodat (aanstaande) ouders zich goed ondersteund
voelen.

Ambitie:

1. Inleiding
Op het fundament van de eerste 1000 dagen, vanaf 10 maanden voor de geboorte tot ongeveer 2 jaar, bouwen we de
rest van ons leven verder. De omgeving waarin een kind wordt geboren, groeit en zich ontwikkelt in de eerste 1000 dagen,
bepaalt in grote mate de kansen voor later. De meeste kinderen in Nederland maken een goede start in het leven en
groeien gezond op in een veilige en beschermde omgeving. Er zijn echter ook kinderen die een minder goede start
maken, wat levenslange effecten heeft op zowel de fysieke als mentale gezondheid en ontwikkeling.
In september 2018 werd het actieprogramma Kansrijke Start door het vorige kabinet gelanceerd vanuit de overtuiging dat
ieder kind de best mogelijke start van zijn of haar leven verdient. In het coalitieakkoord van dit kabinet is opgenomen dat
Kansrijke Start als programma in alle gemeenten beschikbaar komt. Ook wil dit kabinet de integrale ondersteuning
rondom zwangerschappen verder verbeteren, een goede start voor kinderen mogelijke maken en inzetten op het
voorkomen van onbedoelde en ongewenste zwangerschappen. Het kabinet gaat daarom de komende jaren volop door met
investeren in een gezonde, kansrijke eerste 1000 dagen van elk kind, op weg naar een gezonde generatie in 2040.
Met het actieprogramma 2018-2021 is er, dankzij inzet van veel partijen en professionals, een vruchtbare bodem gelegd om
op voort te bouwen en meer impact te genereren. Deze vervolgaanpak richt zich, met de structurele financiële middelen in
het regeerakkoord, op het verankeren van de lokale of regionale Kansrijke Start-aanpak om (aanstaande) gezinnen
daadwerkelijk structureel beter te ondersteunen. De aanpak Kansrijke Start wordt deze kabinetsperiode in alle gemeenten
ingevoerd; nu zijn er 272 gemeenten aangesloten. Er komt ook financiële ruimte om, via gemeenten, ouders zelf te
ondersteunen met interventies zoals stevig ouderschap en voorzorg. De hulpbehoefte van (aanstaande) ouders in een
kwetsbare situatie staat hierbij centraal. Professionals die betrokken zijn bij de eerste 1000 dagen worden zo goed mogelijk
toegerust om tijdig de juiste zorg en ondersteuning te kunnen bieden en de samenwerking met elkaar te vinden. Zodat zij,
samen met de (aanstaande) ouders, kunnen bepalen welke hulp en ondersteuning passend is en dit kunnen organiseren.
Dit gaan we doen door de lokale en regionale samenwerking tussen professionals in het medisch en sociaal domein
(inclusief de informele steun) verder duurzaam te versterken. In deze vervolgaanpak wordt de inzet voor de komende jaren
verder toegelicht.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025 | 7

2.	Van een Kansrijke Start naar een gezonde
generatie
It takes a village to raise a child – it takes a society to raise a generation.

Het belang van de eerste 1000 dagen
Nederland is een van de beste plekken ter wereld om op te groeien. De gelukkigste en gezondste kinderen van de wereld
wonen in Nederland en 90% van de kinderen in Nederland is tevreden over het leven.1 Maar toch kan het voor veel kinderen
beter. De kansen op een gezond en gelukkig leven zijn in ons kleine land ongelijk verdeeld. Deze kansenongelijkheid
begint al in de baarmoeder. Omstandigheden waarin kinderen geboren worden en opgroeien, zoals armoede, hangen
samen met uitkomsten op korte termijn (bijv. vroeggeboorte en laag geboortegewicht) maar ook op de langere termijn
(bijv. schoolprestaties en inkomen). Kinderen die opgroeien in een gezonde omgeving zonder armoede waarin gezonde
voeding, liefde en veiligheid geboden wordt en waarin ze gestimuleerd worden hun talenten te ontwikkelen hebben een
goede kans om hun potentie te ontwikkelen. Met een beetje geluk groeien ze op tot gezonde volwassenen die liefdevolle
relaties aan kunnen gaan en een betekenisvolle bijdrage kunnen leveren aan de maatschappij van de toekomst. Hoe beter
de basis is, hoe groter de kans op een gezond leven. Maar dat is helaas niet altijd vanzelfsprekend. Soms worden kinderen
blootgesteld aan stress, geweld, alcohol, rook, ongezonde voeding of een gebrek aan liefdevolle aandacht, wat van grote
invloed is op de ontwikkeling en op de kansen die een kind later heeft. Een baby die tijdens die eerste 1000 dagen
blootstaat aan dergelijke medische, psychische of sociale risicofactoren begint met een achterstand aan het leven.
Zij hebben een grotere kans op gezondheidsproblemen zoals hart- en vaatziekten, longziekten, diabetes, overgewicht en
kanker. Maar ook een grotere kans op sociale en mentale problemen zoals gedragsproblemen, leerproblemen, verslavingen
en psychische problemen. De kansen op school, op de arbeidsmarkt en in de maatschappij zijn afhankelijk van de vroege
omgeving waarin kinderen zich ontwikkelen.

Mogelĳke Risicofactoren in de eerste 1.000 dagen

Mogelĳke Risicofactoren in de eerste 1.000 dagen

Beschermende
factorenfactoren
in de eerste
1.000
dagen
Beschermende
in de
eerste
1.000 dagen

Veilige hechting

Ongezonde leefstĳl

Psychische problemen
en/of een licht
verstandelĳke
beperking (lvb)

Speciﬁeke
kindfactoren
(bĳv. huilbaby)

Lage sociaaleconomische
status

Fysieke en/of
medische problemen

Laaggeletterdheid

Eenouder- of
samengesteld
gezin

?

Stress

1

Huiselĳk geweld

Veerkracht

Stabiel inkomen

Opvoedvaardigheden

Goede
partnerrelatie

?

Vertrouwensrelatie met
professional

!

Hulp kunnen
vragen en
accepteren

Sociale
competenties

Verbonden met de
buurt/community

Positieve relaties
Sociaal
met familie
netwerken

Unicef, 2020.

8 | Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

De sleutel: sterke ouders!
Ouders spelen vanzelfsprekend een cruciale rol tijdens de eerste 1000 dagen. Voor veel ouders is het krijgen van een kind
één van de ingrijpendste gebeurtenissen in het leven. Na de komst van een kind wordt het leven nooit meer hetzelfde, hoe
oud een kind ook wordt. Voor velen is het ouderschap één van de mooiste maar ook de meest moeilijke en
verantwoordelijke taak die ze ooit op zich zullen nemen. Een taak die je alleen maar leert door het te doen, door fouten te
maken en te leren hoe het wel werkt. Ouderschap is de ultieme vorm van een lerende aanpak, een leven lang.
De mate waarin ouders hun kind een goede start kunnen geven is onder andere afhankelijk van hun eigen mogelijkheden,
sociaaleconomische omstandigheden, problematiek zoals stress of geweld, het sociale netwerk en de professionals in hun
omgeving. Hoe ouders zelf zijn opgegroeid is ook van grote invloed; als zij in hun kindertijd te maken hebben gehad met
bijvoorbeeld mishandeling, geweld, misbruik of verwaarlozing, kan dat ervoor zorgen dat zij als ouders in de herhaling
vallen. Trauma’s van ouders in hun eigen hechting als kind kan de hechting met hun baby in de weg staan. Zo kan er een
vicieuze cirkel van intergenerationele overdracht ontstaan.
Als maatschappij mogen we meer erkennen dat het ouderschap lastig kan zijn en dat ouders mogen vragen om hulp. Als we
het verschil willen maken moeten we aanstaande ouders ondersteunen om hun kind de beste start te geven en hulp en steun
tijdens de opvoeding normaliseren. Hierbij is de zorg en hulp van professionals uit het medisch en sociaal domein belangrijk,
maar ook zeker steun vanuit het informele netwerk. Ouders zoeken vooral hulp en inspiratie in hun eigen omgeving. Ouders
die hulp krijgen vanuit hun eigen netwerk (of bij herstel van dat netwerk) vinden het vaak gemakkelijker om met de
uitdagingen van het ouderschap om te gaan, en voelen zich beter. Steun en bestaanszekerheid helpt tegen stress en kan de
schade van trauma’s beperken. Als ouders zich gesteund voelen kunnen ze sensitiever op hun kind reageren, en ze daarmee
een veiliger en stimulerender omgeving bieden zodat de kinderen gezonder opgroeien en zich beter kunnen ontwikkelen.
Naast het informele netwerk zijn er vele professionals die invloed hebben op hoe kinderen opgroeien en zich ontwikkelen
en hoe ouders daarbij ondersteund kunnen worden. Belangrijke professionals tijdens de eerste 1000 dagen zijn
bijvoorbeeld de professionals in de geboortezorg, jeugdgezondheidszorg, het sociaal domein, geestelijke gezondheidszorg,
sociale wijkteams, gezinsbegeleiding, kinderopvang, de jeugdhulp, de huisartsen en de onafhankelijke
clientondersteuners. Al deze professionals vormen samen het ‘ecosysteem’ van de eerste 1000 dagen, waarin door
intensieve, inhoudelijke samenwerking vanuit een eigen verantwoordelijkheid, maar met wederzijdse afhankelijkheden,
merkbaar betere zorg – en ondersteuning voor (aanstaande) ouders kan worden gerealiseerd. Belangrijk daarvoor is dat in
scholing en opleiding aandacht besteed wordt aan het belang van de eerste 1000 dagen, waarbij professionals leren hoe je
het gesprek aangaat op zo’n manier dat dat steunend is voor de (aanstaande) ouders, en er duidelijke aanknopingspunten
zijn om hulp erbij te halen als ouders daar behoefte aan hebben. Om goed te kunnen inspelen op behoeftes van
(aanstaande) ouders is het betrekken van ervaringen van ouders en ervaringsdeskundigheid bij het vormgeven van de
lokale aanpak belangrijk.
Als professionals en het informele netwerk om de (aanstaande) ouders heen in staat zijn om hun rol te pakken, onderling
samen te werken, elkaars expertise aanvullen en versterken en er daardoor meer synergie ontstaat, dan is de winst op lange
termijn enorm. De zorg en ondersteuning kan dan samen met (aanstaande) ouders optimaal vanuit de hulpbehoefte
worden vormgeven, waardoor de ouders naar hun vermogen zo goed mogelijk invulling kunnen geven aan het ouderschap.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025 | 9

Het belang van een goede start tijdens de eerste 1000 dagen van het leven kan niet vaak genoeg benadrukt worden.
Iedereen in Nederland zou ervan doordrongen moeten zijn hoeveel winst daar te behalen is, voor de kinderen van nu en
daarmee ook voor vele volgende generaties. De kinderen van nu zijn immers de ouders van de toekomst. Een goede start is
daarmee de ultieme vorm van preventie en daarom de slimste investering die we kunnen doen. Soms betekent dat
intensieve hulp voor (aanstaande) ouders, maar ook een klein steuntje in de rug tijdens de eerste 1000 dagen kan al een
wereld van verschil maken en de intergenerationele cirkel doorbreken. Door te investeren in een goede start voor elk kind,
bouwen we aan het fundament van gezondere generaties, waarin meer gelijkheid is, waar iedereen zijn of haar talenten
kan ontwikkelen en iedereen de kans krijgt op een gezond en gelukkig leven.2

2

Roseboom, T. (2022) Gelijk goed beginnen. Succesvol bouwen aan de basis voor gezonde generaties. De Tijdstroom.

10 | Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

3. Waar staan we nu?
‘Meer kinderen een Kansrijke Start’ was het doel van het actieprogramma Kansrijke Start dat in september 2018 van start ging.
Vanuit de overtuiging dat ieder kind de best mogelijke start van zijn of haar leven verdient en dat de eerste 1000 dagen
cruciaal zijn voor een kans op een goede toekomst. En vanuit de overtuiging dat je dit kan bereiken door gezinnen in een
kwetsbare situatie zo vroegtijdig mogelijk te signaleren en te ondersteunen door in te zetten op lokale coalities waarin de
verbinding wordt gemaakt tussen het sociaal en medisch domein.
De veranderstrategie bij de start van het actieprogramma in 2018 was het idee dat het stimuleren en totstandkoming van
effectieve lokale coalities zou leiden tot verbeterde samenwerking tussen professionals in medisch en sociaal domein en
vroegsignalering van aanstaande ouders in kwetsbare situaties zowel voor en tijdens de zwangerschap, als na de geboorte.
Daar waar nodig wordt dan een passend pakket aan begeleiding en ondersteuning geboden aan ouders en kinderen zodat
meer kinderen een kansrijke start krijgen. Dat zorgt uiteindelijk voor een lagere kans op fysieke en mentale problemen op
latere leeftijd. Deze veranderstrategie is in het actieprogramma uitgewerkt langs de drie actielijnen voor de zwangerschap,
tijdens de zwangerschap en na de geboorte tot het 2e levensjaar.
In de periode 2018-2021 is volop ingezet op de totstandkoming en uitbouw van lokale coalities waarin gemeenten en
professionals uit het medisch en sociaal domein meer gingen samenwerken om zo vroeg mogelijk (aanstaande) gezinnen
die dit nodig hebben de juiste ondersteuning te bieden. Ook werd ingezet op het beter toerusten van professionals om
vroegtijdig te signaleren. Dit heeft erin geresulteerd dat in 272 gemeenten in lokale coalities wordt gewerkt aan de
samenwerking tussen professionals in het medisch en sociaal domein, en ook in steeds meer lokale coalities sluit
ervaringsdeskundigheid aan De inzet op Kansrijke Start heeft de afgelopen jaren onmiskenbaar gezorgd voor een
beweging. Er is meer bewustwording van het belang van de eerste 1000 dagen. Het actieprogramma is een vliegwiel
geweest om lokaal activiteiten te ontplooien op Kansrijke Start en om het thema op bestuurlijk, beleidsmatig en
uitvoeringsniveau meer bekendheid te geven. In steeds meer lokale coalities hebben partijen een gezamenlijke visie op wat
ze willen bereiken, met duidelijke afspraken en bestuurlijk draagvlak, waarbij veel coalities vanaf het begin streven naar
een structurele aanpak. Professionals zijn over domeinen heen gaan kijken en meer gaan samenwerken. Uit onderzoek en
ervaringsverhalen blijkt dat professionals en (aanstaande) ouders zich beter ondersteund voelen. Tools als de menukaart
met interventies, de klantroutes, de zorgpadentool, de netwerkaart en de zelfscan dragen bij aan een steeds beter sluitende
Kansrijke Start-aanpak op lokaal en regionaal niveau.
De jaarlijkse landelijke monitor van het RIVM onderschrijft dat er met het actieprogramma de afgelopen 3 jaar veel in gang
is gezet en is bereikt, maar dat er ook nog veel uitdagingen liggen om de impact van het actieprogramma Kansrijke Start te
vergroten, professionals nog beter te ondersteunen, ouders goed te betrekken, de aanpak te verbreden en duurzaam te
borgen. Gezamenlijk leren over wat wel werkt en wat niet werkt blijft daarin belangrijk, evenals doorlopende
kennisontwikkeling op dit thema.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025 | 11

Verloskundige Delft
‘De integrale benadering was wel even wennen in de praktijk. In het begin had ik er moeite mee om zwangeren te vragen
naar inkomen, schulden en eetpatronen. Maar ik merk dat het een goede manier is om onderwerpen uit de taboesfeer te
halen en bespreekbaar te maken. Nu ik zie wat dat oplevert, wil ik niet meer terug.’
Projectleider Kansrijke Start Almelo
‘De winst in geld durf ik nog niet uit te drukken, maar we weten wel zeker dat de aangeboden hulp beter aansluit. En dat die er
op tijd is. Door goed samen te werken, hebben we een plan van aanpak bij wijze van spreken al klaarliggen vóór de bevalling.
Een lokale coalitie heeft dus grote meerwaarde: allereerst voor de gezinnen en hun jonge kinderen. En ook voor de betrokken
organisaties en de gemeente.’
JGZ verpleegkundige Helmond
‘Wat ik vooral mooi vind, is dat we binnen de coalitie samen alle mogelijkheden onderzoeken. Is het bijvoorbeeld niet een idee
als we sommige gezinnen na de kraamtijd nog wat langer ondersteunen? Bijvoorbeeld als de baby erg veel huilt, als een gezin
erg weinig structuur heeft, of als de hechting extra aandacht vraagt’.
Moeder van 5 kinderen, ervaringsdeskundige Nu Niet Zwanger/Kansrijk Groningen
‘Ik ben zelf opgegroeid in armoede en wilde dit anders voor mijn kinderen. Toen ik in contact kwam met Nu Niet Zwanger had
ik het gevoel dat er voor het eerst in al die jaren echt naar me werd geluisterd en werd meegedacht over wat het beste was voor
mij (en mijn kinderen). Ik voelde me echt gehoord en ben ook echt goed ondersteund. Ben dus heel blij dat ik via de lokale
coalitie van Groningen in contact ben gekomen met Nu Niet Zwanger’.

15 maart 2019
(na inschrijving tranche 1)

Aangemeld
Niet aangemeld

98
257

31 oktober 2019
(na inschrijving tranche 2)

147
208

15 april 2020
(na inschrijving tranche 3)

275
80

Figuur: gemeenten die de impuls Kansrijke Start hebben ontvangen

12 | Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Resultaten & producten Actieprogramma Kansrijke Start 2018-2022
• 272 lokale coalities Kansrijke Start
• Financiële impuls gemeenten
• Ondersteuningsprogramma Pharos
• Voorbereiding invoering wettelijke taak aanbieden prenataal huisbezoek JGZ per 1-7-2022
• Nu Niet Zwanger beschikbaar in 183 gemeenten
• Ontwikkelde instrumenten voor professionals en lokale coalities:
- Zorgpaden
- Klantroutes
- Menukaart interventies
- Analysetool lokale coalities
- Zelfscan professionals
- Netwerkkaart ouders
• Inzet Kansrijke ontmoetingen geboortezorg – sociaal domein
• Ondersteuningsprogramma opzet lokale monitoring, basisindicatorenset voor gemeenten
• Inzet preconceptionele gezondheid
• Traject beter signaleren
• Inzet MKBA integrale gezinspoli ziekenhuis
• Inzet taalontwikkeling
• 2 kennisprogramma’s ZonMW
- Onbedoelde zwangerschappen en kwetsbaar jong ouderschap
- Big Data en Kansrijke Start
• Landelijke coalitie met 40 ambassadeurs Kansrijke Start
• Campagne Mamaliefde en papaliefde is
• 3 landelijke conferenties
• Monitoring & evaluatie: jaarlijkse landelijke monitor, evaluatie instrumentarium Kansrijke Start

Wat nemen we mee?
Het actieprogramma 2018-2021 heeft tot mooie resultaten geleid en ons veel geleerd over wat wel en wat niet werkt. Op
deze ervaringen bouwen we de vervolgaanpak. Daarbij zetten we de doelen van het actieprogramma 2018-2021
onverminderd door en integreren we binnen de vervolgaanpak. Overigens hebben we het niet meer over kwetsbare ouders,
maar over (aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie.

Doel: meer kinderen een kansrijke start!
Voor de zwangerschap
• Meer kwetsbare ouders starten goed
voorbereid met hun zwangerschap.
• Minder ongeplande zwangerschappen en onbedoelde zwangerschappen in kwetsbare gezinnen.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Tijdens de zwangerschap
• Beter signaleren van medische en
sociale problemen bij (aanstaande)
kwetsbare ouders.
• Meer aanstaande kwetsbare ouders
krijgen eerder de juiste hulp.

Na de geboorte
• Meer kwetsbare ouders zijn toegerust
voor het ouderschap en de opvoeding.
• Minder baby’s en jonge kinderen
worden uit huis of onder toezicht
geplaatst.

Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025 | 13

Lessen actieprogramma 2018-2021
Als onderdeel van de landelijke monitor heeft het RIVM inzicht gegeven in de ervaringen rondom de voortgang van het
actieprogramma en de bevorderende en belemmerende factoren bij de implementatie en borging (ook op basis van
gesprekken met zgn. focusgroepen met veel van de betrokken partijen rondom Kansrijke Start). Deze lessen benutten we
om de vervolgaanpak op de bouwen.

Lessen uit het Actieprogramma Kansrijke Start 2018-2022

Factsheet monitor Kansrijke Start 2021, RIVM
• Samenwerking - Het landelijke actieprogramma is volgens meerdere betrokkenen een vliegwiel
geweest om lokaal activiteiten te ontplooien op Kansrijke Start en om het thema op bestuurlijk-,
beleidsmatig en uitvoeringsniveau meer bekendheid te geven. De betrokkenen geven aan dat
samenwerking dankzij ondersteuning van het landelijk programma sneller gerealiseerd kon worden en
dat de verbinding tussen sociaal en medisch domein steeds meer vorm krijgt. Aandachtspunten die
worden genoemd zijn het belang van een duidelijke regierol in de toekomst en de kansen die verbreding
van het programma naar bijvoorbeeld naar andere beleidsterreinen (zoals onderwijs en
arbeidsparticipatie) zou kunnen bieden.
• Leren van elkaar - Naast het delen van informatie binnen lokale coalities, wordt ook delen van
informatie tussen lokale coalities én tussen coalities en landelijke partijen door de betrokkenen gezien
als belangrijk onderdeel van het programma wat Kansrijke Start verder heeft gebracht.
• Bekostiging & financiering - Uit de gesprekken komt naar voren dat het voor borging nodig is dat
lokale coalities en interventies duurzaam bekostigd en gefinancierd worden. Ook wordt genoemd dat er
wetten en regels zijn die een goede samenwerking tussen medisch en sociaal domein negatief
beïnvloeden en als belemmerend worden ervaren bij het financieren van preventie. Ook de wettelijke
opdracht van sommige organisaties werkt volgens betrokkenen belemmerend om Kansrijke Start goed
te kunnen implementeren.
• Betrokkenheid (aanstaande) ouders - Het betrekken van (aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie
en ervaringsdeskundigen is van groot belang en gebeurt nog niet in alle lokale coalities in voldoende
mate. Daarbij is er behoefte om positieve verhalen rondom ouders in kwetsbare situaties te vertellen.
Ook het inzetten van het informele netwerk behoeft aandacht volgens de betrokkenen. Zij vinden de rol
van de vader/partner momenteel nog onderbelicht.

Doorlopende acties uit het actieprogramma 2018-2021
De komende jaren gaan we door met verschillende acties die ingezet zijn binnen het actieprogramma 2018-2021.

14 | Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Stimuleringsprogramma lokale coalities (Pharos)
Met het stimuleringsprogramma ondersteunt Pharos gemeenten bij het bouwen dan wel versterken van lokale coalities,
en het delen van kennis rondom de eerste 1000 dagen van kinderen. Het stimuleringsprogramma zal komende periode
worden doorgezet, waarbij de focus van de inzet steeds meer zal verschuiven van ondersteuning bij de opstart van lokale
coalities naar verbreding, verdieping, gezamenlijk leren juist ook samen met de ouders.

Kansrijke ontmoetingen 2022 (CPZ)
Het project Kansrijke ontmoetingen wordt uitgevoerd door het CPZ. Het doel is verbindingen leggen en versterken tussen de
geboortezorg, jeugdgezondheidszorg en het sociaal domein, zowel op landelijk, regionaal als lokaal niveau. De activiteiten
richten zich op het laten ontmoeten van partijen in de geboortezorg en sociaal domein en het delen van kennis. Via de
Goede Starttafel zoeken landelijke geboortezorg- en JGZ-partijen de verbinding op lopende en toekomstige (beleids-)
trajecten en worden vraagstukken en knelpunten geagendeerd/geadresseerd.

Landelijke coalitie
Er zijn ongeveer 40 ambassadeurs die zich vanuit de Landelijke Coalitie Kansrijke Start hard maken voor een goede, veilige,
gezonde start. Dat doen ze vanuit diverse expertise en achtergronden, onder meer bestuurders, wetenschappers,
professionals, en informele steun. De Landelijke coalitie zet op verschillende manieren in op agendering, inspiratie en
bewustzijn rond een Kansrijke Start. De landelijke coalitie komt een aantal keer per jaar bij elkaar om inhoudelijke
vraagstukken/ knelpunten te bespreken en verder te brengen. De ambassadeurs vragen breed aandacht voor het belang van
investeringen in de eerste 1.000 dagen. Ook in de komende periode blijft de landelijke coalitie zich met enthousiasme
inzetten voor een gezonde, veilige, goede start voor elk kind. Gelet op het belang van goede inbedding en verbinding van
Kansrijke Start met thema’s zoals armoede, preventie en kansengelijkheid zal op deze thema’s de landelijke coalitie
komende periode worden uitgebreid.

Prenataal huisbezoek door de jeugdgezondheidszorg
Per 1-7-2022 treedt de wetswijziging van de Wet Publieke Gezondheid in werking die regelt dat gemeenten de taak hebben
om een prenataal huisbezoek aan te bieden aan zwangere vrouwen en/ of gezinnen in een kwetsbare situatie in hun
gemeente. Gemeenten kunnen met het prenatale huisbezoek invulling geven aan hun verantwoordelijkheid om, indien
nodig, snel hulp en ondersteuning op maat te bieden. Ten behoeve van de implementatie van het wetsvoorstel is er in 2021
een handreiking ‘Prenataal huisbezoek bij zwangeren in een kwetsbare situatie’ opgeleverd. Er zijn voor (zorg)
professionals verschillende webinars geweest en er is een cliëntbrochure samengesteld. Partijen zijn o.a. met behulp van
genoemde instrumenten bezig met de voorbereiding van de implementatie op 1-7-2022.

Nu Niet Zwanger
Nu Niet Zwanger (NNZ) maakt de kinderwens bespreekbaar bij kwetsbare vrouwen en mannen met een opeenstapeling van
complexe problemen en beperkingen. NNZ ondersteunt hen bij het nemen van de regie over hun kinderwens. En NNZ
ondersteunt als er geen kinderwens is bij het realiseren van adequate anticonceptie. Doel is het voorkómen van
onbedoelde zwangerschappen bij vrouwen en mannen die op dat moment geen kinderwens hebben maar die door hun
vele complexe problemen niet in staat zijn adequate anticonceptie te regelen en te gebruiken. Inzet vanuit Kansrijke Start
is om NNZ landelijk beschikbaar te maken. De landelijke uitrol en borging van NNZ gaat ook komende periode
onverminderd door. Op dit moment is NNZ beschikbaar in 175 gemeenten en zijn meer dan 600 zorg- en hulporganisaties
en 1200 professionals betrokken. De NNZ-werkwijze wordt door zowel professionals als door cliënten zeer gewaardeerd,
zo blijkt uit onderzoek.

Beter signaleren
De uitkomsten en aanbevelingen van beide rapporten ‘beter signaleren’ zijn opgepakt via de goede starttafel van het CPZ
waar de belangrijkste partijen uit het medische en sociale domein rondom Kansrijke Start vertegenwoordigd zijn. Vanuit de
Goede Start Tafel wordt aan een advies gewerkt voor uitvoering en implementatie van de aanbevelingen uit de rapporten.
Komende periode wordt vanuit het programma Kansrijke Start samen met de partijen van de Goede Starttafel verkend
welke onderstuening nodig is om concrete vervolgacties te realiseren.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025 | 15

Preconceptionele gezondheid (gezond zwanger worden)
‘Wil je het komende jaar zwanger worden?’ is de te stellen centrale vraag waarover medio 2021 met een groot aantal partijen
de pledge ‘preconceptionele gezondheid’ bestuurlijk is omarmd. Met elkaar is daarin het belang van gezond zwanger
worden onderschreven en is gestart met de uitwerking van zes thema’s om tot concrete afspraken te komen. Doel van deze
concrete afspraken is om professionals handelingsopties te geven om de centrale vraag zonder terughoudendheid te stellen.
Is het antwoord ‘ja’ dan kan individuele zorg op maat geboden worden over gezond zwanger worden. Bij ‘misschien’ kan
naar collectieve voorlichting verwezen worden. Als het antwoord op de vraag ‘nee’ is dan kan het gesprek gevoerd worden
over het voorkomen van een onbedoelde zwangerschap door voorlichting te geven over het gebruik van anticonceptie of te
verwijzen naar een anticonceptieconsult en als sprake is van complexere problematiek bij de (mogelijk) aanstaande ouders
in de vruchtbare levensfase, kan verwezen worden naar Nu Niet Zwanger. In 2022 wordt er verder gewerkt langs zes thema’s,
samen met de partijen die de pledge hebben ondertekend. Bedoeling is om te komen tot concrete afspraken met betrokken
partijen. Daarnaast zetten we in op bewustwording bij de doelgroep zelf: (aanstaande) ouders in de vruchtbare levensfase
om bij hen de latente kinderwens actief te maken en hen na te laten denken over gezond zwanger worden.

Kennisontwikkeling / ZonMW-programma’s
Vanuit het actieprogramma lopen 2 ZonMW-programma’s bij ZonMW:
• Onbedoelde zwangerschappen en kwetsbaar (jong) ouderschap: Met dit programma wordt kennis ontwikkeld die
bijdraagt aan het voorkomen dat iemand onbedoeld zwanger raakt of in een kwetsbare situatie moeder of vader wordt.
Ook draagt het programma bij aan het verbeteren van zorg en ondersteuning bij een onbedoelde zwangerschap of bij
een ouder of gezin in een kwetsbare situatie. In 2021 zijn 25 projecten van start gegaan die zich richten op deze thema’s
en is er een leernetwerk gestart. Dit programma loopt tot 2025.
• Big data en Kansrijke Start: Een goede herkenning van kwetsbare kinderen en gezinnen in relatie met een goede
aansluitende zorg of ondersteuning vraagt om een compleet beeld en optimale informatie (data). In 2021 zijn twee
projectvoorstellen gehonoreerd: over de ondersteuning van (aanstaande) ouders in de eerste 1000 dagen en over het
gebruik van relevante databestanden ten behoeve van hulp aan ouders en kinderen. Dit programma loopt tot 2023.
Naast deze onderzoeksprogramma’s die zijn ingezet vanuit het actieprogramma dragen verschillende andere ZonMWprogramma’s ook bij aan de doelen van Kansrijke Start, zoals de programma’s Zwangerschap & Geboorte en Richtlijnen
JGZ 2019-2024. De komende periode zal verkend worden of er op het thema Kansrijke Start nog aanvullende
kennisbehoefte bestaat.

Instrumentarium voor professionals en lokale coalities
Er zijn afgelopen jaren veel instrumenten ontwikkeld voor professionals en lokale coalities om te ondersteunen bij het
vormgeven en uitvoeren van de lokale Kansrijke Start – aanpak: de menukaart met interventies, analysetool voor lokale
coalities, zorgpaden, klantroutes, netwerkkaart en zelfscan. De komende periode zullen deze intstrumenten waar nodig
worden doorontwikkeld.

Leerinfrastructuur
Door alle inzet op Kansrijke Start wordt er enorm veel kennis en ervaring ontwikkeld op dit thema. De doorontwikkeling
van lokale coalities vraagt om een structurele leercultuur en gezamenlijk leren, zowel door lokale coalities als
professionals. Om alle beschikbare kennis, cijfers, onderzoek, instrumenten, toekomstige ontwikkelingen en andere
relevante informatie rondom Kansrijke Start goed te ontsluiten en gezamenlijk leren te ondersteunen gaan we komende
periode verder met het inrichten van een duurzame leerinfrastructuur.

16 | Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Lokale monitoring
Met de lerende lokale monitor biedt RIVM ondersteuning aan lokale coalities bij het vormgeven van hun lokale
monitoring. Het doel hiervan is om van elkaar te leren en inzicht te krijgen in de mogelijk effecten van het actieprogramma
op lokaal niveau. In samenwerking met experts uit praktijk, wetenschap en beleid heeft het RIVM een lokale indicatorenset
samengesteld, die voor elke gemeente wordt gevuld en toegankelijk wordt gemaakt. Met deze gegevens kunnen lokale
coalities inzicht krijgen in de uitvoering van het actieprogramma Kansrijke Start en de gezondheid van kinderen en ouders
in de eigen gemeente of regio.

Taalschatten
In 2021 is het project Taalschatten van start gegaan, gefinancierd door VWS/Kansrijke Start en Bernard van Leerfoundation.
Taalschatten wordt uitgevoerd door de Stichting Lezen en Schrijven, Number 5 Foundation en Tilburg University. De missie
van Taalschatten is dat in 2025 alle 170.000 kinderen die jaarlijks geboren worden taalvaardig aan de basisschool beginnen.
Met deze projectsubsidie wordt in 2022 een integrale aanpak opgezet gericht op alle (aanstaande) ouders met kinderen van
0-4 jaar. Hiertoe wordt aangesloten bij lokale coalities Kansrijke Start.

JGZ-monitor
De gegevens van de JGZ bevatten een schat aan informatie over de gezondheid en ontwikkeling van kinderen en jongeren
in Nederland. Om op landelijk en gemeentelijk niveau inzicht te krijgen in de groei en ontwikkeling van kinderen/jongeren
van 0 tot 18 jaar is in het kader van het programma Kansrijke Start gewerkt aan (betere) landelijke ontsluiting van JGZ-data
ten behoeve van beleidsinformatie voor de overheid en gemeenten.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025 | 17

4. Vervolgaanpak 2022-2025
Met het landelijke actieprogramma Kansrijke Start 2018-2021 hebben betrokken partijen in de afgelopen drie jaar een stevig
fundament gelegd voor samenwerking en interventies om (aanstaande) ouders en kinderen in de eerste 1000 dagen van
hun leven beter te ondersteunen. In 272 gemeenten wordt op dit moment gewerkt aan opbouw en verdere versterking van
lokale coalities, waarin professionals uit het medisch en sociaal domein met elkaar samenwerken om ouders te
ondersteunen bij het geven van een goede start aan hun kind. Dit fundament gebruiken we de komende kabinetsperiode
als springplank om de Kansrijke Start-aanpak structureel te bestendigen in de lokale praktijk, en in alle gemeenten de
aanpak Kansrijke Start in te zetten. We blijven ons daarbij richten op (aanstaande) ouders in kwetsbare situaties; daar is de
nood het hoogst en de positieve impact van betere zorg- en ondersteuning het grootst.
Missie & ambitie
We maken een onderscheid in een missie van Kansrijke Start en een ambitie specifiek voor de inzet vanuit het
landelijke programma in 2022-2025.

Missie Kansrijke Start: Alle kinderen een Kansrijke Start! Alle ouders moeten in staat worden gesteld om hun
kind een gezonde, veilige en kansrijke start te geven.
Ambitie vervolgaanpak 2022-2025: In elke gemeente in Nederland structureel een lokale Kansrijke Start-aanpak,
inclusief interventies. Zodat (aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie tijdig de juiste zorg en ondersteuning
ontvangen, aansluitend op hun hulpbehoefte. Deze ambitie volgt uit het coalitieakkoord waarin is
opgenomen dat het kabinet inzet op een gezonde generatie in 2040 en dat Kansrijke Start in iedere gemeente
beschikbaar komt. De lokale Kansrijke Start – aanpak moet verder worden versterkt, uitgebouwd en
structureel verankerd, op weg naar een gezonde generatie.

Opgave
De inzet in deze vervolgaanpak moet ertoe leiden dat (aanstaande) ouders zich sterk voelen en optimaal ondersteund,
doordat aan hen vanuit hun hulpbehoefte tijdig de juiste zorg en ondersteuning wordt aangeboden.
De hulpbehoefte van (aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie staat centraal in de Kansrijke Start-aanpak. Als het goed
gaat met het welbevinden van (aanstaande) ouders, kunnen zij sterk staan in hun rol als opvoeder en zijn zij beter in staat
hun kinderen een kansrijke start te geven. Dit doen we door vanuit het medisch en sociaal domein in te zetten op het
verminderen van risicofactoren die hen daarin belemmeren en het versterken van beschermende factoren. Ouders
beginnen dan goed voorbereid aan de zwangerschap, worden tijdens hun zwangerschap optimaal begeleid op medisch,
psychisch en sociaal gebied en waar nodig extra ondersteund, zowel tijdens de zwangerschap als bij het jonge ouderschap.
In gezinnen spelen er soms meerdere complexe problemen tegelijk op meerdere leefgebieden. Daarom moeten
professionals het goede gesprek met de (aanstaande) ouders kunnen voeren zodat zij tijdig de juiste zorg en ondersteuning
kunnen organiseren. Het gaat daarbij niet alleen om professionals uit de zorg, maar ook uit het sociaal domein zoals
schuldhulpverleners. Ze moeten goed toegerust en bekwaam zijn om risicofactoren te signaleren, interventies in te (laten)
zetten en elkaar en het informele netwerk moeiteloos kunnen vinden. Zodat er indien nodig extra ondersteuning kan
worden ingezet rondom bewust en gezond zwanger worden, een gezonde zwangerschap, stevig ouderschap en een gezonde
en liefdevolle ouder-kindrelatie. Hulp en ondersteuning kan al van belang zijn vóórdat er sprake is van een zwangerschap,
namelijk bij gezond zwanger worden. Maar ook door onbedoelde zwangerschappen zoveel mogelijk te voorkomen door
hierover open het gesprek te voeren. Als een vrouw toch onbedoeld zwanger is geworden, kan er op de mogelijkheid van
keuzehulpverlening worden gewezen of, voor het voorkomen van een volgende onbedoelde zwangerschap, op de
mogelijkheid van Nu Niet Zwanger. Indien de zwangerschap uitgedragen wordt is het van belang om binnen de lokale
Kansrijke Start-aanpak samen met de ouders voor een zo goed mogelijke start te zorgen, vanaf het eerste contact met de
verloskundige of gynaecoloog, tot het laatste contact met de jeugdgezondheidszorg en andere zorg en hulp vanuit het
18 | Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

medisch en sociaal domein. Deze keten van zorg- en hulpverlening rondom de eerste 1000 dagen moet voor de
(aanstaande) ouders zo sluitend mogelijk zijn en vanuit hun behoefte worden vormgegeven.
Het is belangrijk dat professionals kunnen doen waar zij goed in zijn; het uitoefenen van hun vak. Weten bij wie ze
terechtkunnen om te verwijzen bij problemen die ze wel signaleren maar niet op kunnen lossen (bijvoorbeeld een
verloskundige die signaleert dat er een huisvestingsprobleem is, of een kraamverzorgende die signaleert dat er
relatieproblemen zijn). Daarom spelen zowel professionals uit de zorg als uit het sociaal domein een rol. Zo kan elk
probleem op de juiste plek door de juiste professional worden aangepakt en houden professionals optimaal tijd en ruimte
voor het helpen van een gezin met hun eigen expertise. Hierin liggen kansen, door te zorgen voor verbinding – iets wat zo
simpel kan zijn als het openen van één telefoonnummer–wat ervoor kan zorgen dat professionals elkaar weten te vinden,
en samen de beste ondersteuning en zorg kunnen bieden aan (aanstaande) ouders en hun kinderen. Transparantie over de
aanpak richting de ouders is daarbij belangrijk. Door de zorg en ondersteuning samen met informele netwerken dichtbij in
de wijk te organiseren, staat deze dichter bij (aanstaande) ouders. Lokale coalities moeten zo worden gevormd dat zij de
functie van een netwerk rondom de aanstaande gezinnen ondersteunen en de hulpbehoefte van het (aanstaande) gezin
altijd centraal staat. Waar mogelijk doen lokale coalities dat in samenhang met andere ondersteuning en dienstverlening
voor deze gezinnen op andere levensdomeinen, zoals armoede-aanpak, participatie en maatschappelijke ondersteuning.
Om deze opgave te realiseren is duurzame samenwerking nodig binnen lokale coalities Kansrijke Start, zodat de
noodzakelijke randvoorwaarden, zoals samenwerkingsafspraken, gegevensuitwisseling, bekostiging, financiering van
lokale/regionale coalities en interventies ook op lange termijn gegarandeerd zijn. Hiertoe moeten ook op landelijk niveau
de juiste bestuurlijke afspraken worden gemaakt en duurzame financiering worden geregeld.

Alle kinderen
een Kansrijke Start!

In elke gemeente structureel een lokale Kansrijke Start-aanpak.
De ambitie van deze vervolgaanpak is om de lokale Kansrijke
Start-aanpak verder te versterken, uit te bouwen en structureel te
verankeren zodat (aanstaande) ouders zich goed ondersteund
voelen.

Miss

De opgave:
voor wie?
In iedere gemeente
maakt een lokale
coalitie waarin samenwerkingsafspraken
zorgen voor het tijdig
signaleren en helpen van
(aanstaande) ouders
(informeel en formeel)

Ambitie:

ie!

Professionals signaleren
risico’s, kunnen elkaar en
de informele steun
optimaal vinden, vullen
elkaar aan en organiseren samen tijdig de juiste
zorg en ondersteuning
voor en met ouders

(Aanstaande) 0uders
ontvangen tijdig de
juiste zorg, ondersteuning en interventies
die aansluit op hun
hulpbehoefte

(Aanstaande) 0uders
voelen zich optimaal
ondersteund

Kinderen krijgen
optimale kans
op goede
toekomst

Zorg,
ondersteuning en
samenwerking vanuit
hulpbehoefte

Sterke ouders
en stevig netwerk

Een
Kansrijke Start
voor elk kind

De aanpak:
wat is nodig?

Focus:
Duurzame lokale
en regionale
samenwerking

Juiste hulp dichtbij
(aanstaande) ouders
door lokale en
regionale afspraken

Bekwame
professionals
Betrokken
informele steun
Optimale ondersteuning (aanstaande)
ouders door
professionals
(formeel en informeel)

Werkwijze: borging in bestuurlijke afspraken, financiële kaders en regelgeving
Voortzetten, aanjagen en verankeren huidige inzet. Brede urgentie creëren voor belang eerste 1.000 dagen.
Verbinden/inbedden in relevante maatschappelijke (beleids) thema’s, zoals preventie, kansengelijkheid en
armoede. Vanuit het landelijk actieprogramma inspireren en faciliteren we de aanpak op lokaal en regionaal
niveau en gaan we op landelijk niveau verankeren wat nodig is, zodat rollen en verantwoordelijkheden voor
alle partijen helder zijn en nog effectiever kunnen worden ingevuld. Dit doen we door middel van onder meer
bestuurlijke afspraken, inzet op duurzame financiering, passende regelgeving, een duurzame leerinfrastructuur en monitoring.
Landelijk actieprogramma
Kansrijke Start 2022-2025

Figuur. De opgave in relatie tot de aanpak

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025 | 19

20 | Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Aanpak

1. 	Professionals en informeel netwerk ondersteunen (aanstaande)
ouders optimaal
Professionals signaleren risico’s, kunnen elkaar en het informele netwerk optimaal vinden, vullen elkaar aan en kunnen
samen tijdig de juiste zorg en ondersteuning organiseren.
Wat is hiervoor nodig?
• Vakmanschap: toerusten professionals
- Elke professional werkzaam rondom de eerste 1000 dagen van een kind is bekwaam om risicofactoren tijdig te signaleren
voor en tijdens de zwangerschap en na de geboorte, het gesprek met (aanstaande) ouders (bijvoorbeeld over kinderwens of
preconceptionele gezondheid ) goed en sensitief te voeren en passende ondersteuning te organiseren. Er wordt
domeinoverstijgend en multidisciplinair samen geschoold om professionals goed toe te rusten.
- Aandacht voor een Kansrijke Start is standaard onderdeel van zorgstandaarden, richtlijnen, opleidingen, bij- en
nascholingen en het beroepsprofiel van professionals.
• Keten/netwerksamenwerking: korte lijnen professionals
- Elke professional weet dankzij de afspraken binnen de lokale/ regionale coalitie met wie lokaal en in de regio geschakeld
kan worden om (aanstaande) gezinnen in een kwetsbare situatie goed te ondersteunen en de beschikbare interventies in te
zetten. De keten van hulpverlening rondom de eerste 1000 dagen is in beeld (bijv. aan de hand van een ‘klantreis’) en zo
sluitend mogelijk.
- Professionals uit de geboortezorg, jeugdgezondheidszorg en sociaal domein hebben korte lijnen en kunnen samen de
benodigde ondersteuning in de keten voor een (aanstaand) gezin te organiseren. Hiertoe zijn er samenwerkingsafspraken
gemaakt in lokale en regionale coalities.
• Informeel netwerk: versterken en beter benutten
- Beter benutten van informeel netwerk rondom het (aanstaande) gezin
- Beter inzetten van vrijwilligers van informele steunorganisatie (inclusief inbedding lokale coalities en verbinding met
formele ondersteuning)

2. L okale en regionale afspraken zorgen voor juiste zorg dichtbij
(aanstaande) ouders
In iedere gemeente is er een lokale coalitie waarin samenwerkingsafspraken zorgen voor het tijdig signaleren en helpen
van (aanstaande) ouders.
Wat is hiervoor nodig?
• Lokale en regionale coalities
- In alle gemeenten werken lokale coalities/samenwerkingsverbanden aan een Kansrijke Start voor alle kinderen, waarbij zij
afspraken maken voor een goede netwerkaanpak rondom de eerste 1000 dagen van een kind. Participatie van de
(aanstaande) ouders is hierbij belangrijk. Uitgangspunt bij de afspraken is ondersteuning in de eigen wijk/community, met
oog voor het eigen netwerk en de rol van informele steunorganisaties.
- Meer gemeenten zetten vaker effectieve interventies in om gezinnen in een kwetsbare situatie te ondersteunen gedurende
de eerste 1000 dagen.
- Op regionaal niveau worden op basis van regiobeelden plannen en samenwerkingsafspraken gemaakt rondom de eerste

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025 | 21

1000 dagen over interventies en signaleringsinstrumenten tussen gemeenten, verloskundige samenwerkingsverbanden
(VSV’s), GGD en zorgverzekeraars.
• Duurzame financiering
- De middelen uit het regeerakkoord voor Kansrijke Start komen grotendeels geoormerkt beschikbaar voor lokale en
regionale coalities om gezinnen in een kwetsbare situaties gedurende de eerste 1000 dagen goed te ondersteunen.
- De financiering van professionals stimuleert en faciliteert dat zij gezinnen in een kwetsbare situatie vroegtijdig kunnen
signaleren en de juiste hulp en ondersteuning kunnen (laten) geven.
- Inzet is om Kansrijke Start op te nemen in de afspraken en de samenwerkingsagenda Rijk-ZN-VNG rondom de preventieinfrastructuur, inclusief financiering.
• Leerinfrastructuur
- Lokale coalities/ samenwerkingsverbanden worden structureel gefaciliteerd in kennis en kunde op het gebied van beleid,
financiering, verbreding/verdieping, monitoring en goede voorbeelden om de slag naar een duurzame samenwerking te
maken. Hiertoe wordt een leerinfrastructuur opgezet waarin lokale coalities, ervaringsdeskundigen en professionals uit
verschillende leefdomeinen optimaal van elkaar kunnen leren om gezinnen in kwetsbare coalities te ondersteunen.
• Monitoring
- Monitoring wordt landelijk, regionaal en lokaal structureel ingericht om de effecten van inzet op een Kansrijke Start goed
te kunnen zien. Daarbij wordt data benut om, samen met signalen uit de praktijk, te bepalen waarop ingezet wordt, o.a. in
relatie tot kansengelijkheid, terugdringen gezondheidsverschillen en preventie.

Werkwijze
We zetten de komende jaren in op de volgende werkwijze om de opgaven te realiseren. Uitgangspunt hierbij is dat de
vrijblijvendheid van de inzet af gaat.
• (Bestuurlijke) afspraken over inzet en verankering Kansrijke Start met relevante partijen in 2022. In 2023 en 2024
implementeren we deze afspraken.
• Duurzame financiering. Gemeenten ontvangen vanuit de financiële middelen uit het coalitieakkoord structureel een
specifieke uitkering (SPUK) voor financiering van de lokale samenwerking en interventies De precieze invulling van deze
SPUK zal in de loop van 2022 verder worden uitgewerkt. Daarnaast wordt bezien waar we kunnen bijdragen aan een
oplossing voor financiële knelpunten in het medisch domein.
• Passende regelgeving. We verkennen de mogelijkheden voor juridische verankering, bijvoorbeeld in de wet Publieke
Gezondheid.
Voorts:
• Voortzetten van de doelen & acties actieprogramma 2018-2021. De doelen uit het actieprogramma blijven onverminderd
actueel en houden we daarom overeind. Veel trajecten uit het actieprogramma lopen door in de komende periode. Zo zal
de landelijke uitrol van Nu Niet Zwanger onverminderd doorgezet worden. Andere voorbeelden zijn de
kennisprogramma’s bij ZonMW en het project Taalschatten.
• Bouwen aan een duurzame leerinfrastructuur (inclusief monitoring). Voor een duurzame Kansrijke Start – aanpak is
actuele kennisuitwisseling en een lerende aanpak cruciaal, zowel tussen lokale coalities als tussen professionals.
Er wordt daarom gezamenlijk met alle relevante partijen een structurele leerinfrastructuur Kansrijke Start opgezet.
• Inzet op een breed gedeeld gevoel van urgentie van het belang van de eerste 1000 dagen. Er wordt een
communicatiestrategie opgesteld om de urgentie en het belang van een Kansrijke Start onder professionals maar ook
breder in de maatschappij over het voetlicht te brengen
• Inbedden in het brede preventiebeleid, zowel landelijk als lokaal. De afspraken en de inzet rondom Kansrijke Start wordt
bezien in samenhang met de preventie-infrastructuur. Waar mogelijk en passend sluiten we het beleid hierop zoveel
mogelijk op elkaar aan.
• Verbinden met relevante beleidsthema’s, zoals kansengelijkheid en (kinder)armoede.

22 | Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Partners
Duurzame inzet op Kansrijke Start vergt een langdurig veranderproces waarin veel verschillende partijen hun rol en
verantwoordelijkheid hebben. Vele partijen zijn onmisbaar in hun taak binnen Kansrijke Start in borging op de lange
termijn. Zowel op gemeentelijk, regionaal, als landelijk niveau hebben vele partijen een taak te doen als het gaat om het
bieden van een kansrijke start aan een kind. In een ideale wereld pakken al deze partijen op verschillende niveaus hun rol
en verantwoordelijkheid in het bijdragen aan een Kansrijke Start voor elk kind. Deze vervolgaanpak zet op verschillende
manieren er op in dat zoveel mogelijk partijen hun rol verder gaan pakken. Naast afspraken met de meest betrokken
partijen zoals gemeenten, JGZ, geboortezorg (VSV’s), sociaal domein kan hierbij gedacht worden aan bijvoorbeeld de
wijkteams, kinderopvang, GGZ, paramedici, gezinsbegeleiding, LVB-zorg, maatschappelijk werk en schuldhulpverlening.
Maar ook door partijen die zich bezig houden met bijvoorbeeld aanpakken rondom preventie en armoede is belangrijk
werk te doen. Onderdeel van deze aanpak is om te verkennen hoe deze partijen op de verschillende niveaus nog beter hun
rol kunnen pakken rondom het thema Kansrijke Start. Daarbij worden lokale coalities en VSV’s gestimuleerd en
ondersteund om lokaal zo breed mogelijk samen te werken en naar de Kansrijke Start – opgave te kijken.
Ook op landelijk niveau zal Kansrijke Start meer verbonden worden als startpunt bij andere relevante beleidsthema’s zoals
preventie, kansengelijkheid en armoede.
Het landelijk actieprogramma zal vanaf 2024, zodra de taken en verantwoordelijkheden duurzaam bij de juiste partijen zijn
belegd, uitfaseren. Het is goed denkbaar dat VWS op bepaalde thema’s rondom Kansrijke Start structureel een rol en
verantwoordelijkheden zal blijven houden; dit wordt dan belegd als onderdeel van de reguliere werkzaamheden binnen
VWS.
In de bijlage worden de opgave, aanpak en werkwijze doorvertaald naar concrete acties.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025 | 23

5. Communicatie: urgentie & verbinding
Het belang van een goede start tijdens de eerste 1000 dagen van het leven kan niet vaak genoeg benadrukt worden.
Iedereen in Nederland zou ervan doordrongen moeten zijn hoeveel winst daar te behalen is, voor de kinderen van nu en
daarmee ook voor vele volgende generaties. We gaan daarom door met het verhaal van de eerste 1000 dagen overal waar we
kunnen te (laten) vertellen. De ambassadeurs van de Landelijke Coalitie spelen hierin een belangrijke rol.
Ook zetten we met communicatie in op meer verbinding met andere relevante beleidsthema’s, zoals armoede,
kansengelijkheid en preventie. Zowel op landelijk niveau als op lokaal niveau zal de oproep zijn om de Kansrijke Start
– aanpak binnen deze thema’s onlosmakelijk in te bedden. De boodschap daarbij is dat een effectieve inzet op de eerste
1000 dagen de ultieme vorm van preventie is, waarmee veel problemen op latere leeftijd, fysiek en mentaal, voorkomen
kunnen worden en op die manier bijdraagt aan de oplossing van vele maatschappelijke problemen. Ook verkennen we hoe
het verhaal rondom het belang van de eerste 1000 dagen meer meegenomen kan worden in de preventie en
voorlichtingsactiviteiten rondom het voorkomen van onbedoelde zwangerschappen.
Tot slot sluiten we in de communicatie aan op bestaande initiatieven, zoals de eerste 1000 dagen – campagne van de
Samenwerkende Gezondheidsfondsen (SGF) als onderdeel van het programma ‘de Gezonde Generatie’, samen met de
Bernard van Leer Foundation en de Noaber Foundation.

24 | Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

6. Governance
In het actieprogramma is er bij de aftrap in 2018 een landelijke coalitie samengesteld met ongeveer 35 ambassadeurs die
samen met de verantwoordelijk bewindspersoon het belang van de eerste 1000 dagen en de uitvoering van het
actieprogramma heeft uitgedragen. En de leden van de landelijke coalitie zijn op allerlei verschillende manieren betrokken
(geweest) bij onderdelen van het actieprogramma of zijn aangesloten bij verschillende lokale coalities. Daarnaast is er een
stuurgroep ingericht bestaande uit de betrokken partijen bij Kansrijke Start vanuit verschillende invalshoeken.
De groep ambassadeurs in de landelijke coalitie blijft belangrijk onderdeel uitmaken van de vervolgaanpak. Zij zullen
wederom een inspirerende rol spelen bij de verdere verankering van de Kansrijke Start aanpak. Gelet op het belang van
goede inbedding en verbinding van Kansrijke Start met thema’s zoals armoede, preventie en kansengelijkheid zal de
landelijke coalitie komende periode iets worden uitgebreid juist op deze thema’s.
Een begeleidings-/stuurgroep zal gevraagd worden om de uitvoering van deze vervolgaanpak gedurende de looptijd van dit
programma wederom te begeleiden. Ervaringsdeskundigen, professionals en lokale coalities zullen hierbij worden
betrokken en onderdeel uitmaken van deze begeleidings-/stuurgroep.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025 | 25

7. Financiën
In het coalitieakkoord is vanaf 2023 €23 miljoen structureel opgenomen voor Kansrijke Start. Het grootste deel is bestemd
voor lokale en regionale coalities en ondersteuning van (aanstaande) ouders, langs 3 lijnen: financiering lokale coalities,
financiering interventies en ondersteuning regionale samenwerkingsafspraken.
Een klein deel van dit bedrag is bestemd voor de uitvoering van het landelijke actieprogramma, zoals monitoring,
communicatie en onderzoek.
Naar verwachting zal het geld voor coalities en ondersteuning van ouders per 1 januari 2023 via een SPUK (specifieke
uitkering) beschikbaar komen, waarbij gemeenten een aanvraag kunnen doen ten behoeve van de coalities Kansrijke Start.
Tot slot was al eerder een bedrag gereserveerd voor de uitvoering van het prenatale huisbezoek door de JGZ. Per 1-7-2022
treedt de wetswijziging van de Wet Publieke Gezondheid in werking die regelt dat gemeenten de taak hebben om een
prenataal huisbezoek aan te bieden aan zwangere vrouwen en/ of gezinnen in een kwetsbare situatie in hun gemeente.

Wat?

2022

2023

2024

2025

Structureel

Reeds beschikbaar

12,2

5,3

5,3

5,3

5,3

Extra coalitieakkoord

10

23

23

23

23

Totaal

22,2

28,3

28,3

28,3

28,3

26 | Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

8. Monitoring en evaluatie
Het RIVM volgt de voortgang van het actieprogramma Kansrijke Start sinds 2019. De Landelijke monitor bestaat uit twee
onderdelen. De kwantitatieve monitor, oftewel de meest recente cijfers op vijftien indicatoren die inzicht geeft in
ingevoerde activiteiten en gezondheidsmaten en de kwalitatieve monitor, dit betreft de ervaringen van betrokkenen met
het actieprogramma Kansrijke Start die inzicht geeft in bevorderende en belemmerende factoren bij de implementatie en
het borgen van het actieprogramma. De lerende lokale monitor ondersteunt lokale coalities bij het vormgeven van hun
lokale monitoring rondom Kansrijke Start. Het doel hiervan is om van elkaar te leren en inzicht te krijgen in de mogelijke
effecten van het actieprogramma op lokaal niveau. Er is een indicatorenset vastgesteld waarmee lokale coalities inzicht
krijgen in de uitvoering van het actieprogramma Kansrijke Start en de gezondheid van kinderen en ouders in de eigen
gemeente of regio.
De monitoring op zowel landelijk als lokaal niveau wordt in deze vervolgaanpak voortgezet. De komende periode wordt
ingezet op het integreren van de Landelijke monitor Kansrijke Start en de monitor Onbedoelde zwangerschappen.
Daarnaast worden de kwalitatieve evaluatie Kansrijke start en de Lerende Lokale monitor voortgezet. De Tweede Kamer zal
1 keer per jaar geïnformeerd worden over de voortgang van het actieprogramma en over de resultaten van de monitors.
Tegen het einde van het actieprogramma zal een evaluatie gedaan worden. Bezien wordt de komende periode ten slotte in
hoeverre toegewerkt kan worden naar een monitor voor de eerste 1000 dagen, waarbij ook bekeken zal worden of een
perinatale monitoringsfunctie wordt opgenomen.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025 | 27

Bijlage 1: Acties
In deze bijlage worden de opgave, aanpak en werkwijze vertaald naar concrete acties.
Met veel genoemde partijen in onderstaande tabel wordt al samengewerkt rondom Kansrijke Start. Met andere partijen
worden nog afspraken gemaakt over de mate en de invulling van betrokkenheid.
Wat?

Hoe?

Met wie?
Onder andere:
Vakmanschap professionals

Plan scholing en opleiding

• Aanjagen dat partijen, waar mogelijk, gaan inzetten op

Medisch:

accreditatie voorwaarde zodat werken gericht op de eerste 1000

beroepsverenigingen,

Medisch & sociaal domein: Kennis vanuit

dagen ook in beroepsprofielen kan landen en

FMS/medisch specialisten

Kansrijke Start opnemen in bij en nascholing

beroepsopleidingen daarop kunnen volgen.

ihkv preconceptiezorg,

en idealiter ook in beroepsopleidingen en
beroepsprofielen.

• Aanjagen dat partijen inzetten op multidisciplinaire na,- en
bijscholingsmodules en intervisie rondom Kansrijke Start.

federatie van VSV’s.
Lokale coalities – Pharos.

• Aanjagen dat partijen bijdragen aan bekendheid en
Regionaal en landelijk zijn multidisciplinaire,

bewustwording voor belang van Kansrijke Start en eerste 1000

Sociaal:

domein overstijgende en geaccrediteerde

dagen scholing (=kennis) en training (=vaardigheden).

beroepsgroepen, Divosa,

deskundigheidsbevorderingen voor

• Deskundigheidsbevordering rondom eerste 1000 dagen en

professionals gericht op de eerste 1000

Kansrijke Start opnemen in zorgstandaarden (in ieder geval ZIG

dagen en worden gezien als vereiste scholing

en LPK), richtlijnen, beroepskaders en protocollen + regionale/

die bijdraagt aan de competenties die vereist

lokale samenwerkingsafspraken rondom Kansrijke Start

SZW, CJG, wijkteams.

zijn voor de uitoefening van het beroep.
Kansrijke Start/werken vanuit de 1e 1000

• Aanjagen dat beroepsgroepen hierop gaan inzetten.

Beroepsverenigingen, ZN,

dagen gedachte in ieder geval in de

patiëntenfederatie NL,

zorgstandaard integrale geboortezorg (ZIG)

NCJ.

en landelijk professioneel kader (LPK) van de
JGZ en in de bijbehorende richtlijnen
opnemen. Indien relevant ook in andere
zorgstandaarden en richtlijnen.
Belang van kennis over en gebruik van

• Aanjagen via traject beter signaleren. Inzetten op bij,- en

Medisch:

signalering-instrumenten en bijbehorende

nascholing, opnemen in richtlijnen en inzetten op

Beroepsgroepen,

gespreksvaardigheden vormgeven en

bewustwording/ bekendheid.

Federatie van VSV’s.

implementeren + dit koppelen aan rol
gemeenten binnen Kansrijke Start.
Daarnaast het gebruik van gevalideerde
screeningsinstrumenten stimuleren voor
professionals in de eerste 1000 dagen en
borgen.

• Regionale/lokale afspraken maken over uniform gebruik
gevalideerde screeningssinstrumenten.

Sociaal: Divosa, SZW, CJG,

• Regionale afspraken/richtlijnen maken over informatie

wijkteams.

uitwisselen (overdracht).
• Aanjagen dat partijen/beroepsgroepen bekendheid en
bewustwording genereren voor belang van Kansrijke Start in
ieder geval specifiek voor ‘beter signaleren’ en preconceptionele

Lokale coalities – Pharos

gezondheid.

G4- G20, eventueel VNG.

• Gebruik screeningsinstrument opnemen in in ieder geval ZIG/
LPK.
• Afspraken maken over toegankelijkheid van
screeningsinstrumenten voor laag (digi)taal vaardigen en
anderstaligen.

28 | Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Wat?

Hoe?

Met wie?
Onder andere:

Meer en beter vroegsignaleren gezinnen in

• Belang van breed vroegsignaleren landelijk communiceren.

Beroepsverenigingen,

een kwetsbare situatie.

• Vroegsignaleren opnemen in ZIG en LPK

CPZ, Federatie VSV’s, ZN,

• Gevalideerde (vroeg)signaleringsinstrumenten opnemen in

patiëntenfederatie NL,

werkwijze en idealiter ook in informatiesystemen van

NCJ.

professionals.

Lokale coalities – Pharos.

• Opnemen in bestuurlijke afspraken rondom Kansrijke Start.
Goed vervolg geven na signaleren.

• Actueel houden van sociale kaart/zorgpaden Kansrijke Start.

Beroepsverenigingen,

• Erkende interventies opnemen in werkwijze en

CPZ, Federatie VSV’s, ZN,

informatiesystemen professionals.

Patiëntenfederatie NL,

• (Warme) overdracht aan JGZ bij aanvraag PHB en daaruit

NCJ, JGZ.

voortvloeiend is de (warme) overdracht tussen
zorgprofessionals voor (aanstaande) ouders in kwetsbare
situaties. Vastgelegd en geïmplementeerd in werkafspraken/
zorgpaden.
• Zorgpaden Kansrijke Start opnemen in werkwijze en
informatiesystemen professionals.
preconceptionele gezondheid: vergroten

• Inventariseren en uitdragen van handelingsopties.

Pledge partijen

bewustwording en inzet van professionals en

• Beslisboom preconceptionele gezondheid voor (zorg)

preconceptie, partijen

de doelgroep zelf door de vraag ‘wilt u het

professionals agenderen.

betrokken bij uitwerking

komende jaar zwanger worden’? zonder

• Afspraken maken over zes inhoudelijke thema’s.

zes thema’s, samen met

terughoudendheid te stellen en

• Aanjagen.

(aanstaande) ouders.

Kennis ontsluiten / beschikbaar

• Verankeren als onderdeel van de duurzame leerinfrastructuur.

Beroepsverenigingen.

instrumentarium (zoals zelfscan,

• Opnemen in wegwijzer kansrijke ontmoetingen.

netwerkkaart) voor professionals onderdeel

• Opnemen in checklist regionale samenwerking.

handelingsverlegenheid weg te nemen.

maken van reguliere werkwijze, waaronder
standaard opname in informatiesystemen
van professionals.
Cultuur- en traumasensitief werken door
professionals.

• Kennis, scholing, bewustwording over cultuur en

Pharos,

traumasensitief werken aanjagen.

beroepsverenigingen,

• Afspraken maken met de beroepsgroepen om hier aandacht aan
te besteden en meer bewustwording te creëren.

CPZ,
ervaringsdeskundigen.

Implementatie prenataal huisbezoek:

• Via kennisdeling middels webinar, brochure en scholing.

NCJ,

professionals toerusten door kennis te delen,

• Handreiking actueel houden.

geboortezorgpartijen.

doelgroep bereiken door informatie te delen

• Evaluatie wet voor 1-7-2024.

en bewustwording van het nut en doel van
het prenataal huisbezoek vergroten.
Daarnaast wordt de wetswijziging
geëvalueerd.

Ketensamenwerking
Klantreis Kansrijke Start – aanpak

• Keten van zorg en hulp tijdens de eerste 1000 dagen zo sluitend
mogelijk maken vanuit hulpbehoefte en perspectief van
(aanstaande) ouders, aan de hand van een klantreis, inclusief
ondersteuning bij het voorkomen van onbedoelde
zwangerschappen.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025 | 29

Wat?

Hoe?

Met wie?
Onder andere:

Aanpak integrale gezinspoli.

• Aanjagen en verspreiden van kennis uit de MKBA.

Pharos, Haga, LC Den
Haag, POP-poli’s.

Stimuleren/versterken samenwerking JGZ,
geboortezorg en VSV’s op regionaal niveau in
samenspraak met lokale coalities

• Regionale samenwerkingsafspraken via SPUK – Checklist
regionale samenwerking.

JGZ, GGD,
beroepsverenigingen,

• Goede voorbeelden verspreiden.

Pharos, CPZ, Actiz, GGD-

(JGZ in elke VSV, PHB als vehikel).

GHOR NL, Federatie
VSV’s, Regionale
ondersteuningsstructuur
(ROS), consortia
zwangerschap en
geboorte.

Vanuit traject beter signaleren vindt er
regionaal/lokaal systematisch intercollegiaal,
multidisciplinair overleg plaats tussen

• Aanjagen regionale/lokale samenwerkingsafspraken maken en
opnemen in lokale richtlijnen/protocollen.

Beroepsverenigingen,
federatie VSV’s, CPZ, JGZ,

• Intervisie/multidisciplinair overleg.

(idealiter in aanwezigheid

medisch en sociaal domein.

van huisarts, sociaalwijkteam).
Lokale coalities – Pharos,
ZN.

Huisartsen zijn bekend met Kansrijke Start,
zijn zich bewust van het belang van een
kansrijke start en zijn betrokken bij lokale

• Aanjagen en verkennen met beroepsgroepen en zorggroepen
huisartsen.

LHV/NHG/InEen,
zorggroepen huisartsen,

• Kennis en bewustwording.

Pharos.

Uitkomsten van Kansrijke Start dragen bij

• Kennis, scholing, opleiding.

LHV/NHG/InEen,

aan een handelingsperspectief van

• Bestaande tools meer onder de aandacht brengen.

zorggroepen huisartsen,

coalities.

huisartsen binnen de eerste 1000 dagen.

Pharos.

Betere verbinding tussen de

• Zorgpadentool, actuele sociale kaart.

LHV/NHG/InEen,

huisartsenpraktijk en medewerkers uit het

• Samenwerkingsafspraken met korte lijnen tussen professionals.

zorggroepen huisartsen,

sociaal domein.

Pharos, partijen sociaal
domein.

Versterken van rol informeel netwerk en

• Opnemen in checklist lokaal en regionaal.

Pharos, collectief

informele steunorganisaties (incl. kennis,

• Netwerkkaart onderdeel maken van werkwijze professionals en

informele ondersteuning.

training etc.) en verbinden met formele
hulpverlening .

lokale coalities.
• Onder de aandacht brengen van lokale coalities via leertrajecten
stimuleringsprogramma samenwerken met de mensen om wie
het gaat.

Nu Niet Zwanger landelijk beschikbaar

• Verankeren in afspraken en regelgeving.

GGD-GHOR, GGD, VNG.

Hoe?

Met wie?
Onder andere:

maken en houden (regie op eigen
kinderwens om onbedoelde
zwangerschappen te voorkomen).

Wat?

Lokale en regionale coalities

30 | Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Wat?

Hoe?

Opschalen aanpak Kansrijke Start naar alle

• Middelen structureel beschikbaar stellen via SPUK.

Met wie?
Onder andere:

gemeenten.
Vormen en versterken van lokale coalities
door het maken van afspraken en toepassen
in de praktijk (partijen voelen en zijn

• Middelen voor lokale samenwerking structureel beschikbaar

VNG, GGD.

stellen via SPUK.
• Inzet om KS op te nemen in opnemen in afspraken

verantwoordelijk voor samenwerking en

samenwerkingsagenda Rijk – VNG – ZN over preventie

maken daar bindende afspraken over

infrastructuur.

(eigenaarschap).
Regionale samenwerking waarbij op basis
van regiobeelden afspraken worden gemaakt
hoe gezinnen in een kwetsbare situatie goed
zorg en ondersteuning krijgen (partijen

• Middelen voor regionale samenwerking beschikbaar stellen via
SPUK.

ZN, VNG.

• Kansrijke Start indicatoren opnemen in regiobeelden Zorg en
Preventie.

voelen en zijn verantwoordelijk voor

• KS opnemen in brede SPUK preventie.

samenwerking en maken daar bindende

• inzet om KS op te nemen in afspraken samenwerkingsagenda

afspraken over (eigenaarschap)).

VSV’s, ziekenhuizen, GGD,

Rijk – VNG – ZN over preventie infrastructuur.
• Via afspraken over preventie-infrastructuur.
• JGZ/zorgstandaarden.

Stimuleren van de inzet van bestaande
erkende interventies door gemeenten.

• Actueel houden van menukaart Kansrijke Start en inbedden in
database CGL erkende interventies.

Pharos, interventieeigenaren, NCJ,NJI.

Elke lokale en/of regionale coalitie heeft:

• Opnemen in checklist lokaal en regionaal.

Pharos, VNG,

• een stevige trekker om te zorgen dat

• Actueel houden van menukaart Kansrijke Start en inbedden in

Patiëntenfederatie NL,

afspraken gemaakt worden, nagekomen
worden en actueel blijven
• een actuele sociale kaart voor

database CGL erkende interventies.

RIVM.

• Leertrajecten stimuleringsprogramma samenwerken met de
mensen om wie het gaat.

professionals met gebruik van
ontwikkelde klantroutes en zorgpaden
• maakt gebruik van tools voor
samenwerking zoals checklist, zorgpaden,
klantroutes en analysetool
• betrekt doelgroep bij het maken van
afspraken
• zet informeel steunnetwerk in waar
mogelijk
• zet bestaande erkende interventies in
waar mogelijk om de doelgroep juiste hulp
en ondersteuning te bieden.
Ondersteuning van de lokale coalities o.a.

• Stimuleringsprogramma lokale coalities Kansrijke Start.

Pharos, RIVM, ZonMW,

door actuele kennis te ontwikkelen, delen en

• Verankeren als onderdeel van de duurzame leerinfrastructuur.

kennisinstituten,

verspreiden en door gezamenlijk leren

universiteiten/

(goede voorbeelden).

hogescholen.

Doelgroepparticipatie op landelijk niveau.

• Plan van aanpak hoe doelgroep landelijk goed te betrekken.

Ouderberaad.

Kansrijke Start als vast onderdeel van

• Checklist.

VNG, Pharos.

landelijk en lokaal beleid.

• Verankeren in strategisch akkoord.
• Verkennen mogelijkheden regelgeving/Wet PG.
• Landelijke nota.
• Lokale nota gezondheidsbeleid (wet PG).

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025 | 31

Wat?

Hoe?

Met wie?
Onder andere:
Duurzame financiering

Drempels wegnemen bij doelgroep om

• Flyer/infographic maken over kosten AC/PC/PN/KZ.

gebruik te maken van anticonceptie,
preconceptiezorg, prenatale voorlichting en
kraamzorg.
Opnemen Kansrijke Start in zorgstandaard

• Tekstvoorstellen maken en inbrengen bij Goede Starttafel.

Beroepsverenigingen, ZN,

integrale geboortezorg (ZIG) en landelijk

• Aanjagen dat beroepsgroepen hierop gaan inzetten.

patiëntenfederatie NL.

professioneel kader (LPK) JGZ en in de
bijbehorende richtlijnen.
Komen tot geoormerkte financiële middelen
voor kansrijke start.
Stimuleren inzet interventies.

• Middelen voor lokale en regionale samenwerking beschikbaar
stellen via SPUK.
• Middelen beschikbaar stellen via SPUK.
• Menukaart Kansrijke Start inbedden in CGL databank ‘erkende
interventies’.

Financiering doelgroep participatie.

• Via SPUK-middelen.

KS laten landen in preventie-infrastructuur.

• KS opnemen in brede SPUK preventie.

BZK, VNG

• Inzet om KS op te nemen in afspraken samenwerkingsagenda

VNG, ZN.

Rijk – VNG – ZN over preventie infrastructuur.
Financiering professionals niet-toewijsbare
zorg.

• Via afspraken over preventie-infrastructuur (O&I component

BZK, VNG, ZN.

verzekeraars)?
• JGZ/zorgstandaarden.

Leerinfrastructuur
Realiseren van een actuele, interactieve

• Leerinfrastructuur bouwen.

Pharos, RIVM,

leerinfrastructuur Kansrijke Start voor lokale

kennisinstituten, ZonMW.

coalities en professionals.
Kennisontwikkeling rondom thema Kansrijke

• Kennisbehoefte inventariseren.

ZonMW.

Start stimuleren.

Monitoring
Lerende lokale monitor: lokale

• Verankeren als onderdeel van de duurzame leerinfrastructuur.

RIVM i.s.m. Pharos.

• Verankeren als onderdeel van de duurzame leerinfrastructuur.

RIVM i.s.m. Pharos.

basisindicatorenset en ondersteuning van
lokale coalities bij opzet en gebruik monitor.
Doorontwikkelen indicatoren en vragenlijst
landelijke monitor en verkennen verbinding
andere monitors.
De Landelijke monitor wordt voortgezet en
bestendigd. Daar waar nodig zal de monitor
worden doorontwikkeld door oa een
herijking van de indicatoren. Ook wordt
verkend in hoeverre de Landelijke monitor
kan worden geïntegreerd met de monitor
Onbedoelde Zwangerschappen.

32 | Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Wat?

Hoe?

Met wie?
Onder andere:

Verkennen inrichten structurele monitor

• Verankeren als onderdeel van de duurzame leerinfrastructuur.

RIVM.

• Verankeren als onderdeel van de duurzame leerinfrastructuur.

CBS, Actiz, JGZ

eerste 1000 dagen.
Verkend wordt de komende periode in
hoeverre toegewerkt kan worden naar een
monitor voor de eerste 1000 dagen, waarbij
ook een perinatale monitoringsfunctie zou
kunnen worden opgenomen in de monitor.
JGZ monitor
Om op landelijk en gemeentelijk niveau

organisaties, NCJ.

inzicht te krijgen in de groei en ontwikkeling
van kinderen/jongeren van 0 tot 18 jaar
zullen JGZ-data landelijk worden ontsloten.
In 2022 wordt een pilotfase met een aantal
JGZ-organisaties gestart om een indruk te
krijgen van de kwaliteit van gegevens voor de
JGZ monitor. Na deze pilotfase is de intentie
de JGZ-monitor breed te gaan
implementeren.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025 | 33

Dit is een uitgave van
Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport
Bezoekadres
Parnassusplein 5 | 2511 vx Den Haag
Postadres
Postbus 20350 | 2500 ej Den Haag
Telefoon 070 340 79 11
Telefax 070 340 78 34
www.rijksoverheid.nl
juni 2022