Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 650

Najaarsnota 2020

Nr. 2

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 16 december 2020
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Financiën over de brief van 30 november 2020 inzake
de Najaarsnota 2020 (Kamerstuk 35 650, nr. 1).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 11 december 2020.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Tielen
Adjunct-griffier van de commissie,
Schukkink

kst-35650-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

1

Vraag 1
Hoeveel geld inzake de toeslagenaffaire is reeds uitgekeerd aan
gedupeerden? Waar is de rest aan opgegaan?
Antwoord op vraag 1
Tot en met 7 december 2020 is circa 8,2 miljoen euro uitgekeerd aan
gedupeerden voor compensatie en herstel. Daarnaast worden in 2020
programma-uitgaven gedaan ten behoeve van de noodvoorziening en de
eenmalige tegemoetkoming van 750 euro. Ook vindt een overboeking aan
het Ministerie van SZW (1 miljoen euro) plaats ten behoeve van nabetalingen kinderopvangtoeslag in het kader van de hardheidstegemoetkoming. In totaal wordt daarmee voor deze onderwerpen in 2020 naar
verwachting 18 miljoen euro aan programma-uitgaven gedaan.
Omdat bij Miljoenennota (Kamerstuk 35 570, nrs. 1 en 2) in totaal nog 150
miljoen euro aan programmamiddelen voor 2020 beschikbaar was,
betekent dit dat bij tweede suppletoire begroting de overige 132 miljoen
euro dit jaar niet tot besteding zal komen en geheel wordt doorgeschoven
naar latere jaren, zodat de middelen beschikbaar blijven voor de compensatie van gedupeerden.
Daarnaast is recent besloten de eenmalige tegemoetkoming van 750 euro
uit te breiden, zoals op pagina’s 6 en 26 van de vierde voortgangsrapportage kinderopvangtoeslag1 is toegelicht. De additionele kosten hiervan
bedragen circa 6 miljoen euro. Uw kamer wordt medio december 2020
met de Veegbrief formeel over deze budgettaire wijzigingen geïnformeerd.
Ten slotte wordt in 2020 tevens 11 miljoen euro overgeheveld naar
betrokken gemeenten ten behoeve van hun inzet om gedupeerden te
ondersteunen en in bredere zin te helpen.
Vraag 2
Kunt u aangeven of er pensioenfondsen naar verwachting moeten korten
in 2021, op basis van de meest recente gegevens over de dekkingsgraden? Wordt er rekening gehouden met lagere belastingontvangsten in
2021 als gevolg van pensioenkortingen?
Antwoord op vraag 2
Sommige grote pensioenfondsen hebben op dit moment lage dekkingsgraden. Of ze daadwerkelijk moeten korten hangt af van de dekkingsgraad
die ze hebben op 31 december. De raming voor de belastingontvangsten
voor 2020 in de Najaarsnota is gebaseerd op de macro-economische
verkenning (MEV) van het CPB naast de kasrealisaties tot en met oktober.
Het CPB houdt in de MEV rekening met een bepaalde korting van de
pensioenen en daarmee is dit via de macro-economische grootheden ook
meegenomen in de raming van de inkomsten in de Miljoenennota.
Vraag 3
Kan worden aangegeven waar de economische meevallers als gevolg van
de coronacrisis zitten? Welke sectoren hebben beter gedraaid dan
verwacht? En welke sectoren minder dan verwacht?
Antwoord op vraag 3
Vergeleken met de vooruitzichten voor de uitbraak van corona (CEP 2020)
vallen een aantal sectoren op. De sector landbouw, bosbouw en visserij
heeft vooralsnog (over het geheel) weinig hinder van de coronacrisis. De
sector verhuur en handel in onroerend goed en de financiële dienstver1

Kamerstuk 31 066, nr. 754

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

2

lening doen het tot nog toe zelfs beter dan verwacht voor corona. Ook de
additionele krimp in de bouw valt mee ten opzichte van de voor corona
geraamde krimp (als gevolg van de stikstof- en pfas-problematiek en
personeelstekorten). De sterkste dalingen zijn te zien bij de delfstoffenwinning, de zakelijke dienstverlening en de cultuursector.
Mutatie toegevoegde waarde, in procenten

A-U Alle economische activiteiten
A landbouw, bosbouw en visserij
B delfstoffenwinning
C industrie
F bouw
G-I handel, vervoer en horeca
J informatie en communicatie
K financiële dienstverlening
L verhuur en handel van onroerend goed
M-N zakelijke diensten
R-U cultuur, recreatie en overige diensten

CEP 2020

Panteia
(voorjaar)

CBS (3e
kwartaal)

1,5
1
– 11,5
1,5
– 2,25
2
3
– 1,75
2,25
2,0
1,75

–5
– 8,75
– 12,25
– 6,5
– 3,75
– 11
3
– 2,75
– 0,5
– 9,75
– 29,75

– 2,7
1
– 35,2
– 2,1
–3
– 2,3
–2
– 0,6
3,4
– 8,5
– 23,9

Vergeleken met de doorrekening die in het voorjaar in opdracht van het
Ministerie van Economisch Zaken en Klimaat door Panteia is gemaakt
(bijlage bij de kamerbrief Noodpakket banen en economie 2.0) vallen een
aantal sectoren op. Hieronder de doorrekening van Panteia voor scenario
2 van het CPB (Scenario’s economische gevolgen coronacrisis, maart
2020), omdat dit scenario het dichtst in de buurt komt van de huidige
economische omstandigheden, met een destijds geraamde economische
krimp van 5 procent in 2020, en een werkloosheid die oploopt naar 4,2
procent. Deze cijfers worden afgezet tegen de realisaties uit het derde
kwartaal. Deze cijfers zullen in het vierde kwartaal naar verwachting nog
verslechteren.
De sector landbouw, bosbouw en visserij doet het beter dan verwacht. Dat
geldt ook voor de verhuur en handel in onroerend goed. Ook de sector
handel vervoer en horeca houdt zich tot op heden beter dan verwacht.
Met name de detailhandel heeft zich goed hersteld.hersteld. De detailhandel haalt als geheel hogere omzetten dan een jaar eerder: in oktober
7,1 procent meer dan in oktober 2019. De winkels in doe-het-zelfartikelen,
keukens en vloeren realiseerden in oktober de hoogste omzetgroei. De
winkels in schoenen en lederwaren en de kledingwinkels kampten, na de
kleine opleving in de voorafgaande maanden, in oktober weer met sterke
omzetdalingen. De kledingwinkels hebben in 2020 in nog geen enkele
maand meer omgezet dan in de vergelijkbare maand van 2019. De
groothandel en handelsbemiddeling heeft in het derde kwartaal van 2020
bijna 3 procent minder omgezet dan in dezelfde periode een jaar eerder
(in het tweede kwartaal was de omzet nog 9 procent lager dan een jaar
eerder). De horeca en transportsector hebben het nog steeds lastig. De
cultuursector stond in het derde kwartaal op een minder extreme krimp
als gevreesd in het voorjaar, maar het vierde kwartaal zal hier wellicht
voor een aanzienlijke verdere verslechtering zorgen ten opzichte van het
derde kwartaal. De krimp in de sector informatie en communicatie is
opvallend, omdat in het voorjaar nog werd verwacht dat deze sector
relatief weinig last zou hebben van de coronacrisis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

3

Vraag 4
Wat zijn de effecten van de verschillende economische stimuleringsmaatregelen op consumentenuitgaven in 2020? En op de uitgaven van
verschillende samenstellingen van huishoudens? Wat is de terugval in
consumptie van huishoudens in 2020 en met welke maatregelen wordt die
consumptie gestimuleerd in 2020 en in 2021?
Antwoord op vraag 4
Het steun- en herstelpakket heeft een stabiliserende impact gehad op de
binnenlandse vraag en werkgelegenheid. Het is echter lastig om precies
aan te geven wat het effect is van stimuleringsmaatregelen op de
consumptie van huishoudens. Deze vertaling van macro-economische
effect naar huishoudconsumptie geldt nog sterker dit jaar omdat de
pandemie en de economische crisis ook een zeer groot effect hebben op
de verwachtingen en bestedingspatronen van huishoudens.
De consumptie van huishoudens heeft zich als volgt ontwikkeld:
Percentuele verandering in het volume (koopdaggecorrigeerd), bron: CBS

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

4

In september lag de totale (binnenlandse) consumptie van huishoudens
nog 3,5 procent onder het niveau van een jaar eerder. Dat komt doordat er
nog steeds aanzienlijk minder diensten werden geconsumeerd. Vooral aan
diensten als een bezoek aan restaurant, theater, pretpark, sportschool en
voetbalwedstrijden en aan het gebruik van openbaar vervoer is minder
besteed. De consumptie van goederen nam minder af, en herstelde
sneller. Huishoudens kochten in september vooral meer elektronische
apparatuur en woninginrichtingsartikelen. Er zijn niet direct consumptiecijfers beschikbaar voor verschillende soorten huishoudens.
De koopbereidheid is wel beschikbaar voor verschillende leeftijds- en
opleidingscategorieën. Deze deelindicator van het consumentenvertrouwen is het gemiddelde van de saldi van de percentages van positieve
en negatieve antwoorden op de vragen over de financiële situatie van het
huishouden in de afgelopen en komende 12 maanden en of het een
gunstige tijd is om grote aankopen te doen. Bij een waarde van 0 is het
aandeel pessimisten gelijk aan het aandeel optimisten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

5

Het kabinet ondersteunt de consumptie met name door met de omvangrijke steunmaatregelen bij te dragen aan het op peil houden van de
inkomens van huishoudens. Mede hierdoor nam het besteedbaar
inkomen van huishoudens in het tweede kwartaal nog toe met 2,4 miljard
euro ten opzichte van een jaar eerder. Deze effecten op macroniveau gaan
voorbij aan de inkomenseffecten die op individueel niveau kunnen
optreden bij burgers als gevolg van de coronacrisis. De stijging van het
besteedbaar inkomen van werknemers kwam voornamelijk doordat de
beloning van werknemers met 2,2 miljard euro steeg ten opzichte van een
jaar eerder. Het inkomen van zelfstandigen bleef gemiddeld op peil; dit
werd ondersteund door de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig
ondernemers (Tozo). In het tweede kwartaal werd hier 1,7 miljard euro aan
uitgekeerd. Aanvullend kregen zelfstandigen nog eens 1,3 miljard euro
aan coronacompensatie.
Om ook huishoudens die met baanverlies te maken hebben goed te
kunnen ondersteunen investeert het kabinet met het aanvullend sociaal
pakket in totaal 1,4 miljard euro in intensieve ondersteuning en
begeleiding naar nieuw werk, scholing en ontwikkeling voor behoud van
werk, bestrijding van jeugdwerkloosheid en aanpak van armoede en
schulden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

6

Vraag 5
Hoeveel taakstellingen worden er in de Najaarsnota ingevuld en hoe
worden die ingevuld? En welke taakstellingen staan nog open?
Antwoord op vraag 5
Op de begroting van LNV (Kamerstuk 35 570 XIV) is een taakstelling van
10 miljoen euro voor uitvoeringskosten van de stoppersregeling nertsenhouderijen ingevuld. De taakstelling op de SZW-begroting (Kamerstuk
\35 570 XV) van 19 miljoen euro, die bij Miljoenennota is ingeboekt om de
tegenvaller op een aantal regelingen als gevolg van onder meer de
oplopende werkloosheid te verkleinen, is bij deze Najaarsnota ingevuld
met meevallers op de apparaats- en beleidsondersteunende budgetten.
De rijksbrede in=uit-taakstelling is voor 100 miljoen euro ingevuld met
rijksbrede onderuitputting. De resterende in=uit-taakstelling voor de
Slotwet bedraagt 1,2 miljard euro. Dit is een risico voor de schatkist: als
de taakstelling niet ingevuld kan worden bij de Slotwet betekent dit een
plafondoverschrijding en een verslechtering van het EMU-saldo. Er staan
geen andere taakstellingen open voor 2020.
Vraag 6
Kunt u aangeven waarom de herfstramingen van de Europese Commissie
een somberder beeld geven van de economische groei in Nederland in
2020 en 2021 dan de ramingen van het Centraal Planbureau (CPB)?
Antwoord op vraag 6
De lagere groei in 2020 kan worden verklaard doordat de raming van de
Commissie nog geen rekening houdt met het sterker dan verwachte
herstel in het derde kwartaal. De Commissie is voor 2021 pessimistischer
over het herstel van de consumptie van huishoudens, en verwacht ook
een lagere groei van de consumptie van de overheid (voor de steunpakketten heeft de Commissie een vergelijkbare inschatting als het CPB).
Gezien de groter dan normale onzekerheid rond de ramingen (en de
verschillende tijdstippen waarop de ramingen zijn gemaakt) kan echter
gesteld worden dat het economisch beeld van de Commissie grotendeels
in lijn is met het CPB; een forse klap in 2020, gevolgd door een onvolledig
herstel in 2021, waarbij de werkloosheid (ondanks de groei) oploopt tot
boven de 6 procent.
Vraag 7
Hoe kijkt u aan tegen het risico van een faillissementsgolf in 2021 in relatie
tot de steunpakketten?
Vraag 16
Kan een overzicht gegeven worden van het aantal faillissementen per
kwartaal in 2020 en hoe dit zich in relatieve zin verhoudt tot het aantal
faillissementen in Nederland sinds 2007?
Antwoord op vragen 7 en 16
Hierbij een overzicht van de faillissementen per kwartaal sinds 2007 (bron:
CBS):
Faillissementen, zittingsdaggecorrigeerd
Bedrijven en instellingen

2007
2008
2009
2010

k1

k2

k3

k4

915
874
1.668
1.646

863
907
1.811
1.528

940
886
1.771
1.438

871
1.175
1.692
1.550

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

7

Faillissementen, zittingsdaggecorrigeerd
Bedrijven en instellingen

2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020

k1

k2

k3

k4

1.524
1.823
2.289
1.834
1.579
1.278
932
771
817
802

1.434
1.840
2.286
1.723
1.353
1.112
844
773
816
831

1.476
1.750
1.948
1.543
1.113
957
734
732
792
563

1.683
1.936
1.853
1.545
1.226
1.052
781
869
783

In een grafiek:

Het kabinet heeft tijdens deze crisis gekozen om zeer omvangrijke en
laagdrempelige steunmaatregelen op te zetten, om bedrijven en
huishoudens zo snel mogelijk van steun te voorzien. Een domino-effect is
daarmee voorkomen, zodat het bedrijfsleven tijd heeft om noodzakelijke
aanpassingen te doen. Een gevolg van de brede opzet van de maatregelen
is dat er relatief weinig bedrijven failliet zijn gegaan dit jaar. Het is de
verwachting dat de faillissementen volgend jaar op zullen lopen, maar in
hoeverre dit zal leiden tot een sterke stijging volgend jaar is op dit
moment moeilijk aan te geven. Dit is sterk afhankelijk van het verdere
verloop van de pandemie en de mate van herstel. Er is mogelijk ook
sprake van een aanzienlijke opgespaarde en uitgestelde vraag. Door de
contactmaatregelen en de onzekerheid hebben huishoudens duurzame
aankopen en bepaalde diensten uitgesteld. Ook heeft een deel van de
huishoudens tot nog toe meer gespaard dan normaal. Dit kan leiden tot
hoger vraag, indien de coronapandemie onder controle blijft en er sprake
is van substantiële vaccinatie, zodat de economie geleidelijk weer verder
geopend kan worden. Dit kan het bedrijfsleven een steuntje in de rug
geven komend jaar.

Om bedrijven te helpen zal het kabinet ruimhartig zijn bij het aflossen van
de belastingschuld die in de afgelopen maanden is opgebouwd. Het
kabinet heeft daarom besloten om ondernemers de gelegenheid te geven
om pas vanaf 1 juli 2021 de aflossing van opgebouwde schulden te
starten, met een aflossingstermijn van maximaal 36 maanden. Ook werkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

8

het kabinet met stakeholders aan een time-out arrangement (TOA). Dit is
bedoeld om ondernemers te helpen bij de inzet van de Wet Homologatie
Onderhands Akkoord (WHOA). De WHOA helpt ondernemers om een
akkoord met schuldeisers (en aandeelhouders) tot stand te brengen
waarbij de schulden worden gesaneerd en faillissementen worden
voorkomen.
Vraag 8
Op welke manier zijn de cijfers van de novemberraming van het CPB
verwerkt in de Najaarsnota?
Vraag 9
Kunt u aangeven wat de impact op het EMU-saldo en de EMU-schuld is
wanneer u daarin de novemberraming van het CPB meeneemt?
Vraag 43
Waardoor worden de verschillen tussen de novemberraming van het CPB
en de Najaarsnota in EMU-saldo en EMU-schuld veroorzaakt?
Vraag 44
Wat zijn de laatste cijfers die in de Najaarsnota zijn meegenomen en wat
zijn de laatste cijfers die in de novemberraming van het CPB zijn meegenomen? Kan het dat het tekort veel oploopt als de Najaarsnota wordt
geactualiseerd aan de hand van de laatste cijfers van het CPB?
Vraag 45
Wat zijn de verschillen tussen de Najaarsnota en de CPB-raming van
26 november 2020 en welke gevolgen heeft dit voor de cijfers in de
Najaarsnota?
Vraag 129
Kan een actuele stand van zaken en raming gegeven worden voor 2020 en
2021 inzake de paragraaf over de technische mutaties bij de werkloosheidswet (WW)?
Antwoord op vragen 8, 9, 43, 44, 45 en 129
Op 26 november heeft het Centraal Planbureau (CPB) een nieuwe
economische raming gepubliceerd voor 2020 en 2021, de Novemberraming. Normaal gesproken publiceert het CPB deze raming pas half
december, de Decemberraming. In de Decemberraming neemt het CPB
dan ook de besluitvorming uit de Najaarsnota mee. In verband met de
doorrekening van de verkiezingsprogramma’s heeft het CPB dit jaar de
publicatie van deze raming vervroegd naar november.
Door de vervroegde publicatie heeft het CPB de besluitvorming over de
Najaarsnota niet kunnen meenemen in de raming voor 2020. Op pagina
27 van de Novemberraming heeft het CPB de beleidsuitgangspunten die
wel zijn meegenomen en wijzigingen ten opzichte van de MEV toegelicht.
Vanwege vrijwel gelijktijdige publicatie van Najaarsnota en Novemberraming heeft het kabinet de nieuwste economische inzichten voor 2020
niet kunnen verwerken in de Najaarsnota. Wel heeft het kabinet alle
bekende realisaties al zo goed als mogelijk verwerkt in de Najaarsnota,
bijvoorbeeld bij de uitgaven aan de werkloosheidswet (WW). De
WW-uitgaven worden geactualiseerd bij Slotwet (2020) en Eerste
suppletoire begrotingswet (2021).
De raming van EMU-saldo en EMU-schuld laat een relatief beperkt
verschil zien tussen Najaarsnota en Novemberraming. Dit ontstaat
allereerst doordat de uitgaven aan coronamaatregelen die mee-ademen
met de economie niet zijn aangepast in de Najaarsnota. Het CPB verwacht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

9

op basis van het economische beeld in 2020 hogere uitgaven aan deze
coronamaatregelen (bijv. NOW). De Kamer wordt separaat geïnformeerd
over de bijstelling van uitgaven aan coronamaatregelen. Daarnaast draagt
het bbp-niveau waarmee gerekend is bij aan het verschil. Het CPB heeft
het tekort en schuld in miljarden euro gedeeld door het bbp-niveau uit de
Novemberraming. In de Najaarsnota zijn tekort en schuld in miljarden
euro gedeeld door het bbp niveau uit de MEV (september 2020). In
onderstaande tabel is weergegeven waar saldo en schuld uit de
Najaarsnota op uit komen indien wordt aangesloten bij het bbp-niveau uit
de Novemberraming. Het verschil tussen Najaarsnota en Novemberraming wordt in dat geval kleiner.
In de huidige omstandigheden is de onzekerheid van deze ramingen
groter dan in reguliere jaren. Dat betekent dat de precieze ontwikkeling
van de EMU-saldo, EMU-schuld en bbp-niveau lastig te voorspellen blijft.
(in procenten bbp)

Novemberraming
CPB

Najaarsnota
(obv bbp
MEV)

Stand
Najaarsnota
obv bbp
novemberraming

EMU-saldo 2020
EMU-schuld 2020

– 6,1
56,7

– 6,2
57,4

– 6,1
56,6

Vraag 10
Kunt u inzicht geven per wanneer de brede bespiegeling over schuldenstabiliteit, groei en rentebeleid, zoals toegezegd tijdens de algemene
financiële beschouwingen, kan worden verwacht? Kan hierover worden
beschikt voor het debat over de Najaarsnota, dat vooralsnog is voorzien
voor 16 december 2020?
Vraag 40
Kunt u de toezegging gedaan aan de leden Nijboer, Sneller en Snels, om
voor het einde van het jaar nog met een brede bespiegeling over
stabiliteit en groei te komen, gestalte doen geven door deze voor de
behandeling van de Najaarsnota, voorzien op 16 december, aan te
leveren?
Antwoord op vragen 10 en 40
De brede bespiegeling inzake het Stabiliteits- en Groeipact, waarin ook de
lagerenteomgeving wordt meegenomen, zal ik u voor 16 december 2020
sturen. Daarnaast stuur ik u mijn reactie op te moties van het lid Van der
Staaij en van de leden Bruins en Snels (Kamerstuk 35 570, nr. 29 en 35
350, nr. 8) voor 16 december.
Vraag 11
Wat is gegeven het bijgestelde begrotingssaldo de verwachte reeks voor
de jaren tot 2025?
Vraag 76
Wat is de raming van het EMU-saldo voor 2021?
Vraag 77
Wat is de raming van de EMU-schuld voor 2021?
Antwoord op vragen 11, 76 en 77
Het kabinet presenteert eenmaal per jaar, bij Miljoenennota, een
meerjarige raming van EMU-saldo en EMU-schuld. In de Voorjaarsnota

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

10

publiceert het kabinet een actualisatie van de raming van EMU-saldo en
EMU-schuld voor 2021.
Het Centraal Planbureau (CPB) publiceert normaal gesproken eenmaal per
jaar, bij het Centraal Economisch Plan (CEP) in maart, een meerjarige
raming van EMU-saldo en EMU-schuld. Hierop heeft het CPB dit jaar een
uitzondering gemaakt in verband met de naderende verkiezingen. Voor
het rapport van de Studiegroep Begrotingsruimte heeft het CPB bij de
MEV een nieuwe middellangetermijnverkenning (mlt) gepubliceerd en
voor de doorrekening van de verkiezingsprogramma’s heeft het CPB deze
mlt geactualiseerd bij de novemberraming.
Onderstaande tabel presenteert de raming van EMU-saldo en EMU-schuld
voor de jaren 2020–2025 uit de mlt bij de novemberraming. Deze raming
is gebaseerd op een nieuwe raming van het economisch beeld in
november. In Bijlage A van de Actualisatie Verkenning middellange
termijn 2022–2025 heeft het CPB de verwerkte beleidsuitgangspunten en
verschillen met de raming van het kabinet toegelicht.
(in procenten bbp)

2020

2021

2022

2023

2024

2025

EMU-saldo CPB (november 2020)
EMU-schuld CPB (november 2020)

– 6,1
56,7

– 4,6
59,0

– 2,4
59,5

– 1,6
59,8

– 1,2
59,8

– 1,2
59,7

Vraag 12
Hoeveel uitgestelde belastingplicht staat er op dit moment open bij
ondernemers vanwege corona? Wanneer is de verwachting dat deze
terugbetaald zullen worden?
Antwoord op vraag 12
De openstaande belastingschuld onder de regeling van bijzonder uitstel
van betaling vanwege corona bedraagt op 2 december 12,6 miljard euro.
Dit bedrag is verdeeld over ongeveer 220 duizend debiteuren. Voor deze
belastingschuld geldt een verruimde betalingsregeling. Ondernemers
moeten de schuld vanaf 1 juli 2021 aflossen. Deze aflossing zal plaatsvinden in 36 maandelijkse termijnen. Ondernemers die financiële ruimte
hebben, kunnen er ook voor kiezen hun schuld sneller af te lossen.
Vraag 13
Kan een update gegeven worden van de «versnelde investeringen» en
«naar voren gehaalde uitgaven» die bij Miljoenennota zijn afgesproken?
Antwoord op vraag 13
In de Miljoenennota 2021 is voor een bedrag van circa 1,5 miljard euro
aan uitgaven voor investeringen en projecten in de periode 2021 tot en
met 2025 versneld. In deze Najaarsnota – die ziet op de uitvoering van de
begroting 2020 – zijn geen wijzigingen verwerkt op deze voorgenomen
versnellingen.
Een van de projecten van de versnellingen ziet op het Strategische Plan
Verkeersveiligheid. Oorspronkelijk zou deze versnelling in 2021 gerealiseerd worden, maar een deel van de uitgaven voor dit project is al in 2020
tot besteding gekomen. Dit vindt u ook terug in de Najaarsnota.
Over de update van de andere bij Miljoenennota aangekondigde
versnellingen wordt u bij Voorjaarsnota 2021 geïnformeerd.
Vraag 14
Waarom wordt vooraf al betaald aan de Europese Commissie? Waarom
wordt niet gewacht tot een definitief besluit?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

11

Antwoord op vraag 14
De voornaamste reden om het bedrag aan traditionele eigen middelen
onder voorbehoud af te dragen, is het voorkomen van het verder oplopen
van de potentiële vertragingsrente. Het kan vele jaren duren totdat er een
rechtszaak komt, waardoor de potentiële renterekening snel blijft stijgen.
Door betaling onder voorbehoud is de Europese Commissie voorts
gehouden tot het aangaan van een constructieve dialoog met Nederland.
Mocht deze dialoog niet leiden tot een bevredigende oplossing, dan kan
Nederland op eigen initiatief een procedure starten bij de EU-rechter
wegens ongerechtvaardigde verrijking.
Vraag 15
Welke begrotingsreserves heeft het kabinet op dit moment? En wat is de
stand daarvan? Wat zijn de verwachte uitgaven in de komende jaren?
Antwoord op vraag 15
Op dit moment zijn er een beperkt aantal begrotingsreserves. De
onderstaande tabel laat de standen en verwachte uitgaven zien.
Begrotingsreserves
(In miljoenen euro’s)

Asiel
Museaal Aankoopfonds
CO2 reductie
Stikstof
SDE3

Omvang 2020

Verwachte uitgaven
2021

53,7
52,1
4,61
375
4.1411

53,7
11,9
02
375
1.545

1

Betreft geraamde stand per 31/12/2020, zoals opgenomen in 2de suppletoire begroting
Begrotingsreserve vervalt per 2021
3
Betreft verwacht saldo stortingen en onttrekkingen voor 2021–2028, zoals opgenomen in
begroting EZK 2021
2

Vraag 17
Kunt u aangeven op welk moment de Kamer geïnformeerd zal worden
over de mogelijke bijdrage van 300 miljoen euro aan het Solvabiliteitsfonds en op welke wijze dit voor 2021 budgettair verwerkt zal worden?
Vraag 18
Kunt u aangeven waarom de gereserveerde 300 miljoen euro van het
Solvabiliteitsfonds nog steeds op de aanvullende post staat? Wat is de
huidige stand van zaken met betrekking tot het in werking laten treden
van dit fonds?
Antwoord op vragen 17 en 18
Omwille van de budgettaire systematiek heeft het kabinet eerder dit jaar
alvast 300 miljoen euro gereserveerd voor een bijdrage in het fondskapitaal van het solvabiliteitsfonds. Deze reservering betekent niet dat al is
besloten over daadwerkelijke deelname.
De private initiatiefnemers zijn momenteel nog bezig met de uitwerking
van het fonds, waardoor een definitief kabinetsbesluit over deelname in
het fondskapitaal pas volgend jaar kan plaatsvinden. Zodra het fonds is
uitgewerkt en het kabinet heeft besloten over een bijdrage, dan zal het dit
conform de Comptabiliteitswet voorhangen bij het parlement en de
budgettaire consequenties verwerken via een suppletoire begroting op de
EZK-begroting
Vraag 19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

12

Is er sinds de aankondiging van het Solvabiliteitsfonds bij de Miljoenennota op enig moment een concrete economische ontwikkeling
geweest die de doeltreffendheid en doelmatigheid van dit fonds
onderschrijft?
Antwoord op vraag 19
Veel maatregelen in de noodpakketten zijn gericht geweest op het
verschaffen van liquiditeit. Vanwege de coronacrisis bestaat de kans dat
Nederlandse bedrijven in toenemende mate met solvabiliteitsproblemen
worden geconfronteerd, zeker al naar gelang de coronacrisis langer
voortduurt (onder meer vanwege de tweede golf).
Bedrijven kunnen dan behoefte hebben aan een herkapitalisatie.
VNO-NCW heeft vanuit deze gedachte het initiatief genomen om samen
met institutionele beleggers een fonds op te richten dat niet-beursgenoteerde Nederlandse middelgrote bedrijven zou kunnen herkapitaliseren.
Het kabinet vindt het positief dat private partijen met dit initiatief zijn
gekomen. Het kabinet vindt het belangrijk dat in de kern gezonde
bedrijven voor Nederland worden behouden. Dit is belangrijk voor
werkgelegenheid.
Vraag 20
Kan uitgesplitst worden of in ieder geval een indicatie gegeven worden
van de mate waarin er reeds gebruik gemaakt is van de verschillende
coronamaatregelen?
Vraag 41
Kunt u alsnog een overzicht verstrekken in welke mate daadwerkelijk
gebruik is gemaakt van de verschillende coronamaatregelen?
Antwoord op vragen 20 en 41
De ramingen voor de coronamaatregelen worden gedurende het jaar
bijgesteld naar de meest recente inzichten van het gebruik. Ook bij
Najaarsnota zijn de ramingen bijgesteld, bijvoorbeeld bij de TOZO. Het
kabinet heeft uw Kamer deze week in de brief over het economische
steun- en herstelpakket over het gebruik van de generieke regelingen
geïnformeerd. De ramingsbijstellingen op de generieke maatregelen die
volgen uit deze brief zijn weergegeven in de budgettaire tabel in het
antwoord op vraag 80. Over de definitieve uitputting van de verschillende
coronamaatregelen in 2020 kan naar verwachting pas bij het Financieel
Jaarverslag Rijk en de departementale jaarverslagen worden gerapporteerd.
Vraag 21
Kunt u een totaaloverzicht geven van alle omvangrijke verschuivingen
naar volgend jaar, en op welke wijze dit gebeurt? Kunt u daarbij een
onderscheid maken tussen reguliere uitgaven en noodmaatregelen?
Antwoord op vraag 21
In totaal wordt er voor 346 miljoen euro aan budget voor reguliere
uitgaven met kasschuiven geschoven naar 2021. Hieronder treft u een
uitsplitsing van het totaalbedrag naar de verschillende budgetten.
Kasschuiven Najaarsnota 2020 naar 2021
(Omvang in miljoenen euro’s)
Toeslagen (FIN)
Urgenda en Klimaat middelen
Stikstof middelen
VWS

132
103
66
38

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

13

(Omvang in miljoenen euro’s)
Hoge Colleges van Staat
Totaal

7
346

Daarnaast wordt op de Aanvullende Post een bedrag van 460 miljoen euro
naar 2021 geschoven. De Aanvullende Post kent geen eindejaarsmarge.
De middelen worden daarom bij deze Najaarsnota afgeboekt en bij de
Voorjaarsnota 2021 toegevoegd aan de begroting. Als tegenhanger van
deze toevoeging aan de begroting wordt de in=uittaakstelling in 2021 met
460 miljoen euro verhoogd. Deze in=uit taakstelling wordt gedurende het
jaar in 2021 gevuld met onderuitputting en meevallers.
Aanvullende Post 2020 naar 2021
(Omvang in miljoenen euro’s)
Urgenda en Klimaat
Stikstof
Reservering wederopbouw St. Maarten
Reservering digitale veiligheid
Groningen
Zeeland
Totaal

30
2
101
201
55
71
460

Per saldo zijn de geschatte kosten van de nood- en steunpakketten voor
dit jaar met 1,6 miljard euro neerwaarts bijgesteld in de Najaarsnota. Dit
komt omdat voor verschillende regelingen de uitgaven van 2020
doorschuiven naar 2021. Voor de NOW geldt bijvoorbeeld dat een groter
deel in 2021 wordt uitbetaald in plaats van in 2020, omdat NOW 3.1 in drie
maandelijkse tranches wordt uitbetaald in plaats van één tranche van drie
maanden. Deze mutaties worden toegelicht in de plafondtoetsen voor het
deelplafond Rijksbegroting en Sociale Zekerheid. Zie ook het antwoord op
vraag 79.
Vraag 22
Kunt u aangeven op welke maatregelen u doelt bij uw conclusie in de
Najaarsnota dat sommige uitgaven voor corona ook met een plafondcorrectie verwerkt hadden moeten worden, waardoor de uitgaven die
gelabeld zijn als corona-uitgaven met 150 miljoen euro zijn toegenomen
(pagina 12)?
Antwoord op vraag 22
Bij de Najaarsnota is de technische verwerking van alle corona-uitgaven
nog een keer tegen het licht gehouden. Hierbij is geconcludeerd dat
sommige uitgaven voor corona ook met een plafondcorrectie verwerkt
hadden moeten worden, waar dit eerder niet het geval was.
Departement

Omvang (in
miljoenen
euro’s)

JenV
Defensie
VWS (sport)
EZK
Totaal

60
60
25
5
150

Bij JenV gaat het om middelen voor personele bescherming, om
processen corona-proof te maken, en om achterstanden binnen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

14

strafrechtsketen weg te werken. Ook worden lagere ontvangsten voorzien
bij de griffierechten en de administratiekosten CJIB als gevolg van
COVID-19.
Defensie heeft 60 miljoen euro ontvangen ter compensatie van
meerkosten als gevolg van de coronacrisis. Deze middelen zijn gebruikt
voor onder andere de dekking van de Karel Doorman, het Nationaal Crisis
Centrum en het aanschaffen van beschermingsmiddelen.
Bij VWS gaat het om 25 miljoen euro voor de compensatie van de
sportsector. Bij EZK betrof het 5 miljoen euro als tegemoetkoming voor
vaste lasten in de recreatieve vliegsector.
Vraag 23
Wat heeft u gedaan om collega’s te doordringen van het belang van het
budgetrecht van het parlement en terughoudendheid te betrachten met
het gebruik van artikel 2.27 Comptabiliteitswet (CW), indachtig de
vaststelling dat er nog steeds veel gebruik gemaakt van artikel 2.27 CW, in
tegenstelling tot wat u eerder heeft aangegeven?
Vraag 25
Waarom is er klaarblijkelijk ook nog na de onmiddellijke crisisperiode van
dit voorjaar op dezelfde standaardwijze gebruik gemaakt van CW artikel
2.27? Vindt u niet dat u veel scherper had moeten communiceren richting
collega’s over het belang van correct gebruik van CW 2.27?
Antwoord op vragen 23 en 25
Het budgetrecht van het parlement houdt in dat de Ministers pas
verplichtingen mogen aangaan en uitgaven mogen doen – nadat het
parlement (het voornemen tot) de verplichtingen en uitgaven heeft
geautoriseerd. Artikel 2.27 CW, tweede lid, regelt daarom dat nieuw beleid
niet wordt uitgevoerd – vóórdat een begrotingswet is vastgesteld – tenzij
uitstel van de uitvoering naar oordeel van de Minister niet in het belang
van het Rijk is en het parlement daarover wordt geïnformeerd. Het
onderhavig lid wordt daarom thans alléén gehanteerd in gevallen van
spoedeisende maatregelen – vooruitlopend op de vaststelling van een
suppletoire begroting. Belangrijke voorwaarde daarbij is dat het
parlement vooraf goed en volledig per brief wordt geïnformeerd en
daarmee gelegenheid krijgt om zich uit te spreken over het voorgenomen
beleid.
Het afgelopen jaar is inderdaad regelmatig een beroep gedaan op artikel
2.27 CW, tweede lid. In het licht van de crisis is dat begrijpelijk. Vanuit het
begrotingsproces bezien heeft het de voorkeur dat – waar dat kan- wordt
gewacht tot het volgende reguliere begrotingsmoment. Daar waar het
kabinet oordeelt dat het eerstvolgende reguliere moment te lang op zich
laat wachten wordt een incidentele suppletoire begroting opgesteld. Als
er ook in het geval van een incidentele suppletoire begroting in bepaalde
mate sprake is van spoed, dan kan een beroep op het onderhavig lid
worden gedaan. Zonder een beroep op dat artikellid moet het uitvoeren
van nieuw beleid wachten, terwijl er in het algemeen belang van het Rijk
het nieuw beleid zo spoedig mogelijk moet worden uitgevoerd. Daarbij is
een adequate toelichting over waarom de maatregelen spoed hebben en
per wanneer de verplichtingen en uitgaven voor het nieuw beleid moeten
worden aangegaan, essentieel. Om uw budgetrecht te bevorderen heb ik
daarom interdepartementaal aandacht gevraagd voor de motivering in de
brieven waarin een beroep op artikel 2.27 CW, tweede lid, wordt gedaan.
Ik ben van mening dat op basis van ervaringen in het voorjaar voldoende
scherp is gecommuniceerd richting de departementen over het gebruik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

15

van dit artikellid. De collegaministers heb ik recentelijk gevraagd om in het
vervolg bij de aankondiging van beleidsvoorstellen in de kamerbrieven
expliciet aan te geven wanneer de voorgenomen verplichtingen en
uitgaven uiterlijk moeten worden gedaan en indien de parlementaire
behandeling voor die tijd niet is afgerond de verplichtingen en uitgaven
op grond van artikel 2.27, tweede lid, van de CW zullen worden gedaan.
Helaas noopten diverse spoedeisende COVID-19 gerelateerde maatregelen – ook na de eerste crisisperiode – tot een beroep op artikel 2.27,
tweede lid, van de CW.
Vraag 24
Kunt u aangeven in welke gevallen, met een beroep op artikel 2.27 CW, in
het afgelopen jaar ook daadwerkelijk uitgaven zijn gedaan voorafgaand
aan goedkeuring van het parlement?
Antwoord op vraag 24
Bij de verantwoordingsstukken zal ik uw Kamer van een overzicht
voorzien waarin is weergegeven in welke gevallen een incidentele
suppletoire begroting, waarin een beroep is gedaan op artikel 2.27,
tweede lid van de CW, ook daadwerkelijk heeft geleid tot uitgaven
alvorens deze zijn geautoriseerd.
Vraag 26
Hoeveel stijgt de energierekening in 2020 en in 2021?
Antwoord op vraag 26
De energierekening bestaat uit de leveringstarieven, nettarieven en
belastingen op energie. Het kabinet heeft alleen directe invloed op de
energiebelastingen en kan daarom geen uitspraken doen over de
ontwikkeling van de totale energierekening.
Het CBS schetst met ingang van dit jaar jaarlijks een beeld van de
ontwikkeling van de totale energierekening. Deze publicatie van 3 maart
2020 is verschenen onder de naam «Huishoudens betalen bijna 10 procent
minder voor energie». Het CBS maakt in deze publicatie een vergelijking
tussen de energierekening in januari 2020 en de energierekening van
januari 2019 voor een huishouden met een gemiddeld energieverbruik.
Voor een uitgebreide toelichting wordt verwezen naar de Kamerbrief van
3 maart jl. «Toelichting op de ontwikkeling van de energierekening».2
Uit de publicatie volgt dat een elektriciteits- en gasrekening (inclusief btw)
voor huishoudens met een gemiddeld energieverbruik van 2.450 kWh
elektriciteit en 1.197 m3 gas op basis van de tarieven in januari 2020 optelt
tot circa 1.574 euro, dat is 170 euro lager dan in 2019. Het totale belastingdeel (energiebelasting, ODE en vermindering van de energiebelasting)
valt in januari 2020 100 euro lager uit ten opzichte van 2019.
Het CBS zal komend voorjaar een inschatting maken voor de energierekening voor het jaar 2021. Het PBL heeft overigens in een achtergrondrapport3 bij de Klimaat- en Energieverkenning 2020 al inzicht geboden in
de verwachte ontwikkeling van de energierekening voor huishoudens op
de lange termijn.
Vraag 27
Hoeveel kost het bevriezen van de AOW-leeftijd op 66 jaar en vier
maanden?
Antwoord op vraag 27
2
3

Kamerstuk 29 023, nr. 258
Polen, S. van (2020), Ontwikkelingen in de energierekening tot en met 2030. Achtergrondrapport bij de Klimaat- en Energieverkenning 2020, Den Haag: PBL.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

16

De gevolgen van het bevriezen van de AOW-leeftijd voor de overheidsfinanciën laten zich het best uitdrukken in de gevolgen voor het houdbaarheidssaldo. Het houdbaarheidssaldo houdt naast de ex ante gevolgen
voor de overheidsbestedingen ook rekening met de gevolgen voor de
belasting- en premie-inkomsten en de gevolgen voor de arbeidsparticipatie en de doorwerking daarvan op de economische groei.
In het rapport Kansrijk Uittreedbeleid – Update uittreedleeftijd en AOW
(CPB, 2020) worden de gevolgen voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën in kaart gebracht van verschillende beleidsvarianten. Het
bevriezen van de AOW-leeftijd op 67 jaar leidt tot een verslechtering van
het houdbaarheidssaldo van 0,5 procent van het bbp. Het verlagen van de
AOW-leeftijd met één jaar leidt tot een verslechtering van het houdbaarheidssaldo met 0,3 procent van het bbp. Het bevriezen van de
AOW-leeftijd op 66 jaar en 4 maanden komt derhalve grofweg uit op een
verslechtering van het houdbaarheidssaldo met 0,7 procent van het bbp.
Dit komt neer op ongeveer 5,5 miljard per jaar, met als uitgangspunt het
bij de Najaarsnota geraamde bbp voor 2020.
Vraag 28
Op welke begrotingen is in 2020 structurele onderuitputting ingeboekt?
Antwoord op vraag 28
Bij Najaarsnota is geen structurele onderuitputting op de begrotingen
ingeboekt. Het kabinet verwerkt bij de Najaarsnota alleen wijzigingen voor
het lopende begrotingsjaar 2020. Als onderuitputting een structureel
karakter heeft dan wordt deze in voorbereiding op de Voorjaarsnota 2021
of de Miljoenennota 2022 bezien.
Vraag 29
Wat zijn de kosten voor het verlagen van de AOW-leeftijd naar 65 jaar in
de jaren 2021 t/m 2025 (graag per jaar aangeven)?
Antwoord op vraag 29
Het verlagen van de AOW-leeftijd naar 65 jaar vergt een wetswijziging.
Een wetswijziging kent doorgaans een doorlooptijd van 18 maanden. Het
ex-ante budgettaire effect in 2023 bedraagt circa 4,4 miljard euro en 4,8
miljard euro in 2024 en 2025. Dat ex-ante budgettair effect betreft de
meeruitgaven aan AOW, de besparing op socialezekerheidsuitkeringen en
de derving van belasting- en premie-inkomsten. Het ex-ante budgettaire
effect houdt geen rekening met de doorwerking van de lagere arbeidsparticipatie op de belastinginkomsten of de economische groei. Om alle
hierboven genoemde effecten van de aanpassing van de AOW-en
pensioenrichtleeftijd mee te nemen, wordt gekeken naar het effect op de
houdbaarheid van de overheidsfinanciën op de lange termijn. Het
bevriezen van de AOW-leeftijd op de lange termijn verslechtert de
houdbaarheid van de overheidsfinanciën met circa 1,1 procent van het
bbp. Dit komt neer op ongeveer 8,6 miljard euro per jaar, met als
uitgangspunt het bij de Najaarsnota geraamde bbp voor 2020.
Vraag 30
Hoe verhouden de verwachte totale uitgaven van 2,4 miljard euro zich tot
de eerdere raming van verwachte uitgaven vanuit garantieverplichtingen
van 3,3 miljard euro? Ziet dat laatste bedrag op een ander tijdpad, of is er
een nieuwe raming gemaakt?
Antwoord op vraag 30
De garanties die worden gepresenteerd in de Najaarsnota zijn coronagerelateerde garanties. De raming van de verwachte uitgaven van de
garantieverplichtingen zijn bijgesteld op basis van realisaties en de mate

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

17

waarin er gebruik wordt gemaakt van de regelingen. De bijgestelde
raming leidt in sommige gevallen tot hogere verwachte uitgaven en in
andere gevallen tot lagere verwachte uitgaven. Per saldo vallen de totale
verwachte uitgaven mee ten opzichte van de eerdere raming.
Vraag 31
Kunt u een update geven van hoeveel Nederland in 2020, 2021 en 2022 in
totaal afdraagt aan de EU (s.v.p. uitsplitsen naar BNI-afdracht,
btw-afdracht, landbouwheffingen, invoerrechten, perceptiekostenvergoeding voor inning invoerrechten en overige inkomsten)?
Antwoord op vraag 31
De cijfers voor de EU-afdrachten zijn opgenomen in de begroting van
Buitenlandse Zaken, Art. 3.1 en Art 3.10. Onderstaande tabel geeft de
meest recente cijfers uit de begroting weer. De cijfers voor 2020 komen uit
de 2e suppletoire begroting van 2020, de cijfers voor 2021 en 2022 uit de
Ontwerpbegroting 2021. Landbouwheffingen worden sinds enkele jaren
niet meer geheven door de Europese Unie, daarom ontbreken deze in het
overzicht. Vanaf 2021 wordt ook een afdracht op basis van niet-gerecycled
plastic in de begroting opgenomen. Deze laatste is voor de volledigheid
ook in onderstaande tabel gezet.
(Bedragen in miljoenen euro’s, negatieve
bedragen zijn een ontvangst)

2020

2021

2022

BNI-afdracht
BTW-afdracht
Invoerrechten
Plastic
Perceptiekostenvergoeding
Overig

5.282
554
3.936
0
– 780
– 21

5.353
977
3.268
216
– 817
0

5.076
1.068
3.333
220
– 833
0

Vraag 32
Hoeveel dragen de niet EU-landen in 2019, 2020 en 2021 af aan de EU
(graag per land uitsplitsen)?
Antwoord op vraag 32
Het kabinet beschikt niet over deze informatie.
Vraag 33
Kunt u per branche aangeven met hoeveel de omzet is gedaald als gevolg
van de coronacrisis?
Antwoord op vraag 33
In het kader van de coronamonitor van het CBS is bij de vierde rapportage
gekeken naar de ontwikkeling van de omzet in het tweede kwartaal 2020
(ten opzichte van het tweede kwartaal van 2019) in relatie tot gebruik van
een aantal regelingen (NOW, TOGS, belastinguitstel). Dit staat gepubliceerd in de tabel «financiële corona-noodregelingen» (tabel 16) op
https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2020/40/gebruik-van-financiele-coronanoodregelingen-per-31-augustus. Begin 2021 (publicatie naar verwachting
half februari) worden de gegevens geactualiseerd op basis van omzetgegevens van het derde kwartaal van 2020.
Vraag 34
Waarom wordt er zo weinig gebruik gemaakt van de kredietgarantieregelingen (Borgstelling MKB-kredieten – BMKB, Garantie Ondernemingsfinanciering – GO, Kleine Kredieten Corona – KKC)? Waarom worden deze
dan toch naar boven bijgesteld (bijlage 4)? Welke premie is verschuldigd
voor elk type garantie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

18

Antwoord op vraag 34
De benutting van garanties is geen doel op zich. De garantieregelingen
bieden de mogelijkheid aan banken om de kredietverlening aan ondernemingen mogelijk te maken en zijn additioneel aan financiering door de
markt. Bij de lancering van de corona gerelateerde garantieregelingen
zoals de Borgstelling MKB-Coronaluik (BMKB-C), Garantie Ondernemersfinanciering Coronaluik (GO-C), Kleine Kredieten Corona (KKC) en
Borgstelling Landbouw Coronaluik (BL-C) was inmiddels ook de
NOW-regeling beschikbaar en konden bedrijven uitstel van belastingbetalingen en aflossingen krijgen, waarvan op grote schaal gebruik is
gemaakt. Dit verklaart mede waarom de benutting van de garantieregelingen achterblijft bij de aanvankelijke verwachtingen bij aanvang van de
coronacrisis toen nog niet duidelijk was hoe groot de impact op het
bedrijfsleven zou zijn en wat het effect van het totale steunpakket zou zijn.
De beschikbare garantieplafonds worden daarom niet volledig benut. Bij
de verlenging van de Corona gerelateerde garantieregelingen in 2021 is
rekening gehouden met de lagere benutting. Voor de KKC en de GO-C
heeft dit geleid tot lagere garantieplafonds. Voor het opvangen van
eventuele verliesdeclaraties in het kader van de verstrekte garanties onder
de garantieregelingen is inderdaad aanvullend kasbudget ter beschikking
gesteld. In het voorjaar van 2021 worden deze kasbuffers herijkt op basis
van de (verwachte) benutting van de garantieregelingen.
Voor de KKC is eenmalig 2 procent garantiepremie verschuldigd. Voor de
GO en GO-C is de jaarlijkse premie gelijk aan de door de bank ontvangen
inkomsten over het gegarandeerde deel van het krediet, minus een afslag
voor beheerkosten, fundingkosten vermeerderd met een liquiditeitsopslag
en afsluitprovisie. Dit kan per garantie verschillen op basis van de
risicoclassificatie van de bank. Voor de BMKB-C is de premie 2 procent
voor borgstellingen met een looptijd tot en met 2 jaar en 3 procent voor
borgstellingen met een looptijd van 3 en 4 jaar. Voor de reguliere BMKB is
voor een MKB-ondernemer de eenmalige premie 3,9 procent voor een
loopt tot en met 2 jaar, 4,25 procent voor een looptijd langer dan 2 jaar tot
en met 6 jaar, 5,85 procent voor een looptijd van langer dan 6 jaar tot en
met 12 jaar (voor een innovatieve MKB ondernemer is dit respectievelijk
5,55 procent; 6,10 procent; 8,35 procent).
Vraag 35
Welke stappen gaan u en uw collega’s zetten om in de toekomst de
tekortkomingen in het invullen van de toetsingskaders risicoregelingen
teniet te doen?
Antwoord op vraag 35
Hoewel de meeste toetsingskaders voor coronagerelateerde garanties en
leningen tijdig naar het parlement zijn verstuurd, zijn enkele met
vertraging aangeleverd. Dit is te verklaren door de vereiste snelheid van
getroffen maatregelen, die met brede instemming van het parlement zijn
genomen. Het tijdig verzenden van toetsingskaders is een verantwoordelijkheid van de vakdepartementen. Ik zal mijn collega-Ministers hier via
een brief op wijzen.
Vraag 36
Wat is de samenhang tussen het premiebeleid en verwachte uitgaven bij
risicoregelingen?
Vraag 94
Is er bij de garanties een vaste systematiek als het gaat om risicoinschatting, bijvoorbeeld hoe veilig de garantie is en welke tegenvallers
we kunnen verwachten? Of is de risico-inschatting bijvoorbeeld per
regeling gebaseerd op historische gegevens?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

19

Vraag 95
Hoe werkt de systematiek van de garanties? Als de staat hoge risico’s
heeft uitstaan, gaat dit dan gepaard met het aanbrengen van hogere
voorzieningen? En kun je dit geld aan uitstaand risico dan ergens anders
voor benutten?
Antwoord op vragen 36, 94 en 95
Bij de start van een risicoregeling (een garantie of lening) wordt de te
verwachten schade geraamd. Op basis van die raming wordt een
marktconforme premie bepaald. De premie vormt een reële weergave van
het risico en is in principe de optelsom van de verwachte schade, de
uitvoeringskosten en een risico-opslag. De methode voor de inschatting
van dit risico verschilt per garantie.
Zowel de premie als een eventuele storting door een departement worden
gestort in een risicovoorziening. De voorziening blijft meerjarig
beschikbaar en is uitsluitend bedoeld voor het doen van uitgaven
voorkomend uit de risicoregeling en kan derhalve niet voor andere doelen
worden aangewend.
Vraag 37
Waarom moet er meerdere keren extra worden afgedragen aan de EU op
basis van BNI, terwijl het bbp dit jaar juist veel lager uitkomt?
Antwoord op vraag 37
De Europese begroting wordt voor het grootste deel gefinancierd uit
bijdragen van de lidstaten binnen de regels van het Eigenmiddelenbesluit
(EMB). Daardoor is het onvermijdelijk dat een toename van uitgaven door
de Europese Unie, dit jaar met name in verband met extra uitgaven
rondom COVID-19, leidt tot een toename van de EU-afdracht van lidstaten.
Verder is vastgelegd dat hogere afdrachten als gevolg van hogere
EU-uitgaven worden gefinancierd door lidstaten vanuit de afdracht op
basis van het nationale aandeel van elke lidstaat in het EU-BNI (het
BNI-middel), dat de sluitpost vormt van de eigen middelen van de Unie
(na de invoerrechten, de btw-afdracht en de overige inkomsten). Daardoor
is het mogelijk dat ook als het bbp (en/of BNI) daalt, de BNI-afdracht
toeneemt. Ook met deze toename blijft de omvang van de EU-begroting in
2020 binnen de daarvoor in het huidige Meerjarige Financiële Kader (MFK
2014–2020) afgesproken plafonds.
Vraag 38
Is de herstelactie ten aanzien van het geld van het kindgebonden budget
dat in 2019 niet is uitgekeerd nu afgerond?
Antwoord op vraag 38
Alle huishoudens waarvan Belastingdienst Toeslagen (BD/T) voldoende
(zekere) gegevens had om tot uitbetaling te komen, hebben herstelbetalingen ontvangen. Hiermee is ca. 90 procent van de hersteloperatie
afgerond (ca. 590.000 euro beschikkingen, 447 miljoen euro). Daarmee zijn
ook de gevallen die in 2019 als gevolg van vertraging niet meer aan bod
kwamen in 2020 inmiddels hersteld.
Er resteert nog een aantal groepen huishoudens die tot nu toe niet een
herstelbetaling hebben ontvangen door het ontbreken van voldoende
(zekere) gegevens. Dat zijn bijvoorbeeld huishoudens die VOW
(Vertrokken Onbekend Waarheen) zijn, huishoudens die nog geen
definitief vastgesteld inkomen hebben en huishoudens met ontbrekende
gegevens in een buitenlandsituatie. Zodra alle noodzakelijke gegevens bij
BD/T bekend zijn, kan aan deze burgers in 2021 worden uitbetaald. Op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

20

korte termijn wordt uw Kamer uitgebreider geïnformeerd over de
voortgang van de hersteloperatie.
Vraag 39
Kunt u ten aanzien van de uitstaande garantieregelingen een perspectief
schetsen van «het pad naar beneden»?
Vraag 93
Wanneer en hoe worden deze hoge garanties weer afgebouwd?
Antwoord op vragen 39 en 93
De meeste corona-gerelateerde risicoregelingen die in de Najaarsnota
worden besproken kennen een horizonbepaling in 2021. Dat betekent dat
de garantie wordt beëindigd en het uitstaande risico afneemt. Op die
manier wordt «het pad naar beneden» standaard ingezet. Dit is in lijn met
het «nee-tenzij-beleid» dat het kabinet hanteert, zoals nader wordt
toegelicht in de update overheidsfinanciën juni 20204.
Vraag 42
Bovenop de reguliere eindejaarsmarge blijft 0,8 miljard euro in latere
jaren beschikbaar voor een aantal belangrijke kabinetsbrede dossiers
zoals het Urgenda-vonnis, het Klimaatakkoord, de uitbetaling van de
toeslagen, de wederopbouw van Sint-Maarten, de digitale veiligheid, de
versterkingsoperatie in Groningen en stikstofmaatregelen; welke
middelen blijven niet beschikbaar? Om hoeveel geld gaat het? Ten koste
waarvan worden deze afgeroomd?
Antwoord op vraag 42
Departementen kunnen onderuitputting via de eindejaarsmarge
meenemen naar volgend jaar. Hiervoor geldt een maximum van 1 procent
van de totale begroting, uitgezonderd het defensiematerieelbegrotingsfonds en het infrastructuurfonds, die een 100 procent eindejaarsmarge
hebben (zie ook eerdere vraag). Op dit moment zijn er geen middelen die
niet beschikbaar blijven. Bij Slotwet wordt duidelijk of de onderuitputting
op de begrotingen meer dan 1 procent bedraagt. Voor een aantal
belangrijke kabinetsbrede dossiers is besloten om deze middelen
beschikbaar te houden ongeacht of deze binnen de reguliere eindejaarsmarge meegenomen kunnen worden. Voor zover deze middelen al op de
departementale begrotingen staan worden deze meegenomen met
kasschuiven. Dit betekent dat deze uitgaven onder het uitgavenplafond
van 2021 ingepast moeten worden. Bij de Voorjaarsnota 2021 wordt de
Tweede Kamer hier nader over geïnformeerd. Voor de middelen die op de
Aanvullende Post staan en worden meegenomen naar 2021 wordt de
in=uit taakstelling opgehoogd, deze taakstelling wordt gedurende het jaar
in 2021 gevuld met onderuitputting en meevallers.
Vraag 46
Waarom komen de betalingen van de NAM pas binnen in 2021 en niet in
2020? En waarom was hier eerder niet al rekening mee gehouden?
Vraag 111
Wat is de reden van de lagere ontvangsten Groningen schadebetalingen?
Vraag 112
Wat is de reden van de lagere ontvangsten NAM waardedaling
Groningen?
Antwoord op vragen 46, 111 en 112:
4

Kamerstuk 35 300, nr. 86

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

21

De kosten voor de schadeafhandeling (inclusief waardedaling en
immateriële schade) worden achteraf en op basis van feitelijke realisatie
verhaald op NAM. Dit betekent dat de kosten over het vierde kwartaal van
2020, pas in het eerste kwartaal van 2021 bij NAM in rekening gebracht
kunnen worden. Dit is bij Najaarsnota 2020 verwerkt. In de Voorjaarsnota
2021 en 1e suppletoire begroting van EZK 2021 worden deze ontvangsten
alsnog in de begroting geraamd. Het betreft dus een verandering in het
kasritme, niet in de totale ontvangst van NAM voor de schadeafhandeling.
Omdat vaak pas in het laatste kwartaal duidelijk wordt hoe de uitgaven
(en daarmee de ontvangsten) zich daadwerkelijk ontwikkelen, kan hier niet
op voorhand op geanticipeerd worden.
Vraag 47
Hoe gaat het kabinet de bij de Slotwet nog resterende 1,2 miljard euro aan
in=uit-taakstelling invullen en hoe realistisch is dat? En waarom wordt er
door het kabinet dan toch positief gereageerd op voorstellen bij de
begroting om zaken te dekken uit onderuitputting?
Vraag 71
Hoe kan het dat de in=uittaakstelling in de Najaarsnota 1,2 miljard euro
bedraagt?
Vraag 72
In hoeverre kan de in=uittaakstelling in 2020 nog verder worden
ingelopen? Wat zijn de risico’s als de in=uit taakstelling niet verder wordt
ingelopen?
Antwoord op vragen 47, 71 en 72
De in=uit-taakstelling is de boekhoudkundige tegenhanger van de
eindejaarsmarge. De eindejaarsmarge is bedoeld om ondoelmatige
besteding van middelen aan het einde van het jaar te voorkomen door de
onbestede middelen naar het volgende jaar door te schuiven. Hiervoor
geldt een maximum van 1,0 procent van de totale begroting. Voor de
begrotingsfondsen en een aantal specifieke dossiers is deze regel anders
en geldt een onbeperkte eindejaarsmarge. Om te voorkomen dat het
uitgavenplafond wordt overschreden als gevolg van de eindejaarsmarge,
wordt tegelijkertijd een even grote taakstelling ingeboekt, de zogenaamde
in=uit-taakstelling. Hierdoor levert het doorschuiven van onbestede
middelen uit het lopende begrotingsjaar via de eindejaarsmarge geen
plafondoverschrijding het daaropvolgende jaar. De eindejaarsmarge en de
in=uit-taakstelling bedroegen dit jaar 1,3 miljard euro.
De in=uit-taakstelling kent geen concrete invulling, maar wordt
gaandeweg het begrotingsjaar ingevuld. De invulling kan bestaan uit
onderuitputting of andere meevallers. De in=uit taakstelling wordt bij deze
Najaarsnota voor 0,1 miljard euro ingevuld. De resterende in=uit
taakstelling voor de Slotwet bedraagt daarmee 1,2 miljard euro. Als de
taakstelling niet ingevuld kan worden bij de Slotwet betekent dit een
plafondoverschrijding en een verslechtering van het EMU-saldo.
Het is de kabinetsbrede lijn dat onderuitputting wordt ingeleverd ten
behoeve van de invulling van de in=uit-taakstelling.
Vraag 48
Wat zijn de gevolgen voor de (goedkeurende) verklaring 2020? In hoeverre
verwacht de regering een goedkeurende verklaring te krijgen over het jaar
2020?
Vraag 103

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

22

Wat is het risico van een afkeurende verklaring van de Algemene
Rekenkamer als gevolg van het proces rondom alle coronamaatregelen?
Wat zijn zaken waarom de Rekenkamer hiertoe zou moeten besluiten?
Welke mitigerende maatregelen heeft het kabinet daarvoor genomen dan
wel gaat het kabinet nog nemen om ervoor te zorgen dat er over 2020 een
goedkeurende verklaring afgegeven kan worden?
Antwoord op vragen 48 en 103
De Algemene Rekenkamer geeft op Verantwoordingsdag, de derde
woensdag in mei, een oordeel over de rijksrekening en saldibalans van
het Rijk. Dit oordeel is gebaseerd op het verantwoordingsonderzoek van
de Algemene Rekenkamer dat begin 2021 van start gaat.
Volgens de Comptabiliteitswet kan de Algemene Rekenkamer de
rijksrekening alleen goedkeuren.
De Algemene Rekenkamer kan in uitzonderlijke situaties de goedkeuring
tijdelijk aanhouden of een aantekening maken. Hierdoor kunnen belangrijke kwesties nadrukkelijk bij beide Kamers van de Staten-Generaal onder
de aandacht gebracht worden. Daarnaast kan de Algemene Rekenkamer
bezwaar maken tegen de rechtmatigheid, het financieel beheer en/of
materieel beheer. De betreffende Minister stelt de Algemene Rekenkamer
op de hoogte van de maatregelen die hij/zij treft om het bezwaar te
kunnen opheffen. Als de Algemene Rekenkamer het bezwaar handhaaft
en het bezwaar betrekking heeft op de rechtmatigheid, dan zendt de
regering binnen twee maanden een voorstel tot vaststelling van een
Indemniteitswet naar de Staten-Generaal. De regering doet dit op voorstel
van de betrokken Minister. Met een Indemniteitswet kunnen onrechtmatigheden alsnog door behandeling in de Staten-Generaal worden
weggenomen.
Het oordeel is aan de Algemene Rekenkamer. Ik kan hier niet op vooruitlopen. Ik kan wel aangeven dat mijn collega’s en ik er alles aan doen om
verplichtingen rechtmatig aan te gaan en uitgaven rechtmatig te
verrichten. Indien achteraf toch een onrechtmatigheid wordt geconstateerd, wordt onderzocht of dit opgelost kan worden.
De onrechtmatigheden die de gestelde grenzen overschrijden, worden
gerapporteerd in de bedrijfsvoeringsparagraaf van de jaarverslagen van
de betreffende departementen. In het jaarverslag van 2020 zal speciaal
aandacht worden besteed aan de coronasteunmaatregelen door
overschrijdingen naar aanleiding van de steunmaatregelen afzonderlijk op
te nemen. Zo borgen we een transparante en complete verantwoording.
Vraag 49
In hoeverre zijn de hogere uitgaven aan I&W een gevolg van de overprogrammering en in
hoeverre van overschrijding, bij bijvoorbeeld de zeesluis IJmuiden,
Afsluitdijk, zuidelijke ringweg Groningen?
Antwoord op vraag 49
De reden voor de overschrijding op de fondsen is dat de overprogrammering van 534 miljoen euro op het Infra- en Deltafonds niet volledig
wordt gecompenseerd door vertragingen. Tevens hebben enkele
versnellingen in de programmering plaatsgevonden. Zoals toegelicht in
de Najaarsnota komt de overschrijding een versnelling op het Strategische Plan Verkeersveiligheid (50 miljoen euro). Daarnaast hebben door
onvoorziene omstandigheden overschrijdingen plaatsgevonden, o.a. bij
het project Afsluitdijk en op het beheer en onderhoud van het Hoofdwegennet. Per saldo is hierdoor in 2020 sprake van een overschrijding van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

23

394 miljoen euro. Voor de onderbouwing verwijs ik u naar de tweede
suppletoire begroting van het Infrastructuurfonds en Deltafonds.
Vraag 50
Waarom wordt 500 miljoen euro voor de beschikbaarheidsvergoeding OV
naar 2021 doorgeschoven? Was dit in 2020 niet nodig en waarom dan
niet, en waarom is dit dan wel geraamd voor 2020? En valt dit onder de
eindejaarsmarge?
Antwoord op vraag 50
In 2020 heeft het kabinet besloten tot een beschikbaarheidsvergoeding
voor het openbaar vervoer onder concessie. De geraamde hoogte is 1,488
miljard euro. Dit bedrag is gebaseerd op prognoses van vervoerders zelf.
Een deel van de vergoeding is dit jaar als voorschot uitgekeerd. Het
overige deel wordt uitgekeerd op basis van realisaties van vervoerders.
Het deel dat op basis van realisaties wordt uitgekeerd schuift door naar
2021. Dit bedrag valt buiten de eindejaarsmarge en wordt met een
plafondcorrectie afgeboekt. De middelen zullen in 2021, opnieuw via een
plafondcorrectie, worden toegevoegd aan de begroting van IenW.
Vraag 51
Hoe komt het dat de uitgaven aan de zorgbonus met 800 miljoen naar
boven zijn bijgesteld? Waar is dit op gebaseerd? Hoe komt het dat het
kabinet hier geen rekening mee heeft gehouden? Gaat dit enkel over de
zorgbonus van 1.000 euro of is hier tevens de zorgbonus van 500 euro van
volgend jaar bij opgeteld? Zo niet, wat zijn de verwachte uitgaven aan de
zorgbonus van 500 euro?
Vraag 52
Wanneer wordt de zorgbonus van 1.000 euro aan al het zorgpersoneel
uitgekeerd? Wanneer wordt de zorgbonus van 500 euro aan al het
zorgpersoneel uitgekeerd?
Vraag 125
Is er bij de zorgbonusoverschrijding van 800 miljoen euro in 2020, ten
opzichte van de oorspronkelijke raming van 1,4 miljard euro, enige
aanleiding om te vermoeden dat er misbruik is gemaakt van deze
regeling?
Vraag 126
Worden de extra kosten voor de zorgbonus uit de onderschrijding van de
zorgkosten voldaan?
Antwoord op vragen 51, 52, 125 en 126
Naar aanleiding van de motie van het lid Van Kooten-Arissen (Kamerstuk
25 295, nr. 171) heeft het kabinet een bonusregeling uitgewerkt. De
uitgaven voor de bonus van 1.000 euro netto in 2020 werden geraamd op
1.440 miljoen euro. Deze uitgaven waren gebaseerd op een bonus voor
ca. 800.000 zorgprofessionals op basis van een bruto bedrag met de
eindheffing loonbelasting.
Conform de motie Van Kooten-Arissen ziet de bonus op twee
doelgroepen: 1) zorgprofessionals die zich hebben ingezet voor patiënten
en cliënten met COVID-19 (bijvoorbeeld door te verzorgen, verplegen,
behandelen, begeleiden of triage te verlenen), en 2) zorgprofessionals die
hebben bijgedragen aan de strijd tegen COVID-19 (bijvoorbeeld door extra
uren te werken, collega’s te vervangen of preventieve taken uit te voeren
om het risico op verspreiding te verkleinen). Zorgaanbieders is gevraagd
om voor de medewerkers die onder deze doelgroepen vallen een bonus
aan te vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

24

Het aanvraagloket voor de bonusregeling was geopend van 1 oktober tot
medio november en de aanvragen worden momenteel geanalyseerd en
verwerkt. Tot op heden is voor een bedrag van 1,7 miljard euro aan
subsidies verstrekt en dat bedrag zal de komende weken verder oplopen.
Op basis van de thans beoordeelde aanvragen kan worden geconcludeerd
dat de bonus breed is aangevraagd. Voor bijna iedere zorgprofessional in
de sector zorg en welzijn is een bonus aangevraagd. Op basis van
geanalyseerde aanvragen blijkt dat zorgaanbieders gemiddeld genomen
voor ongeveer 85–90 procent van hun personeelsbestand een bonus
hebben aangevraagd plus voor een groot aantal derden. De verwachting
is dat de bonus nog in 2020 wordt uitgekeerd.
Daarom zijn de uitgaven voor de bonus in 2020 in de Najaarsnota naar
boven bijgesteld met 800 miljoen euro.
Het kabinet heeft reeds besloten ook voor 2021 een zorgbonus uit te
keren. Hiervoor is 720 miljoen euro geraamd. De Minister voor Medische
Zorg gaat in gesprek met de sector om te bezien hoe kan worden
gekomen tot een bonusregeling die recht doet aan de waardering voor de
zorgprofessionals in de strijd tegen COVID-19 en die binnen het budget
van 720 miljoen euro in 2021 blijft. De komende periode wordt de
uitvoering van de bonusregeling 2021 verder uitgewerkt.
Vraag 53
Kunt u uiteenzetten wat precies wordt bedoeld met de opmerking «de
hoogte en monitoring van de overprogrammering op de fondsen
(Infrastructuurfonds en Deltafonds) zal daarom opnieuw worden bezien in
het licht van deze overschrijding»?
Vraag 54
Is de regering voornemens om nu al te stoppen met of te besparen op de
«overprogrammering op de fondsen (Infrastructuurfonds en Deltafonds)»?
Vraag 134
Wat is de reden dat er nu naar de overprogrammering gekeken gaat
worden, want het kabinet zet toch juist in op het naar voren halen van
investeringen infrastructuur met het oog op de crisis?
Antwoord op vragen 53, 54, 134
Mede op verzoek van de Kamer is meer gebruik gemaakt van het
instrument overprogrammering. Dit is een middel om onderbesteding van
aanlegbudgetten uit de fondsen te voorkomen. De aanleiding om in het
voorjaar de monitoring te bezien is om te bepalen of de geplande
overprogrammering voor 2021 (meer dan 700 miljoen euro bovenop de
versnelling) past bij de beheersing van de aanlegbudgetten in 2021. Ook
wordt bezien hoe de monitoring zodanig kan worden ingericht dat er een
actueel beeld is van de prognoses en uitputting op aanlegprojecten en
onderhoud. Op deze manier kan indien nodig en gewenst worden
bijgestuurd om de budgetten beheerst en volgens het voorgenomen ritme
te besteden. We blijven uiteraard oog houden voor de positie van de
markt in deze moeilijke tijden.
Vraag 55
Kunt u een overzicht geven van de herkomstlanden van de zonnepanelen
zoals genoemd op pagina 9?
Antwoord op vraag 55
De zonnepanelen zijn verzonden uit de Verenigde Arabische Emiraten,
Canada, de Dominicaanse Republiek, Hongkong, Indonesië, India, Japan,
Zuid-Korea, Mexico, Filipijnen, Singapore, Thailand, Turkije, de Verenigde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

25

Staten, Vietnam en Zuid-Afrika. Het gaat specifiek om zonnecellen van
oorsprong uit Maleisië of Taiwan die tot zonnepanelen zijn geassembleerd
in andere derde landen als Mexico, India en Vietnam.
Vraag 56
Klopt het dat dumping van zonnepanelen op de Europese markt schade
toebrengt aan de eigen productie van zonnepanelen in Nederland en in
Europa? Weegt Nederland dit mee in haar geschil met de Europese
Commissie en zo ja, hoe?
Antwoord op vraag 56
Van dumping in juridische zin is sprake als aan diverse voorwaarden
wordt voldaan. Zo wordt geacht dat dumping plaatsvindt ten aanzien van
een product indien de prijs van dit product bij uitvoer naar de EU lager is
dan een vergelijkbare prijs die in het kader van normale handelstransacties voor het soortgelijke product voor het land van uitvoer is vastgesteld. Er kan dan sprake zijn van «oneerlijke concurrentie» die schade
toebrengt aan de economie of industrie van de EU. Het Europese
antidumpingbeleid is gericht op het voorkomen of beperken van
economische schade, maar die schade speelt in dit geval geen rol in het
geschil met de Commissie.
Antidumpingrechten kunnen alleen worden geheven als op de goederen
die in de EU worden ingevoerd specifieke antidumpingverordeningen van
toepassing zijn. Dit is in het onderhavige geval niet aan de orde.
Weliswaar is in het onderhavige geval een antidumpingverordening
ingesteld tegen zonnepanelen verzonden uit Maleisië en Taiwan, maar
volgens Nederland zijn de antidumpingrechten niet van toepassing op de
betreffende zonnepanelen. Volgens een algemene regel uit het
EU-douanerecht moet bij assemblage van een goed in een tussenliggend
land, dit tussenliggende land worden aangemerkt als land van verzending.
De zonnepanelen zijn daarom, juridisch gezien, verzonden uit het land
waar de assemblage heeft plaatsgevonden, zoals Mexico, India en
Vietnam. Dit is het standpunt van Nederland in het geschil met de
Commissie.
Op zonnepanelen en -cellen verzonden uit Maleisië en Taiwan heeft
Nederland conform de verordeningen de antidumpingrechten (en
compenserende rechten) geheven. De Nederlandse Douane heeft ook
actief signalen aan de Europese Commissie aangeleverd over mogelijke
ontwijking van de ingestelde rechten.
Vraag 57
Hoeveel zijn we met de extra EU-afdrachten nog van het betalingenplafond van de Europese begroting verwijderd?
Antwoord op vraag 57
Met inbegrip van de effecten van de 1e tot en met 9e aanvullende
Europese begrotingen voor 2020 is de ruimte onder het betalingenplafond
voor 2020 op dit moment nog ca. 11,3 miljard euro.
Overigens leidt een incidentele hogere afdracht door een lidstaat niet tot
minder ruimte onder het betalingenplafond. Immers, het betalingenplafond is het maximum wat de Europese Unie mag uitgeven. Dat is
vastgelegd in de uitgavenkant van de Europese begroting en wordt niet
beïnvloed door een incidentele extra betaling door een lidstaat.
Vraag 58
Waar wordt de meeropbrengst bij boeten en transacties door veroorzaakt?
Vraag 63

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

26

Van welke type boetes en transacties wordt een meeropbrengst verwacht?
Antwoord op vragen 58 en 63
Ten opzichte van de verwachte tegenvaller van 147 miljoen euro, wegens
minder wegverkeer door corona en de tegenvaller van 2,5 miljoen euro
als gevolg van de maatregel verlopen rijbewijzen en APK’s die zijn
verwerkt bij Miljoenennota, wordt nu bij de Najaarsnota op basis van de
laatste raming een meevaller van 40 miljoen in 2020 verwacht bij de
ontvangsten van boeten en transacties. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt doordat het aantal verkeersbewegingen zich sneller herstelde dan
eerder werd verwacht.
Vraag 59
Hoe heeft de vorderingsrente van 300 miljoen euro, bijna de helft van de
af te dragen invoerrechten op de Chinese zonnepanelen, tot zo’n hoogte
kunnen oplopen? (In hoeverre) had het kabinet dit kunnen voorkomen?
Antwoord op vraag 59
De potentieel verschuldigde vertragingsrente betreft rente voor de
periode vanaf het moment dat de Europese Unie over het geld had
kunnen beschikken. Dit is wanneer Nederland de traditionele eigen
middelen direct bij invoer had opgelegd, geïnd en had afgedragen aan de
EU. Toen Nederland de bevinding van de Europese Commissie (hierna:
Commissie) ontving, had de eerste invoer van de betreffende zonnepanelen al jaren eerder plaatsgevonden. De eerste invoer dateert uit 2015.
De bevinding dateert uit 2019. De potentiële renterekening was op het
moment van ontvangst van de bevinding al fors. De vertragingsrente
heeft een verhoogd en progressief tarief en loopt door totdat de
hoofdsom wordt betaald. De rente bestaat uit de ECB rente voor basisherfinancieringstransacties, plus een vaste verhoging (voor een deel van de
periode 2 procentpunt en voor een deel 2,5 procentpunt) en een variabele
verhoging per maand vertraging (van 0,25 procentpunt per maand). Het
(verhoogde) rentetarief geldt voor de hele periode van de vertraging.
Sinds 1 oktober 2016 geldt een maximum van 16 procent per jaar voor
nieuw bekend geworden gevallen. Overigens heeft de nabetaling onder
voorbehoud en de potentieel verschuldigde rente geen betrekking op
Chinese zonnepanelen, maar op de invoer van zonnepanelen met cellen
van oorsprong uit Maleisië of Taiwan die vervolgens tot zonnepanelen zijn
geassembleerd in landen als Mexico, India en Vietnam.
EU-lidstaten konden tot voor kort geschillen met de Commissie over de
afdracht van traditionele eigen middelen niet zelf juridisch aanvechten. De
Commissie had na het betalen van een EU-lidstaat dan ook geen directe
reden het geschil alsnog voor de EU-rechter te brengen. Nederland zat
daarmee in een klem tussen twee onaantrekkelijke opties: de hoofdsom
plus op dat moment verschuldigde rente afdragen met het risico dat het
nooit tot een uitspraak over het geschil zou komen waarmee de betreffende betaling nooit aan Nederland terugbetaald zou worden; of niet
afdragen en de rente verder laten oplopen.
Omdat het kabinet van mening is een goed pleitbaar standpunt te hebben,
is toentertijd besloten ter behoud van rechten niet over te gaan tot
betaling aan de Commissie, maar oplossingen voor het verschil van
inzicht te verkennen door in gesprek te gaan met de Commissie en tegelijk
de uitkomst van de zaak C-575/18 P (Tsjechië/Commissie) af te wachten.
Genoemde zaak betrof een procedure die Tsjechië had aangespannen
tegen de Commissie. De zaak draaide om het ontbreken van rechtsbescherming voor EU-lidstaten, in het geval een EU-lidstaat het niet eens is
met de Commissie over de betaling van traditionele eigen middelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

27

Doordat het Hof van Justitie van de Europese Unie Tsjechië in bovengenoemde zaak gelijk heeft gegeven, is relevante Europese jurisprudentie
ontstaan. Nu kan Nederland wel onder voorbehoud betalen, omdat er nu
kans is dat dit zal worden terugbetaald. Commissie is immers verplicht
een constructieve dialoog met Nederland aan te gaan. Bovendien heeft
Nederland een rechtsingang om het geschil aan de EU-rechter voor te
leggen. Doordat Nederland onder voorbehoud betaald, loopt de potentieel
verschuldigde vertragingsrente niet langer op.
Verder neemt Nederland, gezamenlijk met andere EU-lidstaten, stappen
om tot verandering van de betreffende EU-regelgeving te komen, met
name waar het de sterke oploop van de vertragingsrente betreft. Doel is
tot een verbetering te komen van de positie van de EU-lidstaten in
situaties waarin de Commissie een nabetaling traditionele eigen middelen
vraagt.
Vraag 60
Waarom is de vorderingsrente van 300 miljoen euro nog niet budgettair
verwerkt?
Antwoord op vraag 60
De vragensteller bedoelt waarschijnlijk de vertragingsrente. De vertragingsrente is nog niet budgettair verwerkt omdat Nederland deze rente op
dit moment niet verschuldigd is aan de Europese Commissie.
Op basis van een recente uitspraak van het Hof van Justitie van de
Europese Unie wordt de Europese Commissie bij een betaling van de
traditionele eigen middelen (i.e. de hoofdsom) onder voorbehoud
gehouden tot het aangaan van een zogenoemde «constructieve dialoog»
over het geschil. Mocht deze dialoog niet leiden tot een voor beide
partijen bevredigende oplossing, dan kunnen zowel Nederland als de
Europese Commissie een procedure voor het Hof van Justitie starten.
Nederland is de vertragingsrente pas verschuldigd indien aan het einde
van dit proces blijkt dat Nederland de hoofdsom definitief is verschuldigd.
Vraag 61
Wanneer wordt bekend of Nederland de invoerrechten op de zonnepanelen ook daadwerkelijk moet afdragen?
Antwoord op vraag 61
Een concreet antwoord op deze vraag kan op dit moment niet worden
gegeven. Het antwoord is namelijk afhankelijk van de constructieve
dialoog die Nederland met de Europese Commissie gaat voeren en van de
uitkomst van de eventuele procedure bij het Hof van Justitie van de
Europese Unie die daarna kan volgen. Het standpunt van Nederland op de
bevinding van de Europese Commissie is dat de traditionele eigen
middelen niet zijn verschuldigd.
De constructieve dialoog is een nieuw concept in de relatie tussen de
Europese Commissie en de EU-lidstaten inzake geschillen over betalingen
van traditionele eigen middelen. Hoe een dergelijke dialoog en het tijdpad
er precies uit zullen zien, is nog niet bekend. De Kamer wordt op de
hoogte gehouden van het proces. Zie ook het antwoord op vraag 64.
Vraag 62
Waarom worden de afdrachten met 415 miljoen euro opwaarts bijgesteld,
terwijl er nog 300 miljard euro uit het oude meerjarig financieel kader
(MFK) op de plank ligt?
Antwoord op vraag 62

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

28

De ca. 300 miljard euro RAL (Reste á Liquider) betreft vastleggingen
(verplichtingen) waarvan de betaling (kasuitgave) niet voorzien is voor
2020, maar voor latere jaren. Voor RAL-vastleggingen wordt pas geld
afgedragen in het jaar waarvoor de Commissie voorziet dat het de
vastlegging zal moeten betalen. Het feit dat de RAL ca. 300 miljard euro
bedraagt, betekent dus niet dat de Commissie 300 miljard euro «op de
plank» heeft liggen om betalingen te doen, maar betekent dat de komende
jaren er nog ca. 300 miljard euro bij de lidstaten opgehaald gaat worden
om betalingen te doen voor verplichtingen die nu reeds zijn aangegaan.
Voor het Nederlandse deel van die ca. 300 miljard euro is al volledig
rekening gehouden in de Nederlandse begroting voor de komende jaren.
Omdat de Commissie dus geen geld achter de hand heeft, leidt een
toename van de betalingen, zoals nu vanwege COVID-19, tot een
verhoging van de afdrachten gedurende het jaar.
Vraag 64
Waar komt het verschil in inzicht tussen Nederland en de Europese
Commissie vandaan betreffende de zonnepanelen? Waarom maakt
Nederland nu al het nettobedrag van 659 miljoen euro over? Kan een
financiële onderbouwing worden gegeven dat het geld nu overmaken
financieel gunstiger is dan het nu niet te doen? Wanneer verwacht het
kabinet meer duidelijkheid te hebben over de dialoog met de Europese
Commissie en de eventuele noodzakelijke procedure bij het Hof van
Justitie? Kan de regering de Kamer hiervan op de hoogte houden? Welke
stappen is de regering voornemens te zetten om gelijksoortige situaties in
de toekomst te voorkomen? Waarop is gebaseerd dat Nederland sterk zou
staan in deze casus? Welke andere landen in de EU hebben te maken met
deze problematiek en hoe gaan zij hiermee om? Klopt het dat Nederland
nog geen juridische procedure is gestart, en waarom is die nog niet
gestart? Wat zijn de gevolgen van het arrest van het Europees Hof van
Justitie van 9 juli jl.? In hoeverre is deze casus vergelijkbaar met de
Nederlandse?
Antwoord op vraag 64
De achtergrond van het verschil van inzicht tussen Nederland en de
Commissie is als volgt. De Commissie is van mening dat de Nederlandse
Douane stelselmatig de EU-wetgeving voor de antidumpingrechten en
compenserende rechten niet correct zou hebben toegepast bij de invoer
van bepaalde zonnepanelen. Op zonnepanelen verzonden uit Maleisië of
Taiwan waren antidumpingrechten en compenserende rechten, traditionele eigen middelen, verschuldigd. De Commissie is van mening dat
deze rechten ook verschuldigd zijn op de invoer van zonnecellen van
oorsprong uit Maleisië of Taiwan die vervolgens tot zonnepanelen zijn
geassembleerd in andere derde landen als Mexico, India en Vietnam.
Volgens Nederland zijn de traditionele eigen middelen niet verschuldigd
over de zonnepanelen omdat deze juridisch gezien zijn verzonden uit het
land waar de assemblage heeft plaatsgevonden, zoals Mexico, India en
Vietnam. De Commissie ziet dit anders.
Gevraagd wordt waarop is gebaseerd dat Nederland sterk zou staan in
deze casus. Het kabinet is van mening dat Nederland een juridisch
pleitbaar standpunt heeft. Omdat het essentiële begrip «verzonden uit»
niet is gedefinieerd in de betreffende wetgeving, is een algemene regel uit
het EU-douanerecht van toepassing. Deze algemene regel schrijft voor dat
bij assemblage van een goed in een tussenliggend land, dit tussenliggende land moet worden aangemerkt als land van verzending. Nederland
heeft de Commissie meermaals gevraagd hoe de betreffende
EU-wetgeving precies moest worden uitgelegd, juist omdat het begrip
«verzonden uit» niet is gedefinieerd. Dit heeft aldus tot gevolg dat een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

29

algemene regel uit het EU-douanerecht geldt. De Commissie heeft deze
zienswijze in het verleden ook bevestigd. Verder strookt de zienswijze van
Nederland met Europese jurisprudentie.
Antwoord op de vraag waarom de hoofdsom onder voorbehoud wordt
afgedragen, is als volgt. De voornaamste reden om het bedrag aan
traditionele eigen middelen onder voorbehoud af te dragen, is het
voorkomen van het verder oplopen van de vertragingsrente. Het kan vele
jaren duren totdat er een rechtszaak komt, waardoor de potentiële
renterekening hoog op zou lopen.
Gevraagd wordt of (en waarom) Nederland nog geen juridische procedure
is gestart. Nederland is (nog) geen juridische procedure gestart omdat dit
nog niet mogelijk is. Vaste jurisprudentie van het Hof van Justitie van de
Europese Unie is dat een bevinding van de Commissie geen rechtshandeling is waartegen een juridische procedure mogelijk is. Door betaling
onder voorbehoud is de Commissie gehouden tot het aangaan van een
constructieve dialoog met Nederland. Mocht deze dialoog niet leiden tot
een bevredigende oplossing, dan kan Nederland op eigen initiatief een
procedure starten bij de EU-rechter wegens ongerechtvaardigde
verrijking.
Dan de gevolgen van het arrest van 9 juli 2020 van het Hof van Justitie
van de Europese Unie in de zaak C-575/18 P (Tsjechië/Commissie). Dit
betrof een procedure die Tsjechië had aangespannen tegen de
Commissie. Deze zaak draaide om het ontbreken van rechtsbescherming
voor EU-lidstaten, in het geval een EU-lidstaat het niet eens is met de
Commissie over de betaling van traditionele eigen middelen. Het
ontbreken van rechtsbescherming was dus eerder voor Nederland reden
om de door de Commissie geclaimde hoofdsom niet onder voorbehoud af
te dragen. Dit is dan ook de overeenkomst met de zaak, waar ook naar
wordt gevraagd.
Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft geoordeeld dat een
EU-lidstaat in een dergelijk geval onder voorbehoud ten aanzien van de
gegrondheid van het standpunt van de Commissie kan betalen. Dit
verplicht de Commissie om overeenkomstig het beginsel van loyale
samenwerking een constructieve dialoog aan te gaan met de EU-lidstaat.
Door de betaling onder voorbehoud wordt de vertragingsrente gestuit.
Mocht deze dialoog niet leiden tot een bevredigende oplossing, dan kan
Nederland op eigen initiatief een juridische procedure starten bij de
EU-rechter (het Gerecht) wegens ongerechtvaardigde verrijking.
Door de betaling onder voorbehoud kan een EU-lidstaat dus zelf het
initiatief nemen om het geschil voor de EU-rechter te brengen en is de
EU-lidstaat niet meer afhankelijk van het initiatief van de Commissie om
een inbreukprocedure te starten. De Commissie kan overigens wel een
inbreukprocedure starten bij het Hof van Justitie van de Europese Unie
(hoewel zij daar weinig aanleiding toe heeft, wanneer de hoofdsom is
betaald). Ook dan zal het geschil dus voor de EU-rechter komen.
Gevraagd wordt wanneer meer duidelijkheid komt over de vervolgstappen. De constructieve dialoog is een nieuw concept in de relatie
tussen de Commissie en de EU-lidstaten inzake geschillen over betalingen
van traditionele eigen middelen. Hoe een dergelijke dialoog en het tijdpad
er precies uit zullen zien, is daarom nog niet bekend. Wat de verdere
juridische vervolgstappen zijn, is hiervoor uitgelegd. De Kamer wordt op
de hoogte gehouden van het proces.
Gevraagd wordt naar de beoogde stappen om gelijksoortige situaties in
de toekomst te voorkomen. Bij de beantwoording van deze vraag moet
onderscheid gemaakt worden tussen de situaties (i) achteraf verschuldigdheid van de traditionele eigen middelen; en (ii) de vertragingsrente.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

30

(i) De Commissie (meer specifiek DG Budget) controleert of Nederland de
wetgeving juist heeft toegepast en de correcte bedragen aan traditionele
eigen middelen heeft afgedragen. Nederland probeert bij twijfel over de
juistheid van de eigen interpretatie van de wetgeving vooraf duidelijkheid
te verkrijgen bij de Commissie, onder meer door het stellen van gerichte
vragen. Dit is ook gedaan bij het dossier zonnepanelen. Juist omdat
Nederland dit gedaan heeft, was de bevinding van de Commissie inzake
zonnepanelen onverwacht.
(ii) De regels rondom wat lidstaten moeten afdragen aan de EU en de
berekening van de zogenoemde vertragingsrente zijn vastgelegd in de
Making Available Regulation (MAR). Nederland zet zich samen met een
brede coalitie van andere EU-lidstaten in om de Commissie ervan te
overtuigen dat aanpassing van de MAR nodig is, met name waar het de
sterke oploop van de vertragingsrente betreft. Doel is tot een verbetering
te komen van de positie van de EU-lidstaten in situaties waarin de
Commissie een nabetaling traditionele eigen middelen vraagt. In de
conclusies van de Europese Raad van juli jl. is hierover ook een passage
opgenomen. De Commissie heeft laten weten dat ze verwachten de
komende maand een eerste reactie te kunnen geven op de Europese
Raadsconclusies. Alleen de Commissie kan een voorstel indienen tot
wijziging van de MAR. Pas op dat moment kunnen wijzigingsvoorstellen
worden ingebracht door EU-lidstaten.
Tot slot de vraag over deze problematiek bij ander EU-lidstaten. De
Commissie heeft bij verschillende EU-lidstaten een inspectie uitgevoerd
ten aanzien van de controlestrategie op zonnepanelen. Het is niet aan
Nederland om het resultaat van inspecties bij andere EU-lidstaten
openbaar te maken. Nederland staat wel in contact met een andere
EU-lidstaat om te kijken of het zinvol en mogelijk is samen te werken. Dit
geldt zoals gezegd ook voor het zoeken naar een meer structurele
oplossing voor geschillen met de Commissie over een afdrachtverplichting van traditionele eigen middelen, waarover met meerdere
EU-lidstaten contact is.
Vraag 65
Kunt u de extra uitgaven van 415 miljoen euro aan de EU uitsplitsen?
Antwoord op vraag 65
De afdrachten aan de EU worden verantwoord op de begroting van
Buitenlandse Zaken. U kunt een volledige toelichting terugvinden bij Art.
3.1 en Art. 3.10 in de memorie van toelichting op de 2e suppletoire
begroting van 2020. Onderstaande tabel geeft een uitsplitsing van de
mutaties op de BNI-afdracht (392 mln) en de BTW-afdracht (23 mln),
samen 415 mln euro.
Mutaties BNI- en BTW-afdracht 2e suppletoire begroting Buitenlandse
Zaken 2020
Mutatie

Bedrag (in
miljoenen
euro’s)

BNI-afdracht
Draft Amending Budget 8 (CRI++ en ESI-fondsen voor
COVID)
Draft Amending Budget 9 Solidariteitsfonds

Totale mutatie
per afdrachtsoort
3921

369
24

BTW-afdracht

23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

31

Mutatie

Bedrag (in
miljoenen
euro’s)

Technische herberekening Britse korting2

Totale mutatie
per afdrachtsoort

23

1

Door afrondingsverschillen kan het totaal afwijken van de som der delen.
De Nederlandse bijdrage aan de Britse korting wordt in de Nederlandse begroting verwerkt in
de BTW-afdracht

2

Vraag 66
Klopt het dat lidstaten die treuzelen met het afdragen van belastingen aan
de EU een flinke rente moeten betalen en dat deze voor Nederland
inmiddels is opgelopen tot 300 miljoen euro? Waar is deze rente precies
op gebaseerd? Hoe hoog is de rente die andere lidstaten hierdoor hebben
moeten betalen?
Antwoord op vraag 66
Volgens Europese regels betaalt een EU-lidstaat rente over een ten
onrechte niet afgedragen bedrag aan traditionele eigen middelen zolang
die middelen niet zijn afgedragen. Het bedrag aan (potentiële) vertragingsrente in de onderhavige zaak is naar schatting 300 miljoen euro
(peildatum 1 december 2020), bij een maximaal risico van 659 miljoen
euro.
De vertragingsrente is geregeld in de Making Available Regulation (MAR)
en heeft een verhoogd en progressief tarief. De rente bestaat uit de ECB
rente voor basisherfinancieringstransacties, plus een vaste verhoging
(voor een deel van de periode 2 procentpunt en voor een deel 2,5
procentpunt) en een variabele verhoging per maand vertraging (van 0,25
procentpunt per maand). Het (verhoogde) rentetarief geldt voor de hele
periode van de vertraging. Tot een paar jaar geleden was het tarief niet
gemaximeerd. Inmiddels geldt sinds 1 oktober 2016 een maximum van 16
procent per jaar voor nieuw bekend geworden gevallen. De bevinding met
betrekking tot de zonnepanelen is bekend geworden na die datum en dus
geldt voor het volledige bedrag aan potentieel verschuldigde bedrag een
maximum van 16 procent aan vertragingsrente. De eerste aangiften
waarover nu een geschil met de Commissie is, gaan terug tot juni 2015.
Het rentetarief over deze (oudste) bedragen is al opgelopen tot het
maximum van 16 procent.
Verschillende EU-lidstaten hebben een inspectie gehad over de controlestrategie op zonnepanelen. Nederland beschikt niet over informatie over
de betaalde vertragingsrente door andere EU-lidstaten. Verder is het ook
niet aan Nederland om het resultaat van inspecties bij andere EU-lidstaten
openbaar te maken.
Vraag 67
Zal Nederland eerst een «constructieve dialoog» met de Commissie
voeren of is Nederland sowieso voornemens om binnenkort het bedrag
van 659 miljoen euro over te maken aan de Europese Commissie? Waar is
dit precies op gebaseerd en heeft de Europese Commissie daar recht op?
Gaan alle invoerrechten naar de EU? Wie heeft hiervan geprofiteerd?
Antwoord op vraag 67
Nederland is voornemens nog voor het eind van dit jaar over te gaan tot
betaling onder voorbehoud van het maximale bedrag aan traditionele
eigen middelen dat verschuldigd zou zijn indien Nederland in het ongelijk
zou worden gesteld. De Europese Commissie (hierna: Commissie) is pas
verplicht een constructieve dialoog met Nederland aan te gaan na

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

32

betaling onder voorbehoud. Nederland probeert de Commissie daarbij
alsnog van zijn gelijk te overtuigen. Mocht deze dialoog niet leiden tot een
bevredigende oplossing, dan kan Nederland op eigen initiatief een
procedure starten bij de EU-rechter wegens ongerechtvaardigde
verrijking. Door onder voorbehoud te betalen, wordt bovendien de
vertragingsrente gestuit en kan de potentiële renterekening niet verder
oplopen.
Het huidige inzicht van het maximale risico is 659 miljoen euro. Het
daadwerkelijke betwiste bedrag kan lager uitvallen door eventuele
vrijstellingen in de totale aangiftestroom. Voor die aangiftes zou dan ook
in de lezing van de Commissie geen traditionele eigen middelen
verschuldigd zijn. De Douane doet hier nu onderzoek naar. Het betreft
ongeveer 10.000 aangiftes waarvoor onder meer additionele documentatie bij klanten moet worden opgevraagd en vervolgens geanalyseerd. De
afdracht onder voorbehoud zal zoals aangegeven eind 2020 plaatsvinden
waarbij de laatste inzichten van het onderzoek worden meegenomen. Het
onderzoek naar de vrijstellingen loopt door tot in 2021. Eventueel te veel
(onder voorbehoud) afgedragen bedragen kunnen ook worden teruggevorderd wegens ongerechtvaardigde verrijking van de EU.
De Commissie vindt dat Nederland traditionele eigen middelen moet
betalen over zonnepanelen die in de periode 2015–2018 in Nederland in
het vrije verkeer zijn gebracht. Nederland is het daar niet mee eens. Het
betreft zonnecellen van oorsprong uit Maleisië of Taiwan die vervolgens
tot zonnepanelen zijn geassembleerd in andere derde landen als Mexico,
India en Vietnam. De traditionele eigen middelen betreffen in deze casus
antidumpingrechten en compenserende rechten.
Douanediensten in EU-lidstaten heffen invoerrechten over bepaalde
goederen die worden ingevoerd in de EU-douane-unie. Die invoerrechten
zijn traditionele eigen middelen van de EU. De EU-lidstaten dragen deze
traditionele eigen middelen dan ook op grond van EU-wetgeving
grotendeels, momenteel 80 procent, af aan Brussel. Op dit moment wordt
20 procent van de geïnde bedragen door EU-lidstaten ingehouden als
inningskosten.
Nederland is van mening dat de traditionele eigen middelen terecht niet
zijn geheven, geïnd en afgedragen en dat zij de wetgeving op de correcte
manier heeft toegepast.
Vraag 68
Wordt verwacht dat de niet-ingezette middelen bij het Ministerie van
Economische Zaken en Klimaat voor verduurzaming van de industrie en
Urgenda in 2021 wel volledig worden uitgegeven en de middelen die voor
2021 zijn ingeboekt ook in 2021 zullen worden besteed? Komt de
onderbesteding door de gevolgen van corona, of lukt het in het algemeen
niet goed de middelen weg te zetten? Zitten er investeringselementen in
de Urgendamiddelen die juist in deze crisistijd hadden kunnen worden
gebruikt?
Antwoord op vraag 68
De onderuitputting bij EZK voor verduurzaming van de Industrie en
Urgenda zal voor een deel wel/alsnog in 2021 tot besteding komen. In het
kader van Urgenda wordt er 17 miljoen euro doorgeschoven voor 2
specifieke projecten in de Industrie die alsnog in 2021 gerealiseerd zullen
worden. Deze projecten zijn o.a. vertraagd vanwege een langere
doorlooptijd van de vereiste Europese staatssteuntoets. Een deel van de
Urgendamiddelen (8 miljoen euro in 2020) valt vrij ten gunste van het
generale beeld, omdat te subsidiëren projecten reeds op andere wijze
gefinancierd zijn (bijv. met EU-subsidie). De onderuitputting die ontstaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

33

op de regeling Versnelde Klimaatinvesteringen Industrie (VEKI, ca. 10
miljoen euro) heeft te maken met de gevolgen van corona en de korte
periode waarin investeringen gerealiseerd moeten worden. Hiertoe is de
regeling en uitvoeringstermijn inmiddels verlengd en uitgebreid met
bestaande middelen uit de klimaatenveloppe voor de Industrie. De
onderuitputting in kas op de klimaatmiddelen voor pilot en demo’s in de
Industrie (DEI+, ca. 20 miljoen euro) heeft te maken met spreiding van de
(uit)financiering van de regeling over meerdere jaren. Naar verwachting
zullen de nu in 2021 beschikbare middelen op de begroting van EZK ook
goeddeels in 2021 worden besteed.
Vraag 69
Wat is een negatieve eindejaarsmarge? Is deze al een keer eerder gebruikt
en zo ja, waarvoor?
Antwoord op vraag 69
Een negatieve eindejaarsmarge is het directe gevolg van een
overschrijding van de gehele begroting in het vorige jaar. Deze
overschrijding wordt volgens de begrotingsregels in het daaropvolgende
jaar gecompenseerd met een negatieve eindejaarsmarge. Negatieve
eindejaarsmarges worden betrokken bij de voorjaarsbesluitvorming en
dienen specifiek door het verantwoordelijke ministerie te worden
gecompenseerd. De negatieve eindejaarsmarge is conform de begrotingsregels afgelopen jaren gebruikt bij de departementen die een
overschrijding op de gehele begroting hadden.
Vraag 70
Hoe kan het dat in 2020 slechts 18 miljoen euro, zelfs inclusief de
tegemoetkoming van 750 euro aan gedupeerde ouders, is uitgekeerd aan
compensatie- en herstelbetalingen van toeslagen, terwijl er 132 miljoen
euro meer was ingeboekt? Waarom is een zodanig hoog bedrag ingeboekt
voor 2020?
Antwoord op vraag 70
Ten tijde van het opstellen van de Ontwerpbegroting is, op basis van de
toen beschikbare informatie, een schatting gemaakt van de benodigde
programmamiddelen voor Toeslagenherstel dit jaar. Zoals ik uw Kamer
eerder heb laten weten5, is gedurende de daaropvolgende maanden
gebleken dat het integraal beoordelen en het adequaat helpen van
gedupeerden complexer bleek dan gedacht, en dat meer tijd nodig was
om de herstelorganisatie robuust in te richten. Dit heeft als gevolg dat er
in 2020 minder compensatie- en herstelbetalingen worden uitgevoerd dan
ten tijde van het opstellen van de Ontwerpbegroting werd voorzien: naar
verwachting wordt dit jaar 18 miljoen euro besteed voor de herstelactie
(waarvan 1 miljoen euro via de SZW-begroting wordt verantwoord). De
resterende 132 miljoen euro doorgeschoven naar latere jaren zodat de
middelen volledig beschikbaar blijven voor de compensatie van
gedupeerden.
Naast bovengenoemde 18 miljoen euro wordt dit jaar nog circa 6 miljoen
euro besteed uit hoofde van het recente besluit (zoals op pagina’s 6 en 26
van de vierde voortgangsrapportage is toegelicht) om de doelgroep van
de eenmalige tegemoetkoming van 750 euro uit te breiden. Deze uitgaven
worden ingepast binnen het geheel van artikel 1 en uw kamer wordt
medio december 2020 met de veegbrief formeel over deze budgettaire
wijzigingen geïnformeerd.
Vraag 73
5

Kamerstuk 31 066 nr. 691 en Kamerstuk 31 066, nr. 704

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

34

Waar is de overschrijding van 257 miljoen euro in 2020 op het deelplafond
Sociale Zekerheid door veroorzaakt, waar bij de Miljoenennota nog sprake
was van een overschrijding van 59 miljoen euro?
Antwoord op vraag 73
De overschrijding wordt veroorzaakt door de volgende mutaties:
Uitgavenmutaties met beslag budgettaire ruimte
(in miljoenen euro’s)
Compensatie Transitievergoeding bij Langdurige Arbeidsongeschiktheid
Arbeidsongeschiktheidsregelingen
Ziektewet
AOW
Integratie en maatschappelijke samenhang
Uitvoering
Diversen

306
– 66
69
– 30
– 23
– 24
– 34

De overschrijding wordt grotendeels verklaard door de tegenvaller op de
Compensatie Transitievergoeding bij Langdurige Arbeidsongeschiktheid
(CTVLAO) ad 306 miljoen euro. Deze wordt met name veroorzaakt door
een hogere gemiddelde prijs van de transitievergoedingen dan geraamd.
Dit betreft een tegenvaller die over vijf jaar (cumulatief) is opgebouwd
omdat de CTVLAO met terugwerkende kracht is ingevoerd. Daarnaast is
het aantal uitkeringen in de Ziektewet gestegen, wat leidt tot een
tegenvaller van 69 miljoen euro. Deze tegenvallers worden gedeeltelijk
gecompenseerd met meevallers in de arbeidsongeschiktheidsregelingen
(66 miljoen euro), AOW (30 miljoen euro), integratie en maatschappelijke
samenhang (23 miljoen euro) en uitvoering (24 miljoen euro). De
bovenstaande mutaties inclusief de overschrijding bij de Miljoenennota
van 59 miljoen euro leiden tot de tegenvaller van 257 miljoen euro bij
Najaarsnota.
Vraag 74
Hoe kan het dat er een meevaller is op de Algemene Kinderbijslagwet?
Antwoord op vraag 74
Het aantal kinderen/ouders dat recht heeft op AKW komt iets lager uit dan
geraamd. Dit komt onder andere doordat de migratie is verminderd als
gevolg van de coronacrisis. Dit leidt tot een meevaller.
Vraag 75
In welke belastinginkomsten zijn nog de grootste wijzigingen te
verwachten bij de definitieve vaststelling?
Antwoord op vraag 75
De raming van de belasting- en premieontvangsten in de Najaarsnota
2020 is gebaseerd op de kasrealisaties tot en met oktober 2020 en de
meest recente macro-economische raming van het CPB ten tijde van het
opstellen van de Najaarsnota (Macro-Economische Verkenning 2021). De
onzekerheden zijn op dit moment groter dan anders. De verschillen tussen
de nieuwe raming van het CPB (Novemberraming) en de MacroEconomische Verkenning 2021 illustreren dat. Dat heeft weerslag op de
belasting- en premieontvangsten. Omdat de loonheffingen (loonbelasting,
premies volksverzekeringen en premies werknemersverzekeringen) en de
omzetbelasting gezamenlijk het merendeel van de belastinginkomsten
vormen, hebben eventuele wijzigingen in deze belastingen een grote
invloed op de totaalraming. Zo zijn de kwartaalaangiftes over het vierde
kwartaal van 2020 in de omzetbelasting (btw) belangrijk voor de nog te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

35

realiseren ontvangsten. In het Financieel Jaarverslag Rijk zullen de
belasting- en premieontvangsten definitief vastgesteld worden.
Vraag 78
De reguliere uitgaven in 2020 vallen ongeveer 10 miljard hoger uit dan de
reguliere uitgaven in 2019; waar komt dit verschil vandaan ten opzichte
van de uitgaven in 2019?
Antwoord op vraag 78
In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de plafondrelevante uitgaven
weergegeven per deelplafond. Er wordt per deelplafond onderscheid
gemaakt tussen reguliere uitgaven en uitgaven aan coronamaatregelen.
De reguliere uitgaven stijgen in 2020 ten opzichte van 2019 met 13,9
miljard euro. Alle deelplafonds laten een stijging zien. Deze stijging is
onder andere het gevolg van gestegen lonen en prijzen, van toegenomen
beroep op openeinderegelingen in sociale zekerheid (o.a. AOW en WW)
en zorg (Zvw en Wlz) en van intensiveringen waartoe in het Regeerakkoord en door dit kabinet is besloten.
(in miljarden euro’s)

Uitgaven plafond Rijksbegroting
w.v. regulier
w.v. corona
Uitgaven plafond Sociale zekerheid
w.v. regulier
w.v. corona
Uitgaven plafond Zorg
w.v. regulier
w.v. corona
Totaal uitgavenplafond
w.v. regulier
w.v. corona

2019
(stand FJR)

2020
(stand
Najaarnota)

Groei 2020 t.o.v.
2019 (miljarden
euro’s)

Groei 2020 t.o.v.
2019
(procent)

139,0
139,0

156,4
144,4
12,0
102,8
85,8
17,0
73,4
73,2
0,3
332,7
303,4
29,3

17,4
5,4
12,0
22,1
5,1
17,0
3,7
3,4
0,3
43,2
13,9
29,3

12,5
3,9

80,8
80,8
69,7
69,7
289,5
289,5

27,3
6,3
5,3
4,9
14,9
4,8

Vraag 79
In hoeverre vallen de beschikbaar gestelde middelen voor de coronamaatregelen onder eindejaarsmarges van de betrokken ministeries? Of kunnen
deze onbeperkt doorgeschoven worden? Wat zijn valide redenen om geld
door te schuiven? Kan worden aangegeven bij welke maatregelen het de
verwachting is dat er geld doorgeschoven gaat worden naar 2021? Kan al
iets gezegd worden over de doelmatigheid en doeltreffendheid van de
verschillende maatregelen? Van welke maatregelen wordt veel minder
gebruik gemaakt dan was verwacht en wat is daar de reden van?
Antwoord op vraag 79
De middelen voor de coronamaatregelen vallen niet onder de eindejaarsmarges van betrokken ministeries. Als middelen volgend jaar worden
besteed in plaats van dit jaar dan wordt hiervoor het uitgavenplafond
gecorrigeerd. Het is daarom niet nodig hiervoor eindejaarsmarge in te
zetten.
De algemene regel is namelijk dat voor uitgaven voor coronamaatregelen
het uitgavenplafond wordt gecorrigeerd. Als middelen niet tot besteding
komen dan komen zij niet ten koste van de EMU-schuld.
De ramingen in de Najaarsnota dateren van 30 november 2020. Per saldo
zijn de geschatte kosten van de nood- en steunpakketten voor dit jaar met
1,6 miljard euro neerwaarts bijgesteld in de Najaarsnota. Dit komt omdat
voor verschillende regelingen de uitgaven van 2020 doorschuiven naar
2021. Voor de NOW geldt bijvoorbeeld dat een groter deel in 2021 wordt
uitbetaald in plaats van in 2020, omdat NOW 3.1 in drie maandelijkse
tranches wordt uitbetaald in plaats van één tranche van drie maanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

36

Deze mutaties worden toegelicht in de plafondtoetsen voor het
deelplafond Rijksbegroting en Sociale Zekerheid.
Tijdens het verantwoordingsdebat van 26 mei jl. (Handelingen II 2019/20,
nr. 74, item 23) hebben de leden Snels en Bruins mij verzocht om na te
denken over de evaluatie-aanpak van de sociaaleconomische steunpakketten. Ik ben voornemens uw Kamer hierover binnen enkele weken te
informeren.
Ook zijn FIN, EZK en SZW met het CPB in gesprek over een onderzoek
naar de overkoepelende macro-economische effecten van de noodpakketten. Departementen gaan zelf (waar mogelijk gecombineerd) de
doeltreffendheid en doelmatigheid van de individuele maatregelen (laten)
onderzoeken. In de tussentijd worden de maatregelen periodiek
gemonitord.
Vraag 80
Hoeveel is er in totaal uitgegeven aan het eerste noodpakket? Kunt u dit
uitsplitsen in Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid
(NOW), Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo),
Tegemoetkoming Vaste Lasten (TVL) en Tegemoetkoming Ondernemers
Getroffen Sectoren COVID-19 (TOGS)?
Vraag 81
Hoeveel is er in totaal uitgegeven aan het tweede noodpakket? Kunt u dit
uitsplitsen in NOW, Tozo, TVL en TOGS?
Vraag 82
Hoeveel is er in totaal uitgegeven aan het derde noodpakket? Kunt u dit
uitsplitsen in NOW, Tozo, TVL en TOGS?
Vraag 83
Kunt u een uitsplitsing geven van hoeveel er hoeveel er gebruik is
gemaakt van de NOW1, NOW2 en NOW3?
Vraag 84
Kunt u een uitsplitsing geven van hoeveel er hoeveel er gebruik is
gemaakt van Tozo1, Tozo2 en Tozo3?
Vraag 85
Kunt u een uitsplitsing geven van hoeveel er hoeveel er gebruik is
gemaakt van TVL1 en TVL2?
Vraag 86
Kunt u een uitsplitsing geven van hoeveel er hoeveel er gebruik is
gemaakt van TOGS?
Antwoord op vragen 80, 81, 82, 83, 84, 85 en 86
Onderstaande tabel geeft weer wat de omvang van de regelingen was bij
de Najaarsnota. Daarnaast zijn de bijstellingen uit de Kamerbrief van
9 december6 hierin verwerkt. Dit zijn de ramingen. Realisatiecijfers kunnen
hier altijd van afwijken.
Bedragen in miljoenen euro’s en inclusief
uitvoeringskosten

2020

TOZO 1
TOZO 2
TOZO 3

2.150
729
349

6

2021

Totaal

449

2.150
729
798

Kamerstuk 35 570, nr. 54

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

37

Bedragen in miljoenen euro’s en inclusief
uitvoeringskosten

2020

TOZO 1 en 2 autonome bijstelling1
TOZO 3 autonome bijstelling1
Totaal
NOW 1
NOW 2
NOW 3
NOW 3 autonome bijstelling1
NOW 3 beleidsmatige bijstelling1
Totaal
TOGS
TVL 1
TVL 2
TVL beleidsmatige bijstelling1
Totaal

– 520
50
2.758
7.901
4.334
983
344
13.562
877
595,8
641,5
–
2.114

2021

102
551
833
1.024
4.425
1.459
814
8.555
4
1.378
560
1.942

Totaal

– 520
152
3.309
8.734
5.358
5.408
1.803
814
22.117
877
600
2.020
560
4.056

1

betreft bijstellingen zoals aangekondigd in de brief over het steun- en herstelpakket van
9 december.

Voor een volledig beeld van alle corona-gerelateerde uitgaven verwijs ik u
naar tabel 1.1 in de Najaarsnota en naar https://www.rijksfinancien.nl/
overheidsfinancien-coronatijd.
Aan deze tabel zijn de aanvullingen toegevoegd, welke niet in tabel 1.1
van de Najaarsnota zijn opgenomen, waarin uw Kamer de standen van de
drie regelingen vindt inclusief de bijstellingen op de ramingen die zijn
aangekondigd in de brief over het steun- en herstelpakket van
9 december.
Over de bijstellingen die in deze brief zijn aangekondigd wordt uw Kamer
middels Incidentele Suppletoire Begrotingen nog geïnformeerd.
Vraag 87
Waarom kiest het kabinet ervoor, nu de coronacrisis aanhoudt, om de
belastingrente weer te verhogen naar 4 procent? Kunt u toelichten
waarom u er in eerste instantie wel voor koos de belastingrente te
verlagen?
Antwoord op vraag 87
Tot de tijdelijke verlaging van belastingrente is besloten om een tijdelijk
voordeel te bewerkstelligen voor alle ondernemers bij wie belastingrente
in rekening wordt gebracht over eerdere belastingjaren (bijvoorbeeld 2018
of 2019). Belastingrente vormt echter een belangrijke prikkel voor
belastingplichtigen om op tijd en juist aangifte te doen of om (tijdig) om
een voorlopige aanslag te verzoeken. Dat dit gebeurt, is van belang voor
een goede en tijdige belastingheffing. Het kabinet acht het wenselijk dat
deze prikkel herleeft. Daarbij is ook van belang dat de tijdelijke verlaging
van de belastingrente een generieke maatregel is geweest waarvan alle
ondernemers (en particulieren) bij wie tussen 1 juni of 1 juli 2020 en
1 oktober 2020 belastingrente in rekening is of wordt gebracht, (hebben)
kunnen profiteren. Het is echter niet gezegd dat al deze ondernemers in
dezelfde mate zijn geraakt door de COVID-19-crisis. Anderzijds is het
mogelijk dat bij ondernemers die wel worden geraakt door COVID-19 geen
confrontatie met belastingrente plaatsvindt, waardoor zij ook niet
profiteren van de tijdelijke verlaging. Om deze redenen heeft het kabinet
vastgehouden om de verlaging te laten duren tot 1 oktober 2020. Voor de
vennootschapsbelasting is besloten het percentage belastingrente per
1 oktober 2020 niet te laten terugveren naar 8 (het percentage dat gold
vóór de tijdelijke verlaging in verband met de COVID-19-crisis), maar tot
en met 31 december 2021 vast te stellen op 4. Dit om ondernemers die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

38

met belastingrente voor de vennootschapsbelasting worden geconfronteerd, niet direct weer te belasten met een rentepercentage van 8.
Volledigheidshalve merk ik op dat de belastingrente een ander doel dient
dan de invorderingsrente. Invorderingsrente wordt in rekening gebracht
op het moment dat de betaaltermijn van een belastingaanslag (die op dat
moment dus per definitie al is vastgesteld) is verstreken. Hiermee dient
invorderingsrente als prikkel voor belastingschuldigen om op tijd hun
belastingschulden te betalen. Met betrekking tot invorderingsrente is
besloten het percentage voor in rekening te brengen rente tot en met
31 december 2021 vast te stellen op 0,01. Deze verlaging levert direct
voordeel op voor bedrijven die te maken hebben met substantieel
omzetverlies of zelfs (tijdelijke) sluiting, waardoor een gedeelte van de
inkomsten is weggevallen (of zelfs alle inkomsten). Voor veel van deze
hard geraakte bedrijven is het lastiger of onmogelijk geworden om
belastingaanslagen te voldoen. Om deze bedrijven in acute nood te
helpen is het beleid van uitstel van betaling van belastingschulden tijdelijk
versoepeld, met daaraan gekoppeld een verlaagde invorderingsrente van
0,01 procent. Dat verlaagde rentepercentage maakt een beroep op het
versoepelde uitstelbeleid laagdrempelig. De verlaging van de invorderingsrente is hierdoor – in tegenstelling tot de tijdelijke verlaging van de
belastingrente – een specifieke maatregel, waarvoor verlenging tot en met
31 december 2021 op zijn plaats is.
Vraag 88
Wat zijn de risico’s voor de inleg van de schatkist inzake het «solvabiliteitsfonds». Is het de bedoeling dat institutionele investeerders zoals
pensioenfondsen kunnen meedoen tegen dezelfde voorwaarden als de
Staat?
Antwoord op vraag 88
Bij een eventuele deelname in het Solvabiliteitsfonds zal de Staat tegen
dezelfde voorwaarden instappen als private investeerders. Het fondskapitaal wordt geïnvesteerd in bedrijven op basis van een marktconform
rendement. Aangezien het fonds zal investeren in bedrijven met solvabiliteitsproblemen gaat het wel om risicovolle investeringen die mogelijk niet
volledig worden terugverdiend. Het fonds wordt momenteel nog
uitgewerkt. Zodra de uitwerking voltooid is, is beter zicht op de risico’s die
met de investeringen gemoeid zijn en zal de overheid deelname aan het
fonds beoordelen en hier een besluit over nemen.
Vraag 89
Wanneer zal de besluitvorming rond het Solvabiliteitsfonds afgerond
worden en duidelijkheid komen over de reservering van 300 miljoen euro?
Wanneer wordt de Kamer geïnformeerd, en zal het initiatief worden
voortgezet door VNO-NCW ook als het kabinet niet meedoet?
Antwoord op vraag 89
De private initiatiefnemers zijn momenteel nog bezig met de uitwerking
van het fonds, waardoor een definitief kabinetsbesluit over deelname in
het fondskapitaal niet eerder dan begin volgend jaar kan plaatsvinden.
Zodra het fonds is uitgewerkt en het kabinet heeft besloten over een
bijdrage, dan zal het dit conform de Comptabiliteitswet voorhangen bij het
parlement en de budgettaire consequenties verwerken via een suppletoire
begroting op de EZK-begroting. Het valt niet op voorhand te zeggen of
overige potentiële investeerders in het fonds nog steeds bereid zouden
zijn te participeren in het initiatief indien de Staat zou besluiten niet te
participeren.
Vraag 90

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

39

Wat is de verklaring dan het overgrote deel van de uitstaande garanties
onbenut blijft? En wat zijn de risico’s hiervan? Als alleen een klein
gedeelte van de garanties benut wordt, zijn zulke hoge garanties dan
nodig?
Antwoord op vraag 90
De benutting van garanties is geen doel op zich. De garantieregelingen
bieden de mogelijkheid aan banken om de kredietverlening aan ondernemingen mogelijk te maken en zijn additioneel aan financiering door de
markt. Bij de lancering van de corona-gerelateerde garantieregelingen
zoals de BMKB-C, GO-C, KKC en BL-C was inmiddels ook de
NOW-regeling beschikbaar en konden bedrijven uitstel van belastingbetalingen en aflossingen krijgen, waarvan op grote schaal gebruik is
gemaakt. Dit verklaart mede waarom de benutting van de garantieregelingen achterblijft bij de aanvankelijke verwachtingen bij aanvang van de
coronacrisis toen nog niet duidelijk was hoe groot de impact op het
bedrijfsleven zou zijn en wat het effect van het totale steunpakket zou zijn.
De beschikbare garantieplafonds worden daarom niet volledig benut. Bij
de verlenging van de Corona gerelateerde garantieregelingen in 2021 is
rekening gehouden met de lagere benutting. Voor de KKC en de GO-C
heeft dit geleid tot lagere garantieplafonds.
Vraag 91
Van welke risicoregelingen wordt wel goed gebruik gemaakt, en van
welke wordt onvoldoende gebruik gemaakt? Wat is de reden indien een
regeling eventueel onvoldoende wordt gebruikt? Hoeveel ondernemers
hebben gebruik gemaakt van het Borgstellingskrediet voor de Landbouw
(BL-C), BMKB, GO, GO-C en KKC en wat was de prognose?
Antwoord op vraag 91
Per 27 november 2020 zijn volgens de cijfers van de NVB ca. 1.421
KKC-leningen verstrekt voor een totaalbedrag van € 49 miljoen, ca. 4.659
BMKB-C leningen voor een totaalbedrag van € 924 miljoen en ca. 77 GO-C
leningen voor een totaalbedrag van € 672 miljoen. Met name de KKC en
de GO-C regeling hebben nog een relatief lage benutting t.o.v. het
subsidieplafond (ca. 5–10 procent). Vanaf 18 maart 2020 tot en met
30 november 2020 hebben de banken aan 179 agrarische bedrijven voor
€ 80 miljoen aan BL-C leningen verstrekt (bron RVO). De gemiddelde
grootte van de BL-C kredieten is kleiner dan aanvankelijk verwacht.
Hoelang de coronacrisis nog voortduurt is onzeker; daarmee blijft ook
onzeker of er nog onverwachte extra beroepen op de regeling zullen
komen.
Bij de lancering van deze regelingen was inmiddels ook de NOW-regeling
beschikbaar en konden bedrijven uitstel van belastingbetalingen en
aflossingen krijgen, waarvan op grote schaal gebruik is gemaakt. De
gepubliceerde plafonds voor de verschillende regelingen in 2020 waren:
€ 1,5 mld BMKB (incl. BMKB-C), € 10 mld GO (incl. GO-C), € 713 mln KKC
en € 180 mln voor de BL-C voor 2020 en 2021 samen. In 2021 zijn de
plafonds voor de BMKB (incl. BMKB-C) € 1,5 mld, GO (incl. GO-C) € 2,5
mld en KKC € 250 mln.
Vraag 92
Heeft de schatting van het kabinet dat de garantieverplichtingen leiden tot
2,4 miljard euro aan uitgaven alleen betrekking op de uitgaven in 2020 of
ook in de jaren erna? Wat zouden de uitgaven zijn als de volledige ruimte
aan garanties wordt benut?
Antwoord op vraag 92
De raming van verwachte uitgaven van 2,4 miljard euro heeft enkel
betrekking op 2020. De kans dat de rijksbreed afgegeven garanties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

40

volledig benut worden is klein, maar aanwezig. Bij volledige benutting zal
de te verwachten schade toenemen, maar die is lastig te kwantificeren.
Hierdoor kan de realisatie van schades afwijken van de door departementen geraamde schades.
Vraag 96
Welke landen doen inmiddels extra mee aan de Poverty Reduction and
Growth Trust (PRGT) van het Internationaal Monetair Fonds (IMF)? En
welke landen overwegen nog aan te sluiten?
Antwoord op vraag 96
Voorafgaand aan de COVID-19 crisis droegen België, Brazilië, Canada,
China, Denemarken, Frankrijk, Italië, Japan, Korea, Nederland,
Noorwegen, Spanje, Zweden, Zwitserland, en het Verenigd Koninkrijk
reeds bij aan de PRGT. Australië en Duitsland hebben toegezegd de PRGT
aan te vullen en doorlopen het proces van parlementaire goedkeuring. De
VS bekijken of een aanvulling op de PRGT mogelijk is.
Vraag 97
Wat is de reden dat er eerder geen rekening is gehouden met het
opnemen van een garantie voor de renteverplichtingen van deze
risicoregeling (SURE)? Waarom is dit nodig?
Antwoord op vraag 97
De verantwoording van de SURE garantie is afgelopen zomer opnieuw
beoordeeld. Uit de beoordeling is gebleken dat het gepast is om de reeds
gerapporteerde Nederlandse garantie op basis van de potentiële
hoofdsom van de Unieschuld per instrument aan te vullen met een
garantie voor de renteverplichtingen op deze Unieschuld. Dit geldt ook
voor de andere Nederlandse garanties uit hoofde van het Eigenmiddelenbesluit (EMB); het EFSM, de BoP en NGEU. De lidstaten staan immers
garant voor zowel de rente- als aflossingsverplichtingen van de Unie. De
jaarlijkse rentelasten van BoP en het EFSM waren in het verleden
voldoende laag om in de marges van de jaarlijkse EU-begrotingen in te
kunnen passen, waardoor de kans erg laag was dat de marge onder het
EMB daarvoor aangesproken zou worden. Met de oprichting van SURE en
NGEU worden de jaarlijkse rentelasten te hoog om dit zondermeer aan te
nemen, waardoor de rentelasten nu dienen te worden meegenomen in
het begroten van deze garanties. Om deze reden zijn alle garanties uit
hoofde van het EMB (het EFSM, de BoP, SURE en NGEU) opgenomen op
de begroting inclusief rentelasten. {Heel veel afkortingen die voor
niet-ingewijden niet zelfstandig leesbaar zijn}
Vraag 98
In hoeverre valt te verwachten dat de aan de Caribische landen verstrekte
leningen worden terugbetaald, gezien de hoogte van het bbp aldaar?
Antwoord op vraag 98
De hoogte van alle tot nu toe verstrekte liquiditeitsleningen is gebaseerd
op de adviezen van het College (Aruba) financieel toezicht (C(a)ft). De
leningen lopen af in april 2022 en C(A)ft adviseert om dan de mogelijkheid
tot herfinanciering van de leningen te bekijken. Een voorwaarde bij de
derde tranche aan liquiditeitsleningen is dat de landen instemmen met
een breed pakket aan structurele hervormingen en de instelling van een
entiteit die het land ondersteunt en monitort bij het doorvoeren van deze
hervormingen. De hervormingen dragen bij aan het versterken van de
financiële, economische, institutionele en maatschappelijke weerbaarheid
van de landen. Deze structurele verbetering van de sociaaleconomische
structuur moet ervoor zorgen dat de landen blijvend aan hun financiële
verplichtingen kunnen voldoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

41

Vraag 99
Wat zijn de gevolgen als maatregelen onrechtmatig worden geacht? Kan
dit onder omstandigheden leiden tot terugvorderingen?
Antwoord op vraag 99
Het uitgangspunt van alle verplichtingen, uitgaven en ontvangsten is deze
rechtmatig te laten verlopen.
Indien blijkt dat er sprake is van een onrechtmatigheid, zal de betreffende
bewindspersoon onderzoeken wat hiervoor een passende maatregel is. In
sommige gevallen kan een terugvordering een passende maatregel zijn.
Vraag 100
Wat als achteraf blijkt dat niet in een enkel geval sprake was van ontoelaatbare staatssteun, maar in meerdere gevallen? Wat is het risico als
sprake is geweest van staatssteun? Zou dit in gevallen kunnen leiden tot
terugvorderingen?
Antwoord op vraag 100
Indien achteraf blijkt dat er in een concreet geval toch sprake was van
ontoelaatbare staatssteun zal de betreffende bewindspersoon bezien
welke aanvullende maatregelen nodig zijn. In het uiterste geval kan dat
leiden tot terugvordering.
Vraag 101
Voor welke regelingen loopt er nog een verzoek in het kader van staatssteun bij de Europese Commissie en wanneer is daar duidelijkheid over te
verwachten?
Antwoord op vraag 101
Voor zover bekend zijn de onderstaande staatssteunverzoeken in het kader
van de coronasteun bij de Europese Commissie in behandeling of worden
in behandeling genomen:
Economische Zaken en Klimaat
–

–

De Regeling subsidie financiering vaste lasten MKB COVID-19 (TVL): er
moeten nu verschillende wijzigingen in de TVL worden aangebracht
waartoe het kabinet recent besloten heeft, zoals de evenementenmodule. Besluit van de Europese Commissie wordt in de eerste twee
maanden van volgend jaar verwacht.
De verlengingsnotificatie voor vier verlengde COVID-19 steunmaatregelen loopt bij de Europese Commissie. Het gaat om de coronamodule in de regeling Garantie Ondernemersfinanciering (GO-C), de
Klein Krediet Corona (KKC), de Corona-Overbruggingslening (COL
programma) en de Qredits overbruggingskrediet. Besluit van de
Europese Commissie wordt dit jaar verwacht.

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
–

–

De sloop- en ombouwregeling voor de pelsdierhouderij. Nog niet
duidelijk wanneer een besluit van de Europese Commissie wordt
verwacht.
De geplande steunregeling voor de dierentuinen. Besluit van de
Europese Commissie wordt begin volgend jaar verwacht (januari of
februari).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

42

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
–

Ten aanzien van de verlenging van de maatregel doelgroepenvervoer
(«Doelgroepenvervoer II») loopt nu de pre-notificatie procedure bij de
Europese Commissie voor aanpassing en verlenging van de huidige
maatregel.

Financiën
–

–

–

De Baangerelateerde Investerings Korting (BIK) is een maatregel die
als steunmaatregel in het kader van corona wordt gemeld. De Tweede
Kamer is hiervan op de hoogte gebracht.
Het pan-Europees garantiefonds COVID-19 (EGF) is medio november
als steunmaatregel in het kader van corona gemeld, en is in afwachting van goedkeuring door de Europese Commissie. Het besluit wordt
dit jaar nog verwacht.
De verlenging en aanpassing van de Herverzekering Leverancierskredieten voor 1 januari 2021 – 30 juni 2021 wordt besproken met de
Europese Commissie. Het besluit van de Europese Commissie wordt
eind dit jaar verwacht.

Vraag 102
Kan het risico worden gekwantificeerd dat terugvorderingen die bij de
controle worden vastgesteld en die de ontvanger niet kan terugbetalen,
omdat deze bijvoorbeeld failliet is?
Antwoord op vraag 102
De departementen die de coronasteunmaatregelen hebben geïmplementeerd hebben een risicoanalyse uitgevoerd. Onderdeel van sommige
risicoanalyses was de doelgroep die bedragen zou moeten terug betalen,
maar dat mogelijk niet zou kunnen vanwege liquiditeitsproblemen. Echter,
dit is moeilijk te kwantificeren. Bij de beoordeling van individuele gevallen
wordt wel stilgestaan bij de dreiging van een faillissement en de
mogelijke financiële consequenties.
Vraag 104
In hoeverre is de onlangs gesloten deal met de regio verwerkt? Hoe gaat
deze alsnog verwerkt worden?
Antwoord op vraag 104
De bestuurlijke afspraken met het aardbevingsgebied Groningen van
afgelopen november zijn geen onderdeel van de Najaarsnota. Het
rijksdeel van deze deal, ten hoogte van 1,42 miljard euro, wordt bij de
Voorjaarsnota 2021 verwerkt in de Rijksbegroting omdat de uitgaven
betrekking hebben op 2021 en verder.
Vraag 105
Waarom kan de btw-component niet verhaald worden op de NAM? Dit is
toch gewoon integraal onderdeel van de kosten?
Antwoord op vraag 105
Als onderdeel van de uitvoering van schadeafhandeling vinden ook
activiteiten plaats waarover btw betaald moet worden. Deze kosten
worden allemaal op NAM verhaald. Normaliter zou NAM de btw-kosten
kunnen terugvorderen op de Staat. Omdat NAM deze kosten nu in
totaliteit aan de Staat moet voldoen, wordt NAM daar via de Rijksbegroting alsnog voor gecompenseerd.
Vraag 106

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

43

Wat is de reden van de vertraging van het Nationaal Programma
Groningen?
Antwoord op vraag 106
Het Nationaal Programma Groningen (NPG) is een programma voor- en
door de Groningers, met veel bewonersparticipatie in zowel het opstellenals deels ook bij het toetsen van de plannen. Door corona heeft dit in het
voorjaar van 2020 een tijd stilgelegen en zijn een aantal programma’s en
plannen vertraagd. Honorering en besteding van de middelen vinden
hierdoor pas plaats in 2021.
Voorbeelden zijn de burgerprojecten uit het onderdeel «Toukomst», en
programmaplannen van de gemeenten Midden-Groningen, Het Hogeland
en Oldambt. Door de opgelopen vertraging is er daarnaast voor gekozen
de fusering van de gemeenten Loppersum, Appingedam en Delfzijl tot de
gemeente Eemsdelta per 1 januari 2021 af te wachten en hiervoor één
programmaplan op te stellen.
Vraag 107
Welke kosten zijn er door de NAM in het afgelopen jaar al voldaan? Hoe
zijn deze kosten opgebouwd c.q. om welke kosten gaat het? Welke moeten
ze nog voldoen (al dan niet in het eerste kwartaal van 2021)? Wat is de
betalingstermijn waarop de NAM de gedeclareerde kosten moet betalen
c.q. betaalt?
Antwoord op vraag 107
Onderstaand is een overzicht opgenomen van de op de EZK verantwoorde
kosten die NAM in 2020 heeft betaald (waaronder de kosten over het
vierde kwartaal 2019) en kosten over 2020 die NAM nog gaat betalen.
Tot en met 1 juli 2020 viel de betaling voor de schadeafhandeling onder de
tijdelijke overeenkomst inzake betaling voor de schadeafhandeling. De
facturen die op basis van deze overeenkomst werden verstuurd, kenden
een betalingstermijn van 30 dagen. De (tussentijdse) heffingen die vanaf
1 juli 2020 aan NAM opgelegd worden op basis van de Tijdelijke Wet
Groningen kennen een betalingstermijn van 6 weken die voortvloeit uit de
Algemene Wet Bestuursrecht. Tot op heden is er één heffingsbesluit aan
NAM verstuurd, voor de kosten die door het IMG gemaakt zijn in het
derde kwartaal van 2020. De kosten die in het vierde kwartaal van 2020
gemaakt worden, worden in 2021 via een heffingsbesluit op NAM
verhaald.
(in miljoenen euro’s)

Q4 2019
Q1 2020
Q2 2020
Q3 2020
Q4 2020

Uitvoeringskosten

Schadebetalingen

Al ontvangen?

13,7
37,6
42,1
46,3
n.t.b.

37,4
59,1
72,1
69,6
n.t.b.

Ja
Ja
Ja
Nee
Nee

Vraag 108
Hoeveel geeft Nederland in 2021, 2022 en 2023 uit aan het pan-Europees
Garantiefonds van de Europese Investeringsbank (EIB)?
Antwoord op vraag 108
Zoals aangegeven in de 2e suppletoire begroting van Financiën zijn er
voor 2020 niet langer verwachte verliezen voorzien voor het pan-Europees
Garantiefonds (EGF) en daarmee ook niet voor Nederland. Het totale
Nederlandse aandeel in de verwachte verliezen (ca. 260 miljoen euro)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

44

wordt met de eerste suppletoire begroting 2021 in de begroting
opgenomen. De verdeling van deze verliezen over de jaren 2021, 2022 en
2023 moet nog worden bezien en is afhankelijk van de daadwerkelijk
geleden verliezen en de verwachting van EIB van de verdeling van de
uitgaven over de looptijd van het fonds.
Vraag 109
Hoeveel wordt er extra uitgegeven aan «Schade uitkering herverzekering
leverancierskredieten» 2021?
Antwoord op vraag 109
Er worden voor 2021 geen extra uitgaven aan «Schade uitkering herverzekering leverancierskredieten» verwacht. De uitgaven die voor 2021
worden verwacht betreffen een schuif van de uitgaven van 2020 naar
2021. Zoals gemeld in de tweede suppletoire begroting 2020 hebben tot
op heden de geraamde schades zich in zeer beperkte mate gematerialiseerd. Hierop is de raming reeds naar beneden bijgesteld met 1,25 miljard
euro. Deze schades worden nu verwacht in de jaren 2021 en 2022. Voor
2021 zijn de schades daarom bij nota van wijziging op de ontwerpbegroting 2021 met 640 miljoen euro. opwaarts bijgesteld, voor 2022 met
120 miljoen euro. Een deel van de schades zal pas in 2022 worden
uitgekeerd gezien de doorlooptijd van zeker zes maanden tussen een
verzekerde levering en de uitkering van een schadeclaim. Daarnaast
worden de schaderamingen, zoals in de Ontwerpbegroting 2021 reeds
gemeld, naar aanleiding van de goedkeuringsprocedure van de Europese
Commissie (EC) met 100 miljoen euro. afgeschaald. Ook worden de
voorwaarden voor herverzekering bij de verlenging in enkele opzichten
gewijzigd. Doordat er geen maximum meer wordt gesteld aan het eigen
risico van de verzekeraars gaat de totale schaderaming over alle
betrokken jaren nog iets naar beneden (met in totaal 30 miljoen euro.). De
schade raming is met grote onzekerheid omgeven, omdat het onmogelijk
is in te schatten wat de impact van de crisis zal zijn op elk individueel
bedrijf.
Vraag 110
Wat is de reden voor de ramingsbijstelling; waardoor wijkt de raming af
van de realisatie? Waarom blijft dit geld niet beschikbaar voor ondersteuning van bedrijven?
Antwoord op vraag 110
De TVL was een nieuwe regeling, waarvan de 1e tranche in de periode juni
tot en met september 2020 open was. In deze periode trok de economie
aan ten opzichte van het tweede kwartaal van 2020. Het budget voor de
TVL is naar beneden bijgesteld, omdat een lager beroep op de regeling
werd gedaan dan aanvankelijk werd verwacht. De resterende ruimte
binnen het TVL-budget wordt gebruikt om de verruiming van de TVL als
onderdeel van het Steun- en herstelpakket te dekken.
Vraag 113
Kunt u een nadere toelichting geven op de verlaging van de raming
inkomsten mijnbouwwet?
Antwoord op vraag 113
Vanwege een terugbetaling van de Belastingdienst over het in 2018 te veel
betaald winstaandeel door NAM en andere vergunninghouders, wordt de
ontvangstenraming in het kader van de Mijnbouwwet voor 2020 met een
bedrag van 130 miljoen euro naar beneden bijgesteld.
Vraag 114

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

45

Wat is de oorzaak van de daling van het verwachte aantal uitkeringen
Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen (AIO) en de bijstelling van 3,1
miljoen euro naar beneden (van artikel 2 Bijstand, Participatiewet en
Toeslagenwet)?
Antwoord op vraag 114
De uitkeringslasten van de Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen
(AIO) stijgen elk jaar, doordat de doelgroep van de AIO elk jaar groter
wordt. Voor 2020 wordt de stijging van de uitkeringslasten op basis van
uitvoeringsinformatie van de SVB iets lager verondersteld dan eerder
verwacht. Zowel de instroom als de uitstroom lijken in 2020 lager uit te
vallen dan verwacht. Per saldo leidt dit tot een beperkte daling van het
verwachte aantal uitkeringen in 2020 ten opzichte van de vorige raming.
Vraag 115
Wat is de reden dat de uitgaven voor de herstelactie van de Wet op het
Kindgebonden Budget lager uitvalt dan geraamd? Worden de ouders die
hier recht op hebben voldoende bereikt?
Antwoord op vraag 115
Ten tijde van het opstellen van de raming moest worden gewerkt met
voorlopige gegevens over bijvoorbeeld het inkomen en de samenstelling
van het huishouden. Ook hebben sommige huishoudens zelf een
aanvraag gedaan waardoor ze onderdeel zijn geworden van het reguliere
proces van beschikken en nabetalen. In dat geval zijn ze geen onderdeel
meer van de herstelactie.
Zoals in het antwoord bij vraag 38 aangegeven, is het overgrote deel van
de huishoudens op basis van de reeds bij Belastingdienst/Toeslagen
beschikbare informatie inmiddels uitbetaald. Er is echter een aantal
groepen huishoudens waaraan (nog) geen herstelbetaling kan worden
gedaan omdat Belastingdienst/Toeslagen (nog) over onvoldoende (zekere)
gegevens beschikt. Als deze gegevens alsnog beschikbaar komen, worden
deze huishoudens alsnog in 2021 uitbetaald.
Vraag 116:
Klopt het dat de verwachte stijging van de uitgaven aan
Tozo-levensonderhoud in 2020 met 120 miljoen euro, wordt veroorzaakt
door vermogenden die meer beroep doen als gevolg van het uitstellen
van de vermogenstoets?
Antwoord op vraag 116
In 2020 stijgen de uitgaven aan Tozo-levensonderhoud naar verwachting
met 120 miljoen euro. Deze stijging is toe te schrijven aan het uitstellen
van de geplande vermogenstoets. Door deze toets uit te stellen wordt de
regeling toegankelijker en kunnen er dus meer zelfstandigen gebruik van
maken. De regeling is daarom geïntensiveerd.
Vraag 117
Wat is de inschatting van reguliere zorgkosten die niet in 2020 zijn
gemaakt en in komende jaren opkomen?
Vraag 118
Met hoeveel procent bbp zullen de zorgkosten toenemen vanaf 2021 als
gevolg van achterstallige zorg en kosten als gevolg van de coronapandemie?
Antwoord op vragen 117 en 118
In de 2e suppletoire begroting van VWS zijn alleen de Zvw-uitgaven
geactualiseerd in 2020 op basis van de derde kwartaalcijfers. De cijfers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

46

over de eerste drie kwartalen zijn gebaseerd op daadwerkelijke declaraties
van 2020 aangevuld met een raming van de nog te ontvangen declaraties
in 2020. Uiteraard wijzigen deze cijfers nog naarmate er meer wordt
gedeclareerd. De zorgverzekeraars geven aan dat hun ramingen vanwege
de coronacrisis met meer onzekerheid dan normaal zijn omgeven.
Voor 2020 was er bij de 2e suppletoire begroting een beperkte ramingsbijstelling van – 100 miljoen euro.Voor de jaren na 2020 geeft de ontwerpbegroting 2021 van VWS het actuele beeld over 2021 en de jaren erna. Voor
2021 zijn de bruto Zvw-uitgaven ongeveer 50,9 miljard euro en dit loopt
op naar ongeveer 59,1 miljard euro in 2025. Hierbij is geen structureel
effect van COVID-19 op 2021 en de latere jaren verondersteld. Er was ten
tijde van de ontwerpbegroting veel onzekerheid over mogelijke toekomstige (regionale) uitbraken van COVID-19 en de daarmee samenhangende
financiële gevolgen voor de zorguitgaven. Daarom werden er in de
ontwerpbegroting 2021 op basis van de eerste inzichten van 2020 alleen
effecten van COVID-19 voor 2020 geraamd. Met betrekking tot de
zogenaamde inhaalzorg in 2021, is in de ontwerpbegroting verondersteld
dat een deel van de niet geleverde zorg nog in 2020 kon worden
ingehaald.
Op dit moment zijn de onzekerheden voor 2021 en verder nog steeds
groot, zowel voor kosten gerelateerd aan corona als voor inhaalzorg. De
mogelijkheid voor inhaalzorg hangt nauw samen met de capaciteit van
zorgaanbieders en de zorg die zij kunnen leveren in de nieuwe situaties in
2021 en verder (bijvoorbeeld ontwikkeling van het virus, de 1,5 meter
maatregelen, uitrol van vaccinaties, etc.). Er wordt op basis van de
aangeleverde cijfers 2020 op dit moment geen budgettair effect van
inhaalzorg in 2021 verondersteld. Er is veel onzekerheid over de
mogelijkheid om (op grote schaal) inhaalzorg te verlenen in 2021. Recent
(brief van 2 december jl.) heeft de Minister voor Medische Zorg, in reactie
op de Commissiebrief over de brandbrief van de NVZ, dan ook aangegeven dat de mate waarin in 2021 sprake zal zijn van COVID-19 of
inhaalzorg nu niet exact te kwantificeren is en we dat zullen moeten
bezien. Dit geldt uiteraard ook voor de jaren na 2021.
Vraag 119
Herinnert u zich uw toezegging bij de Algemene Financiële Beschouwingen aan het lid Slootweg om bij de zorgkosten een onderscheid te
maken tussen cure en care? Kan dit onderscheid alsnog worden gemaakt?
Antwoord op vraag 119
Ja. In de Najaarsnota is aangegeven dat de totale netto zorguitgaven 73,4
miljard euro bedragen, deze zijn onderverdeeld in de Zvw (cure, 47,2
miljard euro), Wlz (care, 23,8 miljard euro) en overig (2,5 miljard euro).
In het Financieel Beeld Zorg (paragraaf 6 in de tweede suppletoire
begroting van VWS) worden de bijstellingen toegelicht.
Vraag 120
Wat is de oorzaak van de forse neerwaartse bijstelling van het gebruik van
de Stimuleringsregeling E-Health thuis COVID-19?
Vraag 121
Kan het neerwaarts bijgestelde budget van de Stimuleringsregeling
E-Health Thuis (38 miljoen euro) toch nog worden ingezet voor E-Health
thuis?
Vraag 122

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

47

Is de forse neerwaartse bijstelling van de Stimuleringsregeling E-Health
Thuis reden om te concluderen dat de regeling niet effectief en niet
doelmatig is?
Vraag 123
Hoeveel tablets of iPads kan de regering in theorie kopen voor het bedrag
van de neerwaartse bijstelling van de Stimuleringsregeling E-Health Thuis
(38 miljoen euro), uitgaande van een grote kwantumkorting?
Vraag 124
Hoe kan het dat de middelen van de stimuleringsregeling E-Health thuis
COVID-19 niet volledig tot besteding zijn gekomen? Wat gebeurt er met de
middelen die niet zijn besteed? Is er in 2021 weer een budget voor deze
regeling beschikbaar?
Antwoord op vragen 120, 121, 122, 123 en 124
De Stimuleringsregeling E-health Thuis (SET) is een meerjarige subsidieregeling waarmee de opschaling en duurzame inzet van digitale zorg en
ondersteuning voor thuiswonende kwetsbare ouderen en mensen met
een (risico op) chronische ziekte of beperking (zin loopt niet). De
SET-regeling is ook in 2021 beschikbaar. Als gevolg van de coronacrisis is
in maart, aanvullend op de reguliere SET-regeling, de tijdelijke noodregeling SET COVID-19 1.0 geopend. Met de SET COVID-19 1.0 was 23
miljoen euro beschikbaar gesteld om met de inzet van digitale zorg en
ondersteuning een bijdrage te kunnen leveren aan de continuïteit van
zorg. Vanwege het grote aantal aanvragen was het subsidieplafond van de
SET COVID-19 1.0 binnen enkele dagen bereikt.
In navolging hierop is in juli de SET COVID-19 2.0 geopend. Ook deze
subsidieregeling is ingezet om bij te dragen aan de noodzakelijke omslag
naar digitalisering en zorg op afstand in tijden van corona. Hiervoor was
opnieuw extra geld beschikbaar gesteld, waardoor de SET COVID-19 2.0
een subsidieplafond van 77 miljoen euro kende. Op basis van het aantal
aanvragen zijn de uitgaven voor de SET COVID-19 2.0 naar beneden
bijgesteld.
Het is op dit moment nog te vroeg om conclusies te kunnen trekken over
de uiteindelijke effectiviteit en doelmatigheid van de SET COVID-19
2.0-regeling. Zorgaanbieders hebben in totaal 1.336 aanvragen ingediend,
op dit moment zijn circa 700 aanvragen gehonoreerd en werkt de RVO
hard aan de beoordeling van de resterende aanvragen. In combinatie met
de 460 aanvragen die eerder gehonoreerd waren onder de SET COVID 1.0
betekent dit dat een substantieel aantal aanbieders van zorg en ondersteuning de SET COVID-noodregelingen heeft kunnen aanwenden voor de
inzet van digitale zorg en ondersteuning.
Naast de tijdelijke noodregelingen SET COVID-19 2.0 en de eerder SET
COVID-19 1.0 kan dus ook met de reguliere SET-regeling een impuls
gegeven worden aan de opschaling en borging van e-health-toepassingen
die mensen thuis ondersteuning en zorg bieden. Hiervoor was 28 miljoen
euro beschikbaar in 2020 en is 15 miljoen euro beschikbaar in 2021.
Hoeveel e-health-middelen hier in theorie door de regering van kunnen
worden gekocht, is niet aan de orde. Het zijn de zorginstellingen zelf die
middelen voor digitalisering en zorg op afstand beogen aan te schaffen en
daar de regeling voor benutten. De subsidie wordt door zorginstellingen
niet alleen ingezet voor beeldschermzorg, maar ook voor andere vormen
van zorg en ondersteuning op afstand, zoals de inzet van medicijndispensers en zorgrobots. Inzet van digitale zorg en ondersteuning op
afstand vraagt daarnaast meer dan enkel de aanschaf van hardware. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

48

geld van de regeling wordt ook gebruikt voor de financiering van
implementatiekosten van e-health-toepassingen, bijvoorbeeld het
opleiden van personeel.
Vraag 127
Waarom zijn de middelen bij ondergebracht bij de Homogene Groep
Internationale Samenwerking (HGIS) en vallen deze niet vrij naar de
algemene middelen, zoals de afspraak toch is?
Antwoord op vraag 127
Deze middelen betreffen terugbetalingen van oude leningen van de
Nederlandse Investeringsbank voor Ontwikkelingslanden. Dit waren bij
Miljoenennota 2020 de enige ontvangsten op de begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking die (deels) niet onder de
HGIS vielen. Omwille van consistentie is dit bij Voorjaarsnota 2020
aangepast. Dit leidt niet tot ruimte binnen de HGIS. Mutaties op deze
ontvangsten blijven ten gunste dan wel ten laste van de generale
middelen komen.
Vraag 128
Signaleert het kabinet een verdere oploop van de neerwaartse bijstelling
van de AOW-uitkeringslasten, als gevolg van de coronacrisis? Is er op
basis van de oploop van corona-effecten in 2020 een indicatie te geven
van het effect op de AOW-uitkeringslasten in 2021?
Antwoord op vraag 128
Op basis van de ontwikkelingen van de laatste maanden valt te
verwachten dat ook voor 2021 de verwachte AOW-uitgaven neerwaarts
worden bijgesteld. In de Miljoenennota en de SZW-begroting voor 2021 is
reeds rekening gehouden met de mogelijke gevolgen van de oversterfte in
de eerste helft van 2020. Het CBS komt in december van dit jaar met een
nieuwe bevolkingsprognose, waarin ook een inschatting wordt gegeven
van de gevolgen van corona voor het aantal ouderen en de levensverwachting. Op basis hiervan zal een nieuwe prognose worden gemaakt
voor 2021 en latere jaren. De mutaties die hieruit resulteren zullen in de
Voorjaarsnota worden toegelicht.
Vraag 130: Klopt het dat de onderschrijding op de AOW-uitkeringslasten
over 2019 aanzienlijk groter was dan de over 2020 geconstateerde
onderschrijding van 30 miljoen euro? Wat is de verklaring dat de
onderschrijding op de AOW-uitkeringslasten over 2020 kleiner is dan de
onderschrijding over 2019, uiteraard in het licht van het feit dat de
coronacrisis in 2019 nog geen effect had?
Vraag 131
Zijn er redenen om aan te nemen dat de onderschrijding op de
AOW-uitkeringslasten in de Najaarsnota nog flink wordt onderschat?
Antwoord op vragen 130 en 131
De onderschrijding aan de uitkeringslasten AOW is in 2020 naar
verwachting groter (139 miljoen euro) dan de onderschrijding in 2019 (117
miljoen euro). De raming van de uitkeringslasten AOW voor de
SZW-begroting van 2019 was gebaseerd op de destijds meest recente
bevolkingsprognose van het CBS uit december 2017. Met name hoger dan
verwachte sterfte in 2018 heeft geleid tot lagere uitgaven in 2019 dan in de
begroting voorzien.
In de Miljoenennota 2021 is gemeld dat de raming voor de uitkeringslasten AOW in 2020 circa 109 miljoen euro naar beneden wordt bijgesteld,
met name vanwege de gevolgen van corona. In de Najaarsnota 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

49

wordt gemeld dat de raming nogmaals met circa 30 miljoen neerwaarts
wordt bijgesteld. De raming in de Najaarsnota is gebaseerd op uitvoeringsinformatie tot en met de maand september van dit jaar. De
oversterfte sindsdien leidt waarschijnlijk weer tot een onderschrijding ten
opzichte van die prognose. De onderschrijding zal in het Jaarverslag SZW
2020 worden toegelicht.
Vraag 132
In welke mate is het bijstandsbudget voor 2021 aangepast? In hoeverre
werkt dit volgens de systematiek door in bijdragen aan gemeenten?
Moeten gemeenten zelf bijspringen als bijvoorbeeld in november volgend
jaar een grote instroom in de bijstand ontstaat, of kan daar al eerder
rekening mee worden gehouden?
Antwoord op vraag 132
Bij het vaststellen van het budget voor uitkeringen op grond van de
Participatiewet (macrobudget) wordt rekening gehouden met de meest
actuele verwachtingen van de conjuncturele situatie. Daarbij neemt SZW
de conjunctuurrekenregel van het CPB over: een vertaling van de raming
van de werkloze beroepsbevolking naar het verwachte beroep op bijstand.
Voor 2020 en 2021 is, bovenop de reguliere conjunctuurrekenregel, een
additioneel opwaarts effect geraamd om beter rekening te houden met de
hogere instroom als gevolg van COVID-19.
Afgelopen september is het voorlopig macrobudget 2021 vastgesteld. In
de raming voor 2021 is een stijging van 21.500 uitkeringen op grond van
de conjunctuur verwerkt ten opzichte van 2020. Het definitieve macrobudget 2021 zal in september 2021 worden vastgesteld. Hierbij zullen de
op dat moment meest recente ramingen van het CPB worden meegenomen. Ook kan het additionele effect tot de vaststelling van het
definitieve macrobudget 2021 nog worden aangepast.
Conform de gebruikelijke systematiek worden de definitieve macrobudgetten vastgesteld in september van het lopende jaar. Indien de uitgaven
uiteindelijk lager blijken uit te vallen, komt dit ten gunste van gemeenten.
Indien het omgekeerde het geval is, komen de hogere uitgaven voor
rekening van gemeenten. Afwijkingen tussen het macrobudget en
gerealiseerde bijstandsuitgaven werken wel door in de budgetten van
latere jaren.
Tot slot is de mogelijkheid gecreëerd om de verdelingssystematiek van de
bijstandsbudgetten in 2021 eenmalig te kunnen aanpassen, zodat er ook
in de verdeling van het macrobudget rekening kan worden gehouden met
het feit dat de effecten van de coronacrisis kunnen verschillen tussen
gemeenten.
Vraag 133
Wat is de stand van zaken met betrekking tot de uitgaven voor
re-integratietrajecten? Hoeveel mensen zijn minder begeleid van werk tot
werk doordat veel sessies als gevolg van corona niet hebben kunnen
plaatsvinden? Blijft het geld dan op de plank liggen, of kan het doorgeschoven worden naar latere jaren?
Antwoord op vraag 133
De coronacrisis en de contactbeperkende maatregelen hebben de
dienstverlening van gemeenten veranderd, maar re-integratiedienstverlening heeft ook tijdens corona doorgang kunnen vinden. In
maart t/m juni werden er minder nieuwe re-integratievoorzieningen
gestart dan in het kwartaal ervoor. Echter, in cijfers die op 9 december
door het CBS zijn gepubliceerd, is te zien dat het aantal trajecten in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

50

derde kwartaal (juli t/m september) weer is opgelopen. De middelen die in
het Gemeentefonds zitten voor re-integratie zijn vrij besteedbaar. Het is
daarom niet inzichtelijk hoeveel gemeenten hebben uitgegeven aan
re-integratietrajecten. Dit geldt ook voor de extra middelen die het kabinet
vanwege de coronacrisis aan gemeenten ter beschikking heeft gesteld
voor re-integratie van bijstandsgerechtigden. Gemeenten kunnen, volgens
reguliere systematiek, het deel van deze de middelen dat zij in 2020 niet
aanwenden meenemen naar volgend jaar. De middelen blijven daarmee
dus beschikbaar voor re-integratietrajecten van de gemeentelijke
doelgroep.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650, nr. 2

51