Addendum
Suïcide bij ambtenaren van politie
Frequentie, oorzaken en preventiemogelijkheden

Addendum op het rapport ‘Suïcide bij ambtenaren van politie’

Inhoud

1. Inleiding

3

2. Bevindingen

3

2.1 Demografische achtergronden en functies

3

2.2 Kenmerken van de suïcides

5

2.3 Persoonlijkheidskenmerken

5

2.4 Gezondheid

6

2.5 Stressoren in de zorgketen

6

2.6 Stressoren en kwetsbaarheidsfactoren in de privéomgeving

7

2.7 Stressoren en kwetsbaarheidsfactoren in de werkomgeving

8

3. Aantal suïcides

8

2
4. Conclusies en aanbevelingen

9

4.1 Aanvullende conclusies

9

4.2 Aanvullende aanbevelingen

10

Addendum op het rapport ‘Suïcide bij ambtenaren van politie’

1. Inleiding
Het rapport “Suïcide bij ambtenaren van politie”1 is gebaseerd op 21 suïcides die tot 1 maart
2014 bij het Registratiepunt Suïcide Politie zijn aangemeld, onderzocht en geanalyseerd. In opdracht
van het Ministerie van Veiligheid en Justitie is het Registratiepunt suïcides bij de politie en Koninklijke
Marechaussee (KMAR) blijven registreren en onderzoeken tot 1 januari 2016. Per 1 januari 2016 is de
Nationale Politie opdrachtgever. Dit is gedaan, omdat een langere onderzoeksperiode meer zicht
geeft op de hoeveelheid suïcides bij de politie en op de factoren die samenhangen met de suïcides.
Dit addendum beschrijft aanvullende bevindingen op het rapport die zijn opgedaan in de langere
onderzoeksperiode. In dit addendum is beschreven welke bevindingen, conclusies en aanbevelingen
uit het rapport worden onderschreven door de aanvullende analyses en eventuele nieuwe
informatie. Tevens is er aandacht voor aanbevelingen voor de politieorganisatie en KMAR over
suïcide preventie gebaseerd op de aanvullende bevindingen.

2. Bevindingen
De onderzoeksmethodiek die gehanteerd is, wordt uitgebreid beschreven in het eerste
hoofdstuk van het rapport. Er is altijd getracht zowel collega’s, leidinggevende(n) en familie te
spreken en het personeels- en medisch dossier in te zien
Tot 1 maart 2014 zijn er 21 suïcides bij het Registratiepunt aangemeld, onderzocht en geanalyseerd
in het rapport. Vanaf 1 maart 2014 tot 31 augustus 2016 zijn er 13 extra suïcides aangemeld bij het
Registratiepunt. In totaal zijn er dus tot 31 augustus 2016 34 suïcides gemeld. Hiervan zijn 8 suïcides
onderzocht en geanalyseerd voor dit addendum. Dit betekent dat 5 suïcides nog niet beschreven zijn
in dit addendum. Bij deze suïcides is het onderzoek nog niet gestart of ver genoeg afgerond om deze
bevindingen mee te nemen in dit addendum. In alle tabellen in dit addendum worden de 29
geanalyseerde casussen gepresenteerd, echter staan in tabel 4 het totaal aantal gemelde casussen.

2.1 Demografische achtergronden en functies
Wat betreft de demografische achtergronden en functies zijn er geen verschillen met de
bevindingen in het Rapport. Tabel 1 laat zien dat bijna alle betrokkenen werkzaam waren bij de
politie. Het waren vrijwel allemaal mannen, meestal ouder dan 50 jaar. Een meerderheid van de
betrokkenen had een partner, (stief-) kinderen en woonde in gezinsverband. Bijna alle betrokkenen
waren executief politiemedewerker of militair en waren bovendien 30 jaar of langer in dienst bij hun
werkgever.

1

Arq Psychotrauma Expert Groep (2014). Suïcide bij ambtenaren van politie. Arq Psychotrauma Expert Groep,
Diemen.

3

Addendum op het rapport ‘Suïcide bij ambtenaren van politie’

Tabel 1: Demografische achtergronden en functies van de betrokkenen (totaal = 29)
Betrokkenen tot
maart 2014

Betrokkenen totaal

N=21

N=29

Werkzaam bij politie / KMar

20/1

27/2

Geslacht man / vrouw

19/2

27/2

< 30 jaar

3

3

31-49 jaar

5

8

50 jaar of ouder

13

18

Alleenstaand

7

7

Partner

14

22

Geen (stief)kinderen

7

8

(stief)kinderen

14

21

2

Leeftijd

Relatie

Kinderen

Woonsituatie

4

Alleen

8

8

Met gezinsleden

13

21

Executief / militair

19

27

Administratief-technisch / burger

2

2

< 10 jaar

5

5

10-19 jaar

3

5

20-29 jaar

5

6

> 30 jaar

8

13

Functie

Aantal jaren werkzaam bij politie of KMar

2

Vanaf maart 2014 zijn er dertien suïcide meldingen binnengekomen bij het Registratiepunt. Hiervan kunnen vijf niet
meegenomen worden in deze inhoudelijk rapportage, aangezien het onderzoek hiernaar nog moet starten, c.q. nog niet ver
genoeg is. De resultaten zijn wel gebruikt in het bepalen van de frequentie van suïcides binnen de politie en KMAR.

Addendum op het rapport ‘Suïcide bij ambtenaren van politie’

2.2 Kenmerken van de suïcides
In tabel 2 staan de kenmerken van de suïcides. De meest gebruikte methode van suïcide blijft
het zichzelf doden met een dienstvuurwapen. Dit gebeurde in bijna de helft van de gevallen. In het
Rapport staat omschreven dat niet alle betrokkenen die het dienstvuurwapen als methode
gebruikten zelf over een vuurwapen mochten beschikken, bijvoorbeeld omdat ze niet-executief
waren. Uit de bevindingen gepresenteerd in dit addendum bleek dat betrokkenen makkelijk toegang
hadden tot het dienstvuurwapen buiten persoonlijke diensttijden om. Het bleek eenvoudig om een
dienstwapen op te halen en mee te nemen in het weekend of in de avond / nacht als de betrokkenen
geen dienst hadden.

Tabel 2: Kenmerken van de suïcides (totaal = 29 )
Betrokkenen tot
maart 2014

Betrokkenen
totaal

N=21

N=29

Dienstvuurwapen

9

14

Privé vuurwapen

1

2

Verhanging

8

10

Dodelijke aanrijding door de trein

3

3

14

17

In of rond de directe woonomgeving

10

14

Op het werk

3

4

Elders

5

8

Methode

Afscheidsbericht achtergelaten
Plaats van de suïcide

2.3 Persoonlijkheidskenmerken
Het rapport beschrijft persoonlijkheidskenmerken die regelmatig terugkomen in de analyses
en die mogelijk de kwetsbaarheid van betrokkenen hebben vergroot. De aanvullende analyses voor
dit addendum onderschrijven deze gevonden persoonlijkheidskenmerken. Betrokkenen werden
regelmatig omschreven als zeer gesloten. Hoewel ze soms veel sociale contacten hadden, deelden ze
met weinig mensen of met niemand hun persoonlijke emoties en problemen. Zoals beschreven in het
rapport werd ook hier regelmatig genoemd dat betrokkenen een sterke behoefte hadden aan
erkenning. Wanneer iemand dan het risico loopt dat anderen hem zien falen of ‘afgaan’, kan dit door
betrokkenen als zo’n grote schaamte en schande worden ervaren dat suïcide de enige uitweg lijkt.
Daarnaast kwam naar voren dat een aantal betrokkenen de indruk wekten star te zijn of zwart-wit te
denken. Ze werden ook als perfectionistisch omschreven. Ze hadden een sterke behoefte aan
controle en konden bijvoorbeeld moeilijk werk aan anderen overlaten en/of wilden alles tot in de

5

Addendum op het rapport ‘Suïcide bij ambtenaren van politie’

puntjes verzorgd uitvoeren. Dit is een kwetsbaarheid omdat het vaak zorgt voor gevoelens van stress
en overbelasting.

2.4 Gezondheid
Aanvullend op de bevindingen uit het rapport blijkt uit de huidige analyses dat in een drietal
gevallen sprake is van een diagnose van PTSS of een sterk vermoeden van PTSS op het moment van
suïcide of in de voorgeschiedenis. Eerder werden hier bij andere betrokkenen geen aanwijzingen
voor gevonden. Deze PTSS-klachten hadden (gedeeltelijk) betrekking op incidenten die betrokkenen
hadden meegemaakt op het werk. De PTSS was voor geen van de betrokkenen de enige bron van
stress of de enige kwetsbaarheidsfactor. Deze kwam voor in combinatie met andere psychische,
lichamelijke en/of sociale problemen.
Wat betreft het aantal betrokkenen dat psychische of lichamelijke problemen had, suïcidaal gedrag
vertoonden op het moment van suïcide of in de voorgeschiedenis, leverden in de aanvullende
analyses geen nieuwe bevindingen op.

Tabel 3: Kenmerken van de suïcides (totaal = 29)
Betrokkenen tot
maart 2014

Betrokkenen
totaal

N=21

N=29

Ooit professionele hulp gehad voor psychische problematiek

13

18

Acute psychische problemen

14

19

Professionele hulp in verband met actuele psychische problemen

12

16

Lichamelijke gezondheidsklachten in de 2 jaar voor de suïcide

10

12

Suïcidale uitingen (ooit en/of actueel)

12

16

Suïcidale pogingen in de voorgeschiedenis

5

5

2.5 Stressoren in de zorgketen
Ongeveer de helft van de 29 betrokkenen heeft een vorm van professionele psychische zorg
ontvangen in verband met de actuele psychische problemen; vaak van diverse zorgverleners van
zowel binnen als buiten de organisatie. Het rapport beschrijft situaties in verschillende zorgtrajecten
die het herstel van de betrokkenen niet bevorderden. De aanvullende analyses onderschrijven deze
knelpunten in de zorg. Zo was er niet altijd voldoende afstemming tussen zorgverleners onderling en
tussen zorgverleners en leidinggevende. Ook was niet altijd helder wie het overzicht hield op de zorg
aan de betrokkene. Vooral wanneer zorg niet goed aansloot en er sprake was van meerdere
zorgverleners, was regie essentieel om te waarborgen dat iemand adequate zorg ontving. Een
betrokken huisarts of bedrijfsarts kan daarin een belangrijke rol vervullen. Uit de aanvullende
analyses kwam nog een aantal aanvullende stressoren in de zorgketen naar voren. Deze worden
hieronder beschreven.

6

Addendum op het rapport ‘Suïcide bij ambtenaren van politie’

De geboden zorg bij psychische en/of lichamelijke problematiek sloot soms niet aan bij de klachten
en/of behoeften van betrokkenen, waardoor betrokkenen hun situatie als uitzichtloos begonnen te
beschouwen en hoop op herstel verloren. De reden voor de slechte aansluiting van de zorg was dat
er geen duidelijke oorzaak werd gevonden voor de problematiek. Daarnaast werd aangegeven dat de
geestelijke gezondheidzorg buiten de politieorganisatie niet altijd voldoende kennis zou hebben van
de specifieke context en de problematiek van politiemensen, wat voor onbegrip kan zorgen. Voor
politiemensen die zelf psychische zorg behoeven kan het ook gevoelig liggen om hulp te accepteren
van de reguliere GGZ. Immers kennen zij deze instanties al bij het uitoefenen van hun taak als
politieman (zij komen bijvoorbeeld geregeld in aanraking met burgers die psychische hulp behoeven
en/of zijn regelmatig bij de crisisdienst geweest om iemand die zorg behoeft erheen te brengen). Uit
ons onderzoek bleek dat daardoor soms van deze hulp in crisissituaties werd afgezien of dat
behandelingen niet aansloegen.
Ook binnen de organisatie sloot de zorg niet altijd aan. Hierbij kan gedacht worden aan opvang en reintegratie na een buitenlandse missie, of als een ambtenaar langdurig of vaak ziek thuis bleef.
Hierdoor voelden betrokkenen zich mogelijk in de steek gelaten door de organisatie en voelden zij
zich niet erkend voor het werk dat ze hadden verricht.
Zorgverleners en de organisatie lijken zich weinig bewust van de impact van een PTSS-diagnose.
Hetzelfde geldt voor de betrokken politieman, zijn/haar partner en directe omgeving. Voor sommige
betrokkenen werd de diagnose PTSS als stressvol ervaren. Dit kwam omdat gedacht werd dat de
diagnose PTSS negatieve implicaties zou hebben voor het werk (niet meer de eigen functie mogen
vervullen), of dat het zou betekenen dat men nooit meer zo goed zou kunnen functioneren als
voorheen. Ook angst voor financiële consequenties en onbekendheid met de uitkeringsregels bij
werk-gerelateerde PTSS spelen hier bij een rol. Hier waren zorgverleners en de organisatie zich niet
altijd voldoende bewust van. Voorlichting over PTSS en eventuele implicaties, vanuit zorgverleners of
vanuit de organisatie, hebben de betrokkenen niet bereikt

2.6 Stressoren en kwetsbaarheidsfactoren in de privéomgeving
In de privé-omgeving van betrokkenen speelden diverse stressoren en duurzame
kwetsbaarheden die samenhingen met de suïcides. Deze stressoren en kwetsbaarheden kwamen
overeen met de bevindingen in het rapport.
Uit de aanvullende analyses kwam naar voren dat een aantal betrokkenen weinig sociale steun
ervoer van het gezin. Ook bleek wederom dat een deel van de betrokkenen buiten het gezin weinig
hechte, sociale contacten hadden waar ze op terug konden vallen in tijden van stress. Sociale steun,
van de partner, kinderen of vrienden kan een belangrijke beschermende rol vervullen en het
ontbreken ervan maakt kwetsbaarder voor stress.
Bij sommigen waren er ook relatieproblemen die voor acute stress konden zorgen, zoals een
dreigende scheiding. Acute stress in de privé-omgeving kwam niet alleen door relatieproblemen,
maar bijvoorbeeld ook door het verlies van een dierbare. Beide stressoren vormen risicofactoren
voor suïcide.

7

Addendum op het rapport ‘Suïcide bij ambtenaren van politie’

2.7 Stressoren en kwetsbaarheidsfactoren in de werkomgeving
De aanvullende analyses onderschrijven grotendeels de bevindingen in het rapport wat
betreft de diverse stressoren en kwetsbaarheden in de werkomgeving van betrokkenen, waaronder
de impact van de aankondiging van een intern onderzoek, problemen met collega’s door pesten of
buiten de groep vallen en ontevredenheid met de functie. Aanvullend hierop kwam nog een aantal
punten naar voren:
Sommigen betrokkenen hadden een groot takenpakket. Omdat ze behoefte hadden aan erkenning of
moeilijk taken aan collega’s konden overlaten, trokken ze veel werkzaamheden naar zich toe. De
organisatie remde daar niet in. Vaak werd dit vanuit de organisatie juist als iets positiefs gezien. Voor
betrokkenen zelf kon het echter zorgen voor een (te) hoge werkdruk en sommigen ervaarden
hierdoor veel spanning.
Een aantal betrokkenen had psychische klachten gekregen door schokkende gebeurtenissen die ze
op het werk hebben meegemaakt. Betreffende betrokkenen hadden veel incidenten meegemaakt en
konden daar lange tijd goed mee omgaan. Problemen ontstonden wanneer heftige incidenten
werden meegemaakt in combinatie met werkstress, een gebrek aan ondersteuning of erkenning
vanuit de organisatie, of privéproblemen. Hoewel in geen van de gevallen bepaalde incidenten een
directe aanleiding vormden voor suïcide, konden de psychische klachten die erdoor ontstonden wel
kwetsbaarder maken.
Sommige betrokkenen waren mogelijk bang voor het verlies van hun baan en de schande die
daarmee samenhangt omdat ze fraude hadden gepleegd of zich niet geheel aan de regels hadden
gehouden (bijvoorbeeld lichte overtredingen hadden gepleegd). Hoewel bij geen van deze gevallen
een intern onderzoek heeft plaatsgevonden, werd ook in deze gevallen de door hun ervaren dreiging
van baanverlies als stressvol ervaren.

3. Aantal suïcides
In het rapport liep de onderzoeksperiode tot 1 maart 2014 en bleek dat er gemiddeld 9
zelfdodingen per jaar waren bij de politie en KMar gezamenlijk: 1.5 keer zoveel als bij de Nederlandse
beroepsbevolking (zie pagina 37 t/m 39 van het rapport voor de methode en analyse). De langere
onderzoeksperiode heeft dit aantal naar beneden bijgesteld. Echter, uitspraken over trends in
suïcides erg lastig te maken. Er is langdurig en epidemiologisch onderzoek nodig om betrouwbare
uitspraken hierover te kunnen doen. Illustratief hiervoor zijn de fikse schommelingen in het aantal
suïcides per jaar (zie tabel 4).

8

Addendum op het rapport ‘Suïcide bij ambtenaren van politie’

Tabel 4: Aantal suïcides politie en KMar (totaal = 34)
Betrokkenen
Suïcides aangemeld 1 nov. 2011 – 29 feb. 2012

4

Suïcides aangemeld 1 mrt. 2012 – 28 feb. 2013

7

Suïcides aangemeld 1 mrt. 2013 – 28 feb. 2014

10

Suïcides aangemeld 28 feb. 2014 – 31 dec. 2014

2

Suïcides aangemeld 31 dec. 2014 – 1 jan. 2016

6

Suïcides aangemeld 1 jan. 2016 – 31 aug. 2016

5

Totaal aantal suïcides 1 nov. 2011 – 31 augustus 2016

34

4. Conclusies en aanbevelingen
De bevindingen uit het aanvullende onderzoek onderstrepen een groot aantal bevindingen
uit het Rapport. De conclusies uit het rapport blijven daarom grotendeels van kracht. Ten eerste blijft
het dienstwapen de meest gebruikte methode voor suïcide. Daarnaast bleek ook uit de aanvullende
onderzoeksresultaten dat er nooit maar één oorzaak voor een suïcide was, maar er steeds meerdere
onderliggende oorzaken (duurzame kwetsbaarheden) en aanleidingen (stressoren) een rol speelden
in de aanloop naar een zelfdoding. Geen enkele van de onderzochte suïcides kan los worden gezien
van persoonskenmerken, de privéomgeving of het werk. Tot slot bleek wederom dat er lacunes zijn
in de zorgketen aan medewerkers met psychische klachten.
De aanvullende analyses brachten tevens nieuwe bevindingen aan het licht. Dit leidt tot aanvullende
conclusies en/of verscherping van de aanbevelingen uit het rapport (zie pagina 47 t/m 53).

4.1 Aanvullende conclusies
Bij ambtenaren van politie lijken niet meer suïcides voor te komen dan bij de Nederlandse
beroepsbevolking. De langere onderzoeksperiode heeft het aantal suïcides per jaar naar beneden
bijgesteld van 9 per jaar naar 7 per jaar. Dit is ongeveer gelijk aan het aantal suïcides bij de
Nederlandse beroepsbevolking.
Er is mogelijk een relatie tussen het meemaken van schokkende incidenten op het werk, psychisch
problematiek en kwetsbaarheid voor suïcide. Uit de wetenschappelijke literatuur3 blijkt dat
psychische klachten, kwetsbaar maken voor suïcide. Langlopend onderzoek is nodig om hardere
uitspraken te doen over deze bevindingen.

3

Zie rapport “Suïcide bij ambtenaren voor politie” voor een uitgebreide literatuurlijst

9

Addendum op het rapport ‘Suïcide bij ambtenaren van politie’

4.2 Aanvullende aanbevelingen
 Het is belangrijk om suïcides te blijven registreren en onderzoeken. Er zijn per jaar grote
schommelingen. Door te registreren komt er meer zicht op de vraag of er een verhoogd
risico is voor politieambtenaren/KMar medewerkers. Hoewel dit er nu niet lijkt te zijn, zijn
harde conclusies hierover nog niet mogelijk. Tevens is er nog weinig zicht op de relatie tussen
schokkende gebeurtenissen, psychische problematiek en suïcide bij de politie en KMar. Dit
dient nader onderzocht te worden.
 Het dienstvuurwapen blijft de meest gebruikte methode voor suïcide. Deze bevinding
onderstreept de aanbeveling uit het rapport dat eenduidige regelgeving voor het innemen en
teruggeven van het dienstvuurwapen nodig is. Ook is het belangrijk dat er (toe)zicht is op
medewerkers die buiten diensttijd een wapen (willen) meenemen.
 Bied de mogelijkheid voor een time-out bij ernstige suïcidaliteit waarbij politiemensen niet
tussen hun eigen klanten terechtkomen. Dus buiten de reguliere crisisdienst. Er is op dit
moment geen mogelijkheid voor opname bij ernstige suïcidaliteit buiten het reguliere circuit.
Bij meerdere casussen bleek dat opname in het reguliere circuit voor betrokkenen een (te)
hoge drempel was.
 Goede zorg tijdens en na missies is belangrijk. Er lijkt nu weinig zorg vanuit de organisatie na
uitzendingen geregeld te worden. Nazorg dient goed en zorgvuldig te gebeuren. Dit houdt in
dat er proactief met mensen contact wordt gezocht, er een nabespreking is en geholpen
wordt met re-integratie. Indien iemand geen duidelijke functie heeft na terugkomst en geen
deel (meer) uitmaakt van een team, kan dit een stressor worden. De organisatie kan een
onafhankelijk vertrouwenspersoon aanstellen om een uitgezonden ambtenaar van politie
voor, tijdens en na een uitzending te begeleiden en ondersteunen. Vooraf aan de uitzending
worden verwachtingen uitgesproken over de invloed die een uitzending op een persoon kan
hebben. Daarnaast zou er voor het onderzoek bijgehouden kunnen worden hoeveel
uitgezonden ambtenaren van politie later psychosociale klachten ontwikkelen.
 Steun vanuit de organisatie dient beschikbaar te zijn op gelijk niveau ongeacht functie en
rang van medewerkers. Mensen met een hoge(re) functie kunnen een drempel ervaren om
collegiale ondersteuning te vragen, omdat het verschil in functie te groot is.
 Het is van belang de missies niet te kort na elkaar te plannen. Er is tijd nodig om de
veerkracht benodigd voor verwerking en preparatie voor een volgende uitzending weer
volledig op orde te hebben. Doorgaans is dit een onbewust proces, waardoor betrokkenen
het zelf niet makkelijk goed inschatten.
 Regie van bedrijfsarts blijkt wederom zeer belangrijk, zeker bij uitblijvende resultaten van
behandelingen. Continuïteit van zorg is enorm belangrijk, suïcides vinden vaak plaats tussen
zorgverleners in. Intensieve communicatie tussen behandelaar en bedrijfsarts is hierbij van
groot belang en daarbij is een proactieve houding van een bedrijfsarts belangrijk.
 Bied voor nabestaanden de mogelijkheid tot lotgenotencontact binnen de politieorganisatie.

10

Addendum op het rapport ‘Suïcide bij ambtenaren van politie’

 De organisatie moet erop toezien dat mensen soms teveel taken op zich nemen of rollen
aannemen die veel meer van hen vraagt dan ze kunnen waarmaken/officieel aan ze wordt
gevraagd.
 Ga door met voorlichting over PTSS, de behandelmogelijkheden en de vertrouwelijkheid van
zowel behandeling als de procedure om PTSS als beroepsziekte te registreren. Dit is van
groot belang om te voorkomen dat medewerkers een (te) hoge drempel ervaren voor PTSS
behandeling of erkenning. Deze informatie is ook van belang voor de partner van
medewerkers. De focus moet gelegd worden op eerste klachten en op tijdig interveniëren,
zodat klachten niet tot een stoornis hoeven leiden. Tijdens voorlichtingen moet meer
aandacht besteed worden aan wat een ambtenaar van politie zelf kan doen als hij of zij met
psychische problemen kampt in plaats van voornamelijk informeren over symptomen en
behandelmethoden. Voorlichting draagt bij aan het normaliseren en bespreekbaar maken
van psychische problemen binnen de politieorganisatie.
 Continueer voorlichting over het signaleren en melden van suïcidaal gedrag vertoond door
collega’s. Hierdoor weten collega’s, familie en vrienden dat zij bij de leidinggevende terecht
kunnen wanneer zij suïcidaal gedrag opmerken bij een ambtenaar van politie.

11