Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

33 716

Wijziging van de Algemene Kinderbijslagwet, de
Wet op het kindgebonden budget, de Wet werk
en bijstand, de Wet inkomstenbelasting 2001, de
Wet studiefinanciering 2000 en enige andere
wetten in verband met hervorming en
versobering van de kindregelingen (Wet
hervorming kindregelingen)

Nr. 37

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 februari 2016
In mijn brief van 22 april 20151 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
gevolgen van de Wet hervorming kindregelingen voor kinderalimentatie.
In het daaropvolgende algemeen overleg van 3 juni 2015 heb ik uw Kamer
toegezegd de gevolgen van de Wet hervorming kindregelingen kwalitatief
te monitoren door in gesprek te blijven met het veld en uw Kamer te
informeren nadat de Hoge Raad zich heeft uitgesproken naar aanleiding
van de gestelde prejudiciële vragen.
Ook heeft de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid in
de procedurevergadering van 27 oktober 2015 mij een reactie op de
uitspraak van de Hoge Raad gevraagd. Met deze brief kom ik, na overleg
met de Minister van Veiligheid en Justitie en de Staatssecretaris van
Financiën, aan het verzoek van de vaste commissie tegemoet en geef ik
uitvoering aan mijn eerder gedane toezegging.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

1

kst-33716-37
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Kamerstuk 33 716, nr. 32.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 716, nr. 37

1

Aanleiding
De Wet hervorming kindregelingen (WHK) heeft gevolgen voor de
vaststelling van kinderalimentatie2. De verhoging van het kindgebonden
budget met de alleenstaande ouderkop is de maatregel uit de WHK die de
grootste invloed heeft op de vaststelling van kinderalimentatie. De
Expertgroep Alimentatienormen rekende sinds 2013 het kindgebonden
budget toe aan de behoefte van het kind en heeft aanbevolen met ingang
van 1 januari 2015 de alleenstaande ouderkop, als onderdeel van het
kindgebonden budget, toe te rekenen aan de behoefte van het kind. In de
rechtspraktijk zijn er verschillende opvattingen naar voren gebracht over
de wijze waarop rekening gehouden moet worden met het kindgebonden
budget en de alleenstaande ouderkop bij de vaststelling van de verschuldigde bijdrage in de kosten van verzorging en opvoeding van kinderen
(kinderalimentatie). Hierdoor ontstonden op dit punt verschillen in de
berekening van kinderalimentatie. Gelet hierop heeft het gerechtshof Den
Haag op 3 juni 20153 prejudiciële vragen gesteld aan de Hoge Raad.
Gevraagd is of bij de bepaling van de door de ouders verschuldigde
onderhoudsbijdrage voor hun minderjarige kinderen het kindgebonden
budget, inclusief de alleenstaande ouderkop, in mindering dient te
worden gebracht op de behoefte van de kinderen of dat dit in aanmerking
dient te worden genomen bij het vaststellen van de draagkracht van de
ouder die het kindgebonden budget ontvangt. Voorts is gevraagd, indien
onderscheid moet worden gemaakt tussen de alleenstaande ouderkop en
het overige deel van het kindgebonden budget, op welke wijze rekening
moet worden gehouden met de alleenstaande ouderkop en op welke wijze
met het overige deel van het kindgebonden budget.
De Hoge Raad heeft op 9 oktober 2015 uitspraak gedaan4. Door de Hoge
Raad is aangegeven dat het kindgebonden budget en de alleenstaande
ouderkop de behoefte van het kind niet verminderen en dat de behoefte
wordt gevormd door wat het kind nodig heeft. Het bestaan van
voornoemde regelingen laat onverlet dat het aan de ouders is om in de
behoefte van hun kind te voorzien. Met het kindgebonden budget en de
alleenstaande ouderkop is volgens de Hoge Raad beoogd de verzorgende
ouder, respectievelijk de verzorgende alleenstaande ouder, inkomensondersteuning te bieden om in de behoefte van zijn kind of kinderen te
voorzien. Deze tegemoetkomingen verhogen volgens de Hoge Raad dan
ook de draagkracht van de verzorgende (alleenstaande) ouder.
Het antwoord luidt derhalve dat het kindgebonden budget en de daarvan
deel uitmakende alleenstaande ouderkop niet in aanmerking dienen te
worden genomen bij de bepaling van de behoefte van het kind, maar bij
de berekening van de draagkracht van de ouder die het kindgebonden
budget ontvangt. Daar de alleenstaande ouderkop en het overige deel van
het kindgebonden budget dezelfde aard en strekking hebben, wordt de
vraag voor beide onderdelen van het kindgebonden budget hetzelfde
beantwoord.
Op 28 oktober 2015 heeft het gerechtshof Den Haag in de zaak waarin de
prejudiciële vragen zijn gesteld uitspraak gedaan5. Het gerechtshof heeft
aangegeven dat, met inachtneming van de beantwoording van de
prejudiciële vragen door de Hoge Raad, het inkomen van de verzorgende
ouder dient te worden verhoogd met het totale door deze ouder
2

Dit vanwege de invloed van de kindregelingen op het inkomen van ouders en op de tegemoetkoming in de kosten van kinderen.
Gerechtshof Den Haag 3-6-2015, ECLI:NL:GHDHA:2015:1288.
4
Hoge Raad 9-10-2015, ECLI:NL:HR:2015:3011.
5
Gerechtshof Den Haag 28-10-2015, ECLI:NL:GHDHA:2015:2995.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 716, nr. 37

2

ontvangen kindgebonden budget en de daarvan deel uitmakende
alleenstaande ouderkop.
De Expertgroep Alimentatienormen heeft op 29 december jl. het Rapport
Alimentatienormen 2016 gepubliceerd. De aanbeveling over het in
aanmerking nemen van het kindgebonden budget is in lijn gebracht met
de uitspraak van de Hoge Raad6. Dat wil zeggen dat het door de verzorgende ouder ontvangen kindgebonden budget in aanmerking wordt
genomen bij de bepaling van de draagkracht van deze ouder.
Wijzigingen als gevolg van de uitspraak van de Hoge Raad
De uitspraak van de Hoge Raad heeft grote invloed op de berekeningswijze van kinderalimentatie. De mate van invloed op het uiteindelijke
bedrag aan kinderalimentatie, is echter sterk afhankelijk van de specifieke
situatie. Om de gevolgen van het brede spectrum in beeld te brengen heb
ik, conform mijn brief van 22 april 20157 een aantal voorbeelden doorgerekend, zie onderstaande tabellen. Deze tabellen zijn vergelijkbaar met de
tabellen in genoemde brief. Evenals in de tabellen in die brief wordt ook
nu de situatie vóór invoering van de WHK vergeleken met de situatie erna,
maar nu rekening houdend met de uitspraak van de Hoge Raad. Tevens
wordt in de tabellen de uitwerking voor en na de uitspraak van de Hoge
Raad vergeleken. Dit betreft dus het verschil in uitwerking tussen de
methode van toerekenen van het kindgebonden budget inclusief de
alleenstaande ouderkop aan de behoefte van het kind en toerekening
daarvan aan de draagkracht van de verzorgende ouder. Dit is weergegeven in de cursieve bedragen. De mate waarin ouders deze gevolgen
daadwerkelijk ondervinden, is afhankelijk van de vraag of in de periode
tussen de inwerkingtreding van de WHK en de uitspraak van de Hoge
Raad (1 januari 2015 – 9 oktober 2015) het kinderalimentatiebedrag is
gewijzigd op basis van de door het Rapport Alimentatienormen 2015
voorgestane berekeningswijze. Naar verwachting is het aantal ouders
waarbij in genoemde periode het kinderalimentatiebedrag is gewijzigd
relatief klein t.o.v. de totale populatie.
De toelichting hieronder richt zich allereerst op de directe gevolgen van de
uitspraak van de Hoge Raad (de cursieve bedragen in de tabel). Daarna sta
ik kort stil bij de situatie na de uitspraak van de Hoge Raad ten opzichte
van de situatie vóór invoering van de WHK om een beeld te schetsen van
de gevolgen voor ouders die in de tussenliggende periode geen wijzigingsverzoek hebben ingediend.
Directe gevolgen van de uitspraak van de Hoge Raad
Het effect van de uitspraak van de Hoge Raad kan geïllustreerd worden
door voorbeeld 2 in Tabel 1. In essentie verandert de berekening op twee
punten: (1) het kindgebonden budget (406 euro, regel 19) vermindert niet
langer de totale resterende behoefte van de kinderen, waardoor deze
behoefte stijgt (met 406 euro, regel 20); en (2) het kindgebonden budget
vermeerdert het inkomen dat in de draagkrachtbepaling van de verzorgende ouder (afgekort V) wordt meegenomen (regel 24). Hierdoor stijgt de
draagkracht van de verzorgende ouder (met 205 euro, regel 25), maar dit
is minder dan het bedrag van het kindgebonden budget dat bij het
inkomen wordt geteld. Hoewel daarmee het aandeel van de verzorgende
ouder in de bijdrage aan de behoefte van het kind dus toeneemt (met 231
euro, zie regel 30), neemt vanwege de gestegen totale resterende
behoefte, ook het aandeel van de niet-verzorgende ouder (afgekort M) toe
6
7

https://www.rechtspraak.nl/SiteCollectionDocuments/Tremarapport-versie-2016-januari.pdf
Kamerstuk 33 716, nr. 32.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 716, nr. 37

3

(met 175 euro, regel 27). Een deel hiervan wordt bij de niet-verzorgende
ouder gecompenseerd door een hogere zorgkorting8 (61 euro, regel 28),
per saldo resteert er echter een hoger bedrag aan kinderalimentatie voor
de niet-verzorgende ouder (114 euro, regel 29).
De uitkomst in voorbeeld 2 van een hogere te betalen kinderalimentatie
geldt in het algemeen. Het effect blijkt wel toe te nemen bij grotere
inkomensverschillen tussen de ouders en bij een groter relatief belang
van het kindgebonden budget. Daarom is het effect relatief klein in
voorbeeld 1 en in voorbeeld 3 (waar beide ouders gelijke inkomens
hebben) en relatief groot in voorbeeld 5 (waar het kindgebonden budget
bijna even hoog is als de behoefte van de kinderen).
Gevolgen van de WHK na de uitspraak van de Hoge Raad
Ten opzichte van 2014, vóór invoering van de WHK, daalt de kinderalimentatie in 2015 niet meer in de mate waarin hier nog sprake van was voor de
uitspraak van de Hoge Raad. Als gevolg van de uitspraak wordt het
verschil tussen de te betalen kinderalimentatie in 2015 ten opzichte van
2014 dus kleiner. Door het kindgebonden budget en de alleenstaande
ouderkop toe te rekenen aan de draagkracht van de verzorgende ouder en
niet langer aan de behoefte van de kinderen heeft de WHK veel minder
effect op de hoogte van kinderalimentatie. De doorwerking van de WHK
op de hoogte van kinderalimentatie is daarmee in belangrijke mate
geneutraliseerd. Al met al zijn de inkomenseffecten als gevolg van de
gewijzigde toerekening op basis van de uitspraak van de Hoge Raad (zie
regels 37 en 38) meer in lijn met het verwachte beeld bij de behandeling
van het wetsvoorstel WHK dat werkende alleenstaande ouders er
aanmerkelijk op vooruit gaan. Zo stijgt het inkomen van de werkende
alleenstaande ouders in de voorbeelden 1, 2 en 4 met respectievelijk 193
euro, 149 euro en 243 euro ten opzichte van de situatie voor de WHK.
Zoals verwacht is het positieve inkomenseffect het grootst voor alleenstaande ouders die rond het minimumloon verdienen en minder groot
voor alleenstaande ouders die bovenmodaal verdienen: zie voorbeeld 3,
waar het voordeel 44 euro is. Het inkomenseffect voor de alleenstaande
ouder in de bijstand blijft beperkt. Dit is in lijn met het activerende
karakter van de WHK (voor alle bedragen, zie regel 38). Voor de
niet-verzorgende, alimentatie betalende ouders betekent de gewijzigde
toerekening op basis van de uitspraak van de Hoge Raad dat zij er niet
langer fors in inkomen op vooruit gaan doordat zij geen of minder
kinderalimentatie hoeven te betalen. De inkomenseffecten voor deze
groep blijven in evenwicht of zij gaan er in inkomen op achteruit. De
hiervoor beschreven effecten betreffen alleen de gevolgen van de
wijzigingen in kinderalimentatie.
Er kan naast kinderalimentatie eventueel ook sprake zijn van partneralimentatie. In de systematiek van vaststelling van alimentatie gaat
kinderalimentatie voor op partneralimentatie, als de draagkracht van de
alimentatieplichtige niet toereikend is. Indien de niet-verzorgende ouder
meer van zijn draagkracht moet inzetten ten behoeve van kinderalimentatie, resteert er minder ruimte voor partneralimentatie. Een toename van
kinderalimentatie kan daarom een afname van partneralimentatie tot
gevolg hebben. Deze afname kan in specifieke gevallen groter zijn dan de
toename in kinderalimentatie.

8

Met de zorgkorting wordt gecompenseerd voor de kosten die de niet-verzorgende ouder maakt
tijdens verblijf van de kinderen bij die ouder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 716, nr. 37

4

Tabel 1. Uitwerking vaststelling alimentatie voor voorbeelden kinderen 12- (bedragen per maand).1 Cursieve bedragen zijn
mutaties als gevolg van uitspraak Hoge Raad
Voorbeeld 1
19.316/19.316

Voorbeeld 2
45.000/19316

Voorbeeld 3
45.000/45.000

Voorbeeld 4
28.000/14.000

Voorbeeld 5
35.000/
bijstand

Voor scheiding
1. Netto inkomen M
2. Netto inkomen V
3. Kindgeb. budget
4. Behoefte kinderen

1.376
1.510
51
648

2.563
1.510
0
944

2.563
2.740
0
1.264

1.784
1.128
30
650

2.110
0
74
452

Na scheiding
Stelsel 2014
5. Kindgeb. budget
6. Rest. behoefte (=4–5)
7. Netto inkomen M
8. Fisc. voordeel LOK
9. Draagkracht M
10. Netto inkomen V
11. Draagkracht V
12. Draagkr. M+V (=9+11)
13. Aandeel M
14. Zorgkorting M
15. Kindalm. M aan V (=13–14)
16. Aandeel V
17. Tot. ink. M (=7+8–15)
18. Tot. ink. V (=5+10+15)

128
520
1.376
0
108
1.610
186
294
108
0
108
186
1.268
1.846

128
816
2.563
70
723
1.610
186
909
649
122
527
167
2.106
2.265

12
1.252
2.563
70
723
2.929
833
1.556
582
188
394
670
2.239
3.335

128
522
1.784
0
272
1.167
50
322
272
0
272
50
1.512
1.567

128
324
2.110
70
501
954
0
501
324
49
275
0
1.905
1.357

Stelsel 2015 na Hoge Raad
19. Kindgeb. budget
20. Rest. behoefte (=4)
21. Netto inkomen M
22. Fisc. voordeel LOK
23. Draagkracht M
24. Netto inkomen V
25. Draagkracht V
26. Draagkr. M+V (=23+25)
27. Aandeel M
28. Zorgkorting M
29. Kindalm. M aan V (=27–28)
30. Aandeel V
31. Tot. ink. M (=21+22–29)
32. Tot. ink. V (=24+29)

406
648
1.388
0
110
1.929
332
442
110
0
110
332
1.278
2.039

Δ*
0
406
0
0
0
406
205
205
0
– 34
34
205
– 34
34

406
944
2.586
0
654
1.929
332
986
626
142
484
318
2.102
2.413

Δ
0
406
0
0
0
406
205
205
175
61
114
231
– 114
114

262
1.264
2.586
0
654
3.027
870
1.524
542
190
352
722
2.234
3.379

Δ
0
262
0
0
0
262
128
128
67
39
28
195
– 28
28

406
650
1.797
0
268
1.542
143
411
268
0
268
143
1.529
1.810

Δ
0
406
0
0
0
406
93
93
62
– 37
99
105
– 99
99

406
452
2.122
0
427
1.031
50**
477
405
68
337
47
1.785
1.368

Δ
0
406
0
0
0
108
50
50
359
61
298
47
– 298
0

Verschil 2015 na HR – 2014
33. Rest. behoefte (=20–6)
34. Aandeel M (=27–13)
35. Aandeel V (=30–16)
36. Kindalm. M aan V (=29–15)
37. Tot. ink. M (=31–17)
38. Tot. ink. V (=32–18)

128
2
146
2
10
193

Δ
406
0
205
34
– 34
34

128
– 23
151
– 42
–5
149

Δ
406
175
231
114
– 114
114

12
– 40
52
– 42
–5
44

Δ
262
67
195
28
– 28
28

128
–4
93
–4
17
243

Δ
406
62
105
99
– 99
99

128
81
47
62
– 120
11

Δ
406
359
47
298
– 298
0

1
De bijstandsnorm en de andere relevante lasten worden tezamen het draagkrachtloos inkomen genoemd (het deel van het inkomen dat geen
draagkracht oplevert).

Nrs. 1–4: basisgegevens van het gezin voor scheiding om zodoende de behoefte van het kind/kinderen vast te stellen om diens levensstandaard,
ook na scheiding, constant te houden.
Nrs. 7–10: dienen ter bepaling van de draagkracht van beide ouders.
Nrs. 11–14: dienen ter verdeling van de resterende behoefte van het kind over beide ouders naar draagkracht.
Nrs. 33–38: tonen de resterende behoefte van het kind, het bedrag aan kinderalimentatie en het totale inkomen van ouders
* De cursieve bedragen onder de Δ’s zijn de mutaties als gevolg van de uitspraak van de Hoge Raad (met andere woorden het verschil met de overeenkomstige bedragen in de tabellen in de vorige brief van 22 april jl.).
** De gevolgen van de uitspraak van de Hoge Raad voor de draagkracht van een bijstandsgerechtigde zijn nog onduidelijk. Gemakshalve is bij deze
berekening uitgegaan van een minimale draagkracht van 50 euro (bij twee of meer kinderen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 716, nr. 37

5

Tabel 2. als hierboven voor kinderen 12+
Voorbeeld 1
19.316/19.316

Voorbeeld 2
45.000/19.316

Voorbeeld 3
45.000/45.000

Voorbeeld 4
28.000/14.000

Voorbeeld 5
35.000/
bijstand

Voor scheiding
1. Netto inkomen M
2. Netto inkomen V
3. Kindgeb. budget
4. Behoefte kinderen

1.376
1.376
90
604

2.563
1.376
0
888

2.563
2.563
0
1.198

1.784
1.012
68
610

2.110
0
113
442

Na scheiding
Stelsel 2014
5. Kindgeb. budget
6. Rest. behoefte (=4–5)
7. Netto inkomen tbv draagkr. M
8. Fisc. voordeel LOK
9. Draagkracht M
10. Netto inkomen tbv draagkr. V
11. Draagkracht V
12. Draagkr. M+V (=9+11)
13. Aandeel M
14. Zorgkorting M
15. Kindalm. M aan V (=13–14)
16. Aandeel V
17. Tot. ink. M (=7+8–15)
18. Tot. ink. V (=5+10+15)

168
436
1.376
0
108
1.524
144
252
108
0
108
144
1.268
1.800

168
720
2.563
80
733
1.524
144
877
602
108
494
118
2.149
2.186

49
1.149
2.563
80
733
2.752
746
1.479
570
172
398
579
2.245
3.199

168
442
1.784
0
272
1.141
50
322
272
6
266
50
1.518
1.575

168
274
2.110
0
996
0
0
511
274
41
233
0
1.877
1.397

Stelsel 2015 na Hoge Raad
19. Kindgeb. budget
20. Rest. behoefte (=4)
21. Netto inkomen tbv draagkr. M
22. Fisc. voordeel LOK
23. Draagkracht M
24. Netto inkomen tbv draagkr. V
25. Draagkracht V
26. Draagkr. M+V (=23+25)
27. Aandeel M
28. Zorgkorting M
29. Kindalm. M aan V (=27–28)
30. Aandeel V
31. Tot. ink. M (=21+22–29)
32. Tot. ink. V (=24+29)

445
604
1.388
0
110
1.832
285
395
110
0
110
285
1.278
1.942

Δ
0
445
0
0
0
444
175
175
30
– 24
54
206
– 54
53

445
888
2.586
0
654
1.832
285
939
618
133
485
270
2.101
2.317

Δ
0
445
0
0
0
444
175
175
238
67
171
207
– 171
170

301
1.198
2.586
0
654
2.887
802
1.456
538
180
358
660
2.228
3.245

Δ
0
301
0
0
0
301
148
148
89
45
44
212
– 44
44

445
610
1.797
0
268
1.464
120
388
268
0
268
120
1.529
1.732

Δ
0
445
0
0
0
444
70
70
128
– 25
153
95
– 153
152

445
442
2.122
0
427
1.077
50
477
396
66
330
46
1.792
1.407

Δ
0
442
0
0
427
115
50
477
396
66
330
46
– 330
0

168
2
141
2
10
142

Δ
445
30
206
54
– 54
53

168
16
152
–9
– 48
131

Δ
445
238
207
171
– 171
170

49
– 32
81
– 39
– 18
47

Δ
301
89
212
44
– 44
44

168
–4
70
2
11
157

Δ
445
128
95
153
– 153
152

168
122
46
97
– 85
10

Δ
442
396
46
330
– 330
0

Verschil 2015 na HR – 2014
33. Rest. behoefte (=20–6)
34. Aandeel M (=27–13)
35. Aandeel V (=30–16)
36. Kindalm. M aan V (=29–15)
37. Tot. ink. M (=31–17)
38. Tot. ink. V (=32–18)

Doorwerking kinderalimentatie op bijstand
De gewijzigde methode van toerekening van het kindgebonden budget en
de alleenstaande ouderkop bij de bepaling van kinderalimentatie heeft
ook gevolgen voor de uitgaven aan bijstandsuitkeringen. Door een
mogelijk hogere kinderalimentatie zal er minder bijstand uitgekeerd
hoeven te worden of zal meer verhaal mogelijk zijn bij de ex-partner (zie
voorbeeld 5 in de tabellen). Naar verwachting zal de uitspraak van de
Hoge Raad daarom tot een besparing op de bijstandsuitgaven leiden.
Zoals hiervoor ook aangegeven kan er sprake zijn van een mitigerend
effect doordat er bij een hogere kinderalimentatie mogelijk minder
partneralimentatie verschuldigd is. Per saldo leidt de uitspraak van de
Hoge Raad naar verwachting tot een besparing op de bijstandsuitgaven
van circa € 10 miljoen in 2016 oplopend tot ongeveer € 15 miljoen
structureel. Dit is een besparing ten opzichte van de situatie vóór de
uitspraak van de Hoge Raad. Het macrobudget zal hiervoor worden
gecorrigeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 716, nr. 37

6

Conclusie
De uitspraak van de Hoge Raad heeft grote invloed op de berekeningswijze van kinderalimentatie. Voor ouders bij wie in de periode tussen
inwerkingtreding van de WHK en de uitspraak van de Hoge Raad het
kinderalimentatiebedrag is gewijzigd op basis van de door het Rapport
Alimentatienormen 2015 voorgestane berekeningswijze kunnen de
gevolgen groot zijn. In het algemeen geldt dat de uiteindelijke inkomenseffecten van invoering van de WHK en de doorwerking hiervan op de
vaststelling van kinderalimentatie op basis van de uitspraak van de Hoge
Raad meer in lijn zijn met het verwachte beeld bij de behandeling van het
wetsvoorstel WHK.
Met de uitspraak van de Hoge Raad is duidelijkheid gegeven over de
doorwerking van de WHK op de vaststelling van kinderalimentatie. Ik
hoop dat daarmee de onrust in de rechtspraktijk en bij betrokken ouders
wordt weggenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 716, nr. 37

7