Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2431
Vragen van de leden Sjoerdsma (D66) en Servaes (PvdA) aan de Ministers
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en van
Buitenlandse Zaken over het bericht dat Engeland ruim vijf miljard pond heeft
uitgegeven aan wapenexport naar landen die op de zwarte lijst staan wegens
mensenrechtenschendingen (ingezonden 15 april 2015).
Antwoord van Minister Koenders (Buitenlandse Zaken) en de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (ontvangen 2 juni 2015)
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het rapport van de Britse Parliamentary
Committees on Arms Export Controls, die concluderen dat de Britse overheid
miljarden heeft uitgegeven aan wapenexport naar landen die op de zwarte
lijst staan wegens mensenrechtenschendingen?1
Antwoord 1
Ja. Overigens is het niet zo dat de Britse overheid dit geld heeft uitgegeven
aan wapenexporten. In de regel genereren exporten immers geld. Het
Verenigd Koninkrijk heeft wel exportvergunningen afgegeven voor Britse
wapenexporten.
Vraag 2
Wat vindt u van de conclusies die de Committees trekken namelijk dat de
wapenexport vanuit Groot-Brittannië haaks staat op het belang van mensenrechten?
Bent u ervan op de hoogte dat de Britten volop wapens leveren aan landen
die reden tot zorg geven zoals Afghanistan, China, Iran, Irak, Israël, Rusland
en Sri Lanka? Zo ja, is hierover gesproken in Europees verband, zowel met de
Britten als door alle lidstaten onderling in de EU Council Working Party on
Conventional Arms Exports (COARM)?
Antwoord 2
Het rapport concludeert dat de Britse overheid in 2013 in totaal 3.298 maal
een Standard Individual Export Licence (SIEL) heeft afgegeven voor de
uitvoer van militaire goederen naar een land dat voorkomt op een lijst van 28

1

ah-tk-20142015-2431
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

http://www.publications.parliament.uk/pa/cm201415/cmselect/cmquad/608/608.pdf en
http://www.thetimes.co.uk/tto/news/uk/defence/article4387976.ece

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

landen waarover het Britse Ministerie van Buitenlandse Zaken zich zorgen
maakt inzake de mensenrechtensituatie. Die lijst geldt bij de beoordeling van
vergunningaanvragen voor de uitvoer van militaire goederen echter niet als
zwarte lijst. Wel geeft deze aanleiding om zorgvuldig te kijken naar een
mogelijk verband tussen de uit te voeren goederen en geconstateerde
mensenrechtenschendingen.
Het Verenigd Koninkrijk rapporteert, evenals Nederland, jaarlijks aan de EU
over de afgegeven en afgewezen vergunningaanvragen per bestemming. Op
17 maart jl. nog heeft de EU het zestiende jaarverslag volgens artikel 8, lid 2,
van Gemeenschappelijk Standpunt 2008/944/GBVB van de Raad tot vaststelling van gemeenschappelijke voorschriften voor de controle op de uitvoer
van militaire goederen en technologie gepubliceerd.
De EU-lidstaten hebben zoals bekend een reguliere procedure van wederzijds
informeren en consulteren over afgewezen vergunningaanvragen (denials).
Daarnaast kunnen de lidstaten in de EU-Raadswerkgroep Conventional Arms
Exports (COARM) hun wapenexportbeleid en de implementatie daarvan met
elkaar bespreken. En marge van de COARM en via de contacten die in die
Raadswerkgroep worden gelegd wisselt Nederland ook van gedachten met
andere lidstaten, waaronder het Verenigd Koninkrijk, over hun beleid richting
de diverse bestemmingslanden. Binnen de COARM is Nederland een van de
lidstaten die een voortrekkersrol vervullen in de informatie-uitwisseling over
afgegeven vergunningen naar gevoelige bestemmingen, zoals landen waar
ernstige mensenrechtenschendingen plaatsvinden en landen waar sprake is
(geweest) van een militaire machtsovername.
Vraag 3 en 6
Hoe verhoudt de levering van anti-oproer schilden, machinegeweren,
handgranaten, kogelvrije vesten, militaire helmen, machinepistolen, militaire
steunvoertuigen, traangasmunitie aan Libië, scherpschutter geweren en
intelligence apparatuur aan Saudi Arabië en kogelvrije vesten, militaire
helmen en cryptografische software aan Syrië zich naar uw opvatting tot het
Europees Gemeenschappelijk Standpunt inzake wapenexport? Zou Nederland
dezelfde afwegingen hebben gemaakt inzake het afgeven van vergunningen
voor levering van dit type wapens en aan deze landen?
Is sprake van vergunningsaanvragen die door Nederland zijn afgewezen,
maar door Groot-Brittannië wel zijn toegewezen?
Antwoord 3 en 6
Alle EU-lidstaten hanteren het EU Gemeenschappelijk Standpunt bij het
beoordelen van vergunningaanvragen voor de uitvoer van militaire goederen,
technologie inbegrepen, naar niet-EU-lidstaten en niet-NAVO-bondgenoten
zoals Libië, Saoedi-Arabië of Syrië. De centrale vraag bij de toetsing is altijd
of de aard van de goederen, het eindgebruik en de eindgebruiker van
negatieve invloed kunnen zijn op de acht criteria van het Gemeenschappelijk
Standpunt. De uiteindelijke beslissing om de vergunningaanvraag af te wijzen
of toe te kennen is echter een nationale competentie en daarmee de
verantwoordelijkheid van de individuele lidstaat.
Aangezien het Britse rapport geen informatie bevat over het eindgebruik en
de eindgebruikers van de goederen, kan niet worden vastgesteld of Nederland dezelfde afwegingen zou hebben gemaakt. Evenmin is het ons bekend of
hier sprake is van vergunningaanvragen die door Nederland zijn afgewezen.
Vraag 4
Hoe verhoudt naar uw opvatting de levering van 170 miljoen pond aan
militaire helicopters, cryptografische software, spionage software en kleine
munitie zich tot de EU-sancties tegen Rusland en tot de bijzonder reële
risico’s dat wapens door Rusland worden ingezet in de Oekraïne en tegen de
Oekraïense bevolking?
Antwoord 4
Uit het rapport blijkt niet wanneer de genoemde goederen precies aan
Rusland zijn geleverd, waardoor niet duidelijk wordt of de EU-sancties tegen
Rusland al van kracht waren ten tijde van de export. Het rapport reageert
vooral op het jaarrapport van de Britse regering over 2013, toen er nog geen
wapenembargo tegen Rusland van kracht was. Op pagina 245 van Volume II
van het rapport staat dat de Britse regering 25 bestaande wapenexportver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

gunningen heeft ingetrokken na de instelling van de EU-sancties tegen
Rusland en dat iedere nieuwe vergunningaanvraag aan deze sancties zal
worden getoetst (ibid., p. 246).
Vraag 5, 7 en 8
Welke mogelijkheden zijn er Europees voor lidstaten om elkaar aan te
spreken op conflicterende uitgangspunten in het wapenexportbeleid en in het
bijzonder mogelijke schending van afgekondigde EU-sancties?
Deelt u de opvatting dat wapenexportbeleid dat haaks staat op het belang
van mensenrechten, in strijd is met afgekondigde EU-sancties en levering aan
twijfelachtige regimes toestaat, afbreuk doet aan een geloofwaardig
wapenexportbeleid en schadelijk is voor de geloofwaardigheid van Europees
buitenlandbeleid?
Hoe beschouwt u de stevige conclusies van de Britse Parliamentary Committees on Arms Export Controls in het licht van de initiatiefnota van D66 en
PvdA waarin onder meer een Europese wapenexportautoriteit en een Right to
challenge worden voorgesteld om tot een geloofwaardiger en meer geharmoniseerd wapenexportbeleid te komen in Europa?2
Antwoord 5, 7 en 8
De uiteindelijke beslissing over vergunningaanvragen is een nationale
competentie. Zoals in het antwoord op vraag 2 gesteld, kunnen de lidstaten
hun wapenexportcontrolebeleid met elkaar bespreken in de COARM. Dat
gebeurt ook, en Nederland speelt een voortrekkersrol bij het verbeteren van
de informatie-uitwisseling over afgegeven vergunningen naar postembargolanden en naar een beperkt aantal specifieke, gevoelige bestemmingen.
Zoals in het antwoord op de vragen 3 en 6 gesteld, staan bij alle EU-lidstaten
de acht criteria van het EU Gemeenschappelijk Standpunt centraal bij de
toetsing van vergunningaanvragen. Als er sancties of embargo’s gelden voor
het bestemmingsland of als er een directe relatie is tussen de te exporteren
goederen en de geconstateerde mensenrechtenschendingen, moet de
vergunningaanvraag worden afgewezen.
De kabinetsreactie op de initiatiefnota «Wapens en Principes, Ambities voor
een geloofwaardig en geharmoniseerd wapenexportbeleid in Europa» van
D66 en PvdA ging u op 23 april jl. toe. Zoals daarin aangegeven, delen wij uw
ambitie om te streven naar volgende stappen in de harmonisatie van het
wapenexportbeleid in Europa. Het instellen van een wapenexportautoriteit en
een Right to Challenge staan echter op gespannen voet met de bevoegdheidsverdeling tussen de EU en de lidstaten. Wapenexport raakt immers aan
de nationale veiligheid, die de uitsluitende verantwoordelijkheid van de
lidstaten zelf is. Het voorstel om op dit terrein formeel verantwoording af te
leggen aan andere EU-lidstaten zal naar verwachting weerstand oproepen bij
veel EU-lidstaten. Het kabinet zal de Europese partners evenwel over dit idee
consulteren, om te beginnen de meest gelijkgestemden op het gebied van
verdere EU-harmonisatie.

2

«Wapens en principes, Ambities voor een geloofwaardig en geharmoniseerd wapenexportbeleid in Europa» (Kamerstukken 34 103).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3