1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

22 718

OVSE-Assemblée

V/ Nr. 34

VERSLAG VAN DE 24e JAARLIJKSE ZITTING 2015
Vastgesteld 8 september 2015
Inleiding
Van 5 tot en met 9 juli 2015 heeft in Helsinki, Finland, de 24e jaarvergadering plaatsgevonden van de Parlementaire Assemblee van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE PA). Deze Annual
Session stond in het teken van de 40e verjaardag van de OVSE en de
ondertekening in 1975 (in Helsinki) van de Slotakte van Helsinki. Gekozen
was dan ook voor het thema «Recalling the Spirit of Helsinki».
Delegaties uit 54 van de 57 parlementen van de OVSE-landen, in het totaal
zo’n 300 volksvertegenwoordigers, debatteerden met elkaar over dit
thema, over de door de drie commissies voorgelegde rapporten met
bijbehorende resoluties en over 13 geagendeerde zgn. supplementary
items. Ook vonden verkiezingen plaats van enkele nieuwe voorzitters en
vice-voorzitters van de commissies en van de President van de Assemblee
voor de periode 2015–2016 en benoemde de Assemblee een nieuwe
Secretaris-Generaal. De debatten werden mede bijgewoond door
vertegenwoordigers uit 4 landen – Algerije, Israël, Marokko en Jordanië –
waarmee de OVSE samenwerkingsakkoorden heeft gesloten, alsmede
door medewerkers van de OVSE-missies in Kyrgizië, Servië en Tjechië,
door de Hoge Commissaris voor Nationale Minderheden van de OVSE en
door afgevaardigden van de Parlementaire Assemblee van de Raad van
Europa en vertegenwoordigers van de Verenigde Naties.
De Nederlandse delegatie, geleid door het lid van de Eerste Kamer,
Franken (CDA), bestond uit het lid Van Kappen (VVD), eveneens Eerste
Kamer en uit de leden Servaes (PvdA), Taverne en Teeven (beiden VVD)
uit de Tweede Kamer.
Aan het slot van de jaarvergadering heeft de Assemblee de zgn. Helsinki
Declaration, bestaande uit de door de 3 commissies voorbereide
resoluties en 13 resoluties naar aanleiding van de behandeling van de
zgn. supplementary items, aanvaard.
Aan de vooravond van de conferentie is de delegatie hartelijk ontvangen
ten huize van Z. M’s ambassadeur in Finland, de heer H. Swarttouw.
Tijdens een werkdiner heeft deze de delegatie veel relevante informatie
verschaft over de sociaaleconomische ontwikkelingen in Finland, over de
positie van het land binnen de EU en over de geopolitieke uitdagingen

kst-22718-34
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Staten-Generaal, vergaderjaar 2014–2015, 22 718, nr. 34

1

waarvoor het land zich ziet gesteld. Ook kwamen de bilaterale betrekkingen tussen Finland en Nederland aan de orde. Ook langs deze weg
spreekt de delegatie haar dank uit aan ambassadeur Swarttouw en
ambassaderaad Kruishoop voor de geboden bijstand en de verstrekte
informatie.
Vergadering Standing Committee
Zoals gebruikelijk vergaderde het Standing Committee – de vaste
commissie waarin de President en de vicepresidenten van de Assemblee,
de voorzitters van de commissies en de leiders van de delegaties zitting
hebben – voorafgaande aan de officiële opening van de plenaire zitting en
was de behandeling van jaarrapporten van de president van de
Assemblee, de heer Kanerva, van de Secretaris-Generaal van de
Assemblee, de heer Oliver, en van de penningmeester, de heer Battelli
voorzien.
Alvorens deze onderwerpen evenwel aan de orde te stellen lichtte de
President van de Assemblee, de heer Kanerva, een brief van zijn hand, op
1 juli 2015 gericht aan alle leden van het Standing Committee, toe. In deze
brief was hij ingegaan op het besluit van de Finse regering, genomen
nadat zij alle EU-lidstaten had geconsulteerd, om aan een zestal leden van
de Russische delegatie, onder wie de heer Narishkin, Voorzitter van de
Russische Staatsdoema, geen inreisvisum te verstrekken. De Finse
regering meende bij het nemen van haar besluit niet in de positie te zijn
uitzonderingen te maken op de door de EU ingestelde sancties. De heer
Kanerva wees erop dat het besluit om de Annual Session in Helsinki te
houden genomen was lang voordat de EU tot het instellen van een
sanctieregime had besloten. Voorts is het niet aan de Parlementaire
Assemblee om bepaalde parlementariërs al dan niet tot Finland toe te
laten. Tegelijkertijd zijn, zo had de president vastgesteld, de EU sancties
juist ingesteld wegens de evidente en grove schending door de Russische
Federatie van internationale normen, zoals die o.a. zijn neergelegd in de
Slotakte van Helsinki van 1975. In zijn brief had de heer Kanerva het Finse
besluit de ongelukkige uitkomst genoemd van de ernstige bedreigingen
waarmee de Europese veiligheidsarchitectuur in de huidige tijd te kampen
heeft. In het belang van de voortgang van de dialoog zou het naar zijn
mening buitengewoon teleurstellend zijn wanneer een delegatie zou
besluiten niet aan het werk van de Assemblee deel te nemen. De kracht
van de Assemblee was tot nu toe immers steeds de inclusieve participatie
van al haar leden te midden van een omgeving waarin de mogelijkheden
van een dialoog alleen maar afnemen. Aan het slot van zijn interventie zei
de President contact te zullen zoeken met de Russische collega’s om hen
ervan te overtuigen dat het in het belang van de politieke dialoog, de
parlementaire diplomatie en de Parlementaire Assemblee als geheel zou
zijn indien een Russische delegatie aan deze Jaarvergadering zou
deelnemen.
In directe aansluiting op het betoog van de President heeft de heer
Franken het woord gevraagd. Hij merkte op dat de Nederlandse delegatie
met waardering kennis heeft genomen van het werk van de president in
het afgelopen jaar. Zij hoopt dan ook dat hij de kans zal krijgen zijn werk
nog een jaar voort te zetten. Met betrekking tot zijn mededelingen over
het besluit van de Finse regering deelde de heer Franken mee dat zijn
delegatie instemt met de inhoud van de brief aan alle leden van het
Standing Committee. Wel zou zij willen voorstellen dat het voorzitterschap
er alsnog alles aan doet om te bevorderen dat de sancties tegen de
parlementariërs worden opgeheven zodat zij allen de gelegenheid krijgen
om aan de vergaderingen van de OVSE- Assemblee deel te nemen zodat
de vrije dialoog doorgang kan vinden.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2014–2015, 22 718, nr. 34

2

In het debat dat hierop volgde sloten de leiders van de delegaties van o.a.
Frankrijk, Zweden, Oostenrijk en Duitsland zich bij dit voorstel aan en
concludeerde de President vervolgens dat een gezamenlijke oproep aan
het adres van de Finse regering en de EU om terug te komen op de
ingestelde sancties wenselijk zou zijn. Het enige aanwezige lid van de
Russische delegatie, de heer Kovalev, die meedeelde onmiddellijk na de
verkiezing van een nieuwe Secretaris-Generaal van de Assemblee te
zullen terugreizen naar Moskou, merkte in reactie op de interventies op
dat de Russische delegatie, geconfronteerd met het besluit van de Finse
regering, geen andere keuze restte dan zich in haar geheel terug te trekken
van deelname aan de Annual Session. Zij betreurde deze gang van zaken
zeer temeer daar zij de Parlementaire Assemblee van de OVSE als
belangrijk forum voor dialoog en overleg beschouwt.
De 24e jaarvergadering is vervolgens buiten aanwezigheid van de
Russische delegatie voortgezet. De door de Russische delegatie
ingezonden voorstellen voor supplementary items werden van de agenda
afgevoerd.
In zijn jaarverslag belichtte secretaris-generaal Oliver de activiteiten van
de Assemblee sedert de laatste jaarvergadering in Baku, Azerbeidzjan. Hij
schonk daarbij in het bijzonder aandacht aan de verkiezingswaarnemingsmissies die werden uitgezonden naar Bosnië-Herzegovina, Oekraïne, de
Verenigde Staten, Moldavië, Tajikistan, het Verenigd Koninkrijk en Turkije.
De President van de Assemblee heeft veel energie en aandacht besteed
aan overleg over het conflict in en rond Oekraïne waarbij het secretariaat
in Kopenhagen voortdurende ondersteuning heeft geboden. In deze
toelichting op het jaarverslag blikte de heer Oliver vervolgens terug op de
24 jaren waarin hij de Parlementaire Assemblee had mogen dienen.
Dankzij de vele goede contacten met de vele parlementariërs en de
presidenten en de «special representatives» onder hen, en de professionele bijstand en ondersteuning door het secretariaat zei de scheidend
Secretaris-Generaal te kunnen terugkijken op een rijke geschiedenis van
de OVSE PA, waaraan hij een bijdrage heeft mogen leveren en waarvan
hij deel heeft mogen uitmaken.
De scheidende «treasurer» van de Assemblee, de Sloveense afgevaardigde Battelli, lichtte zijn jaarverslag toe aan de leden van het Standing
Committee. Zijn relaas gaf de vergadering geen aanleiding tot het maken
van opmerkingen. De vergadering stemde vervolgens in met de begroting
voor de periode 2015–2016.
Op voorstel van de President stemde de vergadering vervolgens in met de
toewijzing van twee ontwerpresoluties aan de agenda van de plenaire
vergadering en met de toedeling van de zgn. supplementary items aan de
commissies. Dat leidde tot het volgende overzicht:
Plenair:
1. Helsinki +40: Building the OSCE of the future;
2. The continuation of clear, gross and uncorrected violations of OSCE
commitments and international norms by the Russian Federation;
Commissie I: Political Affairs and Security
1. Adherence to the Helsinki principles in inter-state relations across the
OSCE area;
2. OSCE code of conduct on politico-military aspects of security:
awareness raising, dissemination, better implementation and
outreach;
3. The co-operative phase in post-conflict borders: new tools and new
actors for a broader view of the conflict cycle;
4. A comprehensive legislative reform on foreign terrorist fighters from
the OSCE area;

Staten-Generaal, vergaderjaar 2014–2015, 22 718, nr. 34

3

Commissie II: Economic Affairs, Science, Technology and
Environment
1. Responsibility to combat human trafficking in government contracts
for goods and services;
2. Environmental challenges and economic opportunities in the high
North;
3. The modernization of the system of national contributions to the OSCE
budget;
Commissie III: Democracy, Human Rights and Humanitarian
Questions
1. Missing persons in connection with armed conflicts;
2. Abducted and illegaly detained Ukrainian citizens in the Russian
Federation;
3. Calling for urgent solutions to the tragedy of deaths in the
Mediterranean;
4. Women and girls made vulnerable by armed conflict, crisis or minority
status.
Een voorstel van de heer Franken tot het indienen van een supplementary
item over de wenselijkheid van het realiseren van internationaalrechtelijke
rechtspersoonlijkheid van de OVSE behaalde in de voorbereidende fase
niet het vereiste aantal handtekeningen (20, afkomstig uit 4 verschillende
lidstaten).
In zijn bijdrage aan het algemene plenaire debat heeft de heer Franken
voor dit onderwerp alsnog aandacht gevraagd.
Aan het slot van de vergadering werd de heer (Roberto) Montella, reeds
werkzaam bij de assemblee als directeur van het bureau van de president,
met 46 stemmen vóór en 4 tegen gekozen tot nieuwe Secretaris-Generaal
van de Parlementaire Assemblee, voor een periode van 5 jaren die zal
aanvangen op 1 januari 2016.
De plenaire vergadering
Op maandag 6 juli vond de officiële opening van de jaarvergadering
plaats met toespraken van de President van Finland, de heer Niinistö, de
Minister van Buitenlandse Zaken van Finland, de heer Soini, en de
President van de Assemblee, de heer Kanerva.
Allen wezen in hun toespraken op de belangrijke stap die in 1975 met de
ondertekening van de Helsinki Akkoorden werd gezet, een stap die het
einde markeerde van een periode waarin wederzijds wantrouwen en
achterdocht de betrekkingen tussen het Westen en het Communistische
kenmerkten. Het jaar 1975 luidde een periode in van ontspanning,
samenwerking en geleidelijke transitie naar veiligheid en welvaart.
President Niinistö wees erop dat de onderwerpen waaromtrent de partijen
bij de Helsinki Akkoorden afspraken maakten meer dan ooit aan de orde
zijn: het afzien van het gebruik van geweld, respect voor de soevereiniteit
van landen en de onschendbaarheid van hun grenzen. Hij riep de lidstaten
van de OVSE goed na te denken over de vraag of zij de wens en het
voornemen hebben om de kenwaarden van die afspraken in de toekomst
te blijven nastreven; naar zijn mening hebben zij daarin geen keus en
bestaan er geen andere opties. Minister Soini zei te menen dat
de-escalatie van de crisis in en rond Oekraïne nu de hoofdtaak van de
OVSE dient te zijn en dat partijen de implementatie van de Minskakkoorden zullen moeten blijven nastreven. De politieke wil daartoe is de
sleutel voor de toekomst. Hij betreurde het dat niet alle delegaties aan de
conferentie deelnemen en voegde toe het EU-beleid inzake de sancties,
waaraan ook Finland zich heeft verbonden, te hebben uitgevoerd.
Het plenaire debat over de crisis in en rond Oekraïne betekende is feite
een voortzetting van de discussie zoals die tijdens de Annual Session in

Staten-Generaal, vergaderjaar 2014–2015, 22 718, nr. 34

4

2014 in Baku was gevoerd. Veel delegaties benadrukten de noodzaak van
economische en politieke steun aan Oekraïne en riepen Rusland op zijn
steun aan de in het Oosten van het land opererende strijdkrachten en
separatisten te stoppen en de Minsk-akkoorden volledig uit te voeren.
Enkele delegaties spraken hun treurnis dan wel afkeuring uit over de
afwezigheid van de Russische delegatie en verbonden daaraan hun
besluit zich van stemming over de resolutie te onthouden. De resolutie,
die het gebrek aan respect van de kant van de Russische Federatie voor de
beginselen uit de Helsinki-akkoorden met betrekking tot soevereiniteit en
territoriale integriteit veroordeelt werd met 97 stemmen vóór, 7 tegen en
32 onthoudingen aanvaard.
Een tweede onderwerp van het plenaire debat betrof een door de
Portugese afgevaardigde Soares opgesteld eindrapport getiteld «Helsinki
+40: Building the OSCE of the Future». Dit rapport bevat de weergave van
een aantal in 20145 en 2015 in Moskou, Washington, Stockholm,
Kopenhagen en Belgrado gehouden seminars en conferenties, die in het
teken stonden van de veertigste verjaardag van de OVSE. Een op het
rapport gebaseerde resolutie, waarin enkele voorstellen tot verbetering en
hervorming van de interne en externe werking en werkwijze van OVSE en
zijn Parlementaire Assemblee zijn opgenomen werd aan het slot van het
debat aanvaard.
General Debate
De heer Franken heeft deelgenomen aan een afzonderlijk algemeen
debat over OVSE-aangelegenheden. Hij deelde mee zijn spreektijd
allereerst graag te willen benutten om de scheidende Secretaris-Generaal,
de heer Spencer Oliver, te danken voor het geweldige werk dat hij
gedurende 23 jaren voor de Assemblee heeft verricht. De heer Oliver heeft
een serviceorganisatie opgebouwd die voor de Assemblee een noodzakelijke voorwaarde was en is om haar taken uit te voeren. In navolging van
enkele collega’s zei de heer Franken ervan overtuigd te zijn dat de heer
Oliver als een monument in de gedachten van vele OVSE-parlementariërs
zal aanwezig zal blijven. De inkomende Secretaris-Generaal, de heer
Roberto Montella, wenste hij namens de Nederlandse delegatie veel
succes toe in een sfeer van goede samenwerking.
Verwijzende naar één van de door de heer Soares aan de Assemblee
voorgelegde voorstellen zei de heer Franken aan één ervan bijzondere
aandacht te willen geven. Hij stelde dat, vooral nu de Speciaal Monitoring
Mission (SMM) zo veel goed werk doet onder de paraplu van de OVSE,
het voor de OVSE van cruciaal belang is dat zij op de kortst mogelijke
termijn rechtspersoonlijkheid verwerft. Op dit moment zijn 24 eenheden
van de OVSE operationeel in 23 landen onder een breed scala van
juridische statussen, hetgeen resulteert in een lappendeken van immuniteiten en privileges en uitzonderingsposities waarin zich tal van hiaten
bevinden. Dit is niet zomaar een theoretisch probleem of een speeltuin
voor juristen. Voor al die mensen die onder de vlaag van de OVSE werken
zullen wij algemeen geldende en duidelijke regels aangaande hun status,
hun (voor-) rechten en hun immuniteiten moeten opstellen. Al in 2005
adviseerde een Panel van Eminente Personen om dit te regelen. In 2007
werd een ontwerpverdrag over dit onderwerp opgesteld dat de steun van
alle deelnemende staten kreeg. En een nieuw Panel van Eminente
Personen adviseerde onlangs nog dit verdrag te aanvaarden met het oog
op het werk van de SMM in Oekraïne. De heer Franken benadrukte dat de
Nederlandse delegatie van oordeel is dat de tekst van het ontwerpverdrag
uit 2007 zo snel mogelijk zou moeten worden aanvaard. Dat zou bijvoorbeeld kunnen tijdens de aanstaande Ministeriële Raad die op 3 en
4 december 2015 in Belgrado wordt gehouden. Direct daarna dient
overleg te worden gevoerd over een Constituerend Document voor de
organisatie als geheel. Er is dringend werk te doen met betrekking tot de

Staten-Generaal, vergaderjaar 2014–2015, 22 718, nr. 34

5

positie van mensen die onder de paraplu van de OVSE werken. Wij
moeten ze de bescherming geven die een betrouwbare organisatie moet
leveren, zo besloot de heer Franken.
Commissievergaderingen
De leden Van Bommel, Servaes en Van Kappen hebben gedurende de
conferentie deelgenomen aan parallelle
vergaderingen van het Committee on Political Affairs and Security, waarin
de bovenvermelde supplementary items werden behandeld.
De leden Taverne en Teeven woonden de vergaderingen van het
Committee on Democracy, Human Rights and Humanitarian Questions
over deze onderwerpen bij.
Aan het slot van de vergadercyclus van de commissies vonden verkiezingen plaats voor de functies van voorzitter, vice-voorzitter en rapporteur
voor 2016. De uitkomst luidde al volgt:
General Committee on Political Affairs and Security:
Hr. Roger F. Wicker (Verenigde Staten): voorzitter
Hr. Azay A. Guliyev (Azerbeidzjan): vice-voorzitter
Mevr. Margareta Cedefeldt (Zweden): rapporteur
General Committee on Economic Affairs, Science, Technology and
Environment:
Mevr. Roza Aknazarova (Kyrgizië): voorzitter
Mevr. Nilza Sena (Portugal): vice-voorzitter
Mevr. Marietta Tidei (Italië): rapporteur
General Committee on Democracy, Human Rights and Humanotarian
Questions:
Mevr. Isabel Santos (Portugal): voorzitter
Mevr. Ivana Dobesova (Tjechische republiek): vice-voorzitter
Mevr. Gordana Comic (Servië): rapporteur
Verkiezing President
Op donderdag 9 juli heeft de Parlementaire Assemblee de Finse afgevaardigde en zittend President, de heer Illla Kanerva, herbenoemd tot
President voor de periode 2015–2016.
De voorzitter van de delegatie,
Franken
De (waarnemend) griffier van de delegatie,
Nieuwenhuizen

Staten-Generaal, vergaderjaar 2014–2015, 22 718, nr. 34

6