2013D49805

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de commissie voor de Rijksuitgaven en de vaste commissies voor
Economische Zaken, Europese Zaken, Financiën, Infrastructuur en Milieu,
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Veiligheid en Justitie hebben leden
van enkele fracties de behoefte om over de Jaarverslagen 2012 van de
Europese Rekenkamer over de uitvoering van de EU-begroting en de
Europese Ontwikkelingsfondsen (EOF’s) een aantal vragen en opmerkingen aan het kabinet voor te leggen.
De voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Harbers
De voorzitter van de commissie voor Economische Zaken,
Hamer
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken
Knops
De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,
Van Nieuwenhuizen-Wijbenga
De voorzitter van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu,
Paulus Jansen
De voorzitter van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
Van der Burg
De voorzitter van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie,
Jadnanansing
Adjunct-griffier van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Van de Wiel

nds-tk-2013D49805

1

Inhoudsopgave
I.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA- fractie

2
2
3
7

II.

Antwoord / Reactie van de Minister

7

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het rapport van de Europese Rekenkamer over de EU-begroting 2012.
Deze leden herhalen wederom het belang dat zij hechten aan de onafhankelijke toetsing van de besteding van EU-gelden door de Europese
Rekenkamer. De verantwoording is, zoals de leden van de VVD-fractie
jaarlijks opmerken, niet alleen een verantwoordelijkheid van de Europese
Commissie, maar ook van de lidstaten. De leden van de VVD-fractie
verwachten dan ook een grotere verantwoordelijkheid voor verantwoording van de bestedingen van middelen door de lidstaten, door
middel van lidstaatverklaringen. Dit is een terugkerend punt van deze
leden en zij vragen daarom wederom een reactie van de Minister op dit
punt. Op welke wijze is de verantwoording bij de lidstaten in zijn ogen
verbeterd? Welke stappen heeft de Minister ondernomen om een
verbetering van de kwaliteit van het financiële beheer van de Europese
Unie te bewerkstelligen? Welke stappen kunnen nog aanvullend worden
ondernomen?
De leden van de VVD-fractie constateren dat het geschatte foutenpercentage wederom is gestegen: van 3.9% in 2011 naar 4,8% in 2012. Al
sinds 2009 is er sprake van een toename in het foutenpercentage. Dit leidt
tot een afkeurende verklaring over de regelmatigheid van de uitgaven. De
leden van de VVD-fractie vinden dit een zorgelijke ontwikkeling, zeker
omdat het draagvlak voor Europa toch al onder druk staat. Wat is de
mening van het kabinet hierover en over de oorzaken en de oplossingen
om dit te verbeteren? Is deze toename toe te schrijven aan de financiële
verantwoording in specifieke lidstaten? Vorig jaar hebben de leden van de
VVD-fractie aangedrongen op een vergelijking tussen lidstaten. De
Minister heeft vorig jaar aangegeven dat hij de Europese Commissie
verzocht heeft om een compleet jaarlijks overzicht beschikbaar te stellen
van de foutenpercentages per land en per fonds, alsmede gegevens over
terugvorderingen en opgelegde financiële correcties per lidstaat. Hier zijn
de leden van de VVD-fractie content mee. Maar, zo valt in het verslag van
het schriftelijk overleg van vorig jaar te lezen, de Europese Commissie
heeft op dit verzoek in eerste instantie terughoudend gereageerd. Welke
drukmiddelen heeft de Minister om de «naming and shaming» per lidstaat
meer gestalte te geven?
Uit het onderzoek van de Europese Rekenkamer bleek eerder al dat in de
meerderheid van de gevallen de regering van lidstaten voldoende
informatie had om de fouten te voorkomen en te corrigeren. Een
verplichte lidstaatverklaring, waar de leden van de VVD-fractie een groot
voorstander van zijn, zou voor dit probleem een goede oplossing kunnen
zijn. Welke acties onderneemt het kabinet hiertoe? Gezien het feit dat de
verplichte lidstaatverklaring er nog steeds niet is, welke andere acties zal
het kabinet ondernemen?

2

De leden van de VVD-fractie zijn voorstander van sanctiemogelijkheden,
bijvoorbeeld een korting op de subsidies, voor landen die teveel fouten
maken bij de uitgaven. Nu zijn er voor lidstaten weinig prikkels om fouten
te voorkomen. De Minister heeft vorig jaar aangegeven dat de sanctiemogelijkheden van de Europese Commissie bestaan uit onder meer het
opleggen van boetes of het verminderen van de EU-bijdrage aan lidstaten
of aan uitvoerende instanties, het tussentijds opleggen van een betaalstop
aan uitvoerende organen in lidstaten en het afdwingen van verbeterplannen. In hoeverre zijn deze sanctiemogelijkheden daadwerkelijk
ingezet? Gezien de stijging in het foutenpercentage, wat vindt het kabinet
van de mogelijkheid dat fouten automatisch gaan leiden tot een nettovermindering van EU-financiering voor nationale autoriteiten, waardoor
lidstaten meer gestimuleerd worden om doeltreffende controles te
verrichten? Welke acties onderneemt het kabinet voor meer inzet van
sancties?
De voorschriften voor de huidige uitgavenperiode 2007 – 2013 stimuleren
de lidstaten slechts in beperkte mate om het systeem voor financieel
beheer doeltreffender te beheren, aangezien onjuiste declaraties zomaar
kunnen worden ingetrokken en vervangen zonder dat men geld uit de
EU-begroting misloopt. Welke oplossing ziet het kabinet om dit via de
voorschriften voor de komende uitgavenperiode te voorkomen, zo vragen
de leden van de VVD-fractie.
Een oorzaak van de fouten is de complexiteit van de regelgeving in
Brussel. Er worden bijvoorbeeld veel fouten gemaakt met de aanbestedingsregels (29% van de fouten bestaat uit ernstige inbreuken op
aanbestedingsregels; bij het onderdeel regionaal beleid/energie/vervoer
maakten ernstige overtredingen van de aanbestedingsregels 52% van de
fouten uit). Welke acties ontplooit het kabinet om de complexiteit van de
regelgeving te verminderen? En meer specifiek voor de Europese
aanbestedingsregels? Veel fouten worden ook gemaakt bij wat wel of niet
subsidiabele kosten zijn. Hoe kan hier meer duidelijkheid en zekerheid
over worden gegeven, zodat er minder fouten kunnen worden gemaakt?
Fraude met uitgaven wordt geschat op 0,25%. Veel mensen denken dat dit
een te laag percentage is, omdat de lidstaten dit zelf mogen opgeven, zo
constateren de leden van de VVD-fractie. Hoe kan een realistisch inzicht in
fraude verkregen worden?
De Europese Rekenkamer constateert dat de onderzochte toezicht- en
controlesystemen slechts gedeeltelijk doeltreffend zijn in het waarborgen
van de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende betalingen bij
de rekeningen. Hoe wordt er gewerkt aan de verbetering?
Plattelandsontwikkeling, milieu, visserij en gezondheid blijven het
uitgaventerrein dat het meest vatbaar is voor fouten met een geschat
foutenpercentage van 7,9%, gevolgd door regionaal beleid, energie en
vervoer met een geschat foutenpercentage van 6,8%. Wat zijn de oorzaken
en redenen voor de hoge foutenpercentages bij deze beleidsterreinen?
Wat zijn de foutenpercentages van Nederland op de verschillende
uitgaventerreinen en waar wordt de tolerantiegrens overschreden?
Ongeveer 50% (1,8 miljard euro) van de financiële correcties in 2012 heeft
betrekking op de besteding in 2002–2008 van cohesie uitgaven in Spanje.
Wat is hiervan de reden? Hoe wordt gewerkt aan verbeteringen?

3

De Europese Rekenkamer stelt voor dat de Europese Commissie een
kasstroomraming maakt voor de lange termijn met een prognose van de
toekomstige betalingsbehoeften, om de problematiek van vastleggingen
en betalingen te verminderen. Deze problematiek zorgde ervoor dat de
Europese Commissie in 2012 met het beschikbare budget niet in staat was
om aan alle betalingsverzoeken te voldoen. Wat vindt het kabinet hiervan?
Hoe denkt het kabinet deze problematiek van vastleggingen en betalingen
op te lossen?
Hoe werkt het kabinet in Europa aan het verbeteren van de doelstellingen
voor de te behalen resultaten met de EU-begroting, deze zijn nu namelijk
vaak zeer algemeen, en dus weinig concreet ofwel niet SMART (specifiek
meetbaar acceptabel realistisch tijdgebonden). Slechts 8 van de 52
doelstellingen waren maar SMART geformuleerd.
Bij het onderdeel «Resultaten behalen met de EU-begroting» doet de
Europese Rekenkamer een tweetal aanbevelingen. Wat vindt het kabinet
van deze aanbevelingen en wat gaat het ermee doen? Ook met betrekking
tot uitgaven en ontvangsten doet de Europese Rekenkamer aanbevelingen. Wat vindt het kabinet van deze aanbevelingen en wat gaat het
ermee doen?
Vanuit de post «externe betrekkingen, steun en uitbreiding» worden
maatregelen voor kandidaat lidstaten van de EU en toetredende landen
vergoed. Welke landen ontvangen hiervoor middelen en hoeveel? In
hoeverre zijn de bedragen gekoppeld aan de daadwerkelijke voortgang
die kandidaat lidstaten en toetredende landen maken? Welke prikkel is
ingebouwd om voortgang te maken?
De Europese Ontwikkelingsfondsen (EOF’S) worden ook gebruikt om
begrotingssteun te verlenen aan ontwikkelingslanden. De leden van de
VVD-fractie zijn geen voorstander van begrotingssteun, omdat het vaak
niet doelgericht is. Nu, echter, geeft de Europese Rekenkamer ook nog aan
dat de Europese Commissie in een aantal gevallen heeft nagelaten om
specifieke betalingsvoorwaarden te stellen, zodat niets wordt afgesproken
over de door het ontwikkelingsland te realiseren prestaties. Wat vindt het
kabinet hiervan en wat gaat het kabinet hieraan doen?
De leden van de VVD-fractie merken op dat de Europese Rekenkamer
vorig jaar constateerde dat er een hoog risico van belangenverstrengeling
is bij de EU-agentschappen. Hier is de aanbeveling uit voortgekomen aan
de betrokken agentschappen om de beleidslijnen en procedures verder te
versterken en toe te zien op deugdelijke toepassing. Volgens de Minister
volgt Nederland dit dossier kritisch. Kan een toelichting worden gegeven
wat de inzet van het kabinet is geweest en welke verbeteringen in het
afgelopen jaar zijn gerealiseerd?
De leden van de VVD-fractie hebben naast het rapport van de Europese
Rekenkamer ook kennisgenomen van het rapport van de Europese
Rekenkamer onder advies nr. 3/2013 over het voorstel voor een verordening van de Raad inzake het financieel reglement van toepassing op het
11e Europees Ontwikkelingsfonds. Dit is van belang met het oog op de
recente berichten over verkeerd gebruik van Europees ontwikkelingsgeld
in een aantal ontvangstlanden. In dit rapport stelt de Europese Rekenkamer dat het voorstel voor deze verordening niet gebruiksvriendelijk is
en dat dat het voorstel niet transparant maar juist complex is. De
Europese Rekenkamer stelt dat dit kan leiden tot rechtsonzekerheid en
misverstanden. Daarnaast stelt de Europese Rekenkamer dat de tekst in
artikel 39, welke betrekking heeft op betalingen van begrotingssteun, voor
mogelijke verwarring kan zorgen en dat de tekst van dit artikel in het kader

4

van conditionaliteit niet krachtig genoeg is. De Europese Rekenkamer
verwijst daarbij naar aanbevelingen die het zelf in eerdere verslagen
omtrent begrotingssteun en conditionaliteit heeft gedaan. Kan het kabinet
aangeven wat het vindt van de kritiekpunten van de Europese Rekenkamer? In hoeverre verbeteren de voorstellen van de Europese
Commissie de, in het rapport van de Europese Rekamer over de begroting
van 2012, benoemde risico’s voor onregelmatigheden?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het jaarverslag van de Europese Rekenkamer over de Europese
begroting 2012. Deze leden zijn van mening dat de Europese Rekenkamer
een belangrijke publieke functie vervult in de controle en het debat over
de besteding van Europese gelden en danken de Europese Rekenkamer
dan ook voor haar uitgebreide verslaglegging en heldere presentatie.
De leden van de PvdA-fractie vinden het spijtig dat het foutenpercentage
over de Europese uitgaven is gestegen naar 4,8% van de totale uitgaven.
Deze leden willen het kabinet vragen hoe de concrete aanbevelingen voor
verbeteringen van de Europese Rekenkamer worden opgepakt in het
Europese budgettair beheer? Hoe gaat het kabinet zichzelf sterk maken
voor het doorvoeren van deze verbeteringen in Europees verband? Wordt
bijvoorbeeld de toekomstige subsidiabiliteit van landbouwpercelen in de
lidstaten ook verbonden aan verbeteringen in het landbouwpercelenidentificatiesysteem (LPIS) en geografische informatiesystemen (GIS) waarin
de Rekenkamer voor sommige lidstaten eenvoudig te verhelpen tekortkomingen constateert?
Hoewel op zowel Europees als op nationaal niveau verbeteringen
mogelijk zijn, willen de leden van de PvdA-fractie specifiek aandacht
vragen voor de versteviging van de budgettaire controle op nationaal
niveau. De leden van de PvdA-fractie zijn ontstemd over het feit dat de
Europese Rekenkamer concludeert dat bij het merendeel van de foutief
verrichte betalingen de lidstaten over voldoende informatie beschikten
om de fouten te kunnen ontdekken en te corrigeren. Deze leden herhalen
dan ook hun inzet op een verplichte lidstaatverklaring (op politiek niveau)
over Europese uitgaven en vragen het kabinet om een nadere appreciatie
van de voortgang in de Nederlandse inzet op dit punt. Hoeveel van de 28
Europese lidstaten maken inmiddels gebruik van een lidstaatverklaring of
leggen anderszins op politiek niveau verantwoording af over de Europese
uitgaven? De leden van de PvdA-fractie vragen het kabinet ook in te gaan
op de bevoegdheden van de nationale rekenkamers ten aanzien van
Europese uitgaven in de 28 lidstaten. In welke landen vindt nog geen
controle door de nationale rekenkamer plaats? Deze leden zijn er ook
voorstander van dat de Europese Rekenkamer de foutenpercentages niet
alleen per uitgaventerrein, maar ook per land specificeert. Door transparantie hierover wordt inzichtelijk waar verbeteringen mogelijk zijn en geeft
het ook een aansporing aan lidstaten om Europese gelden beter te
beheren. Deze leden begrijpen dat dit voorstel een wijziging in de
controlesystematiek van de Rekenkamer vraagt, een steekproef gewogen
per land en als aandeel in de totalen uitgaven, maar de leden van de
PvdA-fractie zijn hier sterk voorstander van en vragen het kabinet in te
gaan op de mogelijkheden binnen de huidige juridische kaders om een
dergelijk onderzoek te verrichten? Deze leden zijn ook kritisch op het
huidige kader voor financiële correcties en terugvorderingen bij geconstateerde fouten, deze leden vragen hoe het kabinet de kwaliteit en snelheid
van dit systeem beoordeelt, mede gelet op de forse stijging van de
correcties naar 3,7 miljard euro in 2012 (van 1,1 miljard euro in 2011) die
betrekking hadden op gelden uitgegeven tussen 2000 en 2006. Betekent

5

dit dat pas in 2012 de definitieve uitgaven over de periode 2000–2006
vastgesteld konden worden? De leden van de PvdA-fractie constateren
bovendien dat de terugvordering bij de cohesiegelden niet op het
projectniveau plaatsvindt, maar op het niveau van de lidstaat. Klopt dit?
Geeft dit wel voldoende correctie op het niveau van het individuele
project of individu? Wat is het Europees beleid ten aanzien van de
subsidiabiliteit van projecten, instanties, bedrijven of personen bij wie in
het verleden grove fouten zijn vastgesteld in het verantwoord beheer van
gelden op de uitgaventerreinen cohesie, landbouw en plattelandsontwikkeling? Kunnen personen worden uitgesloten van het ontvangen van
Europees geld en hoe vaak gebeurt dit bij benadering? Beschikken
lidstaten over voldoende bevoegdheden om onterecht uitgekeerde
Europese subsidies terug te vorderen of is actie vanuit de Europese
instellingen zelf daarvoor nodig?
De leden van de PvdA-fractie observeren dat de begrotingssystematiek
van de Europese begroting, waarbij vastleggingen over meerdere jaren
kunnen leiden tot betalingen, tot grote onzekerheid leidt over de precieze
hoogte van de uitgaven in een jaar. Deze leden stellen vast dat er nu nog
een stuwmeer (reste à liquider) van 217 miljard euro aan vastleggingen
resteert, dat al dan niet over de aankomende begrotingsperiode
2014–2020 tot uitkering gaat komen. Kan het kabinet nader toelichten hoe
het voornemens is om te gaan met dit stuwmeer aan verplichtingen uit de
vorige MFK-periode en hoe het hier in zijn begrotingsramingen rekening
mee houdt? Wat is de maximale termijn waarbinnen deze gesplitste
vastleggingskredieten tot uitkering kunnen komen en is dit gewijzigd naar
aanleiding van de onderhandelingen over het MFK 2014–2020? De leden
van de PvdA-fractie willen eveneens het kabinet vragen nader in te gaan
op de aanbeveling van de Europese Rekenkamer ten aanzien van het
kasbeheer van de Europese Commissie. De Europese Rekenkamer stelt:
«De ERK is van oordeel dat de Commissie een kasstroomraming voor de
lange termijn met een prognose van de toekomstige betalingsbehoeften
moet opstellen en publiceren om te helpen bij de vaststelling van de
toekomstige behoeften ({)». Deze leden maken hieruit op dat Europese
Commissie reeds nog geen kasstroomraming maakt en deelt met de
lidstaten. Klopt dat? Graag ontvangen deze leden een toelichting van het
kabinet op zijn oordeel over het kasbeheer van de Europese Commissie en
hoe gaat het kabinet de aanbeveling van de Europese Rekenkamer
oppakken? Deze leden zijn van mening dat de Europese Commissie als
beheerder van de Europese gelden verantwoordelijk is voor een goed
budgettair management. Gelet op de niet onaanzienlijke overschrijdingen
van de jaarlijkse Europese begrotingen in recente jaren verdient de
versteviging van het budgettair beheer absolute prioriteit stellen deze
leden om zo de voorspelbaarheid van de uitgaven te verbeteren.
De leden van de PvdA-fractie steunen de Europese Rekenkamer in haar
pleidooi voor een versterkte focus op de doelmatigheid van de uitgaven
en prestatiegerichtheid van het financieel beheer. Deze leden roepen het
kabinet dan ook op om de politieke aandacht binnen de Raad van
Ministers voor het jaarlijkse evaluatieverslag over de Europese uitgaven
van de Europese Commissie te versterken en te pleiten voor meer
onderzoek naar de effectiviteit van de gedane Europese uitgaven. Heeft de
Europese Rekenkamer kenbaar gemaakt hoe zij zelf aan de doelmatigheid
van de uitgaven wil gaan toetsen en of dat mogelijk is binnen de huidige
personele bezetting en financiële kaders? De leden van de PvdA-fractie
zijn van mening dat beleidsdoelstellingen waar mogelijk aan indicatoren
gekoppeld moeten worden en SMART (afrekenbaar) moeten worden
geformuleerd. Wat is de inzet van het kabinet op deze twee punten? Is het
kabinet eveneens voornemens de effectiviteit van de uitgaven prominent

6

terug te laten komen in de voorgenomen «mid-term review» in de
MFK-periode 2014–2020?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Volgens de Europese Rekenkamer is het foutenpercentage voor de
uitgaven uit de EU-begroting als geheel in 2012 4,8%, een stijging van
0,9% ten opzichte van 2011. Verder blijkt dat op bijna alle afzonderlijke
uitgaventerreinen het foutenpercentage is gestegen. In 2012 vertoonden
alle terreinen, die beleidsuitgaven betreffen, fouten van materieel belang.
De stijgingen in het geschatte foutenpercentage waren het grootst voor de
uitgaventerreinen (a) werkgelegenheid en sociale zaken, (b) landbouw:
marktondersteuning en rechtstreekse steun en (c) regionaal beleid,
energie en vervoer. Is de Minister ook van mening dat in tijden van
krappere financiële mogelijkheden het voor het draagvlak essentieel is dat
de Europese begroting juist minder fouten laten zien? Is de Minister van
zins om in Europees verband te komen tot voorstellen die erop neer
komen dat richting lidstaten, waarbij fouten zijn geconstateerd, er niet tot
uitbetaling of tot inhoudingen wordt overgegaan?
De Europese Rekenkamer benoemt verder dat voor veel terreinen van de
EU-begroting het wetgevend kader complex is en er onvoldoende
prestatiegerichtheid bestaat. De voorstellen voor de programmeringsperiode 2014–2020 inzake landbouw en cohesie blijven voornamelijk
gebaseerd op input (georiënteerd op uitgaven) en zijn daardoor nog
steeds eerder nalevings- dan resultaatgericht. Slechts 8 van de 52
doelstellingen waren specifiek, meetbaar, haalbaar, relevant en tijdgebonden (SMART) geformuleerd. Is de Minister van mening dat eigenlijk
pas na een SMART-geformuleerde doelstelling middelen toegedeeld
zouden mogen worden? Zo ja, welke stappen wil de Minister gaan
ondernemen opdat het aantal doelstellingen dat SMART geformuleerd is,
stijgt naar minimaal de helft, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
II. Antwoord / Reactie van de Minister

7