Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 092

Wijziging van de Wet windenergie op zee
(ondersteunen opgave windenergie op zee)

Nr. 31

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 oktober 2021
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de voortgang van de uitrol van
windenergie op zee en over de voorgenomen aanpak van de vergunningverlening voor de windparken op kavels VI en VII in het windenergiegebied Hollandse Kust (west)1.
Voortgang Routekaart 2030
Dit jaar is begonnen met wereldwijd de eerste subsidievrije bouw van een
windpark op zee, Hollandse Kust (zuid), kavels I-IV. Ook leveren inmiddels
de kavels van windenergiegebied Borssele duurzame stroom aan het
Nederlandse net. Met de gunning van twee kavels (VI en VII) binnen het
windenergiegebied Hollandse Kust (west) wordt gestart met uitvoering
van de Routekaart windenergie op zee 2030. Deze nieuwe Routekaart
brengt het totale aanbod van Nederlandse windenergie op zee op
ongeveer 11 gigawatt in 2030.
Windenergie op zee speelt een belangrijke rol in het behalen van de
klimaatdoelstellingen en de verduurzaming van onze energievoorziening,
industrie en transport. In 2020 is voor de oorspronkelijke Routekaart
windenergie op zee 2023 van het Energieakkoord de laatste vergunningsprocedure (Hollandse Kust (noord), kavel V) met succes afgerond.
Daarmee is de destijds afgesproken doelstelling van groei en kostenreductie bij windenergie op zee ruimschoots behaald (Kamerstuk 35 092
nr. 9).
Onderstaand overzicht vat de huidige planning van de uitrol van
windenergie op zee samen.

1

kst-35092-31
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 092, nr. 31

1

Windenergiegebied,
kavel(s)

Omvang
(GW)

Gunning
kavel(s)

Oplevering net
op zee

Ingebruikname
windpark

Tweede ronde beschikking (die nog een bijdrage leveren in 2030)
Luchterduinen
0,13
2011
2015
Gemini Windpark
0,6
2010
2016

2015
2016

Routekaart 2023 (Energieakkoord)
Borssele,
0,75
kavels I en II
Borssele,
0,75
kavels III, IV en V
Hollandse Kust (zuid),
kavels I en II
Hollandse Kust (zuid),
kavels III en IV
Hollandse Kust
(noord),
kavel V

0,76
0,76
0,76

Routekaart 2030 (Klimaatakkoord)
Hollandse Kust (west),
ca. 0,7
kavel VI
Hollandse Kust (west),
ca. 0,7
kavel VII
Ten noorden van de
ca. 0,7
Waddeneilanden1
IJmuiden Ver,
ca. 4,0
Kavels I t/m IV

gerealiseerd
in 2016
gerealiseerd
in 2016 (V in
2018)
gerealiseerd
in 2017–18
gerealiseerd
in 2018–19
gerealiseerd
in 2019–20

gerealiseerd in
Q3 2019
gerealiseerd in
Q3 2020

gerealiseerd in
2020
gerealiseerd in
2020 (V in 2021)

verwacht Q4
2021
verwacht Q1
2022
verwacht Q1
2023

verwacht 2022–23

verwacht Q4
2021
verwacht Q4
2021
verwacht Q4,
2022*
2 tenders
verwacht Q4
2023 en Q4
2024

verwacht Q1
2024
verwacht Q1
2026
verwacht Q1
2027*
2 platforms en
kabelverbindingen,
verwacht Q4
2028 en Q4
2029.

verwacht 2025–
2026
verwacht 2026

verwacht 2022–23
verwacht 2023

verwacht 2027*
verwacht 2028 t/m
2029

1

* Momenteel vindt nader onderzoek en overleg met de omgeving plaats over de aanlanding
van dit project windpark in samenhang met mogelijke toekomstige aanlandingen in NoordNederland. Na integrale besluitvorming over het vervolg hiervan zal ik uw kamer hierover informeren.

Vorig jaar heeft mijn voorganger een appreciatie van de Noordzee Energie
Outlook (NEO) aan uw Kamer gestuurd (Kamerstuk 32 813 nr. 646). Hierin
is aangegeven dat windenergie op zee na de Routekaart 2030 nog
significant zal moeten doorgroeien om onze energievoorziening efficiënt
en tijdig te kunnen verduurzamen richting 2050. Een deel van deze
verdere groei zal ook op de kortere termijn, nog tot en met 2030, nodig
zijn om invulling te geven aan de aangescherpte Europese 55%
CO2-reductiedoelstellig voor 2030.
Voorbereidingen doorgroei van windenergie op zee
Er is in de genoemde NEO-Kamerbrief ook een aantal concrete voorbereidende acties aangekondigd die nodig zijn om de tijdige verdere groei van
windenergie op zee mogelijk te maken. Het demissionaire kabinet treft nu
voorbereidende maatregelen die nodig zijn om het volgend kabinet de
ruimte te bieden om de eventuele extra opgave voor windenergie op zee
in 2030 en daarna vast te stellen. Er worden dus nog geen onomkeerbare
stappen gezet, maar wel die stappen die de optie tot versnellen
openhouden.
Een belangrijke actie is het aanwijzen van nieuwe windenergiegebieden
om de verdere groei van windenergie op de Noordzee mogelijk te maken,
onder voorwaarde van ecologische inpassing bij het nemen van kavelbesluiten. Dit gebeurt in het Programma Noordzee 2022–2027 onder leiding
van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat, uiteraard met de
ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Landbouw,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 092, nr. 31

2

Natuur en Voedselkwaliteit en Defensie, en met mij, vanwege de integrale
ruimtelijke afwegingen op de Noordzee. Het aanvullend ontwerp van het
Programma Noordzee wordt in november ter inzage gelegd. Het
Programma Noordzee 2022 – 2027 wordt definitief vastgesteld in maart
2022. Het is aan een volgend kabinet om door middel van een aanvulling
op de Routekaart 2030 een besluit te nemen over de mate waarin en de
wijze waarop en volgorde waarin de windenergiegebieden worden benut.
Het hierboven geschetste proces om de doorgroei voor te bereiden is in
lijn met de motie van het lid Boucke c.s. die vraagt om de aanwijzing van
windparken op zee, met inachtneming van de afspraken in het Noordzeeakkoord, te versnellen en te borgen dat dit jaar minimaal 10 Gigawatt
wordt aangewezen en de Kamer over deze voortgang te informeren in
oktober 2021 (Kamerstuk 35 668, nr. 21) en de motie van de leden Van der
Lee en Kröger die verzoekt alvast rekening te houden met een grotere
opgave voor windenergie op zee (Kamerstuk 32 813, nr. 629).
Een tweede actie die in lijn met de afspraken in het Klimaatakkoord in
gang is gezet, is om te bezien of het instrumentarium voor het realiseren
van windenergie op zee aangevuld of aangepast moet worden voor deze
volgende fase uitrol van windenergie op zee. Ik ben hier een onderzoek
naar gestart dat in nauwe samenwerking met relevante stakeholders van
de windsector, netbeheerders en industriepartijen wordt uitgevoerd.
Hierin wordt de motie van de leden Agnes Mulder en Sienot over
tendermodellen voor de combinatie van wind op zee en waterstofproductie (Kamerstuk 35 092, nr. 16) en de motie van de leden Sienot en Van
der Lee over extra opties voor een kostenefficiënte uitrol van windenergie
op zee (Kamerstuk 35 092, nr. 14) ook meegenomen. Ik verwacht dat dit
onderzoek dit najaar zal worden afgerond. Vervolgens zal ik uw Kamer in
een visie over de aanpak voor verdere groei van windenergie op zee over
de bevindingen informeren.
Verder is er nog een aantal moties en toezeggingen, waar ik in brieven
aan uw Kamer nader op zal ingaan.2
Vergunningverlening kavels VI en VII in Hollandse Kust (west)
Naast de stappen die gezamenlijk worden gezet om windenergie op zee
op de langere termijn doorgang te laten vinden, zet het demissionaire
kabinet ook stappen op de korte termijn om doorgroei te realiseren.
Hiervoor heb ik recent, met de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, de Minister van Infrastructuur en Waterstaat en de
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, de twee (herziene)
ontwerp-kavelbesluiten van Hollandse Kust (west) eind september dit jaar
ter inzage gelegd. De Kavels VI en VII van het Hollandse Kust (west)windenergiegebied liggen meer dan 50 kilometer uit de kust en bieden elk
ruimte voor een capaciteit van circa 700 megawatt. Concreet betekent dit
dat deze windparken samen goed zullen zijn voor ongeveer 14% van de
Klimaatakkoorddoelstelling (49 TWh wind op zee in 2030) en circa 6% van
het huidige Nederlandse elektriciteitsverbruik. Beide kavels worden
aangesloten op het net op zee door een platform («stopcontact» op zee)
van TenneT. Hierbij hanteert TenneT verschillende opleverdata voor de
twee platforms; platform Alpha (Kavel VI) wordt opgeleverd uiterlijk
31 maart 2024 en platform Bèta (kavel VII) uiterlijk 31 maart 2026. De
2

De motie van de leden Agnes Mulder en Moorlag over burgerparticipatie bij windparken op zee
(Kamerstuk 35 092, nr. 17), de motie van de leden Sienot en Van der Lee over milieu en
arbeidsomstandigheden bij bouw en plaatsing van windturbines (Kamerstuk 35 092, nr. 15) en
de hieraan gerelateerde toezeggingen van mijn ambtsvoorganger betreffende hergebruik van
en richtlijnen over grondstoffen tijdens het Wetgevingsoverleg van 1 februari jl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 092, nr. 31

3

windparken zullen naar verwachting in gebruik worden genomen in de
periode 2025 t/m 2026.
De vergunningen van dit windenergiegebied moeten worden bezien in
samenhang met in de genoemde Noordzee Energie Outlook geschetste
context, keuzes en uitdagingen. Zorgvuldige ecologische inpassing op de
Noordzee én integratie in het energiesysteem zijn twee van de grootste
uitdagingen voor verdere groei van windenergie op zee. Daarnaast is deze
aanpak in lijn met de principes uit de Nationale Omgevingsvisie (2020) en
het Noordzeeakkoord. Ik streef er daarom naar om met de vormgeving
van de vergunningverlening van de Hollandse Kust (west) kavels, samen
met betrokken partijen en organisaties, een concrete stap richting
integrale oplossingen te zetten.
Het afgelopen halfjaar heb ik gesproken met de relevante publieke en
private partijen, ngo’s en kennisinstellingen over de uitdaging van verdere
groei van windenergie op zee richting 2050. Hierbij was een belangrijk
aandachtspunt de vraag hoe de vergunningsprocedure van een windpark
op zee kan bijdragen aan de inpassing van het windpark in het
ecosysteem van de Noordzee en het algehele energiesysteem en hoe het
kan bijdragen aan het vergroten van de ecologische gebruiksruimte voor
windenergie op zee. Op basis van deze consultatie, de evaluaties van
voorgaande subsidievrije vergunningsverleningsprocedures, het in
opdracht van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat uitgevoerde onderzoek naar de businesscase van windenergie-op-zeeprojecten door onderzoeksbureau Afry (Kamerstuk 33 561, nr. 51) en de
Minister van Financiën stel ik voor om de vergunningverlening voor de
kavels van Hollandse Kust (west) als volgt vorm te geven:
• Voortbouwend op de afgelopen drie subsidievrije procedures, zullen
ook de kavels binnen dit windenergiegebied worden vergund middels
een procedure zonder subsidie in een competitieve markt op grond
van de Wet windenergie op zee, zoals deze luidt nadat de Wet tot
wijziging van de Wet windenergie dit najaar in werking zal treden.
• Voor de Kavels VI en VII (beide 700 MW) van het windenergiegebied
Hollandse Kust (west) zullen twee zelfstandige vergunningen worden
verleend op basis van twee aparte ministeriële regelingen. Daarbij ligt
het accent bij de vergunningverlening van kavel VI op integratie in het
ecosysteem en dat van kavel VII op integratie in het energiesysteem.
• Geïnteresseerde partijen kunnen ervoor kiezen om op één of beide
kavels een aanvraag in te dienen. De aanvragen voor elke kavel staan
op zichzelf en worden afzonderlijk beoordeeld.
• In het geval twee of meer aanvragen voor dezelfde vergunning worden
ingediend zal de verlening plaatsvinden met de toepassing van een
vergelijkende toets met financieel bod. Deze keuze sluit aan op de
huidige marktomstandigheden en is een integrale benadering om
oplossingen en opties te creëren voor de doorgroei van wind op zee.
• Voor beide kavels gelden onverminderd de drie wettelijk vastgestelde
vaste criteria: a) de hoogte van het financiële bod, b) zekerheid van
realisatie van het windpark, en c) bijdrage van het windpark aan de
energievoorziening.
• Per kavel worden bij ministeriële regeling aanvullende rangschikkingscriteria opgesteld, elk met een focus op een verschillende uitdaging die
bijdraagt aan de doorgroei van windenergie op zee binnen de
randvoorwaarden van het ecosysteem en het energiesysteem. Deze
aanvullende rangschikkingscriteria leggen de focus bij Kavel VI op
ecologische innovatie en bij Kavel VII op systeemintegratie. Daarbij
kunnen bij ministeriële regeling nadere regels worden gesteld aan het
criterium van het financiële bod.
• Op grond van artikel 10 Wet windenergie op zee zullen de kosten van
de milieueffectrapportage (MER) en RVO locatiestudies ten laste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 092, nr. 31

4

komen van degene aan wie de vergunning wordt verleend. Deze
bedragen dienen ter vergoeding van de voorbereidingskosten die het
Rijk heeft gemaakt en worden vastgesteld bij ministeriële regeling.
Deze voorbereidingen worden gedaan om details over het windenergiegebied in kaart te brengen voor het Kavelbesluit en risico’s te
mitigeren. Deze kosten bedragen voor Kavels VI en VII elk ca.
€ 13,5 miljoen. Door deze kosten in rekening te brengen voldoen we
ook aan de EU staatssteunregels.
Graag licht ik per kavel de gekozen inhoudelijke focus toe:
Kavel VI: ecologische innovatie
In het Klimaatakkoord, alsmede het Noordzeeakkoord, is afgesproken dat
verdere uitrol van windenergie op zee alleen kan plaatsvinden binnen de
randvoorwaarden van een gezond ecosysteem. Hiervoor gelden reeds
verplichtende voorschriften in de kavelbesluiten. Echter, gezien de
kwetsbare staat van het Noordzee-ecosysteem wil ik met deze vergunningsprocedure marktpartijen stimuleren om, additioneel aan de
voorschriften, nieuwe concepten, kennis en oplossingen te ontwikkelen.
Innovatieve oplossingen zijn nodig om in de toekomst meer windenergie
op zee te kunnen blijven realiseren binnen de ecologische randvoorwaarden en voor het opdoen van belangrijke kennis op dit gebied. Zo
worden in de vergelijkende toets relatief meer punten toegekend aan het
stimuleren van innovatie en ontwikkelen van oplossingen met impact op
toekomstige windparken (bijvoorbeeld het voorkomen van negatieve
effecten op bepaalde vogelpopulaties) dan (grootschalige) uitrol en
toepassing in het windpark op kavel VI Hollandse Kust (west) zelf.
Kavel VII: systeemintegratie
De opwekking van duurzame energie op zee moet goed aansluiten op de
energie-infrastructuur op land én op de energievraag. Deze koppeling
tussen vraag en aanbod is een voorwaarde voor succesvolle subsidievrije
doorgroei van wind op zee richting 2040, maar geldt nu ook al voor
eventuele extra windparken in 2030 die nodig zijn voor de verhoogde
Europese doelstelling van 55% CO2-reductie ten opzichte van 1990. Hierbij
speelt mee dat er op dit moment sprake is van schaarse transportcapaciteit op het elektriciteitsnet (Kamerstuk 29 023 nr. 268). Daarom is een
zorgvuldige inpassing van hernieuwbare energie in het energiesysteem
noodzakelijk.
Om concrete stappen te zetten op dit vlak ligt de focus van de rangschikkingscriteria voor deze kavel op het stimuleren van investeringen en
innovaties die ervoor zorgen dat de energieopbrengst van kavel VII van
Hollandse Kust (west) goed aansluit bij de energievraag op land. Deze
maatregelen kunnen zowel op zee als op land in Nederland plaatsvinden.
Specifiek worden meer punten toegekend aan de (grootschalige) uitrol
van maatregelen dan aan innovaties. Deze verdeling is in lijn met de grote
en urgente verduurzamingsambities en beleidsvisies.
Ik verwacht dat deze vormgeving van de vergunningverlening zorgt voor
de meeste concurrentie tussen windparkontwikkelaars en daarmee tot de
grootste toegevoegde maatschappelijke waarde. De keuze voor een focus
op één uitdaging per vergunningverlening komt voort uit het streven om
te borgen dat investeringen en innovaties niet worden verwaterd of
afhankelijk van elkaar zijn, maar vooral doelmatig en additioneel. Hierom
wordt elke vergelijkende toets vormgegeven zodat deze gefocust bijdraagt
aan een belangrijke randvoorwaarde voor de toekomstige uitrol van
windenergie op zee. Ook is de toets zodanig vormgegeven dat deze de
markt stimuleert om te investeren en kennis te delen over projecten en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 092, nr. 31

5

innovaties van algemeen belang. De toevoeging van het financiële bod is
een vervolgstap na drie procedures zonder subsidie. Hiermee wordt
voldoende concurrentie geborgd en de kavels vergund tegen een eerlijke
waarde.
Het feit dat ik in geval van deze twee kavels heb besloten dat de vergelijkende toets met financieel bod de meest geëigende procedure voor
vergunningverlening is, betekent niet dat dit ook geldt voor toekomstige
vergunningen voor windenergie op zee. Conform de Wet windenergie op
zee zal ik bij elke vergunning opnieuw bezien welke procedure het meest
gepast is.
Tijdlijn en randvoorwaarden vergunningverlening
In november van dit jaar zullen de conceptversies van de ministeriële
regelingen informeel ter consultatie aan de sector worden voorgelegd. De
definitieve regelingen worden dan in januari 2022 in de Staatscourant
gepubliceerd. Beide vergunningverleningsprocedures zullen dezelfde
tijdlijn hebben. De aanvraagtermijn zal in het voorjaar sluiten en rond de
zomer 2022 worden de winnaars bekend gemaakt in een brief aan uw
Kamer. Evenals bij eerdere procedures met een vergelijkende toets wordt
bij de selectie van de winnaars gebruik gemaakt van een onafhankelijke
expertcommissie.
Tot slot, in de kavelbesluiten wordt gebruik gemaakt van de partiële
vrijstelling voor stikstof conform het Besluit Stikstofreductie en natuurverbetering dat van kracht is sinds 1 juli 2021 en geldt voor alle bouwwerkzaamheden in Nederland. Stikstofreductie zal geen aanvullend criterium
zijn in de vergunningsverleningsregeling.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
D. Yeşilgöz-Zegerius

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 092, nr. 31

6