Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

31 200 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2007

Nr. 136

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 20 juni 2008
De vaste commissie voor Defensie1 heeft bij brief (08-DEF-B-093) een
aantal vragen voorgelegd aan de minister van Defensie over de brief van
21 mei 2008 inzake het jaarverslag van de Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht (IGK) over 2007 (Kamerstuk 31 200 X, nr. 120).
De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 20 juni 2008.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van Baalen
De griffier van de commissie,
De Lange

1

Samenstelling:
Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP),
Poppe (SP), Van Baalen (VVD), voorzitter,
Ferrier (CDA), Kortenhorst (CDA), Van Velzen
(SP), Haverkamp (CDA), Blom (PvdA), ondervoorzitter, Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA),
Kraneveldt-van der Veen (PvdA), Griffith
(VVD), Irrgang (SP), Knops (CDA),
Willemse-van der Ploeg (CDA), Jacobi (PvdA),
Boekestijn (VVD), Brinkman (PVV), Voordewind (CU), Pechtold (D66), Van Gennip (CDA),
Ten Broeke (VVD), Peters (GL) en Thieme
(PvdD).
Plv. leden: Lempens (SP), Van der Vlies (SGP),
Polderman (SP), Van Beek (VVD), Ormel (CDA),
Jonker (CDA), De Wit (SP), De Vries (CDA),
Roefs (PvdA), Wolbert (PvdA), Smeets (PvdA),
Arib (PvdA), Blok (VVD), Roemer (SP), Vacature (CDA), De Nerée tot Babberich (CDA),
Samsom (PvdA), Van der Burg (VVD), Wilders
(PVV), Wiegman-van Meppelen Scheppink
(CU), Van der Ham (D66), Omtzigt (CDA),
Teeven (VVD), Vendrik (GL) en Ouwehand
(PvdD).

KST119993
0708tkkst31200X-136
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 X, nr. 136

1

1
Wat is er gebeurd met de conclusies en aanbevelingen van de InspecteurGeneraal der Krijgsmacht (IGK) over de jaren 2006, 2005 en 2004?
Over de voortgang van de conclusies en aanbevelingen over de jaren
2005 en 2004 bent u geïnformeerd met Kamerstuk 30 800 X, nr.114 en
vervolgens met Kamerstuk 31 200 X, nr. 78. De conclusies en aanbevelingen over 2006 hebben betrekking op de themaonderzoeken «de nieuwe
bureaucratie» en «opleiden en trainen bij defensie».
In 2007 zijn diverse maatregelen genomen ter bestrijding van de bureaucratische ergenissen, waaronder het wegnemen van oorzaken gelegen in
de wet- en regelgeving (project Orde in regels, Regels in orde). In de
bedrijfsvoeringsparagraaf van het jaarverslag 2007 (Kamerstuk 31 444 X,
nr. 1) werd daaraan al kort gerefereerd. Andere bereikte resultaten zijn
onder andere het terugbrengen van het aantal personeelsformulieren, het
terugdringen van de administratieve rompslomp bij het aantreden van
nieuwe medewerkers en het wegnemen van onnodige bureaucratische
stappen in het verwervingsproces voor kleine bedragen. Het tegengaan
van teveel bureaucratie is iets wat voortdurend de aandacht heeft van het
management.
Ten behoeve van de ontwikkeling van een blauwdruk opleiden & trainen
(O&T) is in 2007 een plan van aanpak opgesteld. Om de uitgangspositie
eenduidig vast te stellen, is echter eerst een «nulmeting» uitgevoerd. Deze
wordt momenteel afgerond. De resultaten van deze nulmeting worden
meegenomen bij de nadere uitwerking van de blauwdruk.
Tegelijkertijd wordt een harmonisatie van de opleidingsprocessen doorgevoerd waarbij, onder behoud van de noodzakelijke functionaliteiten, het
ICT-veld op O&T gebied wordt gesaneerd. Ook deze activiteit is randvoorwaardelijk voor de voorziene ontwikkeling van de blauwdruk, met als
afgeleide daarvan de bedrijfsvoering en ondersteunende IV/ICT.
Voor een integrale benadering van wetenschappelijk onderzoek op het
gebied van O&T is op initiatief van het Overleg Platform Onderwijsbeleid
Defensie (OOD) een kennisnetwerk O&T ingericht. De activiteiten van dit
netwerk hebben geleid tot een gestructureerd integraal onderzoeksplan
met TNO en de NLR.
Op het gebied van samenwerking met civiele opleidingsinstituten wordt
een vergaande samenwerking en uitwisseling met regionale opleidingsinstituten verkend en geconcretiseerd met ingang van het komende
schooljaar. Ook hier zal het OOD een belangrijke coördinerende rol
vervullen.
2
Waarom biedt het jaarverslag van de IGK over 2007 geen terugblik op
bevindingen uit vorige jaren? Hoe kan men uit het jaarverslag aflezen of
bepaalde onderwerpen die door de IGK zijn behandeld in dit verslagjaar
verbeterd dan wel verslechterd zijn? Waarom is het kabinet de toezegging
zoals gedaan bij de beantwoording van de schriftelijke vragen van de
vaste commissie voor Defensie over het jaarverslag van de IGK over 2006
(Kamerstuk 30 800 X, nr. 114, vraag 2) niet nagekomen om in de aanbiedingsbrief bij het jaarverslag een geactualiseerd overzicht op te nemen
van de stand van zaken van de verschillende aanbevelingen?
Bij de beantwoording van de schriftelijke vragen van de vaste commissie
voor Defensie over het jaarverslag van de IGK over 2006 is aangegeven
dat de IGK in zijn jaarverslagen bij herhaling aandacht besteedde aan
bepaalde onderwerpen indien daar aanleiding toe was. Bovendien is bij
de beantwoording van de vragen toegezegd dat in de komende jaarverslagen de IGK voortaan een aantal onderwerpen zal benoemen die hij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 X, nr. 136

2

speciaal zal volgen en waarvan hij verslag zal doen in het volgende jaarverslag. Het jaarverslag 2007 geeft expliciet in de tekst aan welke onderwerpen de IGK zal volgen. In het jaarverslag 2008 zal de IGK in ieder geval
op deze onderwerpen terugblikken.
Over de voortgang van de conclusies en aanbevelingen over voorgaande
jaren verwijs ik u naar de beantwoording vraag 1. De daarin opgenomen
informatie was nog niet volledig bekend ten tijde van het aanbieden van
het jaarverslag. In de aanbiedingsbrief bij het volgende jaarverslag zal een
overzicht van de dan bekende stand van zaken van de verschillende
aanbevelingen opgenomen worden.
3
Hoeveel, uitgedrukt in voltijdsequivalenten (VTE), tijdelijk personeel is er
ingehuurd? Wat zijn de kosten hiervan? Kunt u dit inzichtelijk maken door
beide zaken in een overzicht op te nemen voor de jaren 2006 en 2007? Zo
neen, waarom niet?
In het departementale jaarverslag van Defensie is voor de inhuur van
tijdelijk personeel een bedrag van € 45,5 miljoen opgenomen. Dit bedrag
kan niet in voltijdsequivalenten worden herleid, daar de inhuur plaatsvindt
voor verschillende categorieën personeel, voor een verschillende tijdsduur en bij verschillende uitzendbureaus, die verschillende inhuurtarieven
hanteren.
De inhuuruitgaven voor tijdelijk personeel over 2006 kunnen niet worden
weergegeven omdat deze uitgaven door Defensie niet op dat detailniveau
worden geadministreerd.
4
In welk registratiesysteem is in de loop van het verslagjaar een aantal
wijzigingen ingevoerd? Betreft het hier een geheel nieuw registratiesysteem of zijn er aanpassingen gemaakt in het bestaande systeem?
Het betreft aanpassingen in het bestaande systeem: het Individuele Registratie Systeem (IRS). Het IRS is een informatiesysteem dat alleen intern
de staf van de IGK wordt gebruikt en slechts toegankelijk is voor de
gebruikers binnen de staf IGK.
5
Hoe vaak heeft de IGK in het jaar 2007 de politieke en ambtelijke leiding
van het ministerie van Defensie ongevraagd van advies voorzien? Op
welke onderwerpen had(den) dit/deze advie(s)(zen) betrekking?
Op basis van de ervaringen die hij en het personeel van zijn staf opdoen
bij de werk- en stafbezoeken is de IGK in een continu adviesproces aan de
politieke en ambtelijke leiding betrokken. Ook individuele bemiddelingen
leiden zeer regelmatig tot adviezen aan de leiding. De IGK rapporteert
ieder kwartaal zijn bevindingen aan de politieke en ambtelijke leiding, die
zo nodig leiden tot actiepunten waarvan de afdoening in het overleg met
de politieke en ambtelijke leiding wordt bewaakt.
6
Waarom hebben de kwartaalverslagen van de IGK een vertrouwelijk
karakter? Kan de Kamer inzage krijgen in de kwartaalrapportages van de
IGK? Zo neen, waarom niet?
Met brief 15 juni 2006 (Kamerstuk 30 300 X, nr. 118) heeft de minister van
Defensie de voorzitter van de vaste commissie voor Defensie hier uitleg
over gegeven. Hierin is meegedeeld dat de minister en de IGK van mening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 X, nr. 136

3

zijn dat het onwenselijk is om de kwartaalrapportages, stukken die zijn
bedoeld voor overleg binnen zijn ministerie, daar buiten te brengen. Dit
heeft te maken met de werkwijze die de minister en de IGK hebben afgesproken en die naar tevredenheid functioneert. De werkwijze houdt in dat
door de IGK gesignaleerde zaken eens per kwartaal met de politieke en
ambtelijke top worden besproken. Met dit doel stelt de IGK de «kwartaalrapportages» op. De minister besluit vervolgens na bespreking welke actie
moet worden ondernomen. De wetenschap dat de kwartaalrapportages,
stukken die zijn bedoeld voor intern overleg, buiten het ministerie belanden, belemmert de IGK in zijn vrijheid van advisering aan de minister van
Defensie en schaadt mogelijk de werkwijze. Dit laat onverlet dat de zaken
die zijn besproken en waarvan de IGK vindt dat deze door Defensie onvoldoende worden opgepakt of breder onder de aandacht moeten worden
gebracht door hem in zijn jaarverslag worden opgenomen. De IGK staat
ervoor dat hierbij geen licht schijnt tussen de kwartaalverslagen en het
jaarverslag. Een tweede reden die de minister in genoemde brief heeft
aangevoerd om terughoudend te zijn met het overleggen van de gevraagde stukken is dat hij geen precedent wil scheppen ten aanzien van het
overleggen van stukken van een onafhankelijk functionerende instantie.
Hoewel de IGK onder ministeriële verantwoordelijkheid opereert, bekleedt
de IGK een onafhankelijke positie. Het jaarverslag en de kwartaalverslagen
zijn van de IGK en niet van de minister van Defensie. Om deze reden biedt
de minister op de derde woensdag van mei als verantwoordelijke minister
het jaarverslag van de IGK aan voorzien van zijn appreciatie.
7
Wat zijn volgens de IGK de redenen waarom het in de praktijk «niet altijd
even gemakkelijk blijkt te zijn» om personeel te vinden dat bereid is om
zitting te nemen in medezeggenschapscommissies?
Onderkend wordt dat medezeggenschap steeds vaker te maken heeft met
vacatures. Dit is echter niet anders dan in het bedrijfsleven en de overheid. Bij de militaire leden van medezeggenschapscommissies (MC)
speelt daarnaast dat door functieroulaties en uitzendingen er sprake is van
een relatief hoog verloop. De cultuuromslag die binnen Defensie gemaakt
moet worden, is daarom zo belangrijk. Wil de animo voor medezeggenschap omhoog gaan dan moet de medezeggenschap aantrekkelijker
gemaakt worden. Dit kan op vele manieren zoals:
• Zorgdragen voor een interessante medezeggenschapsagenda zodat
zowel MC als achterban zich hier in kunnen vinden. MC en commandant kunnen dus van te voren heldere afspraken maken over de
belangrijke zaken voor het komende jaar en dit vastleggen in de jaarplannen.
• Zorgdragen dat de MC een volwaardige plaats binnen de eenheid heeft
bijvoorbeeld door een gezamenlijk optreden van commandant en MC
(successen uitdragen) en het stimuleren van deelname aan medezeggenschap door de commandant (voorbeeldfunctie).
• In het nieuwe Besluit Medezeggenschap Defensie is ook een aantal
zaken opgenomen die de animo kunnen bevorderen zoals meer faciliteiten, maar ook een verlaging van drempels om mee te mogen doen.
Tijdens het onlangs gehouden Medezeggenschapssymposium «Samen
aan de slag!», is ook aan dit onderwerp uitgebreid aandacht besteed.
8
Waarin uitten zich de door de IGK diverse malen geconstateerde «motivatieproblemen» en «afnemende steun van het thuisfront» bij personeel dat
in korte tijd vier tot zes keer is uitgezonden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 X, nr. 136

4

Veelvuldige uitzendingen vormen een grote belasting voor de militair en
het thuisfront van de militair. Dit komt tot uiting in de antwoorden die
gegeven worden bij exitinterviews op de vraag naar de reden(en) van
vertrek. De hoge uitzenddruk, de (on)balans tussen werk en privé en de
«uitzending voor een uitzending» worden dan onder andere genoemd.
Met de laatste reden bedoelt men het oefen- en opwerkprogramma in
voorbereiding op een uitzending waarbij de militair ook al veel nachten
niet thuis is bij zijn of haar gezin. Bij personeel dat in korte tijd vaak is
uitgezonden (dit betreft veelal personeel in schaarse categorieën) wordt
dit sterker ervaren.
9
Kan de Kamer een overzicht krijgen van het aantal militairen bij wie in
2007 de uitzendbescherming niet strikt is gehanteerd? Kan tevens een
overzicht worden gegeven waarin dezelfde cijfers zijn opgenomen voor de
jaren 2004, 2005 en 2006, opdat een eventuele trend zichtbaar kan
worden? Zo neen, waarom niet?
Voor militairen geldt een uitzendbescherming tussen twee uitzendingen.
Deze bedraagt twee maal de periode van de laatste uitzending. Indien
hiervan wordt afgeweken, is het beleid dat dit alleen maar kan op initiatief
van betrokken militair, waarbij de militair aangeeft geen bezwaar te
hebben. In die gevallen vindt er altijd nog een sociaal medisch onderzoek
plaats.
Deze uitzonderingen worden niet geregistreerd, waardoor het niet mogelijk is een overzicht aan te leveren.
10
Werd de mening van de betrokken militairen over het nut van de Uruzganmissie ook door de IGK onderzocht? Zo ja, wat was de uitslag van zulk
onderzoek?
De IGK heeft hier geen specifiek onderzoek naar verricht.
11
Welke eenheden hebben problemen ondervonden bij het aanpassen van
de bedrijfsvoering aan de Arbeidstijdenwet? Waarin uitten zich deze
problemen? Wat is en wordt eraan gedaan om te voorkomen dat deze
problemen worden opgelost?
De naleving van de in de Arbeidstijdenwet (ATW) en het Arbeidstijdenbesluit (ATB) opgenomen normen voor het verrichten van aanwezigheidsdiensten veroorzaakt bij een aantal Defensieonderdelen, waaronder bij het
Commando Zeestrijdkrachten (CZSK), problemen in de bedrijfsvoering,
die niet direct kunnen worden opgelost. Bij CZSK gaat het hierbij om het
verrichten van wachtdiensten aan boord van aan de wal liggende schepen
en de aanwezigheidsdiensten bij het Korps marinebrandweer (KMB). In
overleg met de centrales van overheidspersoneel is een tijdelijke voorziening getroffen voor bedoelde onderdelen van Defensie. Daarbij is afgesproken dat tijdelijk kan worden afgeweken van de ATB-normen. Gedurende deze periode wordt de bedrijfsvoering bij de onderdelen in
overeenstemming gebracht met de ATW/ATB-normen. Tevens bestaat
gedurende deze periode aanspraak op compensatie, voor zover wordt
afgeweken van de normen. Voor de wachtdiensten aan boord van
schepen is de einddatum gesteld op 1 augustus 2008. Op die datum zal
het nieuwe geautomatiseerde walbewakingssysteem bij de Koninklijke
marine zijn ingevoerd. Voor het KMB is de einddatum gesteld op 1 januari
2010. Tot dat moment zal een aantal extra medewerkers worden geworven en opgeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 X, nr. 136

5

12
Onderschrijft u het oordeel van de IGK dat met voortvarendheid moet
worden gestreefd naar aanpassingen in de regelgeving, opdat het
koppelen van de benodigde databases van de verschillende handhavingdiensten van de Kustwacht mogelijk wordt? Zo ja, welke actie(s) zal u
dientengevolge nemen?
Ja, ten behoeve van het Informatie Gestuurd Optreden (IGO) door de
Kustwacht is het delen van informatie door de verschillende diensten van
groot belang. Door de Kustwacht is inzichtelijk gemaakt welke informatie
benodigd is om als Kustwacht informatie gestuurd te kunnen optreden.
Op basis hiervan wordt thans onderzocht welke aanpassingen in wet- en
regelgeving zijn vereist voor het delen van informatie van de verschillende diensten, voor zover dit redelijkerwijs noodzakelijk is voor een
goede taakuitoefening.
Zolang dit onderzoek niet is afgerond en de wet- en regelgeving niet zijn
aangepast, is het uitvoeren van integrale risicoanalyses op het Kustwachtcentrum (KWC) nog niet haalbaar. De handhavingsdiensten hebben
aangegeven vooralsnog zelf deze risicoanalyses uit te voeren en de resultaten daarvan beschikbaar te stellen aan het KWC door tussenkomst van
de liaisons.
13
Hoe beoordeelt u de constatering van de IGK dat de eenheden die niet
gepland staan voor de International Security Assistence Force (ISAF)missie te kampen hebben met achterblijvende toewijzing van opleidingen
en cursussen en een tekort aan materieel, met het gevolg dat het niveau
van deze eenheden daalt?
Zie beantwoording vraag 14.
14
Hoe beoordeelt u de constatering van de IGK dat het voor het Commando
Landstrijdkrachten steeds moeilijker wordt om binnen de beschikbare
capaciteit en middelen de gereedstelling voor missies tijdig te realiseren?
De constatering van de IGK dat er als gevolg van de ISAF missie op het
Commando Landstrijdkrachten een grote druk ligt, is juist. Zoals de IGK in
het jaarverslag al aangeeft, heeft de Commandant Landstrijdkrachten in
2007 een aantal besluiten genomen en een aantal andere maatregelen ter
besluitvorming aan de Commandant der Strijdkrachten voorgelegd
teneinde de schaarste (defensiebreed) het hoofd te bieden. Hierdoor
slaagt het Commando Landstrijdkrachten er in om binnen de beschikbare
capaciteit en middelen de Gereedstelling voor missies binnen de beschikbare tijd te realiseren. De zorg die de IGK uit ten aanzien van de steeds
moeilijkere Gereedstelling, dient in de tijd enigszins te worden genuanceerd. Ten eerste neemt de implementatie van de maatregelen die moeten
leiden tot een lastenverlichting (zoals het herstel of vervanging van materieel en het opleiden van extra personeel) tijd in beslag. Hierdoor worden
de positieve effecten van deze maatregelen pas in de loop van 2008/2009
waarneembaar. Ten tweede wordt op dit moment door de Defensiestaf de
ISAF missie geëvalueerd waarbij onder andere wordt bezien hoe het
gestelde in de Artikel 100 Brief «Verlenging ISAF missie» kan worden
geïncorporeerd. In deze brief is onder meer gesteld dat de Nederlandse
troepenbijdrage de komende jaren zal reduceren. Deze ontwikkeling heeft
eveneens een positief effect op de belasting van het Commando Landstrijdkrachten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 X, nr. 136

6

15
Kan de Kamer concrete cijfers ontvangen van het aantal personeelsleden,
onderverdeeld in de verschillende categorieën (technisch, beleidsmatig,
etc.) dat op dit moment niet beschikt over certificeringbevoegdheid?
Op Soesterberg zijn er tekorten bij zowel de Chinook (28) als de Cougar
(21). Probleem daar is enerzijds het tekort aan ervaring, anderzijds dat
mensen met de bevoegdheid om een luchtvaartuig vrij te geven voor inzet
niet meer werkzaam zijn op een functie waar die bevoegdheid benodigd
is.
16
Op welke categorieën wordt er gedoeld wanneer vermeld wordt dat de
IGK van oordeel is dat de constructie waarbij uitwisseling van personeel
plaatsvindt tussen het Defensie en Relatieziekenhuizen wellicht ook
toepasbaar is bij andere schaarse categorieën personeel?
Hierbij is niet specifiek gedoeld op bepaalde categorieën. De constructie
die wordt toegepast bij medisch personeel in samenwerking met Relatieziekenhuizen is aangehaald als mogelijke oplossing van schaarste bij
andere categorieën. Naar aanleiding van de parlementaire behandeling op
16 april 2008 van het Actieplan Werving & Behoud is een aantal deelprojecten opgestart. Een van de deelprojecten behelst een onderzoek naar
uitbreidingsmogelijkheden van de genoemde constructie. Uiterlijk
15 oktober 2008 zal de Kamer worden geïnformeerd over de categorieën
waar mogelijkheden worden onderkend en het zinvol wordt geacht de
IDR-constructie toe te passen.
17
Wat wordt bedoeld met «of deze introductie strookt met de Gedragscode
Defensie»? Hoe is deze vraag geoperationaliseerd? Hoe, en door wie
wordt bepaald of een incident tijdens de introductieperiode al dan niet
noemenswaardig is? Kan de Kamer een overzicht ontvangen van het
aantal incidenten dat zich in 2007 tijdens de introductie heeft voorgedaan,
noemenswaardig of niet?
De IGK heeft bij zijn werkbezoek aan de NLDA gesproken met C-NLDA, zijn
personeel, cadetten en adelborsten. Hierbij is gebleken dat C-NLDA richtlijnen heeft gegeven om bij de introductie- en coördinatieperiode binnen
de termen van de gedragscode te blijven. Op basis van deze richtlijnen
zijn door C-NLDA geaccordeerde protocollen en draaiboeken ontwikkeld,
die zijn gehanteerd bij de uitvoering van genoemde introductie. Adviseurs
(in casu officieren die gedurende de gehele coördinatieperiode aanwezig
zijn) zijn aangesteld die eventuele voorvallen rechtstreeks bij C-NLDA
dienen te melden. Hij bepaalt of er sprake is van een incident. In 2007
hebben zich tijdens de introductie bij de NLDA geen incidenten voorgedaan.
18
Zal u de aanbeveling overnemen om een evaluatie uit te voeren met als
doel te bezien of de veteranen zich kunnen vinden in de constatering van
de IGK dat er met de herinrichting van de Militaire Geestelijke Gezondheidszorg een forse stap voorwaarts is gezet met de zorgverdeling
rondom uitzendingen en de veteranenzorg? Zo ja, door wie zal deze
evaluatie worden uitgevoerd?
Ja. De zorgverlening aan veteranen vanuit het Landelijk Zorgsysteem
Veteranen (LZV) zal worden geëvalueerd mede aan de hand van de
adviezen van de Raad voor de civiel-militaire Zorg en Onderzoek (RZO).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 X, nr. 136

7

Omdat het LZV enige tijd nodig heeft om zich verder te ontwikkelen, zal
een dergelijke evaluatie volgend jaar worden uitgevoerd.
19
Welke cultuurverandering(en) is/zijn volgens de IGK nodig om van de
herinrichting van de personeelsorganisatie een succes te maken? Binnen
welke termijn verwacht de IGK dat een dergelijke herinrichting met bijbehorende cultuurverandering realiseerbaar is?
De herinrichting van het personele functiegebied houdt een heroriëntatie
in van taken en bevoegdheden van lijnmanagers, P&O-functionarissen en
overige medewerkers op alle niveaus binnen de Defensie organisatie. Het
Defensiepersoneel als klant moet hierop adequaat worden voorbereid,
zodat vanuit een reëel verwachtingspatroon een beroep op de P&O-dienstverlening wordt gedaan. Daarbij wordt van het Defensiepersoneel meer
zelfredzaamheid en eigen initiatief verwacht, met name op het gebied van
administratieve zaken en persoonlijke ontwikkeling.
Het Dienstencentrum HR in Enschede is steeds meer de primaire vraagbaak op P&O-gebied. Dit ondersteunend dienstencentrum staat weliswaar
op meer afstand van het personeel, maar is vaktechnisch beter toegerust
om het Defensiepersoneel toereikende ondersteuning en advies te kunnen
bieden.
Het accent binnen het werk van de P&O-adviseurs verschuift van actieve
dienstverlening aan het personeel naar advisering van het lijnmanagement. Zowel de P&O-functionarissen, het lijnmanagement als het
Defensiepersoneel worden opgeleid om vanuit het juiste verwachtingspatroon samen te kunnen werken. Opleidingen en informatievoorziening zijn
van het grootste belang om deze transitie te laten slagen. Hiertoe is onder
andere een HRM-Academie opgericht.
De IGK verwacht dat het opleidings- en vormingstraject van het betrokken
personeel volgens de planning van deze reorganisatie in de loop van 2010
is te realiseren. Aandacht voor het attitude veranderingsproces blijft
vereist, opdat iedereen vanuit een afgestemd verwachtingspatroon blijft
samenwerken. Hiertoe is een separaat deelproject Verandermanagement
en Communicatie ingericht.
20
Waarom is er, ondanks de plannen deze medio 2007 al in werking te laten
treden, nog steeds geen onafhankelijke en professionele integriteitorganisatie opgericht? Wanneer zal dit orgaan wel worden opgericht en
inwerkingtreden?
De commissie Staal heeft in 2006 onderzoek gedaan naar ongewenst
gedrag binnen de Krijgsmacht. Eén van de aanbevelingen naar aanleiding
van dit onderzoek betrof het omvormen van de huidige organisatie van
integriteitzorg tot een georganiseerd vangnet van onafhankelijke professionals. Het integreren van de voorwaarden die nodig zijn om deze
gewenste onafhankelijkheid te bereiken, vergde echter meer tijd dan
aanvankelijk werd verwacht. Voorwaarden zijn onder meer de aansluiting
bij de rollen en bevoegdheden van de verschillende actoren binnen
defensie op het terrein van integriteitschendingen en het creëren van
draagvlak in de gehele organisatie voor het centraliseren van het
aandachtsgebied. Hierdoor is de oorspronkelijk gestelde datum van een
volledige realisatie niet gehaald. Er is gekozen voor een «stap voor stap»
benadering, waarbij inmiddels de staf en het meldpunt operationeel zijn.
Eind dit jaar zal de reorganisatie van de volledige professionele, onafhankelijke en defensiebrede integriteitorganisatie zijn afgerond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 X, nr. 136

8

21
Hoeveel burgerambtenaren voeren op dit moment werkzaamheden in
operatiegebieden uit? Kan een overzicht worden gegeven van het aantal
burgerambtenaren dat in operatiegebieden werkzaam is geweest in de
jaren 2004, 2005, 2006 en 2007? Zo neen, waarom niet?
Op dit moment zijn 36 gemilitariseerde burgerambtenaren werkzaam in
operatiegebieden. In het personeelsinformatiesysteem is deze informatie
tot en met 2006 terug te vinden. In juni 2007 betrof het 31 en in juni 2006
betrof het 10 gemilitariseerde burgerambtenaren.
22
Hoe kan binnen het Flexibel Personeel Systeem invulling worden gegeven
aan de voorkeur van de IGK voor loopbaanpatronen voor militairen met
bepaalde specialistische achtergrond?
Het Flexibel Personeelssysteem (FPS) maakt het mogelijk dat medewerkers zelf meer sturing geven aan hun loopbaan. Daarvoor is een goed
inzicht in de loopbaanmogelijkheden noodzakelijk. Zo draagt de intensivering van de loopbaanbegeleiding hieraan bij. Medewerkers worden beter
geadviseerd en begeleid bij het maken van hun loopbaankeuzes. Daarnaast zal ook het loopbaanbeleid worden geoptimaliseerd. Het ontwikkelen van loopbaanpatronen maakt daar onderdeel van uit. Op dit
moment hebben de defensieonderdelen op verschillende wijze hun
loopbaanpatronen vastgelegd. De komende periode zal worden bezien in
hoeverre het loopbaanbeleid kan worden geharmoniseerd. Daarbij zal
gestreefd worden naar een balans tussen loopbaanpatronen in specialistische functiegebieden en meer generieke loopbaanpatronen.
23
Welke termijn staat er voor de afhandeling van klachten en aanvragen
binnen de ICT-dienstverlening? Hoe lang duurt het in de huidige praktijk
voor een klacht of aanvraag is afgehandeld?
Binnen de ICT-dienstverlening wordt onderscheid gemaakt tussen
aanvragen voor standaard diensten en niet-standaard diensten. De
verhouding tussen standaard en niet standaard is circa 80–20. Standaard
diensten worden via een geautomatiseerd bestelportaal door geautoriseerde functionarissen afgeroepen en – afhankelijk van de dienst – binnen
maximaal vijf werkdagen afgehandeld. Het aanvragen van niet-standaard
diensten verloopt via een procedure waarbij met name de doelmatigheidsvraag een belemmerende factor is als het gaat over de doorlooptijd.
Niet-standaard diensten zijn immers duurder dan standaard diensten en
de financiële situatie van Defensie staat niet toe dat elke vraag kan
worden toegewezen.
Indien de klant ontevreden is over de afhandeling van de aanvraag of over
de dienstverlening in zijn algemeenheid kan hij een klacht bij de ICT
dienstverlener indienen. Van deze klachten wordt 70% binnen 15 werkdagen afgehandeld. Dat is binnen de norm.
24
Wat is op dit moment de stand van zaken voor wat betreft de studie naar
een gemeenschappelijk hoofdkwartier?
Op dit moment wordt de laatste hand gelegd aan het plan van aanpak
voor het project Oprichting Permanent Gezamenlijk Hoofdkwartier
(PGHK). Dit plan beschrijft onder meer de projectorganisatie en de fasering van het project vanaf de verdiepingsstudie naar de taken, verantwoordelijkheden en organisatie van het PGHK tot en met het implementatietraject.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 X, nr. 136

9

25
Zijn de IGK gevallen bekend waarin personeel in hun arbeidscarrière of
anderszins nadelen hebben ondervonden na zittingneming in een
medezeggenschapscommissie? Zo ja, welke nadelen betrof het?
De IGK zijn geen gevallen bekend. In sommige conflictsituaties is door
personeelsleden een relatie gelegd met het lidmaatschap van een MC
waarbij echter een dergelijk verband niet is aangetoond.
26
Hoe beoordeelt de IGK het gegeven dat de Algemene Rekenkamer (ARK)
in 2006 heeft besloten een bezwarenonderzoek in te stellen naar de
bedrijfsvoering van het ministerie van Defensie, omdat zij al een aantal
jaren dezelfde of vergelijkbare onvolkomenheden constateerde? Deelt de
IGK de constatering van de ARK dat het ministerie van Defensie structurele problemen heeft in haar bedrijfsvoering, zowel op het gebied van
financieel beheer als materieelbeheer? Zo neen, waarom niet?
De IGK houdt geen toezicht op de gehanteerde materieel logistieke en
financiële procedures. Hij richt zich met name op de beleving van het
personeel van het gevoerde beleid in de breedste zin. De IGK heeft er
overigens wel op gewezen dat het ambitieniveau van Defensie erg hoog is
waarbij mede door ICT ontwikkelingen grote ingrepen in de organisatiestructuren plaatsvinden. Dit gekoppeld aan prioriteitstellingen gericht op
operationele inzet en vacatures maakt dat de hiervoor genoemde bedrijfsvoering onder druk staat.
27
Hoe verhoudt zich de indruk van de IGK over de hoge motivatie van het
personeel op pagina 34 van het jaarverslag met de op pagina 12 geconstateerde motivatieproblemen bij personeel dat in korte tijd vier tot zes keer
is uitgezonden?
Het gestelde in de samenvatting op pagina 12 gaat specifiek over het
voortzettingsvermogen van de groep van schaarse specialisten die veelvuldig uitgezonden worden (zie ook paragraaf 3.2.1.). Pagina 34 geeft een
oordeel over de motivatie van het personeel in het algemeen.
28
Waarom is, ondanks de eerder gedane aanbeveling van de IGK en de
inwerkingtreding van PeopleSoft, nog steeds geen individueel registratiesysteem opgezet waarmee kan worden bijgehouden hoeveel nachten
medewerkers per jaar van huis zijn?
In 2007 is besloten een analyse van de belasting van personeel en het
thuisfront gerelateerd aan het aantal «nachten van huis» uit te voeren.
Vervolgens is gestart met een onderzoek naar de ervaringen met de totale
belasting van personeel en de door Operationele Commando’s gehanteerde normen voor zowel de uitzendbelasting als de totale belasting
gerelateerd aan het aantal nachten van huis. Na de beschouwing van de
Nederlandse situatie is de praktijk bij andere westerse krijgsmachten –
Duitsland, Engeland, VS, Noorwegen en Zweden – onderzocht. Op basis
van de resultaten van deze analyse is vastgesteld dat accuraat inzicht
nodig is in de belasting op individueel niveau en er valide en betrouwbare
gegevens geregistreerd moeten gaan worden. In het bijzonder ten
behoeve van commandanten voor het evenredig reguleren van de belasting van de eenheden en de individuele militair. In maart is besloten dat
prioriteit zal worden gegeven aan het inrichten van de registratie van het
aantal nachten van huis. Naar verwachting zal dit in de eerste helft van
2009 zijn gerealiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 X, nr. 136

10

29
Hoe beoordeelt u de constatering van de IGK dat «door het opheffen van
vier eenheden van compagniegrootte met een gelijkblijvend ambitieniveau en zelfs een taakuitbreiding de druk op het personeel verder wordt
opgevoerd»?
De constatering van de IGK dat «door het opheffen van vier eenheden van
compagniegrootte met een gelijkblijvend ambitieniveau en zelfs een taakuitbreiding de druk op het personeel verder wordt opgevoerd» is juist.
Allereerst is bij het opheffen van de twee tankeskadrons en twee batterijen veldartillerie onderkend dat deze eenheden personeel bevatten die
defensiebreed als knelpuntcategorie wordt aangemerkt, zoals waarnemersgroepen en geneeskundig personeel. Door herschikking konden deze
groepen personeel behouden blijven en heeft het opheffen van de vier
eenheden niet direct geleid tot een hogere druk voor deze specifieke
groepen.
Daarnaast is het echter zo dat, hoewel tankeskadrons momenteel niet als
organieke eenheid worden ingezet voor ISAF, en van de afdelingen veldartillerie eenheden van pelotons grootte voor ISAF wordt ingezet, het hier
typen eenheden betreft die in het verleden konden worden aangesproken
voor het uitvoeren van bijzondere, aanvullende operationele taken, zoals
de wachtversterking voor de ISAF-missie. Hierdoor konden andere
eenheden worden ontzien die al planmatig een bijdrage aan ISAF moesten leveren. Verder zouden de opgeheven eenheden ook in aanmerking
zijn gekomen voor het leveren van een bijdrage in het kader van het overnemen van de taken van de marinierscompagnie op Curaçao vanaf
augustus 2009. Vanuit dit licht gezien zal met het wegvallen van de vier
eenheden van compagniesgrootte de druk op de resterende eenheden
dus inderdaad toenemen.
30
Hoeveel tijd wordt proportioneel en absoluut besteed aan de operationele
inzet en training voor de nucleaire missie? Maakte de nucleaire taak van
(een deel van) de F-16’s op Volkel ook deel uit van de NAVO-evaluatie
(OPEVAL)?
In het kader van bondgenootschappelijke afspraken wordt op deze vraag
geen antwoord gegeven.
31
Zijn er door burgers klachten gemeld over de inzet van vliegtuigen of
helikopters bij trainingsvluchten? Zo ja, kunt u een lijst van die klachten
aan de Kamer voorleggen?
Indien burgers klachten hebben over het vliegverkeer kunnen zij deze
telefonisch melden, of wel bij het centrale klachtennummer, dat op
internet is te vinden of bij Staf Voorlichting van de Vliegbases in Nederland. Ook deze telefoonnummers zijn te vinden op internet en worden
bovendien regelmatig in de lokale en regionale media gepubliceerd.
Op elke klacht volgt een reactie van Defensie, tenzij de klachtindiener
nadrukkelijk heeft aangegeven dat niet te willen. Medewerkers van
Defensie leggen uit welk vliegtuig het was en waarom het op dat moment
in de omgeving van de klachtindiener vloog. De klachten worden per
kwartaal gerapporteerd aan de Commissie van Overleg en Voorlichting
Milieuhygiëne (COVM). In deze commissie zitten vertegenwoordigers van
de provincie, afgevaardigden van de betrokken gemeenten en omwonenden, vertegenwoordigers van de regionale inspecteur Ruimtelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 X, nr. 136

11

Ordening en Milieu, van milieuorganisaties en ook van Defensie. Het is
niet aan te geven welke klachten het gevolg zijn van trainingsvluchten en
welke klachten het gevolg zijn van operationele vluchten.
32
Wat veroorzaakt de versnelde uitstroom van het personeel van het
Commando Luchtstrijdkrachten? Speelt de inzet in Uruzgan hier een
specifieke rol?
Onderzoek wijst uit dat de voornaamste vertrekredenen zijn het gebrek
aan loopbaanperspectief en aan invloed op de loopbaan, de onevenwichtige verhouding tussen werk en privéleven en de afnemende baanzekerheid. Daarnaast betreft het aspecten van de werkomgeving, zoals het
gebrek aan reservedelen en uitrusting en aan oefen- en trainingsmogelijkheden en de tijd die het kost om veranderingen voor elkaar te krijgen,
zoals bij reorganisaties. De specifieke inzet in Uruzgan wordt niet
genoemd als een van de redenen van vertrek.
33
Zijn er verdere praktische problemen geweest bij de samenwerking tussen
de Koninklijke Marechaussee en de Mariniers, dan wel andere delen van
de krijgsmacht? Zo ja, wat is dan de precieze aard van die problemen?
Speelt de kwestie van het oorlogsrecht in Uruzgan of elders een rol?
Nee, er zijn verder geen praktische problemen geweest bij de samenwerking tussen Koninklijke marechaussee en mariniers, dan wel bij andere
onderdelen van de krijgsmacht onderling. De toepassing van het oorlogsrecht leidt zowel in Uruzgan als elders niet tot controverses in de samenwerking. Tijdens uitzendingen wordt het humanitair oorlogsrecht, als
minimum garantie, altijd beleidsmatig toegepast door de Nederlandse
krijgsmacht, los van de vraag of dit recht formeel wel of niet van toepassing is.
34
Waarom is de vacaturebank van het Dienstencentrum Human Resources
in Enschede moeilijk benaderbaar? Wat wordt eraan gedaan om dit te
verbeteren?
De vacaturebank is eenvoudig bereikbaar via het Selfservice. Ook de vacatures bij het Dienstencentrum Human Resources zijn daarin opgenomen.
Wel kan de gebruikersvriendelijkheid worden verbeterd. Hieraan wordt
momenteel gewerkt.
35
Waarom wordt Enschede voor potentieel personeel gezien als een onaantrekkelijke werklocatie? Wat zal eraan gedaan worden om in de toekomst
de problemen rondom de vulling van specialistische functies op te
lossen?
Veel defensiepersoneel ervaart de werklocatie Enschede als onaantrekkelijk vanwege de grote afstand ten opzichte van hun huidige werkkring. De
mobiliteit onder met name het lager kader blijkt minder groot te zijn dan
onder het hogere kader. Teneinde personeel te enthousiasmeren is potentieel personeel uitgenodigd in Enschede om op locatie goede voorlichting
te krijgen over het wonen en werken in de regio Enschede. Voorts is
Defensiepersoneel tijdelijk tewerk gesteld in Enschede en wordt gebruik
gemaakt van inhuurkrachten. Dit laatste mede om in te spelen op piekbelastingen van het Dienstencentrum HR. Het defensiepersoneel dat reeds
werkzaam is in Enschede is over het algemeen zeer tevreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 X, nr. 136

12

Ondanks bovenstaande blijkt de animo gering om te verhuizen naar
Enschede. Om de vulling van (specialistische) functies te realiseren wordt
dan ook een toenemend beroep gedaan op de regionale arbeidsmarkt.
Naar verwachting kan hiermee de vulling worden zeker gesteld.
36
Hoe beoordeelt u het gegeven dat de Directeur van de Dienst Vastgoed
Defensie in de uitzendbehoefte kan voorzien door vrijwilligers in te zetten,
maar dat hiervoor een beleidsuitspraak nodig is om ook voor de toekomst
de inzet voor missies te waarborgen?
Het uitgangspunt bij missies is nog steeds dat deze worden vervuld door
militairen die regulier in de staande defensieorganisatie voorkomen. In
het verleden is het voorgekomen dat burgermedewerkers op uitzending
gaan wanneer het niet mogelijk bleek de functies met militair personeel te
vullen. Dit is geen wenselijke situatie. Alle inspanningen zijn er dan ook op
gericht om de genie eenheden van het Commando Landstrijdkrachten te
vullen met voldoende en adequaat opgeleid personeel, zodanig dat de
uitzending van burgermedewerkers tot een minimum beperkt blijft. Op dit
moment zijn er geen concrete plannen om het burgerpersoneel bij
Defensie op structurele basis als militair te bestemmen voor uitzendingen.
37
Wordt bij het uitzenden van burgerpersoneel ook gebruikt gemaakt van
werknemers van commerciële bedrijven? Vervullen zij gevechts- dan wel
bewakingstaken? Zo ja, welke rechtspraak is op hen van toepassing bij
eventuele misdrijven?
Bij uitzondering wordt bij het uitzenden van burgerpersoneel ook gebruik
gemaakt van werknemers van commerciële bedrijven. Momenteel is één
specialist techniek Chinook van een burgerbedrijf in een operatiegebied
werkzaam. Deze mensen vervullen geen gevechts- of bewakingstaken.
38
Kan de Kamer het onderzoeksrapport «Take it or Leave it» ontvangen?
Zo neen, waarom niet?
Ja. Het rapport verschijnt naar verwachting in juli in boekvorm en zal u
dan per omgaande worden aangeboden.
39
Onderschrijft u de door de IGK onderschreven aanbevelingen uit het
onderzoeksrapport «Take it or Leave it»? Zo neen, waarom niet? Zo ja,
welke acties zal u ondernemen om deze aanbevelingen om te zetten in
beleid?
Ja. Naar aanleiding van de behandeling op 16 april 2008 van het Actieplan Werving & Behoud is een aantal deelprojecten opgestart. Een van de
deelprojecten behelst het «Terugdringen van het opleidingsverloop». Ook
de uitkomsten en aanbevelingen van het onderzoeksrapport «Take it or
leave it» worden daarbij meegenomen.
Op dit moment worden twee van de aanbevelingen al uitgevoerd, te
weten een betere voorlichting aan de aspirant-militairen over het militair
zijn en de opleiding, en het beter inspelen op de uitkomsten van de exitgesprekken en de daarin genoemde redenen van vertrek.
40
Spelen de gebeurtenissen in Uruzgan een rol in het grote verloop van de
leerlingen van de initiële opleidingen? Zo neen, wat dan wel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 X, nr. 136

13

Uitstroomonderzoek uit de initiële opleidingen vindt plaats via exitinterviews door het Dienstencentrum Gedragswetenschappen. Uit deze
gegevens blijkt dat het vooruitzicht om uitgezonden te worden altijd al
een (top 5) reden is geweest om te stoppen met de opleiding. De uitval
heeft echter vooral te maken met een gebrek aan motivatie en doorzettingsvermogen. Daarnaast is de maatschappelijke acceptatie van stopzetting van een opleiding of verandering van carrière toegenomen. Ook
worden redenen als heimwee naar huis, een andere voorstelling van het
militaire leven en dat leerlingen onder invloed van influentials (ouders,
familie, partner, vrienden) afzien van een militaire loopbaan genoemd.
Zie ook beantwoording vraag 39.
41
Waarom zijn in de afgelopen jaren wel, en in het huidige jaarverslag geen
voorbeelden opgenomen van individuele bemiddeling? Welke risico’s
zouden hieraan verbonden zijn?
In het jaarverslag is aangegeven dat geen voorbeelden zijn gegeven
omdat in het verleden in een enkel geval herleidbaarheid is gebleken.
Belangrijke randvoorwaarde voor het functioneren van de IGK is de waarborg van vertrouwelijkheid. Bovendien is niet zozeer het individuele geval
maar trendvorming van belang.
42
Is er een toename van lichamelijke dan wel psychologische klachten, zoals
bijvoorbeeld Post Traumatic Stress Syndrome, dat onder Amerikaanse
veteranen veel voorkomt, waarneembaar nu dat onze krijgsmacht meer
dan voorheen wordt ingezet in oorlogsomstandigheden? Is dit onderzocht
en zijn er cijfers bekend? Zo ja, kunt u deze cijfers en de ondersteunende
onderzoeken aan de Kamer voorleggen? Welke rol speelt de Raad van
Civiel-Militaire Zorg en Onderzoek in zulk onderzoek naar de medische en
psychologische gevolgen van uitzending?
Sinds 2007 worden bij de Militaire Geestelijke Gezondheidszorg kengetallen gegenereerd inzake psychische problematiek. Het is nu nog te vroeg
om daar trends uit te halen. Tot op heden is er vanuit de hulpverlening
geen indicatie dat er sprake zou zijn van een toename in de psychische
problematiek na de recente uitzendingen. In het onderzoek van mw. dr.
Engelhard (Kamerstuk 30 139, nr. 40) is gerapporteerd over de uitzending
naar Irak. Uit dat onderzoek bleek dat 3,5% van de 479 respondenten, die
afkomstig waren van drie verschillende gevechtseenheden vijf maanden
na terugkeer PTSS had ontwikkeld.
De Raad voor de civiel-militaire Zorg en Onderzoek adviseert, gevraagd en
ongevraagd Defensie ten aanzien van (de richting) van het wetenschappelijk onderzoek op het gebied van aandoeningen gerelateerd aan uitzendingen en draagt zorg voor en bewaakt de noodzakelijke convergentie
tussen onderzoeken. De Raad maakt daarbij gebruik van een programmaadviescommissie voor onderzoek. De adviezen zullen meegenomen
worden bij de besluitvorming over nieuw in te zetten onderzoek naar de
medische en psychologische gevolgen van uitzendingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 X, nr. 136

14