Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 200 XVII

Vaststelling van de begrotingsstaat van
Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (XVII) voor het jaar
2023

Nr. 57

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 april 2023
Met deze brief informeer ik u over de economische missies en bezoeken
die plaatsvonden in 2022. Ik ga in deze brief ook in op de resultaten van de
effectmonitoring van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)
over de missies met bewindspersonen die plaatsvonden naar de
Verenigde Arabische Emiraten (VAE), China, België, Polen, de Verenigde
Staten, het Verenigd Koninkrijk en Vietnam. Daarnaast kijk ik vooruit naar
de planning voor 2023 en informeer ik uw Kamer over een aantal
beleidsmatige ontwikkelingen op het terrein van economische missies. De
jaarrapportage effectmonitoring is bijgevoegd, evenals de missieverslagen.
Het jaar 2022 kenmerkte zich door een definitieve herstart van fysieke
economische missies, beurzen en evenementen. Na twee jaar van
gesloten grenzen en onvoorspelbaarheid vanwege de pandemie werden
in het voorjaar de reisbeperkingen op de meeste plekken in de wereld
opgeheven. Tegelijkertijd bevond de wereldeconomie zich opnieuw in een
onzekere periode die veroorzaakt werd door de Russische invasie in
Oekraïne. Transportkosten werden verveelvoudigd, sommige halffabricaten waren niet of moeizaam verkrijgbaar en energieleveringszekerheid
in de EU stond op het spel.
Economische missies bewezen zichzelf onder deze weerbarstige omstandigheden als een belangrijk instrument ter ondersteuning van de
internationalisering van het bedrijfsleven, dat door middel van missies in
staat wordt gesteld om bestaande contacten te verdiepen en uit te
breiden, alternatieve markten te verkennen en nieuwe netwerken aan te
boren. Dat is goed voor het Nederlandse verdienvermogen en voor onze
economische weerbaarheid.

kst-36200-XVII-57
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVII, nr. 57

1

Box 1: economische weerbaarheid en missies
•

De economische missie naar Vietnam onder leiding van Minister
Schreinemacher leverde kansen op voor verschillende techbedrijven die zich oriënteren op diversificatie van hun productielocaties
in Azië. Hieraan wordt een vervolg gegeven door middel van
diverse in- en uitgaande bezoeken in 2023.

•

Ter versterking van de samenwerking tussen Nederland en
Singapore in de halfgeleiderindustrie werd tijdens het werkbezoek van Minister Schreinemacher aan Singapore een Semiconductor Forum georganiseerd. De 100 deelnemers kwamen uit het
Nederlandse en Singaporese bedrijfsleven, kennisinstellingen en
de overheid.

In lijn met de beleidsnota «Doen waar Nederland goed in is»1, richtten de
economische missies en bezoeken in 2022 zich op de twee grote transities
die de economie van de toekomst zullen vormgeven: duurzaamheid en
digitalisering. In de periode maart t/m december werden zeven economische missies onder leiding van bewindspersonen op de twee transities
georganiseerd, waarvan één digitaal (China). Daarmee werd geïnvesteerd
in de handelsrelaties met buurlanden als het Verenigd Koninkrijk, maar
ook met groeimarkten zoals Vietnam en gevestigde belangrijke handelspartners zoals de economische missie parallel aan het uitgaande
werkbezoek van Hare Majesteit de Koningin aan de Verenigde Staten. De
bezochte landen vallen binnen de 25 prioritaire markten die het kabinet
heeft aangemerkt met het grootste potentieel voor internationale handel,
met name voor het MKB. De missieverslagen in de bijlage gaan uitgebreid
in op de programma’s en resultaten van deze missies.
Box 2: financiering
•

Invest International en Atradius Dutch State Business (ADSB)
ondersteunen Nederlandse ondernemers die in het buitenland
willen investeren met financiering en verzekeringen. Zij sluiten
steeds vaker aan bij economische missies om kansen te
combineren met concrete investeringen.

•

In het geval van de business development missie van de
watersector naar Mexico leverde dat voor Invest International
diverse concrete leads op, waaronder voor de ontwikkeling van
een kustbeschermingsproject. De missie onder leiding van
Minister Schreinemacher naar Vietnam leverde voor ADSB een
lead op voor een mogelijk windmolenproject.

•

De betrokkenheid van Invest International en ADSB bij missies
wordt verder versterkt. Naast dat zij aansluiten bij missies waar
dat opportuun is, worden Invest International en ADSB betrokken
in de voorbereiding. Tijdens alle economische missies wordt
aandacht besteed aan financieringsmogelijkheden.

Net als in voorgaande jaren werden in 2022 ook diverse kleinere handelsbevorderende evenementen georganiseerd voor het Nederlandse
bedrijfsleven. Dat zijn onder meer presentaties van marktstudies en
netwerkevenementen, maar ook kleinschalige, vaak verkennende
economische missies die gericht zijn op één sector of niche, de zogeheten
business development missies. Deze missies richtten zich het afgelopen
jaar nog meer dan voorheen op de twee transities en op specifieke kansen
1

Beleidsnotitie «Doen waar Nederland goed in is», Kamerstuk 36 180, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVII, nr. 57

2

voor het Nederlandse verdienvermogen. Zo vond onder andere een
waterstofmissie plaats naar Zuid-Afrika en een missie naar Frankrijk om
de verdienkansen rondom de Olympische Spelen 2024 te verzilveren.
In de prioriteitsmarkten zijn economische missies onderdeel van een
strategische meerjarige publiek-private inzet. Het kabinet ondersteunt
slimme samenwerkingsverbanden tussen de overheid, kennisinstellingen
en het bedrijfsleven waarbinnen kennis en kunde bij elkaar worden
gebracht om een bijdrage te leveren aan de oplossingen voor uitdagingen
van deze tijd2. Deze oplossingen bevinden zich dikwijls op het snijvlak van
handel en innovatie. In reactie op de motie van het lid Klink3 zet het
kabinet zich in om de verbinding tussen exporteren en innoveren te
versterken middels de inzet van innovatie- en economische missies.
Box 3: innovatie en missies
•

In 2022 werden diverse innovatiemissies georganiseerd door het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat en het Ministerie
van Landbouw, Natuur en Voedsel. Deze missies richten zich op
technologische- en innovatiesamenwerking en knowledge-2knowledge contacten in bijvoorbeeld de life sciences & health
sector, duurzame energie of High Tech Systemen en Materialen
(HTSM).

•

In de economische missies onder leiding van bewindspersonen
wordt ook ingezet op de verbinding van handel en innovatie,
zoals tijdens de missie naar het Verenigd Koninkrijk op het gebied
van kunstmatige intelligentie.

•

De overheid organiseert daarnaast missies specifiek voor startups
en scale-ups naar technologiebeurzen. Door deze jonge,
inventieve bedrijven met vernieuwende, schaalbare ideeën op
internationale markten te ondersteunen worden kansen vergroot
en wordt bijgedragen aan de innovatiekracht en dynamiek van de
Nederlandse economie.

Effectmonitoring economische missies o.l.v. bewindspersonen
Het aantal economische missies lag in 2022 lager dan het gemiddelde
voor de pandemie (ca. 12 missies per jaar), omdat enkele missies
vanwege nog bestaande reisbeperkingen afgezegd of uitgesteld moesten
worden. Eén missie is digitaal georganiseerd (China). In totaal organiseerde RVO in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken zeven
missies onder leiding van bewindspersonen. Hieraan namen 298 unieke
bedrijven deel. De RVO heeft de effecten en klanttevredenheid onder de
deelnemers laten meten, de resultaten daarvan zijn bij deze brief gevoegd.
Hieronder volgt een toelichting op de inzichten uit de meting. De
genoemde percentages zijn gebaseerd op een gemiddelde respons van
38% (t.o.v. 47% in 2021) van de deelnemende bedrijven.
De meting geeft inzicht in «het effect van de missie op kennis, contacten,
netwerken en contracten om een vervolgstap richting export te zetten».
Op basis van de respons blijkt dat waardering op deze aspecten is
toegenomen. De effecten en klanttevredenheid keren hiermee, na een dip
in 2020 en 2021, terug naar de niveaus van voor de pandemie.

2

Kamerbrief «Versterking van de publiek-private samenwerking voor internationaal ondernemen», 21 oktober 2022, Kamerstuk 28 753, nr. 46.
3
Motie Klink c.s. (Kamerstuk 35 925 XVII, nr. 24).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVII, nr. 57

3

Deelnemers geven aan dat de missie hen altijd iets oplevert. Een grote
meerderheid verwacht een vervolgstap te nemen na de missie (85%) en
driekwart van hen overweegt export als vervolgstap (t.o.v. 46% in 2021).
De waarde van de verwachte overeenkomsten onder de respondenten is
ongeveer EUR 450 miljoen; dit bedrag is gebaseerd op het responspercentage van 38% waardoor de werkelijke waarde hoger zal liggen. Verder
geeft 93% van de respondenten aan dat de missie bijdroeg aan het
opdoen van relevante contacten en netwerken en deed 64% relevante
kennis en informatie op.
Een ruime meerderheid van de respondenten vindt dat ze dankzij de
missie goed voorbereid zijn op internationaal ondernemen. De ondersteuning van de overheid in het opbouwen van relaties en kennis over
buitenlandse markten door middel van economische missies wordt
gewaardeerd. Deelnemers aan economische missies zijn zeer tevreden
met de dienstverlening van RVO en geven een gemiddeld rapportcijfer
van een 8,1. Meer dan vier op de vijf respondenten geeft aan dat
ondersteuning van de RVO bijdraagt aan het zetten van een vervolgstap.
Deelnemers zijn positief over het programma van de missie en de
mogelijkheden om te netwerken. Ruimte voor verbetering ligt in de
voorbereiding van de deelnemers op de missie, bijvoorbeeld in het delen
van achtergrondinformatie over het programma of over de andere
deelnemende bedrijven. Samen met RVO wordt in de komende maanden
gekeken naar het vormgeven van een modulaire voorbereiding die deels
online plaats kan vinden. Over de inzet van een bewindspersoon is 72%
van de ondervraagden positief, dat is een flinke groei ten opzichte van
2021 (44%) en een terugkeer naar de waardering pre-pandemie (71% in
2019).
Het aandeel vrouwelijke deelnemers aan economische missies
(gemiddeld 21%) lag in het afgelopen jaar hoger dan in voorgaande jaren.
Missies naar het Verenigd Koninkrijk en Vietnam konden rekenen op
deelname van ruim 30% vrouwen. Via de Groei over Grenzen-campagne
wordt internationaal vrouwelijk ondernemerschap ondersteund. Daarbij is
door middel van vlogs expliciet aandacht besteed aan de mogelijkheden
die missies bieden voor vrouwelijke ondernemers.
Vooruitblik
Er staan veel economische missies onder leiding van bewindspersonen
op de planning voor 2023. Alleen al in de eerste helft van het jaar worden
ten minste acht van dit soort missies georganiseerd op de twee transities,
variërend van duurzame energie in Zuid-Korea en Japan tot agritech in
Canada. De keuze voor de landen en sectoren werkt versterkend aan het
lange termijn verdienvermogen van de Nederlandse economie.4 Waar
opportuun worden economische missies gekoppeld aan bezoeken van
hoogwaardigheidsbekleders aan de in de BHOS-nota genoemde «combinatielanden» of overige prioritaire landen of -regio’s in de Afrikastrategie
die het kabinet op dit moment ontwikkelt.
Box 4: waterstof en economische missies
•

4

Dit voorjaar volgt een Kamerbrief energiediplomatie die de
overheidsrol op energieleveringszekerheid in kaart brengt. Op het
gebied van waterstof wordt een proactieve overheidsrol voorzien.

Kamerbrief «Gezamenlijke internationaal-economische samenwerking BZ en EZK», 17 juni
2022, Kamerstuk 34 952, nr. 174.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVII, nr. 57

4

In de Kamerbrief wordt een aantal transport corridors benoemd
die van belang zijn voor de import van waterstof.
•

In 2023 vinden op dit terrein verschillende verkennende werkbezoeken en economische missies plaats. Tijdens het werkbezoek
van Minister Schreinemacher aan Brazilië in februari werd een
samenwerkings-overeenkomst getekend tussen Nederlandse en
Braziliaanse private partijen voor de productie van groene
waterstof. Verder zal een op kabinetsniveau geleid werkbezoek op
het terrein van waterstof plaatsvinden aan Zuid-Afrika, Namibië
en Marokko in juni, samen met een kleine delegatie uit de
waterstofsector. Koning Willem-Alexander zet zich tevens in voor
dit thema, onder meer door het afleggen van diverse uitgaande
werkbezoeken. Ook kwam en komt het thema regelmatig aan bod
bij (uitgaande) staatsbezoeken.

•

Van 9–12 mei 2023 vindt de tweede editie van de World Hydrogen
Summit plaats in Rotterdam. Naar verwachting zullen 8.000–
10.000 bezoekers deelnemen, waarvan een groot aantal buitenlandse delegaties o.l.v. bewindspersonen. De RVO organiseert
een NL paviljoen en matchmaking.

Verschillende bewindspersonen zullen dit jaar economische missies en
beursbezoeken ondersteunen met hun aanwezigheid. In het voorjaar
zullen de Ministers van Economische Zaken en Klimaat en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een missie naar Biotech Boston leiden; verder
bezoekt de Minister van Economische Zaken en Klimaat de Hannover
Messe en leidt de Minister van Infrastructuur en Waterstaat een missie
met een maritiem cluster naar India.
Naast economische missies met bewindspersonen worden in 2023 meer
dan 30 business development missies georganiseerd. Om beter inzicht te
krijgen in de effecten en resultaten van deze missies worden economische
missies zonder bewindspersonen sinds 1 januari 2023 op dezelfde wijze
gemeten als de economische missies met bewindspersonen.
Box 5: IMVO en transparantie
•

Net als bij economische missies onder leiding van bewindspersonen, zal per 1 april 2023 ook bij economische missies zonder
bewindspersonen een IMVO-toets gedaan worden, alvorens een
bedrijf kan deelnemen aan de missie. Deze toets volgt het
IMVO-toetsingskader van missies o.l.v. van bewindspersonen,
waarbij deze proportioneel toegepast wordt bij kleinere bedrijven.

•

De overheid hecht er waarde aan om een betrouwbare en
transparante samenwerkingspartner te zijn. Er wordt gewerkt aan
een passende manier om de namen van deelnemende bedrijven
aan toekomstige economische missies openbaar te maken.
Deelnemende bedrijven aan economische missies worden
gepubliceerd op de website van de RVO: Documenten en
Publicaties (rvo.nl). Daarnaast sluit RVO als uitvoeringsorganisatie aan op het Rijksprogramma Duurzame Digitale Overheid en
het generieke actieplan Open op Orde. De verplichte openbaarmaking vindt gefaseerd plaats, en is in 2027 gereed.

•

Op dit moment publiceert RVO de informatie zoals verzocht door
parlement, pers, ondernemers en burgers op
www.rijksoverheid.nl. Naar verwachting wordt deze site op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVII, nr. 57

5

termijn aangesloten op het landelijke platform (PLOOI, Platform
Open OverheidsInformatie).
Na een eerder CBS-onderzoek in 2019 naar de effecten van uitgaande
economische missies onder leiding van bewindspersonen zal in 2023 een
verdiepend onderzoek door het CBS worden uitgevoerd. Daarbij wordt
specifiek de bijdrage van missiedeelname aan de bestendigheid van
handelsrelaties met het bezochte land onderzocht. Het onderzoek zal ook
de effectiviteit van missies voor vrouwelijke ondernemers onderzoeken.
De inzichten uit dit onderzoek zullen, samen met de inzichten uit de RVO
effectmonitoring, input opleveren voor de organisatie van toekomstige
economische missies.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVII, nr. 57

6