2013D15764

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Defensie hebben enkele fracties de
behoefte om vragen en opmerkingen voor te leggen over de volgende
brieven van de minister van Defensie:
– De brief d.d. 10 april 2013 betreffende de Geannoteerde agenda van de
EU Raad Buitenlandse Zaken ministers van Defensie op 22 en 23 april
(21 501-28, nr. 97);
– De brief d.d. 8 maart 2013 betreffende het Verslag van de Europese
informele bijeenkomst van de ministers van Defensie op 12 en
13 februari 2013 (21 501-28, nr. 94);
– De brief d.d. 8 maart 2013 betreffende Nederlandse eenheden voor EU
battlegroup en NRF (29 521, nr. 206).
Ook hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor
te leggen over de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d.
11 april 2013 betreffende een reactie op verzoek van de commissie voor
Buitenlandse Zaken over de huidige stand van zaken m.b.t. de bijdragen
van de verschillende EU-lidstaten aan de EU trainingsmissie in Mali
(2013Z07344).
De voorzitter van de commissie
Ten Broeke
Adjunct-griffier van de commissie
Dekker

nds-tk-2013D15764

1

Inhoudsopgave
I.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie

2
2
3
4
6
7
8

II.

Antwoord/reactie van de ministers

8

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie nemen de gereedstelling van Nederlandse
eenheden voor de snelle reactiecapaciteiten van de EU en de NoordAtlantische Verdragsorganisatie (NAVO) voor kennisgeving aan. Kan de
minister een overzicht geven van recente inzet van deze snelle reactiecapaciteiten?
De minister geeft aan de implicaties van defensiesamenwerking meer
onderwerp van gesprek te willen maken tussen de parlementen van de
betrokken lidstaten. Hoe ziet de minister dit voor zich en wat zijn volgens
haar de voordelen?
De minister geeft aan dat de voorzitter van het EU militair Comité en de
missiecommandant van EU trainingsmissie (EUTM) Mali een beroep
hebben gedaan op de lidstaten om enkele specifieke capaciteiten
beschikbaar te maken voor inzet in de EUTM. De leden van de VVD-fractie
vragen om welke specifieke capaciteiten het gaat en welke voortgang
hierbij is geboekt.
De minister geeft aan dat er in de Europese Raad verschillen bestaan over
de visie op de bruikbaarheid en flexibiliteit van de EU-battlegroups.
Pogingen dit meer op één lijn te krijgen hebben in het verleden niets
opgeleverd. Wat is de visie van de minister op deze bruikbaarheid en
flexibiliteit? Is de minister van plan dit punt op de agenda te zetten van de
Europese Raad van december 2013?
De minister geeft aan dat bij inzet van EU-battlegroups betrokkenheid van
«het parlement» van groot belang is. Welk parlement bedoelt zij hiermee,
waarom is deze betrokkenheid van groot belang en hoe moet dit worden
vormgegeven volgens haar?
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de minister vindt dat Nederland
moet omgaan met de EU-defensierichtlijn 2009/81/EC en specifiek artikel
346. Hoe is zij hierbij van plan de motie van het lid Ten Broeke c.s.1 uit te
voeren? Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie hoe andere
EU-lidstaten dit artikel uitvoeren, in vergelijking met Nederland.
Tijdens de Raad wordt er samen met het Europees Defensie Agentschap
(EDA) gesproken over pooling and sharing op Europees niveau. Zijn er
bestaande of mogelijk nieuw te creëren samenwerkingsverbanden binnen
de Europese Unie (EU) die eraan kunnen bijdragen dat een lidstaat dat
deelneemt aan een internationale missie gebruik kan maken van materieel
1

Kamerstukken II, 2010/11, 32 500-X, nr. 57.

2

van een andere lidstaat, wanneer daar behoefte aan is, zoals het geval bij
de Nederlandse deelname aan een piraterijmissie zonder boordhelikopter? Hoe ziet de minister deze mogelijkheden?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de brief inzake informatie over de bijdragen van de verschillende
EU-lidstaten aan de EUTM in Mali en over de voortgang van de militaire
operatie tegen de opstandelingen.
De minister meldt in de brief dat het met het oog op de lange termijn in
dit verband relevant is te melden dat wordt overwogen om de EU-civiele
missie EUCAP Sahel (ter versterking van de nationale capaciteit voor de
bestrijding van terrorisme en georganiseerde misdaad) vanuit Niger uit te
breiden naar Mali. Graag vernemen de leden van de PvdA-fractie hoe de
minister staat tegenover een mogelijke uitbreiding van deze missie en wat
de inzet van de minister bij besluitvorming rondom een eventuele
uitbreiding is. Welke overwegingen spelen voor de minister een rol bij een
eventuele uitbreiding van EUCAP Sahel? Op welke termijn verwacht de
minister duidelijkheid over een mogelijke uitbreiding van de EUCAP Sahel
missie?
In EU-verband wordt gewerkt aan een revisie van de Sahel-strategie. Zo
wordt een geïntegreerde benadering bevorderd van politieke, militaire en
OS-inspanningen, gericht op de grondoorzaken van het conflict, maar
tevens met oog voor het regionale perspectief, gericht op de bevordering
van duurzame stabiliteit in Mali en de Sahel. De leden van de PvdA-fractie
vernemen graag wat de inbreng van Nederland op dit punt zal zijn. Op
welke termijn verwacht de minister dat deze revisie van de Sahel-strategie
gereed zal zijn?
De leden van de PvdA-fractie menen dat de rol van het EDA, dat zich richt
op doeltreffende en doelmatige ontwikkeling van defensiecapaciteiten en
op versterking van de positie van de Europese defensie-industrie,
belangrijk is.
De leden van de PvdA-fractie menen dat het EDA met de gedragscode
Pooling & Sharing een belangrijke aanzet geeft tot de verdergaande
Europese defensiesamenwerking. De leden van de PvdA-fractie vragen of
de minister al kan overzien welke EU landen deze gedragscode al
geïmplementeerd hebben en of er op basis van deze gedragscode al
afstemming heeft plaatsgevonden tussen de verschillende EU landen? Op
welke wijze denkt de minister verdergaande samenwerking te kunnen
stimuleren?
De leden van de PvdA-fractie vragen of de minister kan toelichten wat de
inzet van Nederland zal zijn bij het herzien van het EDA Capability
Development Plan (CDP). Op welke termijn kan hierover nadere informatie
verwacht worden?
In de geannoteerde agenda schrijft de minister dat Nederland een
leidende rol heeft bij het verkennen van de mogelijkheden voor de
gezamenlijke verwerving van tank- en transportvliegtuigen na 2020, zoals
de minister al aangeeft, één van de belangrijkste strategische tekortkomingen van Europa. Graag vernemen de leden van de PvdA-fractie per
wanneer en op welke wijze Nederland een leidende rol heeft gekregen bij
deze belangrijke verkenning. Welke lidstaten hebben de letter of intent
AAR getekend? Welke lidstaten en wie namens deze lidstaten zitten in de
werkgroep die in overleg met het EDA een concept of operations, een
multinationaal requirement documents en een concept of support hebben
uitgewerkt? Zijn de uitwerkingen van deze werkgroep openbaar? Wat is de

3

inzet van de minister voor de aankomende periode waarin de verwervingsstrategie zal worden bepaald?
Op welke wijze wil Defensie een bijdrage leveren aan de uitwerking van
EDA-initiatieven op het terrein van opleiding en training (EDA-project
Multinational Cooperation on Cyber Defence Training and Exercise
Ranges)?
In juni komt er een mededeling van de Europese Commissie over onder
andere het functioneren van de Europese defensiemarkt, waarin de
Commissie onder andere de toepassing van richtlijn 2009/81/EC toelicht.
De minister is van mening dat hier aandacht moet worden geschonken
aan het midden- en kleinbedrijf. De leden van de PvdA-fractie vragen of de
minister dit kan toelichten. Hoe ziet Defensie dat de toepassing van
richtlijn 2009/81/EC de positie van het midden- en kleinbedrijf kan
waarborgen? Welke maatregelen kunnen er genomen worden de toegang
voor het midden- en kleinbedrijf te garanderen? Welke rol speelt het EDA
in dit beleidsveld, welke instrumenten heeft het EDA en hoe kan het EDA
daarin effectief optreden?
Binnen de EU zijn veel verschillende visies zijn op de inzet van de EU
Battlegroups. In de geannoteerde agenda geeft de minister aan dat naar
haar mening de RBZ ruimte moet bieden voor vrije gedachtevorming over
het optimale gebruik van het concept in het licht van hedendaagse
uitdagingen en voorzienbare scenario’s. De leden van de PvdA-fractie
vragen of de minister kan toelichten welke hedendaagse uitdagingen de
minister hierbij voor ogen heeft en welke voorzienbare scenario’s.
De leden van de PvdA-fractie zijn belangstellend naar de mogelijkheden
die de inzetmogelijkheden van de EU Battlegroups kunnen verhogen. Kan
de minister toelichten hoe de verhoudingen in de EU liggen rondom de
aanpassing van het takenpakket? Kan de minister toelichten of er al meer
duidelijkheid is over het «aantrekkelijker maken van bijdragen aan de
Battlegroups»? Is een verruiming van de inzetmogelijkheden hierbij
betrokken?
Daarnaast hebben de leden van de PvdA-fractie een vraag over de
reactietijd van de EU Battlegroup en de NATO Response Force, zowel de
Immediate Response Force (IRF) als de Reaction Forces Pool (RFP). Wat
zijn volgens de minister idealiter de minimale reactietijden van deze
eenheden? Op welke wijze zou Nederland kunnen voldoen aan de
minimale reactietijd?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie zien niets in het voornemen van de minister
om het leger van Mali te «subsidiëren» door het schenken van materiaal.
Deze leden concluderen dat de politieke situatie in Mali en de verstandhouding tussen de regering van Mali en het leger van Mali buitengewoon
instabiel is. Op grond waarvan wil de minister desondanks materiaal
schenken aan het leger van Mali, zo vragen deze leden. Is de minister
bereid hierover eerst een mondeling debat met de Kamer te voeren,
alvorens aan een dergelijk voornemen uitvoering te geven? Dezelfde
vraag geldt ook voor het voornemen om materiaal en/of personeel aan de
EU trainingsmissie Mali ter beschikking te stellen.
De leden van de PVV-fractie vragen of Nederlandse militaire transportvliegtuigen nog steeds worden ingezet om de Franse operatie Serval in
Mali te ondersteunen of dat de door het kabinet voorgenomen steun
alleen van financiële aard zal zijn. Vliegen Nederlandse militaire transportvliegtuigen nog steeds naar Mali, ondanks de recente aanval van

4

rebellengroep MUJAO op het vliegveld van Timboektoe? Bestaat er in dat
geval naar het oordeel van de minister enig risico dat Nederlands
personeel onder vuur komt te liggen? Deze leden ontvangen hierop graag
een uitvoerige toelichting.
De leden van de PVV-fractie vragen wat de terugtrekking van de Franse en
Tsjaadse strijdkrachten uit Mali betekent voor de veiligheidssituatie. Kan
de Nederlandse bijdrage aan het VN-fonds voor Afisma nu vervallen of
verminderd worden? Hoe wordt deze terugtrekking opgevangen? Is het
nodig dat andere landen deze militairen gaan vervangen?
Welke toezeggingen zijn daarvoor gedaan? Is het streven van de
secretaris-generaal van de VN om een troepenmacht van maar liefst
11.000 blauwhelmen in Mali te stationeren naar het oordeel van de
minister haalbaar?
Deze leden zijn van mening dat Nederland in ieder geval geen militairen
voor een dergelijke troepenmacht dient te leveren en dat de vulling van
een dergelijke troepenmacht uit Afrikaanse landen moet komen. De
financiering er van moet worden gedragen door islamitische landen
aangezien de ellende in Mali alles te maken heeft met de islam. Is de
minister het daar mee eens?
De leden van de PVV-fractie zien niets in de zogenoemde EU-battlegroups.
Defensie is naar hun mening geen taak die bij de EU thuis hoort. Dat de
EU zich bemoeit met defensietaken, is naar hun stellige overtuiging een
opmaat naar de door de PVV niet gewenste Europese superstaat.
Nederland zou er goed aan doen niet deel te nemen aan EU-battlegroups.
Deze battlegroups zijn vooral gericht op het uitvoeren van missies buiten
het grondgebied van de EU. De Nederlandse deelname aan missies moet
afnemen en niet toenemen.
De leden van deze fractie vinden het geen goed plan van de minister om
de Nederlandse bijdragen voor een snelle militaire reactie tegelijkertijd
beschikbaar te stellen voor de EU-battlegroups en voor de NATO
Response Force. Zij vinden dat deze Nederlandse bijdragen alleen
beschikbaar dienen te zijn voor de NATO Response Force. Verder
vernemen deze leden graag welke kosten Nederland maakt voor de
gereedstelling van EU-battlegroups in 2013 en 2014.
De leden van de PVV-fractie zouden niet graag zien dat de Commissiemededeling die in juni wordt verwacht over de Europese defensiemarkt en
-industrie, strekt tot beperking van de concurrentie in de Europese
defensiemarkt. Goede defensieproducten van buiten de EU, moeten vrij
kunnen concurreren op de Europese markt, onder de voorwaarde dat onze
producten ook op de markten van desbetreffende landen buiten de EU
onbelemmerd kunnen concurreren. Deze leden vragen de minister om
zich hier voor in te zetten.
De leden van de PVV-fractie zijn verheugd dat de minister niet van plan is
om deel te nemen aan de voornemens van het EDA om gemeenschappelijk gefinancierde activiteiten op te zetten met de Europese Commissie
en het European Space Agency (ESA) op het gebied van Future Governmental Satellite Communications en nieuwe initiatieven op het gebied van
Remotely Piloted Aircraft Systems (RPAS).
De minister wil echter wel een bijdrage leveren aan EDA-initiatieven op
het gebied van Cyber Defence. Waarom neemt de minister op dit
onderwerp een andere positie in dan op de twee eerder genoemde
onderwerpen, zo vragen deze leden. Is de samenwerking binnen de NAVO
op het terrein van Cyber Defence onvoldoende? Zo ja, wat is daarvan de
oorzaak?

5

Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De trainingsmissie van de EU in Mali staat op de agenda, zo lezen de
leden van de SP-fractie. Zij missen echter enige referentie naar «activiteiten op het gebied van contraterrorisme». Deze leden vernamen uit de
brief over de EU-trainingsmissie dat er wordt gezocht naar «alternatieve
wijze» om deze vorm te geven aangezien deze activiteiten niet behoren tot
het instrumentarium van de VN. Ook wordt overwogen de EU-civiele
missie EUCAP Sahel vanuit Niger uit te breiden naar Mali.De leden van de
SP-fractie vragen of contraterrorisme ook wordt besproken in de
RBZ-Defensieraad. Zij vragen verder wat de minister precies verstaat
onder alternatieve vormgeving en het versterken van de nationale
capaciteit voor de bestrijding van terrorisme. Gaat het hier om het
opleiden van speciale eenheden van zowel de politie als leger? Moeten
deze leden dit zien in het kader van de Afrikaanse trainingsprogramma’s
van het Amerikaanse AFRICOM? Is Nederland bij deze programma’s
betrokken, zoals in het verleden bij de Flintlock oefeningen, of vergelijkbare missies? Zo ja, dan wensen deze leden dat de Kamer wordt
geïnformeerd over de precieze aard en omvang van deze programma’s.
Worden er garanties voor de handhaving van mensenrechten ingebouwd
in deze activiteiten, gezien de manier waarop de Amerikaanse
programma’s in noord-Mali ontspoorden?
De leden van de SP-fractie nemen al enkele jaren kennis van de discussie
rond de EU-batllegroups zonder dat er zicht is op een uitkomst. Onder het
motto «use them or lose them» zouden deze leden graag vernemen hoe
lang de minister nog de tijd neemt voor deze discussie totdat ze een
conclusie trekt. Deze leden betwijfelen dan ook sterk of het nut heeft om
aan de EU-battlegroups deel te nemen, naast hun politieke bezwaren
tegen de vorming van een eigen EU-defensiecapaciteit. Deze leden zijn er
helemaal verbaasd over dat de minister zegt de Nederlandse toezegging
niet te kunnen garanderen indien gelijktijdig een beroep wordt gedaan op
Nederlandse capaciteiten door zowel de EU-battlegroup als de NATO
Response Force (NTF). Hoe serieus vallen deze eenheden dan te nemen,
vragen deze leden. Worden hiermee geen virtuele eenheden gecreëerd die
in de praktijk niet altijd blijken te bestaan? Zijn er andere deelnemers aan
de EU-battlegroups en/of NTF die ook een dergelijk voorbehoud hebben
gemaakt?
De leden van de SP-fractie zijn van mening dat het creëren van een meer
geïntegreerde Europese defensie-industrie ook de noodzaak vergroot van
versterking van het Europese wapenexportbeleid. Dit laatste functioneert
zacht gezegd gebrekkig volgens deze leden. Zij vernemen daarom op
welke wijze de taskforce ook het wapenexportbeleid betrekt bij haar
werkzaamheden. Kan de minister instemmen met het versterken van de
Europese markt voor defensie terwijl er sterke verschillen zijn tussen
landen in hoe de Europese wapenexportcriteria worden gehanteerd?
De leden van de SP-fractie vernemen enerzijds dat de minister weinig
ruimte ziet om deel te nemen aan initiatieven als de Future Governmental
Satellite Communications en Remotely Piloted Aircraft Systems (RPAS).
Anderzijds geeft de minister aan nauwe samenwerking met de Europese
Commissie op deze punten te zoeken. Deze leden zouden graag vernemen
waaruit die nauwe samenwerking dan zou bestaan. Wordt er bijvoorbeeld
ingezet op het creëren van bepaalde standaarden ten behoeve van
interoperabiliteit en capaciteitsontwikkeling? Heeft de minister een
gewenste ontwikkeling voor ogen waarin ze deze projecten wenst te
bewegen? Kan de minister dit toelichten?

6

Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda van de RBZ Defensieraad, op 22 en april a.s.
Naar aanleiding hiervan heeft het CDA vragen en opmerkingen, vooral
met betrekking tot de EU trainingsmissie in Mali.
Kan de minister van Defensie bevestigen dat de voortgang van deze
missie een van de belangrijkste onderwerpen op de agenda is? Zo ja,
waarom is het agendapunt dan zo summier uitgewerkt?
Kan de minister toelichten wat zij bedoelt met «Nederland inventariseert
de behoefte aan personele ondersteuning van de EUTM in een volgende
ronde»? Welke «ronde» bedoelt de minister? Wanneer vindt deze plaats?
Waarom gaat Nederland dan pas de behoefte aan personele ondersteuning inventariseren en heeft de minister dat niet al veel eerder
gedaan? Hoe groot kan de personele behoefte straks nog zijn als de
trainingsmissie naar verluid al vrijwel gevuld is? De minister heeft een
overzicht gegeven waaruit blijkt dat 23 EU-lidstaten een bijdrage leveren.
Welke EU-lidstaten doen, gegeven de huidige stand van zaken, niet mee?
Op 18 januari 2013 heeft de minister van Buitenlandse Zaken de Tweede
Kamer een notificatiebrief gestuurd over de wenselijkheid en mogelijkheid
van een Nederlandse bijdrage aan de EUTM Mali.2 Kan de minister
uitleggen waarom het onderzoek nu al drie maanden duurt?
In het verslag van de informele bijeenkomst van EU-ministers van
Defensie op 12 en 13 februari jl. geeft de minister aan dat de voorzitter
van het EU Militair Comité en de missiecommandant van EUTM Mali een
beroep deden op de lidstaten om enkele specifieke capaciteiten ter
beschikking te maken voor inzet in de trainingsmissie EUTM. Is er
specifiek een beroep op Nederland gedaan, of een officieel verzoek vanuit
de EU?
Klopt het dat de Franse minister van Buitenlandse Zaken Fabius op
21 maart jl. in overleg met minister van Buitenlandse Zaken een beroep
op Nederland gedaan heeft om een bijdrage te leveren aan de EUTM, en
daarbij uitgesproken heeft «goede hoop» te hebben «dat het antwoord
positief zal zijn»? Kan de minister toelichten waarop minister Fabius zijn
hoop baseerde? Heeft de minister verwachtingen gewekt? Zo ja, in
hoeverre worden deze waargemaakt?
Is het daarnaast zo dat Nederland, bij de aanvang van de Franse operatie
Serval, als enige land een beperking heeft opgelegd aan de inzet van
transporttoestellen, namelijk dat de KDC-10 aanvankelijk niet mocht
vliegen op Bamako in Mali?
In hoeverre wekt de weifelende en passieve houding van Nederland
inzake Mali irritatie bij Frankrijk en andere EU-landen? Het CDA acht de
maandenlange Paarse patstelling over Mali en de openlijke, in de media
geëtaleerde verdeeldheid tussen de regeringsfracties, in elk geval
schadelijk voor de Nederlandse reputatie.
Tenslotte geeft de minister aan dat er overleg zal plaatsvinden over de EU
Battlegroups. Het betreft volgens de minister een «voortzetting van de
discussie» die tijdens de informele bijeenkomst in Dublin ontstond naar
aanleiding van vragen over de bruikbaarheid van de Battlegroup met het
oog op de activiteiten in Mali. De minister gaat echter op dit aspect verder
niet in. Kan zij toelichten wat de Nederlandse positie is ten aanzien van
2

Kamerstukken II, 2012/13, 29 521, nr. 202.

7

een mogelijke inzet van een Battlegroup in Mali? Dat is te meer van
belang, nu Nederland in de tweede helft van dit jaar een bijdrage levert
aan de door het Verenigd Koninkrijk geleide Battlegroup.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brieven en de
agenda van de raad, en maken graag van deze gelegenheid gebruik om
een aantal vragen over de inzet van de minister ten aanzien van de RBZ
Defensieraad te stellen.
De leden van de D66-fractie constateren dat veel landen meedoen aan de
EUTM, maar Nederland niet. Zijn er wel specifieke verzoeken aan
Nederland gericht om een bijdrage aan de EUTM in Mali in de toekomst te
leveren, of wordt daar rekening mee gehouden?
De leden van de D66-fractie roepen in herinnering dat de minister van
Defensie tijdens het algemeen overleg3 voorafgaande aan de informele
RBZ raad begin dit jaar toegezegd heeft om nader uit te zullen zoeken hoe
en waar in het traject voorafgaande aan de Franse interventie in Mali de
mogelijke rol van de EU Battlegroups logischerwijs ter sprake had kunnen
of moeten komen. Bij deze leden leeft de vraag nog steeds, en zij
constateren op basis van de geannoteerde agenda dat dit ook bij andere
landen een punt van discussie is. Kan de minister hier alsnog nader op
ingaan? Verliep alles volgens de daarvoor bedachte procedures, en
voldoen die eigenlijk wel om in dit soort situaties?
De leden van de D66-fractie verzoeken de minister wat meer uitleg te
geven over de mogelijke oplossingsrichtingen die voor de Battlegroups
worden overwogen. Om welke opties gaat het, en wat zijn daarbij de
overwegingen?
De leden van de D66-fractie vragen of het voorbehoud, gelet op een
mogelijk gelijktijdig beroep op eenheden via de NAVO Responce Force als
de EU Battlegroup, kenmerkend is voor de Nederland, of dat dit voor
meerdere EU landen geldt? Vindt de minister deze «dubbele boeking» op
langere termijn wenselijk, of streeft zij naar het voorkomen hiervan?
De leden van de D66-fractie vragen de minister haar inzet t.a.v. de
bestuurlijke vormgeving van het EDA te schetsen. Deze leden onderschrijven de inzet van de minister op de genoemde concrete initiatieven,
maar merken op dat gelet op de adviezen van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) ten aanzien van Europese defensiesamenwerking een sterke eigenstandige positie van het EDA noodzakelijk lijkt
om grotere slagen te kunnen maken. Deelt de minister deze gedachte, en
is zij bereid om de concrete aanbevelingen van de AIV in de Europese
discussie in te brengen?
II. Antwoord/reactie van de ministers

3

Kamerstukken II, 2012/2013, 21 501-28, nr. 93.

8