Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1622
Vragen van de leden Van der Plas (BBB) en Alkaya (SP) aan de Minister van
Infrastructuur en Waterstaat over de uitvoering van motie Alkaya/Van der Plas
over het zo spoedig mogelijk beëindigen van tolheffing voor de Westerscheldetunnel (ingezonden 23 december 2021).
Antwoord van Minister Harbers (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen
8 februari 2022).
Vraag 1
Bent u bekend met motie an de leden Alkaya en Van der Plas over het zo
spoedig mogelijk beëindigen van tolheffing voor de Westerscheldetunnel
(Kamerstuk 35 570 A, nr. 67)?
Antwoord 1
Met deze motie ben ik bekend. Mijn voorganger heeft in reactie op deze
motie in de brief van 7 juli 2021 (Kamerstuk 35 570-A, nr. 90) de Tweede
Kamer bericht dat deze motie een deugdelijke dekking ontbeert en dat er
geen sprake is van vrijvallende middelen door annulering van andere
projecten om het vervroegd tolvrij maken van de Westerscheldetunnel te
kunnen bekostigen.
Vraag 2
Bent u bekend met het Draaiboek tolvrije Westerscheldetunnel?
Antwoord 2
Met dit Draaiboek ben ik bekend. In het kader van het Draaiboek heeft Royal
Haskoning DHV een quick scan gedaan naar benodigde vervolgonderzoeken
om de effecten van het vervroegd tolvrij worden van de tunnel op verkeer en
andere externe effecten in kaart te brengen.
Dit onderzoek, dat mede benut is voor het Draaiboek, treft u bijgaand aan
(bijlage 1).1
Vraag 3
Bent u bekend met de motie «Tolvrije Westerscheldetunnel in het coalitieakkoord» die is aangenomen door de provinciale staten van Zeeland?

1

ah-tk-20212022-1622
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Ja.
Vraag 4
Bent u bekend met de plannen van het aanstaande kabinet met betrekking tot
tolheffing bij de Westerscheldetunnel?
Antwoord 4
Ja. Het Coalitieakkoord zegt hierover het volgende: «Het streven is dat
uiterlijk in 2030 alle nieuwe auto’s emissieloos zijn.
We introduceren in 2030 een systeem van Betalen naar Gebruik voor alle
automobiliteit en stellen in deze kabinetsperiode wetgeving vast. Basis voor
het systeem is de motorrijtuigenbelasting, waarvan het tarief afhankelijk
wordt gemaakt van het jaarlijks verreden aantal kilometers. De heffing is niet
tijd- en plaatsgebonden en vervangt de dan nog bestaande tol-tracés, zoals
de Westerscheldetunnel, de Kiltunnel en de voorgenomen doorgetrokken
A15.
Dit betekent dat gebruikers van elektrische en fossiele auto’s beiden gaan
meebetalen aan het weggebruik.»
Vraag 5
Wat heeft u tot noch toe gedaan om uitvoering te geven aan de motie
Alkaya/Van der Plas (Kamerstuk 35 570 A, nr. 67)?
Antwoord 5
Mijn voorganger heeft samen met de gedeputeerde mobiliteit van Zeeland
het Draaiboek tolvrije Westerscheldetunnel vastgesteld waarin de noodzakelijke activiteiten voor het vervroegd tolvrij maken van de Westerscheldetunnel
staan beschreven. Dit Draaiboek is op 15 oktober 2021 toegezonden aan de
Tweede Kamer (Kamerstuk 35 925 XII, nr. 12).
Vraag 6a
Bent u het eens dat de Tweede Kamer met de motie Alkaya/Van der Plas
(Kamerstuk 35 570 A, nr. 67) verzoekt de Westerscheldetunnel «zo spoedig
mogelijk» tolvrij te maken?
Antwoord 6a
Daar ben ik het mee eens, mits aan de voorwaarde voor dekking van de
kosten van afschaffing van de tol kan worden voldaan.
Vraag 6b
En bent u het eens dat het draaiboek opgesteld naar aanleiding van de motie
van het lid Stoffer c.s. over het tolvrij maken van de Westerscheldetunnel
(Kamerstuk 35 570 A, nr. 64) concludeert dat dit tussen 1-1-2023 en uiterlijk
1-7-2025 mogelijk is?
Antwoord 6b
Het Draaiboek geeft aan welke financiële/fiscale, juridische en personele/
organisatorische stappen dienen te worden gezet voordat de Westerscheldetunnel tolvrij kan worden. Als eerste stap is een politiek besluit nodig over de
bekostiging van de derving van de tolinkomsten.
Het Draaiboek noemt hierbij geen data.
Uit het Draaiboek blijkt dat het wegnemen van de tolheffing naar verwachting
zal leiden tot een toename van het verkeer op het traject van de Westerscheldetunnel en tot gewijzigde verkeersstromen op omliggende (hoofd-)wegen.
Aan de hand van een verkeersmodel dienen de effecten op het betreffende
verkeersnetwerk in kaart te worden gebracht. Afhankelijk van de uitkomsten
van dit verkeersmodel dienen mogelijke maatregelen te worden getroffen op
het gebied van milieu (stikstofdepositie, luchtkwaliteit, geluidshinder) en
verkeersveiligheid. Pas hierna kan de tunnel tolvrij worden.
Vraag 6c
Bent u het dan eens dat het verzoek van de Tweede Kamer is dat de
Westerscheldetunnel dus voor 1-7-2025 tolvrij is? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 6c
Nee. Zoals hierboven genoemd, dient er eerst aan de voorwaarde voor
dekking van de kosten van afschaffing van de tol te worden voldaan. Dat is
momenteel niet het geval. Zoals eerder aangegeven is er ook geen ruimte op
de begroting van IenW.
In het coalitieakkoord is opgenomen om de tol van Westerscheldetunnel te
vervangen door een systeem van Betalen naar Gebruik. Het streven is om dit
systeem in 2030 in te voeren.
Vraag 7
Bent u het eens dat er verder onderzoek naar een mogelijke schaduwtol,
waarin jaarlijkse door de rijksoverheid te betalen kosten van ongeveer
30 miljoen euro richting de uitbater van de tunnel worden afgewogen tegen
de algemene welvaartswinst van tussen de 27 en 39 miljoen euro (voortkomend uit het onderzoek van Ecorys en Rebel, naar aanleiding van motie
Schonis (Kamerstuk 35 570 XII, nr. 41)), nodig is? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
In de brief van 8 april 2021 heeft mijn voorganger als conclusie van de
onderzoeken van Ecorys en Rebel Group aangegeven dat de welvaartswinst
van het vervroegd tolvrij maken van de Westerscheldetunnel tussen de
€ 27 en € 39 miljoen bedraagt. Dit is over de hele periode van 2022 tot en
met 2032.
Het vervroegd tolvrij maken van de Westerscheldetunnel leidt ook tot
gederfde tolopbrengsten in deze periode ter grootte van in totaal € 340 miljoen; ongeveer € 30 miljoen per jaar.
Het Draaiboek toont dat het toepassen van een schaduwtol een manier is om
de kosten van de derving van de inkomsten van de tolheffing te verrekenen
met de NV Westerscheldetunnel. Ik zie op dit moment geen aanleiding voor
het doen van verder onderzoek, omdat er geen besluit is genomen tot het
vervroegd tolvrij maken van de tunnel. Zie ook de beantwoording van
vraag 9.
Vraag 8
Kunt u de Tweede Kamer inzage geven in de beleidsadviezen die u verkreeg
na aanleiding van de publicatie van het draaiboek tolvrije Westerscheldetunnel?
Antwoord 8
Ik zend hierbij ter informatie de beslisnota aan mijn voorganger van 6 oktober
2021 met kenmerk IENW/BSK-2021/264163 toe, die hierover inzage biedt
(bijlage 2).2
Vraag 9
Bent u van mening dat plannen uit het coalitieakkoord om de Westerscheldetunnel in 2030 tolvrij te maken «zo snel mogelijk» is? Zo ja, waarom?
Antwoord 9
De rijksoverheid kan de Westerscheldetunnel alleen tolvrij maken als er
dekking is gevonden voor het wegvallen van de inkomsten uit tolheffing. In
het Coalitieakkoord is aangegeven dat in 2030 hiervoor een systeem van
Betalen naar Gebruik voor alle automobiliteit wordt geïntroduceerd, hetgeen
de dan bestaande toltracés zoals de Westerscheldetunnel vervangt.
Vraag 10
Bent u van mening dat het tolvrij worden van de Westerscheldetunnel
afhankelijk maken van de onzekere invoering van een mogelijke kilometerheffing in 2030 uitvoering geeft aan de motie Alkaya/Van der Plas (Kamerstuk
35 570 A, nr. 67)? Zo ja, waarom?

2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 10
Het Coalitieakkoord geeft richting aan het tolvrij maken van de Westerscheldetunnel. De rijksoverheid kan de Westerscheldetunnel alleen dan tolvrij
maken als er dekking is gevonden voor het wegvallen van de inkomsten uit
tolheffing.
Vraag 11
Bent u het eens dat mogelijk uitstel van het tolvrij maken van de Westerscheldetunnel een nieuwe deuk slaat in het broze vertrouwen tussen de rijksoverheid en de provincie Zeeland? Waarom?
Antwoord 11
Het Draaiboek is in goede samenwerking en in vertrouwen met de provincie
Zeeland opgesteld. Door het Kabinet is steeds vooropgesteld dat het
vervroegd tolvrij maken van de Westerscheldetunnel alleen mogelijk is, als
daartoe dekking wordt gevonden.
Vraag 12
Heeft de u overwogen om de Westerscheldetunnel tolvrij te maken voor enkel
Nederlandse kentekens, om zo een toename van buitenlands (vracht)verkeer
en haar mogelijk schadelijke neveneffecten te voorkomen? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 12
Nee. Het tolvrij maken voor enkel Nederlandse kentekens is discriminatie en
in strijd met het EU-recht. Het Draaiboek gaat uit van generieke maatregelen
om tot een tolvrije Westerscheldetunnel te komen en geeft aan welke stappen
daartoe nodig zijn
Vraag 13
In welke mate hebben vraagstukken rond stikstof een invloed gehad op uw
besluitvorming? Kunt u de adviezen van Rijkswaterstaat hierover met de
Kamer delen?
Antwoord 13
Zoals aan uw Kamer op 15 oktober 2021 is gemeld, blijkt uit het Draaiboek
dat het wegnemen van de tolheffing naar verwachting zal leiden tot een
toename van het verkeer op het traject van de Westerscheldetunnel en tot
gewijzigde verkeersstromen op omliggende (hoofd-)wegen. Aan de hand van
een verkeersmodel dienen de effecten op het betreffende verkeersnetwerk in
kaart te worden gebracht. Afhankelijk van de uitkomsten van dit verkeersmodel dienen mogelijk maatregelen te worden getroffen op het gebied van
milieu (stikstofdepositie, luchtkwaliteit, geluidshinder) en verkeersveiligheid.
Pas hierna kan de tunnel tolvrij worden.
Daarnaast dient capaciteit beschikbaar te zijn om de onderzoeken te kunnen
uitvoeren. Dit is ook opgenomen in bijgaande beslisnota IENW/BSK-2021/
264163 van 6 oktober 2021 (bijlage 2).
Vraag 14
Kunt u desnoods geanonimiseerd met de Tweede Kamer alle interne
beleidsadviezen en correspondentie die zijn opgesteld op uw ministerie over
het tolvrij maken van de Westerscheldetunnel sinds het aannemen van de
motie Alkaya/Van der Plas delen?
Antwoord 14
Naast bijlage 2 zend ik hierbij ter informatie ook de beslisnota IENW/BSK2021/195346 van 6 juli 2021 toe die hierover inzage biedt (bijlage 3).3
Vraag 15
Heeft uw ministerie of haar ambtenaren de onderhandelaars van het
coalitieakkoord van advies voorzien over het tolvrij maken van de Westerscheldetunnel? Zo ja, hoe luidde dat advies?

3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Antwoord 15
Het kabinet zal spoedig de (departementale) notities die ter voorbereiding
van de gesprekken aan de formatietafel zijn aangeleverd, openbaar
maken.
Vraag 16
Begrijpt u dat Zeeuwen en Zeeuwse overheden vooral behoefte hebben aan
duidelijkheid vanuit uw ministerie?
Antwoord 16
Het Draaiboek is in goede samenwerking en in vertrouwen met de provincie
Zeeland opgesteld. Door het Kabinet is steeds vooropgesteld dat voor
afschaffing van de tol in de Westerscheldetunnel, eerst de benodigde dekking
moet worden gevonden.
Vraag 17
Welke specifieke stappen gaat u zetten om meer duidelijkheid te creëren rond
het tolvrij maken van de Westerscheldetunnel?
Antwoord 17
Ik werk momenteel samen met de Staatssecretaris de opgaven van het
Ministerie van IenW uit het coalitieakkoord uit in een integraal beleidsprogramma. In deze uitwerking worden de concrete stappen uitgewerkt voor elk
van deze opgaven. Hieronder vallen ook de invoering van BNG in 2030 en het
afschaffen van de toltrajecten die we samen met het Ministerie van financiën
uitwerken. Het integraal beleidsprogramma wordt medio mei 2022 gepresenteerd. In aanloop hier naartoe spreek ik op 16 februari 2022 al met uw kamer
over de hoofdlijnen en prioriteiten voor het Ministerie van IenW.
Vraag 18
Welke stappen gaat u zetten om de vertrouwensband met de provincie
Zeeland te herstellen en te versterken?
Antwoord 19
Het Draaiboek is in goede samenwerking en in vertrouwen met de provincie
Zeeland opgesteld. Ik blijf in het vervolg uiteraard in gesprek met de
provincie Zeeland, in het bijzonder voor de uitwerking van het Coalitieakkoord.
Vraag 19
Kunt u deze vragen elk afzonderlijk en zo spoedig mogelijk beantwoorden?
Ja.
Bijlagen
Volgnummer

Naam

Informatie

1

Rapport Royal HaskoningDHV van
17 november 2021

2

Beslisnota aan Minister Visser van
7 oktober 2021
Beslisnota aan Minister van
Nieuwenhuizen van 6 juli 2021

Quick Scan naar noodzakelijke
vervolgonderzoeken tolvrije
Westerscheldetunnel
Vaststellen Draaiboek

3

Afhandeling moties over het tolvrij
maken van de Westerscheldetunnel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5