Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 IV

Vaststelling van de begrotingsstaten van
Koninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H)
voor het jaar 2021

Nr. 52

VERSLAG VAN EEN COMMISSIEDEBAT
Vastgesteld 11 augustus 2021
De vaste commissie voor Koninkrijksrelaties en de vaste commissie voor
Sociale Zaken en Werkgelegenheid hebben op 16 juni 2021 overleg
gevoerd met mevrouw Keijzer, Staatssecretaris van Economische Zaken
en Klimaat, de heer Knops, Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, en de heer Koolmees, Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid, over:
– de brief van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 17 februari 2021 inzake antwoorden op vragen
commissie over het ijkpunt bestaanszekerheid Caribisch
Nederland (Kamerstuk 35 570 IV, nr. 19) (Kamerstuk 35 570 IV,
nr. 32);
– de brief van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 20 april 2021 inzake impact coronacrisis op uitvoering in SZW-taken in Caribisch Nederland (Kamerstuk 35 420,
nr. 257);
– de brief van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 14 juni 2021 inzake voortgangsrapportage ijkpunt
bestaanszekerheid Caribisch Nederland 2021 (Kamerstuk
35 570 IV, nr. 45).
Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De fungerend voorzitter van de vaste commissie voor Koninkrijksrelaties,
Paternotte
De fungerend voorzitter van de vaste commissie voor Sociale Zaken en
Werkgelegenheid,
Peters
De griffier van de vaste commissie voor Koninkrijksrelaties,
De Lange

kst-35570-IV-52
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

1

Voorzitter: Paternotte
Griffier: De Lange
Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Van den Berg, Bromet,
Ceder, Kuiken, Paternotte, Simons, Aukje de Vries en Wuite,
en mevrouw Keijzer, Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
de heer Knops, Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, en de heer Koolmees, Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Aanvang 16.01 uur.
De voorzitter:
Damas y caballeros, dames en heren, ladies and gentlemen, goedemiddag. Good morning, bom dia! Van harte welkom bij dit commissiedebat van de vaste commissie voor Koninkrijksrelaties dat in het teken
staat van het ijkpunt bestaanszekerheid. Een bijzonder welkom aan de
Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Staatssecretaris
van Economische Zaken en Klimaat. Fijn dat u erbij bent!
Van de zijde van de Kamer zijn er een zestal sprekers in de zaal en er kan
er zo meteen nog eentje bij komen. De spreektijd die we voor dit debat
hanteren, is vier minuten. Ik ga allereerst het woord geven aan de heer
Ceder van de ChristenUnie.
Aan u het woord, meneer Ceder.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. Als Koninkrijk zijn we verbonden met elkaar en nog
meer in het bijzonder met Caribisch Nederland. Het is goed dat we dat het
afgelopen jaar ook zagen met de hulp en de bijstand in een absolute
noodsituatie. Maar ook de armoede op de BES-eilanden is een situatie van
grote nood en de ChristenUnie ziet dat het kabinet daar de afgelopen
jaren echt mee aan de slag is gegaan. Onze complimenten daarvoor!
Toch vraag ik me af of we met de inzet van de afgelopen jaren raken aan
de kern van het probleem, namelijk de bijna structurele ongelijkheid
tussen Caribische Nederlanders en Europese Nederlanders op sociaaleconomisch vlak. Nederland bestaat uit een Europees en een Caribisch deel,
maar het is en blijft Nederland. Als Rijk hebben we daarom de verplichting
om alle Nederlanders gelijk te behandelen. Maar als ik kijk naar een kind
dat in Caribisch Nederland opgroeit en een kind dat opgroeit in Europees
Nederland, dan komt dat eerste kind in zijn leven toch twee kanten en
twee gezichten van het Rijk tegen.
Een Europees Nederlands kind groeit op met een bsn waardoor het
makkelijk is om de gegevens erbij te pakken wanneer het moet. Een
Caribisch Nederlands kind heeft dat nummer niet. Vooral als je gaat
studeren in Nederland, levert dat vaak een probleem op met inschrijven,
studiefinanciering enzovoort. Een Europees kind dat later aan het werk
gaat en om een of andere reden zijn baan kwijtraakt, heeft recht op WW,
maar een Caribisch-Nederlands kind dat opgroeit en later aan het werk
gaat, krijgt dat niet wanneer het zijn baan kwijtraakt. Zo zie je dat een
Caribische Nederlander heel veel betaalt voor internet, boodschappen,
energie, water en telefoon, maar het niveau van de voorzieningen toch
vele malen lager is. Kinderopvang, het minimumloon, onderstand en
bijstandsvoorzieningen zijn ook lager, zowel in absolute euro’s als in
relatieve zin.
De verschillen in levensonderhoud zijn groot en zoals de Nationale
ombudsman afgelopen week tegen de Tweede Kamer zei: ophouden met
deze flauwekul! Dat waren sterke woorden, maar in zekere zin ben ik het
hiermee eens. Maar de situatie is ondanks de positieve ontwikkelingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

2

toch wel beschamend te noemen. Ik wil daarom echt een serieus debat
voeren over het gegeven dat ongeveer 30% van de bewoners op de
eilanden in armoede zit en dat dat aantal niet zo hard lijkt te dalen als we
zouden willen. Historisch gezien is het verschil er ook altijd geweest. Het
is om meerdere redenen pijnlijk om te constateren dat een kind op
Caribisch Nederland nog steeds een grotere kans heeft om in armoede op
te groeien dan een Europees-Nederlands kind, terwijl ze onder hetzelfde
land, hetzelfde Rijk en dezelfde ministers vallen.
Ik kijk hierbij indringend naar het kabinet, maar zeker ook richting de
Tweede Kamer, want hoe hebben we dit kunnen laten gebeuren? We
hebben een eed of een gelofte afgelegd, waarin we alle Nederlanders
zeggen te vertegenwoordigen en dat geldt dus ook voor het Caribisch
deel. Ik hoop dat de woorden van de Ombudsman en eerdere rapporten
de urgentie laten doordringen. Wat nu kan moet nu en wat op lange
termijn is gepland moet sneller. Daarom heb ik ook de volgende vragen.
De verhoging van de onderstand richting het ijkpunt sociaal minimum zou
volgens de overheid ingewikkeld zijn en daarom dient er sprake te zijn van
een zorgvuldige afweging ten aanzien van de groei, vanwege de
mogelijke negatieve gevolgen voor de economie en de arbeidsmarkt. Ik
heb de stukken richting de Kamer uitvoerig bekeken, maar ik heb nog niet
kunnen zien welke berekeningen daaronder liggen. Wat zijn die negatieve
gevolgen van een stijging voor de economie? Wat zijn de scenario’s?
Kunnen die aan de Kamer voorgelegd worden, zodat wij kunnen bepalen
of het dat ons waard is en of welke politieke keuze wij willen maken? Klopt
het dat er nog geen onderzoek gedaan is naar wat echt de financiële
negatieve gevolgen zouden zijn als we zowel het minimumloon als de
onderstand zouden verhogen? En zo nee, is de Minister dan bereid om dit
dan zo snel mogelijk te laten onderzoeken, zodat de Tweede Kamer echt
een keuze kan maken in hoe zij om wil gaan met het armoedeverhaal?
De voorzitter:
Mag ik u vragen af te ronden?
De heer Ceder (ChristenUnie):
Ik heb nog twee vragen als dat zou mogen.
De voorzitter:
Ja, maar dan wel kort.
De heer Ceder (ChristenUnie):
In het Eindrapport loonruimte minimumloon Caribisch Nederland van
afgelopen jaar staat dat een negatief effect van het verhogen van het
minimumloon niet zeker is en dat de laagste lonen al substantieel boven
het minimumloon liggen. Welke argumentatie heeft de Minister dan nog
om het minimumloon niet gewoon gelijk te stellen, aangezien ook de
vrees voor negatieve economische gevolgen niet zeker is? Moeten we hier
niet snel ingrijpen?
De voorzitter:
Ik moet u vragen nu echt alleen nog maar de vraag te stellen.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Excuus, voorzitter.
Kunnen studenten die zich komend jaar aanmelden voor hun studie, zo
snel mogelijk een tijdelijk bsn krijgen, zodat er niet langer een probleem is
bij het registreren voor een studie?
De voorzitter:
Dank u wel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

3

De heer Ceder (ChristenUnie):
Ik zou nog één vraag willen stellen.
De voorzitter:
Sorry, u bent echt heel ver over de tijd. Ik sta het niet toe, want dan
hadden we de spreektijd op zes minuten in plaats van op vier minuten
moeten zetten.
Ik zie dat er een interruptie is van mevrouw Bromet.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
De heer Ceder was vorige week aanwezig bij het gesprek met de
Ombudsman en de Kinderombudsman. Hij stelde toen de vraag of werken
nog wel zinvol is als je de uitkering verhoogt. De Ombudsman zei toen
tegen de heer Ceder: je moet daar anders naar kijken. Je moet anders
gaan denken. Mensen werken niet alleen voor hun geld, maar ook om
heel andere redenen, bijvoorbeeld om invulling aan hun leven te geven of
om contacten op te doen. Is de heer Ceder daar verder over na gaan
denken en hoe denkt hij daar nu over?
De voorzitter:
Bijna een retorische vraag.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Ik gaf toen al aan dat de Ombudsman mij verkeerd begreep. Natuurlijk
moet je er niet van uitgaan dat mensen die in de bijstand zitten, niet willen
werken. Sterker nog, dat was een van mijn vragen. Die zal ik er nu niet
tussen schuiven, maar er is daar geen differentiatie tussen mensen die in
de bijstand zitten of een minimum hebben, terwijl dat in Nederland wel zo
is. Je hebt mensen die gehandicapt zijn. Je hebt mensen die niet bij
kunnen verdienen. Deze differentiatie ken je niet op de eilanden.
Wat ik probeerde te stellen, is dat de reden waarom er geen sociaal
minimumloon is dat vergelijkbaar is met het Nederlandse minimumloon,
gewoon een-op-een, de aanname is dat als je dat doet, de gevolgen voor
de arbeidsmarkt en de economie gigantisch zijn. Ik heb net gevraagd wat
die gevolgen zijn en of ons de scenario’s voorgelegd kunnen worden. Ik
heb die namelijk nog niet gezien. Maar ik snap wel dat het een effect zal
hebben. Ik vind dan wel dat het aan de Kamer is en niet aan het kabinet
om vervolgens af te wegen of we dat willen dragen. Ik vind het onverteerbaar dat ongeveer 30% van de inwoners op alle eilanden in armoede
leeft. Volgens mij is dat aspect ondergeschikt in die discussie. Daarover
ben ik het met u eens, maar ik denk wel dat je in financieel-economische
zin moet kijken waar je tegen aan kunt lopen. Daarom vraag ik ook wat de
cijfers zijn. Ik heb ze niet gezien en ik ben best bereid om er serieus naar te
kijken als het een bedrag vraagt om het gelijk te stellen dat draagbaar is.
Ik hoop dat een meerderheid van de Kamer dat steunt.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik geef mevrouw Bromet van GroenLinks het woord voor haar
termijn.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Voorzitter. De heer Ceder heeft het niet genoemd in zijn bijdrage, maar de
Ombudsman had het over kinderen die honger hadden. Hij had het dus
niet alleen over kinderen die te weinig geld hebben om naar school te
gaan of onder slechte omstandigheden leven, maar zeker ook over
kinderen die gewoon honger hebben.
Armoede is nog altijd een heel groot probleem in Caribisch Nederland.
Wat de invloed van de coronaepidemie op de armoede zal zijn, weten we
nog niet door de achterblijvende inkomensgegevens, maar de voortekenen zijn slecht. Zo zijn er in 2020 fors meer aanvragen voor financiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

4

steun gedaan door burgers in Caribisch Nederland dan in 2019. GroenLinks is blij dat er nu na een motie van collega Ganzevoort in de Eerste
Kamer en een motie van collega Van Raak een ijkpunt bestaanszekerheid
is. Maar voorlopig betekent dat helaas niet dat de Caribische Nederlanders ook daadwerkelijk uit kunnen gaan van een sociaal minimum. De
uitkeringen bedragen immers minder dan de helft van het ijkpunt
bestaanszekerheid en dan is dat ijkpunt ook nog eens veel lager dan de
echte kosten voor het levensonderhoud op de eilanden. Ik kan er niet bij
dat we accepteren dat in ons Koninkrijk mensen moeten rondkomen met
minder dan de helft van het geld dat ze redelijkerwijs nodig hebben voor
een minimaal bestaan. Hoe ziet de regering dat? Ik wil daarbij verwijzen
naar wat de Ombudsman daarover zei: mensen in ons Koninkrijk die
honger lijden!
Iedere inwoner van Nederland heeft recht op bestaanszekerheid en
voldoende en voorspelbaar inkomen waarmee in de minimale kosten van
levensonderhoud kan worden voorzien. Zo begint de Minister zijn laatste
voortgangsrapportage over het ijkpunt bestaanszekerheid. Hartstikke
mooi en ik ben het daar dan ook helemaal mee eens, maar waarom is hij
dan allerlei kunstgrepen aan het toepassen om het ijkpunt bestaanszekerheid cosmetisch laag te houden?
Ik citeer een passage een stuk verderop in de brief van de Minister: «Het
zondermeer als uitgangspunt nemen van de bedragen uit het rapport van
Regioplan in het ijkpunt voor het sociaal minimum zou bovendien
betekenen dat het ijkpunt voor het sociaal minimum fors hoger zou
komen te liggen. Met als gevolg dat het wettelijk minimumloon en de
uitkeringen substantieel verhoogd moeten worden om ervoor te zorgen
dat zowel mensen die werken als mensen die niet (kunnen) werken
kunnen voorzien in de noodzakelijke kosten van levensonderhoud. Een
substantiële verhoging van het wettelijk minimumloon en de uitkeringen
kan een negatief effect hebben op de arbeidsvraag, de regionale concurrentiepositie van de eilanden en de draagkracht van de economie.» Dat is
de passage waar ook de heer Ceder vragen over stelde. Kortom, de
Minister gaat niet uit van de daadwerkelijke kosten voor levensonderhoud, omdat hij dan de uitkeringen moet verhogen. En dat wil hij niet,
want hij is bang dat de mensen dan niet meer willen werken. Ik zou hem
willen vragen of hij zich baseert op onderzoek dat laat zien dat dat een
reëel risico is. En zo nee, waarom veroordelen we mensen dan onnodig
tot de voedselbank?
De regering geeft in antwoord op de schriftelijke vragen van de
commissie aan dat besluiten over het verhogen van de uitkeringen en het
minimumloon aan een volgend kabinet zijn. Blijkbaar is armoedebestrijding helaas politiek controversieel. Wel vraagt GroenLinks zich af of de
Staatssecretaris en de Minister van SZW niet alvast scenario’s kunnen
uitwerken over hoe toe te groeien naar een bestaansminimum in
Caribisch Nederland en over het bijbehorende kostenplaatje. Zou het niet
goed zijn dat een volgend kabinet meteen een vliegende start kan maken
en wat als er in september nog steeds geen nieuw kabinet is? Doet het
huidige kabinet dan helemaal niets in de begroting?
Waar het kabinet ook geen besluit meer over wil nemen, is het investeren
in het verduurzamen en het goedkoper maken van de nutsvoorzieningen
in Caribisch Nederland. Dat is toch wel verbazingwekkend. Is het
realiseren van kostenbesparingen op de lange termijn door duurzaamheidsinvesteringen volgens het kabinet dan geen no-regretmaatregel?
Graag een reactie.
Tot slot. Armoede in Caribisch Nederland moet wat GroenLinks betreft
met spoed worden aangepakt en helaas lijkt het kabinet die urgentie
onvoldoende te delen. Zolang we de armoede laten voortwoekeren,
blijven veel kinderen in Caribisch Nederland opgroeien zonder
perspectief. Het is wat GroenLinks betreft tijd voor actie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

5

De voorzitter:
Dank aan mevrouw Bromet. Dan ga ik het woord geven aan de volgende
spreker. Dat is mevrouw Aukje de Vries van de VVD.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Dank u wel, voorzitter. De afgelopen tijd zijn er behoorlijk wat investeringen gedaan. Die hebben geleid tot resultaat in de gezondheidszorg en
het onderwijs en op het gebied van de bestaanszekerheid. Maar hoewel
de koopkracht is toegenomen volgens de voortgangsrapportage, zijn er
nog steeds grote aantallen mensen die onder het ijkpunt van het sociaal
minimum leven. Daar wordt een analyse over aangekondigd, maar een
analyse is ook maar papier. Ik zou daarom wel willen weten welke acties
daar dan eventueel nog uit voort kunnen vloeien.
Ik denk ook dat het geen verbazing zal wekken dat wij het belangrijk
vinden dat mensen een baan kunnen hebben en werk kunnen hebben en
dat dat bij mij, wanneer ik over de maatregelen spreek, ook aan de orde
zal komen. Verder vinden wij het belangrijk dat de kosten voor de mensen
worden verlaagd.
Dan kom ik ook bij de economische weerbaarheid van de eilanden. Die
moet vergroot worden en er moet ook meer diversificatie komen, zodat
het minder kwetsbaar is. Volgens ons zijn die economische ontwikkeling
en die banen de manier om de armoede structureel te bestrijden. Wij zijn
echt wel benieuwd wat het kabinet daar nu concreet aan doet. We zien
aan de andere kant heel veel maatregelen, maar hier lijkt het toch wat
traag te gaan. We zouden bijvoorbeeld moeten kijken of juist de jongeren
op de eilanden aan de slag kunnen bij het toerisme in plaats van dat we
allemaal Nederlandse jongeren invliegen om dat werk te doen. Wat ons
betreft zou er ook ingezet moeten worden op landbouw, ook om zo de
kosten van het voedsel te kunnen verlagen, in plaats van duur voedsel te
importeren en voedselhulp te geven.
De verlaging van de vaste lasten op de eilanden gaat traag. Wat is de
stand van zaken rond het wetsvoorstel kinderopvang Caribisch Nederland
dat in 2021 zou worden of wordt ingediend? Het wettelijk kader voor de
regulering van de huurprijzen is de Wet maatregelen huurwoningenmarkt
Caribisch Nederland uit 2017. Die kan pas in werking treden als alle
eilanden de bijbehorende verordening hebben vastgesteld. Ik heb
begrepen dat Bonaire dat inmiddels heeft gedaan, maar waarom duurt dat
zo lang op de andere eilanden?
Met name op het gebied van de nutsvoorzieningen lijkt het toch wel een
beetje met een slakkengangetje te gaan. Wat is bijvoorbeeld de planning
voor de wijzing van de Wet elektriciteit en drinkwater BES, die in 2018 is
aangekondigd? Wat is de stand van zaken rond de herziening van de
telecomregelgeving op het punt van kostengeoriënteerde datatarieven,
roamingtarieven en continuïteit? En wanneer kunnen we het onderzoek
naar een financieel duurzame exploitatie van de drinkwatervoorziening
krijgen? Die zou eind tweede kwartaal 2021 gereed zijn en dat moment
nadert rap.
De verbetering van de verbinding tussen Saba, Sint-Eustatius en
Sint-Maarten. Er zou aan een ferryverbinding gewerkt gaan worden. We
begrijpen dat die door covid vertraging heeft opgelopen, maar het zou
toch wel mooi zijn als daar gewoon stappen gezet worden op het moment
dat de eilanden weer open kunnen, zodat we ook daar voor het toerisme
weer stappen kunnen zetten.
Mijn laatste punt, voorzitter. Er is een brief aangekondigd over de
besluitvorming over sectorspecifieke steun en concrete maatregelen voor
Caribisch Nederland. Deze brief komt voor de zomer naar de Kamer, maar
persoonlijk had ik die brief graag voor dit debat willen hebben. Blijkbaar is
dat niet gelukt, maar aan welke concrete maatregelen denkt het kabinet en
wanneer kunnen wij deze brief ontvangen?
Dank u wel, voorzitter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

6

De voorzitter:
Dank aan mevrouw De Vries, die verwijst naar de ferryverbinding tussen
Sint-Maarten en Saba, ook wel de «vomit comet» genoemd in het lokale
metier.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Ik denk in beelden, voorzitter, en dat is nu niet goed.
De voorzitter:
Oké. Ik geef voor een interruptie het woord allereerst aan de heer Ceder
van de ChristenUnie.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Mevrouw De Vries, u refereerde aan de brief over telecom en nutsvoorzieningen. In die brief staat dat het goed zou zijn dat de subsidies die nu
incidenteel zijn en aflopen, structureel worden. De bewindslieden geven
aan dat het misschien aan het volgende kabinet is, maar het is natuurlijk
wel de Kamer die daar de kaders voor vaststelt en kan zeggen dat het
gewoon nodig is. Is de VVD het daarmee eens en zou de VVD ook uit
willen spreken dat zij zich daar hard voor zal maken, omdat uit de
rapportages gewoon blijkt dat het nodig is?
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Ik ben persoonlijk iets minder van de subsidiekant. Ik ben vooral voor
verlaging van de kosten, zodat er geen subsidie nodig is. Vandaar dat ik
daarover een aantal vragen heb gesteld. Ik vind de acties die genoemd
worden, echt te langzaam gaan. Er wordt vooral een heleboel aangekondigd. Op het moment dat we daar geen stappen kunnen zetten,
moeten we misschien weer naar die andere kant gaan kijken, maar ik zou
nu vooral de druk erop willen houden, zodat de kosten structureel omlaag
worden gebracht. Dat is beter dan maar blijven subsidiëren.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Daar ben ik het zeker mee eens. Uit de rapportage blijkt ook dat je
vanwege de onmogelijkheid van schaalvergroting altijd zal moeten blijven
subsidiëren. Bent u bereid om dat deel, hoe klein dat ook is, structureel te
maken? Het kabinet geeft namelijk ook zelf aan dat dat essentieel is.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Als ik hier ja op zou zeggen, weet ik niet waar ik ja op zeg. Ik wil daarom
eerst van het kabinet weten hoe dat precies zit en welke investeringen er
nodig zijn om de vaste lasten naar beneden te brengen. Die informatie wil
ik hebben, want pas als ik die heb, kan ik daar goed mijn mening over
bepalen.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik kijk even rond en volgens mij zijn er geen interrupties meer
voor mevrouw De Vries. Ik kan daarom doorgaan en het woord geven aan
mevrouw Van den Berg van het CDA.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Ik vind het jammer, maar ik heb om 18.00 uur een
debat over de geneesmiddelen. Om 18.00 uur ben ik dus vertrokken.
De voorzitter:
Dat had u mij inderdaad al aangegeven.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Voorzitter. De CDA-fractie ziet de wereld als ons gemeenschappelijk huis
en op deze wereld hebben we kennissen, vrienden en familie, naaste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

7

familie en verre familie. En de inwoners van Bonaire, Saba en
Sint-Eustatius zijn voor de CDA-fractie als naaste familie. Solidariteit staat
voorop, zeker in deze tijd van nood en corona.
De afgelopen jaren zijn er positieve stappen gezet: het Programma BES(t)
4 kids, de invoering van de kinderbijslag en investeringen op basis van
regiogelden. We begrijpen dat er op Bonaire nieuwe scholen zijn
gebouwd en dat de ontwikkeling van de landbouw langzaam op gang
komt. Op Saba is geïnvesteerd in sociale huurwoningen en op
Sint-Eustatius zijn er woningen beschikbaar gesteld voor kwetsbare
groepen als mensen met een beperking. Maar er is nog steeds veel
armoede. Sommige mensen wonen nog in krotten zonder toilet en zonder
keuken. Vorige week werd deze bittere armoede in een speciaal debat
over Sint-Eustatius al benoemd. Op Saba is goede huisvesting voor alle
inwoners nog steeds een uitdaging en op Bonaire staat de eerstelijnszorg
erg onder druk.
Voorzitter. Aan de basisbehoeftes, een dak boven je hoofd, bestaanszekerheid en zingeving, wordt vaak nog niet voldaan. Dat brengt mij bij de
eerste vraag. Tijdens corona is er voor drie maanden NOW-ondersteuning
geweest voor de BES-eilanden. Nu is er daar na werkloosheid geen enkel
vangnet. Is de Minister bereid om op basis van de NOW-uitkering te kijken
naar een soort basissysteem voor een korte periode van werkloosheidsuitkeringen?
In debatten over de zorg in het Nederlandse deel heb ik telkens benadrukt
dat zorg beschikbaar, betaalbaar en bereikbaar moet zijn. In december heb
ik tijdens het begrotingsdebat daarvoor een huisartsenplan ingediend.
Maar nu begrijp ik dat er in Bonaire nog maar twee huisartsen van het
eiland zijn. De rest wordt ingevlogen, zoals mevrouw De Vries ook al
aangaf. Vroeger waren er ministersplaatsen in de opleiding. Met strenge
voorwaarden, maar dat zorgde er wel voor dat er artsen vanuit de
eilanden zelf werden opgeleid die daar ook naar teruggingen. Dat is zeer
belangrijk om zelfvoorzienend te zijn. Deze ministersplaatsen zijn echter
afgeschaft, met nu desastreuze gevolgen. Is het kabinet bereid deze
plaatsen opnieuw in te voeren? En is het kabinet bereid om evenals in
Nederland regiobeelden te laten maken om de zorgbehoefte en het
zorgaanbod in beeld te brengen? Kan de Minister voor de BES-eilanden
ook cijfers aanleveren zoals deze beschikbaar zijn op de website volksgezondheidenzorg.info? Die zijn namelijk zeer inzichtelijk. Ik heb ze in ieder
geval niet kunnen vinden.
Voor de CDA-fractie heeft armoedebestrijding prioriteit. Zelfvoorzienend
worden is daarbij zeer ondersteunend. Zoals gezegd: mensen hebben de
zekerheid nodig van een dak boven hun hoofd. Op Bonaire, Saba en
Sint-Eustatius zijn bouw- en renovatieprogramma’s gestart voor sociale
huurwoningen, maar de planning loopt tot 2027 en op Statia zelfs tot
2031. Is het niet mogelijk dit te versnellen, bijvoorbeeld door de plaatsing
van tiny houses?
In 2020 daalden de prijzen als gevolg van de toeslagen op elektra, water
en telecom, maar in 2022 worden de toeslagen blijkbaar weer afgeschaft.
De prijsstijgingen die daarvan het gevolg zijn, worden ook niet verdisconteerd in het minimumloon en de uitkeringen. De CDA-fractie wil graag
weten waarom telkens kortdurende subsidies worden verstrekt in plaats
van een structurele regeling, want zo is er nu ook een eerste stap gezet
voor het verlagen van de kinderopvang, maar ook dat is weer een
tijdelijke subsidieregeling. We willen graag dat problemen structureel
worden opgelost.
Voorzitter, ten slotte. Waar nog geen voortgang is terwijl er wel geld is, is
de rondweg in Bonaire. Zo moeilijk is asfalt leggen ook weer niet, weet ik
uit een vorig leven. Nederland geeft ondersteuning, maar wat kan
Nederland doen om dat te versnellen?
Verder zou ik me willen aansluiten bij de oproep van collega Ceder. In
Nederland maakt het bijvoorbeeld voor de waterleiding eigenlijk niet uit of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

8

je nou op de Waddeneilanden woont of in hartje Amsterdam. De kosten
van het netwerk worden omgeslagen, «gesocialiseerd», zoals we dat
noemen. Hoe kijkt het kabinet ernaar als we dat voor de BES ook zouden
integreren?
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank aan mevrouw Van den Berg van het CDA. Dan ga ik verder. Ik kijk
naar mevrouw Kuiken van ... Nee? Dan gaan we eerst naar mevrouw
Wuite van D66.
Mevrouw Wuite (D66):
Dank, voorzitter. Goedemiddag. We hebben drie bewindspersonen bij dit
overleg. Dat is fors. Dat is natuurlijk ook met een reden, want al elf jaar is
Caribisch Nederland voor het realiseren van het sociaal bestaansminimum afhankelijk van meerdere ministeries aan de andere kant van de
oceaan, hier in Den Haag. Dat het complex is, zien we uit verschillende
voortgangsrapportages, maar elf jaar is wel heel erg lang. Mijn eerste
vraag aan alle drie de bewindspersonen is dus: wat is uw uitleg als
iemand uit Caribisch Nederland vraagt «Ik woon in Nederland en ik ben
Nederlander. Waarom is er na elf jaar nog geen sociaal bestaansminimum
waar ik woon? Hoor ik er niet bij? Of worden we vergeten?» Waarom
krijgen duizenden Nederlanders in de woorden van de Ombudsman «te
weinig om van te leven, maar te veel om niet dood te gaan»? Ik moet die
vraag soms ook beantwoorden. Ik hoor graag hoe de drie bewindspersonen deze vraag beantwoorden.
Voor 10-10-10 werd gezegd: een binnen Nederland aanvaardbaar
voorzieningenniveau, rechtdoende aan de integratie in het Nederlands
staatsbestel. Dat was de belofte. Over de zorg of het onderwijs kunnen we
behoorlijk tevreden zijn. Dat is eerder ook aangegeven door mijn
collega’s. Maar bij de sociale zekerheid is het elf jaar van kleine stapjes,
stilstand en zelfs ook achteruitgang. Dit beeld wordt tot nu toe breed
gedragen. Al in 2015 noemde het Sociaal en Cultureel Planbureau dit
«zorgelijk», want de armoede nam zelfs toe. De Verenigde Naties
constateerden in 2017 helaas dat de armoede in Caribisch Nederland een
inbreuk is op het Internationaal Verdrag voor de economische, sociale en
culturele rechten van de mens. De VN riepen Nederland daarom op om
alle noodzakelijke maatregelen te treffen om te zorgen dat alle inwoners
van Nederland in deze rechten beschermd zijn. Inmiddels zijn we in 2021.
We hebben deze week een nieuwe voortgangsrapportage ontvangen. Die
is niet zo goed, want je ziet te veel te kleine stapjes, of, zoals collega Van
den Berg al zei, tijdelijke niet-structurele kleine stapjes. Ruim 4.000
mensen, waaronder ook 1.000 kinderen, moeten leven van een inkomen
waarvan je niet kunt rondkomen. We zien nu helaas een stijging van
armoedeverschijnselen op Saba en Sint-Eustatius.
Voorzitter. De ombudsman wees op de vicieuze cirkel van armoede en
problemen waarin jongeren terechtkomen. Armoede nu niet effectief
bestrijden, betekent minder kansen voor een volgende generatie. Dat
weten we ook allemaal. De vraag is nu: blijven we aanmodderen en
wachten we tot het volgende alarmerende rapport, of zeggen we, zoals
een collega laatst tegen mij zei, «we zetten de turbo erachter»? Wat D66
betreft moet Nederland laten zien dat onderdeel van dit land zijn, ook
betekent dat je een gelijkwaardig burger bent. Dat betekent meer vaart en
de beloften aan Caribische Nederlanders ook nakomen. Graag een reactie
van de ministers.
Voorzitter, nog een paar vragen. Is er een uitleg waarom de Wet gelijke
behandeling niet van toepassing is in Caribisch Nederland en wordt dit
opgelost?
Het Akkoord van Kralendijk, zo zijn we geïnformeerd, is goed nieuws en
geeft duidelijke handvatten. Wat is nu de reden dat verhoging van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

9

minimumloon en de uitkeringen wordt overgelaten aan een nieuw
kabinet? De Kamer heeft dit niet controversieel verklaard, meen ik, en
heeft juist regelmatig gevraagd om haast te maken. Dit getuigt niet echt
van de urgentie die volgens mij passend is bij dit onderwerp, dus graag
een reflectie.
Tijdens de coronacrisis is er een tijdelijke WW in het leven geroepen. Dit
laat maar weer eens zien hoe gek het eigenlijk is dat zo’n voorziening in
Caribisch Nederland niet bestaat, net zoals er geen goede arbeidsongeschiktheidsregeling bestaat. Er zijn nu meer data en inzicht in de mensen
die aanspraak maakten op deze tijdelijke WW. Kan die bijvoorbeeld
worden voortgezet terwijl we werken aan een versnelde invoering van
zo’n werkloosheidsvoorziening?
Voor Staatssecretaris Keijzer de volgende vraag. Wat kunnen we, ondanks
de vertragingen door covid, die in het rapport elke keer worden
benadrukt, doen in het verbeteren van de planning voor het verlagen van
de kosten voor levensonderhoud die in de voortgangsrapportage worden
geschetst?
Voorzitter, dan de kinderopvang. Voor Europees Nederland spreken we nu,
na de afgrijselijke affaire, inmiddels al over gratis kinderopvang. Is de
Minister van mening dat als in Europees Nederland gratis kinderopvang
wordt gerealiseerd, die dan ook voor de BES beschikbaar zou moeten
zijn? Of kunnen we bijvoorbeeld de lagere inkomensgroepen nu helemaal
vrijstellen, zodat ze volledig gratis gebruik kunnen maken van deze
voorziening?
Tot slot, voorzitter. Ruim 4.000 mensen leven dus onder het ijkpunt. In het
verslag van het laatste schriftelijk overleg lees ik dat toch slechts een
fractie gebruik heeft gemaakt van de acute noodhulp. Waar ligt dat aan?
Weten de mensen de weg niet te vinden? Ik ben erg benieuwd en ik wil
graag van de Staatssecretaris en de Minister vernemen waar dat aan ligt.
Bedankt.
De voorzitter:
Dank aan mevrouw Wuite. Ik zie een interruptie van de heer Ceder van de
ChristenUnie.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Dank aan D66 voor het verhaal. D66 zit in het kabinet, net als de
ChristenUnie, maar waarschijnlijk ook in een volgend kabinet. Over het
ijkpunt en de reden waarom we momenteel niet hetzelfde sociaal
bestaansminimum hebben als Europees Nederland: volgens de argumentatie ligt dat aan mogelijke gevolgen voor de economie en arbeidsmarkt.
Daarom zou dit geleidelijk moeten plaatsvinden. Ik vraag mij af of D66 de
stelling deelt dat het geleidelijk zou moeten en dat je daarbij niet het
sociaal minimum van Nederland zou kunnen hanteren, maar een ander
punt, namelijk het ijkpunt. Heeft zij ook gegevens over welke gevolgen wij
zouden zien voor de economie of de arbeidsmarkt als wij het gelijk zouden
stellen aan het Nederlands bestaansminimum? Ik ben benieuwd naar de
visie van D66 daarop.
Mevrouw Wuite (D66):
Er is in 2010 bij het ontbinden van de Nederlandse Antillen en de start van
de BES heel nadrukkelijk gezegd dat contextuele aspecten een rol dienen
te hebben bij vraagstukken zoals sociale zekerheid, maar ook zorg,
onderwijs en noem maar op. Alle zaken van de publieke sector hebben
daarin natuurlijk zo hun rol, waarin je inderdaad zou willen differentiëren.
Daar gaat het ook niet om. Maar als je praat over elf jaar en als je in
objectieve rapporten ziet dat het achteruitgaat en dat er wat dat betreft in
een aantal opzichten dus geen sprake is van een verbetering, los van
voorzieningen op het gebied van gezondheidzorg en onderwijs, dan zou
het sneller moeten kunnen, ondanks het feit dat je moet bekijken welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

10

economische aspecten daarin een rol zouden spelen. Ik zei al dat ik het
een goed teken vind dat er overeenstemming is bereikt in Kralendijk door
de Centraal Dialoog. Er zijn forse toezeggingen gedaan en forse stappen
gezet. Dat bevestigt dat vooruitgang mogelijk is. Dan zou ik eigenlijk
willen weten: waarom wordt dat niet doorgepakt? Want dat betekent dat
je die aanpassing dus wel degelijk kunt doen. Dan heb ik minstens vragen
voor de bewindspersonen. Waarom dat wordt uitgesteld, terwijl die
urgentie door de Ombudsman – niet alleen dit jaar en ook niet alleen vorig
jaar, maar in de afgelopen tien jaar was dit al een patroon – wordt
benadrukt? Wat betreft de verwachtingen die verschillende mensen
hebben, hier, maar met name ook op de eilanden, zou het ons sieren als
we daar toch wel iets meer aandacht aan besteden. D66 staat er niet
achter dat we de economische redenen alleen maar gebruiken om in dat
slakkentempo, waar collega De Vries het over had, door te gaan.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Ceder voor zijn laatste interruptie.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Ik ben het ermee eens dat de economische argumentatie niet leidend zou
moeten zijn, ook als je ziet dat er armoede in het spel is. Maar bent u het
met me eens dat die economische argumentatie nooit echt is onderbouwd
met scenario’s van wat er zou gebeuren als we het omhoog zouden
gooien? Bent u het misschien met mij eens dat wat u in de stukken leest
over de dreigende wolk, dat het, als we het snel verhogen of zelfs op het
sociaal minimum als dat van Europese Nederlanders stellen, behoorlijk
mis zou gaan op de arbeidsmarkt en op economisch vlak, eigenlijk niet
onderbouwd is of dat de scenario’s niet aan de Kamer zijn voorgelegd?
Bent u het met me eens dat dat aspect ontbreekt en dat het er eigenlijk
alleen bij blijft dat er een mogelijke dreiging zou zijn voor de economie en
de arbeidsmarkt, maar dat dit verder niet is gekwantificeerd?
Mevrouw Wuite (D66):
Ik ben het eens met collega Ceder dat het tot nu toe onvoldoende is
onderbouwd. Dat blijft dan dus hangen en geeft weinig vertrouwen. Maar
ik ben het niet met de heer Ceder eens als hij de indruk geeft dat er dan
vervolgens weer een onderzoek zou moeten worden gedaan. Want
daarvan hebben we er erg veel gezien de afgelopen tijd.
De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee ga ik het woord geven aan mevrouw Kuiken van de
Partij van de Arbeid.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Dank u wel, voorzitter. Ik weet even de titel van het rapport niet meer,
maar ik vond het onderzoek dat gedaan was onder jongere kinderen vrij
ontroerend. Ja, Als je het ons vraagt, dankjewel. Het laat ook zien hoe
veerkrachtig kinderen zijn onder welke omstandigheden dan ook, en dat
zij armoedeperspectieven en misschien ook wel kindermishandeling of
een vorm van neglect, voor een deel als gewoon ervaren, terwijl dat
natuurlijk nooit gewoon mag zijn. Ik ben zelf ook in relatieve armoede
opgegroeid. Als je wat ouder wordt, besef je vaak pas wat het verschil kan
zijn tussen kansrijk en kansarm. Ik denk dat we dat nooit met elkaar
moeten willen accepteren, zeker niet als het nu gewoon 30.000 mensen
treft op Nederlands grondgebied. 30.000 mensen in Nederland in drie
gemeenten die net wat verder bij ons vandaan liggen, maar die niet heel
anders zijn dan Texel of Ameland. Daarom maak ik me daar ook hard voor.
Voorzitter. Ik weet waar we op dit dossier vandaan komen. Want ik weet
hoe er geknokt is tussen de VVD en de Partij van de Arbeid om überhaupt
een onderzoek rond te krijgen over het sociaal ijkpuntminimum, en hoe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

11

moeizaam dat ging. Dat had niet alleen maar te maken met inhoudelijke
redenen, het was soms ook dogmatisch. Ik weet hoe hard er geknokt is
om überhaupt tot een ijkpunt bestaanszekerheid te komen. Dus daarvoor
mijn complimenten. Maar ik denk dat er in het licht van een volgend
kabinet nu ook ruimte is om de volgende stap te zetten, omdat het sociaal
minimum er nu is en we zicht hebben op kostenontwikkelingen, op
koopkracht en op wat er daadwerkelijk op die eilanden gebeurt.
Het gaat om 30.000 mensen. Het zou om 8 miljoen per jaar gaan als we
dat bedrag vrij willen maken. Dat is niet de orde van grootte van bedragen
waar we hier steil van achterover slaan. Dat is de orde van bedragen die
ambtenaren bij wijze van spreken voor ons regelen en waar nog niet eens
een politiek besluit aan ten grondslag hoeft te liggen. Wij hebben het dus
bij wijze van spreken vandaag in handen. Ik denk dat het moet. Ik sluit me
daarom graag aan bij de woorden van de Ombudsman.
We zien dat 30% van alle mensen op alle eilanden nu gewoon niet aan het
sociaal ijkpunt toekomt. Dan heb ik het nog niet eens over het sociaal
minimum; ze komen niet eens aan het ijkpunt toe. Dat is in de afgelopen
jaren niet verbeterd. Dat was al in 2018 zo; toen was er nog geen covid.
Dat zagen we in 2019; toen was er ook nog geen covid. Covid heeft het
erger gemaakt, maar ook daarvoor was het dus al een structureel
probleem. Kortom, we hebben een ijkpunt vastgesteld, we hebben
getracht om de kosten omlaag te brengen – dat is ons maar gedeeltelijk
gelukt – en we zien gewoon dat wat mensen nu hebben voor onderhoud
simpelweg te laag is om van rond te komen. Wij zijn onlangs nog op
Bonaire geweest. We hebben daar met mensen gesproken die in de
onderstand zitten. We hebben gezien met hoe weinig geld ze moeten
rondkomen. We hebben gezien dat ze allemaal afhankelijk zijn van familie,
vrienden of de voedselbank om überhaupt een beetje te kunnen eten. We
zien dat dit van generatie op generatie wordt doorgegeven.
Voorzitter. Het zou mij een lief ding waard zijn als deze Kamer vandaag
uitspreekt dat een volgend kabinet dit gewoon regelt. Ik ben ook niet
overtuigd van de argumenten die nu in de brief staan in de zin van «het is
slecht voor de arbeidsmarkt, of economisch». Dat is totaal niet onderbouwd. Het is meer een dogma, de dogmatische argumentatie die we
vaak in Nederland terugzien. Ik hoop dus dat Minister Koolmees, die ik
ken als een zeer sociaal man, dit beter gaat onderbouwen, of dat hij zegt:
ik zie nu geen politieke ruimte, maar ik wil het eigenlijk wel regelen. Ik
hoop dat dat antwoord komt. Ik denk namelijk dat het kan en dat het nodig
is. En wij hebben Statia de macht ontnomen, maar het eerste, het beste
argument dat ze terug kunnen geven, is: wat hebben we er nu eigenlijk
aan gehad, aan 10-10-10, als die basisvoorwaarde niet op orde is?
Voorzitter. Dan het volgende punt van kritiek. Er is namelijk heel hard
geprobeerd om de kostenkant omlaag te brengen. Ik zie daarvan echt een
aantal mooie voorbeelden, waarvoor dank. Hulde aan ieder die daaraan
gewerkt heeft. Maar ik moet wel tegen Staatssecretaris Keijzer zeggen dat
ik bijna geen vooruitgang zie als het gaat om de nutsvoorzieningen. Niet
voor niets waren alle collega’s hier heel kritisch. Ik zie heel weinig stappen
en ik denk dat dat niet alleen te maken heeft met niet kunnen, maar ook
met niet willen. Ik zet het maar even heel scherp neer, omdat we deze
discussie met de heer Bosman van de VVD voorop de afgelopen jaren
heel scherp aan de wind hebben gevoerd. Op alle andere terreinen zie ik
wel vooruitgang, en juist op het terrein waar dat het meest nodig is, de
nutsvoorzieningen, zie ik die niet. Ik wil graag een verklaring waarom niet.
Ik denk ook dat het nodig is, maar dan moet er ook wat gebeuren.
Voorzitter. Volgens mij is het niet zozeer een kwestie van niet kunnen,
maar een kwestie van willen. Laten we het regelen. Een nieuw kabinet,
een nieuw tijdperk. 30.000 mensen. 8 miljoen euro. Ik denk dat we dat
kunnen lijden.
Dank u wel, voorzitter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

12

De voorzitter:
Dank aan mevrouw Kuiken. Ik kijk of er interrupties zijn. Dat is niet het
geval. Dan ga ik het woord geven aan de laatste spreker in de eerste
termijn. Dat is mevrouw Simons van BIJ1.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Dank u, voorzitter. Ik wil beginnen met vast te stellen dat de teneur in deze
commissie vandaag me ontzettend goed bevalt.
Voorzitter. Stelt u zich eens een willekeurige gemeente voor in
Zuid-Holland met ongeveer 20.000 inwoners – laten we zeggen Alblasserdam – waar inkomens structureel onder het bestaansminimum liggen,
waar inwoners fors meer betalen voor hun telecom, hun drinkwater en
hun energie, waar jongeren niet met dezelfde vanzelfsprekendheid als hun
leeftijdgenoten in aanmerking komen voor studiefinanciering en waar de
voorschoolse ontwikkelingsachterstand beduidend hoger is dan in de rest
van Nederland, omdat ouders, die er vaak twee of drie banen op
nahouden, de kinderopvang niet kunnen betalen. Zou u, zouden wij dat
accepteren? Hoelang duurt het voordat iedereen in deze Kamer begrijpt
dat die situatie niet alleen onmenselijk is, maar ook onrechtvaardig? Want
zijn we niet allen inwoners van hetzelfde land? Hebben we niet allemaal
dezelfde rechten, zoals het recht op bestaanszekerheid, het recht om
bijgestaan te worden door de overheid wanneer we onze banen verliezen,
wanneer we arbeidsongeschikt raken en wanneer we willen werken en
ons gezin willen onderhouden?
Maar laten we Alblasserdam even vervangen door, jawel, Bonaire. Zijn
onze rechten dan ineens anders? Er werd hier vandaag een heel goede
vraag gesteld: waarom spreken we überhaupt over een ijkpunt ten
behoeve van uitsluitend Caribisch Nederland? Artikel 132a van de
Grondwet definieert Nederland als bestaand uit een Europees deel en een
Caribisch deel, met oog voor de omstandigheden waardoor de openbare
lichamen zich wezenlijk onderscheiden van het Europese deel van
Nederland. De wezenlijk onderscheidende omstandigheden waardoor dit
kabinet de hoge levensonderhoudskosten niet als uitgangspunt heeft
genomen, zitten «m in de daaropvolgende verhoging van het
minimumloon en de uitkeringen – dat hebben we al gehoord – maar ook
in een mogelijk negatief effect op de regionale concurrentiepositie van de
eilanden, de draagkracht van de economie en, op basis van een valse
aanname en een naar stereotype, de arbeidsvraag. Zoals ook de
Ombudsman vorige week zei: iedereen wil werken. Sociale zekerheid
afwegen tegen de vermeende noodzaak van een arbeidsprikkel is in de
context van onze koloniale relatie met de eilanden – there I say it –
racistisch. Iedereen weet wat ik ervan vind, dat economische belangen
boven de basisbehoeften van Nederlandse burgers worden geplaatst,
maar wat me extra sterkt in mijn mening daarover is een gebrekkig besef
van de grootste omstandigheid die de openbare lichamen wezenlijk
onderscheidt van Europees Nederland, namelijk het onderworpen zijn aan
het Nederlandse koloniale bewind. Hoe verhoudt die geschiedenis, die
nog altijd blijvende machtsrelatie, zich tot onze verantwoordelijkheid om
zowel de basisbehoeften als de economische belangen voor Caribisch
Nederland te garanderen? Want onderaan de streep lees ik nog altijd dat
het aantal huishoudens met een besteedbaar inkomen onder het sociaal
minimum in absolute zin is toegenomen. Dat betekent dus steeds meer
mensen in structurele armoede. In Nederland. Hoe kan Europees
Nederland het Caribische deel van het Koninkrijk bijstaan om de regionale
concurrentiepositie te beschermen en de kinderopvang tot basisvoorziening te maken? Hoe kan Europees Nederland de arbeidsvraag in
Caribisch Nederland beschermen en werkloosheidsuitkeringen eindelijk
structureel in de praktijk brengen? Hoe kan Europees Nederland de
draagkracht van de Caribisch Nederlandse economie delen en de wateren elektrakosten verlagen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

13

Dan ga ik tot slot heel graag nog even kort in op de specifieke omstandigheden en behoeften van ieder eiland. Maar ja, ik vind het in dat licht ook
wel schrijnend dat we in deze commissiedebatten vaker wel dan niet over
de eilanden spreken alsof ze een monoliet zijn. En wij als leden van deze
commissie ons verhaal ook nog eens in enkele minuten moeten doen, en
met een beetje mazzel een paar tegenvragen mogen stellen na beantwoording van de bewindslieden.
Dat gezegd hebbend, voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank aan mevrouw Simons. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van
de eerste termijn van de zijde van de Kamer. Dat betekent dat ik eventjes
probeer uit de blikken van drie bewindspersonen op te maken ... Ze
zeggen «tien» tegen elkaar. Dat is een lastige, zeg. Ik maak er dertien
minuten van en schors tot vijf minuten voor vijf.
De vergadering wordt van 16.42 uur tot 16.55 uur geschorst.
De voorzitter:
Van harte welkom terug bij dit commissiedebat van de vaste Kamercommissie voor Koninkrijksrelaties, dat in het teken staat van het ijkpunt
bestaanszekerheid. We zijn aangekomen bij de beantwoording van de
zijde van het kabinet. Ik ga daarvoor als eerste het woord geven aan de
Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken, de heer Knops.
Staatssecretaris Knops:
Dank u wel, voorzitter. Dank aan de leden voor hun inbreng. Er zijn
herkenbare beelden door de leden ingebracht over de zorg voor de
mensen op de eilanden ver weg van hier, maar behorend tot Nederland. Ik
moet zeggen: toen ik de eilanden bijna vier jaar geleden zelf voor het eerst
bezocht, kwam dit onderwerp al heel snel op mijn netvlies, door de
gesprekken die ik had met de verschillende bestuurders, met de eilandraadsleden, maar ook door de gesprekken met mensen in de samenleving, die telkens in zo’n bezoek zitten. Die elementen probeer ik althans
altijd in zo’n bezoek in te bouwen, zodat je niet alleen maar spreekt met
bestuurders, maar ook met mensen die je treft.
Nu doet zich iets merkwaardigs voor. Als je over armoede spreekt, zullen
veel mensen niet als eerste toegeven dat die er is. Er zit namelijk ook
schaamte achter. Het zit soms letterlijk achter de voordeur. Men zal alles
doen om de eindjes aan elkaar te knopen, al dan niet met behulp van
familie. Dat is denk ik ook een van de redenen waarom er onvoldoende
aanspraak wordt gemaakt op die noodhulp, terwijl er zoveel armoede is.
Mevrouw Kuiken vroeg net hoe dat nu kan. Dat zit voor een deel in
psychologie en in trots. Ze willen het zo lang mogelijk zelf rooien.
Na dat eerste bezoek aan de eilanden en de indringende reflecties daarop
van mensen op de eilanden, heb ik onmiddellijk contact gezocht met
toenmalig collega – ze is nog steeds een collega, maar toen was ze
Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid – Tamara van Ark.
Ik heb toen gezegd: je moet een keer mee die kant op, je moet zien dat op
de eilanden niet alleen maar de beelden te zien zijn van de mooie blauwe
zee, de witte stranden en de palmbomen. Daar zit ook een heel verhaal
achter over hoe de gewone mensen daar wonen. Ik heb in een vorige
commissie ook weleens verteld hoe dat gegaan is. Aanvankelijk moest ik
wat moeite doen om haar ervan te overtuigen om daarnaartoe te gaan.
Toen ze er eenmaal geweest was, was ze de grootste ambassadeur van de
eilanden, omdat ze zelf had gezien wat het betekent als je een winkel in
gaat en wat het kostenniveau is, maar ook wat opgroeien in armoede doet
met gezinnen. Ik zeg iedereen na die daar iets over ingebracht heeft: dat
moeten we niet willen.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zal zo dadelijk
uitvoerig ingaan op het hele vraagstuk van de inkomenskant en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

14

sociaal minimum. Maar het leek me goed om dit beeld toch even neer te
zetten, omdat we tegen elkaar gezegd hebben: hoe kunnen we dit nu, in
deze kabinetsperiode, vlot trekken? Er was jaren eigenlijk stilstand
geweest, en dus achteruitgang: hoe kunnen we nu vooruit? De Kamer
heeft ons daar ook zeer toe aangemoedigd. Dat was op zich niet nodig,
maar ik heb het altijd als ondersteuning ervaren dat de Kamer erbovenop
zat en dat leden dit vraagstuk in de bezoeken die zij aan de eilanden
aflegden telkens naar voren brachten.
Het is al eerder gezegd: het gaat over de inkomenskant en over de
kostenkant. Dat is ook de reden dat wij door u in deze samenstelling zijn
uitgenodigd. Ik zal ingaan op wat algemene zaken en de vragen die
daarover gesteld zijn, beantwoorden. Daarna zal de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid zich met name richten op de inkomenskant en
de kinderopvang. De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat
zal zich met name richten op de nutsvoorzieningen. Ik zal onder andere de
portefeuille van de andere bewindslieden in dit kabinet – er zijn er heel
veel die van alles te maken hebben met Caribisch Nederland – voor mijn
rekening nemen.
De armoede werd nog verergerd door de coronacrisis. Dat zorgde ervoor
dat er een donkere wolk hing boven de eilanden die erg afhankelijk zijn
van toerisme voor werkgelegenheid. Dat staat nog los van alle vrees die
er was over hoe je je als klein eilandje kunt wapenen tegen zo’n virus en
wat het doet als er ineens een grote uitbraak komt. Ik zeg het ook op deze
plek nogmaals: dank, in ieder geval aan de collega’s die hier vandaag
zitten, maar daarmee ook aan alle collega’s in het kabinet, met name ook
van VWS, die zich vanaf het eerste begin hebben ingezet om te zorgen dat
alles op alles werd gezet om de kleine eilanden te voorzien van de nodige
back-ups, zodat er uiteindelijk geen scenario zwart ontstaan is en we dat
allemaal hebben kunnen voorkomen. Ik ben daar buitengewoon blij mee.
Ik ben ook blij dat we in de discussie binnen het kabinet al heel snel
hebben gezegd – dat sluit een beetje aan bij de discussie die ook door u
naar voren werd gebracht – dat alles wat we in Nederland gaan doen aan
ondersteuning mutatis mutandis ook geldt voor Caribisch Nederland. Om
de discussie niet elke keer opnieuw te hebben, is hiermee een soort
principevraag meteen beantwoord: zo gaan we het doen! Natuurlijk is dat
wat anders in de uitwerking, maar die steun wordt vanuit het principe en
het volume geleverd. Dat zal zolang blijven als er ook steun in Europees
Nederland geleverd wordt.
Het armoedevraagstuk is daarmee weliswaar tijdelijk in een andere
context geplaatst, maar zeker nog niet van tafel. Dat erken ik ook wel. Het
is niet allemaal opgelost, juist omdat het een samenspel is tussen de
inkomsten- en de kostenkant. Dat zie je ook in de rapporten en de in
bevindingen van de Ombudsman bij zijn bezoek en van de Kinderombudsman bij haar ervaringen met jongeren. Ik heb die zelf ook gehad.
Iedere keer als ik daar kom, spreek ik met jongeren op de eilanden. Dan
zie je gewoon dat het uiteindelijk gaat om het bieden van perspectief aan
alle inwoners van Nederland, of die nu op Caribisch Nederland wonen of
in Europees Nederland. Het is zo, laat ik daar gewoon heel eerlijk in zijn,
dat de uitdagingen op kleine eilanden altijd groter zijn. Dat is het nadeel.
Maar als je het een beetje in perspectief plaatst – dat heb ik indertijd ook
met collega Van Ark gedaan – dus als je kijkt naar het aantal inwoners en
dat afzet tegen het aantal inwoners in Nederland, is het tegelijkertijd ook
weer allemaal relatief. Laten we het zo zeggen: dan zijn de problemen ook
wel weer overzichtelijk.
Voorzitter. Misschien mag ik met name ten aanzien van de kant die het
Ministerie van BZK voor zijn rekening neemt, iets zeggen over hoe we
armoede kunnen tegengaan en hoe we mensen in kwetsbare posities
faciliteren. Het is niet onbelangrijk om te zeggen dat het Ministerie van
BZK de verhuurdersubsidie heeft geïntroduceerd. Daarmee krijgen
verhuurders eigenlijk een subsidie zodat ze lagere huurkosten in rekening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

15

kunnen brengen. Dat is een beetje een andere variant van de huurtoeslag,
maar die maakt wonen betaalbaar. Wonen is een basisrecht en dit zorgt
ervoor dat mensen met een kleine portemonnee ook kunnen wonen. Ook
bij de Regio Envelop hebben we fors ingezet op ondersteuning, met name
om op Bonaire, het grootste eiland, om sociale huurwoningen mogelijk te
maken. Dat heeft erin geresulteerd dat daar op dit moment 500 sociale
huurwoningen in de planning zijn. Voor Sint-Eustatius zijn dat er 48 de
komende jaren. En voor Saba plannen we 18 nieuwe sociale huurwoningen. Is dat voldoende? Nee, dat is niet voldoende, maar het is een
samenspel tussen de openbare lichamen en het Rijk. Hoe kun je voorzien
in de behoefte die er is? Dat stelsel, het instrumentarium van die
verhuursubsidie, is daarbij bijna een voorwaarde, zou je kunnen zeggen.
Want als je dat niet hebt, krijg je het nooit rendabel. Er zal dus ook geld
vanuit het Rijk bij moeten. We zijn op dit moment ook aan het kijken hoe
dat kan in de private huursector, want er is ook behoefte om daar een
faciliteit voor te creëren. Dat zal eerst door middel van een pilot op
Bonaire plaatsvinden. Afhankelijk van de uitkomst van die pilot, wordt dat
verder uitgerold.
Ik kan melden dat de Wet maatregelen huurwoningmarkt Caribisch
Nederland op 1 april jongstleden in werking is getreden. Dat betekent in
totaal een verhoging van de verhuurdersubsidie van 300.000 dollar. Op
Sint-Eustatius en Saba is die wet nog niet in werking getreden. Dat komt
omdat de eilandsraden daar nog lokale regelingen voor het woningwaarderingsstelsel en de huurcommissie moeten aannemen. Zodra dat
gebeurd is, kan die verhuurdersubsidie ook daar geïntroduceerd worden.
Samenvattend, voorzitter, denk ik dat het goed is om te melden dat er de
afgelopen jaren heel veel belangrijke stappen gezet zijn. Ik heb ook echt
de verschillen gezien tussen drieënhalf jaar geleden en nu. Het is goed om
dat te zien, maar tegelijkertijd ligt er een opdracht voor ons allen, voor alle
politieke partijen, ook de partijen die de afgelopen jaren het beleid van het
kabinet gesteund of aangemoedigd hebben, om, ook in de nieuwe
verantwoordelijkheid die iedereen gaat dragen, de bewoners op de
eilanden in Caribisch Nederland niet achter te laten. Dat is een collectieve
verantwoordelijkheid. Ik zeg dat maar heel nadrukkelijk. Het is van groot
belang dat we dat blijven doen. Dat besef is er bij mij. Als je mij dat vier
jaar geleden had gevraagd, had ik niet eens gezien dat dat een probleem
was, maar door de vele ervaringen en gesprekken ben ik daarvan
overtuigd geraakt. Dat lijkt mij een heel goede stap.
Ik snap dat het op dit moment in zekere zin als een dooddoener klinkt als
je zegt: het is aan de formatie, het is aan nieuw kabinet. Niemand weet
natuurlijk hoelang de formatie duurt. In algemene zin is het zo dat het
kabinet heeft besloten dat nieuw beleid niet meer in deze demissionaire
status wordt opgepakt, zeker als je aan de vooravond van een nieuw
kabinet staat. Wie in dat nieuwe kabinet zal gaan zitten, is natuurlijk nog
niet bekend. Daar zullen ongetwijfeld ook partijen bij zijn die hier aan tafel
vertegenwoordigd zijn. Ik zou dan ook echt de oproep willen echoën dat
iedereen zijn verantwoordelijkheid op dit punt moet nemen en ervoor
moet zorgen dat de problemen in een volgend kabinet weer verder
worden opgelost. Dat zou echt mijn oproep zijn. Voorzitter, nu wil ik de
meer specifieke vragen die aan mij gesteld zijn, graag beantwoorden.
Of misschien toch nog even het volgende, want mevrouw De Vries en
mevrouw Bromet hebben gevraagd naar het nieuwe kabinet. Hoe gaat dat
eruitzien en wat gaan ze allemaal doen? Zoals dat altijd gaat in de
formatiefase, worden daar fiches voor voorbereid. Dat zijn ambtelijke
stukken. Het werk dat de afgelopen jaren gedaan is, dus wat in gang is
gezet en voorbereid is en welke scenario’s je zou kunnen doen, wordt
daarbij betrokken. Wat daarmee gebeurt, is uiteindelijk de politieke
afweging aan de formatietafel. Ik zou het heel logisch vinden dat het pad
dat is ingezet, wordt doorgezet. Dat is ook de kern van de fiches die vanuit
het Ministerie van BZK gemaakt worden. Het gaat dan om de akkoorden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

16

die gesloten zijn, de bestuursakkoorden, de afspraken met Statia en Saba
en de investeringen die de afgelopen jaren gedaan zijn in het kader van de
Regio Envelop. Want, niet te vergeten, via die Regio Envelop is 50 miljoen
geïnvesteerd in Caribisch Nederland. Dat lijkt heel veel geld. Dat is het
ook, zeker als je het afzet tegen het aantal inwoners. Maar juist de
bijzondere positie en ligging maken dat, als je het naar kosten- en
outputratio’s omrekent, het altijd niet-rendabel is. Maar dat mag niet de
maat der dingen zijn. We hebben in Nederland tal van afwegingen te
maken. Ik ben het zeer eens met allen die zeggen dat Caribisch Nederland,
even los van de precieze wetgeving, maar vanuit het principe, gelijkwaardig is aan Europees Nederland. Die inhaalslag moet dus ook verder
worden voortgezet.
De voorzitter:
Er is een interruptie van mevrouw Kuiken.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Hoeveel interrupties hebben we?
De voorzitter:
In principe dacht ik aan vier; vier per Kamerlid bedoel ik dan natuurlijk.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Maar, voorzitter, vier vragen of...?
De voorzitter:
Ja, vier vragen.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Vier vragen in totaal.
De voorzitter:
En als er een extra nodig blijkt te zijn door de ontwikkeling van het debat
of de kwaliteit van de beantwoording, ben ik natuurlijk de beroerdste niet.
Mevrouw Kuiken.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Ik wil graag even weten of er ook een analyse is gemaakt van wat de
huursubsidie daadwerkelijk doet met de huurprijzen. Want ik hoor
berichten dat die juist prijsopdrijvend in plaats van verlagend werkt. Als
die analyse er niet is, mag ik er dan aandacht voor vragen om dat uit te
zoeken? Het is nu een heel beperkte scope. Eigenlijk wil je dat breder,
maar als dat weer onbedoelde effecten heeft, moeten we daar weer op
ingrijpen, hoe goed bedoeld ook.
Staatssecretaris Knops:
Zeker. Die resultaten zijn er nog niet, maar ik zeg toe dat we dat gaan
analyseren. Dat is ook een van de kernpunten als het gaat om het beleid
van Caribisch Nederland. De bedoelingen kunnen soms goed zijn, maar
de effecten kunnen soms heel anders zijn. Ik spreek een beetje voor de
beurt van de Minister van Sociale Zaken. We hebben dan ook vanaf het
begin gezegd dat we het stap voor stap gaan doen en dat we het gaan
monitoren en evalueren. Ik vind het helemaal niet erg als hieruit zou
blijken dat er iets anders bereikt wordt. Want dan moet je het instrument
bijstellen. Ik zeg ook dat de instrumenten die in Europees Nederland...
Daarom zeg ik ook altijd dat er zeker verschillen moeten blijven, niet
vanuit het basisprincipe van gelijkwaardigheid of ongelijkwaardigheid,
maar als je van alles wat er in Nederland aan wetgeving is, een-op-een
een blauwdruk of kopie maakt naar de eilanden, bewijs je de mensen daar
geen dienst daarmee. We moeten dus altijd maatwerk leveren in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

17

manier waarop we het toepassen. Ik ben het dus zeer eens met die
opmerking. Ik kende dat signaal overigens niet, maar ik zal het met mijn
collega opnemen en u zult daarover in de volgende brief geïnformeerd
worden.
De voorzitter:
Er is een interruptie van mevrouw Wuite van D66.
Mevrouw Wuite (D66):
Ja, als het nog even mag, voorzitter. De Staatssecretaris had het over
nieuw beleid. Hij zei: nieuw beleid is aan een nieuw kabinet. Maar dat
begrijp ik niet helemaal. Kan de Staatssecretaris iets beter uitleggen wat
dan het element is van nieuw beleid? Want tegelijkertijd is er al
afgesproken dat er naar een ijkpunt toe gewerkt wordt. Er worden stappen
gezet. Welke elementen zou je eigenlijk beschouwen als zijnde buiten het
nieuwe beleid en een voortzetting van een commitment van een paar jaar
geleden?
Staatssecretaris Knops:
Dat is correct. Nieuw beleid is niet het toewerken naar het ijkpunt. Dat is
geen nieuw beleid. Nieuw beleid zou zijn als daar een verandering in zou
zijn ten opzichte van de stappen die we hebben afgesproken. De Minister
van Sociale Zaken zal daar zo verder op ingaan. Dat is het in essentie.
Eigenlijk zou je kunnen zeggen dat alles wat meer geld gaat kosten boven
op het basispad, nieuw beleid is. Dat is dus onderhevig aan het feit dat het
kabinet daar zeer terughoudend in is.
De heer Ceder vroeg naar het burgerservicenummer in Caribisch
Nederland, als een soort indicatie dat Caribisch Nederland en Europees
Nederland nog niet gelijk zijn. We hadden van de week de Wet BRP en de
registratie van levenloos geboren kinderen. Dat vind ik nou een heel mooi
voorbeeld van iets waarvan de introductie in eerste instantie heeft
plaatsgevonden in Europees Nederland, maar waarbij al heel snel de roep
kwam om dat ook voor Caribisch Nederland te doen. Dat is nu ook
mogelijk gemaakt, weliswaar op iets andere wijze, maar in essentie is het
volstrekt hetzelfde.
Europees Nederland heeft de Basisregistratie Personen. Bonaire, Sint
Eustatius en Saba hebben van oudsher de PIVA, een eigen bevolkingsregistratie. Daarvoor hebben ze ook een eigen ID-nummer. Dat is niet
uitwisselbaar of te connecten met het bsn-nummer dat wij kennen. Ik heb
laten onderzoeken wat ervoor nodig is om het bsn in te voeren. Dat is
overigens gebeurd in overleg met de grote uitvoeringsorganisaties, want
daar hebben we het dan over; u noemt het voorbeeld van onderwijs. Met
de openbare lichamen is daar ook overleg over geweest. Ik heb ook
bekeken wat er juridisch voor nodig is. Dat betekent dat zowel aan de
BES-kant, de BES-wet, als aan de Europees Nederlandse kant wetten
moeten worden aangepast. Ik heb de Kamer in december erover
geïnformeerd dat ik dat ga uitwerken, met de bedoeling om op termijn het
bsn ook in Caribisch Nederland uit te voeren.
Als je dat eenmaal voor elkaar krijgt, zou dat namelijk echt een wederzijdse toegang verschaffen met hetzelfde instrument. Het benodigde
wetgevingstraject zal nog door dit kabinet worden gedaan. Dus dit is nou
een voorbeeld van iets dat gewoon wetgeving betreft. Er zitten uiteindelijk
wel kosten aan, maar goed, de voorbereidingen daarvoor en het in gang
zetten zullen nog door dit kabinet worden opgepakt. Overigens is dat niet
een kwestie van een heel korte klap, waarmee dat binnen een halfjaar
geregeld zou zijn. Juist vanwege het feit dat verschillende wetten moeten
worden aangepast, kan dit nog even gaan duren. Maar dat is wel het
nadrukkelijke doel en perspectief.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

18

Er is een interruptie op dit punt van de heer Ceder.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Ik zou de Staatssecretaris willen vragen of hij toch iets concreter zou
willen zijn in het tijdpad. We praten misschien niet over een halfjaar, maar
we praten over een jaar, twee jaar, drie jaar, vier jaar. Hoelang duurt het
voordat volledige integratie plaatsvindt; wat is de prognose? En ik vroeg
me even af wat dat betekent voor de situaties die nu wat acuter zijn,
bijvoorbeeld de jaarlijkse problematiek van Caribische studenten die naar
Nederland komen en daar geconfronteerd worden met DUO en dat soort
zaken. Is daarvoor nu, aankomend seizoen, en de komende seizoenen al
een tijdelijke oplossing?
Staatssecretaris Knops:
Op het punt van OCW kom ik zo dadelijk terug. Ten aanzien van het
wetgevingstraject moet u toch zeker denken aan twee jaar. Dat is een
traject dat door de behandeling in beide Kamers en door het in elkaar
grijpen van verschillende soorten wetgeving gewoon tijd nodig heeft.
Plus: in dit geval moeten de systemen die nu draaien ook nog allemaal
omgezet worden. Dus er komt ook nog een stukje uitvoering bij. Maar als
je dat eenmaal geregeld hebt, kun je alles wat je daarna doet daar wel op
baseren. Dus het is een heel goede investering, maar het is geen
kleinigheid.
Mevrouw De Vries zei: jammer dat we de brief over de sectorspecifieke
steun en concrete maatregelen voor Caribisch Nederland nog niet hebben
gehad en dat er nog geen besluitvorming heeft plaatsgevonden. Dat heeft
ook te maken met het feit dat in het kabinet die besluitvorming nog niet
heeft plaatsgevonden, dus dan kunnen we er ook geen brief over sturen.
Maar ik verwacht wel dat dat voor het zomerreces zal gaan plaatsvinden.
Nogmaals, daarvoor geldt ook dat we de lijn vasthouden die we eerder
hebben gekozen, namelijk: wat we voor Europees Nederland doen, doen
we ook voor Caribisch Nederland. Dus die brief kunt u spoedig
verwachten.
Dan wees mevrouw Van den Berg op het feit dat er heel veel gebeurt op
het gebied van bouwen. Dat is ook zo. Ik ben ongelofelijk blij dat we met
name op Bonaire, waar jarenlang eigenlijk niks kon gebeuren, samen met
de plaatselijke woningcorporatie FCB die 500 woningen de komende jaren
gaan realiseren. Feitelijk hebben wij vanuit de Regio Envelop een stukje
onrendabele top afgefinancierd, waardoor die woningen goed in de markt
te zetten zijn voor de doelgroep waarvoor ze bedoeld zijn.
Mevrouw Van den Berg deed een suggestie – en dat vind ik op zich wel
een creatieve suggestie – of het niet mogelijk is om tiny houses te
plaatsen. Dat is in Nederland inmiddels een heel beproefd concept, vooral
voor kleine gezinnen, want daar zijn ze vooral voor. Het probleem op het
eiland is toch een beetje dat het vaak grotere gezinnen zijn. Op zichzelf
zou iets met tijdelijkheid – want dat hoort vaak bij die tiny houses –
wellicht een mogelijkheid zijn. Dus ik wil echt wel bekijken wat daar kan.
Maar dit is wel iets wat in samenspraak met de openbare lichamen
opgepakt zal moeten worden. Het is in eerste instantie een lokale
aangelegenheid hoe men dat wil invullen. We hebben eerder initiatieven
gezien waarbij Nederlandse woningcorporaties bijvoorbeeld assisteerden
op Saba en Sint-Eustatius om die kennis en kunde in te brengen. Het heeft
er ook mee te maken dat ze in Caribisch Nederland soms met wat hogere
rentepercentages moeten rekenen. Ik beschouw dit dus als een suggestie
die ik graag wil meenemen, waarbij «tiny» dan misschien een beetje
minder tiny zal zijn, zeker als we kijken naar het feit dat er grotere
gezinnen zijn.
De voorzitter:
Een tiny interruptie van mevrouw Van den Berg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

19

Mevrouw Van den Berg (CDA):
Het begrip «tiny» past natuurlijk niet, omdat de gezinnen daar juist groter
zijn. Een kleiner huis geeft dan soms juist de reden voor huiselijk geweld.
Het ging mij erom dat het wel een vorm van bouwen is die misschien
tijdelijk is, maar die je wel heel snel neer kunt zetten. Daar zat ik dus naar
te zoeken, omdat er nu mensen gewoon in krotten wonen, zonder een
toilet en keuken. Geef ze in feite dan maar een soort vakantiehuisje. Dan
zijn ze in ieder geval heel veel beter af dan het krot waar mensen nu in
moeten zitten.
Staatssecretaris Knops:
Je ziet dus dat daar aantoonbaar veel is gebeurd de afgelopen tijd. Door
het project op Bonaire zijn daar prachtige sociale huurwoningen
neergezet. Dat is echt een heel mooi concept. Daarbij geldt ook dat als je
die in massa neerzet, het altijd interessanter is dan kleine hoeveelheden,
ook qua kosten. Op Statia heb ik tijdens mijn laatste bezoek ook een
project bezocht waar op dit moment sociale huurwoningen gebouwd
worden. Dat is gewoon prima kwaliteit. Het kan dus allemaal, maar soms
is er net wat subsidie nodig of net dat duwtje om het mogelijk te maken.
We proberen natuurlijk altijd om de bouw van die woningen allemaal
lokaal te doen. Zoals u weet, wordt er op Statia op dit moment heel veel
gebouwd, vooral in de wegenbouw. Iedereen is dus hard aan het werk. De
consequentie daarvan is dat het soms net iets langer duurt, maar je houdt
lokale bedrijven wel aan het werk. Je ziet daar ook dat bedrijven veel meer
verschillende soorten bouwactiviteiten hebben, dus niet alleen
huizenbouw, maar ook andere soorten bouw. Op het moment dat je het
allemaal heel snel wil doen, ben je ook afhankelijk van aannemers van
buiten. Ik denk zelf dat als we het over armoede en banen hebben, het ook
heel belangrijk is om daar met een Caribische bril naar te kijken en soms
te accepteren dat het iets langer duurt. Maar dat betekent wel dat het geld
ook daar terechtkomt.
De vraag van mevrouw De Vries over de inwerkingtreding van de Wet
maatregelen huurwoningmarkt had ik al beantwoord. Die hangt nu op
Sint-Eustatius en Saba voor de besluitvorming ter plekke. Als die heeft
plaatsgevonden, kunnen we daarmee aan de slag.
Dan vroeg mevrouw Van den Berg over de zorg of Nederland bereid is om
ook de regiobeelden te laten maken om de zorgbehoefte en het
zorgaanbod in beeld te brengen. Het Ministerie van VWS is continu bezig
met het verzamelen van de gegevens over zorgbehoefte en -aanbod in
Caribisch Nederland. U weet dat collega Blokhuis op dit moment in het
gebied is – hij komt net terug, geloof ik. Deze data zijn ook van belang
gezien de rol van VWS als zorgverzekeraar voor de BES. Deze gegevens
worden gebruikt om de behoefte en het aanbod op elkaar af te stemmen.
Gezien de schaal van de eilanden is er geen behoefte aan een meer
grootschalige aanpak zoals de regiobeelden. Dat zeg ik mede namens de
Staatssecretaris van VWS.
Dan de vraag van mevrouw Van den Berg over de ministersplaatsen. Op
5 maart zijn daarover ook vragen gesteld door de Kamerleden Diertens en
Paternotte. Uit de analyse blijkt inderdaad dat er vanaf 2017 jaarlijks
minder dan tien Caribische studenten een geneeskundestudie zijn gestart.
In verband met privacyregels kan dit niet nader gespecificeerd worden.
Hoeveel Caribische studenten uiteindelijk slagen voor die studie, is niet
bekend, noch hoeveel er terugkeren naar de eilanden om als arts te
werken. Hieruit valt op te maken dat er sinds het afschaffen van die
zogenaamde ministersplaatsen enige terugloop te zien is in het aantal
Caribische studenten dat een geneeskundestudie begint. Om een beter
beeld te vormen, zullen we moeten verkennen wat de problematiek
precies is en hoe we die kunnen aanpakken. Ook het herinvoeren van de
ministersplaatsen is daarbij een mogelijkheid die we zullen bestuderen.
OCW en VWS werken op dit moment gezamenlijk aan dat plan. Dit is ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

20

niet mijn expertise, dus wellicht is het goed om in uw richting toe te
zeggen dat we daar in de volgende rapportage wat concreter op ingaan.
De voorzitter:
Mevrouw Van den Berg en mevrouw Diertens kregen een toezegging.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Het doet mij in ieder geval deugd dat de Staatssecretaris hiernaar gaat
kijken. De Staatssecretaris zegt: in de volgende jaarrapportage. Alleen, in
september begint hier gewoon weer een studiejaar. We hebben hier bij
het begrotingsdebat sowieso aandacht gevraagd voor de opleidingsplaatsen van huisartsen, omdat dat in Nederland ook een groot knelpunt
aan het worden is. Dat heb ik overigens ook met, toen nog, collega
Bergkamp gedaan. Dat voorstel is ook aangenomen. Als je nu ziet dat er
blijkbaar dus nog twee lokale huisartsen zijn, is dat ook in de hele
communicatie moeilijk, want de rest wordt nu allemaal ingevlogen. Als je
nu zegt «dat doen we in de volgende rapportage», dan mis je alweer de
start van een studiejaar en ben je alweer een heel jaar kwijt. Ik begreep
dat er echt wel eisen waren aan het gemiddelde cijfer en andere dingen,
zoals dat men moest laten zien dat men gemotiveerd was om de opleiding
goed af te maken. Maar ik zou het toch wenselijk vinden als daar enige
spoed bij kan komen.
Staatssecretaris Knops:
Dat begrijp ik. Ik begrijp nu ook dat uw vraag heel specifiek gericht is op
Bonaire. Het was een algemene vraag, maar die is nu gespecificeerd naar
de situatie op Bonaire, waar inderdaad slechts twee huisartsen een lokale
achtergrond hebben. Daarbij is het goed om te melden dat VWS sinds
anderhalf jaar twee lokale artsen steunt die de Nederlandse opleiding tot
BIG-geregistreerde huisarts volgen. Die opleiding vindt voor een groot
deel op Bonaire plaats. De verwachting is dat deze twee mensen in 2023
op Bonaire kunnen starten als huisarts. Dus dit concrete probleem dat
mevrouw Van den Berg aansnijdt, is al opgepakt door VWS. Overigens is
het ook mogelijk om op Aruba die opleiding te volgen, dus dat kan in het
gebied en hoeft niet per se in Europees Nederland.
De wegen op Bonaire zijn ook een terugkerend thema. Ze worden steeds
beter. Dat is het goede nieuws. Geld is nu ook niet het probleem. Dat was
het al niet en dat is het nu ook niet door de extra injectie van IenW. Je ziet
dat de ambtelijke organisatie op Bonaire, als gevolg van covid, maar ook
van het lang geen eilandsecretaris hebben, op dit moment met de nieuwe
eilandsecretaris goed wordt doorgelicht. Waar nodig wordt expertise
extern ingevlogen, omdat niet alles beschikbaar is, maar ook daar willen
we vanuit het principe werken: graag zo veel mogelijk lokaal. De rotonde
die daar is aangelegd, was niet zo’n goed voorbeeld. Ik heb op Statia een
rotonde geopend die wel goed is aangelegd, maar die op Bonaire was
nog niet helemaal volgens de regels. Er wordt nu dus gekeken hoe dat
probleem wordt opgepakt. Hij was wel rond; dat was het probleem niet!
Mevrouw De Vries had een vraag over de verbindingen tussen Saba,
Sint-Eustatius en Sint-Maarten. We hebben inderdaad aangekondigd dat
er medio dit jaar een ferryverbinding van start zou gaan. Dat was de
bedoeling. Dat is ook door covid vertraagd, maar we gaan ervan uit, zoals
we eerder besproken hebben, dat we rond de zomer in een situatie komen
dat – post-covid is misschien wat te voorbarig – er weer meer kan. Het
Ministerie van IenW heeft in 2020 2 miljoen beschikbaar gesteld voor de
ferrypilot. Binnen enkele weken wordt met de aanbesteding gestart. Het
streven is dat die ferry op de Bovenwindse Eilanden in het komende
hoogseizoen, dat in november begint, gaat varen. Na het orkaanseizoen
wordt er dus mee begonnen. De pilot duurt twee jaar. Dat is belangrijk om
te kijken hoe het gaat, hoe het qua kosten gaat, hoeveel gebruik ervan
wordt gemaakt. Meten is weten. Dan kijken we hoe we verder kunnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

21

Voor de Benedenwindse Eilanden is een paar jaar geleden een haalbaarheidsstudie uitgevoerd naar een fast-ferryverbinding. IenW was daar ook
bij betrokken. Uit dat onderzoek bleek dat een ferryverbinding niet
kostendekkend te organiseren is. Er moesten allerlei nieuwe faciliteiten en
havens aangelegd worden om een goede en snelle verbinding te
realiseren. De regeringen van Aruba en Curaçao en het bestuur van
Bonaire hebben toen besloten geen opvolging te geven aan die studie.
Een van de voordelen van de door een orkaan vernietigde haven op Saba
is dat we nu samen met IenW kijken naar een haven die groter is in
omvang. Die is wel duurder, maar je kunt dan grotere schepen aanmeren,
waardoor de kosten voor levensonderhoud omlaag kunnen en waardoor
dit soort verbindingen ook makkelijker tot stand kunnen komen. Maar dat
zijn geen dingen die even snel gefikst worden.
De voorzitter:
Er is een interruptie van mevrouw De Vries van de VVD.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Ik ben wel benieuwd of we dan op de hoogte kunnen worden gehouden
van de voortgang. Ik hoop niet dat dat vertraging oplevert, want dan ben
je weer een seizoen verder. Er loopt ook een onderzoek naar het openbaar
vervoer op Bonaire. Wanneer is dat gereed?
Staatssecretaris Knops:
Het eerste antwoord is ja. Wij zullen u in de rapportage op de hoogte
houden van de voortgang. Ik voorzie op dit moment geen vertraging ten
opzichte van wat ik zojuist zei. Binnen enkele weken wordt met de
aanbesteding gestart. Het moet na het orkaanseizoen kunnen. De
infrastructuur hoeft niet echt aangepast te worden. Het is echt een
verbinding.
Ten aanzien van de vraag naar en behoefte aan openbaar vervoer op
Bonaire heeft het Ministerie van IenW samen met de gemeente Rotterdam
en het OLB gekeken hoe zo’n pilot kan worden ingevoerd. Begin 2020
heeft het Rotterdamse vervoersbedrijf RET op aanvraag van IenW een
startnotitie geschreven over de randvoorwaarden waaraan voldaan moet
worden om een proef en een eventuele invoering van ov op Bonaire
mogelijk te maken. Tot op heden is daar geen opvolging aan gegeven
door het openbaar lichaam zelf. Dat heeft voor een deel te maken met de
problematiek van de capaciteit en de prioriteit. Er is gewoon geen
conclusie getrokken om hier wel of niet mee door te gaan. Het ligt nu bij
het openbaar lichaam van Bonaire, bij de lokale politiek.
De heer Ceder vroeg hoe we, als het bsn nog niet gerealiseerd is,
tussentijds omgaan met het probleem van studenten. Daar is contact over
geweest met OCW. Het ministerie lost dit in de praktijk op met DUO. De
collega van OCW is bekend met het vraagstuk. Het wordt praktisch
opgelost door registratie in de BRP mogelijk te maken voor lokale
studenten. Als je van Caribisch Nederland naar Europees Nederland gaat,
schrijf je je uit uit de PIVA en schrijf je je in in de BRP. Dan is het bsn geen
probleem. Het is een praktische oplossing die voor grote groepen niet
werkbaar is, maar die wel voorkomt dat mensen tussen wal en schip
vallen.
Mevrouw Wuite vroeg waarom de Wet gelijke behandeling niet van
toepassing is in Caribisch Nederland. Hoe wordt dit opgelost? Alle
Nederlanders zijn gelijk; dat staat in de Grondwet, zoals mevrouw Simons
terecht zei. De invoering van de gelijkebehandelingswetgeving in
Caribisch Nederland is al enige tijd geagendeerd. Het onderzoek naar de
mogelijkheid van invoering ervan heeft vertraging opgelopen. Als gevolg
van de covidpandemie was het niet mogelijk Caribisch Nederland te
bezoeken. De intentie is er om dit nu snel op te pakken en ter plekke te
bespreken welke problemen er spelen ten aanzien van ongelijke behan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

22

deling in de horizontale verhoudingen. Waar hebben de mensen op de
eilanden behoefte aan? Die afspraken met de openbare lichamen worden
nu gepland. Het wordt dus opgepakt.
De voorzitter:
Een interruptie van mevrouw Wuite en daarna mevrouw Simons.
Mevrouw Wuite (D66):
Is het misschien mogelijk dat daar een tijdsperspectief aan wordt
gekoppeld? We zien dat er de afgelopen periode wel degelijk is gereisd.
Het is de vraag welke prioriteit dit krijgt toegekend.
Staatssecretaris Knops:
Ja, dat is helemaal terecht. We hebben te maken gekregen met alle
vraagstukken rondom covid en de betekenis daarvan. Dat had beperkingen tot gevolg. Het is niet zo dat er helemaal niet gereisd is, maar er
kon alleen in noodzakelijke gevallen gereisd worden. Ik zie in de eigen
planning en in waar de openbare lichamen mee bezig geweest zijn dat er
gewoon minder productie is geweest dan men verwacht had. Het is dan
een kwestie van prioriteren: wat doen we het eerst? We hebben hier al tal
van vraagstukken aan de orde gehad. We hebben ook het vraagstuk van
de opvolging van de Raad van State en het ibo-rapport. Daarin wordt ook
van alles verwacht van de eilandsraden en de bestuurscolleges. Als je
alles prioriteit geeft, gebeurt er niks, dus je moet echt prioriteren. Dit
wordt alsnog opgepakt.
De voorzitter:
Mevrouw Wuite nog een keer.
Mevrouw Wuite (D66):
Even voor de helderheid: ik vroeg om een tijdsperiode.
De voorzitter:
Dat klopt.
Staatssecretaris Knops:
Er ligt nog geen concrete planning onder. Er worden afspraken gemaakt
met de openbare lichamen, maar een verdere planning heb ik op dit
moment niet beschikbaar.
De voorzitter:
Ik kijk naar mevrouw Simons, die ook een interruptie had.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Het is mij niet helemaal duidelijk waarom er een bezoek gebracht moet
worden aan de eilanden teneinde tot uitwerking of initiatie van de Wet
gelijke behandeling te komen. Ik zou daar graag wat meer duiding van
krijgen.
Staatssecretaris Knops:
Je kunt veel via Webex en videoverbinding doen, maar we weten allemaal
dat persoonlijk contact, ook met maatschappelijke organisaties op de
eilanden en met bestuurders, bij voorkeur fysiek plaatsvindt. Dat is ook de
reden dat een aantal bestuurders uit Caribisch Nederland hier zijn en ook
met u gesproken hebben de afgelopen tijd. Dat zou je via Webex kunnen
doen, maar het is toch goed om die contacten persoonlijk te houden. Dat
als eerste.
Ten tweede het antwoord dat ik ook in de richting van mevrouw Wuite
heb gegeven: doordat er zo veel extra werklast kwam, naast alle taken en
bestuursakkoorden – op Bonaire bijvoorbeeld, de plannen op Statia, het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

23

Sabapact – die er al lagen, is dat allemaal extra. Als je kijkt wat er sinds
10-10-10 gebeurd is en ook wat er niet gebeurd is, dan zijn er een heel
aantal zaken, waaronder deze, die gewoon niet als prioriteit bovenaan de
lijst stonden of zijn aangemerkt. Er waren andere prioriteiten. Er zullen
andere keuzes gemaakt moeten worden, en dat leidt voor tal van
projecten als gevolg van covid tot vertraging. Dat geldt onmiskenbaar ook
voor bijvoorbeeld infraprojecten. Allerlei aannemers en mensen die
daarin werkzaamheden moesten uitvoeren, waren beperkt en konden er
niet naartoe. Ook als het gaat om contact met openbare lichamen zul je
daar met specialisten moeten spreken, zowel aan de kant van de openbare
lichamen daar als met wetgevingsmensen hier in Nederland. Dat werd
inderdaad gehinderd door covid. Dat kan ik niet ontkennen.
De voorzitter:
De vraag van mevrouw Simons was geloof ik waarom een werkbezoek
daar onderdeel is van de ...
Mevrouw Simons (BIJ1):
Dank u, voorzitter, want dit antwoord zegt mij eigenlijk: wij vonden het
geen prioriteit op dit moment. Dat antwoord zou ik meteen kunnen
accepteren, gezien de omstandigheden. Het zijn de drogredenen die
continu worden aangehaald waarom zaken niet gebeuren, waar ik licht
opgewonden van word. De heer Ceder citeerde al eerder de uitspraak van
de Ombudsman. Ik heb dat opgeschreven. Zijn woorden waren letterlijk:
stop met drogredenen. Als ik dus hier vanuit oprechtheid te horen krijg
«mevrouw Simons, er speelde zo veel op het wereldtoneel dat dit voor
ons geen prioriteit had», dan is dat een eerlijk antwoord dat ik kan
accepteren. Maar waarom het per se nodig is om werkbezoeken af te
leggen teneinde tot implementatie te komen van bestaande wetgeving
aan deze kant van Nederland – nogmaals: implementatie van bestaande
wetgeving – dat is mij niet helemaal duidelijk.
Staatssecretaris Knops:
Weet u, mevrouw Simons, ik ben ook zeer ambitieus en ik zou graag heel
veel dingen heel snel willen. Ik ben niet snel gefrustreerd, maar als ik dan
toch een frustratie zou hebben, dan is het dat wat wij hier allemaal in Den
Haag vaak willen, gewoon niet allemaal tegelijk kán. Dat heeft er voor een
heel groot deel mee te maken dat, als je zo’n traject gaat opstarten, je dat
ook samen met de mensen daar wilt doen. In gesprekken hoorde ik ook op
Statia en op Bonaire dat de ambtelijke capaciteit daar gewoon beperkingen kent. Daarmee is niet gezegd dat het niet belangrijk is, maar niet
alles kan een prioriteit zijn. We praten over armoede, we praten over de
infrastructuur, we praten over de woningbouw, allemaal heel belangrijke
dingen. Dat kun je op papier allemaal opschrijven. Dat hebben we ook
geprobeerd, maar de mensen hebben er niets aan als het niet wordt
uitgevoerd. Dus ik zou hiervan zeggen: het gaat de komende weken
opgepakt worden.
Mevrouw Wuite vroeg hoe dat qua planning eruitziet. Ik heb dat nu niet
scherp, maar ik zeg u toe dat u daarover geïnformeerd wordt. Maar u
moet ook wel begrip tonen voor het feit dat wij wel van alles kunnen
willen, maar het enkele feit dat wij het willen, maakt niet dat het gebeurt.
Dat is wel de ervaring die ik de afgelopen jaren heb opgedaan. Dan lijkt
het mij niet handig om tegen elkaar te zeggen: we gaan het allemaal doen,
terwijl we weten dat we dat niet kunnen waarmaken. Ik hoop dat ook dat
een eerlijk antwoord is waar ... Ik houd helemaal niet van drogredenen,
maar ik hoop dat ook dit een antwoord is dat u in ieder geval begrijpt. U
hoeft het er niet mee eens te zijn, maar dat is wel de werkelijkheid waar
wij mee te maken hebben.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

24

Ik zie interruptiewensen, maar we werken met vier interrupties en hebben
zo meteen nog twee bewindspersonen te gaan. Dank voor uw begrip. U
kunt verdergaan met uw beantwoording.
Staatssecretaris Knops:
Ik heb nog een paar vragen, drie om precies te zijn, over water. Dat is een
onderdeel van de nutsvoorziening dat de Staatssecretaris van EZK
volgens mij niet voor haar rekening neemt. Nee, ik zie dat dat klopt. Dan
doe ik het water. Hoe zit het met de planning voor de wijziging van de Wet
elektriciteit en water, vroeg mevrouw De Vries. Die wijziging is in 2018
aangekondigd. Dat wetsvoorstel wijzigt een aantal wetten. De Wet VROM
BES, de FinBES en de Warenwet BES. De verwachting is dat die wetswijziging in werking treedt op 1 januari 2023. Er zijn sinds 2018 twee
consultatierondes geweest. Dat was onderdeel van die wetgevingstrajecten. Daar is uit gekomen dat de wijziging van de Wet elektriciteit en
drinkwater BES beperkt blijft tot het drinkwater. Na consultatie bleek er op
de eilanden toch geen wens tot aanpassing van de regelgeving voor
elektriciteit. Dat is de reden dat dat traject enigszins verengd wordt
voortgezet, met de verwachting – maar dat hangt natuurlijk ook af van de
behandeling in de Tweede Kamer en de Eerste Kamer – dat de inwerkingtreding per 1 januari 2023 zou kunnen plaatsvinden.
Mevrouw Van den Berg heeft gevraagd naar het principe dat het voor
sommige regelingen niet uitmaakt waar in Nederland je woont. Mevrouw
Simons heeft zich bij die vraag aangesloten. Kosten die gemaakt worden
voor bijvoorbeeld netwerken, infrastructuur of wat dan ook worden
omgeslagen. Of je nou in Vaals woont of op Ameland, maakt niet uit. Mij
werd de vraag gesteld hoe ik ertegen aan zou kijken als we datzelfde
principe zouden hanteren voor Europees en Caribisch Nederland. Ik vind
dat een interessant vraagstuk. Ik kan die vraag niet met ja of nee beantwoorden, maar het is op z’n minst de moeite waard om erover na te
denken om het niet alleen op die 25.000 mensen om te slaan – het gaat
om drie eilanden met elk hun eigen infrastructuur – maar om dat op de
schaal van Europees Nederland te doen. Daarmee zou je in één klap iets
doen aan het kostenniveau en geef je meteen invulling aan het vraagstuk
dat het niet uitmaakt waar je woont. Ik vind de gedachte heel interessant,
maar omdat ik niet kan overzien wat daar de consequenties van zijn, stel
ik toch voor om die suggestie concreet mee te nemen in dat drinkwateronderzoek. We hebben dat uitgangspunt, dat principe, ook gehanteerd bij de
steunpakketten, want dan hoef je daarna ook nooit meer de discussie te
voeren hoe het zit. Als je het op de schaal van Nederland versmeert, dan
denk ik dat de effecten beperkt zullen zijn. Maar nogmaals, dat weet ik niet
exact, dus dat zullen we moeten uitzoeken. Ik zeg u toe dat we dat gaan
doen, maar u zult begrijpen dat de besluitvorming over zoiets voor een
volgend kabinet zal zijn. Wel is het een goed idee om dit mee te nemen
om te bekijken wat we in voorbereiding daarop nu al kunnen doen.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Ik had ook nog gevraagd naar het onderzoek naar de financieel duurzame
exploitatie van de drinkwatervoorziening. De Staatssecretaris zegt nu: dat
nemen we daarin mee. Maar dat rapport zou er volgens mij eind tweede
kwartaal 2021 zijn. Er wordt gezegd «de elektriciteit nemen we dan maar
even niet mee», maar ik ben wel benieuwd wat de gevolgen daarvan zijn.
Het doel was ooit om daar wel iets mee te doen; ik neem aan dat daar een
reden voor was. Er wordt nu gezegd: dat gaat niet door. Wat betekent dat
in praktische zin?
Staatssecretaris Knops:
Kenmerk van die consultatie is dat het wordt voorgelegd aan de eilanden.
Zij hebben er zelf voor gekozen om dat niet meer te doen. Ik zou even
moeten nagaan wat daar toen precies de redenen voor waren. Dat is in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

25

2018 gebeurd. Misschien kan ik daar in tweede termijn op terugkomen. De
laatste vraag ging over dat drinkwateronderzoek: dat zou toch in het
tweede kwartaal gereed zijn? Ja, het tweede kwartaal is...
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Bijna afgelopen.
Staatssecretaris Knops:
Ja, precies. Dus namens de Minister van IenW kan ik melden dat de
resultaten van dat onderzoek in de tweede helft van 2021 met de Kamer
gedeeld worden en dat de suggestie van mevrouw Van den Berg daarin
meegenomen wordt.
Voorzitter. Daarmee ben ik gekomen aan het eind van de beantwoording
van de aan mij gestelde vragen.
De voorzitter:
Dank aan de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Dan gaan wij met gezwinde spoed verder met de opvolger van de
Staatssecretaris van Sociale Zaken, namelijk de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid, voor de beantwoording van ook een hoop
vragen.
Minister Koolmees:
Dank, voorzitter. Leuk om hier te zijn in deze commissie en leuk dat ik in
de staart van deze kabinetsperiode nog het woord mag voeren over ons
beleid op Bonaire, Saba en Sint-Eustatius. In januari heb ik die taak
overgenomen van Staatssecretaris Bas van ’t Wout. Al mijn staatssecretarissen werden Minister, dus toen moest ik het zelf doen.
De voorzitter:
Dat is een compliment voor de Minister.
Minister Koolmees:
Ja, dat vind ik heel leuk om te doen. Maar de uitdagingen in Caribisch
Nederland om te komen tot een perspectiefvolle sociale ontwikkeling zijn
groot. Heel veel vragen in de eerste termijn gingen daar natuurlijk ook
over. De realiteit is helaas dat de coronacrisis de uitdagingen ook groter
heeft gemaakt. De reisrestricties hebben het toerisme op de eilanden
flinke klappen bezorgd, in economisch maar ook in sociaal opzicht.
Gelukkig zien we nu ook hier dat het vaccineren werkt. Het vooruitzicht op
een veilige uitweg uit de coronacrisis biedt ook weer perspectief voor het
toerisme, het aantrekken van de economie en herstel, net als in Nederland
gelukkig het geval is. Je ziet ook dat er op de eilanden wordt nagedacht
over hoe ze op termijn minder afhankelijk kunnen worden van toerisme
om daarmee ook de economische basis te kunnen verbreden, zodat men
daarmee minder kwetsbaar is voor dit soort externe ontwikkelingen.
De doelstelling van het kabinet is al een aantal jaren om in Caribisch
Nederland de leefomstandigheden te verbeteren en het economisch
potentieel te versterken. Daarvoor moeten onder andere de kosten van
levensonderhoud en de inkomens van inwoners in balans worden
gebracht. De voormalige staatssecretarissen van SZW, met name Tamara
van Ark maar ook Bas van ’t Wout in een relatief korte periode, hebben
zich samen met Staatssecretaris Knops echt hard en met heel veel
toewijding ingezet, ook met volle steun van de Minister, om de bestaanszekerheid voor de inwoners van Caribisch Nederland over de volle
breedte te verbeteren. We hebben daar ook best wel forse stappen in
gezet. Ere wie ere toekomt, Tamara van Ark heeft daar echt een been
bijgetrokken. Zo is het wettelijk minimumloon omhooggegaan en zijn de
uitkeringen verhoogd. Daarnaast is in de kinderopvang met het
programma BES(t) 4 kids ook fors geïnvesteerd. Dat zal de komende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

26

periode ook gecontinueerd moeten worden en zal ook van de eilanden
een forse inspanning vragen. Ik sluit mij dan ook aan bij de oproep van de
Staatssecretaris. Wij zijn sinds januari wel demissionair. Dus maatregelen
met budgettaire consequenties die vanaf 2022 en verder ingaan, zijn
natuurlijk aan een nieuw kabinet. Wij mogen namelijk geen nieuw beleid
met financiële consequenties meer maken. We wachten met z’n allen op
de formatie. Sterker nog, u bent er als Kamer natuurlijk verantwoordelijk
voor dat dit ook gebeurt. Dus het is niet aan ons om nu die verdere route
uit te stippelen, maar ik wil er nog wel een paar dingen over zeggen. Ik
heb daarvoor een paar blokjes. Allereerst het ijkpunt sociaal minimum,
daarna de discussie over het wml, vervolgens de kinderopvang en tot slot
een paar overige vragen.
Dan begin ik met ...
De voorzitter:
Er is nu al een interruptie van mevrouw Van den Berg.
Minister Koolmees:
Bij mijn inleiding al.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ja, omdat de Minister de blokjes noemt. Ik moet om 18.00 uur helaas weg,
maar ik mis het blokje NOW en WW. Ik hoop toch niet dat de Minister daar
niet op ingaat.
Minister Koolmees:
Nee hoor, ik zal ook ingaan op de werkloosheidsvoorziening en daar zit
ook de NOW in, althans het steunpakket.
De voorzitter:
Het is eigenlijk omdat mevrouw Van den Berg zeer kort van tevoren een
debat in haar agenda gejast kreeg.
Minister Koolmees:
Dan zal ik met dat punt beginnen, geen enkel probleem. Zoals de
Staatssecretaris al aangaf, hebben we steeds gezegd dat de steunpakketten in Nederland worden gekopieerd of doorgetrokken naar Caribisch
Nederland. Dat is steeds het geval geweest bij alle brieven die we als
trojka hebben gestuurd. Er zijn eigenlijk drie discussies. De ene discussie
gaat over de steunpakketten zelf. Daarbij is eigenlijk nog steeds sprake
van een tegemoetkoming à la de NOW. Voor werkenden op de BES
bestaat die regeling nog gewoon. We hebben ook een groep gehad, net
als in Nederland, die tussen wal en schip dreigde te vallen omdat die
tussentijds de baan verloor. In Nederland hebben we dat opgelost met
bijvoorbeeld de TOFA. In verband met de crisis was dat een bijzondere
uitkering voor nu drie maanden in het Caribisch deel van het Koninkrijk.
Het derde punt gaat over de langeretermijndiscussie over de
WW-voorziening. Ook in het Akkoord van Kralendijk wordt daaraan
gerefereerd. Ik heb recent ook gesproken met Nina den Heyer over dat je
eigenlijk zou willen dat er zo’n voorziening ook zou zijn op de eilanden om
daarmee de klappen van de conjunctuur op te vangen. Daar is ook in het
Akkoord van Kralendijk echt wel een stap in gezet. Er is ook door
werkgevers en werknemers gezegd: dat zou een goed idee zijn. Een kleine
kritische kanttekening van mijn kant is dat het voorstel nu is om dat
begrotingsgefinancierd te doen terwijl het in Nederland een premiegefinancierde regeling is die dus door werkgevers en werknemers betaald
wordt, en om dat structureel te verankeren. Dus als je het budgettair
gefinancierd wil doen, dan is het eigenlijk onderdeel van de formatie
omdat het gewoon geld gaat kosten. Maar ik heb ook wel teruggegeven
dat ik het voor de hand vind liggen dat het gewoon onderdeel is van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

27

premies. Alleen, daarvoor geldt ook dat je niet zomaar kosten kunt
verhogen zonder consequenties. Dus langs deze drie lijnen hebben we
geprobeerd om de corona-effecten in het Caribisch deel van het Koninkrijk
op te vangen en daar gaan we ook gewoon mee door, ook via het
steunpakket dat we recent hebben verlengd voor Q3 als het gaat over
NOW, Tozo, TONK en TVL.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik begrijp dat de Minister hier niet kan toezeggen dat hij dat nu al gaat
regelen en dat het aan de orde moet komen bij de kabinetsformatie. Is de
Minister dan wel bereid om een en ander voor te bereiden? In Nederland
is het 100% premiegefinancierd. Dus daar zit helemaal niets van de
overheid bij of iets van belastinggeld, maar we praten hier nu over het
Caribisch gebied waar nu helemaal niets is. Als je gewoon ergens mee
kan beginnen, kan dat naderhand uitgebreid worden door daar wel
premie te gaan heffen. Ik ben het wel eens met de Minister dat als je daar
nu gelijk premie gaat heffen, je dan alles wat je wint ten aanzien van het
verhogen van het sociaal minimum, meteen voor een deel kwijt bent
terwijl ook de werkgeverslasten hoger worden. Is de Minister bereid om
huiswerk te doen zodat in de fiches waarop de Staatssecretaris zo-even
wees, meegenomen wordt wat het zal kosten om tot een soort minimumregeling te komen, waar mensen dus nu gewoon terugvallen naar nul
euro?
Minister Koolmees:
Ja, dat is een toezegging die ik graag doe. Sterker nog, dat zijn we aan het
doen voor dezelfde fiches waar de heer Knops het net over had. Daar
kunnen verschillende modaliteiten in onderscheiden worden, met
verschillende consequenties. Dat heeft ook te maken met de vraag van de
heer Ceder en mevrouw Bromet wat een verantwoord stappenplan is om
dit soort stappen te kunnen zetten. Dat fiche zijn we aan het maken, ook
met het oog op de kabinetsformatie. Op het moment dat partijen met
elkaar gaan onderhandelen – wie weet gebeurt dat ooit eens – ligt dat
klaar.
De voorzitter:
Mevrouw Wuite van D66 heeft nog een vraag op dit punt. Uw derde
interruptie.
Mevrouw Wuite (D66):
Het hangt een beetje samen met de formatie en de discussie wat wel en
niet kan. De Staatssecretaris heeft al een duiding van waarom nieuw
beleid niet kan, mits er wordt afgeweken van het basispad. Nou ben ik erg
benieuwd wat dat basispad inhoudt, zodat ik dat beter kan beoordelen.
Want de besluitvorming was, dacht ik, ingezet. Commitments waren
gemaakt. Wat houdt dat basispakket dus in? Tot op welke hoogte, op
welke aspecten, wijkt dat dan af van het basispad?
De voorzitter:
Ik weet uit ervaring dat er geen woord is waar de Minister liever over
praat dan het basispad.
Minister Koolmees:
Ik ben echt dol op basispaden. U kunt mij wakker maken voor basispaden
en over wat daar wel en niet in hoort. De kern is, zoals de Staatssecretaris
net al heeft gezegd, dat het vaak gaat over financiële verplichtingen die je
bent aangegaan en die meerjarig in de begroting zijn verankerd. In de
begroting zit op verschillende onderdelen een commitment ten aanzien
van hoeveel geld Nederland uittrekt voor het Caribisch deel van het
Koninkrijk. Alles wat je daarop muteert, wat je daarin wijzigt, vergt nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

28

besluitvorming. Aangezien wij demissionair zijn, is met de Kamer
afgesproken dat wij dat niet meer doen en dat wij dat overlaten aan een
volgend kabinet. Dat kan ook, want de begroting wordt natuurlijk gewoon
vastgesteld op Prinsjesdag, sterker nog, daarná in de behandeling van de
begrotingen door uw Kamer. Daar kunt u dat besluit nemen, maar omdat
wij zelfs twee keer demissionair zijn – in januari zijn wij afgetreden
vanwege de kinderopvangtoeslagaffaire en daarna zijn er nog verkiezingen geweest – kunt u niet van ons verwachten dat wij een beleidsrijkere begroting opstellen.
De voorzitter:
Nu wij toch met exegese bezig zijn: «dubbel demissionair» bestaat ook
weer niet. Maar dat is een mentale uiting.
Mevrouw Wuite (D66):
Ik heb toch nog even een verhelderende vraag, dit is geen extra interruptie maar een verhelderende vraag.
De voorzitter:
Dit is uw laatste interruptie. Dat wil ik u toch even laten weten. Als het
puur voor de uitleg is, dan is dat aan u.
Mevrouw Wuite (D66):
Ja, even verhelderend. Ik weet niet of de Staatssecretaris nu toegeeft dat
er wordt toegewerkt naar een beleidsarme begroting in september met
Prinsjesdag. Betekent dat dan ook dat daarin geen nieuw beleid is
opgenomen en dat we de situatie «as is» eigenlijk wat langer gaan
accepteren?
Minister Koolmees:
Volgens mij is dat eigenlijk de vraag die u als Kamer heeft meegegeven
aan de informateur. In de motie-Rutte/Kaag is de informateur gevraagd
om een paar dingen uit te zoeken, zowel over de begroting voor dit jaar en
de noodzakelijke stappen voor volgend jaar. Dus dat ligt in de Stadhouderskamer op dit moment.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Ik zou graag een stap willen maken. Ik weet dat het op de formatietafel
ligt, maar hoor ik de Minister eigenlijk zeggen: wij willen dat er een
WW-voorziening komt op de BES-eilanden; de vraag is alleen of we dat
via het premiestelsel doen zoals we dat in Nederland kennen, of via een
bijzondere budgettaire voorziening? Is de insteek van het kabinet en
daarmee het uitdrukkelijke verzoek aan de Kamer en aan het volgend
kabinet om een WW-voorziening te regelen en om in discussie te gaan
over welk van de twee stelsels geïmplementeerd zal worden?
De voorzitter:
Ik geloof dat dat inderdaad het antwoord was op de vraag van mevrouw
Van den Berg.
Minister Koolmees:
Dat vind ik een beetje jumping to conclusions. Ik constateer iets anders. Ik
constateer dat in het Akkoord van Kralendijk, waarin werkgevers en
werknemers samen een afspraak hebben gemaakt over de economische
ontwikkelingen op de arbeidsmarkt naar de toekomst toe, wordt geconstateerd dat dit een lacune is. Die lacune begrijp ik. Die zie ik ook in die zin
dat het verstandig is om die op te lossen, omdat daarmee inkomenszekerheid, bestaanszekerheid, kan worden georganiseerd die er nu niet is
voor mensen die werkloos worden. Ik constateer ook dat er geen
financiering voorhanden is en dat het ofwel uit de begroting moet worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

29

gefinancierd ofwel uit premies, zoals we dat in Nederland hebben gedaan.
Daar is discussie over. Als je het uit premies financiert, heeft dat wel
degelijk consequenties voor de loonkosten. Richting mevrouw Van den
Berg heb ik aangegeven dat wij verschillende modaliteiten kunnen
uitwerken voor de formatietafel, maar omdat wij demissionair zijn, past
het ons niet om daar een besluit over te nemen. Dat is echt voor de
formatie. Maar die modaliteiten zullen wij technisch uitwerken, zodat de
Kamer, de onderhandelende partijen, daarover kunnen beslissen aan de
formatietafel.
De voorzitter:
Dank. Ik denk dat daarmee het ad-hocblokje coronasteun en WW is
afgerond. Dan zijn we bij de heenzending van mevrouw Van den Berg
aangekomen. Wij wensen u veel succes in het andere debat. De Minister
kan weer bij zijn eerste blokje beginnen: het ijkpunt sociaal minimum.
Minister Koolmees:
Ja. Er zijn inderdaad door verschillende leden – de heer Ceder, mevrouw
Bromet, mevrouw Kuiken – vragen gesteld over het ijkpunt. Waar hebben
we het nou over? Waarom is het nou zo ingewikkeld om dat zomaar te
verhogen? Waarom kunnen we dat niet gewoon besluiten? Wat weten we
daarvan uit onderzoeken? Kijk, als we het ijkpunt in één keer zouden
moeten realiseren, zou dat betekenen dat de inkomens en uitkeringen
aanzienlijk moeten worden verhoogd. Dat is het simpele feit dat nu uit alle
onderzoeken naar boven komt. Dan gaat het dus met name over de
onderstand, want de AOV- en de AWW-uitkering zijn al op het niveau van
het ijkpunt.
Als je de onderstand zou verhogen, zou dat ook consequenties moeten
hebben voor het wettelijk minimumloon. Anders zou je het verschil tussen
uitkering en werk heel erg verkleinen. Dan heb je weer een andere
problematiek. Als je het wml verhoogt, dan heeft of kan dat economische
consequenties hebben. Dat is vergelijkbaar met de discussie over de
verhoging van het minimumloon die wij ook in Nederland de afgelopen
periode hebben gevoerd en waar het CPB analyses van gemaakt heeft.
Laat ik eerst beginnen met de dingen die we niet weten. Heel veel dingen
weten we niet. Een verhoging van het wml kan ook positieve consequenties hebben, bijvoorbeeld voor de binnenlandse bestedingen, want
dan heb je gewoon een consumptie-effect. Dus het kan ook positief
uitwerken. Maar wij maken ons een beetje zorgen in die zin dat je juist een
negatieve concurrentiepositie creëert – denk aan toerisme, economische
activiteiten – en juist werkloosheid creëert als de hoogte van de lonen te
veel gaat afwijken van de hoogte van de lonen in de regio. Is dat met een
schaartje te knippen? Nee. Ik denk ook dat dat verschillend is per sector en
per leeftijd. Ik denk ook dat het op de korte en lange termijn verschillend
is.
Het enige wat ik onverstandig zou vinden, is om in één keer een stap te
zetten. Dat herbergt het risico dat je sectoren, branches of bedrijven
kapotmaakt of wegjaagt en het kost tijd om die weer terug te krijgen.
Vandaar dat wij een soort tweesnijdend zwaard hebben gehanteerd met
deze aanpak doordat wij enerzijds de afgelopen jaren stappen hebben
gezet om met name het minimumloon en de onderstand stapsgewijs te
verhogen en wij anderzijds drukken op de kosten. Economisch gezien heb
je, als je de kunstmatig hoge kosten zou vergoeden in het minimumloon,
enerzijds geen prikkel om de kosten te reduceren en neem je anderzijds
het grote risico dat het ten koste gaat van de werkgelegenheid op de
eilanden. Dan ben je uiteindelijk verder van huis. Dat betekent niet dat je
het niet moet doen. Dat is geen reden om het uit te stellen. Dat betekent
wel dat je voorzichtig moet blijven nadenken over hoe je dat stap voor
stap, op een redelijke manier kan doen, ook om het voor de werkgevers
behapbaar te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

30

De voorzitter:
Ik zie wat interrupties ...
Minister Koolmees:
Mag ik nog drie zinnen doen?
De voorzitter:
... maar vinden de leden het goed als de Minister dit nog even afrondt? Ja.
Minister Koolmees:
Een verhoging van het wettelijk minimumloon kan een negatief effect
hebben op de arbeidsvraag, de regionale concurrentiepositie van de
eilanden en de draagkracht van de economie. Daar moet je dus niet al te
veel mee gaan experimenteren. In Nederland hebben we dat ook steeds
gedaan door steeds stap voor stap het jeugdminimumloon te verhogen.
Er is nu bijvoorbeeld ook een discussie naar aanleiding van het
SER-advies om het minimumloon ook stap voor stap te verhogen.
Dat geldt overigens ook voor het Akkoord van Kralendijk. Daarin wordt
ook gezegd: Ja, we zien ruimte om dat te verhogen, maar doe dat wel
geleidelijk, want te grote stappen kunnen te abrupte consequenties
hebben voor de werkgelegenheid. Dat begrijp ik als econoom, want vraag
en aanbod herken ik. Dat is zo ongeveer het enige wat ik echt begrijp. Dat
betekent dat je er continu naar moet kijken. De heer Ceder heeft gelijk dat
je het niet met een schaartje kunt knippen en kunt zeggen: als je dit doet,
kost het zoveel. Want een grotere stap van de verhoging heeft
waarschijnlijk ook grotere consequenties. Dat zie je ook in de
CPB-analyses in Nederland over de verhoging van het wml. Ik kan er uren
over praten. Dat vind ik hartstikke leuk, voorzitter.
De voorzitter:
Begrijp ik het goed dat de Minister heeft gezegd wat hij wilde zeggen over
het wml en het ijkpunt?
Minister Koolmees:
Zal ik het even afmaken?
De voorzitter:
Ja, misschien is dat wel een goed idee.
Minister Koolmees:
Dus ook even richting mevrouw Kuiken: ik zie de urgentie en de noodzaak
om die stappen te zetten, maar dat moet je dan stap voor stap doen.
Anders krijg je het risico dat je stappen de verkeerde kant op zet.
Mevrouw Wuite vroeg nog: gaat dit kabinet de belofte aan Caribisch
Nederland van 10-10-10 nakomen? Wij zetten een koers in. Wij hebben
stap voor stap allerlei stappen gezet in de wml en de kinderopvang. Ik
kom zo nog even terug op wat dat structureel betekent.
U vroeg: gaan we nou doormodderen of gaan we de turbo erop zetten?
Ten eerste heeft Tamara van Ark hier het afgelopen jaar echt veel stappen
op gezet, dus hulde voor haar. Maar de stappen vanaf 2022 moet ik echt
aan een volgend kabinet laten. Omdat wij demissionair zijn, is dat voor de
formatietafel bedoeld.
Mevrouw Bromet vroeg nog: waarom ga je niet uit van de werkelijke
kosten en waarom verhoog je niet gewoon de uitkeringen? Deels heb ik
die vraag al beantwoord in de richting van de heer Ceder als het gaat om
vraag en aanbod en de gevolgen van hoge uitkeringen op wml en de
concurrentiepositie. Uit het onderzoek van Regioplan uit 2018 is gebleken
dat de kosten voor levensonderhoud voor veel mensen te hoog zijn en dat
dat een hele grote verklarende factor is voor deze situatie. Daarom heb ik
toen ook de afspraak gemaakt om die kosten te gaan drukken om dit op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

31

een verstandige manier te doen. Dat is niet makkelijk, want het gaat over
nutsvoorzieningen met hoge vaste kosten, maar gelet op de draagkracht
van de economie is het wel een verstandige route om zo’n beweging in te
zetten en ook af te kunnen maken.
De laatste vraag van mevrouw Bromet had betrekking op de analyse van
die statistieken over het ijkpunt. We hebben daarover recent nieuwe
CBS-cijfers gekregen, waaruit naar voren komt dat het absolute aantal
huishoudens met een besteedbaar inkomen dat lager is dan het ijkpunt in
2019 is toegenomen ten opzichte van 2018. De reden daarvan lijkt vooral
de in- en uitstroom van de bevolking te zijn, want de uitstroom –
immigratie en overlijden – betrof vaak huishoudens met een besteedbaar
inkomen boven het ijkpunt sociaal minimum, terwijl de instroom vrijwel in
gelijke mate onder en boven het sociaal minimum lag en daarmee het
gemiddelde naar beneden heeft getrokken. Ons beeld is dus dat die
veranderingen van in- en uitstroom van de bevolking de grootste
verklaring vormen, maar we hebben wel een aanvullende analyse
opgevraagd om meer zicht te krijgen op wat hier nou precies gebeurd is.
Die analyse gaan wij samen met het CBS oppakken.
De voorzitter:
Dan begin ik het rondje interrupties bij mevrouw Kuiken. Daarna volgen
de heer Ceder, mevrouw Bromet en tot slot mogelijk nog anderen.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Ik ben dol op wandelen, dus ik hou ook erg van paden. Dan begin je
ergens bij de basis, maar het is uiteindelijk wel de bedoeling om de
Brandaris te behalen, of iemand je nou een kontje geeft of niet. Ik zal deze
anekdote later uitleggen. Dat is wel waar je uiteindelijk moet uitkomen,
maar het liefst een beetje vlot, want anders is je water op en ben je
uitgeput. Waarom vertel ik deze metafoor? Omdat de Minister als
econoom precies weet in welke stappen je daar zou moeten komen. Dat is
dan ook mijn vraag. Als hij niet zegt «morgen», wat is dan wel het
wandelpad, wat zijn dan wel de stappen, om daar te komen en de effecten
te behalen? Ik durf overigens te bestrijden of dat echt zo werkt, maar dat is
nu even niet zo relevant. Ik stel een economische vraag aan een econoom.
Dit antwoord moet hij in zijn zak hebben zitten.
Minister Koolmees:
Het grootste punt van onzekerheid zit met name in die kostenstructuur.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Sorry, voorzitter, ik onderbreek uw orde. Laten we er even van uitgaan dat
er allerlei maatregelen worden genomen om die kostenkant naar beneden
te krijgen, maar dat kun je later ook weer herstellen met inflatiecorrectie.
Alleen, door wat we de afgelopen jaren hebben gezien, ben ik er niet van
overtuigd geraakt dat dat heel snel gaat. Dus laten we er even voor het
gemak van uitgaan dat het de komende twee, drie jaar niet het effect gaat
hebben dat we hadden gehoopt. Nogmaals, als het er wel komt, dan kun
je dat altijd met inflatiecorrecties of andere dingen herstellen om het weer
in evenwicht te brengen. Maar goed, doe mij een lol en ga ervan uit dat
het de komende jaren niet het grote effect gaat opleveren. Wat zouden
dan de stappen zijn die je kunt nemen?
Minister Koolmees:
Nu kom ik toch bij het antwoord op de vraag van de heer Ceder. Dat kun je
niet in isolatie bekijken. Als je dat namelijk alleen maar zou compenseren
via de minimumloonkant en de onderstandskant, loop je een groot risico
dat je daarmee in economisch opzicht schade toebrengt. Ik zou het echt
onverstandig vinden om het alleen maar langs die kant te doen. Het is
heel simpel: als het grootste probleem de onderstand is – die kost nu 4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

32

miljoen per jaar – en je zou die bij wijze van spreken verdubbelen naar 8
miljoen per jaar, dan heb je in één keer het grote probleem van de
onderstand opgelost. Budgettair is dat dus niet het allergrootste
probleem; laten we ook eerlijk zijn. Het punt is alleen dat als je dit gaat
doen, je ook het wml moet verhogen, want anders krijg je hier grote
sociale problemen. Als je dat alleen maar gaat doen via de
wml-verhoging, loop je het grote risico dat je je regionaal uit de markt
prijst of dat er weer andere bewegingen gaan ontstaan, bijvoorbeeld een
beweging vanuit Curaçao naar Bonaire. Wat we de afgelopen jaren dus
steeds hebben gedaan, is tussenstappen zetten om het sociaal minimum
stap voor stap de goede kant op te krijgen maar ook de kostenkant te
reduceren. Het gaat daarbij bijvoorbeeld bij SZW om de kinderopvangkosten en op andere terreinen om de kosten van nutsvoorzieningen. Dat is
gedaan om te voorkomen dat je in een situatie terechtkomt dat je het
eiland uit de markt prijst. Het is dus niet wetenschappelijk of wiskundig
vast te stellen wat het precieze niveau daarvan is, maar alle economen zijn
het er wel over eens dat dit het mechanisme is dat werkt, zeker in een
open, concurrerende economie met veel alternatieven. Je zou dat bij wijze
van spreken één jaar kunnen doen, maar dat zou ik heel onverstandig
vinden.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Een laatste vraag. Daarna moet ik ook naar het geneesmiddelendebat. Nu
voldoet 30% van de mensen niet eens aan het ijkpunt. Dan hebben we het
dus nog niet eens over het sociaal minimum; ze voldoen al niet eens aan
het ijkpunt dat we hebben vastgesteld. Om tegen die mensen te zeggen
dat ze maar een paar stappen moeten afwachten, dat is toch ook op een
menselijk niveau niet uit te leggen? Ik vraag dit niet aan een econoom. Ik
vraag dit als iemand die ook in de politiek zit om bestuurlijke problemen
op te lossen, hoe ingewikkeld en hoe spannend het speelveld ook is:
welke oplossingen zien wij op korte termijn om perspectief te bieden aan
de mensen die al vanaf 2018 niet meer aan dat minimumniveau voldoen?
Minister Koolmees:
Nu begin ik toch een beetje... We hebben de afgelopen jaren goede
stappen gezet. Als je kijkt naar de koopkrachtontwikkeling, zie je ook op de
eilanden de afgelopen jaren een forse plus, als gevolg van deze maatregelen. We zien tegelijkertijd als het gaat over het ijkpunt en het percentage
armoede een stijging, deels verklaard door wat ik net heb toegelicht over
de verandering van de samenstelling van de bevolking. We hebben hier
echt ... Vooral Tamara van Ark heeft hierin ontzettend grote stappen gezet
in de afgelopen periode. Het enige punt dat ik wil maken, is niet dat ik het
niet eens ben met het doel of de richting. Daar ben ik het wel mee eens en
dat onderstreep ik van harte. Ik zeg alleen: economisch gezien moet je het
wel verantwoord en stap voor stap doen om te voorkomen dat je grotere
problemen veroorzaakt. En ... Nee, punt. Ik wilde allerlei vervelende
verwensingen doen, want in de periode daarvoor is er heel weinig
gebeurd op dit terrein.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Dat weten we wel. Maar we zitten in ...
De voorzitter:
Zullen we even de orde vasthouden? U vroeg de Minister buiten de
microfoon om wat hij wilde zeggen. Wilt u daar nog antwoord op?
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Voorzitter, nog even, en dan houd ik echt op en ga ik ook. Er werd gezegd
«het is hier wel een warm bad». Dat zal, maar we zijn hier al vier jaar en
eigenlijk al langer dan dat aan het knokken om überhaupt wat te bewerk-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

33

stelligen. We hebben ook in de situatie gezeten dat we de macht op Statia
gewoon hebben overgenomen. Toch is 30% van de mensen nog steeds
afhankelijk van de voedselbank omdat ze niet rond kunnen komen. Ik
ontken niet dat er stappen zijn gezet. Daar begon ik nota bene mijn betoog
ook mee. Maar ik accepteer het in het staartje van deze kabinetsperiode
ook niet dat we eerst een nieuwe periode in moeten en nu zeggen: er
moet wat gebeuren, maar who knows wanneer en wat? Terwijl we
voortdurend hebben gezegd: zodra we zien dat een aantal dingen niet
goed gaan, en dat weten we nu, dan moeten er weer volgende stappen
gezet worden. Ik vraag dus aan deze verantwoordelijke Minister, die
misschien nog wel een jaar of misschien zelfs nog langer in charge is – ik
hoop het ook niet, maar je weet het niet – wat we in de komende periode
nog kunnen verwachten.
Minister Koolmees:
Over een jaar: daar schrik ik een beetje van. We hebben stappen gezet,
stap voor stap. We hebben een pad uitgestippeld. We hebben ook nog
afspraken gemaakt over een reductie van de kosten van nutsvoorzieningen de komende jaren. Dat pad en dat doel, daar ben ik het mee eens.
Ik vind, en daarom begon ik er ook mee dat ik me aansluit bij de oproep
van de Staatssecretaris, dat een volgend kabinet daar besluiten over moet
nemen en daar stappen op moet zetten. Daar wil ik mij ook graag hard
voor maken. Ik ben demissionair. Ik kan dat besluit niet nemen, want wij
mogen geen nieuw beleid meer maken. Het is aan een volgend kabinet,
aan de formatietafel. Ik leg alles voor u klaar. De analyses over de wml,
over de WW van mevrouw Van den Berg, maar ook de stappen die je zou
kunnen zetten om de kostenreductie vorm te geven. Maar de besluitvorming daarover is echt aan een nieuw kabinet omdat wij dus demissionair zijn.
In antwoord op uw vraag zeg ik dat je zo’n stap in theorie in één keer zou
kunnen nemen en dat dat budgettair gezien helemaal niet het allergrootste punt is op de begroting, zelfs niet van SZW alleen. Op die 90
miljard euro is die 4 miljoen echt niet het grootste probleem. Ik
waarschuw alleen voor de economische en maatschappelijke effecten van
een te drieste stap, zonder dat je die kosten structureel naar beneden hebt
gebracht. Daarmee kun je je uit de markt prijzen en dan ben je mogelijk op
termijn slechter af. Dat is geen asociaal standpunt van mij. Het is niet dat
ik de armoede ontken of dat ik niet zie dat er grote sociale problemen zijn.
Dat is omdat ik er als econoom van overtuigd ben dat als je die stap in één
keer zet, je tien, vijftien jaar nodig hebt om het weer terug te draaien en
daarmee de problemen vergroot.
Uiteindelijk is het namelijk wel afhankelijk van het verdienvermogen en de
aantrekkelijkheid om structurele werkgelegenheid te creëren. Dat is wel
hoe het werkt. Daarom reageer ik een beetje gepikeerd op het verwijt dat
ik meende te horen. Daar werd ik even wat boos van. Ik ben ook al de hele
dag in de Kamer, dat scheelt ook. Sorry daarvoor. Maar het is dus niet
onwil. Het is niet een budgettair probleem. Dat is het allemaal niet. Ik denk
echt dat het economisch onverstandig is om te zeggen: weet je wat, voor
2021, 2022 en 2023 doen we het in één keer. Ik denk echt dat dat onverstandig is, net zoals het onverstandig is om in Nederland ... Nou ja, punt.
De voorzitter:
Even kijken. Er zijn interrupties van de heer Ceder, dan kom ik bij
mevrouw Bromet, daarna bij mevrouw Simons en daarna nog bij
mevrouw Aukje de Vries. Die gaan we even rustig aflopen. De heer Ceder.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Ik ben geen econoom, maar ik betwist de stelling dat als je het
minimumloon en de onderstand omhoog zou gooien en dat dan weer
terug zou draaien, je nog slechter af zou zijn dan 30% armoede op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

34

eilanden. Ik betwist die stelling. Maar ik hoor de Minister iets zeggen – dat
zei ik ook in mijn bijdrage – waardoor mij het gevoel bekruipt dat wij de
afgelopen jaren beslissingen genomen hebben zonder onderzocht te
hebben wat daarvan de gevolgen zijn. Ik onderschrijf de theorie van de
heer Koolmees dat je niet zomaar de onderstand kan verhogen zonder te
kijken wat de effecten zijn op de werkgelegenheid en de internationale
concurrentie. Helemaal mee eens. Ik onderschrijf die theorie 100%. Toch
baart het mij zorgen dat de Minister aangeeft: het kan een positief effect
hebben, maar het kan ook een negatief effect hebben. Hoe kan het dat we
dit nog niet weten? Net zoals we het heel logisch vinden ... Dat heeft u
afgelopen december nog gezien bij het opleveren van het rapport van het
CPB over de effecten van het verhogen van het minimumloon, waarin de
effecten ...
De voorzitter:
Sorry, meneer Ceder, wij gaan uit de tijd lopen als de interrupties deze
lengte hebben.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Excuses.
De voorzitter:
We houden het even bij uw eerste vraag. Als u zo meteen nog een heeft,
stelt u die in uw laatste interruptie. We gaan nu naar de Minister.
Minister Koolmees:
Ik begon mijn antwoord op uw vraag best wel genuanceerd, vond ik, want
het heeft twee effecten. Je hebt een kosteneffect en daarmee een effect op
de vraagkant, maar je hebt ook een bestedingseffect. Dus het verhogen
van het minimumloon kan ook een positief effect hebben op de binnenlandse bestedingen. Dat zie je ook in de laatste CPB-analyses als het gaat
over het wml in Nederland. Die zijn de afgelopen jaren minder groot
geworden dan we tien jaar geleden dachten. Sterker nog, dat onderzoek
heb ik zelf gedaan, een jaar geleden. Ik heb het CPB gevraagd om dit in
kaart te brengen, omdat er uit internationale literatuur naar voren komt
dat het effect minder groot is dan we eerder dachten. Daar geef ik de heer
Ceder gelijk in.
Het CPB zegt ook wel dat het niet helemaal wiskunde is. Er is geen lineaire
relatie. Een grotere stap in de verhoging van het minimumloon heeft in
potentie een groter ontwrichtend effect op de arbeidsmarkt. Dat blijft een
beetje experimenteren. Dat hebben we de afgelopen jaren in Nederland
ook gedaan, door geleidelijk bijvoorbeeld het jeugdminimumloon af te
schaffen of geleidelijk stapjes te zetten om het weer te verhogen. In
Nederland heeft ook de SER dat advies gegeven. «Wij vinden dat het wml
verhoogd moet worden de komende periode, maar doe het stapsgewijs.»
Ook het Akkoord van Kralendijk zegt: we zien ruimte om het wml de
komende jaren te verhogen, maar doe het stapsgewijs.
Ik betwist helemaal niet dat daar onzekerheid in zit. Ik zeg alleen: we gaan
niet zomaar het experiment aan om het in één keer te doen, want dat kan
grote verstorende effecten hebben voor een open economie, die
afhankelijk is van toerisme en van alternatief aanbod in de regio. Wat voor
kosten en consequenties heeft die verhoging? Dat is het enige wat ik zeg.
Maar zeg ik niet.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Net zoals het CPB op verzoek van het ministerie onderzoek heeft gedaan
naar het minimumloon en de effecten op de werkgelegenheid, vraag ik
mij af of in de afgelopen elf jaar zo’n onderzoek ook is gedaan naar de
effecten van een verhoging van of onderstand, of minimumloon. Levert
dat dezelfde zorgen op? En heeft dat onderzoek ooit de Kamer bereikt? Ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

35

heb echt gezocht naar een onderbouwing van de reden waarom de
verhoging stapsgewijs moet en in het tempo dat wij hanteren, maar ik heb
die niet kunnen vinden. Zou u mij daarmee kunnen helpen of concluderen
dat dat niet heeft plaatsgevonden? Als het er niet is, zou u dan bereid zijn
om het CPB of een andere instelling te vragen om dat alsnog te doen,
zodat wij daar als Kamer een besluit over kunnen nemen?
Minister Koolmees:
Dit onderzoek is door Ecorys uitgevoerd en het is volgens mij ook naar uw
Kamer gestuurd. Ik ga even bij mijn ondersteuning na of dat klopt. Ja.
Ecorys heeft dat recent gedaan en het is, zo wordt mij ingefluisterd, op
27 november 2020 naar de Kamer gestuurd. Maar daarvoor geldt ook dat
er geen wiskundige formule uit komt. Het effect zal zich verdelen over
vraag en aanbod, zal ik maar zeggen.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Ik vroeg de Minister naar het verhogen van de uitkeringen. Hij neemt een
hele grote stap door meteen te beginnen over het minimumloon. In het
hoofd van de Minister is dat natuurlijk ook gekoppeld, maar mijn vraag
was nu juist wat er gebeurt als je die koppeling loslaat. Die koppeling
hebben we al die jaren als vanzelfsprekend beschouwd, maar die heeft
ertoe geleid dat er mensen in grote armoede leven. Wij hebben die vraag
ook aan de Ombudsman gesteld. Die zei: «Je moet heel anders denken. Je
moet gewoon denken: verhoog die uitkering en laat die koppeling met dat
minimumloon los.» Anders zou dat best ontwrichtend werken en tot grote
sociale problemen leiden. Maar wat gebeurt er nou als je de uitkeringen
gewoon verhoogt?
Minister Koolmees:
Als je het verschil tussen de uitkering en het minimumloon verkleint – dat
is de facto wat je dan doet – is er een groot risico dat er geen prikkel meer
is om te gaan werken en dat je daarmee ook het arbeidsaanbod verlaagt.
Dat dit ook in Nederland het geval is, zien we uit al die empirische
onderzoeken van de afgelopen 40 jaar van het Centraal Planbureau, waar
dit mechanisme ook in zit.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Dat gaat uit van de premisse dat mensen alleen werken om inkomen te
vergaren en dat werken er niet ook is om met mensen in contact te komen
of iets zinvols te doen in het leven. Door dat idee vast te houden, heb je
dit effect: dat mensen geen eten kunnen kopen voor hun kinderen.
Minister Koolmees:
De laatste conclusie vind ik een beetje boud, zeg ik eerlijk. Wat je zou
kunnen doen, is bijvoorbeeld het niet een-op-een verhogen, maar kiezen
voor een geleidelijke koppeling. Dat is natuurlijk ook een discussie die we
bijvoorbeeld in het SER-advies in Nederland aanbevolen hebben
gekregen. Het punt is, en dat is, denk ik, wel een algemene economische
wet, naarmate het verschil tussen de hoogte van de uitkering ... Werk is
niet alleen maar inkomen. Ik ben het helemaal met mevrouw Bromet eens
dat het veel breder is en dat ook de brede welvaart moet worden
meegewogen. Maar hoe kleiner het verschil is, hoe groter het negatieve
effect op het arbeidsaanbod is en hoe groter dan ook het effect op de
werkgelegenheid is. Dat is wel een soort economische wet, die we uit heel
veel onderzoeken naar voren zien komen en die je niet zomaar moet
veronachtzamen.
Dat staat los van het feit dat ik het heel erg met u eens ben dat we iets
moeten doen aan het tegengaan van de armoede op de eilanden. Geen
misverstand daarover. Aan deze kant van de tafel is niemand het daarmee
oneens. Maar je ziet ook dat de stappen die we hebben gezet en het feit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

36

dat de koopkracht in 2019 heel erg positief was, niet per se betekenen dat
het aandeel armoede afneemt. Dat heeft ook weer te maken met veranderende samenstellingen. Ook dat is weer relevant voor de discussie over de
hoogte van de uitkering en de hoogte van het minimumloon: wat voor
effect heeft dat op bijvoorbeeld mensen van andere eilanden, die naar de
BES-eilanden komen? Dat is natuurlijk gewoon een effect dat we wel
degelijk zien, ook in die recente armoedecijfers.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Ik hoop dat de Minister zich bewust is van het feit dat als je vanuit
Curaçao of welk ander eiland dan ook dat hoort bij ons Koninkrijk naar
Bonaire gaat, dat je dan vijf jaar moet wachten voordat je überhaupt
aanspraak kunt maken op een uitkering. Dus die angst is helemaal niet
nodig.
Wij horen hier de hele tijd: «het zou zus kunnen gaan» of «het zou zo
kunnen gaan». Maar het gaat al elf jaar lang geen enkele kant op, er
gebeurt gewoon niks. Wat ik gewoon niet kan begrijpen, is dat wij het hier
hebben over 20.000 Nederlanders. 20.000 Nederlanders! Nogmaals, als dit
over Alblasserdam ging, zouden we dan elf jaar nodig hebben om tot de
conclusie te komen dat het gewoon tijd is voor actie? Op dit moment ...
Het zou dezelfde argumentatie zijn ... Ik hoor ...
De voorzitter:
Gaat u naar een vraag toe?
Mevrouw Simons (BIJ1):
Ik ga zeker naar een vraag toe, maar ik hoop ook dat u, voorzitter, en
iedereen hier aanwezig begrijpt dat het ongelofelijk frustrerend is om ...
We moeten wel naar ellenlange antwoorden luisteren, die zo lang zijn dat
ze continu nieuwe vragen en nieuwe inzichten opleveren. Maar als we dan
aan het woord zijn, worden we beknibbeld: «20 seconden, twee vragen,
want we moeten op tijd klaar zijn». Het gaat hier dus over mensenlevens
in ons land, voorzitter!
De voorzitter:
Mevrouw Simons, ik stop u toch even. We hebben een eerste termijn waar
minuten voor staan. We hebben zo meteen nog een tweede termijn. Er
zijn een aantal interrupties en de Minister wordt geacht inderdaad de
vragen te beantwoorden. Volgens mij is het niet zo dat u hier níét kan
zeggen wat u ervan vindt.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Nou, zo voelt het weleens, voorzitter.
De voorzitter:
Interrupties zijn conform het Reglement van Orde bedoeld voor «een korte
opmerking of een vraag zonder inleiding». Zo staat het er. Ik laat altijd iets
van een inleiding toe voor een interruptie, dat is logisch, maar we hebben
hier nu eenmaal niet de tijd met elkaar om daar interrupties van 1 à 2
minuten van te maken.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Voorzitter, zouden we dan ook tijd kunnen besparen door gewoon
concrete antwoorden op concrete vragen te krijgen?
De voorzitter:
Nogmaals de vraag of u uw vraag wilt stellen.
Mevrouw Simons (BIJ1):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

37

Mijn vraag is de volgende. Die heeft te maken met het regioplan en de
inkomstenbelasting die mensen nu dus wel betalen. Als het gaat...
Weet u, voorzitter, het is misschien beter dat ik even een slokje water
neem.
De voorzitter:
Dat mag altijd. Dan ga ik eerst even naar mevrouw De Vries van de VVD.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
We kunnen hier heel erg als economen kijken, maar ik denk dat we
gewoon met boerenverstand naar zaken moeten kijken. Ik vind op zich de
aanpak die de Minister schetst, een verstandige, want ik denk dat we ook
echt moeten kijken naar banen voor de mensen op die eilanden. Dat is
niet een cijfertje of iets dergelijks. Ik denk dat het gewoon heel belangrijk
is dat er voldoende werk is voor de mensen op de eilanden. Daarom mis
ik in die aanpak van de Minister wel één belangrijk element: hoe zorgen
we dan dat de mensen die nu geen baan hebben, wel aan het werk gaan
komen? Ik heb het onder andere gehad over de jongeren. Er worden heel
gauw Nederlandse jongeren ingevlogen om het werk in de horeca te
doen. Hoe gaan wij zorgen dat de mensen op bijvoorbeeld Bonaire
gewoon ook in het toerisme aan de slag gaan?
Minister Koolmees:
Dat is een terecht punt, dat u volgens mij niet in de eerste termijn aan de
orde heeft gesteld. Ik heb daar wel recent over gesproken. Hoe kunnen we
ook de arbeidsbemiddeling verbeteren? Hoe kunnen we ervoor zorgen dat
mensen worden geholpen bij het vinden van een baan? Om dit probleem
op te lossen, hebben we ook geld vrijgemaakt voor de intensivering van
de arbeidsbemiddeling. Recent is ook een Jobcentrum geopend op
Bonaire om dit handen en voeten te geven en het concreter te maken.
Want hier zitten inderdaad echt wel kansen om mensen die hun baan
verliezen omdat een bedrijf door corona failliet gaat, te helpen aan een
baan in een andere sector of een ander bedrijf op het eiland.
Voorzitter. Ik wil toch even heel kort reageren op mevrouw Simons, als u
mij toestaat.
De voorzitter:
Misschien kunnen we even kijken of mevrouw Simons alsnog haar vraag
wil stellen. Dan kunt u daarna antwoorden. Mevrouw Simons.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Dank u, voorzitter. Het slokje water heeft geholpen. Op dit moment is het
zo dat veel mensen onder de armoedegrens leven, er twee banen op
nahouden en nog niet rond kunnen komen. We hebben het in totaal over
20.000 mensen. Mijn vraag is de volgende. Wat is de angst om mensen
zodanig te belonen voor arbeid dat zij met één baan rond kunnen komen
en daarmee in het kader van brede welvaart bijvoorbeeld ook meer tijd
hebben voor de kinderen, met alle sociale gevolgen van dien? Als ik dit
hoor, wordt mij namelijk niet duidelijk waarom wij na elf jaar nog steeds
moeten horen dat het onverstandig is om dat in één keer te doen, terwijl
niemand vraagt om het in één keer te doen, maar om het te dóén.
De voorzitter:
Een heldere vraag.
Minister Koolmees:
Een heldere vraag. Ik probeer daarop ook een kort en helder antwoord te
geven, mevrouw Simons. Dat is precies wat het kabinet heeft gedaan de
afgelopen jaren. Bijvoorbeeld op 1 januari 2019 is het wml verhoogd op
de drie eilanden met 5% bovenop de inflatiecorrectie. Op 1 januari 2020 is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

38

dat 5% op Bonaire geweest, 2% op Sint-Eustatius en 5% op Saba,
bovenop de inflatiecorrectie. Dat is dus in het geval van Bonaire plus 10%
op het wml, juist met dit oogpunt. Het enige waar ik aandacht voor
probeer te vragen, is dat je ook oog moet hebben voor de potentiële
negatieve effecten van een verhoging van het wml. Dat is het enige wat ik
betoog. Maar de stappen die misschien voor het eerst in tijden zijn gezet,
zijn door dit kabinet gezet. Ik heb in mijn inleiding ook al gezegd dat ik
vind dat we daarmee door moeten gaan op een verantwoorde manier. Ik
begrijp oprecht niet waar dan de boosheid bij mevrouw Simons vandaan
komt.
De voorzitter:
Dit wordt de laatste interruptie van mevrouw Simons. Daarmee bereiden
wij ons ook een beetje voor op de monoloog van Staatssecretaris Keijzer.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Ik zie dit niet als een interruptie, maar als een uitnodiging van de Minister
over mijn vermeende boosheid. Nou ja, vermeend ... Ik bén ook gewoon
heel erg boos. Ik ben boos en ik ben gefrustreerd, omdat wij hier praten
over 20.000 Nederlanders en het enige wat ik hier hoor, zijn redenen die
zouden moeten verklaren waarom uitgerekend deze 20.000 mensen –
evenveel als er in Alblasserdam wonen – moeten wachten op een
behoorlijk inkomen, moeten wachten op behoorlijke infrastructuur,
moeten wachten op openbaar vervoer, moeten wachten op van alles, aan
de hand van economische modelletjes. People are literally dying! Mensen
hebben geen geld om eten voor hun kinderen te kopen. Ik vind dat ik mij
daar druk over mag maken, voorzitter.
De voorzitter:
Dank voor die opmerking. Ik kijk even of er nog andere interrupties zijn.
Dat is niet het geval. Dan kan de Minister zijn beantwoording afronden.
Minister Koolmees:
Ik heb nog één blokje: kinderopvang. Een vraag van mevrouw Wuite was:
maken de lagere inkomensgroepen nu gebruik van de kinderopvang en de
tijdelijke subsidieregeling kinderopvang? Ja, vanaf juli 2020 is de Tijdelijke
subsidieregeling kinderopvang Caribisch Nederland van kracht. Voor zo’n
780 kinderen in de dagopvang en zo’n 1.440 kinderen in de buitenschoolse
opvang wordt er subsidie verstrekt. Voor 450 kinderen is een kindplaatssubsidie toegekend. Die wordt toegekend aan ouders met een lager
inkomen. Verder geldt dat de tarieven voor de buitenschoolse opvang bij
enkele grote organisaties laag worden gehouden. Soms hoeven ouders
zelfs niets te betalen. Dat helpt ook de koopkracht en het helpt bij het
tegengaan van armoede.
Mevrouw Van den Berg en mevrouw Wuite vroegen naar de tijdelijkheid.
Die regelingen zijn vaak tijdelijk en houden dan op een gegeven moment
weer op. Ja, de tijdelijke subsidieregeling kinderopvang loopt door totdat
de financiering structureel is verankerd met het wetsvoorstel Kinderopvang Caribisch Nederland, die echt als doel heeft om dat structureel te
regelen. Dat wetsvoorstel is eind 2020 aan de inwoners en organisaties
voor consultatie voorgelegd en de reacties daarop worden nu verwerkt. Ik
verwacht dat wetsvoorstel in de loop van dit jaar aan te kunnen bieden
aan de Raad van State en daarna naar uw Kamer te zenden. Het streven is
dat het in 2023 in werking moet treden, om daarmee een structurele basis
te bieden voor de kinderopvang.
De laatste vraag. Bent u bereid om de kinderopvang in Caribisch
Nederland gratis te maken als dit ook in Europees Nederland gebeurt? Het
is een beetje een flauw antwoord, maar dat is echt aan een nieuw kabinet.
Eerst moet er overigens nog maar een keuze worden gemaakt hier in
Nederland. U suggereert dat dit al gebeurd is, maar dat is niet het geval.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

39

Als ik kijk naar de verkiezingsprogramma’s wordt daar verschillend over
gedacht. Van het D66-programma weet ik toevallig iets meer af, maar daar
wordt verschillend naar gekeken.
Tot slot. Door het huidige kabinet, en vooral door mijn voorganger, zijn
grote stappen gezet om de inkomens stap voor stap te verhogen en
tegelijkertijd de kosten te verlagen. Ook de kinderopvangkosten vallen
onder de begroting van SZW, maar daar gaat mevrouw Keijzer zo meteen
nader op in. Ik wil wel blijven zeggen dat ik realistisch wil zijn in het
tijdspad. Het bereiken van het ijkpunt is belangrijk. Dat moeten we ook
doen, en ik vind ook dat we daarmee door moeten gaan. Maar dat is niet
van vandaag op morgen gerealiseerd. Ik vind dat we daarin wel enig
realisme moeten communiceren. We werken heel goed samen met
openbare lichamen en centrale dialogen, en stap voor stap werken we
ernaartoe. We hebben in de afgelopen periode voorrang gegeven aan het
opvangen van de COVID-19-effecten en de noodpakketten en steunpakketten die daarvoor opgetuigd werden, maar dat betekent niet dat onze
aandacht moet verslappen. We moeten echt vooruit blijven kijken, ook om
die stappen te bereiken. Ook deze crisis heeft namelijk laten zien hoe
belangrijk het is om bestaanszekerheid te hebben, en regelingen die de
klappen kunnen opvangen. Vandaar ook mijn welwillende gedachten over
bijvoorbeeld zo’n WW-regeling. Ik vind het belangrijk dat mensen als ze
werkloos worden, kunnen terugvallen op een vangnet. Dat werkt namelijk
goed om ervoor te zorgen dat er stabiliteit is en dat mensen verzekerd zijn
van inkomen, en het heeft ook positieve economische effecten.
Dat was mijn bijdrage, voorzitter.
De voorzitter:
Dank. Dan gaan wij met eveneens gezwinde spoed door naar de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat, mevrouw Keijzer.
Staatssecretaris Keijzer:
Dank u wel, voorzitter. Ik zat net naar collega Knops te luisteren toen hij
vertelde hoe op een gegeven moment de problematiek op de eilanden bij
hem bekend werd. Voor mij geldt een beetje hetzelfde. Toen ik in 2017
Staatssecretaris werd en verantwoordelijk werd voor telecom, had ik niet
direct op het netvlies wat telecom betekende op de eilanden. Maar
gelukkig ben ik op een gegeven moment door deze commissie uitgenodigd om aanwezig te zijn bij een debat over de BES-eilanden. Dat was
voor mij het moment waarop ik me realiseerde dat de situatie daar echt
niet vergelijkbaar is met de situatie in het Europese gedeelte van
Nederland. Toen corona kwam, was dat ook aanleiding om goed te kijken
naar het steunpakket dat we voor Nederland hadden bedacht. Dat moest
niet een-op-een vertaald worden naar de eilanden, maar we moesten
goed kijken wat daar nodig was. Dat heeft er bijvoorbeeld toe geleid dat er
in het kader van corona een extra subsidie kwam voor telecomkosten en
voor elektriciteit. Deze subsidies lopen allemaal dit jaar nog. In een eerder
commissiedebat over telecom is er een motie ingediend om die subsidies
structureel te maken, maar bij mijn oordeel daarover heb ik toen hetzelfde
gezegd wat net door mijn collega’s is aangegeven bij andere onderwerpen, namelijk dat dat echt aan een nieuw kabinet is.
Als je kijkt naar de eilanden, moet je dat als volgt doen; tenminste, zo zie
ik het. Je kijkt eerst naar de inkomenspositie van de mensen die daar
wonen. Daar is een heleboel over gezegd. Vervolgens moet je ook kijken
naar de economie en de werkgelegenheid. Hoe stel je mensen in staat om
in hun eigen levensonderhoud te voorzien? En vervolgens kijk je naar de
kosten van het levensonderhoud. Eerst de economie. We weten allemaal
dat het toerisme op de eilanden een hele belangrijke economische sector
is. Door corona ging dat natuurlijk heel erg slecht. Saba en Sint-Eustatius
zijn maanden dicht geweest en hebben helemaal geen toeristen
ontvangen, maar ook op Bonaire was het stil. Gelukkig komt dat nu weer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

40

op gang. We kijken ook hoe we in de ondersteuning van de toerismebureaus kunnen komen tot goede marketingstrategieën. Vooral ook
kleinschalig en duurzaam toerisme met aandacht voor milieu en natuur
kan een gat in de markt zijn. We ondersteunen samen met de RVO
verschillende certificeringstrajecten, die bijvoorbeeld effect hebben op
duurzaamheid, zoals Blue Destination. Ook hebben we aan het begin van
de coronacrisis het Virus-Aware Seal vorm en inhoud kunnen geven,
samen met de betrokkenen.
Maar met alleen toerisme ben je er natuurlijk niet. Je moet ook kijken hoe
je economische activiteiten kunt diversifiëren. Dat kan bijvoorbeeld op het
gebied van duurzame energie, want daar liggen kansen. Ik ga daar direct
nog op in als het gaat over energiekosten. Maar ook als het gaat over
werkgelegenheid en innovatie liggen er kansen.
We zijn nog meer aan het doen. We gaan in Caribisch Nederland het
ondernemerschap stimuleren door samen met de RVO te gaan kijken hoe
we daar 30 start-ups van de grond kunnen krijgen, die dan een levensvatbare onderneming kunnen worden en op die manier weer kunnen
zorgen voor werkgelegenheid. Dat zien we ook in het Europese deel van
Nederland. Als dat op een duurzame, innovatieve en structurele manier
gebeurt, kan dat leiden tot banen. De bedoeling is dat na de zomer, in
september, de ondersteuning daar op gang gaat komen. Op deze manier
proberen we dus op de eilanden de economische processen te ondersteunen die uiteindelijk gaan leiden tot meer werkgelegenheid.
Dan kom ik op het onderwerp nutskosten. Eerst energie. Ik ben me er zeer
van bewust dat de kosten van levensonderhoud op de eilanden hoog zijn.
Betaalbaarheid van energie is echt een beleidsdoel van mijn ministerie.
Dit ligt bij de nieuwe Staatssecretaris van Klimaat en Energie, maar
uiteraard zal ik haar hier vervangen zo goed en kwaad als ik dat kan. Er is
ook hier echt het een en ander gebeurd. Al drie jaar wordt het vaste
aansluittarief van energie tot het Europees Nederlandse niveau gesubsidieerd. Dat is iets wat gewoon structureel gebeurt, ook de komende jaren.
Verduurzaming is daarbovenop ook nog een nadrukkelijk aandachtspunt.
Je bent nu afhankelijk van olieprijzen en wilt uiteindelijk natuurlijk in een
situatie komen dat je met duurzame energie lagere energiekosten kunt
realiseren. Zo zijn er de afgelopen jaren twee solarparken op Saba en
Statia gerealiseerd die de energierekening naar beneden kunnen brengen.
In het kader van corona is er ook nog 8 miljoen subsidie extra gekomen
op het gebied van energie. Dus ook hier is er een hoop gebeurd. Voor
corona maar ook tijdens corona is er nog extra geld voor gevonden. Ook
toen op Bonaire met het stilvallen in april 2020 van de Venezolaanse
olieoverslag BOPEC de leveringszekerheid van elektriciteit in gevaar
kwam, zijn er door EZK stappen gezet om ervoor te zorgen dat er
structureel een veilige levering van brandstof op Bonaire geborgd kon
worden. Die 8 miljoen loopt dus af op 1 januari 2022 aanstaande. Bij mij is
gekomen dat u het structureel wilt maken. Ik kan mij die wens van de
Kamer voorstellen, maar ik verval in herhaling als ik dan naar het nieuwe
kabinet verwijs.
Dan telecom. Toen ik geconfronteerd werd met de discussie over de hoge
kosten voor telecom op de eilanden, ben ik er meteen in gedoken. Ik heb
gezegd: we moeten inzicht krijgen in hoe die kosten zijn opgebouwd. De
ACM is wettelijk in de gelegenheid gesteld om daar ook goed in te kunnen
duiken. Waarom wilde ik dat? Ik wilde dat omdat ik er niet van houd om
subsidies te stoppen in zaken waar je bijvoorbeeld met kostenbesparingen
hetzelfde kunt bereiken. We hebben het tenslotte over belastinggeld. De
conclusie van de ACM was dat je uiteindelijk in een situatie terechtkomt
waarin je zonder structurele subsidie de tarieven niet op een lager niveau
kunt krijgen. Zelfs met de implementatie van verschillende mogelijk
kostenbesparende maatregelen is het onwaarschijnlijk dat de tarieven
voor vaste dienstverlening op de Bovenwindse Eilanden op een
aanvaardbaar niveau komen te liggen. Dit heeft gewoon te maken met het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

41

feit dat dit lokale en niet-beïnvloedbare omstandigheden zijn. In het
coronapakket zit 3 miljoen subsidie voor de telecomkosten. Als je die
structureel wilt maken, zul je uiteindelijk zo’n 3,5 miljoen nodig hebben,
maar ook hiervoor geldt dat dat aan het nieuwe kabinet is. Als je aan mij
vraagt wat ik daarvan vind, dan is dat een hele makkelijke vraag met een
ingewikkeld antwoord. Ik heb juist gekeken of je op een andere manier de
kosten hiervan naar beneden kunt brengen. Mijn antwoord daarop: nee, er
zit een einde aan waar je op kunt besparen. Als je dan iets wilt betekenen
voor de mensen op deze eilanden, zul je dus structureel moeten subsidiëren, maar dat is aan een volgend kabinet.
Dan heb je nog de kosten. Het onderwerp water heeft mijn collega Knops
gedaan, waarvoor dank. Wat ik net overigens niet genoemd heb, is dat als
je de kosten voor energie naar beneden weet te brengen via verduurzaming, dat uiteindelijk ook een flink effect op de kosten van de watervoorziening heeft. Dan sla je in feite dus twee vliegen in één klap.
Daarnaast heb je de kosten van levensmiddelen. Ook daar zijn in het
verleden een aantal zaken opgepakt en gebeurt er ook nu nog het een en
ander. Bijvoorbeeld is er het 0% btw-tarief op bepaalde levensmiddelen.
We hebben inzichtelijk gemaakt wat nou de kosten van boodschappen op
de eilanden zijn. Met een maandelijkse prijsvergelijker hebben we het in
ieder geval voor de mensen op de eilanden mogelijk gemaakt om er
inzicht in te krijgen waar levensmiddelen meer of minder kosten. Dat is op
een gegeven moment ter discussie komen te staan bij het openbaar
lichaam en de supermarkten, waardoor het een tijdje op z’n gat gelegen
heeft; laat ik het maar zo zeggen. Dit wordt nu gelukkig weer opgestart,
want dat is gewoon fijn voor de mensen die op de eilanden wonen. We
weten allemaal: als je inzicht hebt in prijzen, kan dat ook een dempend
effect hebben op de kosten van levensmiddelen. Ook hebben we
onderzoek gedaan naar een betere logistiek van levensmiddelen op Saba.
Hier is bijvoorbeeld uit gekomen dat er alternatieven mogelijk zijn via
Miami. Daar loopt nu een pilot voor.
Daarnaast heeft het Ministerie van LNV proeven met zoute landbouw op
Bonaire gedaan, met uiteindelijk natuurlijk weer als effect dat als mensen
daar zelf levensmiddelen kunnen verbouwen, dit ook weer invloed heeft
op de kosten van het levensonderhoud daar ter plaatse.
Voorzitter. Nog één ding. Ik ben net bij energie nog wat vergeten te
zeggen. Je kunt nog verdere stappen zetten in de verduurzaming van
energie. Die zijn best aanzienlijk. Zowel op Bonaire als op Saba en Statia
kan dat. De kosten zijn bij elkaar opgeteld uiteindelijk 40 miljoen euro. Is
dat verstandig om te doen? Zeker. Maar ook hiervoor geldt dat ik daar
geen budget voor heb. Dat is dus echt iets wat aan een volgend kabinet is.
De voorzitter:
Dank. Ik ga eerst even naar mevrouw De Vries van de VVD.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Ik krijg een beetje het gevoel dat we de hele tijd pleisters aan het plakken
zijn. Je kan constateren dat iets niet uit kan, maar daar heb je als kabinet
geen vier jaar voor nodig, denk ik dan. Dus ik vraag me af: ligt straks dan
klaar wat wel de oplossingen zijn? Als groenten duur zijn, dan zeg ik: ga ze
verbouwen. Als het gaat over de telecom of de elektriciteit, dan zeg ik: kijk
naar oplossingen waardoor je de vaste kosten toch omlaag kan krijgen
met een investering daartegenover. Ik ben dus wel benieuwd wat er straks
klaarligt waardoor we de kosten echt naar beneden kunnen brengen.
Staatssecretaris Keijzer:
De eerste commissievergadering met u heeft er in ieder geval bij mijn
portefeuille in geresulteerd dat ACM sinds 1 januari 2020 toezicht kan
houden op de hoogte van internettarieven. Daar is toen een onderzoek
naar gedaan, waarbij de conclusie op een gegeven moment was dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

42

met een aantal kostenbesparende maatregelen niet veel verder naar
beneden kwam. Toen kwam corona. Toen hebben we in ieder geval die 3
miljoen subsidie op de telecomtarieven gezet. Ik zeg nu ook tegen u: de
mogelijkheden voor verdere kostenbesparingen zijn beperkt, dus het is
aan een nieuw kabinet om die structureel te maken. Collega Koolmees
heeft net, met best wat passie voor zijn doen – we maken hem wat vaker
mee – ook nadrukkelijk aan de orde gesteld hoe dit kabinet bezig gegaan
is met de situatie op de eilanden.
Over energie heb ik ook het een en ander gezegd. Er is geïnvesteerd in
verduurzaming. Dat heeft effect op de energierekening. Er wordt nu drie
jaar structureel subsidie gegeven voor die energiekosten. Dat houdt niet
op. Dat zit gewoon in de meerjarenbegroting. Er is een nultarief voor btw.
We hebben in de kolommen van energie en telecom vervolgens echt
uiteengezet wat er mogelijk is. Nu ben ik aan het kijken hoe het in de
kolom levensmiddelen zit. Daarbij vind ik ook weer dat je moet kijken hoe
je het op een andere manier kunt vormgeven, zodat je op een gegeven
moment tot structurele oplossingen komt. Dan sluit ik helemaal niet uit
dat er een moment komt waarop je zegt: veel slimmer, handiger en
goedkoper kan het niet. Maar dat punt is nog niet bereikt. Vandaar ook
mijn opmerkingen over andere logistieke oplossingen, over de prijsvergelijker die tuchtend kan werken op al te hoge prijzen voor levensonderhoud
en over het project dat het Ministerie van LNV heeft gedaan met zoute
landbouw, om te kijken of daarin zelfvoorzienend gewerkt kan gaan
worden.
De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee zijn we aan het eind gekomen van de beantwoording van het kabinet in de eerste termijn. Wij gaan verder met de
tweede termijn. De spreektijd is een minuut en twintig seconden.
Daarvoor geef ik allereerst het woord aan de heer Ceder van de
ChristenUnie.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. Dank voor de beantwoording, ook ten aanzien van
het bsn-nummer en de WW.
Ik heb het rapport gelezen van Ecorys. Ik weet dat zij ook zeggen dat het
een positief of negatief effect kan hebben, maar mijn frustratie ligt erin dat
het voor de Kamer niet controleerbaar is waarom het huidige tempo is
zoals het is. Volgens mij is het aan de Kamer om een besluit te nemen
over hoe laag of hoog dat tempo ligt en ook om een risico-inschatting te
maken. Dat is niet aan het kabinet. Klopt het dat niet is onderzocht welk
tempo en welke versnellingen daarin welke effecten teweegbrengen? Zou
de Minister dat alsnog willen onderzoeken?
Voorzitter. Ik heb nog één specifieke vraag over de AOV, die ik in mijn
eerste termijn wilde stellen. Er is een geschil tussen de SVB Curaçao en
bewoners op de BES-eilanden die zijn gekort. Volgens mij weet Staatssecretaris Knops daarvan. Daar is een rechtszaak over geweest. Die is
gewonnen, maar er lijkt een conflict te ontstaan tussen de BES-eilanden,
de ouderen die daar wonen en de SVB op Curaçao. Ik vroeg me af of de
Staatssecretaris daarbij de regierol zou willen nemen.
Tot zover, voorzitter. Nog één zin.
De voorzitter:
Dank u wel.
De heer Ceder (ChristenUnie):
De Staatssecretaris heeft aangegeven dat het 3 miljoen structureel kost. Ik
denk dat het aan de Kamer is om daar een besluit over te nemen. Volgens
mij was het de VVD die daarnaar vroeg. Ik hoop dat we elkaar aan
dezelfde zijde vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

43

Dank u wel.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan mevrouw De Vries van de VVD.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Ik vind het op zich wel jammer dat we vaak maar
over één kant van het verhaal spreken, namelijk over subsidies en over
uitkeringen. We moeten die andere kant ook in beeld houden: het moet
economisch gewoon goed gaan op de eilanden, en ze moeten zelfvoorzienend kunnen worden als het bijvoorbeeld om de landbouw gaat. Ik heb
nu drie debatten hierover gevoerd, maar ik krijg er geen grip op of daar nu
voldoende aan gebeurt en of daar meer aan moet gebeuren. Daar ben ik
gewoon naar op zoek. Ik krijg het antwoord op de een of andere manier
niet boven tafel, dus ik hoop dat de bewindspersonen van de andere kant
wel... Ik ben het een beetje zat van die pleisters plakken.
Hetzelfde geldt een beetje voor die vaste lasten. We kunnen gaan kijken
hoe we het kunnen subsidiëren, maar misschien kunnen we ook bepaalde
investeringen doen waardoor we de vaste lasten naar beneden kunnen
brengen. Daar ben ik echt naar op zoek. Dan denk ik ook wel: dingen
duren lang. Zo’n Huurprijzenwet is volgens mij in 2017 vastgesteld, en
dan wordt de verordening pas in 2021 vastgesteld. Waarom moet dat zo
lang duren? Ik krijg daar graag nog een aantal reacties van de bewindspersonen op, om te bezien hoe we ook die kant van het verhaal goed kunnen
krijgen.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw De Vries. Dan ga ik naar mevrouw Wuite van D66.
Mevrouw Wuite (D66):
Dank, voorzitter. Dank ook aan de bewindspersonen voor de antwoorden.
In eerste instantie heb ik een korte vraag voor Staatssecretaris Keijzer. Ik
vraag haar om kort met ja of nee te antwoorden op de volgende vraag die
ik stelde. Is er een verbeterde planning mogelijk om die kosten voor
levensonderhoud inderdaad naar beneden te brengen? Ook collega De
Vries vroeg daarnaar. Ik had niet het gevoel dat het antwoord ja of nee
was. Dat dus nog even ter verduidelijking.
De Minister zegde eigenlijk het volgende toe: ik zal er alles aan doen om
de zaken in de steigers te zetten, zodat de besluitvorming vrij simpel is.
Kan hij toelichten wat het inhoudt dat alles in de steigers staat zodat het
proces ook heel snel gaat? Ik ben erg nieuwsgierig om te weten hoe die
toezegging er dan uitziet.
Het gevoel van hakken in het zand blijft hangen. Ik denk dat daar ook de
frustratie van de collega achter mij vandaan komt. De Minister heeft vrij
weinig gezegd over dat Akkoord van Kralendijk, waarin eigenlijk staat: per
1 januari 2022 kan het wml 10% omhoog. Waarom heeft de Minister er
niet voor gekozen om door te pakken en te zeggen: daar kan ik wat mee
en daar gaan we ook wat mee doen? Anders geeft het de indruk alsof de
Minister blijft zeggen «we moeten oppassen voor de economische
omstandigheden», waarmee hij dat advies van de private sector eigenlijk
naast zich neerlegt.
De voorzitter:
Dank u wel. Er is een interruptie van mevrouw De Vries.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Wat ik ook begrepen heb is dat in het verhaal van Kralingen staat...
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

44

Kralendijk. Ook dat ligt overigens nog steeds ver van Friesland af.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Excuus. Daarin wordt inderdaad gesproken over het verhogen in stappen,
maar daar is wel één voorwaarde aan verbonden, namelijk de economische situatie. Daar hoor ik mevrouw Wuite dan niet over, maar dat is
iets wat volgens mij wel meespeelt. Bent u dat met mij eens?
Mevrouw Wuite (D66):
Zoals ik al eerder heb gezegd tegen collega Ceder toen het ging over
context en economische omstandigheden, framede ik mijn vraag in het
kader van het gevoel dat er hakken in het zand worden gezet, terwijl je
door kunt pakken op datgene wat al tijdens een sociale dialoog is
toegezegd door private spelers. Dat je daarbij contextuele zaken blijft
meewegen, heb ik ook eerder gezegd.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan ga ik naar mevrouw Simons voor haar tweede termijn.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Dank u, voorzitter. Het zal sommigen verbazen, maar ook ik ben blij met
de beantwoording van de bewindspersonen, want ze maken voor mij heel
veel duidelijk, namelijk dat we allemaal nog steeds zoeken naar waar het
nou werkelijk aan ligt dat zaken zo lang duren. Ik verwijs toch nog eens
naar de woorden van de Ombudsman: laten we stoppen met drogredenen. Zo gaan we bijvoorbeeld niet zeggen dat we de EU opheffen
omdat we bang zijn dat mensen uit Italië dan naar Nederland komen. Dat
even in antwoord op de opmerking dat we bang zijn dat er mensen van
Curaçao naar Bonaire gaan als de financiële omstandigheden op Bonaire
verbeteren.
Over het drinkwater heb ik nog een vraag. Er is net een nieuwe riolering
aangelegd. Daar betalen op dit moment de Bonairianen de onderhoudskosten voor. Het is hun cadeau gedaan. Weliswaar betalen zij daar nu de
kosten voor, maar eigenlijk zou ook dit deel van het Koninkrijk daar
financiële verantwoordelijkheid voor moeten nemen, omdat het allemaal
in het kader is van het behouden van het koraal aldaar.
Ik ben heel benieuwd hoe de desbetreffende bewindspersoon kijkt naar
het ontwikkelen van landbouw op een eiland dat niet het allervruchtbaarst
is.
De voorzitter:
Oké. Dank u wel.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Voorzitter. Ik zou ook heel graag wat meer willen horen over de start-ups.
Wie, wat, waar? Wie heeft daar eigenaarschap van?
De voorzitter:
Check.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Voorzitter. Als allerlaatste nog even een vraag over de werkgelegenheid.
De voorzitter:
Sorry, ik moet u echt even onderbreken. Mijn taak is om ervoor te zorgen
dat u om 19.00 uur klaar kan zijn. Dat gaat al niet lukken. Het gaat
helemaal niet lukken als ik u veel meer ruimte geef dan wij met elkaar
hebben afgesproken. Dus ik houd het even hierbij. Dank u wel. Ik kijk of
mevrouw Kuiken nog gebruik wil maken van haar tweede termijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

45

Mevrouw Kuiken (PvdA):
Nee. Ik heb een schorsing bij een andere debat, dus ik kom even luisteren.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan kijk ik of er nog tijd nodig is voor de voorbereiding van
de beantwoording.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Ik wil wel een tweeminutendebat hierover aanvragen, voorzitter, als dat
nog niet is gebeurd.
De voorzitter:
Een separaat tweeminutendebat?
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Nou ja, aansluitend op. Je moet wel de ruimte pakken.
De voorzitter:
Oké. Dat is inderdaad nog niet gedaan.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Dus bij dezen graag.
De voorzitter:
Bij dezen is een tweeminutendebat aangevraagd. Dat heette vroeger
inderdaad een VAO. Dan ga ik meteen naar de Staatssecretaris ...
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Maar voorzitter, worden het er dan drie?
De voorzitter:
Ja, er zijn dan inmiddels drie tweeminutendebatten aangevraagd. Dat kan.
Dan is het woord aan de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken.
Staatssecretaris Knops:
Dank u wel, voorzitter. Misschien mag ik even kort ingaan op de opmerkingen – laat ik het een cri du coeur noemen – van mevrouw De Vries en
mevrouw Simons: waarom duurt het zo lang? Dat heeft verschillende
oorzaken. Een van de oorzaken heb ik net genoemd in het kader van de
Wet maatregelen huurwoningmarkt. In 2017 is die wet vastgesteld. Ik heb
net aangegeven dat de openbare lichamen verordeningen moeten
vaststellen, willen ze in aanmerking komen voor die regeling. Dat zijn
geen dictaten die een rechtstreekse werking hebben, maar dat vraagt wel
even om dat te doen. Dit specifiek geval is een voorbeeld daarvan. Ten
aanzien van de wegen heb ik al eerder voorbeelden genoemd: het was
niet het geld maar de planningscapaciteit en politieke wil en prioritering
ter plekke. Het is niet zo dat wij daar de wegen aanleggen, althans, op
Statia nu wel even tijdelijk, maar niet op Bonaire en Saba. Dat doen de
openbare lichamen echt zelf. Dat hangt er dus een beetje van af.
We willen allemaal dat het sneller gaat. Er is echt helemaal niemand die
denkt: laten we eens even rustig aan gaan doen. Maar het gaat niet
allemaal even snel. Soms zit dat in de richting van Den Haag. Bij de
voorbeelden die ik net noemde, is dat dan weer niet het geval. We moeten
ons ook realiseren dat we het hebben over 20.000, 25.000 mensen voor de
drie eilanden. Ga er maar aan staan met de taken die je hebt. We kunnen
ook niet een waterhoofd van een apparaat neerzetten om dat te faciliteren,
dus er zal ter plekke geprioriteerd moeten worden in wat men belangrijk
vindt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

46

Meer in algemene zin, zeg ik in de richting van mevrouw De Vries – dit
raakt natuurlijk ook het terrein van de collega’s – dat er niet één knop is
waar je aan kunt draaien waardoor het allemaal weer beter wordt. Het is
juist de combinatie van het behoedzaam verhogen van het inkomensniveau, het structureel nadenken over het verlagen van het kostenniveau,
wat kan door verduurzaming, maar ook het vergroten van de onafhankelijkheid. Ik heb in het vorige debat al gezegd dat er op het gebied van
landbouw zo veel kan. Ik ben de afgelopen keer toen ik op Bonaire was,
ook daar geweest. Er zijn natuurlijk beperkingen, maar met de kennis die
we hebben, kun je het prima doen. Er zijn ook middelen voor beschikbaar
gesteld. Dat gebeurt nu ook. Dat had al veel eerder gebeurd kunnen zijn,
maar goed, daar hebben we niet zo veel aan. Het gebeurt nu. Als je het
hebt over kosten en afhankelijkheid van anderen, liggen daar echt kansen
om dingen te doen. Dus het is een combinatie van factoren die continu
moeten worden ingezet.
Dan de riolering. Het ging eigenlijk van drinkwater naar de riolering, maar
dat was een heel snel bruggetje.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Via de natuurlijke weg?
Staatssecretaris Knops:
Ja, de natuurlijke weg. Daar moet dan wel nog iets gebeuren voordat je
dat weer kunt gebruiken. Waarom moet Nederland meebetalen aan de
kosten? Op termijn moet dat plaatsvinden met een bijdrage. Als je de
investeringen doet, heb je ook een rioleringsheffing nodig. Wat ik continu
in de gesprekken met het openbaar lichaam bespreek: als je die Blue
Destination echt vorm wilt geven, zul je ook bij uitbreidingen, bij nieuwe
resorts meteen vanaf het begin moeten zeggen: wij gaan niet meer
akkoord met septic tanks en al dat soort dingen, maar zorgen voor een
goed systeem van rioolwaterbehandeling. Die rwzi, die rioolwaterzuiveringsinstallatie, is ook met subsidie tot stand gekomen. Op termijn zul je
dat, zoals dat hier ook gebeurt, voor een deel moeten laten meebetalen
door de mensen die er gebruik van maken. Dat is hartstikke helder.
Mevrouw Wuite (D66):
De Staatssecretaris had het over pogingen, beleid en initiatieven om
zelfvoorzienend en onafhankelijk te zijn. Hoe speelt dit thema van de
onafhankelijkheid in vergelijking met de Waddeneilanden?
Staatssecretaris Knops:
Als ik het woord «onafhankelijk» gebruik, dan heeft dat verschillende
betekenissen. Ik bedoel «onafhankelijk» niet in staatkundige zin maar ik
doel op het feit dat je niet alles wilt importeren, maar zelf met je eigen
grondstoffen, water en energie ervoor wilt zorgen dat je aan landbouw
kunt doen. Op dat vlak heeft Nederland een heel goede trackrecord. Het
verschil tussen de Waddeneilanden en Bonaire is dat de Waddeneilanden
op zichtafstand van het vaste land van Nederland liggen en Bonaire niet.
Daarmee moet Bonaire dus importeren. Dat kan overigens ook op een
schaal binnen het Koninkrijk. Je hoeft dus niet alles op Bonaire te doen,
maar je kunt ook via Curaçao of Aruba naar Bonaire. Dat is ook allemaal
prima, maar als je het van verder moet laten komen, dan is het niet gek
dat het duurder is. Je kunt dus ook hier gewoon gebruikmaken van de
kennis die binnen Nederland aanwezig is om hoogwaardige landbouw te
laten plaatsvinden.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Ik begreep het antwoord niet helemaal met betrekking tot de riolering. Die
ligt daar, die heeft onderhoud nodig en dat kost geld. Dat begrijp ik heel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

47

goed, maar nu is het zo dat 20.000 mensen voor die kosten opdraaien,
terwijl het een Nederlands project is.
Staatssecretaris Knops:
«Nederlands project»? Mevrouw Simons, als u in Amsterdam gebruikmaakt van het riool, betaalt u rioolheffing. Dat is een investering die
gedaan wordt door het waterschapsbedrijf of de gemeente. Dat hangt
ervan af wie dat organiseert. Daar worden investeringen voor gedaan en
de exploitatie daarvan wordt opgebracht door bijdrages van de
gebruikers. Nu zit je op eilanden altijd met een beperkte economy of scale.
Je hebt dus vaak grote investeringen, die door relatief weinig inwoners
gedragen moeten worden. Dan komen we op het punt van collega Keijzer
in algemene zin: ten aanzien van de kosten moet je als Nederland
nadenken welk deel je daarvan structureel voor je rekening neemt. Dat is
een soort onrendabele top, om die bijdrage niet onevenredig hoog te
laten zijn voor degenen die er gebruik van maken. Maar het principe dat
je...
Mevrouw Simons (BIJ1):
Maar wat is dan het antwoord op die vraag?
Staatssecretaris Knops:
Dat was mijn antwoord, mevrouw Simons. Daar moet u het mee doen.
De voorzitter:
Dat is dan het einde van de beantwoording door de Staatssecretaris. We
gaan verder met de beantwoording door de Minister.
Minister Koolmees:
Dank, voorzitter. Ik heb een gecombineerd antwoord op de vragen van de
heer Ceder en mevrouw Wuite over wml en het stappenplan daarvoor. Het
tempo daarvan is impliciet in het onderzoek van Ecorys opgenomen. Dat
geeft als het ware ook inzicht in de ruimte voor de verhoging. Volgens het
onderzoek van Ecorys is die ruimte er beperkt. Ik constateer ook, samen
met mevrouw Wuite, dat de sociale partners dit in het Akkoord van
Kralendijk wel willen verhogen in de komende periode. Ze zeggen daar
wel bij – dat zei mevrouw De Vries terecht – dat dat stap voor stap, in
stapjes, en met oog voor de economische situatie moet gebeuren. In het
Akkoord van Kralendijk is het punt van de werkgevers opgenomen dat je
oog moet hebben voor de situatie op bijvoorbeeld de arbeidsmarkt. Daar
praten we over verder. Dat is niet hakken in het zand zetten, maar dat is
juist het doorgaan op het pad dat we de afgelopen jaren hebben ingezet
met die verhogingen in 2019 en 2020, en overigens beperkt in 2021 omdat
er in 2020 deflatie, een negatieve prijsontwikkeling, was waardoor per
saldo de koopkracht in dat jaar is verbeterd.
Dat laat onverlet dat de heer Knops en ik steeds hebben gezegd: je zou
hier de komende jaren mee verder moeten gaan, maar doe het wel
verantwoord en stap voor stap. Voor de formatie zetten we dat in de
steigers middels een setje aan fiches met verschillende scenario’s,
maatregelen en doorrekeningen op armoedebestrijding – dat gaat dus
over het ijkpunt – het functioneren van de arbeidsmarkt – dat zijn dus de
negatieve potentiële consequenties ten aanzien van de werkgelegenheid
dan wel de werkloosheid – en het stelsel voor de sociale zekerheid. Op alle
drie de terreinen moet iets gebeuren. Dat heb ik eigenlijk al impliciet
gezegd als het bijvoorbeeld over de WW gaat; dat is ook sociale zekerheid.
Maar dat punt ligt natuurlijk echt op de formatietafel ter besluitvorming
voor een volgend kabinet, omdat dat gaat over de begroting vanaf 2022.
Dat heeft dus budgettaire consequenties. Dit is dus geen kwestie van
hakken in het zand of van negeren. Ik denk dat het juist heel verstandig
economisch beleid is, zoals mevrouw De Vries terecht opmerkt. Maar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

48

richting is duidelijk. Het doel is ook duidelijk. Het is eigenlijk ook aan uw
Kamer om dat besluit in te vullen aan de formatietafel. Dat is niet meer
aan dit kabinet. Dat waren volgens mij de vragen die aan mij zijn gesteld.
Tot slot. In de jaarlijkse voortgangsrapportage voor de Tweede Kamer, zeg
ik ook richting de heer Ceder, geven we mogelijkheden om bij te sturen.
Uiteindelijk zegt uw Kamer natuurlijk hoeveel het zou moeten zijn.
Uiteindelijk heeft uw Kamer daar dus zeggenschap over. De afgelopen
jaren is ook elk jaar aan uw Kamer voorgelegd wat het beoogde pad was.
In 2020 hebben we zelfs gedifferentieerd tussen Bonaire en Sint-Eustatius,
omdat er daar een andere situatie was. Die voortgangsrapportage krijgt u
ieder jaar. Dan kunt u daar uw zegje over doen. Uiteindelijk bent u
natuurlijk de baas, want zo werkt dat in een democratie. De meerderheid
van uw Kamer bepaalt wat er gebeurt.
De voorzitter:
Tot slot is er nog één interruptie van mevrouw Wuite.
Mevrouw Wuite (D66):
Ik ben nieuw, dus ik moet wat dat betreft soms nog even zoeken of ik wel
of niet nog een verduidelijkende vraag mag stellen.
Stel nou dat die economische omstandigheden inderdaad positief zijn,
zoals de Minister meent: de lijn post-covid zet zich positief door op de
eilanden, ook op Bonaire. Zit er dan iets in de weg om zo’n wml te
verhogen per 1 januari 2022, of niet?
Minister Koolmees:
Nee, niets. Dat kan besloten worden.
De voorzitter:
Check!
Mevrouw Wuite (D66):
Helder.
De voorzitter:
Dan gaan we naar mevrouw Keijzer, de Staatssecretaris van Economische
Zaken.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Voorzitter, ik heb ook nog een verduidelijkende vraag.
De voorzitter:
Gaat uw gang.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Dit is de eerste formatie die ik als Kamerlid meemaak, dus ik weet het niet,
maar worden die fiches ook naar de Kamer gestuurd?
Ik heb een tweede vraag. We gaan nu naar mevrouw Keijzer, de Staatssecretaris, maar mijn vraag over SVB Curaçao, is noch door de Staatssecretaris noch door de Minister beantwoord. Ik zou die graag beantwoord
willen hebben. Dat betreft de casus SVB Curaçao en de BES-eilanden.
De voorzitter:
Is het misschien mogelijk dat u die schriftelijk beantwoordt, Minister? Dat
vraag ik even om de vergadering te bevorderen.
Minister Koolmees:
Ja.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

49

Oké, dan gaan we dat doen. Dan maken we daar een extra toezegging
van. Op de vraag over het fiche had u al nee gezegd. Dan kunnen we naar
de Staatssecretaris van Economische Zaken.
Staatssecretaris Keijzer:
Twee punten nog. Er was aan mij gevraagd: hoe zit het nu met die
investeringen in duurzame energie, met als uiteindelijk effect lagere
prijzen? Er liggen concrete projecten voor Bonaire en Saba. Sint-Eustatius
heeft nog geen concreet project, maar dat lijkt zeer sterk op dat van Saba.
Bij elkaar opgeteld gaat het om 40 miljoen euro. Daarvoor is dus geen
ruimte, maar als je dat gaat doen, gaat dat uiteindelijk, net als die twee
solar- en zonne-energieprojecten die gerealiseerd zijn, effect hebben op de
energieprijs. Dat is er dus één.
De startups. Wat gebeurt daar nou? Ik meld het even, want het is een
nieuw project. Daarin gaan 30 startende ondernemers via EZK door de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland ondersteund worden. Ze
krijgen zachte leningen. Ze worden geholpen in het ontwikkelen van een
bedrijf. Uiteindelijk is dat ook bedoeld om daar een soort ecosysteem voor
nieuwe ondernemers op te zetten, waarin de ene ondernemer de andere
helpt, met uiteindelijk economische groei en werkgelegenheid. Daarmee
is het precies zoals mevrouw De Vries zegt: niet alleen subsidies, maar
ook zorgen dat de economie daar gaat draaien, zodat mensen zelf in hun
eigen levensonderhoud kunnen voorzien. Want ik ben ervan overtuigd dat
dat altijd het beste is.
De voorzitter:
Er is één interruptie van mevrouw Simons.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Ik ben even benieuwd naar waar deze ondernemers vandaan komen. Ze
zijn geselecteerd door EZK, hoor ik?
Staatssecretaris Keijzer:
Nee, we gaan naar de eilanden toe, om daar ter plekke met ondernemers
die zich daarvoor melden, te kijken wat hun plannen zijn, of die levensvatbaar zijn en wat ze daar verder voor nodig hebben, om te zorgen dat
daar uiteindelijk gewoon bedrijven kunnen gaan starten.
De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee zijn wij aan het einde gekomen van de beantwoording in tweede termijn.
Staatssecretaris Keijzer:
Maar als de vraag is waar ze vandaan komen, dan weet ik dat niet precies.
Maar dat lijkt mij ook niet zozeer het punt. Volgens mij moet je altijd een
combinatie maken met ondernemers.
De voorzitter:
Ik hoorde net een punt, maar...
Staatssecretaris Keijzer:
Dat zullen absoluut ook ondernemers van de eilanden zelf zijn, want het is
uiteindelijk de bedoeling dat daar een ecosysteem komt voor ondernemers, om ervoor te zorgen dat ze daar hun business kunnen laten
groeien.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik ga met u de vergadering afconcluderen met een aantal
toezeggingen. Ik stel allereerst vast dat er een tweeminutendebat is
aangevraagd door mevrouw Kuiken van de Partij van de Arbeid. Ik zal nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

50

even informeel met de drie aanvragers van het tweeminutendebat uit het
afgelopen commissiedebat overleggen hoe we dat precies gaan doen.
Dan zijn er de volgende toezeggingen gedaan.
– Allereerst een toezegging van de Staatssecretaris van BZK, die toezegt
een brief over de besluitvorming over sectorspecifieke steun en
concrete maatregelen voor Caribisch Nederland in het kader van
corona nog voor het zomerreces 2021 aan de Kamer te zullen
aanbieden.
– De Staatssecretaris van BZK zegt eveneens toe in de eerstkomende
rapportage ook te zullen rapporteren over de voortgang van de
openbaarvervoersbootverbinding tussen de Bovenwindse Eilanden.
– De Staatssecretaris van BZK zegt toe dat in het kader van het drinkwateronderzoek ook de gedachte zal worden onderzocht of de kosten
voor inwoners van elektriciteit en internet kunnen worden gelijkgetrokken met die van Europees Nederland, en dit onderzoek uiterlijk eind
2021 via het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat aan de Kamer
te laten aanbieden. Dat is een toezegging aan twee leden: mevrouw
Van den Berg en mevrouw Aukje de Vries.
Is dat een toezegging van de Staatssecretaris van BZK?
Staatssecretaris Knops:
«Gelijktrekken» heb ik niet gezegd. Ik heb gezegd: kijken of het kan
worden omgeslagen. En het ging alleen over drinkwater en niet over
elektriciteit.
De voorzitter:
Ik zie daar geen reactie op vanuit de Kamer, dus dan veranderen we
«gelijkgetrokken» naar «omgeslagen» en strepen we «elektriciteit en
internet» door.
– Dan is er nog een toezegging van de Minister van Sociale Zaken. Hij zegt
toe de vraag over de Sociale Verzekeringsbank Curaçao in verhouding tot
de AOV Bonaire schriftelijk te beantwoorden, en dat nog te doen voor het
zomerreces van 2021.
Daarnaast zijn er nog veel andere toezeggingen gedaan, maar die waren
dan niet specifiek gekoppeld aan een brief die binnen een bepaalde
termijn naar de Kamer komt, maar die staan natuurlijk evengoed.
Dan dank ik de Minister en de staatssecretarissen voor hun bijdragen.
Dank ook aan de kijkers thuis, want er hebben een hoop mensen, ook aan
de overkant van de oceaan, hier met veel belangstelling naar gekeken,
omdat het voor hen ook veel betekent. Dank ook aan alle Kamerleden
voor hun bijdragen.
Dan wens ik u een bon nochi.
Sluiting 19.04 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 52

51