Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 083

Wijziging van de Algemene Ouderdomswet, de
Wet op de loonbelasting 1964 en de Wet
verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd in
verband met de versnelling van de stapsgewijze
verhoging van de AOW-leeftijd

Nr. 5

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 17 februari 2015
I. ALGEMEEN
Met belangstelling heeft de regering kennisgenomen van de bijdragen
van de verschillende fracties aan het verslag bij het onderhavige
wetsvoorstel. De fracties geven aan nog enkele vragen en opmerkingen
bij dit wetsvoorstel te hebben. Hieronder gaan wij op deze vragen in.
Vragen die hetzelfde onderwerp betreffen zijn gezamenlijk beantwoord.
Daarbij is de volgorde van het verslag zo veel mogelijk aangehouden.
De leden van de SP-fractie vragen de regering naar de rechtvaardiging
van het wetsvoorstel en of de regering ook andere besparingen, mogelijk
ook bij andere doelgroepen, heeft overwogen en op basis van welke
argumenten daar uiteindelijk niet voor is gekozen.
Het wetsvoorstel vloeit voort uit het Regeerakkoord «Bruggen slaan» (het
Regeerakkoord), waarin is opgenomen dat de AOW-leeftijd vanaf 2016
versneld wordt verhoogd naar 66 jaar in 2018 en 67 jaar in 2021 en
vervolgens gekoppeld aan de stijging van de levensverwachting. Het
voorliggende wetsvoorstel maakt daarmee onderdeel uit van het brede
pakket aan maatregelen dat in het Regeerakkoord is afgesproken en dat
de overheidsfinanciën (ook op middellange termijn) op orde moet
brengen. De maatregelen uit het Regeerakkoord zijn niet alleen van
toepassing op ouderen, maar op alle burgers.
De leden van de SP-fractie vragen hoe groot de groep AOW-gerechtigden
is die met de gevolgen van het wetsvoorstel te maken krijgt, in welke
mate zij hiermee te maken krijgen en wat de verdeling over inkomensgroepen is. De leden van de CU-fractie vragen hoeveel mensen getroffen
worden door de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd en hoe groot
het gemiddelde en maximale inkomensverlies voor de betrokkenen per
jaar is.
Als gevolg van het onderhavige wetsvoorstel wordt de AOW-leeftijd één
of meerdere maanden verhoogd voor iedereen die geboren is na
30 september 1950 en voor 1 januari 1957. De AOW-leeftijd van mensen
die na 31 december 1956 geboren zijn verandert niet door dit wetsvoorstel

kst-34083-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

1

omdat de AOW-leeftijd ook zonder dit wetvoorstel gekoppeld wordt aan
de levensverwachting.
Onderstaande tabel laat per leeftijdscategorie zien hoeveel personen dit
naar verwachting betreft en met hoeveel maanden de AOW-leeftijd voor
hen extra verhoogd wordt. Het maximale inkomensverlies bedraagt 9
maanden AOW en het gemiddelde inkomensverlies is ca. 4,3 maanden
AOW. Met het onderhavige wetsvoorstel wordt de AOW-leeftijd per
kalenderjaar geleidelijk verhoogd. Het tempo waarmee de AOW-leeftijd
als gevolg van dit wetsvoorstel bij verschillende cohorten oploopt,
verschilt en hangt samen met de systematiek en de vraag of dit cohort
door deze verhoging en de eerdere verhogingen de jaargrens overschrijdt
en in een volgend kalenderjaar de AOW-leeftijd bereikt. Hoeveel het
inkomensverlies in euro’s is verschilt per persoon en is afhankelijk van het
aantal maanden waarmee de AOW-leeftijd wordt verhoogd, de leefsituatie
(alleenstaand of gehuwd/samenwonend) en de mate van AOW-opbouw.
Daarnaast zijn de inkomenseffecten afhankelijk van het feit of iemand
besluit door te werken of bijvoorbeeld een uitkering heeft die doorloopt
tot de AOW-leeftijd (zoals WW, WIA, etc.) Omdat de effecten mede
afhangen van de persoonlijke situatie (werkt iemand door of niet) is het
niet mogelijk de effecten per inkomensgroep weer te geven.
Betreft personen geboren

AOW-leeftijd was

AOW-leeftijd wordt

Verschil

Aantal
personen
(x 1.000)

na 30-09-1950 en voor 01-07-1951
na 30-06-1951 en voor 01-08-1951
na 31-07-1951 en voor 01-04-1952
na 31-03-1952 en voor 01-06-1952
na 31-05-1952 en voor 01-01-1953
na 31-12-1952 en voor 01-04-1953
na 31-03-1953 en voor 01-09-1953
na 31-08-1953 en voor 01-01-1954
na 31-12-1953 en voor 01-05-1954
na 30-04-1954 en voor 01-10-1954
na 30-09-1954 en voor 01-01-1955
na 31-12-1954 en voor 01-07-1955
na 30-06-1955 en voor 01-04-1956
na 31-03-1956 en voor 01-01-1957
na 31-12-1956

65+5 maanden
65+5 maanden
65+7 maanden
65+7 maanden
65+9 maanden
65+9 maanden
66 jaar
66 jaar
66+3 maanden
66+3 maanden
66+6 maanden
66+6 maanden
66+9 maanden
67 jaar

65+6 maanden
65+9 maanden
65+9 maanden
66 jaar
66 jaar
66+4 maanden
66+4 maanden
66+8 maanden
66+8 maanden
67 jaar
67 jaar

1
4
2
5
3
7
4
8
5
9
6

1

1

1

1

1

1

171
19
154
39
138
59
99
79
80
101
60
123
186
189

1

1

1

Totaal aantal personen
1

1.497

Afhankelijk van levensverwachting

Bron: SZW berekening op basis van CBS-cijfers

De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van onderhavig
wetsvoorstel. Zij delen de opvatting van de regering dat een versnelde
verhoging van de AOW-leeftijd kan leiden tot een structurele verbetering
van de overheidsfinanciën, maar missen nog wel een financiële onderbouwing, waaruit blijkt dat deze structurele verbetering er ook daadwerkelijk zal zijn.
Het wetsvoorstel heeft geen structurele budgettaire effecten omdat ook
zonder het wetsvoorstel de AOW-leeftijd gekoppeld wordt aan de
levensverwachting. Het laatste jaar waarin deze maatregel een budgettair
effect heeft is 2024. De reden hiervoor is dat 2023 naar verwachting het
laatste jaar is waarop de AOW-leeftijd als gevolg van dit wetsvoorstel
hoger ligt dan zonder dit wetsvoorstel. Het wetsvoorstel levert wel een
belangrijke bijdrage aan de verbetering van de overheidsfinanciën op
middellange termijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

2

1 Inleiding
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering kan bevestigen dat,
voor zover mensen hier recht op hebben, alle sociale regelingen
doorlopen tot de versneld verhoogde AOW-leeftijd.
De regering kan bevestigen dat, voor zover mensen daar recht op hebben,
alle wettelijke sociale zekerheidsregelingen doorlopen tot de AOW-leeftijd.
In alle wettelijke sociale zekerheidsregelingen is nu de AOW-leeftijd als
einddatum opgenomen.
De leden van de CDA-fractie en de D66-fractie vragen of de regering kan
aangeven waarom het wetsvoorstel niet eerder naar de Kamer is
gestuurd. Tevens vragen deze leden wat de uiterste datum van afronding
van de parlementaire behandeling is om de versnelde verhoging van de
AOW-leeftijd redelijkerwijs per 2016 te kunnen laten ingaan, ook gelet op
de noodzakelijke communicatie hierover in de richting van de mensen die
hierdoor het eerst worden geraakt.
De verzending van het wetsvoorstel aan de Tweede Kamer heeft enige tijd
op zich laten wachten omdat het onderzoek naar het draagvlak voor de
voorgestelde versnelling van de verhoging van de AOW-leeftijd de nodige
tijd in beslag nam. Het voornemen is om de wet eind juni 2015 vast te
stellen en te publiceren in het Staatsblad. De wet zal de dag na de datum
van publicatie in het Staatsblad in werking treden, zodat de SVB nog
voldoende tijd heeft om hier in de communicatie naar ouderen aandacht
aan te besteden bij het bevorderen van de aanvraag van de AOW-uitkering. De SVB benadert ouderen circa zes maanden voor het bereiken
van de AOW-leeftijd met informatie over het aanvragen van de
AOW-uitkering.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe de regering oordeelt
over de gevolgen van het wetsvoorstel voor de betrouwbaarheid en
consistentie van het overheidsbeleid, aangezien recent (in 2012) nog
besloten is om de AOW-leeftijd volgens het huidige tijdspad te verhogen.
De leden van de fracties van de SP, de PVV en het lid van de 50PLUSfractie stellen vragen over de aankondigingstermijn die samenhangt met
de verhoging van de AOW-leeftijd die voorkomt uit dit wetsvoorstel en de
toekomstige extra verhogingen van de AOW-leeftijd die minimaal vijf jaar
van te voren wordt aangekondigd.
De regering is zich bewust van het huidige tijdpad waartoe in 2012 is
besloten en dat de aankondigingstermijn korter is dan de termijn van vijf
jaar die in toekomstige situaties van toepassing is wanneer de AOWleeftijd wordt aangepast als gevolg van de stijgende levensverwachting.
Bij de totstandkoming van het Regeerakkoord trof de regering echter een
situatie aan waarbij de toestand van de overheidsfinanciën door de
economische crisis verder was verslechterd. Deze omstandigheden
vragen om het sneller doorvoeren van structurele hervormingen die de
Nederlandse economie en arbeidsmarkt versterken en de overheidsfinanciën ook voor de middellange termijn op orde brengen. In het
Regeerakkoord heeft het kabinet in dit perspectief opnieuw de afweging
gemaakt tussen de urgentie van de budgettaire problematiek en de
rechtszekerheid voor mensen die vlak voor hun pensioen staan en
geconcludeerd dat ook van deze groep ouderen een verdere bijdrage mag
worden verwacht. De versnelde verhoging van de AOW-leeftijd die met
het voorliggende wetsvoorstel wordt gerealiseerd is daarom in 2012
aangekondigd in het Regeerakkoord. De regering is van oordeel dat
ouderen die het betreft hierdoor ruim van te voren op de hoogte konden
zijn van het voornemen om de AOW-leeftijd versneld te verhogen.
Overigens is van belang dat de Afdeling advisering van de Raad van State
een blanco advies heeft gegeven en geen aanleiding heeft gezien
opmerkingen te maken over de hier voorgestelde versnelde verhoging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

3

van de AOW-leeftijd in relatie tot het reeds eerder in gang gezette tijdpad
voor verhoging van de AOW-leeftijd.
2 Noodzaak versnelde verhoging pensioenleeftijd
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering toe te lichten welk effect
de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd heeft op de jeugdwerkloosheid en of het een reële zorg is dat jongeren nu nog lastiger een baan
kunnen vinden. Ook vragen de leden welke maatregelen de regering
allemaal neemt om oudere werklozen aan het werk te helpen en oudere
werknemers langer gezond aan het werk te houden. De leden van de
ChristenUnie-fractie stellen vast dat de regering in de memorie van
toelichting niet ingaat op de korte termijn werkgelegenheidseffecten van
het voorstel om de AOW-leeftijd sneller te verhogen en vragen of de
regering kan aantonen welke werkgelegenheidseffecten het wetsvoorstel
op de korte termijn heeft. Het lid van de 50PLUS-fractie vraagt voorts
waarom in de memorie van toelichting geen aandacht wordt geschonken
aan de mogelijke werkgelegenheidseffecten van dit wetsvoorstel. Volgens
het lid van de 50PLUS-fractie draagt dit wetsvoorstel niet bij aan de
versnelde terugdringing van de werkloosheid, maar bemoeilijkt het juist
de bestrijding van de (langdurige) werkloosheid. Het verhoogt het
arbeidsaanbod bij een reeds hoge werkloosheid, vooral voor jongeren en
ouderen. Dit kan volgens de vakbonden en ook volgens het hier aan het
woord zijnde lid alleen maar leiden tot ongewenste verdringing op de
arbeidsmarkt. De leden van de CDA-fractie vragen de regering voorts in te
gaan op de vraag hoe het wetsvoorstel zich verhoudt tot de slechte
arbeidsmarktpositie van werkzoekenden. De leden van de CDA-fractie
merken op dat er nu ruim 600.000 mensen werkloos zijn en dat met dit
wetsvoorstel 300.000 mensen later met pensioen zullen gaan en vragen of
de regering niet bang is dat dit voorstel tot verdringing van jongere
werknemers zal leiden en de werkloosheid nog verder zal versterken. Ook
de PVV-fractie vraagt of het kabinet onderzoek heeft gedaan naar de
effecten op de arbeidsmarkt van deze versnelde AOW-leeftijdsverhoging,
bijvoorbeeld op het gebied van werkloosheid.
De versnelde verhoging van de AOW-leeftijd heeft geen structureel effect
op verdringing. De vraag naar arbeid wordt op de langere termijn
namelijk bepaald door het aanbod van arbeid. Onderzoek van het CPB1
laat zien dat veranderingen op de arbeidsmarkt, zoals de verhoging van
de AOW-gerechtigde leeftijd waardoor ouderen langer op de arbeidsmarkt
blijven en daarmee het arbeidsaanbod positief stimuleren, niet leidt tot
structurele verdringing. Dit omdat de arbeidsmarkt in de regel nieuw
arbeidsaanbod accommodeert zonder dat dit ten koste gaat van de
werkgelegenheid van anderen. Dit laat onverlet, dat op korte termijn,
vooral in economisch laagconjunctuur, wel enige verdringing kan
plaatsvinden. De arbeidsmarkt heeft immers tijd nodig om zich aan te
passen aan de verhoging van het arbeidsaanbod.
Als we kijken naar de trend van de afgelopen jaren is te zien dat de
stijging van de arbeidsparticipatie onder ouderen van de afgelopen jaren
niet heeft geleid tot een stijging van de werkloosheid onder jongeren. Ook
wanneer op detailniveau gekeken wordt naar de werking van de arbeidsmarkt is zichtbaar dat jongeren in andere banen instromen dan de banen
die ouderen bij het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd verlaten.
Voor ouderen die voor het bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd
werkloos zijn geraakt neemt het kabinet een breed pakket aan maatregelen om hun arbeidspositie te versterken. Middels de mobiliteitsbonus,
de no-risk polis voor ww’ers en proefplaatsing stimuleren we werkgevers
1

CPB notitie (mei 2014): Werkgelegenheidseffecten wetsvoorstel «werken na de
AOW-gerechtigde leeftijd»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

4

om oudere uitkeringsgerechtigden in dienst te nemen. De mobiliteitsbonus maakt het financieel aantrekkelijk voor een werkgever om een
oudere uitkeringsgerechtigde aan te nemen. De no-risk polis compenseert
werkgevers bij het aannemen van een langdurig werkloze voor de
financiële risico’s bij langdurige ziekte en/of arbeidsongeschiktheid.
Proefplaatsing, waarbij een werknemer onder voorwaarden gedurende
een beperkte tijd met behoud van uitkering gaat werken, stelt werkgevers
in staat om zonder kosten een reëel beeld te krijgen van de potentiële
werknemer. Ook met de sectorplannen en het Actieplan 55+ werkt worden
concrete maatregelen genomen om de arbeidsmarktpositie van ouderen
te versterken. Vanuit de middelen voor het Actieplan worden ondermeer
netwerktrainingen, scholingsvouchers en inspiratiedagen geïntroduceerd
om ouderen te ondersteunen bij het vinden van werk. Daarnaast hebben
werklozen die bij de aanvang van hun WW-uitkering 60 jaar of ouder zijn,
na de werkloosheidsuitkering ook recht op IOW, welke doorloopt tot de
nieuwe AOW-gerechtigde leeftijd.
De leden van de SP-fractie vragen of met het verhogen van de AOWleeftijd ook de leeftijdsgrens voor de afbakening van de beroepsbevolking
die door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) wordt gebruikt
verschuift. Zij vragen welke effecten deze herdefiniëring van de leeftijdsgrens op de werkloosheids- en werkgelegenheidscijfers en wat de
werkgelegenheidseffecten hiervan zijn.
De regering heeft op 1 juli jl. een brief aan de Tweede Kamer gezonden
waarin de Kamer geïnformeerd wordt over de overgang naar de internationale definitie voor de afbakening van de beroepsbevolking en daarmee
de werkloosheid, met ingang van 20152. Deze overstap naar de internationale afbakening van de beroepsbevolking is ingegeven door het feit dat
er in het publieke en politieke debat onnodige verwarring ontstaat
wanneer zowel de nationale definitie als de internationale definitie
worden gebruikt voor de werkloosheidsstatistiek. Op dit moment treden
het CBS en het UWV naar buiten met de beroepsbevolking en werkloosheid volgens de nationale definitie en treedt het CPB naar buiten met de
internationale definitie. De overweging om te kiezen voor de internationale definitie is vooral ingegeven door de internationale vergelijkbaarheid van statistieken en het gegeven dat de meest toonaangevende
ramingen, van onder meer het CPB, de OESO, EC en het IMF, ook de
internationale definitie hanteren.
De internationale afbakening van de beroepsbevolking verschilt op een
aantal punten van de nationale afbakening van de beroepsbevolking.
Volgens de internationale definitie behoren alle personen die ten minste 1
uur per werk werken of binnen 2 weken beschikbaar zijn en zoekactiviteiten verrichten tot de beroepbevolking. De nationale definitie verschilt
onder meer vanwege het feit dat daar een grens van 12 uur gehanteerd
wordt. Bovendien geldt bij de internationale afbakening van de beroepsbevolking een leeftijdsafbakening van 15 tot 75 jaar, terwijl bij de
nationale definitie 15 tot 65 jaar gehanteerd wordt. De verhoging van de
AOW-leeftijd heeft derhalve geen consequenties voor de omvang van de
beroepsbevolking op basis van de internationale definitie.
Het werkloosheidspercentage is gelijk aan het aantal werkloze personen
gedeeld door de totale (werkzame en werkloze) beroepsbevolking, maal
100 procent. Doordat de omvang van de werkzame beroepsbevolking
groter is volgens de internationale definitie dan in de nationale definitie
en de omvang van de werkloze beroepsbevolking kleiner, is het resulterende werkloosheidspercentage volgens de internationale definitie lager.

2

Tweede Kamer, Vergaderjaar 2013–2014, Kamerstuk 29 544 nr. 545

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

5

De ontwikkeling van de werkloosheid is volgens beide definities overigens
hetzelfde.
Overigens publiceert het CBS op dit moment al cijfers over de omvang
van de beroepsbevolking en werkloosheid over de groep 65 tot 75 jarigen,
conform de internationale definitie. In 2013 behoorden 172 duizend 65 tot
75 jarigen tot de beroepsbevolking, waarvan er 162 duizend werkzaam
waren en 10 duizend personen werkloos.
De leden van de SP-fractie vragen de regering de gemiddelde resterende
levensverwachting bij 65 jaar uit te splitsen naar opleidingsniveau en
inkomensniveau en te onderscheiden sectoren.
De leden van de CU-fractie vragen de regering de levensverwachting bij
65 jaar uit te splitsen naar laagopgeleide en hoogopgeleide mannen en
vrouwen.
Onderstaande tabellen geven een uitsplitsing van de resterende levensverwachting bij 65 jaar naar inkomensklasse en opleidingsniveau. Het CBS
maakt geen uitsplitsing van de resterende levensverwachting naar sector.
Resterende levensverwachting bij 65 jaar naar inkomensklasse
Inkomensklasse

2007–2010
Mannen

Vrouwen

15.5
17.7
18.8
19.8
20.0

18.3
22.6
23.0
23.0
22.7

Laagste inkomensklasse
Laag midden inkomensklasse
Midden inkomensklasse
Hoog midden inkomensklasse
Hoogste inkomensklasse
Bron: CBS

Resterende levensverwachting bij 65 jaar naar opleidingsniveau
Opleidingsniveau

Basisonderwijs
Vmbo
Havo, vwo, mbo
Hbo, universiteit

2009/2012
Mannen

Vrouwen

16.2
17.6
18.5
19.6

19.5
21.8
22.9
23.3

Bron: CBS

De leden van de CDA-fractie vragen de regering om een uitgebreide
beargumenteerde reactie met financiële onderbouwing en daarbij tevens
in te gaan op de stelling van het Koninklijk Actuarieel Genootschap dat
nieuwe prognoses van de levensverwachting zouden laten zien dat een
verdere verhoging van de AOW-leeftijd niet nodig is.
De leden van de CU-fractie vragen de regering met cijfers te onderbouwen
waarom de budgettaire problematiek zo groot is dat een snellere
verhoging van de AOW-leeftijd noodzakelijk is. Zij vragen tevens of de
voorgestelde versnelling alleen vanwege overheidsfinanciën ingegeven is
en of een tussentijdse snelle stijging van de levensverwachting de
aanpassing noodzakelijk maakt. En zij vragen waarom de regering, gezien
de beperkte bijdrage aan het houdbaar maken van de overheidsfinanciën,
kiest voor deze maatregel.
De leden van de SGP-fractie vragen of er nieuwe omstandigheden zijn die
tot dit wetsvoorstel hebben geleid. Zij vragen tevens een nadere duiding
dat de problemen «omvangrijk en acuut» zijn, wat de gevolgen zijn als er
geen meerderheid voor het voorstel stemt en waarom voorgaande
wijzigingen onvoldoende waren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

6

Het lid van de 50PLUS-fractie vraagt een nadere onderbouwing waarom
deze maatregelen noodzakelijk zijn met het oog op de houdbaarheid van
de overheidsfinanciën.
De regering hecht eraan om een duidelijk onderscheid te maken tussen de
houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn en de effecten
van dit wetsvoorstel die zien op de middellange termijn.
Ten aanzien van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange
termijn laat de analyse van het CPB, in het rapport «minder zorg om
vergrijzing», zien dat het houdbaarheidssaldo is omgebogen van een
tekort van 4,5% van het bruto binnenlands product (BBP) in 2010 naar een
overschot van 0,4% BBP. De Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd
speelt daarin een grote rol, omdat via deze wet de AOW-leeftijd wordt
gekoppeld aan de levensverwachting. De houdbaarheid van de overheidsfinanciën is daardoor met 1,1% BBP verbeterd. Het CPB concludeert dat
het huidige niveau van overheidsvoorzieningen betaalbaar blijft in de
toekomst, zonder dat de overheid de lasten moet verhogen of uitgaven
verlagen. Kanttekening hierbij is dat voorgenomen beleid is meegenomen
in de berekening. Het is nog onzeker in hoeverre alle positieve effecten op
de overheidsfinanciën volledig zullen worden gerealiseerd.
Onderhavig wetsvoorstel heeft geen invloed op de houdbaarheid van de
overheidsfinanciën op lange termijn. Zoals eerder in deze nota naar
aanleiding van het verslag is aangegeven heeft dit wetsvoorstel geen
structurele budgettaire effecten omdat ook zonder het wetsvoorstel de
AOW-leeftijd gekoppeld wordt aan de levensverwachting.
Onderhavig wetsvoorstel levert wel een belangrijke bijdrage aan de
verbetering van de overheidsfinanciën op middellange termijn. Als gevolg
van de economische teruggang en de vergrijzing groeien de sociale
zekerheidsuitgaven momenteel harder dan het BBP en is er sprake van
aanhoudende overheidstekorten en een oplopende overheidsschuld. Het
aantal AOW-uitkeringen neemt toe en onder invloed van een stijgend
aantal werklozen is ook het aantal werkloosheids- en bijstandsuitkeringen
toegenomen. Deze omstandigheden vragen om het sneller doorvoeren
van structurele hervormingen die de Nederlandse economie en arbeidsmarkt versterken en de schatkist op orde brengen. Met het wetsvoorstel
wordt een besparing gerealiseerd van cumulatief circa € 2,9 miljard in de
periode 2016–2024.
De versnelde verhoging van de AOW-leeftijd is een beleidsmatige keuze
die niet is ingegeven vanuit een plotseling sterke stijging van de levensverwachting ten opzichte van de situatie die gold ten tijde van invoering
van de Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd. De resterende
levensverwachting bij 65 jaar is de afgelopen jaren wel sterk gestegen en
zal in de toekomst naar verwachting blijven stijgen. De verhoging van de
AOW-leeftijd is vanuit dat oogpunt goed te verdedigen. Sinds de
invoering van de AOW in de jaren »50 zijn gepensioneerden vijf jaar
langer blijven leven, en tot 2060 zal daar nog eens circa 5 jaar bij komen.
De groei van het aantal ouderen (vergrijzing) en de stijgende levensverwachting zorgen ervoor dat de kosten van de AOW sterk zullen stijgen. Dit
wetsvoorstel zorgt voor een belangrijke verbetering van de overheidsfinanciën op middellange termijn.
In reactie op de stelling van het Koninklijk Actuarieel Genootschap hecht
de regering eraan duidelijk onderscheid te maken tussen de beleidsmatige
verhoging van de AOW-leeftijd en de koppeling aan de levensverwachting. Volgens onderhavig wetsvoorstel wordt de AOW-leeftijd stapsgewijs
verhoogd naar 66 jaar in 2018 en 67 jaar in 2021, dit staat los van
eventuele bijstellingen in de raming van de resterende levensverwachting.
Vanaf 2022 wordt de AOW-leeftijd gekoppeld aan de levensverwachting.
Een verhoging van de AOW-leeftijd wordt minimaal 5 jaar van tevoren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

7

aangekondigd. Dat betekent dat voor uiterlijk 1 januari 2017 voor het eerst
wordt bezien wat de levensverwachting is en of deze aanleiding geeft om
de AOW-leeftijd in 2022 te wijzigen. Dit zal vervolgens jaarlijks worden
bezien. De ramingen van de gemiddelde resterende levensverwachting
worden uitgevoerd door het CBS.
Het lid van de 50PLUS-fractie vraagt de regering om een reactie van de
denkbeelden van professor H. Verbon. Deze stelt dat de verhoging van de
AOW-leeftijd niet nodig was en ook niet nodig is, als de AOW beperkt zou
blijven tot een welvaartsvaste uitkering voor de groep Nederlanders die
weinig of geen aanvullend pensioen heeft. Verbon stelt voorts dat de
stelling dat ouderen langer moeten doorwerken omdat er anders een
tekort zou ontstaan op de arbeidsmarkt in de praktijk niet blijkt op te gaan.
Het lid stelt namelijk dat ouderen juist vaak werkloos raken. Ouderen met
een goed aanvullend pensioen zouden volgens de voorstellen van Verbon
een lagere AOW-uitkering moeten krijgen, waarmee de welvaartsvaste
volksverzekering meer gericht zou kunnen worden op behoefte.
De AOW is in de ruim 50 jaar dat deze bestaat een voor burgers
betrouwbare en voorspelbare regeling geweest. De AOW biedt een
basisinkomen voor ouderen die niet langer behoren tot de beroepsbevolking. De regering heeft niet beoogd dit basisinkomen inkomensafhankelijk te maken. De AOW dient als basis voor de Nederlandse ouderdomspensioenregeling.
Het verhogen van de AOW-gerechtigde leeftijd is nodig om zowel nu als
op langere termijn de overheidsfinanciën op orde te krijgen. De groei van
het aantal ouderen zorgt ervoor dat de kosten van de AOW sterk zullen
toenemen in de toekomst. Dit zet de houdbaarheid van de overheidsfinanciën, die door de economische crisis reeds onder druk staan, verder
onder druk. Daarnaast stijgt de levensverwachting: elke generatie leeft
langer en is gezonder dan de vorige. Sinds de invoering van de AOW in
de jaren vijftig zijn gepensioneerden langer blijven leven, zonder dat de
AOW-leeftijd werd verhoogd. Tussen nu en 2040 zal de levensverwachting
nog verder toenemen. Mensen leven langer en krijgen dus steeds langer
AOW. Gezien deze ontwikkeling, is een verhoging van de AOW-leeftijd
naar de mening van het kabinet redelijk.
Het lid van de 50PLUS-fractie vraagt de regering of voorts ingegaan kan
worden op het artikel van professor Verbon, waarin beschreven wordt hoe
het CPB meehielp de AOW-leeftijd te verhogen. Het artikel beweert dat de
verhoging van de AOW-leeftijd mogelijk is geworden door de manier
waarop het CPB in elkaar opvolgende vergrijzingstudies de ontwikkeling
van de AOW-uitkering presenteerde.
De regering is van mening dat het CPB correcte inschattingen heeft
gedaan op de financiële houdbaarheid van de AOW. Uit ramingen van het
CBS blijkt dat het aantal ouderen in Nederland de afgelopen jaren is
toegenomen, tezamen met hun levensverwachting. Dit is enerzijds goed
nieuws, de Nederlandse bevolking wordt steeds gezonder en leeft
daardoor langer. Anderzijds moet dit financieel wel opgevangen kunnen
worden: de kosten van de AOW zullen toenemen gegeven de toename
van het aantal ouderen die hier recht op hebben en de stijging van de
levensverwachting. Dit zet de houdbaarheid van de overheidsfinanciën,
die door de economische crisis reeds onder druk staan, verder onder druk.
Dit alles maakt de verhoging van de AOW-gerechtigden leeftijd noodzakelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

8

3 Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
3.1 Versnelde verhoging van de AOW-leeftijd
De leden van de PvdA-fractie geven aan voorstander te zijn van een
flexibele ingangsdatum voor de AOW. Zij memoreren dat de Kamer de
regering per motie heeft verzocht de mogelijkheden tot het invoeren van
een flexibele AOW qua financiële kosten en maatschappelijke opbrengsten te onderzoeken en de Kamer hierover te informeren. Deze leden
vragen wanneer de uitkomst hiervan worden verwacht. De 50PLUS-fractie
wijst erop dat in het Pensioenakkoord de afspraak is gemaakt met de
toenmalige regering om een flexibele AOW-leeftijd in te voeren. Dit met
het oog op lager opgeleide mensen, vaak mensen met zware beroepen,
met een gemiddeld lagere levensverwachting, mensen die in veel
gevallen op heel jonge leeftijd zijn gaan werken. Zij hebben vaak minder
mogelijkheden om door sparen of anderszins inkomenseffecten op te
vangen. Genoemd lid onderschrijft de argumenten van de vakbonden om
alsnog naar een goede oplossing te zoeken voor laagopgeleiden.
Invoering van de flexibele AOW zou daarvan onderdeel moeten uitmaken.
Dit lid vraagt of de regering hierop kan reageren.
De Kamer heeft de regering per motie verzocht de mogelijkheden tot het
invoeren van een flexibele AOW qua financiële kosten en maatschappelijke opbrengsten te onderzoeken. De bevindingen zullen binnen niet al te
lange termijn aan uw Kamer worden aangeboden.
3.2 Overgangsregeling
De leden van de CDA-fractie merken op grote moeite te hebben met de te
summiere overgangsregeling in het wetsvoorstel. Zij hebben vragen over
de consequenties van dit wetsvoorstel voor mensen die al voor 2012
gebruik hebben gemaakt van vervroegde uittreding (VUT). Deze leden
vragen wat de gevolgen van dit wetsvoorstel voor hen zijn. Veel mensen
worden nu al geconfronteerd met een AOW-gat. Dit gat wordt met
invoering van dit wetsvoorstel groter. Tot slot vragen zij hoe de regering
gaat voorkomen dat mensen hierdoor in onoverkomelijke financiële
problemen komen. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen om een
toelichting waarom de regering de huidige overbruggingsregeling
toereikend vindt. Deze leden vragen hoe de regering over het functioneren
en de bekendheid van de regeling oordeelt. Voorts vragen deze leden
waarom er niet voor gekozen wordt om de huidige overbruggingsregeling
te verruimen, aangezien door de snellere stijging van de AOW-leeftijd het
inkomenseffect op mensen met een AOW-gat groter is en de maatregel al
op korte termijn ingaat.
Van belang is dat per 1 januari 2013 de OBR in werking is getreden. Deze
regeling geeft aan mensen die per 1 januari 2013 reeds deelnamen aan
een vut- of prepensioenregeling of vergelijkbare regeling, en zich daarmee
niet hebben kunnen voorbereiden op de AOW-leeftijdsverhoging, recht op
een overbruggingsuitkering op minimumniveau, die qua uitkeringsnorm
vergelijkbaar is met de AOW en afhankelijk is van het overige inkomen en
vermogen. In het Sociaal Akkoord van 11 april 20137 is afgesproken de
overbruggingsregeling te verruimen en open te stellen voor mensen met
een inkomen tot 200 procent van het wettelijk minimumloon die alleenstaand zijn en tot 300 procent van het wettelijk minimumloon voor
mensen die gehuwd zijn of ongehuwd samenwonen. De regering acht de
Tijdelijke regeling overbruggingsuitkering AOW een naar aard en doel
toereikende inkomensvoorziening op minimumniveau. Omdat de
overbruggingsregeling met ingang van 1 januari 2019 vervalt betekent dit
dat personen die in de jaren 2016 tot en met 2018 te maken krijgen met de
versnelde verhoging van de AOW-leeftijd nog van deze regeling gebruik
kunnen maken. In 2019 mag verwacht worden dat mensen voldoende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

9

voorbereidingstijd hebben gehad om zelf het inkomensverlies op te
vangen.
De Sociale verzekeringsbank (SVB) voert de overbruggingsregeling uit. De
SVB informeert mensen gericht over de overbruggingsregeling. Op basis
van beschikbare gegevens uit de polisadministratie over wie op 1 januari
2013 een rechtgevend inkomen heeft, inkomens van de aanvrager en
partner en gegevens over het vermogen, stuurt de SVB personen die
mogelijk recht hebben op de OBR een vooringevulde aanvraag toe.
Daarnaast vinden er verwijzingen naar de SVB plaats door ondermeer
pensioenfondsen en vakbonden. De regering is van mening dat de
bekendheid en het functioneren van de overbruggingsregeling voldoende
is.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoeveel mensen die reeds per
1 januari 2013 een vroegpensioenregeling ontvingen geen gebruik kunnen
maken van de Overbruggingsregeling AOW omdat deze per 2019 niet
meer openstaat voor nieuwe instroom. Zij vragen welk effect de voorliggende versnelling van de AOW-leeftijd op de situatie van deze mensen
heeft. Daarnaast vragen zij hoeveel het kost om voor deze groep mensen
de Overbruggingsregeling AOW te verlengen tot 2023.
Het aantal mensen dat reeds per 1 januari 2013 gebruik maakte van een
vroegpensioenregeling en voldoet aan de verdere voorwaarden van de
Tijdelijke regeling overbruggingsuitkering AOW (verder: OBR) en in het
kalenderjaar 2019 65 jaar wordt, bedraagt naar verwachting 1.100. In
latere kalenderjaren voldoen steeds minder mensen aan de voorwaarden
voor OBR. De OBR is echter per 2019 gesloten voor nieuwe instroom.
Mensen die al minimaal sinds 1 januari 2013 gebruik maken van een
vroegpensioenregeling en in 2019 of later 65 jaar worden, hebben meer
dan 6 jaar tijd gehad zich voor te bereiden. De regering acht dit voor deze
kleine groep billijk.
Het toch openstellen van de OBR voor nieuwe instroom tot 2023 zou
cumulatief € 48 miljoen kosten (inclusief € 0,8 miljoen uitvoeringskosten).
Zie onderstaande budgettaire tabel:
x € 1 mln
(uitkeringslasten)
Langer openhouden OBR

2019

2020

2021

2022

2023

2024

3

10

12

11

8

3

Verder vragen de leden van de PvdA-fractie hoeveel mensen (kort) na
1 januari 2013 zijn gaan deelnemen aan een vut- of prepensioenregeling
of vergelijkbare regeling met een einddatum op 65 jaar waardoor zij zich
niet goed (genoeg) hebben kunnen voorbereiden op de voorliggende
versnelling van de verhoging van de AOW-leeftijd en zij geen gebruik
meer kunnen maken van de Overbruggingsregeling AOW. Verder vragen
zij hoeveel het kost om de Overbruggingsregeling AOW ook voor deze
groep open te stellen.
Op 1 januari 2013 is de AOW-leeftijd voor het eerst met een maand
verhoogd. Mensen die na deze datum begonnen met deelname aan een
prepensioen- of vergelijkbare regeling hadden zich ervan kunnen
vergewissen dat een prepensioenregeling die eindigt met 65 jaar niet
toereikend is tot de AOW-leeftijd. Er is bij de regering geen beeld
beschikbaar van de grootte van deze groep. Ook is daardoor niet te
zeggen wat de budgettaire consequenties zijn van het openstellen van de
OBR voor deze groep.
De leden van de SP-fractie vragen naar de omvang van de groep die in
aanmerking komt voor de overbruggingsregeling en de verwachte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

10

ontwikkeling van het beroep dat erop gedaan wordt. Daarnaast vragen zij
of de regering zicht heeft op de aard en omvang van de groep schrijnende
gevallen bij wie door omstandigheden de middelen ontbreken of niet
aanwendbaar zijn om het AOW-gat te overbruggen en waarbij de
overbruggingsregeling ontoereikend is. Deze leden vragen de regering
hoe betrokkenen deze situatie moeten oplossen.
Het lid van de 50PLUS-fractie vraagt of de regering kan ingaan op het feit
dat degenen die voor 2012 met VUT of prepensioen zijn gegaan en nu al
geconfronteerd zijn met een AOW-gat, dit gat sterk vergroot zien worden
door het wetsvoorstel en of het vertrouwen in de AOW zo niet nog verder
wordt ondermijnd. Ook vraagt het lid op de regering kan reageren op dat
de OBR een uitkering op minimumniveau is en in veel gevallen het
AOW-gat onvoldoende dekt.
Uitgaande van realisatiecijfers tot en met november 2014 bedraagt de
verwachte instroom in de OBR circa 10.000 personen in 2015 en respectievelijk 6.000, 2.500 en 1.500 in 2016, 2017 en 2018. De OBR biedt voor een
ieder die reeds op 1 januari 2013 deelnam aan een prepensioenregeling
een toereikende inkomensvoorziening op minimumniveau. Deze ouderen
komen in aanmerking voor een uitkering op grond van de OBR als zij een
inkomen hebben dat lager is dan 200% van het wettelijk minimumloon
voor een alleenstaande en 300% van het wettelijk minimumloon voor
gehuwden. Daarnaast geldt een vermogenstoets, waarbij een deel van het
vermogen wordt vrijgelaten. Een eigen woning en het pensioenvermogen
tellen niet mee. Voor de hoogte van het vrij te laten vermogen waarbij er
recht bestaat op de overbruggingsuitkering wordt aangesloten bij de
grens van het box 3-vermogen uit de Wet Inkomstenbelasting 2001. Het
heffingvrije vermogen uit box 3 bedraagt € 21.139 per persoon (2014). Dit
betekent voor een (volwassen) eenpersoonshuishouden dat er tot een
vermogen van € 21.139 recht bestaat op een overbruggingsuitkering en
voor een (volwassen) tweepersoonshuishouden tot een vermogen van
€ 42.278. Bij een hoger vermogen worden mensen geacht in staat te zijn
om hier (maximaal) 1 jaar en 8 maanden een inkomen op minimumniveau
uit te financieren. Met een vermogen boven deze grens wordt een beroep
op een overbruggingsuitkering daarom niet noodzakelijk geacht.
De leden van de CDA-fractie vragen hoeveel mensen die in 2016 een
maand langer moeten werken al zijn uitgetreden en hun besluit niet meer
kunnen terugdraaien. Zij vragen hoeveel mensen uit deze groep nu
werken en nog voortijdig zullen uittreden. Daarnaast vragen zij hoeveel
mensen uit deze groep daadwerkelijk een maand zullen doorwerken totdat
zij hun nieuwe AOW-leeftijd hebben bereikt.
Zoals blijkt uit de tabel hiervoor zijn er 171.000 mensen die in 2016 een
maand langer moeten doorwerken. De mensen die in 2016 een maand
langer moeten doorwerken zijn op dit moment 63 of 64 jaar. Volgens oude
CBS-data was op 1 januari 2011 voor ongeveer 50% van de 63- en
64-jarigen vut of prepensioen de voornaamste inkomensbron. Van de
groep die een maand langer moet doorwerken zouden er op basis van het
oude percentage 85.500 al zijn uitgetreden. Uit dezelfde oude CBS-dataset
blijkt dat ongeveer 17% van de 63- en 64-jarigen inkomsten als werknemer
heeft. Dit zouden 30.000 mensen zijn. Bij genoemde CBS-cijfers moet wel
worden opgemerkt dat deze uit 2011 stammen. Op dat moment was er
nog geen sprake van het verhogen van de AOW-leeftijd op korte termijn.
Bij de keuze voor deelname aan vut of prepensioen speelde de verhoging
van de AOW-leeftijd nog geen rol. Daarnaast wordt vut en prepensioen,
behoudens overgangsrecht, niet meer fiscaal gefaciliteerd. Het is daarom
zeer zeker voorstelbaar dat het percentage 63- en 64-jarigen dat op dit
moment gebruik maakt van vut of prepensioen een stuk lager ligt. Het
blijft een individuele keuze van de werknemer om al dan niet langer door
te werken tot de AOW-gerechtigde leeftijd. Het is daarom niet mogelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

11

aan te geven hoeveel mensen in 2016 een maand extra zullen werken tot
de AOW-leeftijd.
De leden van de CDA-fractie merken op dat met dit wetsvoorstel over
ongeveer een jaar de AOW-leeftijd met een maand extra omhoog zou
gaan. Dit betekent dat mensen die nu 64 zijn, nog niet precies weten
wanneer zij met AOW kunnen. Er staat wel een disclaimer op de site van
de SVB, maar nog niet wat de leeftijd zou kunnen worden waarop de
AOW voor deze groep ingaat. De leden van de CDA-fractie vragen of de
regering dit voldoende zorgvuldig acht. Zij vragen hoeveel tijd van
tevoren mensen, in de ogen van de regering, zouden mogen horen
wanneer ze met pensioen kunnen. Zij vragen voorts waarom er niet
gekozen is voor een uitgebreidere en degelijkere overgangsregeling. Hoe
is het voor deze groep mensen mogelijk om zich voor te bereiden op de
financiële gevolgen van dit wetsvoorstel?
Met betrekking tot de voorlichting op de website van de SVB en de
rijksoverheid merkt de regering op dat ouderen met de rekentool op die
website al uit kunnen reken wanneer zij met pensioen gaan. Voor ouderen
die geboren zijn na 30 september 1950 en voor 1 januari 1957, geeft deze
rekentool aan wat de AOW-leeftijd is op basis van de huidige wet en wat
de AOW-leeftijd zal zijn op basis van onderhavig wetsvoorstel.
De regering gaat er van uit dat de wet eind juni 2015 zou kunnen worden
vastgesteld en geplaatst in het Staatsblad. Daarmee wordt een voorbereidingsperiode gerealiseerd van ca. zes maanden tot aan 1 januari 2016, het
tijdstip waarop de AOW-leeftijd met één maand wordt verhoogd. De
regering acht een voorbereidingsperiode van een half jaar voldoende. De
regering baseert zich daarbij op de uitspraak van de Centrale Raad van
Beroep (CRvB) van 18 juni 2004 LJN: AP4680. In deze uitspraak oordeelde
de CRvB dat in de voorwaarden van het Europees Verdrag tot Bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM)
er geen belemmeringen voor de wetgever zijn om ook voor reeds
toegekende uitkeringen tot beperking van uit de wet voortvloeiende
uitkeringen over te gaan, mits voorzien is in een redelijke overgangsperiode. In de uitspraak van de CRvB waarop wordt gedoeld heeft de CRvB
aangegeven in die casus een termijn van een half jaar in overeenstemming te achten met artikel 1, Eerste Protocol bij het EVRM
Met het onderhavige voorstel wordt niet getornd aan reeds toegekende
uitkeringsrechten, zodat het Eerste Protocol bij het EVRM niet van
toepassing is. Daarvan uitgaande is de regering van oordeel dat bij het
voorliggende wetsvoorstel een overgangstermijn van een half jaar
voldoende is, ook in aanmerking genomen dat er in het wetsvoorstel geen
inbreuk wordt gemaakt op lopende uitkeringsrechten. De Raad van State
heeft een blanco advies gegeven en geen opmerkingen gemaakt met
betrekking tot een overgangsregeling.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoeveel personen gebruik
maken van de overbruggingsregeling en hoeveel aanvragen zijn
afgewezen. Zij vragen daarnaast of de regering kan aangeven in hoeverre
het gereserveerde budget voor de overbruggingsregeling daadwerkelijk
wordt gebruikt.
Volgens de meest recente cijfers van de SVB bedroeg het aantal toekenningen OBR in 2013 (inclusief terugwerkende kracht) 8.825 en in 2014 (t/m
november) 6.552. In 2013 en 2014 (t/m november) zijn er respectievelijk
726 en 1.272 aanvragen afgewezen. De raming voor de uitkeringslasten
OBR is bij de 2e suppletoire van de begroting 2014 op basis van realisatiecijfers met circa 70% naar beneden bijgesteld. De meest recente realisatiecijfers laten een budgetverloop conform de bijgestelde raming zien. Ten
opzichte van de eerdere raming is er sprake van lager gebruik van OBR
dan eerder verwacht. De helft van de grote en middelgrote pensioen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

12

fondsen (waaronder ABP) blijkt een eigen overbruggingsregeling te
kennen. Bij deze regelingen wordt het AOW-gat van de deelnemer
overbrugd met de eigen pensioenregeling. Het ingaan van zulke prepensioenregelingen drukt zowel het aantal OBR’ers als de gemiddelde
uitkering.
Een tweede mogelijke verklaring voor het lagere gebruik van de OBR is
dat de te overbruggen periode in 2014 twee maanden bedraagt. Een deel
van de doelgroep kan de overbrugging van deze twee maanden al op een
andere manier gefinancierd hebben.
Voor mensen die door de verhoging van de AOW-leeftijd met een
overbruggingsprobleem worden geconfronteerd, is in 2013 de Tijdelijke
regeling overbruggingsuitkering AOW in werking getreden. Deze regeling
is bedoeld voor mensen die op 1 januari 2013 aan een VUT-, prepensioen,
een regeling voor functioneel leeftijdsontslag of soortgelijke regeling
deelnamen. Deze overbruggingsregeling staat nu open voor mensen die
in de periode van 2013 tot en met 2018 65 jaar worden. De regering is van
oordeel dat in 2019 verwacht mag worden dat mensen voldoende
voorbereidingstijd hebben gehad om zelf het inkomensverlies op te
vangen. Uitbreiding van de regeling brengt extra kosten met zicht mee.
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering duidelijk kan maken
wie precies gebruik maken van de OBR, hoe groot de tegemoetkoming is
vergeleken met de verwachte AOW en of de regeling voldoende toegankelijk is voor eenieder die in grote financiële problemen komt door de
versnelde verhoging van de AOW-leeftijd.
Van de huidige OBR-gerechtigden is ongeveer 15% alleenstaand. 10% van
de OBR-gerechtigden is getrouwd of samenwonend waarbij OBR alleen
aan de gerechtigde wordt uitbetaald. 40% is getrouwd of samenwonend
waarbij de OBR alleen aan de partner wordt uitbetaald. De overige 35% is
getrouwd of samenwonend waarbij de OBR aan zowel de gerechtigde als
de partner wordt uitbetaald. Omdat de OBR, overeenkomstig de
AOW-systematiek, afhankelijk is van het aantal opgebouwde jaren
bedraagt het aantal volledige OBR-uitkeringen 90% op het totaal aantal
OBR-uitkeringen. Dit neemt niet weg dat de OBR daarnaast nog gekort kan
worden vanwege inkomen.
De gerealiseerde gemiddelde hoogte van de OBR in de eerste 8 maanden
van 2014 bedraagt € 475 bruto per maand voor alleenstaanden en € 215
bruto voor gehuwden of samenwonenden. De hoogte van de AOW
bedraagt per 1 juli € 1.079,83 bruto per maand voor alleenstaanden en
€ 737,76 bruto voor gehuwden.
De regering acht de OBR voldoende toegankelijk. Daarnaast blijkt de helft
van de grote en middelgrote pensioenfondsen (waaronder ABP) al een
eigen overbruggingsregeling te kennen. Bovendien hebben mensen
voldoende tijd om zich voor te kunnen bereiden op de versnelling van de
verhoging van de AOW-leeftijd.
3.3 Opbouwsystematiek
De leden van de VVD-fractie vragen zich af of juridisch advies is
ingewonnen over de opeisbaarheid van AOW-rechten bij emigranten in
het kader van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van
de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) en of de regering de
Kamer van dit advies in kennis stellen. De leden van de D66-fractie
merken op dat de AOW een opbouwsystematiek kent waarbij per jaar 2%
AOW-pensioen wordt opgebouwd. Zodoende is sprake van een volledige
opbouw, indien iemand 50 jaar verzekerd is geweest voor de AOW. Door
verschuiving van de AOW-leeftijd verschuift ook de leeftijd vanaf welke
AOW-rechten worden opgebouwd en vervallen opbouwmaanden aan het
begin van de opbouwperiode, zo lezen de leden van de D66-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

13

Hierdoor kunnen mensen die voor het bereiken van de AOW-leeftijd naar
het buitenland emigreren te maken krijgen met een kortere opbouwperiode en een onvolledige AOW-uitkering. De hier aan het woord zijnde
leden vragen op dit punt om een nadere kwantitatieve duiding. De leden
van de D66-fractie vragen voorts of er een inschatting kan worden
gegeven hoe veel mensen door deze maatregel opbouwmaanden
kwijtraken en als gevolg dáárvan geconfronteerd worden met een
onvolledige AOW-opbouw. Zij vragen ook wat voor deze groep de
gemiddelde inkomstenderving is, en wat hiervan de budgettaire
opbrengsten voor de schatkist zijn.
Het is een juiste constatering van de leden van de D66-fractie dat mensen
die voor hun 65e levensjaar blijvend naar het buitenland emigreren of
geëmigreerd zijn, door de verschuiving van de opbouwperiode
AOW-opbouw kunnen missen. Door de verhoging van de AOW-leeftijd
verschuift de opbouwperiode overeenkomstig de periode dat de
AOW-leeftijd in een jaar wordt verhoogd. Wanneer bijvoorbeeld de
AOW-leeftijd 66 jaar is, begint de opbouw op 16-jarige leeftijd. Het
opbouwjaar dat men had op 15-jarige leeftijd vervalt. Mensen die
gedurende hun hele leven in Nederland wonen, compenseren dit
opbouwjaar door het extra opbouwjaar dat ontstaat door de verschuiving
van de opbouwperiode aan het einde daarvan. Zij krijgen een extra
opbouwjaar op 66-jarige leeftijd. Mensen die voor hun 65e jaar blijvend
naar het buitenland emigreren of geëmigreerd zijn, kunnen de extra
opbouw aan het einde van de opbouwperiode niet realiseren omdat zij in
dat jaar niet verzekerd zullen zijn voor de AOW. Of dit voor deze groep
mensen negatief uitpakt is op voorhand niet duidelijk. Dit hangt sterk af
van het pensioenstelsel van het land waarheen men is geëmigreerd. In
steeds meer landen wordt de pensioengerechtigde leeftijd verhoogd. Het
is zeer wel mogelijk dat men in het emigratieland ook tot op latere leeftijd
pensioen kan opbouwen. Er kan derhalve geen kwantitatieve duiding of
budgettair effect worden gegeven.
Het is wel zo dat mensen die zich later in Nederland vestigen extra
AOW-opbouw kunnen realiseren. Zij zullen wanneer zij tot aan de nieuwe
AOW-leeftijd in Nederland wonen of werken extra AOW-opbouw hebben,
ten opzichte van de huidige situatie waarbij opbouw tot aan 65 jaar
mogelijk is. Hoeveel extra opbouw kan worden gerealiseerd is afhankelijk
van de stijging van de AOW-leeftijd. Wanneer de AOW-leeftijd met één
jaar wordt verhoogd betekent dit dat deze personen één jaar extra
AOW-opbouw kunnen realiseren. Ook hiervan kan geen kwantitatieve
duiding en budgettair effect worden gegeven.
Naar het oordeel van de regering vormen AOW-opbouwjaren geen
opeisbare rechten waarop het Eerste Protocol bij het EVRM van
toepassing is. Overigens zou, zoals in de memorie van toelichting
aangegeven12, in geval AOW-opbouwjaren als opeisbare rechten zouden
moeten worden beschouwd, naar het oordeel van de regering met dit
wetsvoorstel worden voldaan aan de voorwaarden die het Eerste Protocol
bij het EVRM stelt. Het wetsvoorstel is, zoals grondwettelijk voorgeschreven, ter advisering voorgelegd aan de Afdeling advisering van de
Raad van State, de onafhankelijke adviseur van de regering over
wetgeving. De Afdeling advisering beoordeelt onder meer de juridische
kwaliteit van een voorstel van wet waarbij wordt onderzocht of het
voorstel in overeenstemming is met hoger geschreven recht en
ongeschreven rechtsbeginselen. Zo wordt gekeken of een voorstel in de
voorgestelde regeling voldoet aan bijvoorbeeld het Internationaal verdrag
inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBPR) en het EVRM. Bij
toetsing aan ongeschreven rechtsbeginselen onderzoekt de Afdeling het
voorgelegde voorstel op basis van de algemene eisen van rechtsstaat en
democratie en algemene rechtsbeginselen, zoals die van behoorlijke
12

Kamerstukken II 2013/14, 34 083, nr. 3, p. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

14

wetgeving, rechtszekerheid en rechtsbescherming. Het onderhavige
wetsvoorstel heeft de Afdeling advisering geen aanleiding gegeven tot het
maken van inhoudelijke opmerkingen.
De leden van de D66-fractie vragen of de regering alternatieven heeft
onderzocht, bijvoorbeeld het jaarlijkse opbouwpercentage evenredig te
verlagen gebaseerd op een opbouwperiode van (op termijn) 52 jaar.
De regering heeft bij de verhoging van de AOW-leeftijd13 er voor gekozen
de opbouwperiode te handhaven op 50 jaar. Alternatief voor het
handhaven van de opbouwperiode is deze bij elke verhoging van de
AOW-leeftijd met een overeenkomstige periode te verlengen. Dit betekent
dat de eisen voor een volledig AOW-pensioen verzwaard zouden worden.
Deze verzwaring houdt in dat de opbouwperiode zou oplopen naar 51 jaar
in de periode tot en met 2018 (van 15–66 jaar) en in de periode 2019 tot en
met 2021 naar 52 (van 15–67 jaar). In plaats van de huidige 2% AOWopbouw per jaar zou een verlenging van de opbouwperiode met één jaar
naar 51 jaar een opbouwpercentage van 1,96% betekenen en een
verlenging met twee jaar naar 52 jaar een opbouwpercentage van 1,92%
per jaar. Het opbouwpercentage per jaar zou met een verlenging van de
opbouwperiode dalen. Migranten zouden daardoor moeilijker een
(volledige) AOW-opbouw kunnen realiseren. De regering acht dit niet
wenselijk. In een opbouwperiode van 50 jaar komt de langdurige band
met Nederland, die voorwaarde is voor een volledig AOW-pensioen,
voldoende tot uitdrukking.
3.4 Wijziging fiscaal kader ouderdomsvoorzieningen
De leden van de fractie van de VVD vragen of de aanpassing van het
fiscaal gefaciliteerde deelnemingsjarenpensioen separaat verwerkt wordt
in de belastingwetgeving, of onderdeel is van deze wetswijziging.
In reactie hierop kan worden opgemerkt dat deze aanpassing inderdaad
onderdeel is van de voorgestelde wetswijziging. Deze faciliteit hangt
samen met de AOW-leeftijd en wordt daarom – net zoals bij de Wet
verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd is gebeurd- aangepast aan de in
dit wetsvoorstel opgenomen wijzigingen van de AOW-leeftijd. De
aanpassing van de mogelijkheid om een fiscaal gefaciliteerd deelnemingsjarenpensioen op te bouwen wordt gerealiseerd door een wijziging van de
Wet op de loonbelasting 1964 die is opgenomen in artikel II van het
wetsvoorstel. Het deelnemingsjarenpensioen is bedoeld om werknemers
die al op jonge leeftijd zijn begonnen met werken een paar jaar eerder met
pensioen te laten gaan. Bij de invoering van de regeling maakte het
deelnemingsjarenpensioen het mogelijk om na 40 zogenoemde deelnemingsjaren (jaren waarin is deelgenomen aan een pensioenregeling) 2
jaar voorafgaande aan de AOW-leeftijd (destijds nog 65 jaar) met een
redelijke uitkering met pensioen te gaan. Met de stapsgewijze verhoging
van de AOW-leeftijd zijn de relevante grenzen voor het deelnemingsjarenpensioen (leeftijds- en deelnemingsjarencriterium) overeenkomstig de
verhoging van de AOW-leeftijd aangepast.14 In het verlengde van de thans
voorgestelde versnelde verhoging van de AOW-leeftijd worden daarom
wederom de voor het deelnemingsjarenpensioen relevante grenzen
aangepast. Bij iedere wijziging van de AOW-leeftijd wordt zowel het
vereiste aantal deelnemingsjaren als het leeftijdscriterium op overeenkomstige wijze aangepast.

13
14

Kamerstukken II 2011/12, 33 290, nr. 3, p 8–9
Zie artikel IV van de Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

15

4 Financiële paragraaf
De leden van de VVD-fractie vragen of de verhoging van de AOW-leeftijd
ook financiële effecten heeft voor de IOW en de IOAW. Deze leden vragen
of deze uitkeringen langer uitgekeerd worden en of deze effecten
meegenomen zijn in de budgettaire effecten.
Zowel de IOW- als de IOAW-uitkering lopen door tot aan de AOW-leeftijd.
Als gevolg van de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd worden deze
uitkeringen langer uitbetaald. De weglek naar de IOAW is meegenomen in
de budgettaire effecten van het wetsvoorstel. De weglek naar de IOAW is
onderdeel van de reeks «WW en Bijstand» in tabel 2 van de memorie van
toelichting. De weglek naar de IOAW bedraagt:
(bedragen x € 1 mln)

2016

2017

2018

2019

Weglek uitkeringslasten
IOAW

1,3

2,9

4,6

6,0

De weglek naar de IOW is niet meegenomen in het wetsvoorstel omdat de
IOW ten tijde van het Regeerakkoord nog een tijdelijke regeling was tot
1 juli 2011. In het Sociaal Akkoord is afgesproken om de IOW te verlengen.
In de Wet Werk en Zekerheid is daartoe opgenomen dat oudere werklozen
in aanmerking komen voor een IOW-uitkering als zij voor 1 januari 2020
werkloos zijn geworden. De effecten van de versnelde verhoging van de
AOW-leeftijd zijn meegenomen in de raming van de uitkeringslasten IOW
sinds het Sociaal Akkoord. De effecten van de versnelde verhoging van de
AOW-leeftijd op uitkeringslasten IOW zijn weergegeven in onderstaande
tabel. Er zijn geen structurele effecten.
(bedragen x € 1 mln)

2016

2017

2018

2019

Weglek uitkeringslasten
IOW

1,7

3,8

6,3

9,4

De leden van de CDA-fractie vragen of de regering per jaar kan aangeven
van hoeveel mensen zij verwacht dat zij extra zullen doorwerken.
Daarnaast vragen deze leden hoeveel besparingen op welke manier
weglekken en wat dit betekent voor de overheidsfinanciën in relatie tot de
beoogde structurele bezuinigingen.
De versnelde verhoging van de AOW-leeftijd heeft geen structureel effect
op de werkgelegenheid. Dat neemt niet weg dat er in de tussenliggende
jaren een positieve impuls wordt gegeven aan het aantal werkzame
oudere werknemers, omdat mensen financieel geprikkeld worden actief te
blijven op de arbeidsmarkt. Hoe groot dit effect is, is echter moeilijk in te
schatten omdat de participatiebeslissing ook van andere (niet-financiële)
factoren afhankelijk is.
Zoals eerder in de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven,
worden met dit wetsvoorstel geen structurele besparingen gerealiseerd.
Het wetsvoorstel levert wel een belangrijke bijdrage aan de verbetering
van de overheidsfinanciën op middellange termijn. Zoals in tabel 2 van de
memorie van toelichting is weergegeven wordt vanaf 2016 een besparing
gerealiseerd op de uitgaven aan AOW, inkomensondersteuning AOW en
AIO. De uitgaven aan sociale zekerheidsregelingen die tot de AOWgerechtigde leeftijd lopen, nemen vanaf dat jaar toe ten opzichte van de
huidige situatie. Deze weglek is ook weergegeven in tabel 2 van de
memorie van toelichting en wordt in onderstaande tabel verder uitgesplitst. Zoals eerder in deze nota naar aanleiding van het verslag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

16

genoemd, zijn de extra uitkeringslasten IOW geen onderdeel van dit
wetsvoorstel. Dit geldt ook voor de extra uitgaven aan de overbruggingsregeling AOW, omdat bij de raming van de uitgaven aan die regeling
reeds rekening was gehouden met de versnelling van de verhoging van
de AOW-leeftijd vanaf 2016.
(bedragen x € 1 mln)
WAO
IVA
WGA
WAZ
Wajong
ZW
WW
WWB
IOAW
IOAZ
Anw
Weglek totaal

2016

2017

2018

2019

Struc

26
5
3
1
2
0
5
6
1
0
3
53

53
13
8
3
4
0
11
15
3
1
5
116

82
25
14
4
7
1
18
23
5
1
7
186

97
38
23
4
9
1
23
30
6
2
9
243

0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0

De leden van de fractie van de CU geven aan dat de regering stelt dat de
inkomenseffecten kunnen worden opgevangen door andere inkomensbronnen aan te spreken of langer door te werken en vragen aan welke
inkomensbronnen de regering daarbij denkt. Ook vragen deze leden van
de fractie van de CU hoe de regering ervoor zorgt dat de versnelde
verhoging van de AOW-leeftijd tijdig bekend is, zodat mensen zich
inderdaad kunnen voorbereiden op de inkomenseffecten.
De regering is zich ervan bewust dat de verhoging van de AOW-leeftijd
tijdelijke overbruggingsproblemen kan veroorzaken voor mensen die
weinig voorbereidingstijd en weinig mogelijkheden hebben om het verlies
te compenseren. Om deze reden is in het Regeerakkoord afgesproken een
overbruggingsregeling te treffen die er voor zorgt dat mensen die per
1 januari 2013 reeds deelnemen aan een vut- of prepensioenregeling of
vergelijkbare regeling, en zich daarmee niet hebben kunnen voorbereiden
op de AOW-leeftijdsverhoging, recht krijgen op een overbruggingsuitkering op minimumniveau, die qua uitkeringsnorm vergelijkbaar is met de
AOW en afhankelijk is van het overige inkomen en vermogen. Daarnaast
kunnen ouderen de inkomenseffecten opvangen door hun ouderdomspensioen naar voren te halen of door geld opzij te leggen of in te teren op
hun vermogen. Voor ouderen die niet meer werken en die recht hebben
op een wettelijke sociale uitkering, is van belang dat alle wettelijke sociale
zekerheidsregelingen doorlopen tot de AOW-leeftijd. In alle wettelijke
sociale zekerheidsregelingen is nu de AOW-leeftijd als einddatum
opgenomen.
Over het voornemen om de AOW-leeftijd versneld te verhogen zijn
burgers geinformeerd via de website van de SVB en de website van de
rijksoverheid. Ook zal de SVB hier in de communicatie naar ouderen
aandacht aan besteden bij het bevorderen van de aanvraag van de
AOW-uitkering. De SVB benadert ouderen circa zes maanden voor het
bereiken van de AOW-leeftijd met informatie over het aanvragen van de
AOW-uitkering.
De leden van de SGP-fractie vragen de regering de budgettaire effecten
tot en met 2024 te beschrijven.
Onderstaande tabel geeft de budgettaire effecten weer in miljoenen euro’s
tot en met het jaar 2024. 2024 is het laatste jaar waarin deze maatregel
een budgettair effect heeft. Met het wetsvoorstel wordt een besparing op
de uitgaven gerealiseerd van cumulatief circa € 2,9 miljard in de periode
2016–2024.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

17

(bedragen x
€ 1 mln)

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

Cumulatief

– 270

– 457

– 617

– 770

– 960

– 580

– 520

– 65

– 4.359

– 11

– 17

– 23

– 35

– 40

– 25

– 20

–5

– 181

– 124

– 281

– 474

– 640

– 805

– 1.000

– 605

– 540

– 70

– 4.540

Besparingen
AOW
– 120
AIO/
inkomensonder-steuning
–5
AOW
Besparing
totaal

Weglek
AO-regelingen
37

82

133

172

200

250

150

130

20

1.174

WW en
bijstand
Anw

13
3

29
5

47
7

61
9

80
10

90
15

60
10

50
5

5
1

435
65

Weglek totaal

53

116

186

243

290

355

220

185

26

1.674

Uitgaven
totaal

– 71

– 165

– 288

– 397

– 515

– 645

– 385

– 355

– 44

– 2.866

Extra
belasting-/ en
premieinkomsten

– 25

– 55

– 85

– 115

– 145

– 175

– 85

– 85

0

– 770

Totaal

– 96

– 220

– 373

– 512

– 660

– 820

– 470

– 440

– 44

– 3.636

Het lid van de 50PLUS-fractie vraagt of de regering een nadere toelichting
en een nadere onderbouwing kan geven rondom de inkomenseffecten
van het wetsvoorstel. Dit omdat de arbeidsmarkt voor ouderen buitengewoon lastig is. De werkloosheid is met meer dan 600.000 werklozen
zeer hoog. Bovendien merkt het lid op dat de koopkracht van werkenden,
mede door maatregelen van de regering, al langer fors onder druk staan.
Dit betreft vooral lager opgeleiden en lagere inkomens.
Het onderhavig wetsvoorstel versnelt de verhoging van de AOW leeftijd
naar 66 jaar in 2018 en 67 jaar in 2021, om deze vervolgens te koppelen
aan de levensverwachting. Door het versneld verhogen van de AOW
leeftijd hebben mensen later recht op hun oudedagvoorziening. Dit
betekent dat men langer door moet werken of andere inkomensbronnen
moet aanspreken om de verlengde periode te overbruggen. Een aanzienlijk deel van de ouderen heeft en behoudt zijn of haar baan tot het
bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd. Het verhogen van deze grens
zal ertoe leiden dat ze langer door blijven werken in hun functie. Voor
ouderen die al voor 1 januari 2013 met VUT- of prepensioen zijn gegaan
en zich daarmee niet hebben kunnen voorbereiden op de leeftijdsverhoging, heeft het kabinet een overbruggingsregeling ingesteld. Hiermee
wordt voor deze groep ouderen het inkomensverlies beperkt. Het kabinet
snapt de zorgen over ouderen die al voor het bereiken van de
AOW-gerechtigde leeftijd werkloos raken. Het kabinet neemt dan ook
maatregelen om de arbeidsmarktpositie van ouderen (en daarmee de
kansen) te versterken. Middels de mobiliteitsbonus, de no-risk polis voor
WW’ers en proefplaatsing stimuleert het kabinet werkgevers om oudere
uitkeringsgerechtigden in dienst te nemen. Daarnaast hebben werklozen
die bij aanvang van hun WW-uitkering 60 jaar of ouder zijn, na de
werkloosheidsuitkering recht op IOW, welke doorloopt tot de nieuw
AOW-gerechtigde leeftijd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

18

5 Overig
De leden van de PvdA-fractie merken op bijzondere aandacht te hebben
voor de groep mensen die met functioneel leeftijdsontslag (FLO) zijn
gegaan en vragen of de regering de mening deelt dat de overheid als
werkgever het goede voorbeeld moet geven bij het langer (gezond) aan
het werk blijven. Ook vragen deze leden welke beroepen functioneel
leeftijdsontslag kennen en of deze FLO-uitkeringen op 65 jaar stoppen en
of het FLO-gat via cao-onderhandelingen voor één beroepsgroep is
gerepareerd en zo ja welke beroepsgroep het betreft en waarom andere
FLO-gaten nog niet zijn gerepareerd. Deze leden vragen hoeveel mensen
op 1 januari 2013 een FLO-uitkering ontvingen en hoeveel van deze
mensen naar verwachting gebruik kunnen maken van de Overbruggingsregeling AOW. Daarnaast vragen zij van hoeveel mensen van de groep die
reeds per 1 januari 2013 een FLO-uitkering ontving, de FLO-uitkering
afloopt na 1 januari 2019. Als laatste vragen zij wat het effect is van de
voorliggende versnelling van de AOW-leeftijd voor deze groep mensen.
De regering deelt de mening dat bij de verhoging van de AOW-leeftijd het
cruciaal is dat mensen langer (gezond) aan het werk blijven.
Er is geen compleet overzicht van de verschillende sectoren waarin sprake
is van FLO-regelingen. In veel sectoren zijn FLO-regelingen al vervangen
door regelingen waarbij men op basis van keuzevrijheid en individuele
afspraken gebruik maakt van levensloopverlof en naar voren gehaald
ouderdomspensioen (zoals de overbruggingsuitkering van het ABP).
Bij de sector Rijk gaat het vooral om substantieel bezwarende functies in
het gevangeniswezen. De SBF-uitkeringen zijn in beginsel berekend met
een AOW-leeftijd van 65 jaar. Alleen voor degenen die na 1 januari 2010
en voor 1 januari 2013 met SBF-verlof zijn uitgetreden is compensatie
afgesproken voor de verhoging van de AOW-leeftijd. Er is inmiddels een
nieuwe regeling afgesproken, waarin geen sprake meer is van een
AOW-gat. Vanaf 1 oktober 2014 kan met de nieuwe regeling worden
uitgetreden.
Bij Defensie maakt de Uitkeringswet Gewezen Militairen (UMG) deel uit
van een stelsel van pensioen- en diensteinderegelingen dat alleen in
overeenstemming met de centrales van overheidspersoneel kan worden
gewijzigd. Defensie en de centrales van overheidspersoneel in de sector
Defensie zijn op 23 april 2013 overeengekomen dat er een ABP-overbruggingsregeling komt voor de mensen die geconfronteerd worden met een
AOW-gat van 1 tot 3 maanden (de periode tot 1 januari 2016). Het ABP
zorgt er automatisch voor dat uit het ABP-pensioen het tijdelijke
inkomensverlies wordt opgevangen. Voor burgerpersoneel wordt daarbij
gebruik gemaakt van het ABP keuzepensioen. Voor militairen wordt
gebruik gemaakt van de versleepregeling, waarbij een stukje pensioen
naar voren wordt gehaald. Voor de mensen met een AOW-gat van 3
maanden of langer zal de komende tijd in het kader van de arbeidsvoorwaardenonderhandelingen naar een structurele oplossing worden
gezocht
Voor wat betreft de regelingen voor oud-brandweerlieden en oud-ambulance medewerkers is van belang dat de FLO-regelingen voor mensen
geboren na 1949 per 1 januari 2006 zijn afgeschaft en dat deze zijn
vervangen door regelingen waarbij men op basis van keuzevrijheid
gebruik maakt van levensloopverlof. De aanpassing van deze regelingen
zijn voorwerp voor het CAO-overleg tussen gemeenten (of het veiligheidsberaad), private partijen en bonden. Voor mensen die met FLO gaan of
zijn gegaan (brandweer, ambulance) geldt in de meeste gevallen dus dat
deze regelingen uit het eigen levenslooppotje bekostigd worden en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

19

doorlopen tot 65 jaar en dat het ABP automatisch de overbruggingsregeling van het ABP toepast.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoeveel het kost om alle lopende
FLO-regelingen van mensen die reeds per 1 januari 2013 met functioneel
leeftijdsontslag zijn gegaan te verlengen tot de (versneld verhoogde)
AOW-leeftijd en bij welke ministeries deze kosten zouden neerslaan.
Deze leden vragen of het klopt dat ook na 1 januari 2013 nog mensen zijn
ingestroomd in FLO-uitkeringen met einddatum 65 jaar. Zij vragen of er nu
ook nog mensen kunnen instromen in een FLO-uitkering met einddatum
65 jaar. Zij vragen of de regering dit een wenselijke situatie vindt.
Daarnaast vragen zij hoeveel het kost om de FLO-uitkeringen van mensen
die na 1 januari 2013 met functioneel leeftijdsontslag zijn gegaan te
verlengen tot de (versneld verhoogde) AOW-leeftijd en bij welke ministeries deze kosten neerslaan.
In veel sectoren zijn FLO-regelingen al vervangen door regelingen waarbij
men op basis van keuzevrijheid en individuele afspraken gebruik maakt
van levensloopverlof en naar voren gehaald ouderdomspensioen (zoals
de overbruggingsuitkering van het ABP).
Er zijn in de sector Rijk ook na 1 januari 2013 mensen ingestroomd in
FLO-uitkeringen waarvan de einddatum op 65 jaar ligt. Er is voor de sector
Rijk inmiddels een nieuwe regeling afgesproken, waarin geen sprake meer
is van een AOW-gat. In de sector Defensie zijn ook na 1 januari 2013 nog
mensen ingestroomd in de UMG-regeling. Die instroom heeft ook nu nog
plaats.
Omdat er geen compleet overzicht bestaat van de verschillende sectoren
waarin er sprake is van FLO-regelingen is het niet mogelijk een
berekening van de totale kosten te maken als de FLO-regelingen worden
verlengd tot de nieuwe AOW-leeftijd. Voor wat betreft de sector Rijk
zouden V&J, BZK, I&M en Defensie te maken krijgen met bovenstaande
ontwikkelingen.
De leden van de fractie van de PvdA vragen hoeveel het kost om het
doorwerkvereiste te schrappen voor uitstel van het pensioen tot aan de
AOW-leeftijd en om de kosten zo veel mogelijk te specificeren.
Door de verhoging van de AOW-leeftijd sinds 2013 neemt de opbrengst
van de AOW-premie toe. De meeropbrengst is geraamd op € 150 miljoen
in 2015, € 210 miljoen in 2016, € 300 miljoen in 2017 en € 900 miljoen
structureel. Het wettelijke doorwerkvereiste regelt dat uitstel van de
pensioeningangsdatum, die in de pensioenregeling is opgenomen, alleen
mogelijk is als de werknemer na de reguliere pensioeningangsdatum in
dienstbetrekking werkzaam blijft. Als het doorwerkvereiste vervalt tot aan
de AOW-leeftijd, zal een deel van de meeropbrengst aan AOW-premies
zich niet voordoen. De geraamde meeropbrengst vervalt vrijwel geheel als
op dit moment niemand in de relevante leeftijdsgroep doorwerkt tot de
AOW-leeftijd, in geen enkele pensioenregeling de reguliere pensioeningangsdatum wordt verhoogd naar de datum waarop de AOW-leeftijd
wordt bereikt, en alle personen die het betreft gebruik zullen maken van
de mogelijkheid om het pensioen uit te stellen tot na de AOW-leeftijd. In
de praktijk is dat niet het geval. Een (toenemend) deel in de relevante
leeftijdsgroep werkt door tot aan de AOW-leeftijd en voldoet daarmee aan
het doorwerkvereiste. Een aantal pensioenfondsen verhoogt wel de
reguliere pensioeningangsdatum tot op of na de datum waarop de
AOW-leeftijd wordt bereikt. En niet alle personen die het betreft zullen het
pensioen uitstellen tot op of na datum waarop de AOW-leeftijd wordt
bereikt. Aangezien de werkelijke derving afhankelijk is van bovengenoemde factoren, is geraamd dat de werkelijke derving bij vervallen van
het doorwerkvereiste op 1/3 van de maximale derving zal uitkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

20

De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid ondertekent
deze nota mede namens de Staatssecretaris van Financiën.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. Klijnsma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 083, nr. 5

21