EUROPESE
COMMISSIE

Brussel, 9.6.2017
COM(2017) 312 final

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD,
HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN
DE REGIO'S
Maatregelen om milieuverslaglegging te stroomlijnen
{SWD(2017) 230 final}

NL

NL

1.

INLEIDING EN ACHTERGROND

We willen allemaal weten of de lucht die we inademen en het water dat we drinken onze
gezondheid niet schaden. Ook willen we weten of onze stranden, meren en plassen
schoon zijn. De Europese burgers hebben het recht om te weten hoe het gesteld is met de
kwaliteit van de plaatselijke natuur en of de door de EU getroffen maatregelen tot
positieve resultaten leiden.
Om de kennis hierover onder het algemene publiek te verspreiden, moeten de
informatiestromen goed worden aangestuurd. Informatievoorziening op Europees niveau
begint doorgaans op lokaal niveau: bij het monitoren van de luchtvervuiling, de toestand
van de natuur, de waterkwaliteit enz., gaat het erom ter plaatse te kijken naar wat er met
het milieu gebeurt. Vervolgens wordt een deel van deze informatie gerapporteerd aan
de EU en het publiek. Op Europees niveau wordt deze informatie gebruikt voor het
toezicht op wet- en regelgeving, om na te gaan of met de bestaande wetgeving ook
daadwerkelijk de beoogde resultaten worden behaald.
Sommige milieuverslagen zijn erg populair. Het jaarlijks verslag van de EU over het
zwemwater trekt in heel Europa de aandacht: de informatie die het Europees
Milieuagentschap (EMA) hierover online beschikbaar heeft gemaakt, werd in 2016 meer
dan 73 000 keer geraadpleegd. Andere verslagen die de Commissie heeft gepubliceerd,
gaan echter onopgemerkt aan het bredere publiek voorbij, maar zij vervullen niettemin
een belangrijke functie voor het toezicht op de toepassing van Europese wetgeving.
De verslagen over beleid en het milieu verschaffen belangrijk feitenmateriaal en
informatie, op basis waarvan besluitvorming mogelijk is. Verslaglegging is zonder meer
van cruciaal belang voor de cyclus van analyse, dialoog en samenwerking die plaatsvindt
bij de evaluatie van de tenuitvoerlegging van het milieubeleid1.
Verslaglegging brengt voor de lidstaten en het bedrijfsleven echter ook kosten met zich
mee, dus moet er worden gezocht naar een evenwicht tussen de vraag naar een betere
informatievoorziening en de daarmee gepaard gaande kosten. Daarom is er in het kader
van het pakket "Betere regelgeving" van mei 20152 een grootschalige evaluatie van de
verslagleggingsvereisten van start gegaan in de vorm van een geschiktheidscontrole,
gericht op verslaglegging en toezicht op wet- en regelgeving3.
Dit verslag is een presentatie van het daaruit voortgekomen actieplan, om te waarborgen
dat het milieurecht van de Unie in de praktijk de beoogde effecten sorteert. Het is de
bedoeling om de Europese burgers beter te informeren over de behaalde resultaten en
tegelijkertijd ook om de met de verslaglegging gepaard gaande last voor de nationale
overheden en het bedrijfsleven te verlichten.

1

COM(2017) 63.

2

Betere regelgeving voor betere resultaten - Een EU-agenda (COM(2015) 215).

3

Deze evaluatie is niet van toepassing op verslaglegging inzake klimaatverandering. De Commissie
heeft voor wat het klimaat- en energiebeleid betreft inmiddels een voorstel gedaan om de
verplichtingen ten aanzien van planning, verslaglegging en toezicht te vereenvoudigen: zie "Voorstel
voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de governance van de energieunie" COM(2016) 759 final. Meer algemeen worden verbanden tussen verslaglegging op milieugebied
en verslaglegging op andere gebieden (energie, klimaat, landbouw, maritiem enz.) hieronder in hun
onderlinge samenhang besproken.
2

2.

BEVINDINGEN VAN DE GESCHIKTHEIDSCONTROLE

Bij deze geschiktheidscontrole moesten twee aspecten met elkaar in evenwicht worden
gebracht. Enerzijds moest er afstand worden genomen om zicht te krijgen op het grotere
geheel en om algemene lessen te trekken uit de verschillende rapportagestromen.
Anderzijds was het een oefening om de diverse rapportagestromen en de daaruit
voortvloeiende operationele uitdagingen in detail te bekijken en daaruit vervolgens lering
te trekken. Het doel van de geschiktheidscontrole moest weliswaar zo ambitieus mogelijk
zijn, maar tegelijk ook beheersbaar blijven. De geschiktheidscontrole bestreek de
volgende centrale kwesties:
 "verslagleggingsverplichtingen" duidt op de wettelijke verplichtingen om gegevens,
informatie of verslagen bij de Commissie of het EMA in te dienen. Het doel van dit
verslag was hoofdzakelijk om de Commissie in staat te stellen toe te zien op de
toepassing van EU-wetgeving in de lidstaten. De geschiktheidscontrole heeft dus
betrekking op het "toezicht op de wet- en regelgeving", maar niet op de
milieumonitoring in de praktijk in de breedst mogelijke zin;
 tijdens de geschiktheidscontrole werd niet alleen gekeken naar de verslaglegging op
EU-niveau, maar ook naar de manier waarop deze informatie naderhand wordt
verspreid;
 niet alle verslagleggingsverplichtingen die in de geschiktheidscontrole zijn
bestudeerd, zijn ook met zoveel woorden vastgelegd in richtlijnen of verordeningen.
Veel van die verplichtingen zijn vastgesteld door middel van gedelegeerde
handelingen of uitvoeringshandelingen, of in richtsnoeren of informele
overeenkomsten.
Er werden twintig beoordelingsvragen gesteld, in wezen om duidelijkheid te krijgen over
de vraag of de juiste informatie op het juiste moment op de juiste wijze en tegen zo laag
mogelijke kosten beschikbaar wordt gesteld. Belanghebbende groepen werden online en
via regelmatig gehouden workshops geraadpleegd. Op het gebied van milieubeleid
gelden
181 verslagleggingsverplichtingen,
verspreid
over
58 EUmilieuwetgevingsteksten. Om daaraan te voldoen is cijfermateriaal en georuimtelijke
informatie vereist, maar die is meestal in lopende tekst opgesteld - en dus het moeilijkst
te rapporteren, te structureren en te analyseren. De frequentie varieert. Ongeveer de helft
wordt om de twee of meer jaren opgesteld, en ongeveer de helft resulteert in een verslag
van de Europese Commissie, dat aan de andere EU-instellingen wordt toegestuurd.
Daarnaast is er variatie in de processen, maar deze lijken het best te functioneren
wanneer het EMA de gegevens verwerkt. Samenvattend bleek uit de beoordeling het
volgende:
 De effectiviteit is in de loop der jaren aanzienlijk verbeterd en wordt globaal als
bevredigend aangemerkt. Niettemin is er voor enkele transversale kwesties
(bijvoorbeeld stroomlijnen ten behoeve van een meer algemeen proces) en specifieke
wetgevingsonderdelen wel ruimte voor verbetering.
 De verslaglegging verloopt over het algemeen efficiënt en de administratieve last
(geschatte kosten: 22 miljoen euro per jaar) is redelijk, gerechtvaardigd en evenredig.
De voordelen, zoals een verbeterde en meer gerichte uitvoering en betere openbare
informatievoorziening, wegen ruimschoots op tegen de kosten. Op het gebied van
efficiëntie is nog ruimte voor verbetering door het proces op strategische wijze
horizontaal te stroomlijnen. Met bepaalde aanpassingen van inhoudelijke aard en van
3

de tijdsintervallen, de frequentie en het proces kan eveneens een hogere efficiëntie
worden bereikt, maar een aantal van die aanpassingen zou ook een wijziging van de
bijbehorende wetgeving vereisen.
 Tussen de verslagleggingsverplichtingen op EU-beleidsterreinen zoals landbouw,
klimaat, energie, marien beleid enz. bestaat een grote mate van samenhang, maar het
is nuttig om na te gaan of de onderlinge samenhang tussen sommige van deze
verschillende terreinen alsmede de samenhang met uit internationale afspraken
voortvloeiende plichten mogelijk voor verbetering vatbaar zijn.
 De meeste verslagleggingsverplichtingen zijn relevant, maar er is ruimte voor
verbetering (bijv. geavanceerde technische oplossingen) en alternatieve benaderingen
(bijv. het verzamelen van nationale gegevens). Zo zou milieuverslaglegging zich met
name inhoudelijk meer kunnen richten op informatie van strategische en kwantitatieve
aard die gericht is op betere regelgeving (bijv. door gebruik te maken van
kernindicatoren). Hierdoor zou de hoeveelheid informatie in tekstvorm die thans
wordt gevraagd, verminderen.
 De EU biedt hier toegevoegde waarde, aangezien de huidige verslaglegging
duidelijke voordelen biedt in de vorm van vergelijkbare en consistente informatie die
op nationaal niveau niet beschikbaar is. Op de lange termijn echter kunnen
alternatieve benaderingen zoals actieve verspreiding van relevante milieu-informatie
op nationaal niveau de verslaglegging naar het Europese niveau minder noodzakelijk
maken.

Tabel 1: Overzicht van de bevindingen (zie voor nadere informatie SWD(2017) 230). Het
vermelde percentage heeft betrekking op de analyse van ofwel de 58 wetteksten ofwel de
181 verslagleggingsverplichtingen, afhankelijk van de beschikbare gegevens.
Probleem

Percentage

De Commissie heeft reeds een voorstel tot wijziging van wetgeving
ingediend om de verslaglegging te stroomlijnen (i.v.m. analyse wetteksten)

16 %

Er zijn problemen op het gebied van verslaglegging gevonden die mogelijk
wijzigingen van wetgeving noodzakelijk maken (i.v.m. analyse wetteksten)

12 %

Verslaglegging die voorbeelden van beste praktijken omvat
(i.v.m. analyse wetteksten)
Verslaglegging waarvan de bruikbaarheid groot wordt geacht
(i.v.m. analyse verslagleggingsverplichtingen)

19 %

39 %

Verslaglegging waarvan de bruikbaarheid gering wordt geacht
(i.v.m. analyse verslagleggingsverplichtingen)

9%

Verslaglegging waarin het gebruik van indicatoren zou kunnen worden
verbeterd
(i.v.m. analyse wetteksten, op basis van screeningsanalyse)
Verslaglegging die overwegend steunt op informatie in tekstvorm
(i.v.m. analyse verslagleggingsverplichtingen)
Verslaglegging waarvan de externe samenhang zou kunnen worden
verbeterd
(i.v.m. analyse wetteksten, op basis van feedback van belanghebbenden)

86 %

4

76 %
29 %

Verslaglegging met significante vertragingen
(i.v.m. de analyse van 78 verslagleggingsverplichtingen die verband
houden met verslagen van de Commissie)

27 %

Op basis hiervan kan worden geconcludeerd dat de meeste verslagleggingsverplichtingen
overwegend geschikt zijn voor het beoogde doel. Bovendien is er in het recente verleden
op veel terreinen flinke vooruitgang geboekt (zie hoofdstuk 3).
Problemen die verder moeten worden aangepakt:


ervoor zorgen dat alle verslagleggingsverplichtingen de kernindicatoren omvatten die
nodig zijn om de naleving van wetgeving te beoordelen en inzicht te krijgen in de
mate waarin de doelstellingen worden behaald;



minder verslaglegging in tekstvorm vereisen en goede IT-praktijken zoals algemeen
gebruikte open source-standaarden stimuleren;



goede praktijken stimuleren ten behoeve van actieve verspreiding;



het tijdstip waarop en de frequentie waarmee aan verslagleggingsverplichtingen moet
worden voldaan zodanig op elkaar afstemmen dat deze overeenstemmen met de grote
beleidscycli;



(bepaalde) aspecten van processen harmoniseren en centraliseren om deze effectiever
en efficiënter te maken; en



beter gebruikmaken van de gegevens uit EU-bronnen (zoals Copernicus4) of
gegevens die rechtstreeks afkomstig zijn van het publiek (bijv. burgerwetenschap5).

Algemeen gesteld worden modernisering en stroomlijning mogelijk wanneer de beste
praktijken consequenter worden toegepast in het kader van een meer gemeenschappelijke
benadering. Hiermee wordt de empirische onderbouwing van het milieubeleid versterkt
en wordt het proces eenvoudiger en betrouwbaarder.
3.

VOORUITGANG BOEKEN

De Commissie werkt al geruime tijd samen met de lidstaten aan het stroomlijnen van de
milieuverslaglegging6. Zeer onlangs nog heeft de Commissie een aantal wijzigingen op
gang gebracht die deels zijn geïnspireerd op deze geschiktheidscontrole. Deze omvatten
de door de Commissie voorgestelde wijzigingen op het gebied van afvalwetgeving7 of de
intrekking van de richtlijn betreffende standaardisering van verslagen8, die in de
komende jaren tot echte voordelen zullen leiden. Op alle belangrijke terreinen van het
milieubeleid, zoals lucht, water en natuur, zijn wijzigingen gemaakt of wordt aan
wijzigingen gewerkt (zie tabel 1 van SWD(2017) 230 voor een overzicht). Door deze

4

www.copernicus.eu

5

Burgerwetenschap is wereldwijd een groeiend fenomeen en duidt op de bijdrage van burgers aan het
genereren van wetenschappelijke informatie en kennis (zie "Environmental Citizen Science", 2013).

6

SWD(2016) 188

7

COM(2016) 789 en COM(2016) 793.

8

COM(2015) 593 - 596.
5

wijzigingen kunnen de kosten worden teruggedrongen en de kwaliteit van de informatie
tegelijkertijd worden verbeterd.
In de beoordelingen van de milieuwetgeving die zijn uitgevoerd in het kader van het
programma voor gezonde en resultaatgerichte regelgeving (Refit) wordt systematisch
aandacht besteed aan de problemen in verband met milieuverslaglegging en
milieutoezicht. Deze beoordelingen zijn een belangrijke drijvende kracht achter
veranderingen waar deze aangewezen zijn. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de
beoordeling van de Inspire-richtlijn9.
Er is niet alleen vooruitgang geboekt inzake de inhoud van de verslaglegging maar ook
op de wijze waarop verslag wordt uitgebracht. Informatietechnologie en IT-hulpmiddelen
hebben het verslagleggingsproces veel gemakkelijker en sneller gemaakt en worden
breder ingezet. Ten slotte heeft de Commissie zich tevens gebogen over diverse ideeën
en benaderingen, zoals het verbeteren van actieve verspreiding.
4.

EEN ROUTEKAART VOOR MAATREGELEN

Uit de geschiktheidscontrole is gebleken dat de milieuverslaglegging overwegend
geschikt is voor het beoogde doel, maar daarnaast kwamen er ook kwesties aan het licht
die moeten worden aangepakt (zie hoofdstuk 2). Deze kwesties zullen worden aangepakt
door maatregelen op vijf terreinen. Dit betekent:
1. het verkrijgen van de juiste informatie in de juiste vorm op het juiste
moment;
2. het stroomlijnen van het verslagleggingsproces;
3. het bevorderen van actieve verspreiding van milieu-informatie op
Europees en nationaal niveau;
4. het benutten van andere gegevensbronnen en alternatieve benaderingen
ter aanvulling van de milieuverslaglegging; en
5. het verbeteren van de samenhang en samenwerking.
Deze maatregelen geven uitdrukking aan de noodzaak van een gemeenschappelijke
benadering ten aanzien van verslaglegging. Dit houdt in dat er een verschuiving moet
komen van een systeem waarin verslaglegging zich parallel op een aantal verschillende
milieubeleidsterreinen ontwikkelt naar een meer gestandaardiseerde benadering waarin
over de beleidsterreinen heen beste praktijken worden vastgesteld.
Hiertoe zal de Commissie het Europees Milieuagentschap (EMA) meer middelen geven
om te helpen bij het tot stand brengen van een dergelijke benadering, waarbij wordt
voortgebouwd op de ervaringen, instrumenten en processen die bij het EMA reeds
aanwezig zijn. De Commissie zal vanuit het LIFE-programma geld beschikbaar stellen
(ongeveer 3,1 miljoen euro gedurende een proeffase van drie jaar) om daarmee het EMA
in te staat stellen om het voortouw te nemen bij de modernisering van elektronische
9

De Inspire-richtlijn schept een Europese infrastructuur van ruimtelijke gegevens ten behoeve van
milieu- en daarmee verband houdend beleid met gevolgen voor het milieu (COM(2016) 478 final en
SWD(2016) 273).
6

verslaglegging (zie maatregel 3 hieronder) en te helpen bij de uitvoering van een aantal
andere maatregelen, zoals hieronder beschreven10. Dit vormt een aanvulling op de
lopende ondersteuning voor verslaglegging en bestaande afspraken over toekomstige
taken (bijv. met betrekking tot energie- en klimaatbeleid) en verbeteringen (bijv. met
betrekking tot Reportnet 2.0), zoals vermeld in het meerjarige en jaarlijkse
werkprogramma van het EMA. Met de resultaten van deze proefperiode zal vervolgens
rekening worden gehouden bij de vervolgmaatregelen die voortkomen uit de beoordeling
van EMA-EIONET onder leiding van de Commissie en de overwegingen ten behoeve
van de EMA-verordening11.
Het beoogde resultaat is informatie van betere kwaliteit die gemakkelijker kan worden
verstrekt en breder wordt gebruikt. Hierbij is iedereen gebaat die betrokken is of belang
heeft bij milieuverslaglegging. Het voordeel voor de overheden is dat de administratieve
lasten worden verlicht. Voor het bedrijfsleven zullen de lasten worden verlicht indien de
overheden van de lidstaten de toegenomen efficiëntie overdragen op die aspecten van
verslaglegging en toezicht op wet- en regelgeving waarbij het bedrijfsleven betrokken is.
Beleidsmakers zullen beschikken over informatie van hogere kwaliteit voor het
ontwikkelen van hun beleid. En ten slotte, maar zeker niet van minder groot belang,
zullen het Europese publiek, het bedrijfsleven en de overheden betere toegang hebben tot
betere milieu-informatie.
4.1.

Verkrijgen van de juiste informatie in de juiste vorm op het juiste
moment

Uit de geschiktheidscontrole is gebleken dat het bestaande milieuverslaggevingsproces in
grote lijnen resultaat oplevert maar dat er wel ruimte is voor bepaalde verbeteringen.
Sommige van deze verbeteringen, zoals de onderlinge afstemming van de tijdschema's,
kunnen alleen worden doorgevoerd via de wijziging van wetgeving. Voor andere
veranderingen zijn geen wetswijzigingen nodig, maar zijn mogelijk gedetailleerd van
aard.
Maatregel
1:
Wijziging
verslagleggingsverplichtingen

van

in

bepaalde

wetteksten

opgenomen

Tijdschema: Het tijdschema voor de verschillende wetgevingsonderdelen is vastgesteld
in overeenstemming met de noodzaak van het opstellen van (een) voorstel(len) van de
Commissie.
Naast de reeds in hoofdstuk 3 geschetste maatregelen heeft deze maatregel betrekking op
de noodzaak om afzonderlijke wetgevingsonderdelen al dan niet te wijzigen12. Aan de
hand van een meer gedetailleerdere analyse van deze kwesties zal de Commissie
wetswijzigingen voorstellen met betrekking tot bijvoorbeeld de volgende zaken:
– indien van toepassing, de onderlinge afstemming van de timing/frequentie van de
verslaglegging; en
10

Zie maatregel 2, 5, 7, 8, 9, & 10

11

EMA-verordening (EG) nr. 401/2009

12

Bijlage 8 bij de beoordeling van de geschiktheidscontrole (SWD(2017) 230) beschrijft voor elk
onderdeel van de wetgeving de kwesties die moeten worden aangepakt, zoals het gebruik van
informatie in tekstvorm, indicatoren, nut, vertragingen, samenhang en formaat.
7

– het afschaffen van overbodige of andere verslagleggingsverplichtingen die niet
langer nut hebben.
Teneinde een systematische en vergelijkbare benadering te waarborgen, zal de
Commissie de aanbevolen benadering aanvullen met de richtsnoeren voor betere
regelgeving
en,
voor
zover
mogelijk,
met
standaardbepalingen
voor
milieuverslagleggingsverplichtingen.
Maatregel 2: Verslagleggingsverplichtingen in meer detail beoordelen en wijzigen in
het kader van een voortschrijdend programma
Tijdschema: voortschrijdend werkprogramma
Teneinde een systematische en vergelijkbare benadering te waarborgen, zal de
Commissie tevens de in dit verslag geschetste benadering van milieuverslaglegging
uitvoeren bij haar beoordeling van bestaand Europees milieurecht en nieuwe
wetgevingsvoorstellen ontwerpen (bijv. door het verslagleggingsproces te stroomlijnen of
door de bepalingen over informatie voor het publiek te verbeteren).
Bij deze meer algemene wetenschappelijke benadering wordt tevens de noodzaak erkend
dat er in alle aanstaande beoordelingen en voorstellen gedetailleerder moet worden
gekeken naar de verslaglegging13. Dit gebeurt op basis van de regelmatige evaluaties en
beoordelingen die de Commissie in staat stellen om, samen met het EMA en de EUlidstaten14, om de paar jaar de via verslaglegging opgevraagde informatie te evalueren.
Tezelfdertijd kan de Commissie zich buigen over de vraag hoe effectief de wetgeving
globaal gezien is. In dit opzicht zal er tijdens de evaluatie systematisch worden gekeken
naar de volgende mogelijkheden:
– meer gebruikmaken van kernindicatoren en informatie over de belangrijkste
vragen met betrekking tot de uitvoering structureren onder verwijzing naar het
DPSIR15-kader en de richtsnoeren voor betere regelgeving inzake toezicht op de
regelgeving;
– waar mogelijk dergelijke kernindicatoren in overeenstemming brengen met de
bredere beleidsbehoeften van de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling
(SDG's), het 7e milieuactieprogramma (7EAP) en de evaluatie van de
tenuitvoerlegging van het milieubeleid (EIR) ten behoeve van een gezamenlijke
benadering;
– verminderen van de behoefte aan informatie in tekstvorm en in context of waar
mogelijk vaker gebruikmaken van gesloten vragen met vooraf gedefinieerde,
voorgestelde mogelijke antwoorden.
– gebruikmaken van publiekelijk beschikbare informatie op nationaal niveau in
plaats van deze informatie opnieuw op te vragen bij de lidstaten of bij bedrijven.
13

Idem.

14

Het merendeel van de geïdentificeerde wetgevingsgebieden en/of het EMA EIONET-kader beschikt
over deskundigengroepen op het gebied van verslaglegging, die zullen worden ingezet om dit
voortschrijdend werkprogramma uit te voeren.

15

D: drijvende krachten, P: druk, S: toestand, I: impact, R: respons.
8

Het voortschrijdend programma zal ook het doel van verslaglegging, de behoefte aan
verslaglegging en het gebruik van de in de verslaglegging geboden informatie
onderzoeken. Bovendien zullen relevante verslagleggingsverplichtingen worden herzien
om deze in overeenstemming te brengen met de gegevensspecificaties voor Inspire of,
voor zover dit doeltreffender zou zijn, om de gegevensspecificaties aan te passen zodat
ze consistent zijn met de verslagleggingsverplichtingen. Het doel is om de voordelen van
de overgang naar gegevensinteroperabiliteit te maximaliseren zonder onnodige kosten te
veroorzaken.
De in het kader van het initiatief "Make IT Work"16 opgestelde "Drafting principles for
smarter environmental reporting" zullen in dit evaluatieproces worden meegenomen.
4.2.

Stroomlijnen van het verslagleggingsproces

Door voort te bouwen op het werk dat al is verricht met betrekking tot het
verslagleggingsproces, kan er meer worden gedaan om de huidige ontwikkelingen op het
gebied van IT-hulpmiddelen, waaronder de standaardisatie van praktijken en procedures,
ten volle te benutten.
Maatregel 3: Moderniseren van elektronische verslaglegging, ook door middel van
een geavanceerder Reportnet en door de bestaande infrastructuur optimaal te
benutten
Tijdschema: Lancering van Reportnet 2.0 in 2019, geleidelijke uitbreiding van de
mogelijkheden en prestaties na lancering
Ter bevordering en voor het moderniseren van elektronische verslaglegging met de
nieuwste IT-oplossingen heeft het EMA het "Reportnet 2.0"-project gestart. Reportnet is
de infrastructuur van het EMA voor het ondersteunen en verbeteren van gegevens- en
informatiestromen en wordt ook gebruikt door enkele diensten van de Commissie voor
hun verslagleggingsprocessen. Reportnet was ontworpen voor een vroegere generatie van
het EU-milieubeleid en staat momenteel onder grote druk vanwege de hoeveelheid
gegevens die het te verwerken krijgt.
De Commissie zal de modernisering van deze verslagleggingsinfrastructuur ondersteunen
en deze aanwijzen als het centrale en gestroomlijnde EU-instrument voor
milieuverslaglegging (en mogelijk andere verslaglegging) dat het huidige ambitieniveau
van Reportnet 2.0 overstijgt (Reportnet 2.0 richt zich hoofdzakelijk op het verhogen van
capaciteit en veiligheid). Reportnet zal ook moeten voldoen aan de ambities van de EUagenda voor de digitale eengemaakte markt, met name die welke staan vermeld in het
actieplan inzake e-overheid17 en het Europese interoperabiliteitskader18. Daarnaast zal de
Commissie onderzoeken welke mogelijkheden bestaan om Reportnet gebruik te laten
maken van clouddiensten met het oog op het vinden van mogelijke synergieën met de
uitvoering van de voorgestelde verordening inzake governance van de energie-unie19. De
Commissie zal de lessen die zijn getrokken uit het initiatief Gemeenschappelijke milieu16

http://www.ieep.eu/work-areas/environmental-governance/better-regulation/make-itwork/subjects/2015/08/monitoring-and-reporting

17

COM(2016) 179.

18

COM(2017) 134.

19

Zie voetnoot 3
9

informatiesystemen (SEIS)20 in overweging nemen en voortbouwen op de resultaten en
ervaringen van de sectorale informatiesystemen zoals het Water- of het
Biodiversiteitsinformatiesysteem voor Europa.
In deze context zal de Commissie de consequente en realistische toepassing van de
Inspire-regels stimuleren. De beoordeling in het kader van Inspire Refit21 heeft
aangetoond dat de huidige uitvoering van de Richtlijn niet volledig in overeenstemming
is met de verslaggevingsbehoeften op grond van het Europees milieurecht. Nu reeds
neemt de Commissie maatregelen om ervoor te zorgen dat de uitvoering van Inspire
"prioriteit verleent aan verzamelingen ruimtelijke-gegevens op milieugebied, vooral de
verzamelingen gegevens die verband houden met bewaking en rapportage"22.
Maatregel 4: Instrumenten voor data harvesting op EU-niveau ontwikkelen en
uittesten
Tijdschema: Presentatie van de testresultaten in 2018
Door middel van data harvesting krijgen de EU-instellingen toegang tot gegevens op
nationaal of lokaal niveau zonder dat deze gegevens fysiek hoeven te worden
gerapporteerd. In principe maakt dit het op EU-niveau mogelijk om betere en op meer
flexibele wijze toegang te verkrijgen tot gegevens en tegelijkertijd het ongemak voor
anderen zoveel mogelijk te beperken.
Het niet nog gelukt om een applicatie op EU-niveau te ontwikkelen waarmee publiekelijk
toegankelijke gegevens op doeltreffende wijze kunnen worden "geoogst" en gebruikt. Er
bestaat weliswaar enige ervaring op dit gebied, maar voor dergelijke instrumenten in de
praktijk kunnen worden ingezet, zijn verdere ontwikkeling en tests noodzakelijk. De
Commissie zal samen met het EMA investeren in de ontwikkeling van dergelijke
instrumenten en vóór eind 2018 enkele initiële ideeën uittesten. Dit zal ook een verdere
verbetering van het EU Geoportal en de koppeling daarvan met het Reportnet-project
omvatten. De Commissie zal tevens praktische richtsnoeren opstellen over hoe data
harvesting effectiever kan worden ingezet in het toekomstig milieubeleid om de kwesties
die tijdens de geschiktheidscontrole naar voren zijn gekomen, aan te pakken (bijv. met
betrekking tot rechtszekerheid).
4.3.

Bevorderen van de actieve verspreiding van milieu-informatie op
Europees en nationaal niveau

Verslaglegging is niet alleen bedoeld voor gebruik door de EU-instellingen. Het zou
bijvoorbeeld ook het publiek in staat moeten stellen zich een idee te vormen van de
toestand waarin hun leefomgeving zich bevindt.
Maatregel 5: Richtsnoeren opstellen en beste praktijken stimuleren voor Europese
en nationale milieu-informatiesystemen, waaronder ook een betere toegankelijkheid
van gegevens op eenvoudig te begrijpen manieren

20

COM(2008) 46 def. en SWD(2013) 18.

21

COM(2016) 478 final en SWD(2016) 273.

22

http://inspire.ec.europa.eu/document-tags/mig-workprogramme
10

Tijdschema: De richtsnoeren en voorbeelden van beste praktijken moeten in 2018
worden gepubliceerd
De Commissie zal actieve verspreiding stimuleren door middel van richtsnoeren en het
uitwisselen van beste praktijken op Europees en nationaal niveau, volledig in
overeenstemming met de Inspire-richtlijn (zie ook maatregel 6). Die richtsnoeren zullen
in nauw overleg met de lidstaten en andere belanghebbenden worden opgesteld. De
richtsnoeren zullen voortbouwen op de ervaringen die zijn opgedaan in de sectorale
werk- en proefprojecten, met name die welke zijn uitgevoerd in het kader van het
Gestructureerd uitvoerings- en informatiekader (GUIK)23. Deze oefening zal ook
aansluiten bij de internationale processen van het Verdrag van Aarhus door een breder
gebruik van elektronische hulpmiddelen te stimuleren om informatie actief en op een
eenvoudig te gebruiken en toegankelijke wijze onder het publiek te verspreiden.
Het is van essentieel belang dat de administratieve grenzen van de lidstaten geen
hindernis vormen voor de gegevensstroom en het gegevensbeheer. Informatie moet
naadloos kunnen stromen naar het publiek en tussen de overheidsinstanties onderling.
Het is van belang dat dit in bij de uitvoering van deze maatregel ook geldt in
grensoverschrijdende gevallen en ongeacht de lidstaat waar de informatie vandaan komt.
Ten slotte moeten alle milieugegevens algemeen toegankelijk, eenvoudig opvraagbaar en
opnieuw te gebruiken zijn, met name voor onderzoekers en wetenschappers.
Maatregel 6: Bevorderen van de onverkorte uitvoering van de Inspire-richtlijn,
waarbij prioriteit wordt gegeven aan gegevensverzamelingen die het meest relevant
zijn voor de uitvoering van en verslaglegging over de EU-milieuwetgeving
Tijdschema: De lidstaten publiceren uiterlijk in 2018 een lijst van prioritaire
gegevensverzamelingen overeenkomstig de Inspire-richtlijn en in 2019 wordt de
voortgang geëvalueerd aan de hand van de door de lidstaten opgestelde verslagen
Als vervolg op de beoordeling in het kader van Inspire is de Commissie momenteel bezig
met het vaststellen van welke verzamelingen ruimtelijke gegevens (die vallen onder de
Inspire-richtlijn) verband houden met de milieuverslagleggingsverplichtingen24. In het
kader van de Inspire-richtlijn worden de lidstaten geacht om de bijbehorende
metagegevens voor deze gegevensverzamelingen aan te maken en deze op nationaal
niveau beschikbaar te stellen (door middel van inzage, downloads of zoekdiensten).
Slechts een paar lidstaten hebben dit ook daadwerkelijk gedaan. Zodra de Commissie, in
samenwerking met de lidstaten25, een dergelijke lijst heeft opgesteld, zal zij door middel
van het in die Richtlijn beschreven mechanisme nauwlettend nagaan of aan de
verplichtingen in het kader van Inspire wordt voldaan.
4.4.

Onderzoeken van het potentieel van andere gegevensbronnen en
benaderingen als aanvulling op milieuverslaglegging

De mogelijkheid om andere gegevensbronnen zoals Copernicus of burgerwetenschap te
gebruiken als aanvulling op verslaglegging of, in sommige gevallen, als alternatief

23

Zie http://uwwtd.oieau.fr/ voor een voorbeeld van een dergelijk proefproject.

24

COM(2016) 478 en SWD(2016) 273.

25

Inmiddels is een voorlopige lijst online beschikbaar.
11

daarvoor, is veelbelovend. De ervaring leert echter dat dit niet eenvoudig is en er moeten
een aantal kwesties worden opgelost.
Maatregel 7: Beter gebruikmaken van gegevens die door middel van het
Copernicus-programma zijn gegenereerd
Tijdschema: Maatregelen op geselecteerde terreinen in 2017 vaststellen
Copernicus, het Europees programma voor aardobservatie, bestaat uit een constellatie
satellieten, eigendom van de EU, die een ongeëvenaarde hoeveelheid
aardobservatiegegevens verzamelen. Thematische informatie die is verkregen via
Copernicus kan een belangrijke rol spelen in het proces om de naleving van de
milieuwetgeving te waarborgen, bijvoorbeeld door middel van bewustwording, het
aantoonbaar maken van niet-naleving en gerichte controles. Maar dergelijke informatie
kan ook van belang zijn voor milieutoezicht en milieuverslaglegging. Daar zijn al
voorbeelden van, bijvoorbeeld het gebruik van satellietbeelden om veranderingen in de
omvang van grasland in een Natura 2000-gebied te volgen. Om deze ontwikkelingen te
stimuleren zal aan de hand van vervolgmaatregelen worden nagegaan op welke wijze
door Copernicus aangeleverde gegevens kunnen worden ingezet voor de verbetering van
de kwaliteit van de informatie die wordt gebruikt voor verslaglegging en in bredere zin
voor de Europese milieubeleidsvorming. Deze maatregelen bouwen voort op de door het
EMA opgedane ervaringen en hebben tot doel om de vereisten van gebruikers met name
op het gebied van natuur-, water- en marien beleid verder te ontwikkelen. Bovendien
zouden ook synergieën met het wereldwijde systeem van systemen voor aardobservatie
(GEOSS), waarvan Copernicus naast andere internationale en pan-Europese
aardobservatienetwerken deel uitmaakt, kunnen worden verkend.

12

Maatregel 8: Bredere inzet van burgerwetenschap bevorderen als aanvulling op
milieuverslaglegging
Tijdschema: Stapsgewijze maatregelen die leiden tot het opstellen van richtsnoeren in
2019
Een andere veelbelovende bron van aanvullende informatie en gegevens over
milieuaangelegenheden is burgerwetenschap26. Deze biedt een alternatieve wijze voor het
verzamelen van milieugegevens die kosteneffectief is en nuttig bij het vroegtijdig
opsporen van milieutrends en specifieke problemen. Tegelijkertijd wordt hiermee tevens
de bewustwording verhoogd en krijgen burgers de mogelijkheid om invloed uit te
oefenen. Ondanks een groeiend corpus aan burgerwetenschapsgegevens en -activiteiten
worden deze gegevens in de praktijk echter (nog) niet breed ingezet voor officieel
milieutoezicht (vooral omdat de gegevens op sommige terreinen niet van hetzelfde
niveau zijn als de door middel van wetenschappelijk uitgebreidere controleapparatuur
verzamelde gegevens) en officiële milieuverslaglegging27. Niettemin kan
burgerwetenschap de aanzet geven tot officiële verslaglegging en maatregelen,
bijvoorbeeld wanneer burgers problemen in verband met een plaatselijke stortplaats
rapporteren, en kan zij een aanvulling bieden op de officiële verslaglegging.
De Commissie zal activiteiten die verband houden met burgerwetenschap blijven
stimuleren via Europese onderzoeks- en innovatieprogramma's. Dit omvat ook het
ontwikkelen van technologieën die burgers in staat stellen om een bijdrage te leveren
(bijv. door de luchtkwaliteit te meten), door coördinatie tussen bestaande maatregelen op
regionaal, Europees en internationaal niveau te stimuleren en beste praktijken te
bevorderen en te verspreiden.
4.5.

Meer samenhang en samenwerking

Maatregel 9: Samenwerking bevorderen op het gebied van het uitwisselen en het
gebruik van op andere terreinen verzamelde gegevens ten behoeve van het milieu
Tijdschema: Vaststellen van maatregelen voor verbeterde samenwerking in 2017
Er bestaan verbanden tussen milieuverslaglegging en verslaglegging op andere EUbeleidsterreinen, met name landbouw, klimaat, consument en gezondheid, energie,
marien en visserijbeleid en statistiek. Verbetering van de samenwerking in verband met
het gebruik van bestaande gegevens op EU-niveau wordt op sommige terreinen
overwogen. Informatie die wordt ingediend bij andere diensten van de Commissie kan op
sommige terreinen beter worden benut om milieubeleid vorm te geven. Hier zijn enkele
goede voorbeelden van, zoals op het gebied van landbouw, milieu en klimaat. Ook
andere maatregelen zijn nodig, zoals een beoordeling van de mate waarin de verordening
betreffende afvalstoffenstatistieken overeenkomt met de in de Europese afvalwetgeving
bepaalde verslagleggingsverplichtingen, zodra deze is goedgekeurd.
In het kader van de geschiktheidscontrole van de Commissie van de door Europese
energiewetgeving28 opgelegde plannings-, verslagleggings- en toezichtsverplichtingen is
26

SWD(2016) 188

27

http://eurobirdportal.org/

28

SWD(2016) 396 en 397.
13

ook aandacht besteed aan daarmee samenhangende kwesties. Er bestaan mogelijkheden
om middelen te bundelen en verbanden tot stand te brengen (bijv. voor de indicatoren of
elektronische verslaglegging) bij de uitvoering van beide stroomlijningsinitiatieven.
De follow-up zal zodanig worden uitgevoerd dat hierdoor voor de beleidsterreinen in
kwestie positieve synergieën tot stand komen.

Maatregel 10: Samenwerking met relevante internationale organisaties versterken
om verslagleggings- en informatiebeheer op EU-niveau en op internationaal niveau
te stroomlijnen
Tijdschema: Vaststellen van maatregelen voor verbeterde samenwerking in 2017
Nu al bestaan er initiatieven en samenwerkingsmechanismen tussen de EU en
internationale organisaties om milieuverslaglegging te stroomlijnen. De Commissie zal,
voortbouwend op deze samenwerking, samen met de lidstaten aanvullende inspanningen
verrichten om, waar dit nog niet is gebeurd, de kwestie systematisch op de agenda van de
internationale milieuafspraken te zetten.
5.

CONCLUSIE EN VOORUITBLIK

De geschiktheidscontrole voor milieuverslaglegging en toezicht op wet- en regelgeving
heeft veel bewijsmateriaal opgeleverd op basis waarvan de sterke en zwakke punten van
de huidige situatie kunnen worden vastgesteld. Over het algemeen kan de benadering van
het milieubeleid als rijp en evenredig worden beschouwd. De inspanningen die de
lidstaten en de Europese instanties momenteel leveren, leiden tot aanzienlijke voordelen.
Dit toont aan dat de Europese milieuwetgeving tastbare voordelen oplevert en dat de
Europese burgers hierover worden geïnformeerd. Naast deze over het algemeen positieve
beoordeling is er veel werk verzet op het gebied van het stroomlijnen of bevinden
dergelijke activiteiten zich in de afrondingsfase. Uit de geschiktheidscontrole is ook een
aantal specifieke en transversale gebieden naar boven gekomen waar ruimte voor
verbetering is of waarvoor nieuwe paden kunnen worden verkend, bijvoorbeeld ten
aanzien van de mogelijkheden die nieuwe technologieën bieden bij het snel verzamelen
van geografisch specifiek bewijs.
Deze bijkomende maatregelen zullen ertoe bijdragen dat milieuverslaglegging
transparanter en gerichter wordt en leidt tot een doeltreffender toezicht op wet- en
regelgeving. Hierdoor zullen de verplichtingen nog beter worden gestroomlijnd, waarmee
de administratieve lasten verminderen en onze bewijsgrondslag tegelijkertijd wordt
versterkt. Hiervan zullen de overheden, het bedrijfsleven en de Europese burgers
profiteren. De administratieve lasten zullen worden verminderd terwijl de voordelen
behouden blijven of zelfs nog uitgebreider worden, hoofdzakelijk door middel van een
verhoogde efficiëntie en transparantie (d.w.z. een bredere verspreiding van informatie
onder het publiek).
De Commissie zal de voortgang van de uitvoering van deze maatregelen blijven volgen
en in 2019 de actuele stand van zaken evalueren.

14

Bijlage: overzicht van voorgestelde maatregelen
Nr.

Maatregel

Tijdschema

1

In geselecteerde wetgevingsonderdelen bepalen
welke
verslagleggingsverplichtingen
moeten
worden gewijzigd.

De tijdschema's voor de verschillende
wetgevingsonderdelen zijn vastgesteld in
overeenstemming met de noodzaak van het
opstellen van (een) voorstel(len) van de
Commissie.

2

Verslagleggingsverplichtingen in meer detail
beoordelen en wijzigen in het kader van een
voortschrijdend programma.

Voortschrijdend werkprogramma.

3

Moderniseren van elektronische verslaglegging,
ook door middel van een geavanceerder Reportnet
en door de bestaande infrastructuur optimaal te
benutten.

Lancering van Reportnet 2.0 in 2019,
vervolgens geleidelijke uitbreiding van de
mogelijkheden en prestaties.

4

Instrumenten voor data harvesting op EU-niveau
ontwikkelen en uittesten.

Presentatie van de testresultaten in 2018.

5

Richtsnoeren opstellen en beste praktijken
stimuleren voor Europese en nationale milieuinformatiesystemen, waaronder ook een betere
toegankelijkheid van gegevens op eenvoudig te
begrijpen manieren.

Richtsnoeren en voorbeelden van beste
praktijken publiceren in 2018.

6

Bevorderen van de onverkorte uitvoering van de
Inspire-richtlijn, waarbij prioriteit wordt gegeven
aan gegevensverzamelingen die het meest relevant
zijn voor de uitvoering van, en verslaglegging over
de EU-milieuwetgeving.

De lidstaten publiceren uiterlijk in 2018 een
lijst van prioritaire gegevensverzamelingen
overeenkomstig de Inspire-richtlijn en in
2019 wordt de voortgang geëvalueerd aan de
hand van de door de lidstaten opgestelde
verslagen.

7

Beter gebruikmaken van gegevens die via het
Copernicus-programma zijn gegenereerd.

Maatregelen op geselecteerde terreinen in
2017 vaststellen.

8

Bredere inzet van burgerwetenschap bevorderen
als aanvulling op milieuverslaglegging.

Stapsgewijze maatregelen die leiden tot het
opstellen van richtsnoeren in 2019.

9

Samenwerking bevorderen op het gebied van het
uitwisselen en het gebruik van op andere terreinen
verzamelde gegevens ten behoeve van het milieu.

Vaststellen van maatregelen voor verbeterde
samenwerking in 2017.

10

Samenwerking met relevante internationale
organisaties versterken teneinde verslagleggingsen informatiebeheer op EU-niveau en op
internationaal niveau te stroomlijnen.

Vaststellen van maatregelen voor verbeterde
samenwerking in 2017.

15