RAPPORT
Projectorganisatie Ruimte voor de rivier
Bureau Bovenrivieren

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het
Basispakket
Een analyse naar aanleiding van de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en
Waterstaat
Gecorrigeerde versie
Ruimte voor de Rivier
Landelijk Bureau
Documentnummer L1788-2

Projectorganisatie Ruimte voor de Rivier – Bureau Bovenrivieren

’Gravenhage, 26 juni 2006

Inhoudsopgave

Inleiding

5

1 De hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basispakket
1.1 Achtergronden bij de opgave
1.2 Strategische beleidskeuzes
1.3 De keuze voor de hoogwatergeul Veessen-Wapenveld

6
6
6
7

2 Alternatieven voor de hoogwatergeul Veessen-Wapenveld?
2.1 Inleiding
2.2 LNC-waarden geen uitgangspunt voor keuze
2.2.1 Gevolgen voor het Basispakket, traject Veessen-Deventer
2.2.2 Gevolgen voor het langetermijnpakket, traject Veessen-Wapenveld
2.2.3 Gevolgen voor het langetermijnpakket, traject Veessen-Deventer
2.3 Dijkverbetering niet als sluitstuk hanteren
2.3.1 Gevolgen voor het Basispakket, traject Veessen-Wapenveld en
benedenstrooms
2.3.2 Gevolgen voor het Basispakket, traject Deventer-Veessen
2.3.3 Gevolgen langetermijnpakket, traject Veessen-Wapenveld
2.3.4 Gevolgen langetermijnpakket, bovenstrooms van Veessen

9
9
9
10
10
11
11

3 Ontwikkelingen in de projectomgeving van de PKB Ruimte voor de Rivier
3.1 Inleiding
3.1.1 Het nieuwe Randvoorwaardenboek 2006
3.1.2 Mogelijkheden om de zijdelingse toestroom te reduceren
3.1.3 Het groenbeheer in de uiterwaarden
3.1.4 De resultaten van de laatste toetsronde dijken
3.2 Mogelijke doorwerking van deze tendensen
3.3 Robuust ont werpen (niet rijk rekenen)

13
13
13
13
14
15
16
16

4 Conclusies
4.1 Binnen de randvoorwaarden en uitgangspunten van de PKB
4.2 Buiten de randvoorwaarden en uitgangspunten van de PKB
4.3 Ontwikkelingen in de projectomgeving van Ruimte voor de Rivier

18
18
18
19

Bijlage 1 – Overzicht van de maatregelen in de alternatieven voor de
hoogwatergeul

20

Bijlage 2 – Kaart van Basispakket PKB 3

22

Bijlage 3 – kaart van ‘concentratie linkeroever’

23

Bijlage 4 – Effecten

24

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basis pakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

11
11
12
12

3

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basispakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

Inleiding

In het Basispakket is benedenstrooms van Deventer de hoogwatergeul Veessen-Wapenveld
opgenomen. Het gaat om een ingrijpende binnendijkse maatregel. Ongeveer eenderde van de
inspraakreacties is gericht tegen deze maatregel. De teneur van de reacties is om de oplossing
van de hoogwaterproblematiek buitendijks te zoeken: een gebied “dat primair bedoeld is om het
water af te voeren’’. Op uitnodiging van de LTO en het lokale platform tegen de maatregel heeft
Staatssecretaris Schultz van Haegen op 30 augustus een werkbezoek aan het gebied gebracht.
Tijdens dit bezoek is zij door de tegenstanders van de hoogwatergeul gewezen op de
mogelijkheid de opgave buitendijks in te vullen. Daarnaast heeft men als mogelijk alternatief
voor de hoogwatergeul de dijkverlegging de Paddenpol en de uiterwaardmaatregel Hoenwaard
opgevoerd. Als laatste is door hen gewezen op het (achterstallig) groenbeheer in de
uiterwaarden, als mogelijke maatregel om de benodigde waterstanddaling te bewerkstelligen.
De staatssecretaris heeft toegezegd de aangedragen bezwaren en mogelijke alternatieven mee
te nemen in de afweging naar PKB deel 3.
In deze notitie gaat de projectorganisatie in op de achtergronden van de keuze voor de
hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basispakket van de PKB. Daarnaast wordt ingegaan
op de alternatieven die ontstaan indien uitgangspunten en randvoorwaarden van de PKB
worden losgelaten. De analyse van deze alternatieven heeft betrekking op het hydraulische
effect, de gevolgen van uitwisseling van de hoogwatergeul op het Basispakket en het
langetermijnpakket en op ruimtelijke kwaliteit (op pakketniveau). Als laatste wordt kort
stilgestaan bij de mogelijke doorwerking op de beschreven afweging en keuzes van een aantal
ontwikkelingen die buiten de scope van de PKB vallen.
Achtergrondinformatie over de samenstelling van de pakketten, de kenmerken er van en de
analyse is weergegeven in de bijlage.

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basis pakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

5

1 De hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in
het Basispakket

1.1 Achtergronden bij de opgave
De IJssel onderscheidt zich ten opzichte van de andere Rijntakken door de zijdelingse
toestroming. Het is de enige (Rijn)tak waar deze afvoer van zijrivieren onder maatgevende
omstandigheden een substantiële bijdrage levert aan de taakstelling. De maatgevende afvoer is
in 2001 vastgesteld op 16.000 m3/s bij Lobith: 1000 m3/s meer dan de tot dan toe gehanteerde
hoeveelheid. Daarvan gaat 15% over de IJssel (150 m3). Als resultaat van voortschrijdend
inzicht is de zijdelingse toestroming in het Randvoorwaardenboek 2001 met circa 200 m3/s naar
boven bijgesteld. Benedenstrooms van Deventer heeft de IJssel daardoor een opgave van 350
m3 extra. De taakstelling voor de IJssel varieert van 5 cm in het bovenstroomse deel tot 50 cm
in het gebied tussen Deventer en Zwolle. De stap naar de langetermijnopgave, van 16000 m3/s
naar 18.000 m3/s, betekent voor de IJssel een verdere toename van de afvoer met zo’n 300
m3/s.
De huidige ruimtelijke kwaliteit van de gehele IJsselvallei, en met name van het buitendijkse
gebied, is hoog. Conform het Regionaal Ruimtelijk Kader zijn er slechts beperkt mogelijkheden
voor het treffen van maatregelen.
De combinatie van een hoge taakstelling en hoge ruimtelijke kwaliteit maakt het selecteren van
maatregelen langs de IJssel tot een specifiek probleem. Het betekent dat de taakstelling niet
alleen buitendijks kan worden opgelost en dat er dus naar binnendijkse maatregelen is
gekeken. De keuze voor de maatregelen voor de korte termijn is daardoor, meer dan bij andere
riviertakken, afgeleid van de langetermijnvisie.
Daar komt nog bij dat de oplossing niet gevonden kan worden in de maatregelen
obstakelverwijdering en kribverlaging. Langs en in de IJssel bevinden zich weinig hydraulische
obstakels. Gezien de beperkte lengte en de geringe ‘overhoogte’ van de kribben, biedt de
maatregel kribverlaging ook weinig soelaas.

1.2 Strategische beleidskeuzes
In het Basispakket van PKB deel 3 kiest het kabinet kiest er voor de vereiste veiligheid tegen
overstromingen zoveel mogelijk te bereiken, door het nemen van maatregelen die voorkomen
dat de hoogwaterstanden steeds verder zullen stijgen. In het licht van deze trendbreuk moet
waar mogelijk meer ruimte worden gegeven aan de rivier. Daartoe worden zowel buitendijkse
als binnendijkse maatregelen ingezet. Dijkverbetering wordt alleen uitgevoerd op trajecten waar
andere maatregelen niet geschikt of niet financierbaar zijn. Op basis van deze visie van het
kabinet op de bescherming tegen hoogwater en de verbetering van de ruimtelijke kwaliteit, komt
het kabinet tot een aantal strategische beleidskeuzes.

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basispakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

Deze strategische beleidskeuzes stellen randvoorwaarden aan de mogelijke oplossingen voor
de korte en lange termijn:
Maximum hoeveelheid water door buitendijks gebied
De landschappelijke, natuur- en cultuurhistorische waarden (LNC-waarden) stellen grenzen aan
de mogelijkheden de gehele opgave voor de lange termijn buitendijks op te lossen. Het
uitgangspunt is daarom dat maximaal 1.400 m3/s van de, op de lange termijn verwachtte, extra
3.000 m3/s door het buitendijks gebied kan worden afgevoerd. Dit komt neer op een afvoer van
maximaal 200 m3/s door het buitendijkse gebied van de IJssel.
Geen taakstelling voor de Lek, vanaf 2015
De mogelijkheden voor rivierverruiming voor de Lek worden met de maatregelen van de PKB al
zo ver uitgeput, dat deze riviertak na 2015 geen nadere taakstelling krijgt.
Pakket voor 2015 ook op lange termijn nuttig
Het pakket aan maatregelen dat het kabinet voorstelt voor 2015, moet ook op de lange termijn
zijn nut behouden en geen belemmering vormen voor maatregelen die later noodzakelijk
kunnen zijn.

1.3 De keuze voor de hoogwatergeul Veessen-Wapenveld
Tussen Deventer en Wapenveld is voor het bovenrivierengebied sprake van de hoogste
taakstelling van de PKB: 50 centimeter waterstanddaling.
In dit deel van de IJssel ligt tevens een aantal uiterwaarden, waarvan grote delen behoren tot
de ‘blijf af’ -gebieden uit het Strategisch Kader Vogel- en Habitatrichtlijn (Strategisch Kader
VHR). In het Milieueffectrapport (MER) Ruimte voor de Rivier en in het Regionaal Ruimtelijk
Kader worden maatregelen in een groot aantal uiterwaarden tussen Deventer en Wapenveld als
negatief en onwenselijk aangemerkt. Bovendien impliceert de strategische beleidskeuze dat
200 m3/s, van de 350 m3/s die voor 2015 via de IJssel moet kunnen worden afgevoerd,
buitendijks kan worden verwerkt.
De combinatie van een hoge taakstelling, de aanwezige buitendijkse waarden en de gestelde
beperking aan de buitendijkse afvoer, maakt het noodzakelijk voor het riviertraject van Deventer
tot Wapenveld een binnendijkse maatregel te overwegen. De samenstelling van het
Basispakket is daarmee, langs dit deel van de IJssel, een afgeleide van de langetermijnvisie:
voor de lange termijn gaat het in dit gebied om de keuze tussen een combinatie van
dijkverleggingen en de hoogwatergeul Veessen-Wapenveld. De hoogwatergeul heeft ten
1
opzichte van een pakket met dijkverleggingen minder maatschappelijke consequenties en
lagere kosten. Conform het Regioadvies biedt deze maatregel de meeste kansen voor het
verbeteren van ruimtelijke kwaliteit en voor het ontzien van de bestaande waarden in het
2
buitendijks gebied .

1

Uitgedrukt in betrokken woningen en bedrijven.

2

Zie voor een volledige afweging tussen een pakket met dijkverleggingen en een pakket met de hoogwatergeul Veessen-Wapenveld het
document ‘Een scherpe blik op de Sallandse IJssel’.

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basis pakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

7

Tabel 1: Overzicht van de kenmerken van een pakket met dijkverleggingen en een pakket
met de hoogwatergeul Veessen-Wapenveld. Bovenstroomse effecten zijn niet in de tabel
opgenomen.
omschrijving

Verandering
areaal

Verlies

Oppervlakte

woningen buitengedijkt

Kosten
investering

landbouw

plus

grond

baten

(ha)

(aantal)

(ha)

(ME)

Lange Termijn met dijkverleggingen¹

-773

163

806

1324

Korte Termijn met dijkverleggingen¹

-193

16

194

102

Lange Termijn met Veessen-Wapenveld¹

-173

11

550

266

Korte Termijn met Veessen-Wapenveld¹

-84

11

550

157

Bron: ¹ Een scherpe blik op de Sallandse IJssel september 2004 (aangepast d.d. 30 juni 2005), gebaseerd op
Blokkendoos versie 10

Binnen de randvoorwaarden en uitgangspunten van de PKB en de door de Stuurgroep Ruimte
voor de Rivier gemaakte strategische beleidskeuzes is de keuze voor de hoogwatergeul
Veessen – Wapenveld in het Basispakket logisch. De keuze voor Veessen-Wapenveld
betekent:
handhaven buitendijkse LNC-waarden,
een duurzame oplossing vanuit lange termijn insteek (in 1 keer goed),
de maatregel werkt door tot Deventer: tot 2015 zijn tussen Deventer en
Veessen minder maatregelen nodig.
In de keuze voor de hoogwatergeul Veessen-Wapenveld speelt ook de doorwerking van deze
maatregel in het bovenstroomse traject (Deventer- Veessen) mee. Hier leidt de invulling van de
taakstelling zonder de hoogwatergeul, voor zowel de korte termijn aIs de lange termijn, ook tot
ingrijpende maatregelen. Mede door het opnemen van de hoogwatergeul kunnen de
dijkverleggingen Welsum en den Nul / Fortmond voor de langetermijnopgave achterwege
blijven. Voor de korte termijn hoeft er aanzienlijk minder uiterwaardvergraving te worden
ingezet. Zou de hoogwatergeul geen deel uitmaken van het Basispakket, dan is het
noodzakelijk om de maatregel uiterwaardvergraving Keizers- en Stobbenwaarden en
Olsterwaarden veel grootschaliger uit te voeren. Het plangebied wordt dan uitgebreid met de
Hengforderwaarden. De maatregel wordt dan ook navenant duurder: de kosten nemen met zo’n
80 miljoen euro toe.

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basispakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

2 Alternatieven voor de hoogwatergeul
Veessen-Wapenveld?
2.1 Inleiding
De keuze voor een binnendijkse oplossing betekent niet dat, hydraulisch gezien, geen
buitendijks alternatief voorhanden is. In het keuzeproces dat ten grondslag lag aan de
totstandkoming van de PKB zijn voor het betreffende deel van de IJssel verschillende
oplossingen overwogen.
De uiteindelijke keuze voor opname van de hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het
Basispakket van de PKB is gemaakt:
•
•
•
•

binnen de gestelde randwaarden en uitgangspunten van de PKB;
binnen de gemaakte strategische beleidskeuzes;
vanwege de bestaande waarden in het buitendijks gebied;
en afgeleid van de afweging voor de lange termijn (ook conform eerder genoemde
strategische beleidskeuze).

Alternatieven voor de hoogwatergeul zijn alleen mogelijk indien uitgangspunten en
randvoorwaarden van de PKB en de gemaakte sleutelkeuzes worden losgelaten. Er dienen er
zich dan twee opties aan, namelijk:
•
•

de LNC-waarden van de buitendijkse gebieden zijn niet (langer) richtinggevend voor
de keuze.
dijkverbetering wordt niet (langer) als sluitstuk gehanteerd.

Van beide opties worden - zowel voor de korte als voor de lange termijn - de consequenties
beschreven voor het gebied tussen Veesen en Wapenveld. Daarbij wordt ook ingegaan op de
(bovenstroomse) doorwerking op de rest van het Basispakket en op het langetermijnpakket
(met name het traject Deventer-Veessen).

2.2 LNC-waarden geen uitgangspunt voor keuze
Op het moment dat het behoud van de LNC-waarden in het buitendijkse gebied geen
uitgangspunt vormt bij de pakketkeuze ontstaat, puur geredeneerd vanuit de hydraulische
taakstelling, de mogelijkheid de taakstelling op het traject Veessen-Wapenveld voor de korte
3
termijn volledig buitendijks in te vullen :
Een dergelijk buitendijks pakket heeft echter een aantal consequenties. Deze worden in de
volgende drie paragrafen uiteengezet.

3

Zie voor een uitgebreid overzicht en analyse de bijlage.

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basis pakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

9

2.2.1

Gevolgen voor het Basispakket, traject Veessen-Deventer
De hoogwatergeul bewerkstelligt voor zowel de korte als de lange termijn de benodigde
waterstanddaling tussen Veessen en Wapenveld, maar geeft bovendien een waterstanddaling
bij Deventer van ongeveer 20 cm. Hierdoor kunnen maatregelen vanaf Deventer tot Veessen
beperkt blijven. Een buitendijks maatregelenpakket ter vervanging van de hoogwatergeul, heeft
gevolgen voor de samenstelling van het Basispakket. De voorgestelde maatregelen in het
Basispakket bij Deventer, in de Keizers- en Stobbenwaard en de Bolwerksweide en
Ossenwaard, voldoen niet meer en moeten worden aangevuld met extra buitendijkse ingrepen
tussen Deventer en Veessen. Het kan bijvoorbeeld gaan om het veel ‘zwaarder’ uitvoeren van
de maatregelen uit het Basispakket, of het over de gehele lengte vergraven van de
uiterwaarden op de oostoever tussen Deventer en Olst. Dit gaat in tegen het Regioadvies en de
visie van de Stichting IJssellandschap, eigenaar van vrijwel alle grond in de Keizers- en
Stobbenwaard en particulier initiatiefnemer van de maatregel uiterwaardvergraving Keizers - en
Stobbenwaarden en Olsterwaarden uit het Basispakket. Voor een grootschalige vergraving van
(het overgrote deel van) de uiterwaarden tussen Zwolle en Deventer bestaat bovendien geen
draagvlak bij de provincie Overijssel.

2.2.2

Gevolgen voor het langetermijnpakket, traject Veessen-Wapenveld
Ook als de strategische beleidskeuze ‘maximum hoeveelheid water door buitendijks gebied in
verband met de LNC waarden’ losgelaten wordt (en de hoogwatergeul Veessen-Wapenveld
vervangen wordt door een buitendijks pakket) moeten voor de lange termijn altijd binnendijkse
maatregelen genomen worden. Daarvoor zijn twee mogelijkheden in beeld:
de hoogwatergeul Veessen-Wapenveld
de twee grootschalige dijkverleggingen Marle en Herxen
De twee dijkverleggingen tezamen zijn, wat betreft het hydraulisch effect, op maatregelniveau
uitwisselbaar met de hoogwatergeul Veessen-Wapenveld. De dijkverlegging Herxen is echter
een zeer ingrijpende en feitelijk ongewenste maatregel: bij de maatregel zijn 109
woningen/bedrijven betrokken.
4

Uit een analyse met de Blokkendoos blijkt dat - wanneer in het Basispakket voor de korte
termijn in plaats van de hoogwatergeul een buitendijks pakket wordt opgenomen - de
dijkverlegging Herxen in combinatie met de dijkverlegging Marle altijd nodig is om aan de
opgave voor de lange termijn te kunnen voldoen. Omdat de dijkverlegging Herxen feitelijk
ongewenst is, is de enige reële optie voor de lange termijn de hoogwatergeul VeessenWapenveld. In dat geval wordt het gebied van de hoogwatergeul als reservering opgenomen in
de PKB. Het moge duidelijk zijn dat deze combinatie van maatregelen voor de korte en lange
termijn per saldo leidt tot meer effecten en investeringen dan wanneer direct voor de
hoogwatergeul gekozen wordt. Bovendien is sprake van kapitaalvernietiging en van het onnodig
verloren gaan van bestaande LNC-waarden: immers het buitendijkse pakket wordt met de
realisatie van de hoogwatergeul voor een groot deel overbodig.

4

Voor de analyse in dit mem o is de Blokkendoos gebruikt.

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basispakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

2.2.3

Gevolgen voor het langetermijnpakket, traject Veessen-Deventer
De combinatie van een buitendijks alternatief in het Basispakket voor de korte termijn met de
hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het langetermijnpakket leidt tot zo veel waterstanddaling
dat tussen Deventer en Veessen geen verdere binnendijkse maatregelen nodig zijn voor het
langetermijnpakket: de reserveringen voor de dijkverleggingen Welsum en Den Nul / Fortmond
in de PKB zijn dan niet nodig (deze maatregelen zijn in deel 3 niet meer opgenomen).
Andersom geldt dat zonder de hoogwatergeul deze dijkverleggingen alsnog weer als
reservering dienen te worden opgenomen in de PKB.

2.3 Dijkverbetering niet als sluitstuk hanteren
2.3.1

Gevolgen voor het Basispakket, traject Veessen-Wapenveld en benedenstrooms
Tijdens het bezoek van de Staatssecretaris heeft een vertegenwoordiger van LTO een kaartje
van het Waterschap Veluwe laten zien waaruit blijkt dat het overgrote deel van de dijk bij
Veessen de waterstand uit het randvoorwaardenboek 2001 kan keren (uitgaande van
16.000m3/s bij Lobith). In het algemeen wordt de optie van dijkverbetering vaak aangedragen
als alternatief. Het kabinet heeft aan de PKB Ruimte voor de Rivier nadrukkelijk de trendbreuk
verbonden om de vereiste veiligheid tegen overstromingen zoveel mogelijk te bereiken door het
nemen van maatregelen die voorkomen dat de hoogwaterstanden steeds verder zullen stijgen.
Dijkverbetering is daarmee sluitstuk. De Dienst Weg- en Waterbouwkunde brengt op dit
moment in beeld waar langs de IJssel sprake is van dijkoverhoogte en waar
dijkversterking/dijkverbetering aan de orde zou kunnen zijn.
Een keuze voor dijkverbetering of het benutten van overhoogte als alternatieve maatregel
betekent dat afgezien wordt van de keuze voor een trendbreuk: de waterstand wordt niet
verlaagd.
Met het loslaten van de trendbreuk wordt ook een 50 cm hogere maatgevende hoogwaterstand
(MHW) geaccepteerd en daarmee hogere waterstanden bij lagere hoogwaters. Ook dit heeft
gevolgen voor het buitendijks gebied: de overstromingsduur en -frequentie wijzigt, evenals de
waterstanden bij hoogwater. Mogelijk heeft het loslaten van het uitgangspunt ‘trendbreuk’
tussen Veessen en Wapenveld ook gevolgen voor de samenstelling van het Basispakket
benedenstrooms van Wapenveld en voor de waterstand op de zijrivieren van de IJssel. Dit is
niet in het kader van deze notitie in beeld gebracht.

2.3.2

Gevolgen voor het Basispakket, traject Deventer-Veessen
De hydraulische taakstelling in de PKB afgeleid uit het verschil tussen de toetspeilen uit de
Randvoorwaardenbeken 2001 en 1996. Ofwel: door middel van rivierverruimende maatregelen
moet bij een afvoer van 16.000 m3/sec het toetspeil van 1996 bereikt worden. Indien gekozen
wordt voor dijkverbetering op het traject Veessen-Wapenveld wordt daar een hoger toetspeil
dan 1996 geaccepteerd en zal ergens bovenstrooms van Veessen de waterstand weer
teruggebracht moeten worden naar het toetspeil uit het Randvoorwaardenboek 1996
(15.000m3/s bij Lobith) of zal ook daar gekozen moeten worden voor dijkverbetering. Tussen
Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basis pakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

11

Deventer en Veessen zijn geen buitendijkse maatregelen waarmee een dergelijk forse
waterstanddaling bereikt kan worden. Dat betekent dat binnendijkse maatregelen moeten
worden ingezet (dijkverlegging Welsum en de Nul-Fortmond) of dat ook hier gekozen moet
worden voor dijkverbetering. Bij deze laatste oplossing wordt het probleem ‘weer op het niveau
van het Randvoorwaardenboek 1996 te komen’ naar Deventer verplaatst. Ook daar geldt dat
buitendijks geen omslag is te bereiken. Dat kan wel met de inzet van de langetermijnmaatregel
hoogwatergeul Deventer.
Kortom: kiezen voor dijkverbetering tussen Veessen-Wapenveld, betekent kiezen voor
ingrijpende maatregelen bovenstrooms of dijkverbetering aldaar. Er is in het kader van deze
notitie niet gekeken naar het precieze traject waarop dijkverbetering zou moeten plaatsvinden
als besloten wordt geen binnendijkse maatregelen in te zetten. De verwachting is dat dan
uiteindelijk voor de gehele IJssel bovenstrooms van Veessen dijkverbetering en het inzetten van
dijkoverhoogte aan de orde is.
2.3.3

Gevolgen langetermijnpakket, traject Veessen-Wapenveld
Wanneer de keuze gemaakt zou worden voor het opnemen van dijkverbetering in het
Basispakket, komt de vraag naar voren of de dijken dan niet gelijk op een hoogte moeten
worden gebracht die correspondeert met de langetermijnopgave. Indien voor de lange termijn
toch vastgehouden wordt aan ruimtelijke maatregelen (reservering), dan impliceert de keuze om
dijkverbetering in het Basispakket voor de korte termijn op te nemen, de keuze voor de
hoogwatergeul Veessen-Wapenveld voor de lange termijn. In het geval van het alternatief met
twee dijkverleggingen is immers sprake van kapitaalvernietiging (eerst verhogen en later (deels)
afgraven en elders aanleggen).

2.3.4

Gevolgen langetermijnpakket, bovenstrooms van Veessen
De gevolgen voor het langetermijnpakket bovenstrooms van Veessen hebben een directe
relatie met de maatregelkeuze voor het traject Veessen-Wapenveld. Indien tussen Veesen en
Wapenveld ook voor de langetermijnopgave gekozen wordt voor dijkverbetering, ontstaat
bovenstrooms weer hetzelfde dilemma als bij een Basispakket met dijkverbetering: ergens moet
de waterstand weer terug naar die uit het Randvoorwaardenboek 1996. Een verschil met de
korte termijn kan zijn dat wanneer in het Basispakket al gekozen is deze ‘sprong’ bovenstrooms
van Veessen met binnendijkse maatregelen te realiseren, deze maatregelen voor de lange
termijn niet meer beschikbaar zijn.
Indien voor de lange termijn gekozen wordt voor de hoogwatergeul Veessen-Wapenveld, in
combinatie met dijkverbetering in het Basispakket voor de korte termijn, geldt in principe
hetzelfde: de waterstand moet weer terug naar die uit het Randvoorwaardenboek 1996. Tenzij
bovenstrooms over de hele linie voor dijkverbetering is gekozen.

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basispakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

3 Ontwikkelingen in de projectomgeving van de
PKB Ruimte voor de Rivier

3.1 Inleiding
De wereld staat niet stil en dat geldt ook voor de ‘omgeving’ van de PKB. Er doet zich op dit
moment een aantal ontwikkelingen voor, die mogelijk van invloed zijn op de keuzes die in deel 3
van de PKB gemaakt zijn. Het gaat daarbij om:
1.
2.
3.
4.

het nieuwe Randvoorwaardenboek 2006;
mogelijkheden om de zijdelingse toestroming te reduceren;
het groenbeheer in de uiterwaarden;
de resultaten van de laatste toetsronde dijken.

Op deze ontwikkelingen wordt in het onderstaande kort ingegaan. Het gaat om een korte
analyse op basis van ‘best professional judgement’. Het is op dit moment niet mogelijk de
benoemde ontwikkelingen afzonderlijk of cumulatief voldoende onderbouwd te kwantificeren.
De precieze gevolgen voor de samenstelling van het Basispakket en het langetermijnpakket van
de PKB zijn niet in het kader van deze notitie in beschouwing genomen. Wel wordt ingeschat
waar het omslagpunt kan liggen voor een ander maatregelenpakket. Tot slot wordt vanuit de
insteek ‘robuuste oplossingen’ nog een kanttekening geplaatst.
3.1.1

Het nieuwe Randvoorwaardenboek 2006

3.1.2

Bij het Randvoorwaardenboek 2006 is een andere insteek gebruikt dan bij de vorige
Randvoorwaardenboeken (1996 en 2001). Uit de basisinformatie voor het
Randvoorwaardenboek 2006 blijkt dat de taakstelling op de IJssel tussen Deventer en
Wapenveld mogelijk lager uitvalt. Daarbij moet gedacht worden aan ongeveer 5 cm. Nagegaan
moet worden wat de precieze oorzaak is van deze lagere taakstelling en hoe structureel deze
is.
Mogelijkheden om de zijdelingse toestroom te reduceren
De provincie Gelderland heeft een pakket met 18 maatregelen voorgesteld, waarmee het water
in de zijrivieren van de IJssel langer vastgehouden kan worden. Daarmee zou de aanvoer van
water uit de zijrivieren van de IJssel gereduceerd kunnen worden, zodat de waterstand onder
maatgevende omstandigheden op de IJssel (16.000 m3/s bij Lobith) daalt. Het merendeel van
de 18 maatregelen heeft weinig tot geen effect op de afvoer onder maatgevende
omstandigheden naar de IJssel. Alleen retentie in het Eldriksche Veld nabij Doetinchem leidt tot
Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basis pakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

13

substantiële waterstanddaling op de IJssel. Omdat op dit moment onvoldoende zekerheid
bestaat over de realiseerbaarheid, de inzetbaarheid van de maatregelen en de financiering van
het voorstel van de provincie, is er voor gekozen de maatregel reductie zijdelingse toestroom
niet op te nemen in de PKB Ruimte voor de Rivier.
Met de Blokkendoos is bekeken in hoeverre reductie van de zijdelingse toestroming mogelijk
nog van invloed is op de problematiek op de IJssel. De zijdelingse toestroom is maximaal 250
m3/sec (door een veel beter zicht op de problematiek is er een toename van 200 m3/s ten
opzichte van 1996; ofwel in de vorige Randvoorwaardenboeken is de zijdelingse toestroming
veel te laag ingeboekt). Het gaat om een maximale hoeveelheid omdat er diverse zijrivieren en
kanalen zijn die water toevoegen aan de IJssel. De zijdelingse toestroming bouwt zich als het
ware op en heeft benedenstrooms van Deventer een maximaal effect. Een reductie van 25%
betekent 60 m3/sec: dit komt ruwweg overeen met een taakstelling van 6 cm en leidt dus niet
tot een andere keuze op de IJssel.

3.1.3

Het groenbeheer in de uiterwaarden
Van verschillende kanten (onder meer vanuit de inspraak) is gewezen op het achterstallig
groenbeheer in de uiterwaarden.
In de uiterwaarden vindt natuurontwikkeling plaats conform het kabinetsbeleid. Voor de meeste
natuurontwikkelingsprojecten is een vergunning door de rivierbeheerder afgegeven en is
opstuwing als gevolg van deze natuur gecompenseerd. Sinds 1995 leveren
natuurontwikkelingsprojecten ook een bijdrage aan rivierverruiming. De keuze voor zowel
natuurdoeltype en precieze locatie als het beheer van projecten blijft een aandachtspunt bij het
handhaven van het veiligheidsniveau. Intensivering van beheer en handhaving door de
betrokken beheerders en Rijkswaterstaat is nodig.
Naast de ontwikkeling van nieuwe natuur in de uiterwaarden is het relevant het reeds
aanwezige groen adequaat te beheren. Ten opzichte van 1997 is in het rivierengebied landelijk
(Maas en Rijn) sprake van een beheerachterstand van naar schatting enkele honderden
hectares spontaan gegroeide, forse vegetatie verspreid over diverse terreinen in de
uiterwaarden en de oeverzone. Tevens ontstaat door extensivering van het gebruik van
uiterwaarden steeds meer ‘ruw grasland’. Dit heeft bij grote oppervlakten invloed op de
waterstanden. Het gezamenlijk effect van deze vegetatie langs de rivier kan naar verwachting
oplopen tot meerdere centimeters. Om dit opstuwend effect teniet te doen zal deze vegetatie
met prioriteit worden gecompenseerd of verwijderd. Hier ligt een belangrijke
verantwoordelijkheid bij zowel de eigenaren als de beheerders van de betreffende
uiterwaarden.
Het is echter niet zo dat door intensivering van het beheer maatregelen kunnen vervallen die nu
in de PKB zijn opgenomen. De waterstandverlaging, die met intensivering van beheer bereikt
kan worden - rekening houdend met natuurwetgeving - is in het algemeen onvoldoende of wordt
niet op de locatie gerealiseerd waar het vanuit veiligheid nodig is. Wel zal effectief beheer een
belangrijk uitgangspunt zijn bij de verdere uitwerking van de maatregelen, zowel in de PKBplanstudies als in het kader van natuurontwikkeling of andere projecten in de uiterwaarden.

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basispakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

Duursche Waarden en Fortmond
Aan de Staatssecretaris is de suggestie gedaan het (in de jaren 90 gerealiseerde)
natuurontwikkelingsproject Duursche Waarden en het inrichtingsplan voor de Fortmonderwaard
dusdanig aan te passen dat daarmee de benodigde rivierverruiming tussen Veessen en
Wapenveld wordt gerealiseerd. Wat betreft de Duursche Waarden gaat het dan om ingrepen in
een bestaand en met het oog op de hydraulische effecten, gecompenseerd natuurgebied.
Uitspraken over dergelijke situaties kunnen alleen gedaan worden na doorrekening van
(aangepaste) inrichtingsschetsen. Uit een eerste indicatie blijkt dat hiermee maximaal 6 cm
waterstanddaling bereikt kan worden. Dit vergt nader onderzoek en afspraken met de
terreinbeheerder.
Daarbij geldt wel dat het resultaat geen invloed heeft op het traject Veessen-Wapenveld en
daarmee op de maatregelkeuze die hier gemaakt wordt: het effect treedt bovenstrooms op.
Voor dit deel van de IJssel zijn in de PKB deel 1 in het pakket voor de lange termijn de
dijkverleggingen Welsum en Den Nul / Fortmond opgenomen. Hiertegen zijn veel
inspraakreacties ingediend. Nader onderzoek heeft uitgewezen dat, in combinatie met de
hoogwatergeul, voldoende verruimingsmogelijkheden in dit deel van de IJssel aanwezig zijn.
Daarbij is de potentiële mogelijkheid van waterstanddaling in de Duursche Waarden
meegenomen. De dijkverleggingen Welsum en Den Nul/Fortmond zijn dan ook niet meer in de
PKB deel 3 als reservering opgenomen.
3.1.4

De resultaten van de laatste toetsronde dijken
In algemene zin maakt het vanuit de veiligheidsdoelstelling van de PKB niet uit of deze wordt
behaald door gebruik te maken van aanwezige overhoogte of dijkversterking. Feit is dat in beide
gevallen wordt afgezien van het bereiken van een trendbreuk met maatregelen die de
waterstand naar beneden brengen. Op de gevolgen hiervan voor het Basispakket en voor het
langetermijnpakket is eerder in deze notitie ingegaan.
Bij het inschatten van eventueel aanwezige overhoogte moet niet alleen gekeken worden naar
de gegevens uit de laatste toetsronde van de dijken door de Waterschappen. Daar wordt
gekeken in hoeverre de dijk het water nog veilig kan keren en niet of de dijk nog voldoet aan de
ontwerpeisen. Met andere woorden: zaken als ‘zetting’ en dergelijke zijn wel verwerkt in de
ontwerpeisen, maar worden niet verdisconteerd bij de toetsing. Een dijk kan dus de toets
doorstaan, maar niet voldoen aan de ontwerpnorm. Indien deze ‘overhoogte’ wordt ingezet als
structurele oplossing, zal het groot onderhoud van de dijken eerder moeten plaatsvinden en is
er ten opzichte van de ontwerpnorm feitelijk sprake van een dijkverhoging.
Daarnaast moet ingegaan worden op de gevolgen van het hanteren van een hoger toetspeil.
Stroomopwaarts zullen er extra maatregelen moeten worden ingezet om daar weer op het
toetspeil van 1996 uit te komen, met extra kosten (zie ook eerder). Het gaat dan om
maatregelen die feitelijk nodig zijn voor de lange termijn opgave en die dus vergeven worden
voor de korte termijn. Alleen als op de lange termijn tussen Veessen en Wapenveld alsnog
teruggegaan wordt naar het toetspeil 1996, komt de verkregen waterstanddaling van deze
maatregelen weer beschikbaar. Zo niet dan zullen voor de lange termijn daarnaast nog
aanvullende maatregelen genomen moeten worden. Maatregelen als de dijkverleggingen De
Nul / Fortmond en Welsum (die in deel 3 zijn afgevallen) zijn in dat geval mogelijk op de korte
termijn al nodig, maar in ieder geval voor de lange termijn. Het alternatief is dat ook

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basis pakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

15

bovenstrooms een hoger toetspeil wordt genomen, maar zo wordt het probleem steeds verder
stroomopwaarts verplaatst.
Conclusie: De gesuggereerde overhoogte is in belangrijke mate niet aanwezig. Naast
overhoogte moet ook gekeken worden naar de sterkte van de dijken. Dit aspect is nog niet in
beeld gebracht. Daarnaast moeten ook de bovenstroomse gevolgen worden geïnventariseerd.

3.2 Mogelijke doorwerking van deze tendensen
Rekening houdend met de buitendijkse LNC-waarden is een maatregelenpakket samen te
stellen zonder Veessen-Wapenveld, waarmee de taakstelling voor de korte termijn - op 15 cm
na - wordt gehaald. In dit pakket zitten ook twee kleinere dijkverleggingen: de Paddenpol en
Werven (deel van de dijkverlegging Marle).
Met andere woorden: indien de tendensen zouden leiden tot een, in totaal, 15 cm lagere
taakstelling dan is het mogelijk een pakket samen te stellen dat rekening houdt met de
aanwezige buitendijkse LNC-waarden. Op dit moment is niet exact te bepalen wat de invloed
van deze externe factoren op de taakstelling voor de korte termijn is, maar noemenswaardige
gevolgen worden niet verwacht:

Tendens

Resultaat (cm.)

1. Nieuw Randvoorwaardenboek 2006
2. Reductie zijdelingse toestroom
3. Groenbeheer uiterwaarden

Geen structureel resultaat
0 (niet opgenomen als maatregel)
Enkele cm.

4. Resultaten laatste toetsronde dijken
Als de genoemde ontwikkelingen leiden tot een verlaging van de taakstelling met meer dan 15
cm is pas sprake van een mogelijke doorwerking op de keuzes.
Voor de lange termijn blijft dan de principekeuze tussen de twee dijkverleggingen en de
hoogwatergeul Veessen-Wapenveld overeind. Daarbij kent de hoogwatergeul de minste
maatschappelijke gevolgen en de meeste mogelijkheden om ruimtelijke kwaliteit te verbeteren.

3.3 Robuust ontwerpen (niet rijk rekenen)
Hydraulisch gezien is het mogelijk de taakstelling tussen Deventer en Wapenveld voor de korte
termijn volledig buitendijks in te vullen. Een dergelijk pakket laat echter geen ruimte: alle rek is
er uit. Dit wil zeggen dat zodra de maatgevende afvoer toeneemt (dus al vanaf 16.000 m3/s!)
meteen extra maatregelen in beeld komen. Buitendijkse maatregelen zijn dan niet meer
voorhanden, zodat de hoogwatergeul Veessen-Wapenveld weer in beeld komt (zie eerdere
analyse in deze notitie).
Bovendien bestaan over de theoretische afvoer van de IJssel een aantal onzekerheden:
a.

Bij piekafvoeren heeft het water de neiging om via de IJssel te stromen. Er is dus
een risico dat er tijdens een maatgevend hoogwater meer water over de IJssel

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basispakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

b.

afstroomt dan volgens de beleidsmatig vastgelegde waterverdeling het geval is.
Hierdoor kunnen de waterstanden dus hoger worden dan waar op gerekend is..Er
stroomt dan uiteraard minder water over de Waal, maar het effect hiervan op de
waterstand op de Waal is door de grotere omvang van de Waal veel kleiner.
Daarnaast is de zijdelingse toestroom bepaald vanuit het gegeven dat de piek in de
zijrivieren 3 dagen voor loopt op die in de rivier. De kans dat de pieken samenvallen
is kleiner dan de veiligheidsnorm. Maar de kans dat de piek van de zijdelingse
toestroom minder dan drie dagen voorloopt op de hoogwaterpiek van de IJssel is
wel reëel en levert ook al een hogere afvoer op.

Zoals gezegd worden als resultaat van bovengenoemde tendensen dus geen
noemenswaardige gevolgen voor de taakstelling verwacht. Maar zelfs al zou als resultaat van
uitgekiende beschouwingen en combinaties van uitkomsten de taakstelling dusdanig worden
verkleind dat een buitendijks alternatief binnen de gestelde randvoorwaarden net voldoet, dan
blijft het feit dat bij een geringe stijging van de afvoer (of tegenvallend resultaat!) de
hoogwatergeul of andere binnendijkse maatregelen alsnog nodig zijn.
Het heeft dan ook de voorkeur om, gegeven bovenstaande tendensen in ieder geval voor het
Basispakket, te kiezen voor een robuuste oplossing als Veessen-Wapenveld.

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basis pakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

17

4 Conclusies
4.1 Binnen de randvoorwaarden en uitgangspunten van de PKB
Linksom of rechtsom: binnen de randvoorwaarden en uitgangspunten van de PKB en de door
de Stuurgroep Ruimte voor de Rivier gemaakte strategische beleidskeuzes is de keuze voor de
hoogwatergeul Veesen – Wapenveld in het Basispakket verantwoord. De keuze voor VeessenWapenveld betekent:
de instandhouding van buitendijkse LNC-waarden;
een duurzame oplossing met het oog op de lange termijn (in 1 keer
goed);
het niet hoeven opnemen van 2 extra dijkverleggingen in het
langetermijnpakket, met nog meer maatschappelijke consequenties;
de keuze voor een maatregel die effect heeft tot Deventer: tot 2015 zijn
tussen Deventer en Veessen minder maatregelen nodig.

4.2 Buiten de randvoorwaarden en uitgangspunten van de PKB
Ruimtelijk buitendijks betekent:
de aantasting van bestaande LNC-waarden;
de keuze voor een maatregel in afwijking van het Regioadvies en Regionaal Ruimtelijk
Kader;
kiezen voor een extra buitendijkse maatregel tussen Deventer en Veessen of
aanpassing van de maatregelen bij Deventer in het Basispakket, met alle bestuurlijke
risico’s van dien;
de noodzaak om bij hogere maatgevende afvoeren vanaf 16.000 m3/s de
hoogwatergeul alsnog in te zetten, hetgeen neerkomt op kapitaalvernietiging;
kiezen voor het in elk geval toch nog opnemen van een reservering in de PKB.
Afzien van de trendbreuk betekent:
voor de korte termijn dijkverbetering voor het hele bovenstroomse deel van de IJssel;
het moeten maken van de overweging of de dijken dan niet beter gelijk voor de
langetermijnopgave moeten worden verhoogd.
Indien voor de lange termijn toch voor ruimtelijke maatregelen wordt gekozen, komt in
elk geval de keuze voor de hoogwatergeul weer naar voren.

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basispakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

4.3 Ontwikkelingen in de projectomgeving van Ruimte voor de Rivier
Indien de ontwikkelingen buiten de scope van de PKB leiden tot een verlaging van de
taakstelling kan de bovenstaande afweging in een ander daglicht komen te staan. Gezien de
taakstelling van bijna 50 cm benedenstrooms van Deventer is de verwachting niet dat elke
ontwikkeling afzonderlijk leidt tot een andere afweging. Maar indien er sprake zou zijn van een
gecombineerd effect, kan dat wel degelijk leiden tot andere (aanvaardbare oplossingen). Dat zal
met name het geval zijn indien met een lagere taakstelling een aanvaardbaar buitendijks
alternatief ontstaat voor de korte termijn, dat aangevuld met de dijkverlegging Marle ook voor de
lange termijn volstaat. Op dit moment bestaat er nog onvoldoende duidelijkheid om daar een
definitieve uitspraak over te doen. Ook is op dit moment niet inzichtelijk wat een dergelijke
situatie betekent voor het bovenstroomse gebied tot Deventer (en rond Zutphen).

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basis pakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

19

Bijlage 1 – Overzicht van de maatregelen in de
alternatieven voor de hoogwatergeul
Alternatieven ⇒ Buitendijks 15

Buitendijks 26

Concentratie

Buitendijks

VKA zonder

VKA zonder

Linker oever

met

VW +

VW met alleen

Afzonderlijke
maatregelen

dijkverlegging Paddenpol+H
oenwaard

⇓

positieve RK
maatregelen

(Y47_1)

Veerstoep Wijhe (13500)

X

X

Kade en bebouwing

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Zurinkbelten (13701)

Hoog terrein en kades bij de
Waarden (53)

Hoog gebied benedenstr.
Het Oever doorsteken (54)

Uiterwaardvergraving

X

X

X

X

Welsumervelder
Buitenwaarden natuur
(Y38_2)

Uiterwaardenvergraving

X

X

X

Vorchterwaarden landbouw
(Y42_1)
Vorchter waarden (Y42_2)

Wijher Buitenwaarden

X

X

X

X

(Y43_1)
Uiterwaardvergraving
Wijher Buitenwaarden

X

X

natuur (Y43_2)

Dijkverlegging Marle natuur

X

(20508a)

Uiterwaardenvergraving
5
6

X

X

Buitendijks pakket met functie landbouw.
Buitendijks pakket met functie natuur.

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basispakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

X

Marlerwaarden landbouw
(Y44_1)

Marlerwaarden (Y44_2)

X

De Paddenpol, variant jan

X

X

X

2004 (13601a)
Dijkverlegging Werven

X

X

natuur (30506)
Herxer Uiterwaarden

X

X

(Y45_2)
Harculosche buitenwaarden

X

(Y46_1)
Hoenwaard (Y47_1)
Uiterwaardenvergraving

X
X

Hoenwaard natuur (Y47_2)

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basis pakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

21

Bijlage 2 – Kaart van Basispakket PKB 3

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basispakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

Bijlage 3 – kaart van ‘concentratie linkeroever’

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basis pakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

23

Bijlage 4 – Effecten

Tabel 1: Effecten van de alternatieven

Veessen-

IJssel zonder VW

IJssel zonder VW

Concentratie

IJssel met

VKA zonder VW +

VKA zonder VW met

Wapenveld

buitendijks

buitendijks 2

Linker oever

grootschalige

Paddenpol +

alle pos itieve Rk

dijkverlegging Marle

Hoenwaard (Y47_1)

maatregelen
(Voldoet niet aan de
taakstelling!)

Ruimtelijke kwaliteit

+

3+ 4-

2+ 3-

4+ 3-

1+ 1-

2+ 3-

6+ 0- (*)

Volume vergravingen (1000

nihil

5.300

4.800

8.400

4.400

6.400

3.700 (*)

-84

-22

-187

-319

-239

-69

-122 (*)

Kosten (M€)7

157

183

185

337

166

225

147 (*)

Betrokken bedr. / won.

11

0

0

5

16

0

1 (*)

m 3)
Verandering areaal
landbouw (ha)

7

Alleen de raming van de hoogwatergeul is ‘pri-waardig’. Alle andere bedragen zijn schattingen (bron: blokkendoos).

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basispakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

24

Vogel- en Habitatrichtlijn/Natuurbeschermingswet
De pakketten bevatten allen een uiterwaard waarbij aantasting van
Habitatrichtlijngebied plaatsvindt (Vorchter waarden).
De pakketten bevatten allen uiterwaarden waarbij aantasting plaatsvindt van
gebieden die in het kader van de Natuurbeschermingswet een beschermde
status genieten (Wijher buitenwaarden).
De pakketten leiden allen tot een mitigatieopgave voor foeragerende
watervogels, in het kader van de Vogelrichtlijn: er gaat productiegrasland
verloren (200 tot 500 hectare).
Het pakket met alleen buitendijkse maatregelen tast de EHS aan.
Risico’s en consequenties:
Vanaf 1 oktober 2005 zullen de Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR) onder de NB -wet
(Natuurbeschermingswet) vallen. De NB-wet bestaat al in Nederland maar hier viel de
VHR niet onder. De Ecologische Hoofdstructuur (EHS) is onderverdeeld in 3 klassen: 1)
reservaat 2) agrarisch natuurgebied 3) te creëren natuur als aansluiting tussen de
gebieden. Klasse 1 is vrijwel altijd VHR gebied.
Voor de VHR-gebieden geldt dat indien er maatregelen in deze gebieden getroffen
worden, deze gecompenseerd dienen te worden in een ander gebied. Dit gebied dient
vermeld te worden in de beschrijvingen die de opdrachtgever maakt voor de uitwerking
van zijn maatregel. De compensatie moet voor de uitvoering van de maatregel klaar zijn
(dus gereed zijn als vervangend habitatrichtlijngebied). Indien de impact van de
maatregel in het VHR-gebied of de compensatie niet beschreven/geregeld zijn, zullen er
juridische stappen volgen. Door ‘Brussel’ zullen de maatregel en de uitwerking van de
compensatie al dan niet goedgekeurd worden.
Voor de EHS geldt dat provincies verschillende manieren van toetsing van de
maatregelen hanteren ten opzichte van de verschillende klassen. Waar de provincie
Gelderland gebieden van klasse 2 en 3 (respectievelijk agrarisch natuurgebied en te
creëren natuur) nog wel als ‘te verschuiven’ beschouwd, zijn de provincie Utrecht en
Overijssel hierover veel kritischer en is een goede onderbouwing vanuit de opdrachtgever
noodzakelijk.
Ruimtelijke kwaliteit
De ruimtelijke kwaliteitscore in tabel 1 is een optelling van de scores per maatregel van
het betreffende alternatief.
In het algemeen valt bij bovengenoemde (grotendeels) buitendijkse pakketten, als
alternatief voor Veessen-Wapenveld het volgende op te merken:
de langgerekte oeverwalstructuur langs de IJssel wordt doorbroken met
buitendijkse maatregelen op dergelijke schaal;
bovengenoemde alternatieven gaan ten koste van veel landbouwgrond;
de maatregelen gaan ten koste van aanwezige LNC-waarden en gaan in tegen
de in het Regionaal Ruimtelijk Kader geformuleerde visie voor dit deel van de
IJssel;

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basis pakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

25

-

een maatregel in de Hoenwaard (pakket buitendijks linkeroever) leidt tot
aantasting van het aanwezige aardkundige monument.

De maatregel Veessen-Wapenveld daarentegen biedt kansen de ruimtelijke kwaliteit
een impuls te geven en sluit aan op het Regionaal Ruimtelijk Kader.
Vrijkomende grond
Bovengenoemde (grotendeels) buitendijkse pakketten leiden tot grofweg 50%
meer vrijkomende grond.
Aangezien de grond nu vrijkomt in buitendijks gebied zal de hoeveelheid grond
met kwaliteit klasse 3, 4 toenemen. Als resultaat daarvan neemt de vraag naar
bergingscapaciteit in het depot IJsseloog toe.
Landbouw
Alle alternatieven voor de hoogwatergeul Veessen-Wapenveld leiden tot aanmerkelijk
meer verlies aan landbouwgrond.
8

Maatschappelijke gevolgen
Bezien vanuit het perspectief voor de korte termijn is de impact van de beschouwde
kortetermijnalternatieven bij de dijkverlegging Marle het grootst, met daarop volgend die
met de hoogwatergeul Veessen-Wapenveld. Echter, een buitendijks alternatief voor
Veessen-Wapenveld in het Basispakket moet binnen de randvoorwaarden en
uitgangspunten van de PKB worden gecombineerd met de hoogwatergeul in het lange
termijn pakket.
Kosten
De hoogwatergeul is een relatief goedkope maatregel.

8

Uitgedrukt in betrokken woningen/bedrijven binnen de contour van het maatregelgebied. De indirecte gevolgen
van de maatregel zijn niet meegenomen.

Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld in het Basispakket – een beschouwing n.a.v. de inspraak
Toelichting ten behoeve van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat