Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 847

Integrale visie op de woningmarkt

Nr. 1077

VERSLAG VAN EEN COMMISSIEDEBAT
Vastgesteld 23 augustus 2023
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft op 5 juli 2023 overleg
gevoerd met de heer De Jonge, Minister voor Volkshuisvesting en
Ruimtelijke Ordening, over:
– de brief van de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke
Ordening d.d. 27 juni 2023 inzake voortgang programma
Wonen en zorg voor ouderen (Kamerstukken 29 389 en 32 847,
nr. 119);
– de brief van de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke
Ordening d.d. 20 juni 2023 inzake uitkomsten vijfde tranche
Woningbouwimpuls (Kamerstuk 32 847, nr. 1050);
– de brief van de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke
Ordening d.d. 19 juni 2023 inzake modernisering van het
grondbeleid (Kamerstukken 34 682 en 27 581, nr. 164);
– de brief van de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke
Ordening d.d. 16 juni 2023 inzake contouren startbouwimpuls
en aanbieding handreiking regionale versnellingstafels
(Kamerstuk 32 847, nr. 1049);
– de brief van de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke
Ordening d.d. 2 mei 2023 inzake voortgang programma
Versnelling Tijdelijke Huisvesting (Kamerstuk 32 847,
nr. 1037);
– de brief van de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke
Ordening d.d. 8 februari 2023 inzake aanpak wooncoöperaties
(Kamerstuk 29 453, nr. 556);
– de brief van de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke
Ordening d.d. 7 februari 2023 inzake voortgang woningbouwlocaties (Kamerstuk 32 847, nr. 997);
– de brief van de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke
Ordening d.d. 7 februari 2023 inzake meer kansen voor
koopstarters (Kamerstuk 32 847, nr. 996);
– de brief van de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke
Ordening d.d. 23 mei 2023 inzake bijlagen woondeals bij brief
Doorbouwen in veranderende omstandigheden (Kamerstuk
32 847, nr. 1041);

kst-32847-1077
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

1

–

–

de brief van de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke
Ordening d.d. 17 mei 2023 inzake beter benutten van de
bestaande voorraad (Kamerstuk 32 847, nr. 1038);
de brief van de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke
Ordening d.d. 22 mei 2023 inzake doorbouwen in veranderende omstandigheden (Kamerstuk 32 847, nr. 1040).

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Hagen
De waarnemend griffier van de commissie,
Honsbeek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

2

Voorzitter: Hagen
Griffier: Kling
Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Beckerman, Boulakjar, Inge
van Dijk, Grinwis, Peter de Groot, Van Haga, Hagen en Nijboer,
en de heer De Jonge, Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke
Ordening.
Aanvang 14.02 uur.
De voorzitter:
Een hele goede middag. Hartelijk welkom bij het commissiedebat
Woningbouwopgave en koopsector. Wij gaan vandaag van 14.00 uur tot
18.00 uur met elkaar in debat. Alle fracties hebben vijf minuten spreektijd.
U krijgt vier interrupties, mits ze kort zijn; anders ga ik ze natuurlijk
meteen weer reduceren. Allereerst is het woord aan meneer Van Haga
voor zijn eerste termijn.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Voorzitter. «Hugo de Jonge is gewoon niet geschikt voor deze functie.»
Aan het woord is Jochem Agterberg, een makelaar uit Den Haag die uit
pure frustratie over de plannen van deze Minister de vraagprijs van een
woning verhoogde van € 299.000 naar € 355.100. Dit deed hij om een
statement te maken tegen de laatste proefballon, die gelukkig al snel uit
de lucht werd geschoten. Wat zou de Minister willen zeggen tegen deze
makelaar, die symbool staat voor de hele huurmarkt?
Voorzitter. Met dank aan het Hugo-effect stort de Nederlandse woningmarkt volledig in. De bouw ligt stil, verkopen dalen, financieringen
worden niet meer verstrekt en investeerders vluchten naar het buitenland.
Beleggers, huurders, kopers, woningzoekenden, iedereen lijdt schade.
Door stupide socialistisch beleid, bedacht en uitgevoerd door incompetente bestuurders, wordt de markt vakkundig gesloopt. Vindt alleen BVNL
dat? Nee, ook Capital Value, Colliers, Cushman & Wakefield, DTZ
Zadelhoff, de NVM, Vastgoed Belang, IVBN en WoningBouwersNL vinden
dit. De Minister heeft in een vorig debat echter al laten weten geen
boodschap te hebben aan de mening van experts, omdat zij zogenaamd
belangen zouden hebben.
Voorzitter. De kern van het probleem is dat vraag en aanbod dankzij
jarenlang wanbeleid en ingrepen in de markt niet meer in balans zijn.
Daarom eerst de vraagzijde. In 2022 bedroeg het nettomigratiesaldo maar
liefst 228.000 mensen, waardoor de vraag naar woningen is geëxplodeerd. BVNL wil daarom zo snel mogelijk een asielstop, omdat Nederland
de grens van het absorptievermogen heeft bereikt.
Dan het aanbod, voorzitter. Dat bleef ver achter door onder andere de
stikstofbouwstop, de CO2-paniek, de duurzaamheidseisen, verplichte
warmtepompen, gasloos bouwen en de ridicule verplichting om 40%
sociale woningen te bouwen, waardoor er geen droog brood meer te
verdienen is voor ontwikkelaars. Vervolgens kwam dit afbraakkabinet met
een frontale aanval op box 3-beleggingen door het afschaffen van de
leegwaarderatio en het invoeren van een fictief rendement van 6,17%,
waardoor particuliere beleggers massaal stopten met investeren. Maar de
doodsteek kwam door de regulering van de middenhuur in combinatie
met de WOZ-cap, waardoor beleggers, financiers en bouwers stopten met
ontwikkelen. Een totaal infarct van de woningmarkt is het resultaat.
Hiermee is de ambitie om 900.000 woningen te bouwen tot en met 2030
hallucinant. Je hebt geen telraam nodig om uit te rekenen dat als je meer
dan 200.000 mensen per jaar binnenlaat, je ook meer woningen nodig
hebt. Het is dieptriest dat dit kabinet de consequenties van zijn wanbeleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

3

presenteert alsof het een natuurverschijnsel is, want dit zijn gewoon
politieke keuzes.
De botsproeven laten zien dat in Utrecht – lees: de hele Randstad –
huurwoningen van particuliere verhuurders maar liefst 33% minder waard
worden. Hierdoor gaan de pensioenen van 2 miljoen ondernemers die
hun hele leven keihard hebben gewerkt in rook op. Kleine ondernemers
worden ronduit beroofd van hun pensioen. Wat vindt deze Minister van
deze waardedaling? Wat is zijn boodschap aan deze 2 miljoen mensen?
Hoeveel beleggingswaarde is er door deze maatregelen verdampt en
hoeveel faillissementen gaat dit opleveren?
Voorzitter. De grote Canadese belegger Eres gooit 6.900 huurwoningen in
de verkoop. Hoogleraar vastgoedanalyse Marc Francke waarschuwt dat
dit heel slecht is voor de woningmarkt. Wat vindt de Minister van het feit
dat Eres twee redenen aangeeft, namelijk de regulering van de
middenhuur en de earningsstrippingmaatregel? Wat gaat de aanpassing
van de earningsstrippingmaatregel voor effect hebben op de woningmarkt?
Voorzitter. BVNL heeft de volgende oplossingen die géén schade
aanrichten. Stimuleer woningcorporaties om meer sociale woningen te
bouwen en geef ze de mogelijkheid om woningen te verkopen aan
huurders. Stimuleer het splitsen van grote woningen in kleine woningen
met een minimum van 30 vierkante meter. Schaf de kostendelersnorm af;
ik heb daar al heel vaak een motie over ingediend. Versnel het vergunningsproces voor bouwvergunningen. Pak scheefwoners aan; 7% van de
huurders in sociale woningen woont nog steeds scheef. Pak woonfraude
door huurders aan; gelukkig is daar laatst een motie voor aangenomen.
Pas bestemmingsplannen aan, zodat bestaande woningen opgetopt
kunnen worden. Los de stikstofdwalingen op. Sta woningdelen in
studentenhuizen weer toe. Maak het transformeren van bedrijfsruimte
naar woningen dus makkelijker; er staat nota bene 3 miljoen vierkante
meter kantoorruimte leeg op dit moment. Voer een asielstop in; dat heb ik
al eerder gezegd. Bouw bejaardentehuizen en hofjes voor ouderen. Doe
ook iets aan de Wwft, zodat mensen weer financiering kunnen krijgen. Het
allerbelangrijkste is natuurlijk een betrouwbare overheid. Verhuurders,
eigenaren, ontwikkelaars, beleggers, bouwers, banken en ondernemers
kunnen niet investeren als de overheid onbetrouwbaar is.
Voorzitter. De rekening van dit wanbeleid ligt niet alleen bij miljoenen
ondernemers die bestolen worden, maar ook bij de generaties na ons, die
kunnen fluiten naar een eigen woning. Minder overheid, minder Hugo en
meer vrije markt kan het tij nog keren in het belang van Nederland.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Haga. Dan is nu het woord aan de heer Boulakjar
van D66.
De heer Boulakjar (D66):
Dank u wel, voorzitter. Een stukje geschiedenis. In 1965 wist wijlen
KVP-Minister Bogaers een bouwrecord te vestigen. Hij bracht de
bouwproductie met tomeloze inzet en een onorthodoxe aanpak naar
125.000 woningen per jaar. Dat was toen hard nodig vanwege het enorme
woningtekort. Ook nu kampen we met flinke uitdagingen. Er is een grote
vraag naar betaalbare woningen. Vandaag geen betoog van D66 over wat
er allemaal mis is in de woningmarkt, want in dit debat probeer ik samen
met u en anderen te kijken naar plannen die bij kunnen dragen aan het
snel realiseren van woonruimte. Dat doe ik vandaag mezelf de vraag
stellend: wat zou Minister Bogaers hebben gedaan?
Voorzitter. De Minister is met energie en ijver aan de slag. Wat dat betreft
doet hij niet onder voor Bogaers. De bouw moet worden aangejaagd; daar
zijn we het allemaal over eens. Daarom is het goed om te zien dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

4

Minister de startbouwimpuls voor gemeenten in de steigers heeft gezet. Ik
heb een aantal vragen hierover. Zijn gemeenten voldoende geëquipeerd
om snel aanvragen te doen voor deze bouwimpuls? Is er aandacht voor
extra ondersteuning voor de M50-gemeenten bij deze aanvraag? Want
hier liggen uitdagingen met betrekking tot ambtelijke capaciteit. Wat vindt
de Minister van het idee om in de randvoorwaarden toch ook te kijken
naar een koppeling met kant-en-klare woningen? Want we hebben snel
woonruimte nodig voor die student en voor die jongere.
Voorzitter. Ik blijf het herhalen: naast nieuwbouw moeten we wat D66
betreft topprioriteit maken van de inzet van de bestaande woningvoorraad. Wij hebben daar al meerdere voorstellen voor gedaan. In
februari heb ik samen met collega’s Grinwis en Peter de Groot een motie
ingediend om grotere afspraken te maken met vastgoedeigenaren om
kantoren om te bouwen tot woningen. Deze motie is unaniem aangenomen. Ik wil graag van de Minister weten hoe het staat met de uitvoering
van dit ombouwoffensief. Want er staat inderdaad nog 3,5 miljoen
vierkante meter aan kantoorruimte leeg, 1.000 voetbalvelden. Dit kan
bijdragen aan de realisatie van betaalbare woonruimte.
De voorzitter:
Meneer Boulakjar, u heeft een interruptie van de heer Van Haga.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Het transformeren van kantoorruimte naar woningen klinkt natuurlijk
iedereen als muziek in de oren. 3,5 miljoen vierkante meter staat leeg. Dit
kan makkelijk. Het loopt altijd stuk in de gemeentes, omdat er gewoon
geen vergunningen worden afgegeven. Is de heer Boulakjar het met me
eens dat het een beetje een soort Groundhog Day wordt waarbij we hier
elke keer weer dezelfde oplossingen aandragen, terwijl de oplossingen
gewoon voor het oprapen liggen en we dat gewoon in de gemeentes
moeten regelen?
De heer Boulakjar (D66):
Daar ben ik het mee eens. Transformatie is niet nieuw en volgens mij doet
de regering er ook veel aan om eigenaren te stimuleren, te verleiden om
inderdaad te transformeren, door bijvoorbeeld btw-vrij te verbouwen.
Denk ook aan transformatiebrigades, een motie van D66 van een aantal
jaren geleden, om gemeenten te helpen om snel aan de slag te gaan met
het ombouwen van gebouwen. Tegelijkertijd zie ik dat er inderdaad veel te
veel vierkante meters aan kantoorruimte leegstaan. Daarom ook mijn
motie destijds: oké, na verleiden, stimuleren en helpen, moeten we nu een
stap verder gaan zetten, zoals bij leegstand van woningen toch ietwat
restrictiever en steviger optreden en een stevigere afspraak maken met
die vastgoedeigenaren. Want het is in verband met de boekwaarde altijd
nog voordeliger voor een vastgoedeigenaar om die kantoorruimte leeg te
laten staan, terwijl we een woningtekort hebben en we uiteindelijk heel
veel woonruimte kunnen realiseren. 1.000 voetbalvelden zijn misschien
wel 100.000 studentenwoningen. Die kun je realiseren. Dus ja, je kunt het
gesprek aangaan met stimuleren en verleiden, maar er komt een tijd dat je
ook een stevig gesprek moet aangaan.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Die vingerwijzing richting de vastgoedeigenaren begrijp ik nooit zo. Een
vastgoedeigenaar wil natuurlijk ook dat daar woningen van gemaakt
worden, want een woning is gewoon veel meer waard dan kantoorruimte.
Dat heeft helemaal niets te maken met afschrijving op kantoorruimte; dat
heeft te maken met het feit dat als je een vergunning aanvraagt om te
transformeren, de ambtenaar bij de gemeente zegt: nee hoor, in het
bestemmingsplan staat «bedrijfsruimte» of «kantoorruimte», dus het kan
niet. Als het wél eventueel een woning kan worden, dan loopt het weer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

5

stuk op de parkeernorm. Het loopt dus niet stuk op de onwil van de
eigenaar of de verhuurder; het loopt stuk op de onwil bij de gemeente, en
dan vaak bij de ambtenaren. Want vaak zie je dat het politiek nog wel
gewenst is. Er liggen allemaal mooie transformatienota’s. Maar het gaat
mis bij de aanvraag en de afhandeling daarvan.
De voorzitter:
En uw vraag is, meneer Van Haga?
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Is D66 het met mij eens dat wij dan inderdaad centraal moeten gaan
ingrijpen bij de gemeentes of in ieder geval wat dwingender moeten gaan
zijn naar gemeenteambtenaren om dit soort plannen gewoon goed te
keuren?
De heer Boulakjar (D66):
Het is en-en. Ja, de gemeenten hebben capaciteit nodig. Het is een grote
uitdaging voor gemeentes. We moeten hen daar ook bij helpen. Ik
noemde net al dat het voor vastgoedeigenaren nu mogelijk is om btw-vrij
te transformeren. Dat zie ik nog te weinig. Je kijkt voor een stukje dus wel
degelijk naar de vastgoedeigenaar. Ik zie gewoon dat vastgoed nog heel
lang nutteloos leegstaat. Er ligt dus ook een verantwoordelijkheid voor de
vastgoedeigenaren zelf om zelf met een plan te komen en zelf naar de
gemeenten te stappen. Als ze daar niet uit komen, weten ze ons wel te
vinden. Het is dus en-en. Ik wijs de vinger zeker niet alleen naar de
vastgoedeigenaren. Er liggen uitdagingen bij zowel de eigenaar als bij de
lokale overheid, en misschien ook wel bij de Rijksoverheid. Met een
woningtekort kunnen we elkaar niet blijven aankijken en met de vinger
wijzen, maar moeten we gewoon aan de slag. Daarom heb ik de motie
ingediend.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Waarom maken we dan niet gewoon dit soort omzettingen vergunningsvrij? Dan zijn we toch van het hele probleem af?
De heer Boulakjar (D66):
Een vergunningsvrije wereld klinkt aanlokkelijk, maar je hebt natuurlijk
ook te maken met de leefbaarheid, met wat kan en hoe de wijk eruitziet.
Het moet natuurlijk ook kunnen. Het laaghangende fruit is in de afgelopen
jaren ingezet. Er wordt dus wel wat getransformeerd. Ik kijk nog wel naar
de grotere klap. Dus ik ben niet zo’n groot voorstander van geheel
vergunningsvrij, maar wel van mogelijkheden als verleiden, stimuleren en
helpen waar het nodig is, met expertteams. Soms is er weinig expertise
op het lokale gemeentehuis. Dus daarbij moeten we helpen. Dus ik vraag
aan de Minister hoe het nou met dat ombouwoffensief staat en of hij daar
ook brood in ziet.
De voorzitter:
Meneer Boulakjar, u heeft ook nog een interruptie van mevrouw
Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik ben het helemaal eens met de heer Boulakjar dat het eigenlijk echt
krankzinnig is dat je in zo’n diepe wooncrisis zit en er tegelijkertijd zo veel
leegstand is. Ik ben wel benieuwd hoe ver dat stevige gesprek zou gaan.
In Vlaanderen hebben ze inmiddels een leegstandsbelasting. De
Vereniging van Nederlandse Gemeenten pleit daar nu ook voor. Ik ben wel
heel erg benieuwd wat D66 daarvan vindt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

6

De heer Boulakjar (D66):
Dank voor deze vraag. Ik zag het inderdaad ook. We ontvingen een brief
over het Vlaams model, waarin ze werken met een leegstandsregister. Dat
kan een eerste stap zijn. Ik heb zelf een paar maanden geleden een
achtpuntenplan gelanceerd, waarin ik spreek over een ingebruikneemplicht. Daar was de heer De Jonge, de Minister, niet helemaal over te
spreken. Maar goed, je moet wel die kant op bewegen. Maar daarvoor
zitten nog een aantal stappen, waarin je op dat punt een aantal stevige
maatregelen onderneemt. Ik ben wel voorstander van toewerken naar zo’n
mogelijk leegstandsregister. Laat maar zien wat er leegstaat, welke kansen
het biedt en welke mogelijkheden er zijn om gericht te gaan transformeren. Ik denk dus dat we aan dezelfde kant staan, maar de Minister moet
uiteindelijk ook de snelheid met de gemeenten gaan bepalen, want
uiteindelijk hebben we die woningen inderdaad keihard nodig.
Mevrouw Beckerman (SP):
Het is 2023. In 2010 werd kraken verboden en toen die wet werd
ingevoerd, werd gezegd: tegelijk met het verbod op kraken, gaan we
leegstand harder aanpakken. Het is nu dertien jaar later en om dan nu te
zeggen: geef nog even tijd, geef nog even tijd ... Ik vind het eigenlijk al
veel te lang duren en ik vind het eigenlijk midden in een wooncrisis
gewoon amoreel dat het recht op wonen, dat in de Grondwet staat,
geschonden wordt omdat mensen zaken leeg laten staan. Nogmaals, mijn
pleidooi: het gaat mij niet om het leegstandsregister, maar ik vind die
leegstandsbelasting wel een heel interessante optie. Is de heer Boulakjar
het daarmee eens?
De heer Boulakjar (D66):
Ik ben het eens met het aanpakken van leegstand van woningen. Dat kan
nog veel beter. Ik vind het ook onuitlegbaar en verschrikkelijk dat er
woningen leegstaan terwijl er mensen liggen te verpieteren en zorgen
hebben over een dak boven hun hoofd. Ik wil dat gemeenten ook veel
meer gaan werken met een leegstandsverordening, want te veel
gemeenten hebben die nog niet voor woningen. De volgende stap is
inderdaad het aanpakken van leegstaande kantoren. Dat gebeurt al wel,
maar dat kan nog veel meer gebeuren. Er staat 3,5 miljoen vierkante
meter leeg. Daarvoor moeten een aantal flinkere maatregelen worden
ingediend. Vandaar ook mijn zorg en daarom heb ik dat punt ook
opgenomen in mijn plan. Ik kijk echt de Minister aan: ga aan de slag en ga
stevige gesprekken met de eigenaren aan.
De voorzitter:
Meneer Boulakjar, u heeft een interruptie van de heer De Groot.
De heer Peter de Groot (VVD):
Ik deel de ambitie van de heer Boulakjar van D66 om meer te transformeren, vandaar ook die gezamenlijke motie. Ik denk dat daar kansen
liggen die aangegrepen moeten worden. Maar als we het praktisch
afpellen, moet het gewoon lonen om tot transformatie te komen. Daarbij
zijn drie dingen heel erg belangrijk, ten eerste de materiaalkosten van het
transformeren, ten tweede de overdrachtsbelasting van 10,4% en ten
derde veel betaalbare woningen. Wat is volgens de heer Boulakjar nu het
gouden ei? Hij vraagt het aan de Minister, maar ik zou het graag ook van
hemzelf willen horen. Aan welke knoppen zouden we hier moeten draaien
om ervoor te zorgen dat die transformatie toch wat meer op gang komt?
Registers en overzicht zijn belangrijk; dat ben ik met de heer Boulakjar
eens, maar uiteindelijk gaat het ook om de vraag wanneer het gaat lonen,
zodat het zaakje gaat lopen. Ik geloof niet dat welke eigenaar van een
kantoorpand of een bedrijfspand dan ook zijn pand leeg laat staan omdat
hij dat leuk vindt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

7

De heer Boulakjar (D66):
En toch is het zo. Toch is het zo. Niet omdat ze het leuk vinden, maar
omdat het financieel interessanter is. Ik heb het zelf in Breda gezien bij
een pand dat heel lang leeg stond en waarvan de eigenaar helemaal niet
in beweging kwam, omdat het voor de boekwaarde interessanter was om
het leeg te laten staan. Niet leuk dus, maar een strategische keuze. We
moeten eigenaren verleiden en stimuleren om toch aan de slag met het
transformeren en op die manier uiteindelijk de boel aanjagen. Ik kan het
niet uitleggen aan jongeren en studenten dat we een enorm woningtekort
hebben en tegelijkertijd 3,5 miljoen vierkante meter leeg hebben staan.
Dus ja, we gaan verleiden en ja, we gaan stimuleren, maar op een
gegeven moment moet je doorpakken en dat zou de heer Peter de Groot
met mij eens moeten zijn. We hebben niet voor niets samen die motie
ingediend. Aan welke knoppen kunnen we nog draaien? Welke randvoorwaarden kunnen we nog stellen aan zowel eigenaren als de lokale
overheid? Misschien moet het inderdaad wel via parkeernormen, zoals de
heer Van Haga aangaf. De afgelopen jaren hebben we gekeken naar het
laaghangende fruit en nu moeten we kijken naar allerlei manieren om een
stevige stap te zetten richting de toekomst, zodat die miljoenen vierkante
meters leegstand straks worden gevuld door jongeren en studenten die
plezierig kunnen wonen.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Dit is natuurlijk een hele wezenlijke discussie. Ik was benieuwd waar het
verleiden begint en wat daaronder valt, en waar het verleiden ophoudt en
de meer harde maatregelen beginnen. Oftewel, wat moet in het mandje
verleiden passen om ervoor te zorgen dat we stappen zetten?
De heer Boulakjar (D66):
Een van die verleidingen is btw-vrij. Dus financiële prikkels geven aan
eigenaren. Ook meedenken, dus met expertteams voor de lokale
overheden. Denk aan makkelijkere parkeernormen en geen rigide
parkeernormen. Op die manier kijk je naar wat er wel mogelijk is. Als
kantooreigenaren het gesprek niet willen aangaan, dan moet je op een
gegeven moment richting het Vlaamse model gaan, om te beginnen met
een leegstandsregister. Laat maar zien wat er leegstaat en waarom het
leegstaat. Heeft u een plan van aanpak voor de komende jaren? Laat maar
zien. Vervolgens kunnen we toch richting een leegstandsverordening en
leegstandsboetes gaan.
De voorzitter:
Ik constateer dat er verder geen interrupties zijn. De heer Boulakjar
vervolgt.
De heer Boulakjar (D66):
Ik was gebleven bij het geven van complimenten aan de Minister voor de
strategie om 60 vakantieparken te transformeren in woonwijken. Een goed
begin. Onze oproep is om zo snel mogelijk concrete plannen te maken,
zeker op locaties waar de natuur en de leefbaarheid dit toelaten. Tegelijkertijd zien we bij gemeenten ook nieuwe plannen voor luxe vakantieparken. Daar is verder niks mis mee, maar dat is niet in lijn met de aanpak
van Bogaers. Bogaers begreep namelijk dat alle bouwvakkers die
vakantiewoningen realiseren, dus niet bezig zijn met het bouwen van
betaalbare huizen. Om die reden hield hij in 1963 de bouw van 150 luxe
vakantiebungalows in Limburg tegen. Is de Minister het met ons eens dat
dit het moment is om in de voetsporen van Bogaers te treden en
dergelijke maatregelen ook te overwegen? Ziet de Minister ook dat we nu
al onze vakmensen, materialen en locaties moeten inzetten voor de
realisatie van betaalbare woningen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

8

Voorzitter. Dan studenten en Kronenburg: geen onbekend thema hier.
Vandaag ontvingen we wederom een brandbrief van bezorgde studentenorganisaties. Ik deel hun zorgen en elk debat probeer ik die te agenderen.
Ook de bouw van studentenwoningen gaat te traag en de gevolgen
daarvan zijn schrijnend. Bij de opening van het studentenjaar op
1 september dreigen er weer veel studenten zonder kamer in de knel te
komen. Dat steekt. Ondertussen wacht ik nog steeds op de bouw van
4.000 studentenwoningen bij Kronenburg naast Amsterdam, in potentie
de grootste studentencampus in Nederland, waarmee we in één klap een
aanzienlijk deel van het huidige kamertekort kunnen oplossen. Ik kijk
daarom met smart uit naar de beloofde brief over Kronenburg. Kan de
Minister deze zomer benutten om op z’n Bogaeriaans zo snel mogelijk aan
de slag te gaan met kant-en-klare, ready-to-gowoningen voor studenten?
Die zijn immers snel beschikbaar en leverbaar.
Voorzitter. Een andere uitdaging voor de woningbouwopgave is de
netcapaciteit. Vorig jaar hebben we een brief ontvangen waarin de
netbeheerders de noodklok luidden. Kan de Minister aangeven welke
stappen er zijn gezet om te voorkomen dat de woningbouw vertraging
oploopt door een gebrek aan netcapaciteit?
Tot slot, voorzitter. Onder het Ministerschap van Bogaers werden
goedkope en snel te bouwen woningen geïntroduceerd. Deze
zogenaamde «Bogaerswoningen» speelden een grote rol in het terugdringen van de woningnood. We waren nog op zoek naar een nieuwe,
meer aansprekende term voor kant-en-klare woningen. Mijn voorstel zou
zijn om in de geest van wijlen Minister Bogaers de naam van onze huidige
Minister aan deze woningen te binden. Dat geeft het meer body en cachet.
Wij kijken reikhalzend uit naar de grootschalige uitrol van «De Jongeunits».
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Boulakjar. Uw bijdrage heeft gezorgd voor veel
geglimlach op de gezichten hier naast mij. Mevrouw Beckerman van de
SP, aan u het woord voor uw eerste termijn.
Mevrouw Beckerman (SP):
Dank u wel, voorzitter. Laat ik beginnen met een onderwerp dat sinds Den
Uyl een onderwerp is dat wij niet bij naam mogen noemen, namelijk
grondpolitiek. In Haagse kringen wordt weleens gedaan alsof dat
ongeveer het dapperste is wat je kunt doen als bewindspersoon. Is dit de
dapperste Minister, omdat hij een brief heeft gestuurd over grond, of
schuift hij vooral weer veel vooruit, terwijl nu ingrijpen noodzakelijk is?
Laten we mild zijn: van allebei een beetje, maar toch vooral het laatste.
We zien in de brief vooral heel veel inzetten op bestaande middelen en het
beter gebruiken daarvan, maar dat moeten vooral gemeenten en deels
ook provincies doen. Gaat de Minister hun extra financiering geven voor
grond, maar ook voor kennis? Waarom bevat de brief geen maatregelen
om het opkopen van grond puur om te speculeren en het opknippen van
percelen in heel kleine stukjes aan te pakken? In de brief zien we dat het
fundamentele debat vooruitgeschoven wordt, terwijl de Kamer in
meerderheid uitspraken heeft gedaan over grote private winsten. Waarom
niet veel sneller de premie op speculatie, de hoge inbrengwaarde,
aanpakken? Als je dat gaat verkennen in 2024, duurt het misschien wel tot
2026 voordat je wat kunt aanpakken.
Dan de vakantieparken. Wij vroegen hier al vaker aandacht voor.
Vakantieparken worden opgekocht om er veel duurdere chalets of
vakantievilla’s te plaatsen. Recreanten moeten wijken. Er is steeds minder
ruimte voor mensen met een smallere beurs om vakantie te vieren. Het
landschap staat onder druk en er wordt zelfs gebouwd in en nabij Natura
2000-gebieden. Maar er was nieuws: de Minister ging er eindelijk iets aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

9

doen. «Mijn bekering», noemde Minister De Jonge het nogal theatraal. Op
14 november zei hij bijvoorbeeld in het debat: «De vorige keer heb ik u al
mijn bekering op dat vlak opgebiecht. Nu zou ik u eigenlijk willen vragen
om mij even de gelegenheid te geven om te kijken hoe dat moet.» Dat
was op 14 november. Toen zei de Minister: geef mij even de mogelijkheid,
even de tijd om te kijken. Nu zien we de brief van de Minister, waarin
eigenlijk heel weinig is te bekennen van een bekering. Snapt de Minister
onze teleurstelling? Wij spreken bijna dagelijks recreanten die van hun
geliefde camping af moeten. Ze moeten wijken voor de rijken, waarbij ze
vaak duizenden euro’s verliezen. Waarom neemt de Minister de oplossingen van recreanten niet over? Zij hebben precies aangegeven waar ze
tegen aanlopen. Ik zie D66 wel bekeerd raken. De woordvoerder noemde
de KVP-Minister zelfs als groot voorbeeld en kaartte ook aan dat het niet
zo heel zinnig is om midden in zo’n wooncrisis bouwvakkers in te zetten
voor de bouw van die vakantiewoningen. Ik denk dat die bekering
opnieuw moet plaatsvinden.
Voorzitter. Over leegstand heb ik net in een interruptiedebatje al veel
gezegd. Wij vinden dat daartegen nog meer moet gebeuren. Wil de
Minister nadenken over een leegstandsbelasting, zoals Vlaanderen die
ook heeft?
Voorzitter. Een belangrijke brief voor dit debat was de brief van de
Woonbond, die gewoon heel concreet een actieplan voor nieuwbouw
geeft met zeven ambitieuze maatregelen. We zijn gewoon heel erg
benieuwd wat de reactie van de Minister is op dit voorstel. Gaat de
Minister deze voorstellen overnemen? Want ze zorgen er eigenlijk voor
dat we niet opnieuw dezelfde fout maken. Na de vorige economische
crisis trokken we namelijk de conclusie dat we te lang hebben gewacht
om juist corporaties te laten doorbouwen in zo’n crisistijd. De Woonbond
geeft eigenlijk van grond tot bouw en verhuur oplossingen om dat te
voorkomen.
Voorzitter. Mijn laatste puntje zou eigenlijk de kwaliteit zijn, een punt waar
we het veel over gehad hebben. De Minister zet zwaar in op onder andere
optoppen en transformatie, maar de Minister heeft daarbij wat ons betreft
te weinig oog voor de kwaliteit, waaronder de veiligheid. We hebben
natuurlijk recent helaas een grote brand gezien in Amsterdam. Nu wordt
er gezegd: zorg nou dat je bij die optop, maar ook bij die verbouw,
dezelfde kwaliteitseisen hanteert als bij nieuwbouw. Dat was altijd het
geval. Dat is gestopt in de vorige economische crisis. Toen zeiden we:
laten we doorbouwen. Is de Minister bereid om die kwaliteitseisen weer te
hanteren?
Mijn allerlaatste vraag gaat over de wooncoöperaties. Daarvoor hebben
we ook vaak aandacht gevraagd samen met D66. Wij zien bij deze Minister
nog niet de ambitie en de doelstellingen om dit vraagstuk echt goed aan
te gaan pakken. Welke doelstelling heeft de Minister überhaupt met
betrekking tot die wooncoöperaties?
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Beckerman. Dan gaan we naar mevrouw Van Dijk
van het CDA.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Veel betaalbare woningen bouwen, dat is het doel
van deze Minister, van deze Kamer, maar ook van gemeenten, provincies,
marktpartijen en corporaties. We staan samen aan de lat. Samenwerken is
ook de enige manier om onze doelstellingen te halen. Terwijl de opgave
groter wordt, zijn de financiële omstandigheden voor woningbouw
verslechterd. De verwachting is dat er volgend jaar een forse dip ontstaat
in de woningbouw. Dat onderschrijven zowel de Minister als marktpartijen, al is er verschil van inzicht over de grootte van die dip. Waar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

10

markt zegt 30% tot 60%, zegt de Minister 5% tot 50%. Kan de Minister dit
verschil van inzicht toelichten?
Voorzitter. Bouwen begint met plannen maken. Er wordt gestuurd op
voldoende plancapaciteit. De volgende stap is snel van plannen naar
realisatie gaan. De ingestelde regionale versnellingstafels lijken hiervoor
een mooi instrument. Wij pleiten net als de bouwcoalitie voor een uniform
monitoringssysteem met daarin de voortgang, de knelpunten en de
voorgestelde oplossingen. Graag zouden we zien dat deze gedeeld
worden met ons, maar vooral ook in de regio’s, ter lering, vermaak en
inspiratie.
Voorzitter. Financiën. De Minister is onder andere de mogelijkheden voor
het inzetten van een doorbouwgarantie aan het onderzoeken. Wanneer is
het onderzoek klaar? Kunnen we erop rekenen dat er voor 2024 voldoende
middelen vrijgemaakt zijn om een verdere daling van de bouwproductie
tegen te gaan? Eenzelfde soort vraag heb ik over de startbouwimpuls.
Deze impuls is minimaal 250 miljoen, staat in de stukken. Dat is die
minimaal, maar hoeveel ruimte is er echt, vragen wij ons af. Om bij de
financiën te blijven: uit de recente doorrekeningen blijkt onder andere ook
de middenhuuropgave voor woningbouwcorporaties financieel alleen
haalbaar met aanvullende maatregelen. Ik denk dat het randvoorwaardelijk is voor het beperken van de dip in bouwen, voor het verleiden van
bouwers, zoals de collega van D66 het erover had, dat er op hele korte
termijn antwoorden gaan komen op deze en eventuele andere financieringsvraagstukken. Graag horen wij een reactie van de Minister hierop.
Voorzitter. Maar bouwen is meer dan huizen neerzetten. Het is bouwen
aan gemeenschappen. Bereikbaarheid is daarin ontzettend belangrijk.
Deelt de Minister de vrees van verschillende provincies dat de infrastructurele werken voor een aantal grootschalige woningbouwlocaties de
komende jaren niet gebouwd worden? Daarnaast kondigde de Minister
van IenW aan dat de focus voorlopig naar onderhoud gaat, in plaats van
naar nieuw aan te leggen wegen. Herkent de Minister deze signalen en, zo
ja, wat vindt hij van deze keuzes, die hem niet lijken te helpen?
Voorzitter. Naast veel meer bouwen vindt het CDA het van groot belang
dat de positie van koopstarters in de huidige koopmarkt wordt verbeterd.
Helaas heeft een meerderheid van de Kamer hun onlangs een van de
meest kansrijke mogelijkheden ontnomen. Daarom heb ik drie punten.
Allereerst is het fijn dat het kabinet aan de slag is gegaan met de opzet
van een Nationaal Fonds Betaalbare Koopwoningen. Gaat het lukken om
dat nog dit jaar in gang te zetten? Ten tweede noem ik het kopen van een
huis door onze zogenaamde pechgeneratie, de mensen met een studieschuld. Ik heb het nog niet helemaal uitgedacht, maar kunnen we voor
deze starters wellicht de starterslening verruimen of een stuk starterslening in de plaats laten komen van de DUO-lening? En is de Minister
bereid om hierover mee te denken en hierover eens in gesprek te gaan
met SVn, VNG en DUO?
Wanneer nemen we overigens het besluit om voortaan de actuele stand
van de DUO-schuld mee te nemen in de hypotheekberekening? Ik heb
gelezen dat dat vanaf begin 2024 zou zijn, maar ik zou graag de bevestiging willen dat dat inderdaad per 1 januari geregeld is. Want ook dat kan
een deel van deze starters helpen.
Ten derde, erfpacht. Rond de zomer komt er een handreiking voor
gemeentes over hoe we de transparantie over dit financiële product – dat
is het namelijk feitelijk – kunnen verbeteren, maar dit is een vrijblijvende
handreiking. Deze zou wat ons betreft een verplichtend karakter moeten
krijgen in het kader van consumentenbescherming. Ook vinden we het
belangrijk dat de migratie naar deze transparante handreiking kostenneutraal gaat plaatsvinden en dat de hefboomconstructie die er nu vaak in zit,
er definitief uit gaat. Het is niet uit te leggen dat je ineens naar tientallen
procenten hogere pacht zit te kijken, enkel en alleen door een hefboomconstructie die niet uit te leggen is aan de consument. Ten slotte, wie gaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

11

de uitvoering van deze migratie controleren? Het is een collegebevoegdheid, dus de raad doet dat niet. Het is geen product onder de Wft,
dus de AFM doet dat ook niet. Maar wie doet dat dan wel?
Voorzitter, tot slot. Het structureel betrekken van woningzoekenden bij
participatie rondom nieuwbouw. In de huidige participatieprocessen zien
we dat vooral omwonenden gebruikmaken van hun rechten en dat
woningzoekenden hierin geen plek hebben. De Woonbond denkt graag
mee over hoe woningzoekenden structureel een plek in participatie
kunnen krijgen, zodat participatie niet alleen het individueel belang dient
van bestaande bewoners, maar ook het algemeen belang van woningzoekenden. Wij vinden dit een hele interessante gedachte. Wij horen graag of
de Minister dit onderschrijft en hier eventueel aan wil meewerken.
Dank je wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van Dijk. Een interruptie van de heer Grinwis voor
u.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik hoorde collega Van Dijk waarderend spreken over de doorbouwgarantie. Dat is ook logisch, want CDA, PvdA en ChristenUnie hebben aan de
Minister verzocht om dat instrument te gaan inzetten – en snel een beetje!
De Kamer heeft dat bijna unaniem gesteund, maar dat zit uiteindelijk niet
in het pakket. Mevrouw Van Dijk had het ook over onderzoek, maar
nieuwbouwprojecten vallen nú stil en niet pas aan het einde van het jaar.
Hoe denkt mevrouw Van Dijk over dit instrument? Moet dat niet alsnog
worden ingezet, en wel nu?
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Dan ben ik niet helemaal duidelijk geweest. Ik heb namelijk juist drie
voorbeelden genoemd waarbij ik wil dat er snel een besluit over wordt
genomen, om die ook snel in te kunnen gaan zetten. Ik ben namelijk bang
dat we anders de dip die er gaat komen alleen nog maar verder laten
dippen. Dat zou ik heel onwenselijk vinden.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dat betekent dus dat mevrouw Van Dijk tegen deze Minister zegt: benut
dat instrument zo snel mogelijk.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Benut dit instrument of benut, als je betere instrumenten hebt, een ander
instrument. Maar zorg in ieder geval dat die financiële verleiding,
zogezegd, op de een of andere manier rond gaat komen. Want nu zit
iedereen naar elkaar te kijken en op elkaar te wachten.
De voorzitter:
Meneer Nijboer, uw eerste termijn, namens de Partij van de Arbeid.
De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter. «Goeiemorgen! Natgeregend, fiets kapot, geen treinen en nu
dus terug naar huis, waar de stroom is uitgevallen.» De trouwe volgers
van de tweets van collega Bromet weten waar ik het over heb. Ik voer dus
mede namens collega Bromet het woord vandaag. Ik kan het overigens
van harte aanbevelen om haar te volgen. Dit is even reclame! Alle
wetenswaardigheden uit het leven van mevrouw Bromet zijn te volgen,
want daarna tweet ze: «Troost met doorweekte voeten.» En dan zie je een
gebakje en een kop koffie. Het komt dus allemaal weer goed. Ik voer dus
mede namens collega Bromet het woord vandaag.
Voorzitter. Ik wil beginnen met grondpolitiek, net als mevrouw Beckerman
deed. Ik heb er al een paar keer voor gepleit om daar een fundamenteel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

12

debat over te voeren. Ik vind dat de Minister daar met zijn brief een aanzet
toe geeft. Hij stipt daarin eigenlijk alle grote punten ten aanzien van
grondpolitiek aan. Wat de PvdA betreft gaat het ook in een richting die wij
wenselijk vinden. Alleen, de echte keuzes, die ook moeten worden
gemaakt, worden een beetje doorgeschoven. Denk aan de keuzes of er
een planbatenheffing komt, of er een openruimteheffing komt en of er een
bouwplicht komt. Dat wordt allemaal onderzocht, maar ik ben er bevreesd
voor of daarbij het goede wordt behouden. Dit was de afgelopen decennia
ook niet voor niks een van de grote politieke kwesties. Het gaat namelijk
om het eigendomsrecht, en deze commissie weet als geen ander hoe
zwaar dat voor sommige partijen weegt.
Voorzitter. Ik had liever gezien dat die knopen waren doorgehakt, dus ik
blijf de Minister aanmoedigen die beslissingen te nemen. De Minister wil
betaalbare woningen. Hij wil die 30% afdwingen. Als je dat echt wil, denk
ik dat het nodig is om in te grijpen op de plaats waar de baten van
bestemmingsplanwijzigingen terechtkomen. Ik zie bij de Minister de
houding dat hij dat wil doen. Hij wijst ook op de instrumenten die
gemeenten al hebben. Maar ik denk dat het nodig is om die andere zaken
ook echt in te voeren en die niet alleen te onderzoeken. Is de Minister dat
met mij eens? Ik moet natuurlijk zeggen: is hij dat met óns eens? Ik zeg dit
namelijk mede namens mevrouw Bromet.
Voorzitter. We hebben eerder ook gesproken over de 900.000 woningen. Ik
denk dat het kabinet dat niet gaat halen in 2030. Dat betekent niet dat de
handdoek in de ring gegooid moet worden, maar dat betekent wel dat er
meer gedaan moet worden. Ik vond dat de Woonbond daar geweldige
plannen voor presenteerde. Ik zal die niet allemaal opnoemen, maar dat
ging van het afschaffen van de brievenbusbelasting voor woningcorporaties tot extra benodigde middelen om die betaalbare woningen te
realiseren. Het betrof ook infrastructuur. Het kabinet heeft daar een budget
voor van 7,5 miljard. Ik heb het eerder ook al gezegd: dat klinkt als veel
geld, maar voor je het weet, is het weg. Leg bijvoorbeeld maar eens twee
wegen aan. Ik woon zelf vlakbij de ring Groningen. Althans, ik woon daar
nu niet meer, maar daar woonde ik. Nou, je bent het zo kwijt. Als je dus
900.000 woningen wil bouwen, dan denk ik dat daar meer voor nodig is.
Hoe kijkt de Minister daarnaar? We willen immers die betaalbare
woningen. Die doelen van de Woonbond waren ook verstandig. Ga maar
richting 40% in plaats van 30%, zeiden zij, als je wilt dat er extra woningen
bij wonen. Maar dan moet er geld bij, want anders wordt het
onbetaalbaar. Is de Minister daartoe bereid?
Voorzitter. Dan de netten. Daar hebben we het in deze commissie nog niet
zo vaak over gehad, maar zelfs sportclubs in Nieuw-Buinen kunnen geen
zonnepanelen meer op het dak leggen, laat staan dat er hele nieuwe
woonwijken gebouwd kunnen worden. Ik snap best dat dat bij andere
Ministers op het bord ligt, maar ik vraag ook wat deze Minister daaraan
gaat doen. Want de bedrijven schrikken zich rot dat ze geen aansluiting
krijgen, maar woonhuizen worden ook niet meer gebouwd als ze niet op
het net worden aangesloten. Zeker bij het van het gas af gaan, wat de
PvdA van harte ondersteunt, is het nodig dat je goede elektriciteitsaansluitingen hebt. Is dat voldoende gegarandeerd?
Voorzitter. Over de doorbouwgarantie sluit ik mij aan bij de opmerkingen
van de heer Grinwis. Ik had eigenlijk gehoopt dat dat nog voor de zomer
werd aangekondigd. Ik hoopte dat dat niet zou worden onderzocht, maar
dat er gewoon werd besloten: nu gaan we het doen, want nu lopen die
projecten vast. Waarom is dat niet gedaan?
Dan kom ik nog op wooncoöperaties, voorzitter. Daar hebben we allemaal
een warm hart voor. Eigenlijk iedereen in de Kamer, waaronder de
Minister, is daar van gecharmeerd en geporteerd. Er is per amendement
zelfs budget voor beschikbaar gesteld door de coalitie bij de vorige
begroting. Maar de vraag is toch of dat voldoende van de grond komt.
Dan is er weer iets met het budget en dan wordt er weer gekeken, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

13

het blijft gewoon een heel ding voor de mensen die dat willen beginnen
om een hypotheek te krijgen. Mensen gaan dan toch weer naar Duitsland.
Daar heb ik niks op tegen, maar dan moet je veel meer eigen geld
meenemen en dat hebben die wooncoöperaties nou juist heel vaak niet.
Wanneer is dat nou gewoon een keer geregeld? Ik zou tegen de Minister
willen zeggen: zo veel banken hebben we nou ook weer niet in Nederland,
dus ga een keer met ze om tafel en spreek af onder welke voorwaarden
wooncoöperaties gewoon fatsoenlijk een hypotheek kunnen krijgen. Dat
geldt bijvoorbeeld ook voor microwoningen. Dat wil de Minister ook
stimuleren. Ook daar speelt dit: krijg maar eens een hypotheek als je in
een kleinere woning bij iemand in de tuin wilt gaan zitten. Althans, het is
vaak niet in de tuin, maar op de landerijen. Ik vraag de Minister dus om
daar actie op te ondernemen, en niet alleen financieel.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Nijboer. Dan de heer De Groot van de VVD.
De heer Peter de Groot (VVD):
Dank, voorzitter. De ambitie uit het coalitieakkoord is niet mals: 100.000
woningen per jaar, waarvan twee derde betaalbaar. Dat is vooral voor de
mensen die klemzitten en niet aan een woning kunnen komen. Die
afspraak staat voor de VVD als een huis.
Maar we zien minder verleende vergunningen, stoppende bouwprojecten
en lagere bouwprognoses. Bestuurlijke afspraken moeten van papier tot
leven worden gebracht. De investeringen in huurwoningen drogen op. Er
zijn wethouders die wel willen maar niet mogen bouwen of geld tekortkomen om het project rond te krijgen. Kortom, we lijken in een soort van
impasse te komen met elkaar. Als we niet uitkijken, neemt de roep om
meer overheid en minder markt voor het bouwen van huizen toe. Daar
gelooft de VVD niet in, want laat ik helder zijn: de overheid bouwt geen
huizen. Dat doet de bouw. Hoe moeilijker we het dus voor hen maken, hoe
minder projecten er van de grond zullen komen.
Een aantal vragen hierover. Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat de
woondeals, het bestuurlijke commitment, ook echt gaan zorgen voor
woningbouw? Want het is nu nog vrij veel praten en een beetje een
stroperig proces, maar hoe gaat de Minister de markt niet alleen
overtuigen, zoals hij aan het doen is, maar ook praktisch helpen om tot
bouwen te komen?
Een van de oplossingen is het bouwen op goedkope gronden, vooral
buiten de stad. Ik heb daar al veel en vaak initiatief op getoond. Mijn
motie over het bundelen van goedkope gronden is afgedaan, maar wat de
VVD betreft was dat echt onvoldoende. Is de Minister bereid om hiervoor
een bouwversnellingsteam voor te stellen? Dat zorgt dan dat goedkope
gronden buiten de stad worden gebundeld. Dan stop je het in een soort
van grondbalans. Dan zorg je dat de gemiddelde grondprijs laag is.
Daardoor komt er meer betaalbare grond beschikbaar om die 40% aan
woningen voor de middenklasse te kunnen bouwen.
Voorzitter. Dan kom ik op het Nationaal Fonds Betaalbare Koopwoningen.
Collega Inge van Dijk heeft daar ook al over gesproken. Voor de VVD is het
zaak dat er goedkopere koopwoningen worden gerealiseerd voor starters,
jonge gezinnen en alleenstaanden. Dat is gewoon een speerpunt. Als alles
goed gaat, komt dit fonds inderdaad aan het einde van dit jaar
beschikbaar. Maar de vraag van de VVD is: wat moet er daarna gebeuren?
Daar moeten we juist nú over nadenken. Want zoals het er nu uitziet,
kunnen er in beginsel 1.200 huishoudens geholpen worden en ondanks
dat het geld in het fonds terugkomt, duurt het lang voordat meer
huishoudens geholpen kunnen worden. Dus ik heb de volgende vragen
aan de Minister. Hoe kan het fonds sneller groeien? Welke andere partijen
kunnen er, naast gemeenten en corporaties, aansluiten om het fonds te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

14

vullen? Tot welke omvang moet het fonds eigenlijk groeien om de
jaarlijkse bouw van betaalbare koopwoningen te garanderen?
Voorzitter. Dan kom ik op het benutten van de huidige ruimte. Ik ben in
Gouda bij een microwoning geweest. Dat is een prachtig mooi concept,
maar het plaatsen gaat moeizaam. Er is veel creativiteit van de gemeenten
voor nodig rondom vergunningen. Is de Minister bereid om te kijken naar
meer vergunningsvrij plaatsen van microwoningen, eigenlijk net als
mantelzorgwoningen? De Minister heeft daarover ook wat in de brief
gezegd. Kan de Minister in gesprek gaan met de Nederlandse Vereniging
van Banken om te kijken hoe het nou eigenlijk met de hypotheek zit als er
bijvoorbeeld op een perceel al verpanding is? Dat is hetzelfde verzoek als
dat van de heer Nijboer.
Voorzitter. Als laatste wil ik graag een punt maken over wonen en
recreatieparken, nu de woningnood zo nijpend is. Tien maanden na mijn
motie heeft het ministerie 60 parken gevonden die mogelijk in aanmerking
komen voor woonwijken. Dat is een mooi begin, maar als het aan de VVD
ligt, is dit aantal te laag en gaat het omhoog. Het moet naar een realistisch
getal als het gaat om welke parken hiervoor in aanmerking komen.
Mijn tweede vraag hierover gaat over de eerdere wetswijziging naar
aanleiding van de motie-Koerhuis/Van Eijs en de verruiming van de
mogelijkheid tot permanente bewoning van recreatiewoningen, het Bor.
De Minister heeft dit voorstel begin 2022 teruggetrokken uit de Eerste
Kamer, omdat dit al mogelijk zou zijn in de aanstormende Omgevingswet.
Dat is anderhalf jaar geleden. U weet hoe het op dit moment staat met de
Omgevingswet. Met het intrekken van deze wijziging en het feit dat de
Omgevingswet dus nog een tijdje op zich laat wachten, is het voor
mensen wonend op een park heel onduidelijk op het moment, maar zij
hebben wel te maken met handhaving die op de stoep staat. Daarom heb
ik de vraag aan de Minister hoe hij nu tegen deze handhaving aankijkt,
ook vooruitlopend op de Omgevingswet die er nu aankomt. Het levert
namelijk op dit moment een veelvoud aan schrijnende gevallen op. Ik wil
graag van de Minister weten hoe hij aankijkt tegen een nulmeting voor
mensen die nu moeten wonen op een recreatiepark en, in het verlengde
daarvan, tegen het opschorten van deze handhaving, omdat deze mensen
nu letterlijk nergens heen kunnen.
Tot zover, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer De Groot. U heeft een interruptie van mevrouw
Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
De onzekerheid voor de mensen die recreëren op zo’n park is evenzogoed
heel erg groot. Ik weet dat de heer De Groot ook op bezoek was bij
camping Sandevoerde, de laatste familiecamping van Zandvoort. Dat is
een van de campings die bedreigd worden, doordat ze worden opgekocht
omdat er veel duurdere chalets of woningen komen. Vervolgens moeten
de recreanten wijken, terwijl zij daar vaak al heel lang komen. Ik ben
eigenlijk heel erg teleurgesteld in de brief van de Minister en ik zou de
heer De Groot willen vragen wat hij vindt van het punt dat we juist ook die
recreanten beter moeten beschermen.
De heer Peter de Groot (VVD):
In mijn betoog gaat het natuurlijk vooral over de kansen benutten waar
het kan om recreatieparken te transformeren naar wonen. Dat zijn dan ook
vooral parken die weinig uitzicht hebben op recreatie. Daar hebben we in
de Kamer al vaker over gesproken en daarover ging mijn motie ook al. Ik
snijd nu een tweede punt aan en dat gaat eigenlijk over de schrijnende
gevallen van mensen die vastzitten op zo’n park. De gemeenten en ook
die mensen zelf zitten daarbij nu in een soort vacuüm, zo van: wat heb ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

15

nou aan mijn fiets hangen?; ik heb handhaving op de stoep staan, maar ik
kan eigenlijk ook nergens heen. Dat zijn dus de twee punten waarvoor ik
me hard maak.
Het derde punt – dat is waar u naar vraagt – gaat over die familiecampings. Ik heb zelf in het verleden ook op zo’n familiecamping gestaan en ik
zie wat er gebeurt. Ik denk juist dat het heel erg belangrijk is dat we
zoeken naar waar de ruimte voor het uitbreiden van recreatie er wel is
– dat is namelijk ook de vraag vanuit de sector – maar dat we ook heel
zuinig zijn op dit soort mooie concepten die er in Nederland al tientallen
jaren zijn. In dat geval ondersteun ik de oproep van mevrouw Beckerman
aan de Minister om daar wat meer duiding op te geven. Want in de brief is
eigenlijk niet duidelijk welke kant dat nu opgaat.
Mevrouw Beckerman (SP):
Wij hebben met die recreanten gezamenlijk een manifest gemaakt, waarin
we niet alleen best grote dingen vragen, maar ook best redelijke dingen.
Bescherm mensen en zorg dat ze geen duizenden euro’s verlies lijden
wanneer zo’n camping wordt opgekocht. Bescherm natuur en landschap.
Want het is echt vrij bizar: er worden soms in en nabij Natura 2000 luxe
vakantievilla’s gebouwd, terwijl we in een enorme wooncrisis zitten. Ik
vind het ook wel tijd om ... Nou ja, «hom of kuit» is misschien een beetje
besmet sinds het landbouwdebat, maar het is een beetje jammer om nu
weer te zeggen dat de Minister moet gaan kiezen, want hij beloofde in
november al bekeerd te zijn en nu zitten we nog steeds met lege handen.
Ik ben wel benieuwd of de heer De Groot het ongeduld deelt dat wij
inmiddels hebben en dat een beetje begint om te slaan in toch wat
boosheid.
De heer Peter de Groot (VVD):
Laat ik helder zijn. Wat de VVD betreft zijn het twee losse onderdelen. U
haalt de wooncrisis erbij. Het ene gaat over wonen, dus over transformeren naar wonen en mogelijk ook wonen op zo’n park, als je daar
vastzit. Maar achter een andere voordeur waar ik ben geweest, ging het
niet over wonen. Daar ging het over gedeeltelijk gebruik als familiecamping. Dat is natuurlijk ook aan de hand op het moment dat zo’n park
wordt getransformeerd naar een vakantiepark van een keten of
anderszins. Het gaat dus echt over de recreatiefunctie en de bescherming
van die familiecampings. Zoals ik aangeef, denk ik dat de oplossing
daarvan veel meer zit in – dat wil de Minister ook – meer regie voeren
over de functie van familiecampings, ten opzichte van de omvang van de
recreatiesector en deze parken in Nederland. Ik denk dat daar de oplossing
ligt.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer De Groot. Dan gaan we ten slotte in de eerste termijn
naar de heer Grinwis van de ChristenUnie.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. Begin dit jaar spraken we al uitvoerig met deze
Minister over de woningbouwopgave. Toen zagen we de problemen waar
we nu middenin zitten natuurlijk al lang en breed met elkaar aankomen.
Het is ook geen hogere wiskunde. Projecten die niet kunnen rondrekenen
door hogere bouwkosten, en kopers met begrijpelijke koudwatervrees die
niet te lang dubbele lasten kunnen betalen in combinatie met de
onzekerheid over het goed kunnen verkopen van hun huidige woning,
zorgen voor het uitvallen van nieuwbouwprojecten. De Minister kreeg in
februari huiswerk mee, onder andere met een bijna unaniem aangenomen
motie van de collega’s Geurts, Nijboer en mijzelf over duidelijkere
maatregelen. Er werden er twee expliciet genoemd: een doorbouwga-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

16

rantie, die al drie jaar op de plank lag bij het Ministerie van BZK, en meer
inzet van de corporaties op de bouw van niet-DAEB-woningen.
De Minister is de afgelopen maanden druk bezig geweest. Er ligt een
pakket maatregelen. Er is echt niet stilgezeten, maar tot mijn verbazing
ontbreken toch juist deze twee elementen in de aanpak van de Minister,
terwijl de Kamer daar zo duidelijk om had gevraagd. De Minister haalt de
doorbouwgarantie dus niet van de plank af, maar komt met een startbouwimpuls. Dat roept vragen op.
Allereerst: waarom is er niet gekozen voor een doorbouwgarantie? Een
doorbouwgarantie maakt het mogelijk dat de bouw kan starten als
bijvoorbeeld, laten we zeggen, 50% van een project verkocht is in plaats
van de gebruikelijke 70%. De Staat geeft de garantie af de resterende
voorraad te kopen als er onverhoopt onverkochte woningen resteren. Die
kans is overigens klein, want als de woning eenmaal gebouwd is, wordt
die zo verkocht; dat is nu toch wel de algemene gedachte in de markt. Het
is niet ondenkbaar dat deze garantie dus alsnog in 100% verkoop
resulteert, waardoor deze afnamegarantie onbenut blijft. Dit is een even
schone als eenvoudige oplossing. De Minister kan gewoon op zijn geld
blijven zitten; de garantie doet zijn werk. Ik vind het dus nogal bijzonder
dat dit niet wordt gedaan. Waarom niet? Ziet de Minister het niet zitten of
ligt de Minister van Financiën dwars? Het middel doorbouwgarantie is in
de huidige bouwcrisis immers superieur ten opzichte van een startbouwimpuls van de Minister.
Op die startbouwimpuls ga ik nou maar eens even inzoomen.
De voorzitter:
Meneer Grinwis, ik had de heer De Groot nog helemaal niet het woord
gegeven, maar toch. Meneer De Groot heeft een interruptie op de heer
Grinwis.
De heer Peter de Groot (VVD):
De heer Grinwis, de ChristenUnie, is heel enthousiast over de doorbouwgarantie. Ik heb al vaker in debatten aandacht gevraagd voor bouwprojecten die om dreigen te vallen. Dat zit ’m er vaak ook in dat er minder
geïnvesteerd wordt in de huur, dus dat juist de huurwoningen niet
gefinancierd kunnen worden. Het gaat om opdrogende financiering. Ik
heb de Minister daar ook weleens over bevraagd. Maar daar werkt die
doorbouwgarantie niet voor. Hoe kijkt de heer Grinwis daartegen aan?
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Als ik mijn oor te luisteren leg bij ontwikkelaars, bij aannemers, bij
makelaars, bij woningbouwers, bij allerlei partijen in de markt die
dagelijks werk maken van het bouwen van huizen, en dan niet alleen van
individuele huizen, maar ook van hele projecten met allerlei soorten
huizen, dan is dat niet het eerste wat ik hoor. Het eerste wat ik hoor is dat
de extreem snelle verandering in de rente en andere omstandigheden
ervoor hebben gezorgd dat mensen koudwatervrees hebben om in te
schrijven op nieuwbouwprojecten, waardoor te veel procent onverkocht
blijft, waardoor zo’n nieuwbouwproject uiteindelijk stilvalt en niet tot
ontwikkeling, niet tot realisatie komt. Daarbij heb ik veel minder
problemen gehoord over de regulering van de huren, die eraan schijnt te
komen en waar de heer De Groot van de VVD de nadruk op legt, of over
andere zaken. Dit is punt één.
Daarnaast zijn er nog heel veel andere issues die natuurlijk niet helpen het
klimaat te verbeteren. Zo hebben sommige mensen bijvoorbeeld
inderdaad iets over de huurregulering en denken anderen: o, stikstof! Dat
zijn allemaal geen zaken die behulpzaam zijn, maar punt één is de
combinatie van die veranderde marktomstandigheden, met als gevolg dat
hele projecten niet tot ontwikkeling dreigen te komen. De startbouwimpuls van de Minister pakt daar slechts een segment uit en kan dat dus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

17

verder helpen, maar helpt die samengestelde projecten nog niet direct
vooruit.
De heer Peter de Groot (VVD):
Ik heb nog een aanvullende vraag. Ik herken ook het beeld, hoor, dat het
soms moeilijk is om koopwoningen weggezet te krijgen. Laten we dus niet
tegen elkaar opbieden, wat mij betreft. Ik hoor ook veel signalen dat het
gaat om het investeringsvolume in huurwoningen, zowel van corporaties
als van investeerders in de middenhuur. Ik heb het dan niet over de
huurregulering. Ik heb het echt over dit moment, want zij hebben ook te
maken met de hogere rente. Zou het niet slimmer zijn – ik heb daar vaker
in debatten voor gepleit – om gewoon een lijst te maken met welke
projecten er dreigen uit te vallen en daar geld in te stoppen? Zijn we dan
niet sneller thuis? Want we hebben tenslotte ook een woningbouwimpuls.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Met geld zwaaien is altijd makkelijk. Dat is ook het eenvoudigst. Ik denk
dat het slimmer is om een garantie te bouwen die zo aantrekkelijk is dat
bouwprojecten die nu stilvallen, alsnog in beweging komen, maar zo
onaantrekkelijk is dat die niet daadwerkelijk wordt benut. Ik denk dat dat
de uitdaging is. Ik zeg dit zo omdat er onderliggend sprake is van een
groot woningtekort, maar er ook nog wel in veel segmenten van de
samenleving veel koopkracht is, waardoor veel woningen die dankzij zo’n
garantie alsnog in ontwikkeling komen en worden gebouwd, uiteindelijk
toch wel zullen worden afgenomen. Daarbij gaat het er natuurlijk wel om
dat je zorgt voor een goede betaalbaarheidsmix et cetera, et cetera. Mijn
analyse leidt er dus gewoon toe dat ik op dit moment dit instrument het
eerste zou inzetten. Dat is geen diskwalificatie van andere zorgen of
diskwalificatie van andere instrumenten. Ik ga de startbouwimpuls hier
dus niet helemaal afkraken, maar ik denk toch gewoon dat het beter had
gekund.
De voorzitter:
Vervolgt u uw betoog.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Voorzitter. Over die startbouwimpuls heb ik gelijk al wat gezegd: bijpassen
van wat geld bij bouwprojecten waarbij de businesscase niet helemaal
rondrekent. Maar ik vind het toch een vrije dure grap, waarbij een beperkt
aantal woningen voor die 250 miljoen kunnen worden gebouwd. Mijn
vraag aan de Minister is: zou hij dat toch niet iets herprioriteren en
daarmee nog meer bouwprojecten een zetje kunnen geven en in
beweging kunnen krijgen? Het tempo is daarbij ook essentieel. Oktober is
voor veel projecten te ver weg. Dan zijn er alweer projecten verdampt.
Hoe voorkomt de Minister dat? Vervolgens moet het eisenpakket zo helder
mogelijk zijn, ook omdat gemeenten niet veel capaciteit hebben om dit
soort aanvragen te doen. Wat kan de Minister deze gemeenten bieden?
Voorzitter. Dan ga ik door naar een volgende vraag, namelijk over de
overdrachtsbelasting. In de jaren na 2008 is die op een tamelijk succesvolle manier ingezet. Nou moet ik het goed zeggen. Het gaat erom dat een
ontwikkelaar bij de bouw van nieuwbouwwoningen de bestaande woning
tijdelijk koopt en de nieuwbouwwoning na oplevering doorverkoopt. Dat
was dus tamelijk succesvol in de jaren na 2008, maar wordt nu verhinderd
door de overdrachtsbelasting en de termijn van zes maanden waarbinnen
deze niet dubbel afgedragen hoeft te worden. Als een woning niet binnen
zes maanden verkocht wordt, moet de ontwikkelaar het volle pond aan
overdrachtsbetaling betalen. Zo’n ontwikkelaar krabt zich dus wel twee
keer achter de oren voor dit te doen. Ziet de Minister er brood in om deze
faciliteit in tijd uit te breiden naar zeg 12, 24 of misschien wel 36
maanden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

18

Dan de niet-DAEB-operatie door corporaties. Ook daar is door de Kamer
expliciet om gevraagd. Waarom is het daar zo stil? Wat is de stand van
zaken? Krijgen corporaties genoeg ruimte om die middenhuur te
realiseren? Waar zit het nou op vast? Is dat Brussel of is het gewoon een
kwestie van prioriteiten?
Om een starter een kans te geven, is vorig jaar 40 miljoen euro
beschikbaar gesteld voor een koopstartfonds. Wat mij betreft wordt het dé
premie A-woning van de eenentwintigste eeuw. De gestelde voorwaarden
lijken me prima: max. € 355.000, een korting van € 50.000 daarop en een
huishoudinkomen tot anderhalf à twee keer modaal, die we daarmee
kunnen helpen. Ik zou zeggen: waar wachten we nog op? Wanneer kunnen
de eerste starters zich melden, is mijn vraag aan de Minister. Ik benadruk
ook nog maar even de revolverende systematiek van dit fonds. Het moet
wel echt gaan werken en daarmee ook het prijsopdrijvende effect dat hier
latent onder zit, voorkomen. Komt dat nou voldoende uit de verf, is mijn
vraag. Op welke termijn gaan we dat effect zien? Is die 40 miljoen die we
nu hebben vrijgespeeld, niet zo opgesoupeerd? Gaat de Minister op zoek
naar ruimte om te zorgen dat dit motortje structureel gaat draaien? Dan
heb je misschien een opbouw van een jaar of drie nodig, en dan kan het
wel structureel gaan draaien, denk ik.
Ben ik door mijn tijd heen, voorzitter, of nog niet? Ik hoorde wat
geroezemoes.
De voorzitter:
Nu wel.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Nu wel? Jajajajaja.
De voorzitter:
Een slotzin, meneer Grinwis.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Over dat grondbeleid moeten we dan echt maar een ander debat voeren,
want daar wou ik eigenlijk nog een enorme preek over gaan geven.
De voorzitter:
U heeft ook nog een tweede termijn.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Wat betreft de coöperatieve woonvormen sluit ik me aan bij de vraag van
collega Nijboer. De rest komt vast wel weer in een volgend debat.
De voorzitter:
U heeft nog een tweede termijn, meneer Grinwis. Ik kijk even naar de klok.
Complimenten, u heeft het met elkaar gepresteerd om de eerste termijn
binnen een uur te doen. Dat is dus heel fijn en een voorbeeld, denk ik,
voor de andere zijde van de tafel. Ik stel voor dat wij twintig minuten
schorsen, tot 15.20 uur.
De vergadering wordt van 14.58 uur tot 15.31 uur geschorst.
De voorzitter:
Het woord is aan Minister De Jonge.
Minister De Jonge:
Voorzitter, dank u wel. Ik zou mijn verhaal als volgt willen indelen.
Allereerst woningbouw algemeen, met een aantal algemene vragen over
de dip en wat we doen om de woningbouw weer te versnellen. Dan de
regelingen, en alle financiële regelingen, die daarbij moeten helpen. Dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

19

het beter benutten van de bestaande voorraad, inclusief de vakantieparken. Daarna het grondbeleid en tot slot het blokje overig, waar ik alle
overige vragen zou willen bespreken.
Ik begin met woningbouw algemeen. Ik dank de heer Boulakjar voor zijn
referentie aan de heer Pieter Bogaers, een van mijn verre, verre
voorgangers. Het is inderdaad buitengewoon inspirerend wat die man
voor mekaar heeft gebokst op eigenlijk relatief korte termijn. Hij heeft
twee kabinetsperiodes gediend, is met een ongelofelijke energie aan de
slag gegaan en heeft de wederopbouw daadwerkelijk vaart gegeven. Er
zijn wel verschillen tussen toen en de huidige tijd, bijvoorbeeld dat het
procedureel toen nog een stuk minder ingewikkeld was. Dat scheelt echt
aanzienlijk. Een ander verschil is dat hij bijvoorbeeld wél een departement
had, terwijl ik in ieder geval bij mijn start nog geen departement tot mijn
beschikking had, omdat we dat tien jaar geleden hadden afgeschaft met
de gedachte dat het ook zonder departement wel kon. Dat is natuurlijk een
erg slecht idee gebleken en gelukkig hebben we dat ook weer gecorrigeerd. Maar dat betekent wel dat de start gepaard ging met het ook weer
opnieuw inrichten, zij het binnen BZK, van een departement om daadwerkelijk een volwaardig directoraat-generaal Volkshuisvesting en een
volwaardig directoraat-generaal Ruimtelijke Ordening te hebben.
Dat is waar we nu staan. We hebben het departement inderdaad heringericht, zij het binnen BZK, inhuizend bij BZK, met een programmatische
aanpak voor Volkshuisvesting op werkelijk alle mogelijke fronten.
Ondertussen heeft u mij een opdracht meegegeven in het regeerakkoord,
waarbij u heeft gezegd: er zullen ruim 900.000 woningen worden
gebouwd, waarvan twee derde betaalbaar. Een jaar na het sluiten van dat
regeerakkoord zien we dat de opdracht eerder groter dan kleiner is
geworden. U kent allen de migratiecijfers van het CBS. Die laten echt zien
dat die opdracht aanmerkelijk groter is geworden. Ik hoop op korte termijn
te komen met een doorrekening daarvan door ABF, dat heeft uitgerekend
wat dit voor de volkshuisvestelijke opgave betekent. Dat is niet gering.
Het tweede is dat het gesternte waaronder die opdracht moet worden
gerealiseerd, natuurlijk aanmerkelijk ingewikkelder is geworden. We
hadden al een hele hoop tegenwind – stikstof, een krappe arbeidsmarkt en
eindeloze procedures – maar sinds de oorlog in Oekraïne zijn daar sterk
gestegen bouwkosten en met name, en dat is echt de grote showstopper,
de snel gestegen rente bij gekomen. Niet tot een niveau waar je erg van
moet schrikken, maar bij een snelle stijging moeten huizenprijzen zich
snel aanpassen en dat gebeurt natuurlijk niet. Dat gaat altijd langzamer
dan je eigenlijk zou willen, en dat betekent dat kopers, particuliere kopers
en beleggers, gewoon niet meer kunnen kopen. Die snel gestegen rente
zorgt daarmee dus voor een enorme rem.
Nou zie je ook wel ontwikkelingen waarvan je denkt: hé, dat zou dan toch
ook wel weer een beetje kunnen helpen in de komende periode. Je ziet
bijvoorbeeld dat de woningprijzen in de bestaande voorraad snel zijn
gedaald, maar dat die daling enigszins aan het stabiliseren is. Dat helpt.
Ook zie je dat de stijging van de hypotheekrente heel snel is gegaan, maar
dat die rente nu toch alweer een tijdje op hetzelfde niveau blijft. Dat helpt
natuurlijk ook, want dat brengt weer een beetje zekerheid terug, waardoor
die koper weer durft te verkopen en durft te kopen. Dat is wat we nodig
hebben om projecten weer op gang te krijgen. Niettemin kost dat altijd
meer tijd, zeker voordat de prijzen van de nieuwbouw zich weer gezet
hebben. Daar waar partijen nog kunnen inschikken, zal dat ook gebeuren.
Als partijen niet kunnen inschikken, moeten ze nieuwe plannen maken;
nieuwe plannen maken met een andere programmering, minder dure
woningen, want er waren natuurlijk veel te veel dure woningen geprogrammeerd. Dat betekent wel weer: terug naar de tekentafel, en dus ook
weer nieuwe procedures en meer tijd nemen. Wat ons te doen staat – dat
heb ik ook in de vorige debatten met u gewisseld – is dat we datgene wat
al vergund is, een zetje geven en zorgen dat dat snel gebouwd gaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

20

worden, en dat we datgene wat eventueel op korte termijn gebouwd zou
kunnen worden, heel snel gaan vergunnen en dus naar voren gaan halen.
Dat zal ook de basis zijn van het betoog vandaag.
Inmiddels hebben we heel erg veel in gang gezet bij Volkshuisvesting. We
hebben het fundament gelegd waarop we de komende jaren verder
kunnen bouwen. We hebben die 900.000 woningen toebedeeld op basis
van de taak van de provincies, we hebben ze toebedeeld op basis van de
taak binnen die provincies voor de regio’s, en we hebben regionale
woondeals afgesloten waarbij we precies hebben bepaald hoeveel
woningen ze zullen moeten bouwen, voor wie ze zullen moeten bouwen
– dus: wat zijn de betaalbaarheidssegmenten? – en ook waar die
woningen gebouwd zullen moeten worden.
Vervolgens hebben we te maken met die woondeals, die – daar heeft de
heer De Groot gelijk in – van papier ook nog werkelijkheid moeten
worden. Daarbij sturen we eigenlijk met name via die versnellingstafels.
Mevrouw Van Dijk refereert daar ook aan. Waarom doen we dat op die
manier? Omdat we willen dat in iedere regio overheden, dus provincie en
gemeenten, met marktpartijen en corporaties om tafel zitten om te kijken
waar versnelling mogelijk en nodig is. We weten gewoon dat er locaties
zijn die naar achteren zullen gaan schuiven, wat betekent dat je andere
locaties naar voren zult moeten halen. Dus aan die versnellingstafels moet
dat gaan plaatsvinden. De locaties zoals die nu in beeld zijn, zijn natuurlijk
de locaties waarmee je gaan werken, maar het is goed mogelijk dat een
aantal locaties daarvan gaat afvallen of wordt uitgesteld, wat betekent dat
je andere locaties naar voren haalt.
Wat betekent dit eigenlijk voor dit jaar, voor volgend jaar en het jaar
daarna? Mijn aanname is dat het dit jaar nog enigszins meevalt met het
terugvallen van de bouw. Dat is omdat de bouw die dit jaar wordt
opgeleverd al vorig jaar begonnen is, dus eigenlijk onder het nog wat
gunstiger gesternte begonnen is. Ik denk dat je de eerste echte dip
volgend jaar gaat zien en ook het jaar daarna. Dat heeft alles te maken
met de lange bouwtijd. Dus datgene wat er aan vergunningen minder is
afgegeven in het afgelopen jaar, ga je het komende jaar en het jaar daarna
merken. Wat er nu aan bouwprojecten op pauze wordt gezet, ga je het
komend jaar en het jaar daarna merken. Dus er zal een dip aankomen, en
die is onvermijdelijk. Onze taak is het om die dip zo beperkt mogelijk te
houden.
Mevrouw Van Dijk vraagt naar het verschil in inzicht over die dip. De
markt zegt 30% tot 60%, de Minister zegt 5% tot 50%. Dat zijn geen eigen
getallen. Die 5% kwam van het EIB, die 50% kwam van NEPROM. Ergens
daartussenin zal het liggen, maar ik heb geen glazen bol. Zij hebben die
overigens ook niet, maar iedereen ziet natuurlijk wel wat er gebeurt in
eigen huis en maakt zich daarover grote zorgen. Hoe het ook zij, onze taak
blijft dezelfde, namelijk zorgen dat we de bouw op gang helpen en daar
waar we kunnen een duw geven. Dat is ook wat we doen.
De heer De Groot vraagt hoe de woondeals dan gaan bijdragen aan de
woningmarkt. Die woondeals maken helder wat de taak is, wat de
opdracht is. Dat geeft voorspelbaarheid en zekerheid; dat helpt. Dat geeft
voorspelbaarheid en zekerheid over de aantallen, de betaalbaarheidssegmenten en de locaties. Om van papier naar werkelijkheid te komen zul je
daadwerkelijk die vergunning moeten afgeven en moeten zeggen: daar
gaan we wél bouwen, ook al is daar gesteggel over geweest in de
afgelopen periode. Daar wil ik op alle mogelijke manieren aan meehelpen.
De heer De Groot had ook nog gevraagd of je dan geen versnellingsteam
moet opzetten voor goedkope buitenstedelijke locaties. Dat wil ik eigenlijk
als volgt doen. Wat ik al heb gedaan is aan alle regio’s die een woondeal
hebben, vragen om deze maand tot een versnellingstafel te komen. Dat
moet dus echt over de zomer heen geregeld zijn. In iedere regio moet er
een versnellingstafel zijn. Dat is één. Zorg dat je daar de goeie partijen aan
zet, dus ook de grondeigenaren, de ontwikkelende bouwers en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

21

ontwikkelaars. Die horen daar aan tafel omdat zij er goed zicht op hebben
op welke locatie er eventueel versneld zou kunnen worden en op welke
locatie de inbrengwaarde helemaal niet zo hoog is, zodat je daar wel
degelijk snel tot betaalbaar bouwen kunt komen. Kortom, we hebben die
kennis en dat mandaat ook echt aan tafel nodig.
Het tweede wat ik heb gedaan, is aan ontwikkelaars vragen: kom met je
locaties waarvan je denkt dat je daar kunt versnellen en breng die in aan
die versnellingstafel. Dat moet dus ook helpen.
Het derde wat ik doe, en dat is anders dan in het verleden, is zélf vanuit
ons eigen departement bij die regionale versnellingstafels aan tafel gaan
zitten. Dus ik wil daar zelf mee kunnen sturen, dus ook de problemen
kunnen signaleren en kunnen duwen waar het moet. Dat betekent dat ik
op het departement in aansluiting op de directie Woningbouw, die binnen
dat directoraat-generaal Volkshuisvesting zit, een programmadirectie aan
het inrichten ben die gaat over de realisatie van de woningbouw in de
regio’s. Daar moeten dus de mensen zitten die namens ons, vanuit het
departement, aan die regionale versnellingstafels aanzitten. Daarmee ben
ik uw wens aan het uitvoeren, zij het op een net iets andere manier, maar
wel door echt aanwezig te zijn aan die tafel vanuit het departement. Dat is
een beetje Bogaers-achtig. Bogaers belde zelf met aannemers omdat hij
vond dat de bouwsom te hoog was, bijvoorbeeld. Een beetje dat idee, dus
vanuit het departement mee kunnen sturen in de regio.
De voorzitter:
U heeft een interruptie van de heer De Groot.
De heer Peter de Groot (VVD):
Ik ben niet ontevreden met het antwoord van de Minister, in die zin dat we
het stuk daarvoor, namelijk rente en bouwkosten, natuurlijk heel erg
kennen. Als we niet uitkijken, zien we nu de eerste heistellingen en
betonproducenten stilstaan. Vanuit dat punt maak ik me zorgen. Mijn
vraag gaat over de opbouw van die kosten. Want het gaat natuurlijk over
materiaalkosten en er wordt heel veel gesproken over de rente, maar een
heel groot deel is grond. Als we dat via de huidige structuur van
woondeals en versnellingstafels doen, dan komen we niet tot de
bundeling van die misschien wel goedkopere gronden, waar wellicht
300.000 woningen gebouwd kunnen worden, ten opzichte van de dure
gronden die er nu zijn. Die moeten dus nog worden geherwaardeerd,
zoals de Minister zelf ook aangaf. Je zou eigenlijk willen dat die goedkope
gronden naar voren komen. Dat gaat dan alleen maar gefragmenteerd via
versnellingstafels, dus ik ben op zoek naar een soort overkoepelende
structuur. Dat hoeft helemaal geen nieuwe structuur te zijn, maar dat
kunnen gronden zijn van het Rijksvastgoedbedrijf, gemeenten en
projectontwikkelaars, die gewoon goedkoper zijn. Want ik ben het eens
met de Minister. Er moet een soort van settling plaatsvinden rondom die
dure gronden en daarom moet je dit naar voren halen. Ik ben er dus nog
niet van overtuigd dat het via alleen die versnellingstafels lukt. Daar ging
de vraag over.
Minister De Jonge:
Dat snap ik. Het is ook een beetje een gelaagd antwoord. Ten eerste. Als
we kijken waar die businesscases niet meer lukken, dan zien we dat dat
met heel veel factoren te maken heeft, maar je ziet ook situaties waarin er
een te hoge inbrengwaarde is van grond. Die hoge inbrengwaarde heeft
bijvoorbeeld te maken met de hele lage rente van de afgelopen jaren.
Door die hele lage rente heeft men gedacht: hé, misschien kunnen
gewone mensen wel woningen van vierenhalve ton betalen. Toen zijn er
heel veel woningen van vierenhalve ton geprogrammeerd. Inmiddels
kunnen gewone mensen geen woningen van vierenhalve ton meer
betalen, dus moet je naar een andere programmering toe. Als je naar een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

22

andere programmering toe gaat, dan is het zeer de vraag of de inbrengwaarde waarmee je aan het rekenen bent gegaan, datgene wat je ook ooit
voor die grond hebt betaald, überhaupt nog uit kan in de gebiedsontwikkeling. Dat zijn de gebiedsontwikkelingen waar een rem op gaat. Ik kan dat
ook niet compenseren en ik wil dat eigenlijk ook niet compenseren, omdat
ik vind dat de grondeigenaar moet afboeken. Dat kost wel tijd. Dat snap ik
ook. Maar dat betekent dus dat je andere gronden die dat probleem niet
hebben, dan naar voren moet halen. Ik denk dus dat we dezelfde analyse
maken.
Welke gronden zijn dat dan bijvoorbeeld? Gronden die al een hele tijd
geleden zijn gekocht, waar dit soort verwachtingswaarde nooit op is
geprojecteerd. Die kan gewoon van marktpartijen zijn. Er zijn ook echt
heel veel marktpartijen die tegen ons zeggen dat zij wel degelijk grond
hebben. Maar ja, zeggen ze dan, dat was een locatie die ofwel pas veel
later in beeld was bij jullie of zelfs terzijde is geschoven de afgelopen
periode door bijvoorbeeld de provincie of de gemeente. Ik hoor dat dan
zelf en wat ik daarmee doe, is dat ikzelf of onze mensen nu gewoon gaan
bellen met de regio om te vragen of ze daar nog eens welwillend naar
willen kijken. Dat ga ik dus eigenlijk formaliseren. Dat ga ik opnieuw
structureren. Van de mensen die zich bezighouden met individuele
casuïstiek en het naar voren halen van individuele locaties, maken we
gewoon een stevige club om daar beter op te kunnen sturen.
Wel is het zo dat dat uiteindelijk het beste in de regio kan plaatsvinden.
Een heel goed voorbeeld is de regio Alkmaar. Die hebben dat echt op een
geweldig mooie manier voor elkaar, waarbij marktpartijen, gemeenten en
de provincie echt in gezamenlijkheid kijken hoe ze dat het beste zouden
kunnen doen. Ook weten ze van elkaar welke locatie nu even in de
verdrukking gaat omdat een belegger zich terugtrekt of omdat het even
niet meer uit kan, en welke andere locatie er dus naar voren kan. Dat is
een heel open gesprek daar. Dat is gewoon echt nog niet in iedere regio
aan de hand op dit moment en ook nog niet met een vingerknip in iedere
regio zomaar even tot stand te brengen. We zullen dus aan al die dingen
tegelijkertijd moeten werken en zeer openstaan voor grondeigenaren die
zeggen: op mijn locatie kan het eigenlijk wel.
Dan speelt er nog één ander ding. Dat is een andere wens die u in een
eerder debat heeft geuit. Dat gaat over het buitenstedelijk bouwen. Daar
wil ik meer ruimte voor bieden. Een straatje erbij; dat noemt mevrouw
Van Dijk van de CDA-fractie ook vaker. Ik heb het EIB gevraagd om alle
mogelijkheden voor straatjes erbij in kaart te brengen. Dat hebben ze nu
alleen voor Noord-Holland gedaan. Dat wil ik voor de rest van het land
ook in kaart hebben, als input voor die versnellingstafels om achteraan te
gaan, en ik wil kijken waar die ladder voor duurzame verstedelijking nou
in de weg zit als het gaat over straatjes erbij, omdat die een enorme
motiveringsplicht met zich meebrengt. Dat is ook nog iets wat in
aansluiting hierop stimulerend zou kunnen werken.
De voorzitter:
Meneer De Groot, kunt u uw interruptie kort houden? Dan kan ik de
interruptie ook een beetje vrijgeven. Anders zou ik dat moeten gaan
inperken en dat zou toch zonde zijn.
De heer Peter de Groot (VVD):
We zijn lekker op streef met elkaar, maar ik zal deze kort houden. Er mist
eigenlijk nog één ding. Dat gaat over de bundeling der krachten bij die
goedkope gronden. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft misschien gronden van
1, gemeenten van 2 en ontwikkelaars van 2; bij elkaar is dat 1 komma
zoveel. Die kun je dan voor die prijs inzetten om goedkoop te bouwen,
versnelling aan te brengen en de bouwproductie langjarig te garanderen.
Ik ben op zoek naar de overkoepelende regie daarop. Pak daar wat meer
regie op en zet dat tegenover die dure gronden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

23

Minister De Jonge:
U heeft die vraag al eens een keer eerder gesteld in het debat dat ging
over het RVB. Ik weet nog dat ik uw vraag aanvankelijk niet goed begreep.
Daarom weet ik nu wel wat u toen had willen vragen. Ik ben er ook
achteraan gegaan, maar dat is organisatorisch heel erg ingewikkeld.
Neem zo’n gebiedsontwikkeling in Flevoland. In Flevoland hebben we drie
grote gebiedsontwikkelingen. Dat is allemaal RVB-grond. Daar gaan we
voor twee derde betaalbaar bouwen. Daar is de grond heel goedkoop,
want dat is ook onze eigen grond. Die staat helemaal niet voor een
enorme waarde in de boeken, dus dat is goed te doen. Wat u eigenlijk
vraagt is: kun je geen soort gezamenlijke grex openen, dus een gezamenlijke grondexploitatie maken van die plot en een ander plot? Het punt is
dat die andere plot een andere eigenaar heeft, dus eigenlijk ook echt een
andere grex. Dan heb je dus een andere grondexploitatie te openen. Wij
krijgen het qua structuur of organisatie gewoon niet bij elkaar gebracht
om dat te doen. Dus u stelt een vanuit de inhoud begrijpelijke vraag, maar
het is razend ingewikkeld om daar vorm en inhoud aan te geven. Wij
krijgen dat gewoon niet goed bij elkaar gebracht.
De voorzitter:
Meneer De Groot, wilt u daar nog op reageren? Nee? En RVB staat voor
Rijksvastgoedbedrijf.
Minister De Jonge:
Zeker.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Even terug naar die versnellingstafels. Ik hoor de Minister zeggen: we
gaan meesturen om het samen voor elkaar te krijgen. Ik leg dat meer uit
als faciliteren. We hebben inderdaad een debatje gehad over leegstaande
panden. Dat zijn soms best wel koppijndossiers voor gemeentes in de zin
van: hoe gaan we dit nou aanpakken en oplossen? Het zijn ook vaak
grotere projecten. Zou het een idee zijn om dergelijke projecten op die
tafels neer te leggen, zodat je daar ook samen met de provincies een
mooie methodiek voor kunt bedenken of daar keuzes in kunt maken en
elkaar wat meer kunt helpen?
De voorzitter:
Een combinatie met het derde blokje.
Minister De Jonge:
Ja, met het derde blokje; ik kom zo terug op de bestaande voorraad. Maar
dit vraag ik me af, omdat het vaak gaat om individuele transformatieprojecten. Je hebt in gemeentes inderdaad weleens rotte kiezen in een wijk.
Hoe breng je die tot transformatie? Dan zoom je wel heel erg in op één
wijk. Eigenlijk gaat dit meer over nieuwbouw en over woningbouwlocaties, het aanwijzen van locaties, dus meer de planologische kant ervan.
Dat is weer net een ander chapiter. Overigens willen we ook graag in
transformatieprojecten meewerken en meedenken. Daar hebben we ook
ondersteuning voor. Daar kom ik zo nog wel eventjes op terug.
U vraagt: is het niet meer faciliteren in plaats van meesturen? Hoe moet ik
dat nou eens vriendelijk zeggen? Kijk, neem een locatie als de Gnephoek,
zomaar een hele willekeurige locatie. Ik heb ooit als kind in Alphen aan
den Rijn gewoond. Daar had je toen wethouder Van As. Toen was ik een
jaar of vijf, zes, zeven. Die wethouder Van As wilde heel graag bouwen in
de Gnephoek, maar de provincie vond dat niet zo nodig. Ik ben inmiddels
45. In Alphen aan den Rijn heb je nog steeds wethouder Van As – dat is
echt waar; dat is geen grap – en die vindt nog steeds dat je moet bouwen
in de Gnephoek en de provincie vindt eigenlijk nog steeds van niet. Dat
type locaties gaat niet als vanzelf goed komen. Dat gaat niet als vanzelf tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

24

een succes worden. Daar is dus echt een beetje hulp bij nodig. Laat ik het
gewoon zo zeggen: meedenken, hulp bij nodig. Ook bij zo’n locatie als
Kronenburg staan de hakken al zo lang aan allerlei kanten in het zand dat
er echt een beetje hulp en ondersteuning nodig is om dat vlot te trekken.
Zo hebben we echt een hele lange lijst met locaties waar echt een beetje
hulp en ondersteuning bij nodig zijn. Daar wil ik vorm en inhoud aan
geven. Dat is ietsje meer dan alleen faciliteren. Dat is eigenlijk ook
meedenken, meehelpen, soms ook meebetalen. Je zou het «regie voeren»
kunnen noemen. Dat is daar gewoon nodig.
Dan een uniform monitoringssysteem – ik hoorde daar een verkiezingsleus uit voorbije tijden voorbijkomen – voor de regionale versnellingstafels. Ja, dat moet er komen, want het is echt nodig dat we goed
zicht hebben op locaties, voortgang, knelpunten, eenduidig gebruik en
eenduidige definities. Dat ben ik op dit moment met verschillende regio’s
aan het afspreken om ervoor te zorgen dat dat er komt, maar ik wil
datgene wat er is, ook niet weggooien. Dus ik probeer het wel te uniformeren, maar ik ga niet één systeem opleggen. Zo ga ik het niet doen.
Dan werd er verwezen naar infra, onder andere door de PvdA. Denkt de
Minister ook niet dat er meer nodig zal zijn, vroeg onder andere de VVD.
Er zijn inderdaad wel een hoop inframiddelen beschikbaar. Voor het eerst
is er bij de vorming van een kabinet geconstateerd dat als je meer
grootschalige woningbouw wilt, het niet gaat zonder dat er ook meer aan
infra wordt uitgegeven. Dat is ook hard nodig, overigens. We hebben
inmiddels alleen nog maar tot en met 2030 zeventien grootschalige
woningbouwlocaties aangewezen waar we 250.000 van de 900.000
woningen willen opleveren en na 2030 op diezelfde locaties nog eens zo’n
300.000. Dat is de potentie van de optelsom van alle woningen die er op
die zeventien grootschalige woningbouwlocaties kunnen.
Van de 7,5 miljard hebben we alleen al voor de infra daar 6 miljard
uitgetrokken. Daarnaast hebben we 1,5 miljard bestemd voor
woningbouw die versneld zou kunnen worden als je een weg doet, een
tunneltje doet, als je ook een aantal inframaatregelen neemt. Dat zijn er
best veel geworden. Dus we hebben 6 miljard voor de grootschalige
locaties en 1,5 miljard voor de versnellingsprojecten met infra. Daarnaast
hebben we voor het dekken van de publieke tekorten op de gebiedsontwikkeling voor die zeventien grootschalige locaties nog bijna een half
miljard toebedeeld in de afgelopen periode. Onder andere Arnhem
hebben we daar een heel stevige impuls mee kunnen geven.
Ik denk niet dat het genoeg is als je kijkt naar wat de woningbouwontwikkeling zou moeten zijn op weg naar 2050. Ik denk dat daarmee wel een
enorme impuls aan met name woningbouw is gegeven. Laten we even
terug denken aan de Vinex-tijd. Dat is die andere leerzame periode. Ik vind
Bogaers en de Vinex-periode twee heel leerzame periodes voor hoe wij
ook ons werk zouden kunnen doen. Wat er in een aantal Vinex-gebieden
echt niet goed is gegaan, is dat daar eerst de wijk is gebouwd en daarna
de weg ernaartoe. Dat is echt de verkeerde volgorde. Dit helpt om een
gebied daadwerkelijk te ontwikkelen. Is het genoeg? Ik denk het niet, maar
voor de gebieden die we tot en met 2030 nodig hebben voor grootschalige woningbouw denk ik van wel. Na deze kabinetsperiode is er ook
weer gewoon een volgende kabinetsperiode waarin weer meer geld voor
infra ter beschikking gesteld zou kunnen worden.
Dan hebben we de financiële regelingen; dat is een mooi bruggetje naar
alle andere financiële regelingen. Misschien eerst de Startbouwimpuls.
Daar is een aantal dingen over gezegd en gevraagd. Weer even terug naar
mijn introductie, waarin ik zei dat we ervoor moeten zorgen dat de
projecten die vergund zijn, zo snel mogelijk daadwerkelijk gebouwd gaan
worden. We zien dat businesscases gewoon niet meer dichtlopen. Dan
zou je kunnen zeggen: dan programmeer je maar anders, zet je er maar
een paar verdiepingen bovenop of maak je de woningen wat kleiner; dan
kan het opeens weer wel uit. Dat zou je kunnen doen, maar als je al een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

25

vergunning hebt die al bij de Raad van State is geweest en je eigenlijk
gewoon kunt gaan bouwen, is dat doodzonde, want dan moet je dat hele
traject weer opnieuw doen. Dat zou enorm vertragend zijn. Daarom
hebben we gezegd: de projecten die gewoon een zetje nodig hebben,
gaan we helpen.
Daarvoor hebben we nu 250 miljoen uitgetrokken. Dat zou nog ietsje meer
kunnen worden, maar nu is dat in ieder geval 250 miljoen. Wij verwachten
daarmee ongeveer 30.000 uit de dip te kunnen helpen, dus door de dip
heen te kunnen trekken. Dat zou echt serieus helpen, ook in de getallen,
zeg ik maar richting de heer Grinwis, die wat zuiniger was in zijn enthousiasme over deze regeling. Dat betekent dat we tot aan het zomerreces
beter inzicht willen krijgen in de opgave. Dus wij hebben aan gemeenten
een concrete groslijst gevraagd van kansrijke projecten die toch dreigen te
sneuvelen. De deadline voor het insturen is 21 juli, dus dat is op heel korte
termijn. Dan gaan we kijken hoe de Startbouwimpuls die projecten
daadwerkelijk zou kunnen helpen. In de zomer gaan we aan de slag met
het voorbereiden van de aanvragen. Dat doen we dus eigenlijk allemaal
gelijk optrekkend: de aanvragen door gemeenten, provincies en marktpartijen. In september start het formele proces van indiening. Dat kan tot
1 oktober. Mijn doelstelling is om in oktober besluiten te nemen over de
voorstellen en daadwerkelijk tot uitkering te komen. Dat is echt een heel
snel proces, omdat we allerlei dingen parallel schakelen. Ik denk dat dit
heel erg behulpzaam is.
Ik snap wel iets van de aarzeling van de heer Grinwis, want die had ik zelf
ook. Volgens mij heeft de heer De Groot die aarzeling eerder ook al op
tafel gelegd. Want in zo’n situatie met zo’n dip moet eigenlijk iedereen een
beetje indikken en inschikken. Als wij dan hier vanuit Den Haag telkens
lonkende grote zakken geld op tafel zetten, gaat iedereen achteroverleunen. Stel dat je denkt: mijn businesscase is nu negatief en ik hoef ook
niet per se morgen op dat project te verdienen, want ik heb ook wel tijd
tot volgend jaar of het jaar daarna. Waarom zou je dan niet wachten tot
die grote zak geld daadwerkelijk tot uitkering is gekomen? Ik vind ook niet
dat wij hier moeten uitstralen dat wij wel eventjes met geld van de
belastingbetaler – dat is namelijk het enige geld waarmee wij kunnen
werken – alle pijntjes van de markt gaan repareren. Dat klinkt badinerend
en dat bedoel ik niet zo, want er wordt echt ook serieus financieel pijn
genomen. Maar wij kunnen hier niet alles repareren op kosten van de
belastingbetaler. Het zou ook echt onverstandig zijn om dat te doen.
Maar deze projecten vind ik zeer verdedigbaar, want hierbij gaat het
namelijk over projecten die al helemaal voor het poortje liggen, die al
langs de Raad van State zijn geweest en die net negatief draaien in de
businesscase. Die wil je een zetje geven om daadwerkelijk gebouwd te
worden. Dat wordt namelijk het verschil tussen volgend jaar wel of niet
die opgeleverde woning. Volgens mij is uw opdracht aan mij om ervoor te
zorgen dat we zo veel mogelijk door die dip heen bouwen.
D66 vraagt naar extra aandacht voor de M50. Je hebt de VNG, de G4
– Eindhoven kruipt daar vaak nog bij en dan is het eigenlijk de G5 – de
G40, waarvan inmiddels ruim 50 gemeenten lid zijn, de M50, waartoe zich
ondertussen ongeveer 60 gemeenten zich verhouden en je hebt ook nog
de P10, de minigemeenten. Dat is allemaal heel verwarrend. O, jullie
vinden het wel overzichtelijk? Prima! Hoe gaan we die M50 helpen? We
weten natuurlijk dat bij kleinere gemeenten op dat ro-domein echt te
weinig capaciteit is. We helpen dus sowieso met die capaciteit. Provincies
doen dat overigens ook. We trekken zelf 90 miljoen uit om te helpen.
De formele aanvraag voor de Sbi loopt via de gemeenten, maar ook
marktpartijen en woningcorporaties hebben een belangrijke rol bij de
totstandkoming ervan. Die kunnen dus ook meehelpen en meeschrijven.
Dan vindt er op landelijk niveau een inventarisatie plaats van projecten in
een vergevorderd planologisch stadium. Dat geeft al een beeld van de
behoeften van zowel grotere als kleinere gemeenten. Eind augustus zijn er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

26

dan weer regionale sessies gepland waarbij de gemeenten nader worden
geïnformeerd en ondersteund. Elke gemeente kan zich daarvoor
aanmelden, ook de M50-gemeenten. Er wordt dan ondersteuning
geboden doordat er ook experts beschikbaar zijn voor de gemeente om
mee te helpen bij een aanvraag, zodat die dat ook kan halen. Daarmee
denk ik die M50 echt wel voldoende te ondersteunen en als er meer
ondersteuningsbehoefte is, zou ik zeggen: als u ze nog eens spreekt,
moedig ze aan om het dan ook gewoon te vragen, want dan kunnen we
kijken wat we kunnen doen.
De voorzitter:
U heeft een interruptie van mevrouw Van Dijk.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Een kort vraagje, want personeel is natuurlijk overal echt wel een heel
groot probleem. Jullie zijn dus wel in staat om voldoende mensen aan te
trekken om vervolgens onze gemeentes en provincies te faciliteren?
Minister De Jonge:
Het eerlijke verhaal is dat personeel voor iedereen een groot probleem is.
Het eerlijke verhaal is ook dat marktpartijen de afgelopen jaren met grote
hartstocht goede ambtenaren hebben weggehaald bij gemeenten en
provincies, en trouwens ook bij het Rijk. Dat zie je eigenlijk in elke sector
waarin er een tekort is. Je ziet het in de jeugdzorg en je ziet het in het
onderwijs; overal gebeurt het. Twee schalen meer en een dienst- of
leaseauto, en vervolgens kan je dus weer voor een serieus bedrag worden
ingehuurd voor die plek waarvoor dus een vacature is ontstaan, die niet
meer is in te vullen. Dat zie je dus overal gebeuren. Als u daarvoor een
lumineuze oplossing heeft, ga ik daar graag mee aan de slag, want dat is
echt iets wat iedereen, denk ik, in het publieke domein vreselijk stoort.
Maar given these circumstances lukt het wel om via een flexpoolregeling
gemeenten in ieder geval beter in staat te stellen om mensen aan te
trekken. Provincies hebben vaak ook een aantal ondersteunende mensen
of richten samen met gemeenten zo’n flexpool in. Wij hebben inderdaad
een expertteam ingericht. Wij hebben soms ook moeite om vacatures te
vullen, maar proberen dat wel zo goed mogelijk te doen. Maar inderdaad,
de concurrentie is fors en het aantal mensen in het ruimtelijk domein is in
de afgelopen pak ’m beet tien jaar niet heel erg toegenomen, zeker niet
aan de overheidskant. Met name aan de marktkant is dat fors toegenomen. Wat ook echt helpt, is als gemeenten wat meer openstaan om
marktpartijen mee te laten werken aan de klus die geklaard moet worden.
Dat helpt echt. Heel veel ontwikkelaars willen daar namelijk echt graag in
meedenken. Dus de markt een beetje meer ruimte bieden om daarin mee
te helpen, helpt echt. Dat ontspant.
Zou er eventueel ook meer ruimte dan die minimaal 50 miljoen
beschikbaar kunnen komen? Het woord «minimaal» suggereert dat er
eventueel nog meer zou kunnen worden gevoteerd. Ik wil eerst even die
landelijke inventarisatie afwachten. Als daaruit echt een enorme
overvraag blijkt, ben ik best bereid om te kijken of we bijvoorbeeld een
deel van de niet benutte Woningbouwimpulsmiddelen daarvoor ter
beschikking kunnen stellen. Dat zouden we kunnen doen, maar ik wil het
even laten afhangen van het aantal projecten dat die hulp daadwerkelijk
nodig heeft.
De ChristenUnie vroeg: waarom wel die Sbi, maar waarom nog geen
opkoopfonds? Dus waarom komt die Startbouwimpuls er wel, maar komt
er nog geen opkoopfonds? Ook de heer Nijboer stelde die vraag. Ik heb
geprobeerd te doen wat het snelst ingezet zou kunnen worden. De
Startbouwimpuls is sneller dan een opkoopfonds, een opkoopgarantie of
een doorbouwgarantie. U zegt in koor «garantie». Een fonds en een
garantie verschillen net iets qua vormgeving, maar zijn er eigenlijk wel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

27

voor hetzelfde doel, namelijk het volgende. Daar waar je die 70%, dat
voorverkooppercentage, niet haalt, zou je daarvoor eigenlijk een soort
overheidsgarantie in de plaats kunnen zetten, zodat je die 70% wat vaker
aantikt. Want die 70% is wat afbouwverzekeraars en hypotheekverstrekkers vragen van de bouwer, voordat die gaat bouwen. Het valt nog
niet mee om dat vorm te geven. Laten we maar eerlijk zijn: de techniek
ervan is echt heel erg ingewikkeld, dus dat vergt om te beginnen al meer
tijd.
Het tweede is dat ik uit de markt heel wisselende verhalen hoor over of dit
een verstandig idee is. De zorg of je als overheid niet te veel op de stoel
van de markt gaat zitten en of je de markt daar niet ook een beetje lui mee
maakt, speelt zeker ook bij een opkoopfonds of een doorbouwgarantie.
Wat je bijvoorbeeld ziet – vanochtend stond daarover een mooi artikel in
het FD – is dat partijen zelf inmiddels ook bij een veel lager voorverkooppercentage durven te bouwen. Stel dat we dit voorjaar gelijk al waren
begonnen met een opkoopfonds of een doorbouwgarantie. Hadden zij dat
dan ook gedaan? Ik denk het niet. Ik denk dat ze dan hadden gedacht:
laten we dan maar het vangnet van de overheid afwachten. Kortom, laten
we niet te snel in de hulpstand springen, want als je dat doet, maak je de
markt ook een beetje lui. Ze mogen dus best zelf wat meer in beweging
komen. Dat zie je eigenlijk ook gebeuren. Dat laat onverlet dat ik het met u
eens ben dat dit een hele interessante optie is.
Ik heb de vorige keer betoogd dat dit onderdeel is van het interdepartementaal beleidsonderzoek dat ik samen met Minister van Financiën deed.
Ik zei toen dat ik die Startbouwimpuls nu al deed en het opkoopfonds daar
onderdeel van maakte. Daar was u toen weinig enthousiast over. U zei:
haal dat dan naar voren. Toen heb ik gezegd: ik zal voor de zomervakantie
nog even een stand van zaken melden en in het najaar zorg ik dan voor
een soort tussenstand van zaken over het ibo. Interdepartementaal
beleidsonderzoek, ibo dus, duurt altijd langer. Ik wilde met een soort
tussenstand komen van het interdepartementaal beleidsonderzoek, zodat
ik daarover eerder een besluit kan nemen, namelijk in het najaar. Daar wil
ik het ook wel graag bij houden. Het najaar is dus de termijn waarop ik uw
Kamer kan informeren over wel of niet, en in het geval van wel, hoe we
het dan vormgeven.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Wat ik nog niet helemaal begrijp, is het volgende. Bij een Startbouwimpuls is het Rijk het geld sowieso kwijt; het is een subsidie. Je kunt er
een aantal woningen mee lostrekken, 30.000. Ik ga daar niet badinerend
over doen, want dat is geen gering aantal. Zeker als je kijkt naar de
bouwproductie dit jaar en wat ervanaf gaat ten opzichte van een aantal
jaren terug, is dat geen gering aantal. Maar de verwachting is toch dat er
met zo’n garantie veel meer woningen los te trekken zijn en dat je dat geld
niet gegarandeerd kwijt bent, juist omdat het de vorm heeft van een
garantie. En het ministerie heeft het drie jaar geleden, toen er aan het
begin van de coronacrisis nog hele andere verwachtingen waren over de
impact daarvan op korte termijn, helemaal doordacht, uitgewerkt et
cetera. Dus al veel eerder dan de Startbouwimpuls er was, lag dit
huiswerk al op de plank bij het ministerie.
De voorzitter:
Uw vraag?
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik begrijp niet waarom dit is omgekeerd, omgedraaid.
Minister De Jonge:
Ondanks de beleidsmatige uitwerking – dat is namelijk allemaal goed te
doen – vergt dit natuurlijk veel meer tijd in de daadwerkelijke totstand-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

28

brenging. Het vraagt namelijk een uitgebreidere beoordeling van
projecten. Het is een project waarvan je de garantie afgeeft dat als een
koper het niet koopt, de overheid het dan zal kopen. Dat is het namelijk.
Dan moet je wel even weten wat je dan koopt. Het vraagt dus een veel
uitgebreidere beoordeling.
Twee. Het gaat alleen over de koopkant. Het gaat dus niet over de
huurkant, wat bij de Startbouwimpuls wel zo kan zijn. Het gaat echt alleen
over de koopkant. De vraag is dus, ook in het kader van twee derde
betaalbaar, of dat precies het segment is waarop je zou willen mikken.
Drie. Het fonds moet ook beheerd worden. Je moet echt iets oprichten,
een stichting of zo, wat in staat is om vastgoed te beheren. Want stel je
nou eens voor dat die woning daadwerkelijk niet verkocht wordt en je wel
die garantie hebt afgegeven, dan is die vanaf dat moment voor jou. Dan
geef je het geld uit en is die voor jou, maar dan moet je die woning ook
gaan beheren, verhuren en zo. Dat is geen sinecure. Dat is niet iets wat we
zomaar eventjes zouden kunnen doen. Ondanks dat het denkwerk
beleidsmatig best al wel gebeurd was, vergt dat inderdaad tijd.
Dan de budgettaire kant ervan. Als de aanname is dat er in bijvoorbeeld
de helft van de gevallen geen aanspraak zal zijn op het fonds, maar dat er
in de andere helft van de gevallen wel een aanspraak zou kunnen zijn op
het fonds ... Je moet die aannames van tevoren goed doen. Gelooft u mij,
daar zit het Ministerie van Financiën niet soepeltjes in of zo. Dat weet ik
vanwege het flexfonds. Ik heb inmiddels een garantiefonds op flexbouw.
We hebben bijna driekwart jaar vergaderd voordat dat garantiefonds uit
de grond getrokken was. Als je die aannames met elkaar hebt vastgesteld,
dan levert dat wel degelijk een serieus budgettair beslag op. Daar moeten
we ook niet geringschattend over doen. Dat budgettair beslag zul je wel
degelijk moeten reserveren. Dat kan zo maar in de honderden miljoenen
lopen. Je hebt dan niet een gering bedrag nodig. Het is niet zo dat er geen
budgettair beslag zou zijn, omdat men denkt: dat hoef je pas later te
betalen en de kans is ook weer niet zo heel erg groot. Nee, dat budgettair
beslag is juist heel fors en dat geld zet je wel vast op de begroting, ook al
ga je het niet uitgeven. Het moet dus ook een dekking hebben. Ook
begrotingstechnisch is dit dus niet zomaar een easy dingetje om even te
regelen. Het is serieus geld.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Kijk: «Een mens lijdt dikwijls ’t meest door ’t lijden dat hij vreest, doch dat
nooit op komt dagen. Zo heeft hij meer te dragen dan God te dragen
geeft.» Dat is een beetje wat hier aan de orde is. Dat is wat de Minister
hier zegt. Hij gaat hier helemaal het worstcasescenario van zo’n garantie
uitpluizen, maar gezien de fundamentals onder de woningmarkt, is de
verwachting juist dat de garantie waarschijnlijk nauwelijks benut gaat
worden, als je die slim inregelt, maar dat de garantie wel een positieve rol
zou kunnen vervullen. Een subsidie is simpel uit te voeren. Dat snap ik. Je
doet een subsidieregelingetje, een SPUK, en hup het geld gaat naar de
gemeenten en klaar is Kees: je hebt 30.000 woningen; nou, mooi, dat
hebben we geregeld! Iets van de risicoperceptie even uit de markt nemen
en een veel grotere duw geven, is inderdaad misschien iets ingewikkelder,
maar kan weleens een veel groter effect hebben. Daarom ben ik nog
steeds enthousiaster over de beleidsmatige uitwerking van drie jaar
geleden van het ministerie dan over wat hier op tafel ligt. Ik ben inderdaad
bang dat de Minister tussen neus en lippen door de aap uit de mouw liet
komen, namelijk dat het Ministerie van Financiën garanties heel
ingewikkeld vindt, dat al heel veel garanties op de begrotingen staan, her
en der, en dat het wel genoeg is geweest. Ik ben er bang voor dat dat de
echte reden is.
De voorzitter:
En uw vraag was dan specifiek?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

29

De heer Grinwis (ChristenUnie):
Klopt dat? Ziet de Minister ook wel de potentie van deze aanpak? Ziet hij
dat die in wezen veel groter is dan die van een beperkte subsidieregeling?
De voorzitter:
Voordat de Minister het woord neemt. Dit was ongeveer drie keer de
omvang van één interruptie. Als we het met elkaar wat korter houden,
wordt het debat een stuk spannender en hoeft u ook niet de hele tijd met
z’n allen te appen met uw beleidsmedewerkers, want er wordt veelvuldig
geappt.
Minister De Jonge:
De heer Grinwis, zeg ik via de voorzitter, preacht een beetje to the
converted. Ik snap heus wat hij zegt. Het is natuurlijk niet voor niets dat dit
ook gewoon op het lijstje staat van wat we allemaal zouden kunnen doen.
Niet voor niets is het al eerder een uitgewerkt ding geweest op het
departement. Niet voor niets zeg ik tegen u: het zou zomaar weleens
kunnen werken. Ik zette er alleen een aantal kanttekeningen bij. Eén. Het is
veel werk om zo’n ding niet alleen beleidsmatig uit te denken, want dat is
de makkelijkste kant ervan, maar ook om het daadwerkelijk vorm te
geven. Twee. Als we het rollenspel zouden doen waarbij u de Minister van
Financiën zou zijn, dan zou u toch ook zeggen: als het allemaal zo
profijtelijk is en zo weinig risico oplevert, waarom doet de markt het dan
eigenlijk niet zelf? Natuurlijk gaat de Minister van Financiën daar niet heel
gemakkelijk in mee. Dat hoort de Minister van Financiën ook niet te doen
van onze belastingcenten. Natuurlijk word ik erop bevraagd: weet je wel
zeker dat dit nodig is en wat is eigenlijk de toegevoegde waarde? Daarbij
komt dat je tegelijkertijd ook ziet dat marktpartijen, als je als overheid niet
onmiddellijk in de hulpstand springt, toch zelf ook wel in staat blijken te
zijn om het gat van 70% dicht te leggen en een lager percentage
voorverkoop. We gaan er gewoon mee door. Eigenlijk ga ik vanwege uw
enthousiasme gewoon door met de uitvoering ervan, maar wel met
begrip voor de taak die de Minister van Financiën heeft om netjes op de
staatskas te passen. Zo gaan wij de uitwerking verder vormgeven. In het
najaar meld ik me terug bij uw Kamer en dan mag u zeggen of u het met
mijn of onze conclusie vanuit het kabinet eens bent of niet. Uiteindelijk
bent u de baas aan het einde van de dag. Dat is ook een geruststelling. U
kunt dus altijd weer anders besluiten dan het kabinet heeft gedaan.
De voorzitter:
Dank u wel. Is er nog een interruptie? Nee, o toch, de heer Nijboer.
De heer Nijboer (PvdA):
De Minister heeft een boel energie en veel plannen, maar ik ben er nog
niet van overtuigd dat dit snel genoeg van de grond komt. De Minister
zegt zelf dat de woningbouw volgend jaar enorm inzakt. Dat ding moet er
dus echt zijn. Eigenlijk had het er al moeten zijn, want waar nu garanties
voor worden verleend, kan volgend jaar worden gebouwd. Dat staat er
ook niet direct. Je kunt als Kamer niet met terugwerkende kracht zo’n
instrument in de lucht krijgen, maar ik vind dat het wel lang duurt. Is het
dit najaar dan ook klaar? Kan het dan ook per 1 januari ingaan of moet
dan nog worden besloten dat er per volgend jaar nog een stichting moet
worden gemaakt? Dan is straks de crisis voorbij en hebben we de
doorbouwgarantie. Dan komen de risico’s die de Minister schetst, wel op
ons af.
De voorzitter:
De vraag is of het er in het najaar ook ligt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

30

Minister De Jonge:
Als we dat doen, moeten we dat ook zo snel mogelijk van de grond
krijgen. Dat is zo. Zoals ik zojuist heb toegelicht, gaan we gewoon aan de
slag. Ik hoor ook uw enthousiasme daarvoor. Maar ik doe dat wel met
begrip en oog voor de kanttekeningen die daar ook bij te maken zijn.
Misschien ook even ter geruststelling: kijk ook echt even naar Het
Financieele Dagblad van vanmorgen. Je ziet dat marktpartijen echt zelf in
de benen komen en voor eigen risico bouwen, omdat woningen die
tijdens zo’n enorm woningtekort gebouwd worden, verkocht zullen
worden. De heer Grinwis heeft daar voor een deel een punt en de heer
Nijboer zegt dat eigenlijk ook. Als dat nou een zekerheid is, is het de vraag
of de overheid die zekerheid moet geven of dat je dat ook als ondernemer
zou kunnen doen. Niet alle ondernemers kunnen dat. Want ook van
ondernemers vergt dat een budgettair beslag en een financiële positie
waarbij ze het natuurlijk ook niet alleen voor het zeggen hebben, maar
soms ook gewoon afhankelijk zijn van financiers. Niet alle marktpartijen
kunnen dat dus. Wellicht is het om die reden dus toch wel nodig. Dat zou
zomaar kunnen. Maar het is ook niet zo dat er helemaal niks gebeurt,
omdat die 70% voorverkoop moeilijk te halen is. Ook dat is niet zo.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik vind een van de grootste fouten van tien jaar geleden dat we in crisistijd
niet hebben doorgebouwd. Mede daarom zitten we nu met een enorme
woningnood. Ik ben ertoe bereid om heel veel maatregelen te nemen. Dit
gaat natuurlijk niet over het overnemen van alle risico’s. Het gaat om
tussen de 50% en 70%. Het grootste risico ligt natuurlijk nog bij de
bouwers en de projectontwikkelaars. De Staat kan dat stukje op zich
nemen vanwege de woningnood en het belang van doorbouwen,
werkgelegenheid in de bouw behouden en zo meer. Ik ben wel bereid om
de nadelen daarvan, die er zeker zijn, te nemen.
Minister De Jonge:
Ik snap die afweging en zo zit ik er eigenlijk ook in. Zo’n zelfde redenering
kun je namelijk ook voor de start-bouwimpuls geven. Maar we moeten
juist door de crisis heen zien te bouwen, omdat de backlash van niet
bouwen vele malen groter is en nog jaren bij ons blijft. Ik deel dus
dezelfde afweging. We hebben er volgens mij nu genoeg over gezegd. Ik
meld me in het najaar terug en dan beoordeelt u of ik mijn huiswerk goed
genoeg heb gedaan.
Het helpt dat ik nu door heel veel vragen heen kan bladeren. Ik kom op het
Nationaal Fonds Betaalbare Koopwoningen. De ontwikkeling van dat
nationale fonds is in volle gang. Mevrouw Van Dijk vroeg daarnaar. De
afgelopen maanden hebben we via meerdere routes verkend hoe we dat
zouden kunnen vormgeven. Vele experts, met name de Stichting OpMaat,
hebben ons heel erg hierbij geholpen. De technische uitwerking van die
regeling is niet eenvoudig, maar over de zomer heen komen we tot een
gedegen uitwerking. Na de zomer informeer ik u over de uitwerking van
het nationaal fonds en hoe dat moet gaan werken.
De ChristenUnie vroeg of het nog sneller kan gaan groeien. Wat wordt de
omvang? De budgettaire ruimte waarvoor uw Kamer heeft gevoteerd, is
40 miljoen. Daar moet ik mee starten. Ik vind wel dat het interessant kan
zijn dat ook andere partijen daarbij aanhaken, want waarom zou dit alleen
de overheid zijn? Dit zouden ook echt wel andere partijen kunnen zijn. Dat
brengt dan wel weer met zich mee dat er ook een zekere rendementsverwachting is. Daar moet je dan weer een goede afspraak over maken, want
marktpartijen zullen pas meedoen op het moment dat er een rendementsverwachting is. Revolvering is zeker interessant. Omdat er een zekere tijd
overheen gaat voordat dit revolveren daadwerkelijk plaatsvindt, moet je
goed berekenen hoe dat gedaan zou kunnen worden. We onderzoeken
momenteel dus de participatie van derden in dit fonds. In 2021 hebben we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

31

samen met NEPROM een verkennend onderzoek gedaan naar een
nationaal koop-startfonds. In die verkenning, die samen met een
afvaardiging van projectontwikkelaars heeft plaatsgevonden, is voor
ontwikkelaars een vergelijkbare rol weggelegd zoals ik die heb aangegeven in de Kamerbrief van februari. Dan heb ik het dus over 50%
cofinanciering op de korting door ontwikkelaars of gemeenten, en dat is
ook een vorm van participatie. Dat ontwikkelaars die cofinanciering zien
zitten, blijkt uit de huidige toepassing van KoopStart en uit de eerdere
verkenning van het KoopStart-fonds. Dat deze interesse actueel is, hebben
ontwikkelaars onlangs bevestigd. Behalve ontwikkelaars kunnen natuurlijk
ook gemeenten financieel participeren. Ik kom daar na de zomer op terug.
De voorzitter:
Ik kom hierna bij het CDA terug, want die heeft over de vorige vraag nog
een vervolgvraag. Eerst de heer De Groot.
De heer Peter de Groot (VVD):
Dat revolverende fonds moet natuurlijk nog gaan lopen en dan komt er
inderdaad geld terug. Maar ik had gevraagd welk tijdbeslag dat heeft. Als
de Minister daar nog op moet studeren, dan hoor ik dat heel graag in het
najaar.
We hebben nu nog zevenenhalf of acht jaar voor die 900.000 woningen.
Maar om hoeveel woningen zou het dan gaan in de tijd die we nog
hebben? Hoeveel huizen zouden daar nog onder gebouwd moeten
worden en wat zou de omvang van het fonds dan moeten zijn? Hoeveel
moet het dus nog groeien? Ik ben een beetje van de doelredenatie, want
dat helpt denk ik partijen die zich zouden willen aansluiten heel erg. Wat
mij betreft mogen dat ook andersoortige partijen zijn dan ontwikkelaars,
bijvoorbeeld SVn en NHG. We moeten breed kijken om dat fonds goed te
kunnen vullen. Maar om hoeveel woningen en om hoeveel geld gaat het
dan? Daar zou ik graag uitsluitsel over krijgen.
Minister De Jonge:
Het startbedrag vanuit de Rijksoverheid is die 40 miljoen. Daar moet ik
mee beginnen en dat zal dus ook het begin zijn. De participatie zoals nu
voorzien bestaat eruit dat je een deel doet uit het Nationaal Fonds
Betaalbare Koopwoningen en het KoopStart-fonds. Zo is het in het
verleden ook uitgewerkt. Een ander deel laat je doen door de ontwikkelaars en de gemeenten. Het gebeurt in de vorm van een lening die
terugbetaald moet worden bij verkoop. Die revolveert dus bij verkoop. Als
mensen een jaar of vijf in een starterswoning wonen, dan duur het dus vijf
jaar voordat het revolveert en voordat je weer een nieuwe lening uit dat
fonds kunt verstrekken.
Een ander type participatie zou daadwerkelijk participeren in het fonds
kunnen zijn. Daar zeg ik wel bij dat als je dat doet, het dat op enig moment
wel bemoeilijkt, want dat zal ook een rendementsverwachting met zich
mee brengen. Ik ben niet per se tegen die rendementsverwachting, hoor,
want zo zit ik er niet in, alleen zul je daar dan wel goede afspraken over
moeten maken. De overheid hoeft geen rendement te maken, behalve als
het revolveert. Het doel moet namelijk wel revolveren zijn.
Hoeveel woningen je daar daadwerkelijk mee zou kunnen bouwen, is iets
wat we mee moeten nemen in de uitwerking. Ik denk dat ik daar nu geen
getal op zou kunnen plakken.
Oké, ik begrijp nu van mijn ondersteuning dat we bij de start uitgaan van
2.500. Maar wat we moeten doen, is na de zomer een gedegen uitwerking
aan u voorleggen, waarbij we kunnen zeggen: bij de start gaan we uit van
zoveel woningen.
De voorzitter:
Een vervolgvraag van de heer De Groot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

32

De heer Peter de Groot (VVD):
Kort, voorzitter. De systematiek en hoe het bedoeld is, is glashelder. Daar
bestaat geen misverstand over; ik heb het allemaal gelezen. Het gaat de
VVD om de vraag wat we te doen hebben tot 2030. Moet die 40 miljoen
daarvoor misschien wel groeien naar 250 miljoen? Ik heb daar gewoon
geen beeld bij. Zouden partijen die als een soort van garantiepot op vast
geld zitten daar een goede bijdrage aan kunnen leveren? Dan heb je ook
dat probleem van het rendement niet. Als u daarnaar zou willen kijken en
daar in het najaar op terug zou willen komen, dan is dat voldoende.
Minister De Jonge:
Zeker. Dat doe ik heel graag, want dan kan ik in het najaar ook gewoon
betere antwoorden geven.
De voorzitter:
Dan gaan we nu nog even naar het Nationaal Fonds Betaalbare Koopwoningen, want daar had het CDA een vraag over. O, de heer Grinwis heeft
ook nog een vraag over het revolverende fonds.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. Of collega Van Dijk moet eerst ...
In het najaar komt de Minister erop terug. Daar word ik een beetje
ongerust van, want de Minister mag er dan op terugkomen, maar
wanneer gaat dat fonds nu van start? Dat is eigenlijk de crux, want ik ben
een beetje bang dat we studeren, praten en brieven schrijven, terwijl het
erom gaat dat dit echt ook weer een bouwmotortje wordt dat jongere
starters een kans geeft.
De voorzitter:
Mevrouw Van Dijk geeft aan dat dat ook haar vraag is. Dan heeft u die
meteen meegenomen als u deze vraag beantwoordt.
Minister De Jonge:
Mooi is dit. Dit vind ik echt iets moois.
Ik zei niet «najaar». «Najaar» zei ik in antwoord op uw punt, meneer
Grinwis. Hier zei ik «na de zomer» en dat is een wezenlijk verschil, want
het najaar loopt van de zomer tot de kerst en «na de zomer» is echt wel
met Prinsjesdag afgelopen. Dus daar zit echt een wezenlijk verschil. «Na
de zomer» is «na de zomer». Een lichtpuntje! Het tweede lichtpuntje is dat
het nog dit jaar moet worden ingesteld. En «voor het einde van het jaar»
betekent «voor het einde van het jaar», dus december.
Dan het overnemen van de starterslening of de studielening. Kunnen we
de starterslening verruimen of een stuk van de starterslening in plaats
laten komen van de DUO-lening? Dat was een vraag van mevrouw Van
Dijk. Zou ik daar met de SVn, de VNG en DUO over na kunnen denken?
Laat ik voorzichtig zijn, maar mijn initiële reactie is dat ik niet weet of het
daadwerkelijk helpt. De specifieke voorwaarden voor een starterslening
verschillen op dit moment per gemeente. Als je zou verruimen, zou ik daar
dus met hen over moeten overleggen en daar met hen naar moeten
kijken. Maar het oprekken van de leencapaciteit van starters heeft ook als
nadeel dat het een prijsopdrijvend effect heeft als je het heel breed doet.
Daar waarschuwen financiële instellingen altijd voor: als je het te groot en
te breed doet, dan heeft het een prijsopdrijvend effect.
De studieschuld en hypotheken. Kijk, consumenten moeten natuurlijk niet
in problemen komen door een te hoge hypotheek. Daarom is het van
belang dat de maandelijkse lasten, waaronder de studieschuld, wel goed
mee worden genomen bij het bepalen van de maximale hypotheek. Een
studieschuld kent specifieke sociale voorwaarden als een lange aflosperiode, gunstige rente en draagkrachtberekening. Daarom is het voor
oud-studenten vaak het gunstigst om die studielening gewoon te houden,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

33

want zo gunstig als bij DUO is het eigenlijk nergens. Het overnemen van
die starterslening geeft bovendien niet meer leenruimte. Het leidt alleen
maar tot een ingewikkeldere aflossing.
Dan de actuele stand van het besluit van DUO om de schuld mee te
nemen in de hypotheekberekening. Dat kan een deel van de starters
helpen en dat besluit geldt vanaf 1 januari. Dan wordt de actuele
maandlast van de studielening bepalend voor de hypotheekberekening en
dat geeft inderdaad veel meer ruimte aan oud-studenten om een
hypotheek te nemen.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Een van de uitdagingen is dat de aflossing op de DUO-lening nu wordt
meegenomen in de leencapaciteit. Dat vind ik op zich terecht, maar bij een
starterslening ligt dat heel anders. Dan wordt het eigenlijk geherfinancierd
en ga je pas aflossen op het moment dat je inkomen dat toelaat. Vandaar
dat ik conceptueel dacht: misschien is hier wel een oplossinkje te
bedenken en valt er toch binnen de Wft-voorwaarden te blijven. Ik vind
verstandig financieren ook een groot goed, maar zo kun je wel op een
andere manier naar financieren kijken. Ik ben tegen prijsopdrijving en ik
snap die zorg dus ook, maar de andere kant is dat ze er op dit moment
gewoon niet tussenkomen. Dat vind ik wel een serieuze zorg. Vandaar ook
dat ik dacht: misschien moeten we toch eens kijken naar die twee
producten. Die hebben specifieke eigenschappen, maar verzin een list
zodat we toch een slimme koppeling kunnen maken.
Minister De Jonge:
Ik ben een beetje beducht om hier al te ferm op te antwoorden, omdat ik
weet dat dit het werk van mevrouw Van Dijk is geweest. Zij heeft dit
jarenlang gedaan en wie ben ik dan om te zeggen dat het volgens mij niet
werkt als zij zegt dat dit wel zou kunnen werken? Laat ik het met die
voorzichtigheid benaderen.
Ik bedoelde te zeggen dat de voorwaarden waaronder je kunt lenen,
eigenlijk nergens in de markt zo gunstig zijn als bij DUO. Het herfinancieren van een lening die je als student bent aangegaan, opgeteld bij een
starterslening of herfinanciering via een starterslening, leidt bijna nooit tot
vergelijkbare voorwaarden. Maar u zegt: misschien zit er muziek in het
combineren van alle schulden in de vorm van een starterslening, waarbij
een deel van die lening ook pas weer later hoeft te worden terugbetaald
en het net als bij een starterslening vormgegeven wordt naar draagkracht.
Laat ik u toezeggen dat ik er met de genoemde afkortingen, VNG, SVn en
DUO, even op ga studeren of hier eventueel muziek in zou kunnen zitten.
U heeft denk ik mijn aarzeling geproefd, maar ik geef mij ook graag
gewonnen op kennis, zeker in uw geval, want u heeft vaker met dit bijltje
gehakt dan ikzelf.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Ik denk dat het goed is om het in die combinatie gewoon eens met elkaar
te bespreken. Misschien komt er helemaal niks uit, maar ik ben gewoon
op zoek naar iets waarmee we op een financieel verantwoorde manier iets
kunnen doen om die pechgeneratie te helpen.
De voorzitter:
Heeft u een idee wanneer u daarop terugkomt? Een toezegging?
Minister De Jonge:
Voorzitter, ik zou bijna «het najaar» willen zeggen.
De voorzitter:
Maar ik heb net begrepen dat dat heel lang is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

34

Minister De Jonge:
Dat is ook zo. Wilt u dat specificeren?
De voorzitter:
Misschien kunt u het meenemen in een verzamelbrief.
Minister De Jonge:
Voor de begrotingsbehandeling.
De voorzitter:
Voor de begrotingsbehandeling. Wij noteren het. Gaat u verder met de
beantwoording.
Minister De Jonge:
Dat klinkt heel indrukwekkend, maar ik weet alleen niet wanneer u die
heeft gepland. In het najaar, hoor ik zeggen. Ik denk inderdaad dat het
toch een maandje winst oplevert.
De voorzitter:
Oké.
Minister De Jonge:
Dan gaan we naar de overdrachtsbelasting. Ik begrijp goed wat de heer
Grinwis bedoelt. Kijk, ik was het oneens met ongeveer de gehele bijdrage
van de heer Van Haga, maar op één punt zie ik wel zijn zorg en dat is de
stapeling van de marktsituatie, de regulering en de fiscaliteit. Dat is
natuurlijk zeker wel een zorg, want dat is allemaal verschillend en ook bij
iedere ondernemer weer verschillend. Daar kun je moeilijk de stevige
conclusies uit trekken die de heer Van Haga wel trekt, maar de combinatie
van al die dingen bij elkaar is wel degelijk ook onderdeel van de
remmende factoren waarmee de marktpartijen op dit moment te maken
hebben. Een heel ingewikkelde daarin is inderdaad de overdrachtsbelasting. Ik zal even de geschiedenis van de overdrachtsbelasting geven.
Die was 6%. Toen kwam er een differentiatie van de overdrachtsbelasting
om overigens een heel goede reden. Die ging toen naar 2% voor
particulieren en naar 8% voor marktpartijen, met als gevolg dat starters
daardoor wel degelijk meer mogelijkheden hebben gekregen. Dat zie je
gewoon werken. Dat is iets heel moois, zeker in combinatie met de
opkoopbescherming. Dat is echt iets heel erg moois. Toen maakte het
coalitieakkoord er 9%, en nog twee nachtelijke onderhandelingen verder
waren we opeens op 10,4% beland. Dat is wel echt heel hoog. Zeker in
combinatie met andere fiscale maatregelen is dat voor heel veel marktpartijen soms de reden waarom het sommetje net niet meer uit kan. Dat is
echt zo. Daar moet je oog voor hebben.
Tegelijkertijd, als ik nu tegen u zou zeggen «prima, we draaien dat
percentage weer omlaag», dan is dat een zinnetje dat in potentie ook
gewoon opeens honderden miljoenen kan kosten. Dat moet je altijd wel in
het geheel bezien. Over de stapeling als geheel, waar het gaat over box 3,
de overbruggingswetgeving en de nieuwe regeling box 3 waarin het ook
gaat over andere fiscale maatregelen, ben ik samen met Van Rij in
gesprek. Het resultaat daarvan zult u zien in het Belastingplan dat wordt
ingediend bij de begroting. U heeft daar eigenlijk een subtiele variant op.
U zegt eigenlijk: daar waar de vrijstelling nu voor zes maanden bestaat,
zou die vrijstelling eventueel voor iets langer kunnen bestaan. Dat heeft
natuurlijk ook gewoon een budgettair beslag, want de vrijstelling als
crisismaatregel betekent ook gewoon een vrijstelling van het betalen van
overdrachtsbelasting. Als je daarmee dingen vlot kunt trekken die anders
überhaupt niet gebouwd hadden kunnen worden, zou je daar ook wel
weer van kunnen zeggen dat het zelfs leidt tot meer inkomsten voor de
Staat. Zo zou je het ook nog wel kunnen zien. Maar ik denk toch dat je ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

35

boekhoudkundig wel rekening moet houden met het inboeken van kosten.
Die kosten zullen in dezelfde plaat moeten worden verwerkt als waar alle
belastingmaatregelen in worden verwerkt, dus ook daar moet je gewoon
kiezen in wat je uiteindelijk gedenkt kunt krijgen. Nogmaals, ik snap dat u
de overdrachtsbelasting noemt. Ik deel dat die echt aan de hoge kant is. Ik
deel ook dat die bij een aantal projecten op dit moment echt als
showstopper werkt. Maar ik kan niet vooruitlopen op de besluitvorming
van dit najaar.
De voorzitter:
Ik kijk even. Voordat u het woord krijgt, meneer Grinwis, vraag ik de
Minister of hij het stukje regelingen inmiddels heeft afgerond. Dat is het
geval. Mooi.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik dacht even: waar gaat de Minister heen? Maar inderdaad, mijn
specifieke vraag ging erover dat we de termijn tussen een particuliere
verkoper en een nieuwe particuliere koper even overbruggen met een
extra schakeltje, zo’n ontwikkelaar die ertussen gaat zitten. Je zou kunnen
betogen dat dit helemaal geen inkomsten bij het Rijk derft, omdat dat
extra stapje er zonder die extra ruimte niet zou zijn geweest. Maar ik weet
hoe de begrotingsregels werken. Dit is in eerste orde wel degelijk een
derving. Kan ik uit het antwoord van de Minister destilleren dat hij zich bij
de Minister of de Staatssecretaris van Financiën gaat inspannen om dit
wel voor elkaar te krijgen en om hem ook fijntjes te wijzen op de
tweede-orde-effecten? Want misschien brengt dit netto helemaal geen
inkomstenderving teweeg, omdat je eigenlijk iets tot stand brengt dat
zonder die extra ruimte niet tot stand zou zijn gebracht. Als Rijk gaan we
dus eigenlijk helemaal niks missen. Ik weet dat ik nu iets zeg dat tegen
mijn natuur van financieel woordvoerder ingaat.
Minister De Jonge:
Daar wilde ik net aan refereren. Het is goed dat u dat doet. Ik heb gewoon
mijn portefeuille: Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. U heeft heel
erg veel portefeuilles, waaronder de portefeuille Financiën. Ik denk dat u
zelfs nog meer dan ik in staat zou kunnen zijn om op dit punt tot een
wijziging te komen. Als ik me gewoon even beperk tot waar ik wel over
ga, dan zeg ik: ik snap dat u überhaupt de stapeling van de fiscaliteit, de
regulering en de marksituatie problematiseert. Dat doet u niet alleen. Ook
de heer De Groot doet dat met enige regelmaat. De heer Van Haga deed
het net ook, terecht ook. U zegt daarnaast dat de ovb, dus de overdrachtsbelasting, daarin wel echt een hele ingewikkelde is, omdat die zo de lucht
in is gejubeld; die zit wel echt klem, zeker in combinatie met de marktsituatie. Dat snap ik. U weet dat ik met Van Rij kijk wat er in de optelsom
van de fiscale behandeling en de regulering te verrichten zou kunnen zijn.
De heer Van Rij komt vervolgens met de uitkomsten op het fiscale terrein
bij u terug. Daar neemt u dan kennis van als financieel woordvoerder.
Vervolgens gaat u vurig het debat aan met mijn collega. Ik kom
vervolgens terug met de uitkomsten van deze discussie ten aanzien van
de regulering. Daar gaat op z’n minst de heer De Groot met mij vurig het
debat over aan, en ik denk heel veel anderen ook. Zo zullen we het dus
doen dit najaar.
De voorzitter:
Ik zie dat er nog een interruptie is van de heer Van Haga.
Minister De Jonge:
Was het maar vast het najaar. Ik heb opeens zo’n zin in het najaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

36

De voorzitter:
Nou, laten we het reces voorlopig nog niet overslaan.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Ik kreeg volgens mij zowaar een compliment van de Minister.
Minister De Jonge:
Dat is geheel ten onrechte.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Misschien heb ik dat verkeerd begrepen, maar ik ben wel blij dat nu
eindelijk op de kaart staat dat de Minister die stapeling aan maatregelen
nu in het vizier heeft. Dat is goed. Ik hoor hem alleen nu weer de
scheiding maken tussen de fiscale maatregelen en de maatregelen die hij
zelf doorvoert. Ik zou zo graag zien dat die in combinatie bekeken worden,
want heel veel beleggers, bouwers en financiers worden juist horendol
van die aanval van twee kanten, zowel fiscaal, zonder ontsnappingsmogelijkheid en zonder overgangstermijn, als door al die ingrepen in de
verhuurmarkt. Kan ik er ook op rekenen dat dat in gezamenlijk nog eens
een keer wordt bekeken?
Minister De Jonge:
Misschien eerst nog even over dat compliment. Ik zei eigenlijk juist – ik ga
dat toch onderstrepen – dat ik het oneens was met ongeveer alles wat u
zei. De enige erkenning die ik gaf, is een erkenning die ik al veel eerder
heb gegeven, namelijk dat de optelsom van de huidige marktsituatie, de
regulerende maatregelen en de fiscale wijzigingen, inderdaad soms
ingewikkeld uit kan komen voor projecten. Specifiek over de regulering
van de middenhuur – daar hebben we het vaker over gehad – moeten we
het echt hebben in het najaar. Daarom heb ik ook zo’n zin in dat najaar. Ik
denk eerlijk gezegd dat we die regulering echt op zo’n manier doen dat de
nieuwbouw nog gewoon uit kan. U weet ook dat we nou juist goed kijken
naar wat er nodig is aan opslag voor het bouwen in 2025; dat bespreek ik
ook met verschillende ondernemers. Want de plannen die al op tafel
liggen, moeten gewoon gebouwd kunnen worden. Daarom heb je dus die
opslag nodig, want de tijd om al die plannen aan te kunnen passen is er
niet. Die opslag gaat echt helpen, ook als crisismaatregel, om te zorgen
dat we die projecten in de middenhuur kunnen bouwen.
Als de middenhuur inderdaad door sommige ondernemers wordt
aangegrepen om te zeggen dat het niet de rente maar echt de
middenhuur is die hen het meeste dwarszit, dan zeg ik: dat kan niet! Het
marktsegment is veel te klein om ervoor te zorgen dat het allemaal in het
gedrang zou komen. Ik snap wél dat ondernemers zeggen dat het de
optelsom is van de marktsituatie, dus ook die oplopende rente, én de
regulering én de fiscaliteit, die op dit moment nadelig kunnen uitpakken
voor businesscases. Daarom bekijk ik de fiscaliteit en de regulering
inderdaad ook in gezamenlijkheid. Dat doe ik met Van Rij. In het najaar,
dus bij de begroting, komt Van Rij terug met een belastingplan met de
uitkomsten van de fiscale ideeën omtrent die stapeling. Ik kom met het
wetsvoorstel Betaalbare huur. Daarin ziet u de uitkomst in de reguleringskant van die stapeling.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Dan ben ik toch blij, want dan zijn we het inderdaad gewoon op alles
oneens. Dat klopt ook wel, want ik zie gewoon wat er in de markt gebeurt.
Mensen stemmen met hun voeten. Er wordt niet meer gebouwd. Er wordt
niet meer gefinancierd. Mensen stoppen er gewoon mee. Het wordt dus
uitgepond en de hele particuliere verhuurmarkt is aan het verdwijnen. Dat
komt inderdaad door die stapeling van maatregelen. Maar het winstpunt
van deze middag is wel als volgt. Tot voor kort zei de Minister: het komt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

37

door de rente en de gestegen bouwkosten. Nu geeft hij in ieder geval toe
dat het ook door hemzelf komt. Dat is fijn.
Dan heb ik toch nog een vraag. Die gaat over de earningsstrippingmaatregel. Ik weet niet of daar nog apart op teruggekomen wordt.
Minister De Jonge:
Volgens mij, ook gegeven de omvang van uw fractie, bent u ook fiscaal
woordvoerder.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Nou nee, dat is Olaf Ephraim.
Minister De Jonge:
Ik denk dat het goed is om dat gesprek gewoon te hebben met collega Van
Rij. Dat lijkt me gewoon het beste, want anders ga ik ook alle fiscale
dingen doen.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Nou, oké.
Minister De Jonge:
Mijn collega’s in het kabinet vinden al dat ik vrij veel meningen heb over
allerlei andere portefeuilles, dus ik denk dat u deze gewoon echt eventjes
met collega Van Rij moet doen.
De voorzitter:
En ik zou het wel fijn vinden om hiertussen te blijven zitten. Gaat uw gang
meneer Van Haga.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
De Minister brak in op mijn betoog. Respect voor u als voorzitter. Laat ik
de vraag dan anders stellen. Als een grote Canadese belegger opeens zegt
«sorry, maar in dit neomarxistisch landje wil ik niet meer investeren; we
stemmen met onze voeten en gaan weg», wat voor effect heeft dat dan op
de huurmarkt? Er verdwijnt gewoon kapitaal uit Nederland. Er is een
exodus van miljarden euro’s die naar het buitenland verdwijnen. Dat moet
de Minister toch zorgen baren. Of ik die vraag dan fiscaal moet gaan
stellen of hier, ik denk dat de Minister goed in beeld heeft wat deze
exodus aan kapitaal en mensen voor gevolgen heeft voor zijn plannetjes.
Die gaan, voor zover ik het kan zien, niet waar worden.
Minister De Jonge:
Laat ik op heel veel dingen niet reageren, maar op één ding wel. Dat is die
Canadese belegger. Natuurlijk was dat verhaal heel groot in de krant. Het
werd ook gretig aangegrepen door de tegenstanders van de regulering
van de middenhuur om te zeggen: zie je nou wel, het is de regulering van
de middenhuur die heeft gezorgd dat deze belegger zich terugtrekt. Daar
verdiep je je vervolgens in: is dat nou eigenlijk echt zo? Ik ga daar niet
alles over zeggen, want dat moet het bedrijf ook zelf maar naar buiten
brengen, maar dat is natuurlijk niet zo. Het is natuurlijk niet zo dat de
regulering van de middenhuur doorslaggevend zou zijn in de beslissing
van zo’n investeerder. Overigens moet het besluit nog definitief worden
genomen. Sowieso: als je de hele portefeuille in de verkoop zet, stellend
dat het niet meer uit kan, waarom zou er dan een koper in geïnteresseerd
zijn? Ook dat is al zo’n wonderlijke aanname. Volgens mij is het goed om
dit soort berichten altijd even te lezen voor wat ze zijn. Begrijp me niet
verkeerd: ik wil juist dat beleggers geïnteresseerd blijven in Nederland.
Dat gaat over Nederlandse institutionele beleggers, grote beleggers, maar
ook internationale. We hebben heel veel kapitaal nodig om de enorme
bouwopgave waar te maken. Maar het simplistische idee dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

38

regulering van de middenhuur een Canadese belegger doet besluiten om
z’n hele portefeuille in de verkoop te doen, is echt gewoon niet waar.
De voorzitter:
Kort, meneer Van Haga, want we hebben nog drie onderdelen.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Dit is echt te simpel, hè, dat het gewoon niet waar is dat het niet meer uit
kan. Is de Minister het met me eens dat als je plotseling de middenhuur
gaat reguleren, je gewoon dekapitaliseert voor iedere kleine woning die
niet boven de 187 punten komt, wat dus een effect heeft op al die
pensioenen van die mkb’ers, en dus ook op dit soort portefeuilles, en dat
het dan inderdaad voor heel veel mensen niet meer uit kan? Heeft de
Minister in beeld hoeveel er in totaal dekapitaliseert vanwege deze
regulering van de middenhuur?
Minister De Jonge:
Nee. Laten we dat debat over de regulering van de middenhuur trouwens
ook gewoon in het najaar doen. Het gaat mij even om dat bericht over die
Canadese belegger, Eres. Die heeft het bericht zelf genuanceerd. Die heeft
alleen een strategic review willen doen, dus een onderzoek naar wat ze
met hun portefeuille willen gaan doen. Het is dus geen verkoop, maar een
aankondiging dat ze hun eigen portefeuille willen reviewen. Ze gaan dus
eerst de opties in kaart brengen, wat ze zouden kunnen doen. Ze wachten
dat onderzoek eerst af. Pas daarna zullen zij een beslissing nemen. Het
verhaal was anders, hè? Het verhaal was dat een Canadese belegger
omwille van de middenhuur zijn hele portefeuille in de verkoop ging
doen. Ja, dat is een wonderlijk verhaal, a omdat het niet zo is en b omdat
je dan dus aanneemt dat het voor deze belegger allemaal verliesgevend is
geworden en dat als ze het zouden overdragen aan een ander, met een
overdrachtsbelasting van 10,4%, het ineens heel rendabel zou worden
voor die ander. Dat is toch een rare gedachte? Als je de krant las, moest je
zelf toch ook al denken dat dit verhaal gewoon niet kon kloppen? Nou, het
blijkt dus ook niet te kloppen. Overigens is de gestegen rente de belangrijkste reden voor de review, zegt ook deze vastgoedbelegger. Het is dus
de gestegen rente en niet de regulering. Dat kan ook niet, want dat is
maar een veel kleiner deel van de potentiële verslechtering van de
businesscase. Nou ja, punt.
De voorzitter:
Volgens mij gaat u er nog over in debat in het prachtige najaar. Mijn
verzoek, ook gegeven de tijd ... We hebben nog drie blokjes.
Minister De Jonge:
Was het maar vast het najaar, hè?
Dan het beter benutten van de bestaande voorraad, want dat is ook
belangrijk. We zullen toe moeten werken naar die 900.000. Een beetje op
z’n Jan de Konings, een andere grootheid uit het verleden: als het niet kan
zoals het moet, dan moet het maar zoals het kan. Daar levert de bestaande
voorraad ons echt een mogelijkheid op, bijvoorbeeld via splitsen. De
splitsingspotentie is echt groter dan wat er op dit moment wordt benut.
Optoppen gebeurt nog op hele kleine schaal, maar is wel degelijk een heel
interessante aanpak. Via transformatie, een heel terecht punt van
Boulakjar, kan er veel meer. In de aanpak zoals we die neerzetten, heb ik
ook goed gekeken naar het achtpuntenplan van de heer Boulakjar. Dat wil
ik daar ook graag in meenemen.
Optoppen, om die er eventjes uit te pakken, is misschien wel de interessantste. We zien namelijk dat een aantal dingen heel erg urgent zijn, zoals
het verduurzamen van de oude stadswijken en de slechte labels,
overigens uit de periode van Pieter Bogaers. De woningen staan er wel,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

39

maar de woningen zijn er ook al een tijdje geleden neergezet. Je ziet dat
het energiegebruik in die woningen torenhoog is. Het zijn geen energiezuinige woningen. Je ziet dat er een heel seriematige aanpak is gekozen,
waarbij hele wijken hetzelfde type woningbouw hebben. Dat biedt dus
enorm veel mooie mogelijkheden voor het seriematig verduurzamen. Wat
is nou het mooie aan dat hele optopconcept? Dat je er een of twee
verdiepingen bovenop kunt zetten. Ze waren toen nogal kwistig met
beton, dus die gebouwen zijn echt stevig zat. Van de revenuen van die
twee woningen kun je ook meteen de verduurzamingsopgave betalen. Je
kunt dat seriematig doen, op zo’n manier dat je meteen verder stedelijk
verdicht. Dat is heel erg nodig, want die wijken kennen vaak een hele
ruime opzet en zijn nog heel erg vanuit de gescheiden functies bedacht.
Meer verdichten biedt dus ook weer mogelijkheden om nieuwe functies in
die wijken aan te brengen. Kortom, je zou zo’n hele wijk kunnen
aanpakken met een programmatische optopaanpak, geïndustrialiseerd,
meteen ook de verduurzaming meepakkend en daadwerkelijk meer
woningen toevoegend.
Onderzoek van Stec heeft uitgewezen dat daar een potentie zit van
100.000 woningen. Iedereen die ik spreek zegt eigenlijk dat dat een lage
inschatting is, maar laten we nou eens uitgaan van die lage inschatting.
Hoe fantastisch zou het zijn om de komende periode 100.000 woningen op
te toppen? Zelfs al zouden we de helft doen, dan nog hebben we een
gigantische bijdrage geleverd. Die optoppotentie vind ik dus misschien
nog wel het mooist, eigenlijk mooier nog dan ieder ander voorstel voor
het benutten van de bestaande voorraad. Ik geloof erg in die
optopaanpak. Met de gemeenten die dat ook zien zitten, met de bouwers
die dat ook zien zitten en met de corporaties die dat ook zien zitten, wil ik
graag aan de slag om na de zomer een programmatische aanpak uit te
werken.
Wil je dan de kwaliteitseisen voor transformatie en optoppen gelijktrekken
met die voor nieuwbouw? Dat zegt mevrouw Beckerman. In het Bouwbesluit 2012 is bewust een keuze gemaakt om bij verbouw een andere
systematiek van eisen te hanteren dan in het Bouwbesluit 1992 en het
Bouwbesluit 2003. Dat is gebeurd om de verbouw en transformatie van
woningen eenvoudiger te maken. Tot 2012 moest men bij verbouw
voldoen aan de eisen voor nieuwbouw, tenzij de gemeente hiervoor
ontheffing tot een lager niveau verleende. In de praktijk leidde dat tot een
situatie waarin bij verbouw in het algemeen aan nieuwbouweisen moest
worden voldaan, omdat gemeenten terughoudend waren in het verlenen
van die ontheffing. Dat werd breed ervaren als een belemmering voor de
verbouw en de transformatie. Mede op verzoek van grote gemeenten is in
2012 besloten om uit te gaan van een landelijk verbouwniveau. Dat
verbouwniveau ligt tussen het niveau voor bestaande bouw en
nieuwbouw in. Het gaat er in de basis van uit dat het bestaande kwaliteitsniveau van een bouwwerk door de verbouw niet mag verslechteren. Ook
in het Bbl is het verbouwniveau overgenomen, omdat daarvoor breed
draagvlak was. Voor mij is er nu geen aanleiding om die eisen heel erg op
te schroeven, omdat ik toch wel beducht ben dat dat tot een nieuwe rem
gaat leiden. Ik denk dat we dat niet moeten doen.
Mevrouw Beckerman (SP):
Wij hebben een motie hierover in voorbereiding voor morgen, voor het
tweeminutendebat Bouwregelgeving. Wij denken eigenlijk dat dit wél heel
noodzakelijk is. Dat denkt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten ook,
want zij pleit daar ook voor. Zij zegt: als je wilt optoppen, zorg dan dat de
kwaliteit wel goed is. Die kwaliteit moet niet alleen goed zijn, maar moet
ook op nieuwbouwniveau zitten. We kunnen bijvoorbeeld verwijzen naar
de brand van enkele weken geleden, waarbij bleek dat je wel degelijk een
probleem kunt hebben als je dat niet doet. Ik snap dat de Minister tempo
wil maken, maar als je niet nu al zegt dat je het heel goed gaat doen, kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

40

het juist weleens zijn dat je helemaal niet zo veel tempo kunt maken
omdat er veel bezwaar tegen komt. Gemeentes zeggen niet voor niets nu
al nee.
Minister De Jonge:
Dat punt snap ik, hoor. Ik snap zeker dat u dat vraagt, omdat die brand
natuurlijk ook gerelateerd was aan optoppen. We hebben daar ook een
debat over gehad. We moeten vooral weten of het te maken had met het
niet-houden aan eisen die wel gelden, of dat het te maken had met eisen
die te laag geformuleerd waren en die hoger geformuleerd zouden
moeten zijn. Ik heb u al gezegd dat ik dat onderzoek echt wil afwachten
om die keuze goed te maken. Als je namelijk generiek de eisen verhoogt,
betekent dat ook generiek meer kosten, generiek een langere bouwtijd et
cetera. Je moet je altijd goed bewust zijn van de implicaties van het
generiek verhogen van eisen en wat dat doet voor ieder project waarin de
kosten moeten worden doorberekend. Dat laat onverlet dat gebouwen
natuurlijk gewoon brandveilig moeten zijn. Daarom wil ik dat onderzoek
ook afwachten. Als dat onderzoek aanleiding geeft om de eisen te
verhogen, dan is dat prima en dan gaan we dat doen, maar wel even in
die volgorde. Ook betekent dat dan nog niet generiek dat nieuwbouweisen
all over the place moeten gelden, dus in de volle breedte. Ook daar
moeten we nog wel een onderscheid in willen maken, denk ik.
De voorzitter:
In één zin het liefst, mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
Maar dit kan ook duurkoop worden. Het nu goedkoop doen omdat dat
lekker geld scheelt, kan op de lange termijn echt een hele dure koop
worden. Ik zou de Minister toch willen vragen om hier heel stevig met de
VNG over te spreken, want zij zegt niet voor niets dat we die eisen tot
2012 hadden. We hebben die toen in een crisis losgelaten, maar dat is
echt niet slim.
Minister De Jonge:
Zeker, natuurlijk willen we met de VNG spreken. Als ik dat niet wil, dan
willen zij met mij spreken, dus dan heb ik ze alsnog aan de lijn. Dat is dus
niet zo moeilijk. Het punt is wel dat dat loslaten van die eisen destijds,
toen er voor alle transformaties nieuwbouweisen zouden moeten gelden,
juist op verzoek van gemeenten is gebeurd. Nieuwe inzichten moeten
kunnen en bekeringen maken we allemaal door – daar kom ik zo nog op –
maar er was echt wel reden om ervan af te stappen. Ik ga er ook niet
zomaar weer naar terug, omdat het echt kostenverhogend is voor alle
projecten, voor alle transformaties. Meneer Boulakjar wil nou juist dat we
meer transformaties gaan doen. Nou, vergeet maar dat het er meer gaan
worden als we de eisen gaan verhogen. Het zullen er dan juist minder
worden. Volgens mij moeten we dat ook in ogenschouw nemen.
Overigens moet het brandveilig zijn, dus daarover is geen discussie. Dat
betekent niet generiek all over the place de eisen verhogen.
Dan ga ik naar de leegstand toe, want ook dat gaat over de bestaande
voorraad. Allereerst noem ik de getallen. Ik heb een briljante administratie, maar nu ben ik ze weer kwijt. O ja, daar heb ik ze. Bij leegstand
worden vaak hele grote getallen genoemd. Als je dan weer inzoomt,
blijken het toch weer minder panden te zijn. Overigens is dit heel
verschillend in de verschillende grote steden. Amsterdam heeft er
bijvoorbeeld vrij veel last van, maar andere steden echt heel veel minder.
Het CBS zegt dat er naar verwachting zo’n 60.000 woningen langdurig
leegstaan. Maar het CBS zegt ook dat ze niet zeker weten of die 60.000
daadwerkelijk leegstaan, want in de helft van die woningen is er nog wel
energieverbruik meetbaar. Dan staan ze misschien niet zo leeg, maar zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

41

ze als leegstaand in de CBS-administratie terechtgekomen. Op dit moment
wordt dus nader onderzoek gedaan of het er wel 60.000 zijn. Een deel van
die 60.000 betreft renovatieleegstand, dus langdurige renovatieleegstand.
Daar kun je niet wonen, want daar lopen bouwvakkers rond. Ik denk dus
dat we niet op het netvlies moeten hebben dat daar een enorm grote
oplossing ligt voor het woningtekort van dit moment, omdat mijn
aanname is dat er veel minder daadwerkelijk langjarig leegstaande
woningen zijn dan we wellicht zouden willen om te kunnen inzetten. Dat is
één.
Het tweede is wat we op dit moment hebben. We hebben een
Leegstandwet, die gemeenten echt hele mooie mogelijkheden geeft om
met leegstaand vastgoed om te gaan. Amsterdam gebruikt die mogelijkheden en gebruikt die ook fors. Er is een meldplicht om leegstaand
vastgoed na minimaal zes maanden te melden bij de gemeente, met een
boete tot € 9.000 als dat niet wordt gedaan. Daardoor krijgt de gemeente
dus inzicht in leegstaand vastgoed. Er is een verplicht gesprek tussen
eigenaar en gemeente op basis van die melding over de vraag of de
leegstand verklaarbaar is of niet. Als uit dat gesprek blijkt dat de eigenaar
geen legitieme reden heeft voor de leegstand, kan de gemeente een
huurder voordragen in een beschikking. Dat is nogal stevig. Sommigen
zouden het wellicht een inbreuk op het eigendomsrecht kunnen noemen,
als ik het debat van vorige week op mijn netvlies heb. Ik denk dat dit in
ieder geval een veel fermere inbreuk op het eigendomsrecht is dan de wet
die we vorige week aan de orde hadden, maar misschien moeten we dat
nog een keer overdoen. Dit mag dus al. Dit heeft uw Kamer al goed
gevonden. Dit mag dus allemaal al. Dat gaat heel ver. Bij de Crisis- en
herstelwet kan de meldplicht zelfs worden verkort tot melden binnen drie
maanden en kan het leegstandsgesprek sneller plaatsvinden. De
gemeente kan ook nog een huurprijs vaststellen – tjonge, wat een inbreuk
op het eigendomsrecht – als er een gebruiker wordt voorgedragen.
Kortom, er zijn heel veel dingen mogelijk voor een gemeente als ze met
leegstand aan de slag zou willen. Ik zou gemeenten willen aanmoedigen,
zoals eerder door mevrouw Beckerman aan mij is gevraagd, om daarvan
gebruik te maken.
Zou ik dan ook nog een leegstandsbelasting kunnen invoeren? Ja, dat kan
ook, maar zouden we niet gewoon gebruikmaken van de wet die er is? Dat
is gewoon een goede wet, een ferme wet, waarmee je als gemeente
eindeloos veel mogelijkheden hebt om leegstand terug te dringen, nota
bene tot het voordragen van een huurder en het bepalen van de huurprijs
aan toe. Me dunkt dat als je leegstand hebt in je gemeente, je daar als
gemeente ook goed mee aan de slag kunt. Ik heb hier ook nog een hele
beschouwing over leegstandsbelasting in relatie tot het eigendomsrecht,
maar ik denk dat ik u die bespaar.
Ik ga door met de vraag van de heer Boulakjar over het ombouwen van
woningen naar kantoren. De heer Boulakjar zegt nu: van kantoren naar
woningen. Dat lijkt mij ook logischer eigenlijk. Dat staat hier ook,
trouwens, en dat vroeg u ook! Wij maken natuurlijk gebruik van de
instrumenten die al bestaan en die ook succesvol zijn. We hebben 10.000
transformaties per jaar, dus dat is niet gering. Van de 90.000 woningen
vorig jaar waren er 10.000 transformaties. De transformatiefaciliteit die we
hebben, dus de financieringsfaciliteit, hebben we opgehoogd. Die hebben
we afgelopen jaar met 20 miljoen opgehoogd. Daarnaast hebben we
recent een City Deal binnensteden gesloten, waarmee mijn voorganger
Kajsa Ollongren nog was begonnen, die ingaat op de transformatie van
winkelgebieden. Je ziet dat heel veel winkelgebieden toch wat desolaat
beginnen te worden. We gaan daar kijken of we winkels kunnen
ombouwen tot woningen.
Dat sluit ook aan bij de vraag die mevrouw Van Dijk stelde, want juist in
die winkelgebieden zie je vaak dat er een rotte plek zit waar je je als
gemeente al de hele tijd aan ergert en waar je het maar niet voor elkaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

42

krijgt om het daadwerkelijk gedaan te krijgen. In die transformatiefaciliteit
zit geld. In het landelijk expertteam zit kennis op het gebied van transformatie. Ook dat kan allemaal helpen om meer te transformeren en zelfs die
rotte plekken beet te pakken. Mevrouw Van Dijk voegde daaraan de vraag
toe of je in de woondeals en de versnellingstafels die daarbij horen,
afspraken kan maken om de transformatie te versnellen. Ik denk dat dat
sowieso kan op het transformatiepotentieel. Ik denk dat ik dan aan uw
beider vragen tegemoetkom. Misschien kan het zelfs wel tot op het niveau
van daadwerkelijk te transformeren locaties, maar ik zal nader moeten
bekijken of ik daar ook in kan helpen. Daar kom ik dan later in het jaar op
terug. Dat wordt in het najaar, voor de begroting.
Dan de microwoningen.
De voorzitter:
Meneer De Groot, ik ga u niet nu het woord geven, maar pas aan het
einde van dit blokje. Vindt u dat goed? Dank u wel. Gaat u verder, Minister.
Minister De Jonge:
Nou wordt het heel spannend!
Ben ik bereid om te kijken naar het vergunningvrij plaatsen van microwoningen? Kan ik in gesprek gaan met de Nederlandse Vereniging van
Banken over hypotheken? Het plaatsen van microwoningen is echt een
mooi initiatief; niet zozeer om de bestaande voorraad beter te benutten,
maar wel om de tuinen van die bestaande voorraad te benutten, bijvoorbeeld voor mantelzorg. Ook voor wonen en zorg is dit dus een hele
interessante optie. Niet iedereen heeft natuurlijk zo’n grote tuin dat er een
microwoning in zou passen en evenmin heeft iedereen een schoonmoeder die graag in een microwoning zou willen wonen, maar er zit wel
degelijk potentieel in. We zorgen er in ieder geval voor dat de huidige
bouw- en gebruiksmogelijkheden voor mantelzorgwoningen ook onder de
Omgevingswet in stand worden gehouden. Daarmee blijft het plaatsen
van mantelzorgwoningen onder bepaalde voorwaarden inderdaad
vergunningvrij. Daarnaast wordt het onder de Omgevingswet mogelijk dat
gemeenten in het omgevingsplan meer mogelijkheden bieden voor
vergunningvrij bouwen. We zijn al in gesprek met aanbieders van
microwoningen om te kijken op welke wijze we het plaatsen van microwoningen verder kunnen stimuleren. Het contact tussen de aanbieders van
microwoningen, de Nederlandse Vereniging van Banken en de Nationale
Hypotheek Garantie is al gelegd. Wij zullen waar nodig ook aansluiten bij
die gesprekken.
Ik liet even een plechtige stilte vallen. Ik dacht: nu is het moment. Maar u
heeft helemaal gelijk, voorzitter. Ik zal me voegen naar uw orde.
Dan de transformatie van de vakantieparken. De heer De Groot zei dat hij
hoopt dat er straks veel meer transformatiepotentieel is dan de 60. Dat
hoop ik zelf eigenlijk ook, maar dit is het resultaat dat ik nu heb op basis
van de inventarisaties die zijn gedaan. De cijfers zijn gebaseerd op de
inventarisatie die is uitgevoerd door de provincies, ook omdat zij er meer
kennis van hebben en ook verantwoordelijk zijn voor die afweging. In mijn
brief over de vervolgaanpak heb ik aangegeven dat ik inzet op registratie
en monitoring van de vakantieparken. Daar trekken we ook extra geld
voor uit. Daardoor neemt het inzicht in mogelijk te transformeren parken
toe. Dat leidt mogelijk ook tot een groter potentieel.
Inzicht krijgen in de situatie op alle parken in Nederland is een forse klus
die heel veel inzet vraagt aan de kant van het Rijk, omdat ik mevrouw
Beckerman heb beloofd dat ik mijn bekering ook daadwerkelijk in actie zal
omzetten, maar zeker ook aan de kant van gemeenten en provincies. Ik
ben met gemeenten en provincies in gesprek om te komen tot de
efficiëntste manier om te ondersteunen bij die opgave, zodat we echt van
ieder vakantiepark weten of er toekomstig recreatief potentieel is, of er
transformatiepotentieel is en of er ook iets speelt met een andere opgave,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

43

namelijk of er inmiddels veel kwetsbare bewoners zijn met wie je echt iets
moet. Via de woondealoverleggen sturen we op de vervolgstappen na de
inventarisatie om te komen tot afspraken voor de parken die geschikt zijn
gebleken om te transformeren.
Dan ga ik toch even naar de vragen van mevrouw Beckerman. Zij zegt
eigenlijk dat ze er meer van had verwacht. Ze had meer verwacht van wat
we nu doen. Volgens mij ben ik altijd wel transparant geweest over wat ik
van plan was te doen. Aanvankelijk heb ik gezegd dat ik helemaal niet van
plan was om on top of alles wat we al moeten doen en alles waarmee we
zijn gestart in deze kabinetsperiode, ook nog een aanpak van vakantieparken te hebben, gewoon omdat dat ook weer heel veel vergt aan
personele ondersteuning vanuit het departement. Je moet het ook
allemaal waar kunnen maken. Dat leidde tot grote teleurstelling aan uw
kant, maar ook aan de kant van de heer De Groot. U beiden heeft mij
overtuigd om toch wel wat te doen. Daar heb ik het de vorige keer met u
over gehad.
Ik vind dat u terecht aandacht heeft gevraagd voor een rijksbemoeienis
met de vakantieparken, eigenlijk om een drietal redenen. Dat is met name
omwille van de transformatie naar woningen. Dat is niet zozeer uw inzet
geweest, maar dat is meer de inzet van de heer De Groot geweest. Twee is
een aanpak van ondermijning. Ik denk dat dat alweer dichter in de buurt
komt van uw inzet. Drie is kijken of we betere zorg en ondersteuning
kunnen bieden, met name aan kwetsbare bewoners. Dat is uw inzet
geweest. U heeft daarover gezegd dat er sprake is van een roompottisering – dat was uw woord – van de vakantieparken, waarbij vakantieparken worden opgekocht en bewoners van die vakantieparken het
nakijken hebben omdat zij daardoor in de knel kunnen komen. Dat hoort
natuurlijk bij de derde lijn die ik schets in de brief. Daarbij heb ik ook altijd
gezegd dat ik het niet kan tegenhouden als de ene eigenaar iets verkoopt
aan de andere eigenaar. Dat wil ik ook niet, want dat zou een hele
bijzondere manier van inmenging in het privaatrecht zijn.
Tegelijkertijd speelt wel dat bestaande bewoners van vakantieparken in de
knel kunnen komen. Daar zullen we wel degelijk iets mee moeten. De
gemeente is daar natuurlijk eerst aan zet, maar dit is vaak iets wat de
gemeente overstijgt, omdat er ook veel inwoners van andere gemeenten
op zo’n park wonen. We zullen dus in gezamenlijkheid moeten kijken wat
daarin de beste aanpak is. Er was een bestaande aanpak vakantieparken,
die is geëvalueerd. Er komt nu een nieuwe aanpak vakantieparken met
deze drie loten aan de stam. Daar gaan we mee aan de slag.
De voorzitter:
Ik snap dat men wil interrumperen. Ik vind dit ook vervelend, want het
slaat het debat een beetje dood, maar we hebben nog maar een uurtje en
we hebben nog een tweede termijn te gaan. Ik stel dus voor dat we toch
even het blokje afmaken. Dan geef ik u daarna het woord, nadat meneer
De Groot het woord heeft gekregen over microwoningen. Oké? Gaat u
verder, Minister.
Minister De Jonge:
Ik ben wel bijna gereed. We kijken dus hoe we met een brede groep
partijen, dus ministeries, provincies, gemeenten en maatschappelijke
organisaties, de vervolgaanpak vakantieparken kunnen vormgeven.
Daarbij wordt ook een actie uitgevoerd met betrekking tot het opkopen en
uitponden van vakantieparken. Ik kom er bij de Kamer op terug hoe we
dat gaan doen. Daarnaast werken we samen met HISWA-RECRON aan het
beter voorlichten van recreanten en huurders over hun rechtspositie op
dit type parken.
De heer Boulakjar vroeg: zou je niet ook in de voetsporen van Bogaers
kunnen treden door te stoppen met de bouw van vakantieparken? Ik ben
bereid om in heel veel voetsporen van Bogaers te treden, maar deze wil ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

44

even aan me voorbij laten gaan. Ik denk dat vakantieparken prima
gebouwd moeten kunnen worden. Ik geloof ook niet dat dat onze grootste
showstopper is in het versnellen van de reguliere woningbouw.
De voorzitter:
Allereerst de heer De Groot over de microwoningen.
De heer Peter de Groot (VVD):
Ik heb inmiddels al drie vragen, want ik heb ook twee vragen over de
vakantieparken. Ik zal kort beginnen met de microwoningen. Ik snap het
pleidooi dat de Minister houdt voor de mantelzorgwoningen en hoe het
georkestreerd is rondom de vergunningverlening. Ik ben in Gouda
geweest. Daar ging het echt niet om een grote tuin, maar het was wel heel
mooi. Het zag er echt prachtig uit, en het zorgt voor een woning. In Gouda
is er ontzettend veel creativiteit nodig geweest om dit te organiseren met
elkaar. Juist daar ben ik op zoek naar iets meer ruimte of meer vastigheid
voor andere gemeenten, want die hikken daar gewoon tegenaan. Ik heb u
niet heel expliciet horen zeggen dat u dat ging doen, of ik heb niet goed
geluisterd. Het kan dus ook echt aan mij liggen.
Minister De Jonge:
Of ik had het beter moeten zeggen. In Gouda is de wethouder trouwens zo
enthousiast geraakt over microwoningen dat hij er zijn werk van heeft
gemaakt. Dat is inderdaad een hele mooie showcase, maar kennelijk was
het ook zo ingewikkeld dat hij er zijn fulltimewerk van moest maken om
die microwoningen voor elkaar te krijgen. Ik denk dus dat we juist van de
Goudse casus veel kunnen leren. Ik ben zeer bereid om met gemeenten
samen op te trekken om te kijken hoe je dit meer ruimte kunt geven.
Nogmaals, ik denk niet dat het dé oplossing is voor ons tekort, maar dé
oplossing bestaat misschien gewoon niet. Het is in ieder geval een
oplossing die kan bijdragen aan zowel het verbeteren van de situatie van
wonen en zorg voor ouderen als het daadwerkelijk toevoegen van
woningen. Ik ben dus zeer bereid om de handschoen op te pakken en
samen met de aanbieders van microwoningen en de banken te kijken wat
ik aan belemmeringen kan helpen wegnemen.
De voorzitter:
Mevrouw Beckerman, u was eerder in het rijtje. Ik dacht: ik doe het even
op volgorde.
Mevrouw Beckerman (SP):
Oké. Toch is dit geen bekering. De Minister zegt dat hij er aan het begin
van zijn regeerperiode niks mee wilde, maar toch tot een bekering kwam.
Nu is hij met de HISWA aan het praten over beter voorlichten en ondersteunen van gemeenten. Het gaat wel degelijk om een groot probleem.
Dat raakt ook sterk aan de ruimtelijke-ordeningsportefeuille van deze
Minister. We hebben het over de bouw in en nabij Natura 2000-gebieden.
We hebben het over de bouw van luxe vakantievilla’s, die ook een
behoorlijke impact hebben op het landschap. Daar moet wel degelijk ook
een ideologische keuze worden gemaakt. Deelt de Minister die mening?
Minister De Jonge:
Ja, maar ook daar speelt dat de gemeenten daar gewoon een wettelijke
taak hebben en dat provincies daar gewoon een wettelijke taak hebben. Ik
zeg het toch even precies, want anders gaan we er te anekdotisch over
spreken en doen we ook nog alsof het grappig is, terwijl het dat helemaal
niet is. Het gaat hier over vakantieparken, waarvan ik aanvankelijk
inderdaad heb gedacht: bij alles wat we ook nog te doen hebben, laat ik
deze gewoon even aan gemeenten en provincies en maak ik hier eventjes
niet mijn werk van. U zei daarvan: dat kan niet; je kunt het niet alleen aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

45

gemeenten en provincies laten, want er spelen meer problemen op de
vakantieparken. Het eerste is dat door de opkoop van die vakantieparken
er gewoon bewoners in de knel komen. Heel vaak worden in vakantieparken, soms na jaren van leegstand, mensen gehuisvest die elders niet
terechtkunnen. Ze kunnen niet terecht in de sociale voorraad en hebben
geen woning in de gemeente, en verblijven daarom maar op een
vakantiepark.
Daar zijn overigens verschrikkelijke voorbeelden van geweest. Fort Oranje
is wel het allerergste, denk ik, maar er zijn meerdere parken die heel erg
aan het verloederen zijn geraakt maar waar mensen wel hun woonruimte
hadden. Als je zo’n park laat opkopen en als zo’n park dan daadwerkelijk
weer wordt gepimpt tot vakantiepark, betekent dat wel dat een serieus
aandeel van de mensen geen plek meer heeft. Kan de gemeente dan
zomaar voorzien in herhuisvesting? Nee, dat is vaak een hele grote klus. Ik
weet dat, want bij Fort Oranje ben ik zelf nog als wethouder van
Rotterdam betrokken geweest, hoewel dat absoluut geen Rotterdams
grondgebied was. Er woonden wel heel veel mensen uit Rotterdam op
Fort Oranje. Er is een hele groep gemeenten bij betrokken geweest.
Daarbij hebben we destijds zelfs samengewerkt met de Rijksoverheid,
omdat het een vraagstuk was dat te groot was voor de gemeenten an
sich. Op dat punt heb ik tegen u gezegd: ja, u heeft mij overtuigd dat er
inderdaad wel een noodzaak is tot rijksinzet. Dat is één.
Twee is het punt van de heer De Groot: zou hier ook niet een transformatiepotentieel zitten dat je onbenut laat als je er niet meer aandacht aan
geeft, ook vanuit de Rijksoverheid? Ja, daar ben ik het ook mee eens. Ook
om die reden geloof ik wel degelijk toch in een follow-up van de aanpak
vakantieparken uit de vorige kabinetsperiode. Een derde reden is – ook
mijn collega is daar volop mee bezig – dat dit soort vakantieparken vaak
een magneet zijn voor allerlei ondermijnende activiteiten. Ook vanuit de
aanpak ondermijning zou je er dus eigenlijk iets mee moeten willen. Die
drie redenen heb ik u toegelicht in de brief. Die drie redenen zijn voor mij
aanleiding om met een aanpak te komen. Ik heb u de stand van zaken bij
transformatie geschetst. Ik ben samen met mijn collega Yeşilgöz bezig om
de aanpak van ondermijning verder vorm en inhoud te geven. Ten aanzien
van parken met kwetsbare bewoners ben ik nog niet gereed met het
daadwerkelijk komen tot een landelijke aanpak, omdat ik die nu aan het
uitwerken ben met gemeenten en provincies, met maatschappelijke
organisaties die daarbij betrokken zijn, maar bijvoorbeeld ook met het
departement van VWS en het departement van Sociale Zaken, omdat het
mede hun klandizie is, zou ik maar willen zeggen. Ik ben dus nog niet
gereed met die aanpak. Ik vind wel dat ik er iets mee moet, dus ik ben het
in die zin juist eens met mevrouw Beckerman. Ik hoop ook dat ik in de
loop van dit jaar met een aanpak voor dit deel kan komen waarover u
enthousiast bent.
Op één punt ga ik niet met u mee, namelijk dat ik een taak zou hebben in
het voorkomen dat vakantieparken verkocht kunnen worden aan
Roompot, dus in het tegengaan van de roompottisering. Dat vind ik een
veel ingewikkelder vraagstuk om mee om te gaan, omdat ik dan eigenlijk
zou treden in het privaatrecht en zou zeggen: u mag dit niet verkopen aan
die partij. Dat vind ik een rol die ik niet heb. Die kan ik ook niet hebben.
Wel kan ik ervoor zorgen dat de rechten van mensen serieus worden
genomen, dat mensen kunnen opkomen voor hun rechten, dat anderen
ook in de bres kunnen springen voor huurders, kwetsbare huurders in dit
geval, die met hun rug tegen de muur staan en zien dat ze van hun
vakantiepark af worden geduwd. Daar wil ik me voor inzetten. Ik wil kijken
wat ik op dat punt zou kunnen bereiken. Ik kom in uw richting terug met
een aanpak waarvan ik hoop dat u er ook enthousiast over kunt zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

46

Mevrouw Beckerman (SP):
Ik blijf dit heel lastig vinden. Voor die kwetsbare bewoners moet
inderdaad een oplossing komen, maar we hebben een groter probleem
dan alleen dat. Dat is dat bijvoorbeeld de laatste familiecamping in
Zandvoort verdwijnt. Maar we zien ook dat veel mensen hiertegen in actie
komen, bijvoorbeeld op Leekstermeer, waar bewoners nu hun camping
hebben teruggekocht van zo’n investeerder. In Hoek van Holland hebben
recreanten – het zijn geen bewoners maar recreanten – hun camping
teruggekocht. We zien ook dat steeds meer gemeenten hiervoor pleiten,
niet alleen dat recreanten dat kunnen maar ook dat gemeenten dat
kunnen via het voorkeursrecht, omdat die roompottisering helemaal niet
zo’n gewenste trend is. Dat kaarten wij aan, maar wij kaarten ook de
positie van de recreanten aan. Die is heel erg zwak. Ze verliezen vaak
duizenden euro’s. Dat kan niet worden opgelost met alleen een
aanscherping van de HISWA-RECRON-voorwaarden, al was het maar
omdat die op heel veel parken niet eens van toepassing zijn. Deelt de
Minister die opvatting?
De voorzitter:
Voordat ik de Minister het woord geef, constateer ik dat de heer De Groot
ook nog vragen heeft staan. Of zijn die inmiddels al beantwoord? Nee. Ik
ga die zo bij u ophalen, maar ik wil u er ook even op attenderen dat het
17.10 uur is en dat we nog een stuk grondbeleid hebben en een stuk
overig. Dit gaat over een brief, die overigens niet geagendeerd stond voor
deze vergadering. U heeft op 27 september nog steeds de kans om hier
uitgebreid met elkaar over in debat te gaan. Dat gaat u ongetwijfeld ook
doen. Wellicht is dat een nog iets beter moment om het er met elkaar over
te hebben. Toch ga ik, voordat de Minister reageert op mevrouw
Beckerman, nog even kijken of de heer De Groot zijn vraag kan meegegeven. Dan kan de Minister die meenemen in zijn beantwoording.
De heer Peter de Groot (VVD):
Ik heb uw aanmoediging gehoord, voorzitter. Ik zal het kort houden. 60
parken komen mogelijk in aanmerking voor transformatie. Ik denk dat de
Minister best z’n best heeft gedaan, maar als je het niet aan de vve van
een park of aan de eigenaar van een park vraagt, en de gemeente zegt
«voor ons is dit een recreatiecluster», dan blijf je een beetje in die
discussie met elkaar zitten. Ik denk dus dat daar nog veel werk te verzetten
is. Daar hoeven we het verder niet over te hebben nu, want er komt een
vervolg aan.
Ik heb nog een openstaande vraag liggen over de motie-Koerhuis/Van Eijs
en de wetswijziging die voorlag. Ik heb vragen gesteld over de
handhaving.
Minister De Jonge:
Ik meen dat u de vraag over die motie ook schriftelijk heeft gesteld, of
niet?
De voorzitter:
Meneer De Groot, even ter verduidelijking. U heeft dit in uw eerste termijn
gevraagd, toch? Maar heeft u het ook schriftelijk gevraagd?
De heer Peter de Groot (VVD):
Nee. Ik heb in de schriftelijke vragen niet gevraagd of de Minister bereid is
om een nulmeting te doen. Het duurt nog even voordat de Omgevingswet
er is, met de mogelijkheid voor gemeenten om nu al te handelen.
Minister De Jonge:
Excuus, ik had ’m even niet scherp. U deed zelf een suggestie, voorzitter.
De brief is nu niet geagendeerd. Op 27 september is dat wel het geval.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

47

Volgens mij heeft mevrouw Beckerman, maar ook de heer De Groot, mij
weer eens extra aangemoedigd om hier op 27 september tot de tanden
toe bewapend te verschijnen en dan ook echt weer een stap verder te zijn
in de uitwerking hiervan. Dat lijkt mij eigenlijk goed, gegeven wat
mevrouw Beckerman ermee wil, maar ook wat de heer De Groot ermee
wil. Ik heb in die brief de stand van zaken van nu geschetst. Daarmee is
het niet klaar; daarmee zijn we net begonnen. Wij hebben nog meer te
doen op het punt van de vakantieparken. Daar zou ik het voor nu eerlijk
gezegd bij willen laten, als u het goedvindt.
De voorzitter:
Ik kijk mevrouw Beckerman en de heer De Groot even specifiek aan. Bent
u het ermee eens om dat debat dan uitvoerig te voeren?
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik heb een voorstel van orde, want daarom liep ik even langs bij collega’s.
Ik heb niet per se noodzaak voor een tweede termijn, dus wat mij betreft
kunnen we een tweeminutendebat aanvragen – dat is mijn voorstel – en
de Minister gewoon laten antwoorden, waarna we heel even heropenen
voor een aanvraag. Maar ik hoef niet per se een tweede termijn. Gewoon
antwoorden vind ik prima.
De voorzitter:
Maar wilt u het dan nog steeds over de vakantieparken hebben, of zullen
we dat op 27 september wat volwaardiger doen? Het is een beetje het
eind van het debat.
De heer Peter de Groot (VVD):
Het staat ons hier natuurlijk vrij om ook vragen te stellen aan de Minister
over zaken die niet op de agenda staan, wat mij betreft. U noemde
27 september, maar bij dit punt gaat het erom – en dat is wel belangrijk –
dat er gewoon mensen zijn die tot 27 september elke dag handhaving op
de stoep hebben staan. Daar gaat deze vraag over. Het is een serieuze
vraag voor vandaag. Wij kunnen zeggen «nou, wij gaan lekker met
vakantie», maar die mensen voelen dat niet zo, want zij hebben de
handhaving op de stoep staan. Daarom stel ik de vraag vandaag.
De voorzitter:
Het was ook meer een technisch voorstel, gegeven de tijd en omdat u
normaal gesproken een tweede termijn wilt. Dan heb ik nog een kwartier
voor grondbeleid en overige vragen. Dan kijk ik nog steeds naar mevrouw
Beckerman. Wilt u dit nu verder behandelen of wilt u er op 27 september
over spreken? Ik heb vernomen dat ook de Minister dan tot de tanden toe
bewapend is.
Mevrouw Beckerman (SP):
Mijn voorstel was meer dat de Minister gewoon antwoord geeft op de
vragen van de heer De Groot. Dan hoeven we geen tweede termijn voor
de Kamer. Eventueel kunnen we er dan – dat is een eigen afweging – bij
een tweeminutendebat op terugkomen.
De voorzitter:
En u beantwoordt dan wel in de tweede termijn de handhavingskwesties,
Minister?
Minister De Jonge:
Die vraag wordt even uit de stapel getrokken. Daar kom ik op terug in de
richting van de heer De Groot. Voor het overige zeg ik dat zowel de heer
De Groot als mevrouw Beckerman andermaal de urgentie van dit
onderwerp heeft benadrukt. Juist omdat ik weet dat het u ernst is, heb ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

48

een brief geschreven over de aanpak van de vakantieparken en over wél
een rijksbetrokkenheid, daar waar ik dat eigenlijk niet van plan was. U
vindt ook dat het nog niet klaar is. Nou, dat vond ik zelf ook, want we zijn
eigenlijk pas net begonnen. Wat mij betreft voeren we daar op
27 september verder het debat over. De vraag die de heer De Groot stelde,
trekken we uit de stapel en daar komen we op terug.
Dan ga ik naar grondbeleid. Ik heb u een brief gestuurd over het grondbeleid. De heer Grinwis deed overigens de suggestie om daar nog eens
apart over door te spreken. Uiteraard; als u mij daartoe roept, zal ik er zijn.
Vrij lang geleden, namelijk in het jaar dat ik geboren ben, zelfs nog voor
mijn geboorte, is er een kabinet gevallen over het grondbeleid. Volgens
mij was dat het kabinet-Den Uyl/Van Agt. Dat ging heel erg over de vraag
hoe je daar met een publieke en een private bril naar moet kijken. Is het
systeem waarin de baten met name privaat worden geïnd en de kosten
met name publiek moeten worden gemaakt, nou een systeem dat voor de
lange termijn kan blijven gelden? Sinds de val van dat kabinet zou je
kunnen zeggen dat het devies is geweest: hou je mond over grond.
Eigenlijk is er op dat punt nooit meer daadwerkelijk beleid gemaakt.
Sterker nog, er is in 2010, 2011, 2012 een crisis geweest, waardoor
gemeenten heel erg moesten bezuinigen en ook al hun grondposities
moesten afwaarderen. Ze hebben hun afdelingen grond ook daadwerkelijk
gesaneerd, waardoor maar op een hele geringe manier invulling is
gegeven aan actief grondbeleid vanuit gemeenten.
Ik denk dat het in het kader van het weer gaan voeren van regie over de
volkshuisvesting en over de ruimtelijke ordening, echt de moeite waard is
om het hele thema grondbeleid weer ter hand te nemen, daar waar we
alle andere tegels al hadden opgelicht en omgedraaid. Dat heeft geleid tot
een kloek stapeltje moties van uw hand en tot een kloeke brief van mijn
hand, die daarop het antwoord zijn. Ik denk dat het echt gelukt is om de
analyse te maken op een manier waardoor experts ook zeggen: ja, dit is
inderdaad hoe het zit. Ook gemeenten zeggen: dit is inderdaad hoe het zit,
dit is inderdaad wat ons parten speelt.
Het is vervolgens gelukt om een aanpak te maken waarin we de dingen
die we op korten termijn kunnen doen in dat eerste spoor, namelijk het
ondersteunen van gemeenten bij een veel actiever grondbeleid, ook
daadwerkelijk gaan doen, bijvoorbeeld het beter inzetten van de Wvg en
het beter inzetten van de mogelijkheden voor onteigening. Die zijn echt
belangrijk om te zorgen dat we actiever grondbeleid voeren vanuit
gemeenten en om te zorgen dat we een deel van de traagheid die nu het
gevolg is van het grondbeleid dat tot op heden gevoerd is, kunnen
oplossen. Dat kan grosso modo met de huidige wetgeving.
Een tweede spoor is het verbeteren van het kostenverhaal. Daarbij kom je
al een beetje op dat domein uit 1977, namelijk het domein waarin je zegt:
is de manier waarop de kostenontwikkeling van grond wordt verdeeld op
dit moment nou eerlijk? Zijn de kosten niet al te vaak voor de publieke
kant en zijn de winsten, de baten niet al te vaak voor de private kant? In
dat tweede spoor is dat met name op het kostenverhaal gericht. Ik denk
dat dat een heel belangrijk spoor is. Dat gaan we ook nog gewoon in deze
kabinetsperiode doen. Het beeld dat we alles naar de toekomst toe
duwen, herken ik in dat opzicht dus niet, omdat we dat kostenverhaalvraagstuk – dat is een ingewikkeld vraagstuk – nou juist op een betere
manier willen doen. Dat heeft er natuurlijk alles mee te maken dat we heel
vaak de woorden «onrendabele top» horen. Dat hoort u waarschijnlijk ook
heel vaak. Maar die top wordt ergens onrendabel door. Een deel van de
reden dat die onrendabel wordt, is dat op het moment dat er aan
kostenverhaal kan worden gedaan, de inbrengwaarde van grond al
dusdanig is dat er heel weinig ruimte is om aan kostenverhaal te kunnen
doen.
Hoe komt dat nou? Dat komt omdat vaak de verwachtingswaarde veel te
hoog was bij de taxatie of bij de verkoop van grond omdat er heel veel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

49

tussenstappen zijn geweest waarbij gedacht is: daar zou je misschien
weleens heel veel hele dure woningen kunnen bouwen. Dan leidt dat tot
een verwachtingswaarde, een inbrengwaarde die eigenlijk niet meer reëel
is, zeker niet als je voor twee derde betaalbaar wil bouwen. Dat is de
opdracht uit het coalitieakkoord. Dat maakt dat ik denk dat er op kostenverhaal een hele hoop te verbeteren valt door veel duidelijker te zeggen
aan de voorkant dat twee derde betaalbaar gebouwd moet worden en dat
er wel degelijk kosten in rekening gebracht zullen worden, die dan aan de
voorkant ingeprijsd moeten worden. Laat ik het zo zeggen.
Een derde is: hoe kun je nou omgaan met de waardestijging als gevolg
van gebiedsontwikkeling? Kun je daar nou een deel van afromen en in het
gebied houden? Daar heb je de baatbelasting voor, maar die werkt
natuurlijk niet goed genoeg. Het is een bestaande mogelijkheid, dus die
moeten we juridisch verbeteren. Maar dat is ook niet echt wat er wordt
bedoeld. Er wordt dan vaak meer gehint op de planbatenheffing; er
zouden overigens meerdere vormgevingen zijn. Daarvan heb ik inderdaad
gezegd dat het meer tijd kost dan we in deze kabinetsperiode hebben om
dat daadwerkelijk te gaan doen. Dat heeft er ook mee te maken dat dit
gegeven alle wijzigingen die we al hebben in deze kabinetsperiode, niet
het allerbeste moment is om die te introduceren. Die zou ook niet morgen
helpen om het kostenverhaal te verbeteren of om gebiedsontwikkelingen
te versnellen. Eerder andersom, het heeft juist eerder een risico op het
vertragen van gebiedsontwikkelingen. Ik wil dat wel onderzoeken, maar
het al dan niet invoeren daarvan laat ik inderdaad aan een volgende
kabinetsperiode. Dat wil niet zeggen dat we op al die andere fronten in het
grondbeleid niet gewoon de stappen zetten die noodzakelijk zullen zijn.
De SP vraagt: waarom geen maatregelen om het opknippen van grond en
speculatie te voorkomen? Ik denk dat er juist wel veel maatregelen in
zitten die de speculatieve grondhandel juist indammen. Sowieso maakt
het gaan werken met twee derde betaalbaar bouwen in heel Nederland al
heel erg uit voor de verwachtingswaarde waarmee men denkt te kunnen
gaan rekenen. Het kostenverhaal verbeteren betekent echt dat je aan de
voorkant al moet inprijzen dat er uiteindelijk zal worden afgerekend op
kostenverhaal. Dat betekent dus allemaal wel dat die prijsopdrijvende
handel aan de voorkant er veel minder is. Het veel beter inzetten van de
Wvg helpt bijvoorbeeld heel erg om speculatieve grondhandel te
voorkomen. Ook het helpen van gemeenten om die Wvg in te kunnen
zetten, helpt. Als je bijvoorbeeld een wat kleinere gemeente bent, je een
hele grote gebiedsontwikkeling wil doen en je daarvoor de Wvg in wil
zetten, betekent dat dat je op je kleine begroting hele grote kosten moet
maken bij de aankoop van grond als van de Wvg daadwerkelijk gebruikgemaakt gaat worden. Ik ga gemeenten er juist bij helpen om samen
financieringsconstructen uit te werken om te kijken of ze dan toch die
gebiedsontwikkeling kunnen doen.
Kortom, ik denk dat er juist heel veel maatregelen in zitten die echt helpen
om die speculatieve grondhandel tegen te gaan. Ik heb ook in deze brief
aangekondigd de verkenning te doen naar een heffing ter voorkoming van
speculatieve grondhandel. Dat sluit weer aan bij die andere discussie die
we hadden over het opknippen en verkopen van landbouwgrond. Dat is
overigens een breder ding. Dat gaat eigenlijk over consumentenbescherming. De heer Boulakjar heeft ook om een brief daarover gevraagd.
Die brief zit in de pen. Die hoop ik deze week of volgende week gereed te
hebben. Dat vergt afstemming met de Minister van Financiën. Die is daar
de eerste penvoerder op, omdat het met name gaat om de relatie met
consumentenbescherming, de AFM et cetera.
Gaat de Minister ook helpen in de financiering? Ik heb zojuist twee dingen
aangegeven. Het ene is: daar waar we van gemeenten verwachten dat ze
actiever grondbeleid gaan voeren en we van gemeenten, ook kleinere
gemeenten, verwachten dat die de Wvg, de Wet voorkeursrecht
gemeenten, vaker gaan inzetten, moeten we kleine gemeenten met grote

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

50

gebiedsontwikkelingen helpen om die Wvg daadwerkelijk te kunnen
effectueren. Je moet wel het geld hebben om die grond op te kunnen
kopen als je er beslag op hebt gelegd. Als je er voorkeursrecht op hebt
gevestigd, moet ik zeggen. Dat is dus één ding. Twee: we helpen nu
natuurlijk op alle mogelijke manieren om onrendabele grondexploitaties
alsnog rond te krijgen. De Startbouwimpuls, waar we het net over hebben
gehad, is voor een deel zo’n instrument. De Woningbouwimpuls, die we
hebben, is voor een deel zo’n instrument om onrendabele toppen in
gebiedsontwikkeling publiek af te dekken. Ik zou het alleen naar de
toekomst toe verstandig vinden als dat in mindere mate noodzakelijk is.
Een deel van het onrendabel zijn van een top in een gebiedsontwikkeling
komt namelijk bijvoorbeeld omdat in de programmering onvoldoende
rekening is gehouden met wat er daadwerkelijk betaald kan worden. Er is
dan dus te duur geprogrammeerd. Er is bij grond vaak in de verwachtingswaarde al uitgegaan van een te dure programmering. Daardoor is de
inbrengwaarde van die grond eigenlijk al heel hoog en kan er in geringe
mate sprake zijn van kostenverhaal. Daardoor moet er publiek te veel
worden aangelengd. Voor de langere termijn zou je natuurlijk eigenlijk
willen dat de gebiedsontwikkeling veel meer zichzelf bedruipt, dus dat
zowel de lusten als de lasten in een gebiedsontwikkeling veel eerlijker
verdeeld worden tussen publiek en privaat. Daarvoor zijn eigenlijk alle
instrumenten in de grondbrief bedoeld, zoals ik die neerzet.
Dan het CDA. Dat heeft eigenlijk een beetje een afgeleide vraag, namelijk
over de erfpacht. Ik meen dat het een in de herkomst Amsterdamse vraag
is. Althans, dat vermoed ik omdat de hele discussie over consumentenbescherming eigenlijk een hele Amsterdamse discussie is. Dat is natuurlijk
ook de gemeente waar de meeste erfpacht is. Ik heb deze vraag al eens
eerder op mijn bord gekregen. Toen heb ik gezegd dat ik eigenlijk zou
vinden dat de consumentenbescherming als het gaat over erfpacht aan de
gemeenteraad is. Het college stelt namelijk het beleid vast en de gemeenteraad controleert het college in het vaststellen van beleid. Daarbij moet
die er eigenlijk rekening mee houden of het belang van de betalers van
erfpacht voldoende is meegewogen. Ik denk dat daarin voorzien is in de
rol die de gemeenteraad eigenlijk al heeft.
Er is een handreiking in de maak die bedoeld is om gemeenten te
ondersteunen bij het opnieuw vormgeven van erfpacht of voor wanneer
zij erfpacht als beleid willen invoeren. In april is er ook een rondetafel
geweest met erfpachtspecialisten en stakeholders. Erfpacht is natuurlijk in
de basis een privaatrechtelijke overeenkomst, maar het erfpachtbeleid is
wel degelijk vastgesteld in de gemeenteraad. Dat is dus wel degelijk
publiekrechtelijk vastgesteld, zou je kunnen zeggen. Het aanpassen van
bestaande contracten kan alleen met wederzijdse instemming. Een
gemeente kan een aanbod doen aan erfpachters van bestaande
contracten, maar de erfpachter beslist of die dat aanbod accepteert.
Erfpacht is inderdaad een collegebevoegdheid, maar een gemeente
controleert het college. Het gemeentebestuur bepaalt het erfpachtbeleid.
De voorzitter:
Mevrouw Van Dijk, daar wilt u wat over zeggen.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Het is breder dan de Amsterdamse discussie, want er komen steeds meer
gemeentes op de lijn over dit onderwerp, onder andere de gemeente Den
Haag. De bevoegdheid ligt bij het college. Vaak ziet de raad het niet eens
en weet hij helemaal niet wat hier gebeurt. Daar zit voor mij een punt. Wie
controleert degene die het opstelt? Het zou misschien al helpen als we iets
met die bevoegdheid zouden kunnen doen. Dan die wederzijdse
instemming. Als ik als consument niet instem, wat dan? Wat zijn mijn
rechten? Waar kan ik op de trom slaan? Wie beschermt mij? Ik vind echt
dat we hier een probleem hebben dat we niet moeten onderschatten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

51

Minister De Jonge:
Ik denk dat het verstandig is als ik er bij u op terugkom. Als het beleid
door het college wordt bepaald, is het dus altijd de raad die het beleid van
het college moet vaststellen en controleren. Als er een indexatieparagraaf
«meelopend met de inflatie» in het beleid zit, bijvoorbeeld op de
CPI-index, dan is het aan de gemeenteraad om te zeggen: dat vind ik een
goed of slecht idee. Als de gemeenteraad het een goed idee vindt en
vervolgens ziet wat het doet bij erfpachters, kan hij zeggen: hé, dat gaat
wel heel hard omhoog. Als die erfpachter dan vraagt wie er nou eigenlijk
voor zijn recht opkomt, dan is het antwoord: de gemeenteraad, die de
indexatiepercentages moest controleren die door het college zijn
vastgesteld. Ik zou denken dat het zo in elkaar zit. Maar u kijkt mij aan
alsof ik iets over het hoofd zie. Het is misschien beter als ik er eventjes op
afstudeer en er bij u op terugkom.
De voorzitter:
De Minister heeft toegezegd dat het terugkomt. Misschien heeft u een
extra vraag om mee te geven.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Misschien zie ik het over het hoofd, maar omdat ik die signalen van
meerdere kanten krijg, vind ik het wel de moeite waard om precies met
elkaar te weten hoe het zit, voordat we conclusies trekken die misschien te
voorbarig zijn. Het zou fijn zijn om er nog even op terug te komen.
De voorzitter:
Wanneer komt u erop terug bij mevrouw Van Dijk, Minister?
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Er ligt ook een opdracht/verzoek van de Kamer van anderhalf jaar geleden
op grond van de motie-Geurts/Grinwis over een betere consumentenbescherming. Er ligt dus wel degelijk een verzoek bij de regering om te
kijken hoe die consumentenbescherming verbeterd kan worden. Ik
verwacht dus meer dan alleen maar een verwijzing naar de gemeenteraad.
De voorzitter:
De Minister komt erop terug. Ik hoor dat het goed komt.
Minister De Jonge:
Er is een motie-Geurts/Grinwis ingediend en er loopt op dit moment een
onderzoek. Er is ook de initiatiefnota-Koerhuis. Zijn naam zij geloofd en
geprezen, alhamdulillah. Wij komen er na de zomer op terug, want dan zal
dat onderzoek zijn afgerond. In mijn beleidsreactie kom ik terug op de
vraag waarvan ik zojuist aan mevrouw Van Dijk heb beloofd erop af te
studeren.
De voorzitter:
Mevrouw Van Dijk.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Dan zou het misschien mooi zijn als er ook gewoon concreet antwoord
kan komen op de vraag: wie beschermt deze consument?
De voorzitter:
Helder.
Minister De Jonge:
Helder, I will.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

52

De voorzitter:
Dan het blokje overig.
Minister De Jonge:
Het blokje overig. Allereerst Kronenburg. In het commissiedebat in mei
heb ik uw Kamer geïnformeerd dat ik samen met Harbers een onafhankelijk adviseur heb aangesteld om te kijken wat er mogelijk is om een
doorbraak te creëren en tot een gezamenlijk gedragen oplossingsrichting
te komen. Dat zit daar best al een aantal jaren muurvast. Die onafhankelijk
adviseur is echt nodig om met verschillende belanghebbenden te kijken
wat er mogelijk is. Hij heeft dat onderzoek inmiddels afgerond. Die
conclusie bespreek ik nog voor de zomer – ik weet uit betrouwbare bron,
namelijk mijn eigen agenda, dat het morgen is – met Harbers. En daar
kom ik dan in uw richting op terug. Vervolgens wordt er natuurlijk eerst
een gesprek gevoerd met de gemeente Amstelveen, zodat een gezamenlijke koers bepaald kan worden. Voor alle partijen is het dan wenselijk om
dat proces snel te doorlopen, zodat er snel duidelijkheid komt. Ik wil uw
Kamer echt zo snel mogelijk informeren, maar u bent telkens weer sneller
dan ik kan werken. Ik kom er in uw richting op terug.
Kunnen daar ook met prioriteit kant-en-klare woningen aan jongeren
worden toegewezen? Ik had wat aarzeling bij die motie, maar zij is wel
aangenomen. Kortom, uw motie heeft meer indruk gemaakt dan mijn
aarzelingen. Daar zal ik dus wat mee moeten in de uitvoering. Ik ga deze
zomer eens eventjes kijken wat daarmee zou kunnen.
Dan de netcongestie. Het is gewoon waar dat dat echt wel een groot
probleem is bij heel veel locaties. Ik hoor het op allerlei fronten terug. Was
het maar waar dat er een snelle oplossing voor was. Die is er niet
vanwege de beperkte netcapaciteit, maar ook soms vanwege de investeringscapaciteit. Ik denk aan personeel, materiaal, ruimte. Het kiezen voor
het een betekent automatisch dat het kiezen voor het andere niet kan. Dat
moet dan weer langer wachten. Recent is het Landelijk Actieprogramma
Netcongestie opgestart. Dat zet in op drie sporen, namelijk het sneller
bouwen van energie-infrastructuur, het stroomnet slimmer gebruiken en
de flexibele capaciteit vergroten. Dat moet gaan leiden tot meer aansluitcapaciteit en een snellere uitbreiding van het energienet. Collega Jetten is
daar uiteraard in de lead en wij werken weer met collega Jetten samen.
Maar ook met deze inspanningen zal de vraag naar elektriciteit voorlopig
de capaciteit overschrijden en daarom wordt er tegelijkertijd ingezet op
het prioriteren van energie-infra en het programmeren van energie-infra.
Binnenkort volgt er een brief van collega Jetten waarin de Kamer wordt
geïnformeerd over de situatie op dit moment en ook de inspanningen die
worden geleverd om de schaarste aan transportcapaciteit te verminderen.
Voor de hele korte termijn voorzien wij geen problemen met de
aansluiting van de locaties die op dit moment in aanbouw zijn. Maar
goed, je komt zeker projecten tegen, bijvoorbeeld flexprojecten, waarbij
het op korte termijn niet lukt.
Een heel interessante ontwikkeling heb ik pas bezocht: een batterij in de
wijk. Dat is wel een heel interessante oplossing om een beetje om de
netcapaciteitproblematiek heen te werken. Het zijn allemaal zonnepanelen
op de daken en een batterij in de wijk om zelf te voorzien in elektriciteit.
Dat type innovatie moeten we vooral blijven aanmoedigen.
De voorzitter:
Meneer Nijboer, wilde u daar nog op reageren? Ik zag u net als eerste een
hand opsteken.
De heer Nijboer (PvdA):
Minister Jetten zal er wel mee bezig zijn, maar het gaat allemaal wel een
beetje stroef, als ik kijk naar de verdeling, de capaciteit en wie voorrang
heeft. Ik wil de Minister en het kabinet op het hart drukken om wonen wel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

53

echt prioriteit te geven. Ik wil niet zeggen dat scholen en ziekenhuizen niet
voorgaan, maar het grote energieverbruik zit vooral in economische
sectoren, zoals de industrie. Als wonen prioriteit krijgt bij de netverdeling,
vrees ik niet zo, maar volgens mij is dat nog niet goed geregeld.
Minister De Jonge:
Maar daar zit natuurlijk ook wel weer een grens aan. U zegt het zelf:
scholen en ziekenhuizen moeten immers ook worden aangesloten. Over
grote aansluiters in het bedrijfsleven heeft u gelijk; die zou je achteraan
kunnen zetten, hoewel je daardoor natuurlijk geen investeringen wilt
mislopen. Die wil je wel graag hebben. Het is economisch dus erg
onverstandig als je ze allemaal achteraan in de rij zet. Maar u heeft gelijk;
prioriteren doet altijd pijn en je moet kiezen. Woningen wil je zo veel
mogelijk naar voren halen, maar daar zitten ook weer grenzen aan.
Collega Jetten gaat u daarover informeren en wij trekken daarin samen
op.
Ik ga naar de corporaties en de eventuele financiering van corporaties
voor de middenhuur. De heer Grinwis vroeg daarnaar en ik dacht ook
mevrouw Van Dijk. Even over die middenhuur. Wij moeten sowieso een
regeling maken voor de middenhuur, zodat het uit kan, zodat nieuwbouw
uit kan; heel belangrijk. Als het uit kan voor marktpartijen, kan het
daarmee ook uit voor corporaties. Dat is gewoon zo. Dat is de basis van
waaruit we moeten denken en werken. Het tweede is dat het
waarschijnlijk makkelijker uit kan voor het duurdere deel van de
middenhuur en dat het moeilijker uit kan voor het goedkopere deel van de
middenhuur. Je wilt echter wel dat dat goedkopere deel wordt gebouwd.
Voor de doorstroming is het namelijk erg belangrijk dat de goedkoopste
helft van de middenhuur gewoon gebouwd kan worden. Dat zou weleens
kunnen betekenen dat je daar de ruimte in de DAEB zou willen benutten.
Daar was ambtelijk altijd de waarschuwing «don’t mention the war»:
begin er niet over in Brussel, want voor je het weet hebben we überhaupt
ons hele stelsel van woningcorporaties op de tocht gezet, en dat moet je
niet willen. Maar inmiddels denkt men ook in Brussel wel anders, omdat
uit meerdere lidstaten geluiden komen dat dit deel van de markt eigenlijk
onvoldoende bediend kan worden.
Ik wil best dat gesprek voeren met Brussel. Dat doe ik ook al. Maar
Brusselse molens draaien ook weer niet zo snel dat het onmiddellijk tot
een regeling leidt van «ja hoor, prima, we verhogen even de
DAEB-grens». Overigens weet ik nog niet of dat de beste oplossing is. Je
moet eigenlijk bij de sociale sector zijn. Dat is echt een sector waar de
DAEB-grens met name woningcorporaties bedient in het kunnen
neerzetten van sociale huurwoningen. Daar waar middenhuurwoningen
eigenlijk ook een wat gunstiger regime nodig zouden hebben, dus meer
garantstelling, opdat je goedkoper kunt leveren en beter kunt financieren,
is het de vraag of dat alleen voor corporaties zou moeten gelden. Waarom
dan ook niet voor marktpartijen die in hetzelfde segment bouwen? Ik wil
dus wel met een iets opener blik kijken naar hoe we met die
DAEB-discussie omgaan. Ik kan ook geen beloftes doen over of die ruimte
er in Brussel uiteindelijk blijkt te zijn. Als uw vraag is of er gesprekken
worden gevoerd, is het antwoord: jazeker worden er gesprekken gevoerd,
niet alleen door Nederland maar ook door een aantal andere lidstaten.
Daar waar Brussel eerst helemaal niet zo ontvankelijk was voor dat
gesprek, is men dat nu wel. Ik wil dat op een behoedzame, voorzichtige
manier in de Nederlandse situatie bespreken, omdat ik denk dat het niet
alleen over corporaties gaat, maar eigenlijk ook over marktpartijen die
dezelfde financieringsbehoefte zouden kunnen hebben. Dus laat de kip
even broeden, zou ik willen zeggen. Dat was een veel korter antwoord
geweest, en misschien ook wel een beter antwoord. Dit was in ieder geval
completer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

54

Welke doelstelling heeft de Minister voor de coöperaties? Wooncoöperaties kunnen wel degelijk een mogelijkheid bieden. Ideologisch vind ik
het in ieder geval iets heel moois, want dit is een manier waarop een
initiatief uit de samenleving ook daadwerkelijk de ruimte zou kunnen
krijgen om tot ontplooiing te komen. Waarom zou het allemaal via de
instituties moeten en zou het niet gewoon vanuit het eigen initiatief van
mensen kunnen? Veel initiatieven komen maar moeilijk tot realisatie, dus
ik wil de kans van slagen van veelbelovende initiatieven vergroten. Er is
vorig jaar een amendement ingediend dat daar 10 miljoen voor vrijmaakt.
Die wil ik inzetten om tot een goede aanpak te komen. Er is een partij
nodig die veelbelovende initiatieven die in aanmerking komen voor
financiering kan selecteren. Met banken spreek ik ook over hun bijdrage
aan de financiering, en met gemeenten spreek ik over locaties en
ondersteuning. In het najaar moet u geïnformeerd kunnen worden over
een aanpak op dit vlak. Ik ben voor. Het is taai. Het gaat ook niet leiden tot
de grote getallen die we nodig hebben. Maar het gaat wel leiden tot het
beter kunnen omarmen van maatschappelijk initiatief, en dat hebben we
hard nodig. Punt. Daarmee ben ik gereed, volgens mij.
De voorzitter:
Ik zie nog een aantal leden die vragen hebben, dus u bent er nog niet
helemaal, denk ik. Meneer Boulakjar, u was eerst.
De heer Boulakjar (D66):
Ik heb een korte vraag. Dank voor het antwoord met betrekking tot de
wooncoöperaties. Mevrouw Beckerman en ik hebben een rondetafelgesprek geïnitieerd in het inmiddels heilige najaar. Ik verzoek de Minister om
zijn stukken en brieven voor dat rondetafelgesprek naar de Kamer te
sturen. Daar hebben we volgens mij nog geen exacte datum voor, maar
de griffie zal dat even nakijken.
Minister De Jonge:
Dat ga ik proberen.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Ik had nog een vraag over het structureel betrekken van woningzoekenden
bij participatie rondom nieuwbouw.
Minister De Jonge:
Ja, daar ben ik het zeer mee eens. De Omgevingswet moedigt dat aan en
geeft daar eigenlijk ook alle ruimte voor. Participatie is voor het eerst ook
echt een wettelijke plicht, zij het vormvrij. Ik denk dat dat ook wel
belangrijk is. Waar ik me groen en geel aan erger, is dat we in Nederland
procedureland met name de mensen die al een woning hebben en de
boze buurman de ruimte geven om eindeloos in het geweer te komen
tegen woningbouw die gewoon nodig is. Daarbij hebben we het recht op
uitzicht eigenlijk belangrijker gemaakt dan het recht op het hebben van
een woning. Dat onderdeel van de Wet versterking regie volkshuisvesting
krijgt veel aandacht. Dat gaat de komende tijd ook veel aandacht krijgen in
uw Kamer, denk ik. Na de zomer gaan we met elkaar deze wet behandelen
om te kijken of we die procedures meer in balans kunnen brengen. Daarbij
gaat het om de balans tussen het belang van de mensen die een woning
hebben en vooral hun uitzicht aan het verdedigen zijn, en het belang van
de mensen die nog een woning nodig hebben en voor wie veel te weinig
wordt opgekomen. Die willen we weer een beetje in evenwicht gaan
brengen. Dat zit in de Wet versterking regie volkshuisvesting.
Maar ik ben het helemaal met u eens: als je aan de voorkant de participatie veel beter vormgeeft en daarbij ook al in staat bent om woningzoekenden veel meer een stem te geven, dan helpt dat wel om evenwicht te
brengen in de discussie in de gemeenteraad. Want ook op de gemiddelde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

55

tribune van de gemeenteraad zitten doorgaans de mensen die nee zeggen
en zeer zelden de mensen die zeggen: ja, alsjeblieft, kom maar door met
die woningen, want mijn kinderen hebben ze nodig, of ik heb er zelf een
nodig. De woningzoekende is ook in zo’n gemeenteraadsvergadering niet
heel erg in beeld. Verschillende gemeenten pogen dat echt wel, maar daar
moet echt veel meer vorm en inhoud aan worden gegeven, want zonder
dat zal de balans uit beeld blijven. Ik ben het dus zeer met u eens.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Ik had nog een vraag gesteld over die botsproeven in Utrecht. Ik vroeg
wat de nevenschade wordt van de regulering van de middenhuur, hoeveel
beleggingswaarde daardoor verdampt en hoeveel faillissementen dat gaat
opleveren. Is dat in kaart gebracht?
Minister De Jonge:
Volgens mij is dat uw lievelingsonderwerp, maar ook mijn lievelingsonderwerp. Het gevaar is dat we daar de rest van de middag en de avond
mee zouden kunnen vullen. Maar we hebben ook gewoon een wetsbehandeling die gaat over de Wet betaalbare huur en de implicaties daarvan en
van de regulering van de middenhuur. Ik denk dus dat we dat moment
naar hartenlust moeten aangrijpen om alle disputen op dit punt te
beslechten.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Het lijkt mij heel goed om dan eens goed de degens te kruisen.
De voorzitter:
Dat is een mooie belofte.
De heer Nijboer (PvdA):
Mevrouw Beckerman en ik hadden nog een vraag gesteld over de plannen
van de Woonbond. Wij waren benieuwd naar de reactie van de Minister
daarop. Wij waren er razend enthousiast over, dus ik hoop dat de Minister
dat ook is.
Minister De Jonge:
Ik probeer het even uit mijn hoofd te doen. Met het doel van de aanpak
van de Woonbond ben ik het zeer eens. Toen ik de plannen zag, dacht ik: ik
herken een hele hoop. Ik heb bij een aantal elementen natuurlijk ook wel
aarzeling. Om één aarzeling te noemen: men ziet voor zich dat de
financiering met name vanuit de overheid moet komen. Ik denk dat dat
echt onverstandig is. Je hebt namelijk juist heel veel privaat kapitaal nodig
om aan die enorme financieringsbehoefte tegemoet te komen. Met de
bouw van 900.000 woningen zijn honderden miljarden gemoeid. Het idee
dat je dat vanuit de overheid zou kunnen financieren, is voor de belastingbetaler in ieder geval geen goed idee. Het beperkt ook weer de uitgavemogelijkheid op andere fronten, waar we natuurlijk ook belastinggeld aan
uit willen blijven geven met elkaar. Dat is dus één element waar ik echt
wel aarzeling bij heb. Overigens komt er ook 7,5 miljard aan inframiddelen
en ruim een miljard voor de afschaffing van de verhuurderheffing. Dat is
heel erg veel geld. Er gaan ook miljarden naar verduurzaming. Me dunkt
dat we al behoorlijk veel van rijkswege financieren. Dat moet allemaal
worden opgebracht door belastingbetalers. Ik wil dus niet zeggen dat ik
daar onmiddellijk enthousiast over ben.
Het tweede waarvan ik niet weet of dat nou de verstandigste keuze is, is
het volgende. Men zegt: je zou met de sociale voorraad eigenlijk niet
moeten mikken op 30%, maar op 40%. Ik denk dat dat ten koste gaat van
de woningen die je kunt bouwen voor middengroepen. Je zult namelijk
ook altijd een vrij segment nodig hebben om aan kruisfinanciering te
kunnen doen voor die twee derde betaalbare woningen. Binnen die twee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

56

derde betaalbaar naar 40% sociaal gaan betekent een kleiner aandeel voor
middengroepen. Ik denk eerlijk gezegd dat we voor middengroepen juist
het meest zullen moeten bouwen. Ik ben dus meer voor een net iets
andere keuze binnen die twee derde betaalbaar. Ik zeg: je moet focussen
op 40% voor middengroepen en 27% sociaal. Die 27% sociaal moet je dan
zo verdelen dat je die sociale woningen met name bouwt in gemeenten
die dat de afgelopen jaren veel te weinig hebben gedaan. Dat lijkt mij een
verstandiger keuze. Maar nou loop ik allemaal dingen te noemen waarbij
ik een ander accent zou plaatsen, terwijl ik de hele gedachte van de
Woonbond, namelijk veel meer inzetten op meer overheidsregie en meer
betaalbaar bouwen, juist heel erg deel. Aan de richting van de keuze van
de Woonbond wil ik dus zeker niet afdoen. Ik wil alles op alles zetten om
nu juist door de dip en door de crisis heen te bouwen. Daar ben ik van
harte voor, want als we dat niet doen en de bouw echt inzakt, hebben we
daar nog jarenlang last van. Daar wees u net ook op. Met name de
mensen met de kleinste portemonnee hebben daar dan het meest last
van. Ik snap die inzet van de Woonbond dus heel erg goed.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik denk dat het verschil tussen de Woonbond en de Minister ook wel het
verschil tussen de PvdA – ik zal niet voor de SP spreken, maar mevrouw
Beckerman heeft geen interruptie meer – en de Minister is. Als je zo veel
publieke doelen hebt, is er ook wel publiek geld nodig. Ik vroeg hem naar
meer geld voor wegen, maar ik denk dat alleen de verhuurderheffing ook
niet genoeg is voor de woningcorporaties, ook gezien de winstbelasting
waar ze mee kampen en zeker als we de komende jaren ook nog huurmatiging willen, waar ik voorstander van ben. Ik denk dat dit nog wel echt
een verschil is. We zagen dat net ook bij de vragen van de heer Grinwis
over het betalen van de garantie. Er is ook nog wel een verschil tussen de
doorrekeningen van de programma’s van PvdA en GroenLinks en die van
de plannen van het kabinet. Ik denk dat we het met dit budget niet redden.
Minister De Jonge:
Ik snap dat u dat zegt. Alleen, voorlopig redden we het daarmee natuurlijk
wel. We hebben die doorrekening onlangs weer gedaan. Het economisch
gesternte is inderdaad flink veranderd, maar we hebben afgesproken dat
we de nationale prestatieafspraken, althans de doorrekening daarvan,
eens in de zoveel tijd gaan herzien. Eens per jaar maken we een nieuwe
doorrekening. Die doorrekening laat juist zien dat de opdracht voorlopig
uit kan. Die laat ook zien dat het voor latere jaren inderdaad begint te
knellen, zeker in een aantal regio’s. Dat moeten we gewoon eerlijk onder
ogen zien. Na de zomer kom ik bij u terug over de vraag hoe we de
solidariteit binnen de sector adequaat kunnen vormgeven, bijvoorbeeld
met projectsteun, binnen de gemeente, de regio, de provincie et cetera en
uiteindelijk zelfs landelijk. Daar kom ik dus op terug. Maar ook de herziene
doorrekening laat juist zien dat het voorlopig uit kan. Laat dit voor
corporaties vooral een aanmoediging blijven en geen ontmoediging
worden om juist alles op alles te zetten om te blijven bouwen of om te
gaan bouwen. Dat laatste moet ik eigenlijk zeggen. Dat zie je corporaties
eerlijk gezegd ook wel doen. Dat is dus het goede nieuws daar weer van,
denk ik.
De voorzitter:
Ik kijk nog even naar de andere leden. Er zijn geen vragen. Dan ga ik eerst
meneer Van Haga het woord geven voor wat niet zijn tweede termijn is.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Nee, alleen voor het aanvragen van een tweeminutendebat. Bij dezen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

57

De voorzitter:
Dan heb ik een lijst met toezeggingen. O, meneer De Groot.
De heer Peter de Groot (VVD):
Ik zat nog op het antwoord op mijn vraag over de handhaving te wachten.
Ik dacht dat de Minister misschien nog wilde schorsen. Daarom zat ik net
even te twijfelen. We hebben nog een heel kwartier.
Minister De Jonge:
Gewoon in alle eerlijkheid: ik geef u het antwoord dat ik zojuist aangereikt
kreeg. Mocht u aan het einde van het antwoord denken: nou, ik heb
weleens een doorleefder antwoord van deze Minister gehoord, dan snap
ik waarom u dat zou zeggen en dan maak ik op 27 september alles goed.
Ik denk dat we het zo moeten doen.
Uw vraag was: hoe kijkt de Minister nu aan tegen de handhaving op
permanente bewoning van recreatiewoningen? Zo hebben wij die vraag
tenminste geregistreerd. In recreatiewoningen wordt doorgaans alleen
tijdelijk en recreatief verblijf toegestaan. Een locatie die geschikt is voor
recreatie, is namelijk niet automatisch ook geschikt voor permanente
bewoning. Dat kan bijvoorbeeld te maken hebben met de ligging, de
bouwkundige staat of de bereikbaarheid. In de gevallen dat permanente
bewoning van een recreatiewoning wel mogelijk en wenselijk is,
beschikken gemeenten over verschillende instrumenten om dit ook
juridisch mogelijk te maken. Onder de Omgevingswet, die op 1 januari
2024 in werking treedt, zullen hiervoor meer mogelijkheden zijn. In andere
gevallen zijn gemeenten in beginsel verplicht om handhavend op te
treden. Ik heb gemeenten opgeroepen om hierbij de menselijke maat
centraal te stellen en in acht te nemen, bijvoorbeeld door bewoners de tijd
te geven om andere woonruimte te vinden en hen daarbij hulp te bieden.
Gemeenten hebben daarop ook gewoon het beste zicht. Afzien van de
handhaving is alleen toegestaan in uitzonderlijke gevallen, bijvoorbeeld
als er zicht is op legalisering of als handhaving onevenredig is. De
beoordeling van de wenselijkheid en mogelijkheid van legalisering en
handhaving blijft een kwestie van maatwerk waarop gemeenten op lokaal
niveau en de provincies op provinciaal niveau het beste zicht hebben.
Daarnaast kunnen besluiten natuurlijk worden getoetst bij de bestuursrechter.
De heer Peter de Groot (VVD):
Het was zo’n mooi debat, maar dit is toch erg teleurstellend, want
hierover ging mijn vraag niet. Ik stelde de vraag in relatie tot de wetswijziging die al voorlag en de ruimte die daarin geboden moest worden aan
mensen die een recreatiewoning hebben om daarvoor ook een objectgebonden vergunning te kunnen krijgen. Anderhalf jaar geleden is dat
voorstel uit de Eerste Kamer teruggetrokken en we wachten natuurlijk al
heel lang op die Omgevingswet. Die was namelijk het argument. Maar de
mensen die daar nu zitten, kunnen niet wachten op dat ding en ook niet
op 27 september. Het was dus echt een serieuze vraag of de Minister nu
zou willen kijken naar een nulmeting en of hij die handhaving ten minste
op wil schorten tot de Omgevingswet er is.
Minister De Jonge:
Ik moet nou heel erg graven in mijn geheugen. Volgens mij heb ik u
hierover namelijk een brief geschreven. Ik heb u heel veel brieven
geschreven. Dit was een van de honderden brieven die u heeft gekregen.
Volgens mij heb ik daarin betoogd dat de Omgevingswet ingaat per
1 januari 2024 en dat het, gewoon gegeven de snelheid van wetgevingsprocessen, niet mogelijk is om in de tussentijd een wet te maken die
mensen eerder zou kunnen helpen dan het ingaan van de Omgevingswet
per 1 januari 2024. Een wetstraject zou dus niet eerder tot een oplossing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

58

kunnen leiden voor deze mensen dan dat de Omgevingswet dat zou
kunnen doen.
U heeft de subsidiaire vraag gesteld of er dan in de tussentijd iets
mogelijk zou zijn om de tijd naar de Omgevingswet te overbruggen. Die
vraag neem ik gewoon even mee terug, want anders ga ik freestylen en
dat moet ik niet doen. Die neem ik gewoon eventjes terug en daar kom ik
apart, schriftelijk bij u op terug, opdat u dat ook kunt toetsen.
De voorzitter:
Dan ga ik mijn best doen om uw toezeggingen allemaal goed te
verwoorden, want de laatste heb ik in ieder geval nog niet genoteerd. Dan
zeg ik tegen de leden: de Woonbond heeft u natuurlijk wel een brief
gestuurd, maar die stond nog niet in de procedurevergadering en daarop
heeft u ook nog geen reactie van de Minister kunnen vragen per brief. Ik
geef u maar de tip mee voor een volgende procedurevergadering na het
reces. O, die is morgen. Nou, dan kunnen we het wellicht dan
tegemoetzien.
Het tweeminutendebat is aangevraagd door meneer Van Haga. Hij zal dus
de eerste spreker zijn. Het zal uiteraard na het reces plaatsvinden.
Dan de toezeggingen:
– De Kamer ontvangt in het najaar een stand-van-zakenbrief inzake het
interdepartementaal beleidsonderzoek, ibo, over de Startbouwimpuls.
– De Kamer ontvangt na de zomer een brief inzake de uitwerking van het
Nationaal Fonds Betaalbare Koopwoningen.
Minister De Jonge:
Na de zomer is dus eerder dan in het najaar, hè? Dat zeg ik zodat daar
geen verwarring over bestaat.
De voorzitter:
Voor Prinsjesdag is na de zomer, toch? Ja. Na de zomer registreren we nu
als «voor Prinsjesdag».
– De Kamer ontvangt voor 19 september 2023, dus voor Prinsjesdag, een
brief over de instelling van het revolverend fonds.
Minister De Jonge:
Dat is hetzelfde. U heeft twee toezeggingen over hetzelfde geregistreerd.
Het Nationaal Fonds Betaalbare Woningen is namelijk een revolverend
fonds.
De voorzitter:
Er zijn specifieke, aparte vragen over gesteld, namelijk enerzijds over dat
het een revolverend fonds is – daar hadden we net ook al een ding over,
maar ik ga het dan nu alsnog even verduidelijken – en anderzijds over het
Nationaal Fonds Betaalbare Koopwoningen überhaupt. Maar als u dat
samenvoegt, vind ik dat ook goed.
Minister De Jonge:
Het is echt hetzelfde. We hebben één nationaal fonds.
De voorzitter:
En dat is sowieso revolverend. Oké, waarvan akte.
Minister De Jonge:
Dat ene nationale fonds is sowieso revolverend. Dus twee en drie zijn één
toezegging. Dat scheelt weer.
De voorzitter:
Er werd wel door twee verschillende mensen naar gevraagd, maar goed,
we gaan het daarmee doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

59

–

De Kamer ontvangt na de zomer een brief inzake de participatie van
gemeenten.
Dat klinkt heel obligaat.
Minister De Jonge:
Dat ging allemaal over hetzelfde, namelijk de mate waarin gemeenten of
marktpartijen inderdaad zouden kunnen participeren in dat nationaal
fonds. Dat hoort allemaal bij die ene toezegging.
De voorzitter:
Uitstekend. Het is allemaal geregistreerd. Dit wordt allemaal door de
redactie vastgelegd. Mooi. Zo wordt het geregistreerd. Toezegging vijf.
– De Kamer ontvangt voor de begrotingsbehandeling een terugkoppeling op het gesprek van de Minister met de VNG en DUO om ervoor te
zorgen dat starters met een DUO-lening aan een hypotheek kunnen
komen.
Minister De Jonge:
Ja. Het was wel iets verkennender dan dit, maar als u het zo opschrijft,
begrijpen wij prima wat u bedoelt, volgens mij. Ik ga met de opdracht van
mevrouw Van Dijk aan de slag.
De voorzitter:
Mooi. Dan punt zes.
– De Kamer ontvangt in het najaar een brief over de te transformeren
locaties vanuit de woondeals en de versnellingstafels.
Minister De Jonge:
Excuus. In het najaar komt er inderdaad een brief over de manier waarop
we transformatie onderdeel kunnen maken van de woondeals en de
versnellingstafels. De vraag was ook of ik daar ook op het niveau van
locatie op kan duwen.
De voorzitter:
Oké. Ik zie allemaal instemmend geknik aan de overkant, dus dat is mooi.
Zeven.
– De Kamer ontvangt na de zomer een brief inzake erfpacht en consumentenbescherming met daarin antwoord op de vraag wie de
consument beschermt.
Minister De Jonge:
Ja, met daarin het onderzoek waartoe uw Kamer mij heeft opgeroepen.
De voorzitter:
Uitstekend. Punt acht.
– De Kamer ontvangt de brief inzake wooncoöperaties voorafgaand aan
het rondetafelgesprek over wooncoöperaties.
Het rondetafelgesprek zal overigens vermoedelijk in oktober gepland gaan
worden. Dus dan weet u alvast ...
Minister De Jonge:
... wanneer de brief vermoedelijk af moet zijn.
De voorzitter:
... wanneer dit verwacht wordt. Dan heb ik de laatste toezegging nog niet.
Die was gedaan aan Peter de Groot. Weet u die uit uw hoofd, meneer De
Groot? Kunt u die herhalen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

60

De heer Peter de Groot (VVD):
De Minister stuurt een briefje – misschien doet hij dat nog wel voor het
reces, wie zal het zeggen, want over de termijn hebben we niet
gesproken – over de oproep om tussen nu en de invoering van de
Omgevingswet wellicht te komen tot een opschorting van het handhaven
op wonen op recreatieparken.
De voorzitter:
Kunt u zich hierin vinden?
Minister De Jonge:
Ik vind dat de heer De Groot mijn toezegging zeer adequaat weergeeft. Wij
kunnen het dus de volgende keer ook gewoon andersom doen. Dan doet
u het gewoon op mijn plaats, meneer De Groot.
De voorzitter:
Dan rest mij u te danken. Het was me een genoegen om uw laatste
commissiedebat van het politieke jaar voor te zitten. U heeft morgen nog
een tweeminutendebat Bouwregelgeving. Dat zal ik niet voorzitten. Dan
rest mij niks anders dan u te bedanken voor de aanwezigheid, en uiteraard
ook de Minister en zijn ondersteuning, de mensen op de publieke tribune,
de bode en de redactiedienst. Ik wens u een hele genoeglijke avond.
Sluiting 17.56 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 1077

61