Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 497

Passend onderwijs

Nr. 21

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 januari 2010
Nieuwe koers passend onderwijs
In deze brief schets ik u de eerste uitwerking van het nieuwe beleid voor
passend onderwijs. Met die inzet streeft het kabinet naar een passend
onderwijsprogramma voor alle leerlingen, zodat zij zich optimaal kunnen
ontwikkelen. Deze brief had ik u toegezegd in een eerdere brief van
17 december 20091 en verstuur ik mede namens staatssecretaris Van
Bijsterveldt en minister Rouvoet voor Jeugd en Gezin.
De nieuwe koers krijgt veel bijval, maar roept ook vragen op over de
uitwerking ervan. Deze brief moet die vragen beantwoorden en u informeren over de ontwikkelingen in de afgelopen maanden.
Deel 1 gaat over de uitwerking van passend onderwijs en behandelt de
volgende onderwerpen:
• reacties van de achterban van sector-, vak- en ouderorganisaties;
• een eerste uitwerking van de zorgplicht;
• het referentiekader;
• de bekostiging;
• het toezicht;
• de kwaliteit van het onderwijs;
• de planning.
Deel 2 behandelt recent onderzoek. Ook komen de wijzigingen in de subsidieregelingen passend onderwijs aan de orde. Het bevat een reactie op
het onderzoek «Zorg om zorgleerlingen» van het CPB. Tot slot behandel ik
de compensatie van de effecten van de pakketmaatregel AWBZ 2009.

1

Kamerstukken II, 2009/2010, 31 497, nr. 19.

KST140576
0910tkkst31497-21
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 497, nr. 21

1

Deel 1. Uitwerking passend onderwijs
In gesprek met de achterban
De leden van sector-, vak- en ouderorganisaties zijn redelijk positief over
de nieuwe koers, al laten ze hun eindoordeel afhangen van de verdere
uitwerking. Op het moment is de stemming als volgt:
PO-Raad. De leden kunnen zich op hoofdlijnen vinden in het nieuwe
beleid, al vinden ze de beheersingsmaatregelen reden tot zorg. Ze willen
dat de nieuwe bekostigingssystematiek en de toewijzing van zorg zeer
zorgvuldig worden geregeld. Ze vragen om een adequate overgangstermijn en een goede steun bij de invoering. Op 26 januari 2010 houden
de PO-Raad en WEC-raad een slotconferentie, waar de uiteindelijke balans
wordt opgemaakt.
WEC-Raad. De achterban ziet nieuwe kansen, maar heeft ook zorgen. De
leden zijn constructief, maar willen goede regelingen voor zaken als: goed
werkgeverschap; omgaan met expertise; hun positie in de samenwerkingsverbanden; de huidige indicatiecriteria; toegang van speciale
groepen tot speciaal onderwijs; een realistische inzet bij de budgetfinanciering. Op 26 januari 2010 maken de PO-Raad en WEC-raad de eindbalans op tijdens een slotconferentie.
VO-raad. De leden van de raad zijn uitgebreid geraadpleegd. Ze willen hun
maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen, en accepteren daarom de
zorgplicht. Ze zien de omslag naar passend onderwijs wel als een zware
opdracht en hebben nog veel uitwerkingsvragen, kanttekeningen en voorwaarden. Vooral voor de financiering maken ze een voorbehoud.
MBO Raad. De leden van de MBO Raad zien ook kansen, maar zijn onzeker
over de consequenties van de groeiende toestroom van zorgleerlingen in
het mbo; de inzet van zorg; de verdeling en toewijzing van middelen; en
het borgen van een goede overgang tussen de verschillende onderwijsvormen.
AOC-raad. De meerderheid van de leden stemt in met de nieuwe koers. Er
zijn wel kritische vragen over onder meer de omvang en verdeling van de
middelen; de wijze waarop middelen verantwoord worden; en medezeggenschap. De leden vinden het verder van groot belang dat leerlingen met
specifieke onderwijsbehoeften evenredig worden verdeeld. Dat moet
voorkomen dat AOC’s, die nu al veel zorg bieden, een nog groter aandeel
moeten leveren in de regionale zorgstructuur.
AOb. Bij een peiling bleek dat 70% van de respondenten achter het idee
van passend onderwijs staat. Als voorwaarden stellen ze wel adequate
professonalisering en ondersteuning en invloed van het personeel op de
financiën. Verder werd opgemerkt dat de spankracht van het team een rol
moet spelen bij wat een school wel of niet kan met passend onderwijs.
CNVO. De ledenraadpleging heeft geresulteerd in een Zevenpuntenplan
passend onderwijs. Een meerderheid van de leraren ziet de optimale
ontwikkeling van het kind als het meest positieve gevolg van passend
onderwijs. Tegelijkertijd hebben leraren de nodige zorgen over de noodzakelijke randvoorwaarden om dit waar te kunnen maken. Bijvoorbeeld op
het gebied van ondersteuning in de klas, deskundigheidsbevordering en
inspraak bij de besluitvorming.
Landelijke ouderorganisaties. De leden maken zich zorgen over de keuzevrijheid in passend onderwijs. Zij wijzen op het belang van medezeggen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 497, nr. 21

2

schap, ondersteuning en de juridische positie van individuele ouders. De
Vereniging Openbaar Onderwijs wijst op het gevaar van een «passendonderwijsvlucht», doordat dat ouders hun kinderen van school halen als er
te veel zorgleerlingen in een klas bijkomen. Voor de ouderorganisaties
hangt veel af van de concretisering van passend onderwijs.
MBO. Hoewel het mbo binnen passend onderwijs een uitzonderlijke
positie inneemt, wordt ook daar de landelijke indicatiestelling voor
leerlinggebonden financiering afgeschaft. Het grootste deel van deze
middelen wordt per 1 augustus 2012 verdeeld onder de mbo-instellingen.
De verdeelsystematiek zal in overleg met de MBO Raad en de AOC Raad
worden ingevuld.
ECPO. Ook de Evaluatie- en adviescommissie passend onderwijs (ECPO)
heeft gereageerd op de nieuwe koers passend onderwijs. De brief die ik
hierover op 10 december jl. heb ontvangen vindt u in bijlage 1.1 Centraal
in deze reactie staat de spanning tussen de verantwoordelijkheid van de
overheid om waarborgen te bieden en de noodzaak om ruimte te geven
aan scholen en samenwerkingsverbanden. Zij hebben deze ruimte nodig
om passend onderwijs te kunnen vormgeven dat past bij hun regionale
situatie. Gezien die spanning noemt de ECPO een aantal punten die met
voorrang verduidelijking behoeven. Deze brief en de bijlagen over
zorgplicht en de contouren van het referentiekader komen tegemoet aan
deze wens om verduidelijking.
Zorgplicht
Het kabinet streeft naar het invoeren van een zorgplicht voor schoolbesturen per 1 augustus 2012. In de afgelopen maanden is de zorgplicht
uitgewerkt en besproken met de sector-, vak- en ouderorganisaties. Dat is
de basis voor het Wetsvoorstel passend onderwijs, dat in de eerste helft
van 2010 zal worden ontwikkeld. In de volgende alinea’s staat de hoofdlijn
van de uitwerking van de zorgplicht. Bijlage 2 over de zorgplicht gaat hier
uitgebreider op in.1
Zorgplicht voor schoolbesturen en de geschillencommissie
De zorgplicht verplicht schoolbesturen om te zorgen voor passend onderwijs voor alle leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte die op de
school worden aangemeld of al staan ingeschreven. Onderwijs en ondersteuning moeten passend zijn, en dus aansluiten op de ontwikkeling van
het kind, de mogelijkheden van het personeel en de wensen van de
ouders. Als een school niet aan de wensen van de ouders tegemoet kan
komen, wordt met hen uitgezocht welke school binnen het samenwerkingsverband dat wel kan. De samenwerkingsverbanden po en vo maken
afspraken met het so en het vso, zodat leerlingen voor wie dat echt nodig
is geplaatst kunnen worden in het (v)so. Leerlingen kunnen ook rechtstreeks aangemeld worden bij het (v)so. Het speciaal onderwijs blijft dus
bestaan en wordt verbeterd. De zorgplicht moet ervoor zorgen dat het niet
langer mogelijk is dat leerlingen thuis zitten. De inspectie ziet toe op de
uitvoering van de zorgplicht door schoolbesturen.
Als ouders met een school van mening verschillen over de passendheid
van het aanbod, kunnen zij ondersteuning krijgen en eventueel een
beroep doen op mediation door een onafhankelijke partij. In het uiterste
geval kunnen zij bij een geschillencommissie terecht. De uitspraken van
de geschillencommissie zijn bindend.
1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 497, nr. 21

3

Evenwicht tussen ruimte en waarborgen
De zorgplicht is een kwestie van balans. Scholen en hun besturen moeten
de zorgplicht uit kunnen voeren op een manier die past bij de regionale
situatie. Tegelijkertijd moeten er wettelijke garanties zijn dat alle leerlingen
een passende plek krijgen, liefst op de school waar ouders hun kind willen
inschrijven.
Belangrijk voor een goed evenwicht zijn:
• Medezeggenschap van leraren, ouders en leerlingen bij de vormgeving
van het ondersteuningsaanbod op school en in het samenwerkingsverband.
• Een geschillencommissie die bij individuele geschillen bindende
uitspraken doet.
• Het referentiekader dat de sectororganisaties op het moment
opstellen, in overleg met de vak- en ouderorganisaties.
Onderwijszorgprofiel en een dekkend aanbod
Scholen stellen met het personeel een onderwijszorgprofiel op. Het onderwijszorgprofiel geeft aan welke zorg en ondersteuning een school kan
bieden, eventueel met hulp van derden. Onderdeel van het profiel zijn
afspraken over de deskundigheidsbevordering van het personeel, die
nodig is om het zorgprofiel te kunnen realiseren. Het schoolbestuur
bespreekt het profiel in het samenwerkingsverband. Ook voor gemeenten
en de partners uit de gezondheidszorg, jeugdzorg en welzijn is afstemming over de invulling van zorg op school essentieel. Afspraken met
externe partners in de jeugdhulpverlening worden ook vastgelegd in het
onderwijszorgprofiel.
Het geheel aan profielen, de speciale bovenschoolse voorzieningen en de
afspraken met het (voortgezet) speciaal onderwijs, moeten zorgen voor
een dekkend aanbod van onderwijszorg. Het samenwerkingsverband legt
dit vast in een zorgplan. Dit zorgplan moet een sluitend aanbod van voorzieningen opleveren, waarin ook afspraken staan over de handelingsgerichte diagnostiek. Het zorgplan zorgt ook voor helderheid over de verdeling en besteding van de middelen. Uitgangspunt is dat passend
onderwijs zo veel mogelijk op de scholen wordt vormgegeven.
Deskundigheidsbevordering leraren
Leraren die goed zijn in klassenmanagement en geschoold zijn in het
omgaan met leerlingen met gedragsproblemen kunnen uitval en het
ernstiger worden van problematiek van leerlingen vaak voorkomen.
Essentieel voor het slagen van passend onderwijs is dan ook dat leraren
beter toegerust worden om met diversiteit in de klas om te kunnen gaan.
Dit geldt voor zowel aankomende als voor zittende leraren. De generieke
kennisbasis voor initiële opleidingen wordt het komende jaar vorm
gegeven. De redactie die zich hierover gaat buigen heeft als opdracht
meegekregen om naast opbrengstgerichtheid ook passend onderwijs als
prioriteit mee te nemen.
Voor zittende leraren geldt dat in het onderwijszorgprofiel afspraken
gemaakt worden over noodzakelijke na- en bijscholing. Zoals in de brief
van november aangegeven zullen met ingang van schooljaar 2010–2011
alle samenwerkingsverbanden vo, wsns en rec’s een bedrag van vooralsnog € 10 per leerling krijgen uit de enveloppemiddelen. Dit bedrag is in
de beginfase allereerst bedoeld om het traject rond passend onderwijs op
te starten, maar zeker ook om leraren en scholen voor te bereiden op
passend onderwijs. In de structurele fase zijn deze gelden uiteindelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 497, nr. 21

4

bedoeld om passend onderwijs voor alle leerlingen in de school en in de
klas te realiseren.
Medezeggenschap
Personeel, ouders en leerlingen, verenigd in de medezeggenschapsraad,
krijgen een instemmingsbevoegdheid op de inrichting van de onderwijszorg. Het gaat daarbij zowel om de onderwijszorg op schoolniveau als op
het dekkende aanbod van onderwijszorg binnen het samenwerkingsverband. De verdeling van de zorgmiddelen is onderdeel van het zorgplan
van het samenwerkingsverband, zodat de medezeggenschapsraad zich
ook daarover kan uitspreken.
Onderzocht wordt of de instemmingsbevoegdheid op het onderwijszorgprofiel van de school en op het zorgplan van het samenwerkingsverband
passen binnen de bestaande bepalingen in de Wet Medezeggenschap
Scholen (WMS). Zo nodig wordt de WMS aangepast. Omdat de mbo- en
aoc-sector onder de Wet op de Ondernemingsraad (WOR) en niet onder
de WMS vallen, wordt de medezeggenschap voor deze sector apart uitgewerkt.
Belangrijk is dat de medezeggenschapsorganen goed worden ondersteund in hun rol als kritische gesprekspartner van de schoolbesturen. De
vakbonden en de landelijke ouderorganisaties hebben hierin een rol.
Aansluitend bij de ondersteuning die de organisaties nu al bieden,
moeten zij hun achterban in de medezeggenschapsraden goed ondersteunen in het beoordelen van de kwaliteit van de onderwijszorgprofielen
en de zorgplannen.
In het referentiekader komen handreikingen voor de wijze waarop de
medezeggenschap zo efficiënt en effectief mogelijk kan worden vormgegeven. Hierbij komt onder meer aan de orde de verhouding tussen de
medezeggenschapsraad op schoolniveau, de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad en een eventueel medezeggenschapsorgaan op het
niveau van het samenwerkingsverband.
Vaststellen ondersteuningsbehoefte
Wanneer ouders of de school vermoeden dat extra ondersteuning nodig
is, moet de ondersteuningsbehoefte van de leerling worden vastgesteld.
Dit gebeurt op basis van handelingsgerichte diagnostiek1. Er wordt vastgesteld welke steun leerling en leraar nodig hebben in de specifieke situatie van de school. De handelingsgerichte diagnostiek vindt zo nodig
integraal plaats, in overleg met organisaties voor jeugdzorg, jeugd-GGZ
en jeugdgezondheidszorg. In het referentiekader worden modellen uitgewerkt om de handelingsgerichte diagnostiek vorm te geven.
Ondersteuning van ouders

1

Binnen de handelingsgerichte diagnostiek
staat de vraag centraal: waarom heeft dit kind
met zijn mogelijkheden en beperkingen, uit dit
gezin, in deze school, met deze leraar en deze
medeleerlingen, de onderkende problemen en
hoe kunnen ze effectief worden
opgelost?

Ouders worden bij passend onderwijs op verschillende manieren ondersteund. Allereerst wordt gezorgd voor goede en toegankelijke algemene
informatie over passend onderwijs op het niveau van de school, het
samenwerkingsverband en landelijk. Daarbij wordt zo veel mogelijk
aangesloten bij bestaande kanalen. Daarnaast krijgen ouders ondersteuning en deskundig advies bij het beoordelen van het aanbod van de
school voor hun kind. Gedacht wordt om hiervoor onderwijsconsulenten
in te zetten die regionaal werken en toegankelijk zijn voor ouders en
scholen. Als ouders en de school er niet uitkomen, kunnen ze gebruik
maken van mediation door een onafhankelijke partij, bijvoorbeeld door de
onderwijsconsulenten. Als dat nog niet tot een oplossing leidt, kan een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 497, nr. 21

5

landelijke geschillencommissie uitkomst bieden. De zorgplicht biedt
ouders dus een afdwingbaar recht op passend onderwijs voor hun kind.
Hoewel het natuurlijk de bedoeling is om conflicten te voorkomen, met
goede medezeggenschap, goede informatie en hulp voor ouders. Het
recht op ondersteuning van ouders wordt wettelijk verankerd.
Referentiekader
In de komende maanden stellen de sectororganisaties een referentiekader
op, dat eind mei 2010 gereed moet zijn. Met dat kader helpen ze besturen,
scholen en samenwerkingsverbanden bij de inrichting van het zorgcontinuüm en van passend onderwijs in de praktijk. Thema’s in het referentiekader zijn: het zorgprofiel; toewijzing onderwijszorg; ouders; medezeggenschap; kwaliteit; professionalisering; zorg in en om de school; overgang
tussen onderwijsvormen; verantwoording; de geschillenregeling. Per
thema wordt bekeken wat het landelijke uitgangspunt is en wat dit betekent voor het regionale en schoolniveau.
Het referentiekader wordt niet wettelijk vastgelegd in een AmvB. Dat zou
niet passen bij het streven om de hoeveelheid en de complexiteit van de
regels voor leerlingenzorg terug te dringen. Het referentiekader wordt wel
beschreven in de memorie van toelichting van de wet. Hierin kan worden
opgenomen wie het kader opstellen, en wat het doel en de belangrijkste
thema’s zijn. In mei wordt gekeken of deze aanpak voldoende houvast
biedt of dat er toch meer wettelijke waarborgen nodig zijn.
Bekostiging
Binnen passend onderwijs wordt het geld voor extra ondersteuning
toegekend aan de samenwerkingsverbanden weer samen naar school
(wsns) en vo, die de middelen verdelen over de scholen. Daarbij volgt
geld de taken en leerlingen. Scholen en samenwerkingsverbanden kunnen
de uitwerking in het referentiekader gebruiken om tot de toewijzing van
extra onderwijsondersteuning te komen. Het referentiekader doet echter
geen uitspraken over de benodigde middelen voor individuele leerlingen.
Samenwerkingsverbanden maken zelf, na instemming door de medezeggenschap, de keuze hoe de beschikbare middelen over de scholen en
leerlingen worden verdeeld. Zoals eerder al is aangegeven, moet passend
onderwijs zo veel mogelijk op school en in de klas worden vormgegeven.
De samenwerkingsverbanden moeten geen nieuwe bureaucratische laag
vormen.
Het totale budget is gebaseerd op de huidige rugzakmiddelen voor cluster
3 en 4 en het grootste deel van de ambulante begeleiding, op het niveau
Rijksbegroting 2008. De verdeling over de samenwerkingsverbanden
gebeurt jaarlijks op basis van het totale aantal leerlingen binnen het
samenwerkingsverband in het voorafgaande schooljaar. Dit betekent dat
als het aantal leerlingen in een samenwerkingsverband toe- of afneemt,
het budget voor extra ondersteuning stijgt of daalt. De samenwerkingsverbanden krijgen immers voor een percentage van hun leerlingen zorgmiddelen. Deze systematiek geldt nu ook voor het wsns-beleid.
Doordat de samenwerkingsverbanden en (v)so-instelling per leerling
eenzelfde bedrag krijgen, vindt verevening plaats. Die verevening zal
leiden tot herverdeeleffecten. Onder de huidige regeling verschillen de
aantallen en percentages zorgleerlingen immers, en dus ook het toegekende budget. Er komt daarom een compensatieregeling om de effecten
van de herverdeling te dempen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 497, nr. 21

6

Ik heb de ECPO gevraagd om mij te adviseren over verevening als
uitgangspunt voor de budgetfinanciering en daarover vóór de zomer 2010
advies uit te brengen. Het gaat met name om de vraag hoe we de positieve effecten van verevening kunnen behouden en de (onbedoelde)
nadelen kunnen verminderen of voorkomen. Om dit onderwerp te
verkennen heeft de ECPO in februari een expertmeeting met een aantal
wetenschappers en ervaringsdeskundigen georganiseerd.
Transparante inzet middelen
Helderheid over de inzet van geld vindt het kabinet zo belangrijk dat zij
niet tot 2012 wil wachten op verbetering. Daarom laat ik onderzoeken of
het haalbaar is om de rugzakmiddelen al in schooljaar 2010–2011 (en
2011–2012) toe te voegen aan de «bestemmingsbox». De bestemmingsbox is een onderdeel van de lumpsum, met middelen voor specifieke doelen. Besturen zijn vrij in de besteding, maar moeten in hun jaarverslag aangeven waar zij het geld voor hebben gebruikt. Zo wordt snel
en zonder veel rompslomp duidelijk wat er met de «rugzak» is gebeurd.
Als deze aanpak in praktijk goed werkt, kan ze worden gebruikt voor de
verantwoording vanaf 2012. Bij de verantwoording gaat het overigens niet
alleen over wat er met de middelen is gebeurd, maar over de vraag of dat
effectief was. Indicatoren om effectiviteit vast te stellen worden met het
onderwijs onderzocht.
Toezicht
Passend onderwijs heeft ook gevolgen voor het toezicht van de inspectie.
De verantwoordelijkheid voor passend onderwijs wordt, in de vorm van
een zorgplicht, geheel bij de schoolbesturen gelegd. Het samenwerkingsverband moet zorgen voor een dekkend geheel aan voorzieningen waarin
alle leerlingen een passende plek vinden.
Dit brengt twee toezichtvragen met zich mee:
1. Maakt het schoolbestuur de zorgplicht waar?
2. Biedt het samenwerkingsverband een sluitend zorgaanbod?
Om de vragen te kunnen beantwoorden moet de inspectie haar waarderingskaders uitbreiden. Uitgangspunten daarvan zijn:
• Leerlingen krijgen een passend aanbod.
• Het aanbod is voor alle leerlingen opbrengstgericht.
• Leerlingen ontvangen daadwerkelijk de zorg die ze, op grond van hun
onderwijsbehoeften, nodig hebben.
Inmiddels is gestart met de ontwikkeling van een verantwoording over de
opbrengsten (i.c. de leerresultaten) voor alle leerlingen en hierbij zijn
ontwikkelingsperspectief en meetbare opbrengsten kernbegrippen. Voor
het dekkende aanbod zal het toezichtkader zoveel mogelijk aansluiten bij
het referentiekader, dat wordt ontwikkeld door het onderwijsveld. Het
toezicht zal daarbij uitgaan van de indicatoren voor de dekkendheid van
het onderwijszorgaanbod in het samenwerkingsverband en de relatie met
de zorgprofielen van de scholen binnen dat verband. De inspectie zal het
toezicht inrichten vanuit de huidige opvattingen over risicogestuurd
toezicht en binnen de kaders van de Wet op het onderwijstoezicht (WOT).
Tevens blijft het toezicht op de kwaliteit van de afzonderlijke scholen een
essentieel onderdeel van passend onderwijs voor alle leerlingen. Tot slot
vraagt het veld aandacht voor een positieve waardering voor de kwaliteit
van het onderwijs aan leerlingen die extra zorg ontvangen. Dit wordt
meegenomen bij de nadere uitwerking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 497, nr. 21

7

Kwaliteit (voortgezet) speciaal onderwijs
Naar verwachting ontvangt uw Kamer eind september 2010 het Wetsvoorstel kwaliteit (v)so. Het wetsvoorstel legt vast dat leerlingen die speciaal
onderwijs nodig hebben onderwijs krijgen dat:
• hen maximaal uitdaagt;
• zo goed mogelijk aansluit op hun mogelijkheden;
• hen toeleidt naar optimale maatschappelijke participatie, in de vorm
van vervolgonderwijs of een betaalde plaats op de arbeidsmarkt.
De hoofdlijnen van het wetsvoorstel komen in nauwe samenspraak met
het veld en betrokken departementen tot stand.
Het wetsvoorstel ondersteunt het proces van kwaliteitsverbetering dat de
laatste jaren is ingezet. De eerste resultaten zijn al binnen. Het aantal zeer
zwakke (v)so-scholen was op 1 januari 2010 gedaald van 19 naar 10, een
daling van bijna 50%.
Cluster 2
Dat neemt niet weg dat er nog een hele weg is te gaan. De inspectie heeft
de kwaliteit onderzocht van het onderwijs in cluster 2 en aan cluster 2
geïndiceerde leerlingen met een rugzak in het regulier onderwijs. De
resultaten vindt u in bijlage 4.1 De inspectie concludeert dat de kwaliteit
van de cluster-2-scholen is verbeterd. De kwaliteitszorg, het pedagogisch
en didactisch handelen en het actief betrekken van leerlingen bij de lessen
zijn in de meeste scholen op orde. Op een aantal essentiële punten is de
score echter onvoldoende. Leerlingenzorg, evaluatie en borging, differentiatie en veiligheidsbeleid zijn zwakker ontwikkeld. Het beeld komt
overeen met de resultaten van onderzoeken in de clusters 3 en 4 en onderstreept de noodzaak van de voorgenomen Wetswijziging kwaliteit (v)so.
De sector zelf, verenigd in Siméa, is daarom al gestart met een traject om
de kwaliteit van het onderwijs in de cluster-2-scholen te verbeteren.
Middelbaar beroepsonderwijs
Het Cinop past in 2010 de beroepsopleidingen en de examinering van de
nieuwe kwalificatiestructuur aan voor leerlingen met een handicap of
chronische ziekte die doorstromen vanuit het voortgezet (speciaal) onderwijs. Dat geeft hen de kans om zich in het mbo zo goed mogelijk te kwalificeren, overigens zonder aan de kwalificatie-eisen te tornen. Het plan van
aanpak («Competentiegericht onderwijs en studenten met een beperking
in het mbo») heb ik u toegezonden op 23 september 2009.2
Planning
De komende periode ga ik door met de uitwerking van passend onderwijs,
in overleg met de sectororganisaties de ouder- en vakorganisaties, IPO en
de VNG. Ook wordt een implementatietraject uitgewerkt om scholen,
samenwerkingsverbanden en ouders goed te informeren en voor te
bereiden op passend onderwijs. Voor de zomer 2010 ontvangt u het
implementatietraject.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
Tweede Kamer 2009–2010, 31 524, nr. 30.

De nieuwe koers van passend onderwijs is voor de ECPO aanleiding om
haar huidige werkplan te herzien. De ECPO wil hier het uitgewerkte referentiekader bij betrekken. Het bijgestelde werkplan wordt voor de zomer
samen met het referentiekader aan de Kamer aangeboden. In de tussentijd blijft de ECPO wel onderzoeken uitzetten. Momenteel wordt er een
onderzoek onder «de koplopers» uitgevoerd, onder andere naar de
effecten van de heroverweging op de oorspronkelijke plannen passend
onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 497, nr. 21

8

Eind van dit jaar stuur ik u het wetsvoorstel Kwaliteit (v)so. Het streven is
deze wet met ingang van 1-8-2011 in werking te laten treden. Inzet is u in
de zomer van 2011 het wetsvoorstel passend onderwijs aan te bieden.
Hierin worden ook de bekostigingselementen verwerkt, met als belangrijk
onderdeel de budgetfinanciering. Streefdatum voor inwerkingtreding van
deze wet is 1-8-2012.
Tot slot stel ik voor de Kamer halfjaarlijks te informeren over de verdere
uitwerking van de hoofdlijnen van passend onderwijs.
Deel 2. Onderzoeken en regelingen op het terrein van passend
onderwijs
In dit tweede deel informeer ik u over ontwikkelingen die van groot belang
zijn voor de invoering van passend onderwijs.
Onderzoeken ECPO
De Evaluatiecommissie Passend Onderwijs (ECPO) heeft het afgelopen
half jaar vijf onderzoeken laten uitvoeren. Het gaat om de volgende onderwerpen:
1. veranderingen in de bekostiging voor kinderen met specifieke onderwijsbehoeften;
2. het regionale loket passend onderwijs;
3. keuzevrijheid in ambulante begeleiding;
4. benchmarking voor ambulante begeleiding;
5. allochtone leerlingen in speciale onderwijsvoorzieningen.
Dit laatste onderzoek komt tegemoet aan een eerder verzoek van de
Kamer. Een brief met de conclusies en aanbevelingen uit de onderzoeken
vindt u in bijlage 5.1 De afzonderlijke rapporten zijn te downloaden via de
website van de ECPO.
De aanbevelingen zijn een waardevolle bijdrage aan de uitwerking van de
beleidsvoorstellen voor passend onderwijs. Enkele voorbeelden zijn:
• Het belang van een laagdrempelig en onafhankelijk «loket» voor
ouders waar zij ondersteuning kunnen ontvangen. De voorzieningen
komen ten goede aan alle ouders.
• Betere afstemming tussen voorzieningen voor onderwijs en zorg.
• Duidelijkheid over de wijze van invoering van budgetfinanciering
(omvang, verdeling landelijke middelen, verantwoording).
• Faciliteren van ondersteuningstrajecten van de werkvloer die met
budgetfinanciering moet gaan werken.
Wachtlijsten speciaal basisonderwijs in 2008
Volgens onderzoek van de inspectie worden de meeste leerlingen binnen
de wettelijke termijn geplaatst (bijlage 6).1 In 2008 stonden 666 leerlingen
op de lijst om onderzocht te worden of ze naar het speciaal basisonderwijs moesten. Nog 65 leerlingen stonden op een plaatsingslijst voor het
speciaal basisonderwijs. Op de onderzoekslijst stonden iets meer leerlingen dan in 2007. De plaatsingslijst bleef stabiel.
Subsidieregelingen passend onderwijs

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Alle samenwerkingsverbanden po, samenwerkingsverbanden vo en rec’s
krijgen vanaf 1 augustus 2010 per leerling € 10 leerling voor de voorbereiding op passend onderwijs. In de komende periode kunnen de middelen
ook worden ingezet om passend onderwijs in de regio vorm te geven.
Daarna moeten de middelen vooral ten goede komen aan het realiseren
van passend onderwijs in de klas en voor het opleiden en ondersteunen
van het personeel. Voorwaarde voor de toekenning het bedrag van € 10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 497, nr. 21

9

per leerling is dat de groei in het (v)so en van leerlingen met een rugzak
wordt beheerst. Voor de toekenning van deze middelen wordt een subsidieregeling opgesteld.
Deze brede inzet van de enveloppe-middelen en de invoering van passend
onderwijs, maken een aanpassing van de bestaande subsidieregeling
noodzakelijk. De mogelijkheid om nieuwe startsubsidies aan te vragen
vervalt. Ook vervalt per 1 augustus 2010 de «subsidie veldinitiatief» en
worden nieuwe aanvragen voor brede experimenten niet meer toegekend.
Lopende veldinitiatieven kunnen met de € 10 per leerling van de nieuwe
regeling de samenwerking en de uitwerking van passend onderwijs voortzetten.
Het blijft mogelijk om af te wijken van bestaande regelgeving voor
passend onderwijs. De mogelijkheid blijft bestaan om deze smalle experimenten eenmalig te stimuleren met € 30 000. Ook éénmalige subsidiëring
van stimuleringssubsidies met € 20 000 blijft mogelijk. Wel worden de
voorwaarden aangepast en wordt het subsidieplafond verlaagd.
Regio Eemland – het enige lopende brede experiment – wil doorgaan en
de budgetfinanciering uitbreiden met cluster 3. Omdat al een subsidiebeschikking is afgegeven, houdt Eemland de bekostiging van € 20 per leerling per jaar en verandert er niets. Ook voor lopende smalle experimenten
verandert er niets. Hun subsidie heeft een looptijd van 5 jaar.
CPB-rapport zorgleerlingen.
Het CPB heeft een rapport uitgebracht onder de titel «Zorg om zorgleerlingen; een blik op beleid, aantal en kosten van jonge zorgleerlingen»
(bijlage 7). Het CPB stelt vast dat het geld voor extra ondersteuning in het
onderwijs in de gelopen jaren flink steeg. Volgens het CPB komt dat
vooral doordat meer aanbod – vooral van het rugzakje – meer vraag heeft
opgeroepen. Door de openeindesystematiek was er geen beperking.
Ik kan mij vinden in die conclusies, al doet de groei zich niet alleen voor in
het onderwijs. Ook het beroep op de AWBZ, jeugdzorg, jeugd ggz en de
Wajong groeit. Onder het vorige kabinet is een aantal rapporten1 over de
groei naar de Kamer gestuurd, waarin werd geconcludeerd dat de oorzaak
complex is. Dat neemt niet weg dat de door het CPB genoemde prikkels er
inderdaad zijn. Het onderzoek van het CPB steunt de keuze om over te
gaan op een vorm van budgetbekostiging. Die ondervangt immers de
door het CPB vastgestelde weeffouten. Verder zal het aantal leerlingen dat
extra ondersteuning nodig heeft, zorgvuldig worden gemonitord. Over de
factoren die ten grondslag liggen aan het toenemende beroep op eerdergenoemde voorzieningen als AWBZ, jeugdzorg, jeugd ggz en de Wajong,
wordt uw Kamer op korte termijn in het kader van de kabinetsvisie op de
toekomst van de zorg voor jeugd nader geïnformeerd.
Zoals aangegeven in de brief van 17 december, heb ik de Algemene
Rekenkamer gevraagd of deze mogelijkheden ziet voor nader onderzoek
naar de inzet van zorgmiddelen. Op deze vraag heb ik nog geen reactie
ontvangen.
Compensatiemaatregel met de pakketmaatregel Awbz

1

Tweede Kamer, 2005/ 2006, 30 300 VIII,
nr. 267.

Het kabinet heeft de grondslagen voor de aanspraak op AWBZ-middelen
aangescherpt. De wijzigingen hebben gevolgen voor leerlingen die AWBZmiddelen als persoonsgebonden budget (pgb) inzetten op school. De
effecten zijn nog niet precies duidelijk, omdat de meeste leerlingen met
pgb inzetten op school nog niet zijn geherindiceerd. De verwachting is dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 497, nr. 21

10

minder leerlingen (een deel) van hun pgb kunnen inzetten op school. Ze
zullen dus een zwaarder beroep gaan doen op het onderwijs. OCW heeft
vanaf 1 januari 2010 jaarlijks € 10 miljoen om dat te compenseren.
Samen met de ouder- en sectororganisaties is een regeling uitgewerkt om
de 10 miljoen zo effectief mogelijk en met zo min mogelijk bureaucratie in
te zetten. Dit heeft geresulteerd in een tijdelijke regeling, die loopt van
1 januari 2010 tot 1 augustus 2012. Dit zijn de hoofdpunten:
• De middelen worden op aanvraag van de rec’s cluster 3 en 4 toegekend op basis van het aantal leerlingen in het voedingsgebied van een
rec.
• De rec’s kennen de middelen toe aan scholen met zorgleerlingen die
meer dan de gebruikelijke ondersteuning nodig hebben om onderwijs
te kunnen blijven volgen op de school waar zij staan ingeschreven.
• Ouders en verzorgers, de instelling waar een leerling eventueel woont,
de Commissie van begeleiding, en de ambulante begeleiders worden
bij het opstellen van de aanvragen betrokken.
• De regeling wordt in 2012 geëvalueerd.
• Inzet is om na 1 augustus 2012 de compensatiemiddelen in te passen
in passend onderwijs.
De regeling wordt zo spoedig mogelijk gepubliceerd.
Tot slot
In de afgelopen maanden is hard gewerkt aan de uitwerking van de
nieuwe koers passend onderwijs. Graag wil ik zo snel mogelijk met uw
Kamer praten over de nieuwe koers passend onderwijs, zodat ik uw
reactie kan meenemen bij de verdere uitwerking.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. A. M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 497, nr. 21

11