Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3617
Vragen van de leden Agema en Graus (PVV) aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de ministers voor Medische Zorg en van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over het bericht dat een zeer gevaarlijke
reuzenteek aangetroffen is nabij Nederland (ingezonden 14 juni 2019).
Antwoord van Minister Bruins (Medische Zorg), mede namens de Minister
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (ontvangen 19 augustus 2019). Zie
ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 3209.
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Gevaarlijke reuzenteek aangetroffen vlakbij
Nederlandse grens»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw reactie op het bericht dat deze hyalomma-teek het Krim-Congovirus bij zich draagt dat een ernstig ziektebeeld kent waarbij een sterfte wordt
gezien van 30 tot 50%?
Antwoord 2
De Hyalomma-teek kan het krim-congovirus (Crimean Congo Hemorragic
Fever, CCHF) overdragen in gebieden waar dit virus endemisch voorkomt,
zoals in Azië, Afrika en Zuid-Europa (Griekenland, Spanje, Turkije en de
Balkan). In deze regio’s worden mensen sporadisch besmet met CCHF via de
beet van een Hyalomma-teek of door het fijnknijpen bij het verwijderen van
deze teek bij landbouwhuisdieren. In 2016 waren er zes humane gevallen van
CCHF in Europa (Bulgarije en Spanje) en in 2017 waren dat er twee (in
Bulgarije).
Dat neemt niet weg dat dit iets is om alert op te zijn. Dat gebeurt in Nederland binnen de signaleringsstructuur zoönosen. Daarin wordt ook de
monitoring van vectoren besproken. Het is al langere tijd bekend dat larven
en nimfen van Hyalomma-teken af en toe met trekvogels en (zeer) sporadisch
met geïmporteerde paarden of reptielen in West-Europa, dus ook in Neder-

1

ah-tk-20182019-3617
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Telegraaf, 13 juni 2019; https://www.telegraaf.nl/nieuws/1325507726/gevaarlijke-reuzenteekaangetroffen-vlakbij-nederlandse-grens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

land, terecht komen. In veel gevallen worden deze Hyalomma-teken getest op
CCHF-virus en tot nu toe is het virus nog niet aangetroffen.
Onder gunstige weersomstandigheden kunnen de Hyalomma-larven en
-nimfen van trekvogels vervellen tot volwassen teken. Vorig jaar was een
uitzonderlijk warm jaar en werden in Duitsland 35 volwassen Hyalommateken gerapporteerd op paarden. Dit jaar zijn er tot nu toe vijf volwassen
Hyalomma-teken gerapporteerd aan het RIVM uit de Achterhoek, Drenthe en
de Flevopolder. Naar aanleiding van deze vondsten doet het Centrum
Monitoring Vectoren (CMV) van de NVWA bronopsporing. Op de vindplaatsen
zijn verder geen Hyalomma-teken gevonden. Bij onderzoek is bij één van de 5
volwassen Hyalomma-teken de bacterie Rickettsia aeschlimannii aangetroffen.
De bijbehorende ziekteverschijnselen zijn koorts en karakteristieke huiduitslag,
vandaar de naam vlekkenkoorts en de ziekte is goed te behandelen met
antibiotica. In gebieden waar deze teek veel voorkomt, wordt ziekte veroorzaakt door R. aeschlimannii echter zeer incidenteel beschreven.
Het RIVM en zijn partners zijn zich bewust van de risico’s van Hyalommateken door de ziekteverwekkers die zij met zich mee kunnen dragen. Zij
verzamelen actuele kennis over deze vector. Het RIVM is leider van een
Europees consortium (Vectornet) dat actuele verspreidingsgebieden van
vectoren in Europa in kaart brengt.
Het RIVM is betrokken bij een WHO-project dat plannen maakt ter voorkoming van een uitbraak van CCHF. In dat project wordt samengewerkt op het
terrein van diagnostiek, behandeling en CCHF-vaccins voor toepassing in
mensen en landbouwhuisdieren. In datzelfde project wordt ook nagedacht
over de ontwikkeling van een vaccin tegen de Hyalomma-teek zelf. Nederland
(Amsterdam UMC en RIVM) heeft ervaring met onderzoek naar de ontwikkeling van een vaccin tegen de Ixodes-teek (schapenteek) die in Europa
verantwoordelijk is voor de overdracht van de Lyme-bacteriën.
Vraag 3
Klopt het dat het Krim-Congo-virus ook van mens op mens en van dier op
dier overdraagbaar is? Zo ja, wat is uw reactie hierop?
Antwoord 3
Ja, dat klopt. De infectie kan voorkomen bij veel verschillende diersoorten
inclusief de mens. Het virus kan via teken worden overgedragen maar ook
door contact met bloed of weefsel (en ongepasteuriseerde melk) van
besmette dieren en mensen.
Overdracht van CCHF van een patiënt naar gezondheidspersoneel is
beschreven in situaties waarbij er onvoldoende voorzorgsmaatregelen in acht
werden genomen. Ook besmetting van laboratoriummedewerkers is
beschreven. Het is daarom belangrijk om vroegtijdig te denken aan deze
ziekte bij een patiënt die in een gebied is geweest waar CCHF endemisch is.
Gezien de ernst van het beloop van de ziekte en de besmettelijkheid van het
virus is CCHF een meldingsplichtige ziekte in groep A op grond van de Wet
publieke gezondheid (Wpg). Zodra er aan de ziekte wordt gedacht, moet de
patiënt geïsoleerd verpleegd worden, waarbij gezondheidspersoneel
beschermende kleding moet dragen om direct contact met lichaamsvloeistoffen te vermijden. In Nederland zijn medische faciliteiten en geschoold
medisch personeel beschikbaar om mensen met zeer besmettelijke virusziekten zoals CCHF te verplegen en te behandelen.
Relevante beroepsgroepen worden door het RIVM met enige regelmaat
geïnformeerd over uitbraken of besmettingsgevallen in gebieden waar CCHF
endemisch voorkomt.
Vraag 4
Welk gevaar dreigt voor de mensen in ons land? Voor de landbouwhuisdieren
in ons land? Voor de grote en kleine dieren die in onze bossen wonen?
Antwoord 4
Het huidige risico op een besmetting met CCHF in Nederland wordt door
experts als verwaarloosbaar ingeschat voor zowel mens als dier, want er zijn
op dit moment geen aanwijzingen dat het virus in Nederland voorkomt.
Het is bekend dat Hyalomma-teken met trekvogels in Nederland terecht
komen. Het aantal Hyalomma-teken dat (tijdelijk) in Nederland overleeft is
zeer klein. Er zijn geen aanwijzingen dat de Hyalomma-teek in Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

heeft overwinterd of zich gevestigd heeft. De Hyalomma-teken die in
Duitsland en in Nederland zijn aangetroffen zijn getest op CCHF met negatief
resultaat.
Partners in de signaleringsstructuur zoönosen zijn alert op een mogelijke
introductie van de Hyalomma-teek. Modelstudies van de omstandigheden
waaronder het de teek lukt zijn levenscyclus te voltooien lieten zien dat
Nederland niet erg geschikt is voor de vestiging van deze soort. Dat dat in
Duitsland in 2018 en 2019 toch tenminste tijdelijk lijkt te zijn gebeurd, is reden
voor verder verdiepend onderzoek door het RIVM en het Centrum Monitoring
Vectoren van de NVWA. Deze organisaties voeren samen met de Faculteit
Diergeneeskunde dit jaar nog een quick scan uit bij Nederlandse maneges om
te onderzoeken of, net als in Duitsland, de Hyalomma-teek op paarden wordt
aangetroffen.
Vraag 5
Hoe gaat u er zorg voor dragen dat de inwoners van Nederland over deze
teek, de gevaren van de beet alsmede wat te doen, geïnformeerd worden?
Antwoord 5
Na het bekend worden van de vondst hebben het RIVM en zijn partners
diverse reacties gegeven in de media, waaronder het Algemeen Dagblad en
NPO-Radio 1.
Daarnaast heeft het RIVM een webpagina gemaakt over de Hyalomma-teek
en is er informatie beschikbaar over CCHF. Preventieve maatregelen zoals het
dragen van bedekkende kleding in een tekenrijke omgeving, het gebruik van
insectenwerende middelen en het correct en vroegtijdig verwijderen van
teken zijn in Nederland vooral van belang om besmetting met de ziekte van
Lyme te voorkomen.
Vraag 6
Staat u er voor open om een tekenlijn in het leven te roepen waar mensen
met hun vragen terecht kunnen?
Antwoord 6
Mochten er nog vragen zijn, dan kunnen mensen op dit moment al vragen
stellen aan de GGD’en en het RIVM. Ook is er een website (www.tekenradar.nl) waar mensen informatie kunnen vinden en vragen kunnen stellen over
teken en tekenbeten. De afgelopen maanden hebben burgers en de media het
RIVM weten te vinden met vragen over de Hyalomma-teek. Het CMV heeft
een website waarin burgers eventuele vondsten van Hyalomma-teken kunnen
melden. De toegevoegde waarde van een extra «tekenlijn» vind ik daarom
beperkt.
Vraag 7
Voor welke groepen mensen is een beet van deze teek het meest gevaarlijk?
Antwoord 7
Dat zijn mensen die wonen, werken of recreëren in gebieden waar CCHF én
de Hyalomma-teek samen endemisch voorkomen. In Europa zijn dat met
name Bulgarije, Spanje en andere Balkan-landen. Ook Turkije is endemisch
voor het virus én de Hyalomma-teek. In gebieden waar het virus endemisch
is wordt CCHF sporadisch gezien bij herders, veehouders, slagers, veeartsen
en militairen. Het betreft dus voornamelijk mensen die vanwege hun werk
veel in de natuur zijn of met bloed van besmette zoogdieren in aanraking
komen.
Daarnaast zijn gezondheidswerkers die patiënten met CCHF verplegen zonder
adequate beschermende maatregelen een risicogroep omdat de ziekte van
mens op mens overdraagbaar is als er direct contact is met lichaamsvloeistoffen. Dit laatste kan vermeden worden door beschermende kleding en het
geïsoleerd verplegen van de patiënt.
Vraag 8
Wat gaat u doen om de (verdere) verspreiding van de gevaarlijke reuzenteek
tegen te gaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Antwoord 8
De Hyalomma-teek heeft binnen Europa een ruim verspreidingsgebied.
Aangezien deze teek «meelift» op gastheren, zoals trekvogels of zoogdieren
die grenzen oversteken via aaneengesloten natuurgebieden, is het niet
mogelijk om natuurlijke verspreiding tegen te gaan. Het CMV, gefinancierd
door de ministeries van LNV en VWS, voert een onderzoeksprogramma uit
naar de aanwezigheid van vectoren zoals teken en muggen die in Nederland
een risico vormen voor humane- en diergezondheid. Op basis hiervan kunnen
door het RIVM en Wageningen Bioveterinary Research (WBVR) risicoanalyses worden gedaan om de kans op introductie van de vectoren of
verspreiding te bepalen. Ook kan er dan lokaal gericht worden voorgelicht of
onderzoek naar eventueel aanwezige ziekteverwekkers worden gedaan.
Vanwege de recente bevindingen in Duitsland gaan het RIVM en het CMV
met partijen de monitoring uitbreiden. Daarvoor worden de volgende stappen
gezet:
• Het RIVM en het CMV voeren samen met de Faculteit Diergeneeskunde dit
jaar nog een quick scan uit bij Nederlandse maneges om te onderzoeken
of, net als in Duitsland, de Hyalomma-teek op paarden wordt aangetroffen.
• Dierenartsen krijgen informatie over de Hyalomma-teek. Zij worden
gevraagd om, bij verdenking van het aantreffen van een Hyalomma-teek
op runderen of paarden, contact te zoeken met experts van het RIVM of
het CMV.
• Er is informatie te vinden over de Hyalomma-teek op de website van het
RIVM en van het CMV. Burgers kunnen eventuele vondsten van
Hyalomma-teken melden bij het CMV. Ingestuurde Hyalomma-teken
worden door het RIVM getest op aanwezigheid van CCHF.
Vraag 9
Heeft deze teek – evenals de reguliere teek – natuurlijke vijanden in de zin van
andere insecten, schimmels of anderszins die ingezet zouden kunnen worden
voor de bestrijding?
Antwoord 9
Zelfs in endemische gebieden is weinig bekend over de ecologie van
Hyalomma-teken. Van succesvolle biologische bestrijding van deze teek zijn
geen voorbeelden voorhanden.
Vraag 10
Deelt u de mening dat de hyalomma-teek als een groot gezondheidsrisico
aangemerkt dient te worden?
Antwoord 10
Het gevaar is bekend en wordt onderkend door experts, maar het gezondheidsrisico in Nederland wordt op dit moment als (zeer) laag ingeschat omdat
de vector niet in Nederland is gevestigd en het virus niet is aangetroffen.
Vraag 11
Wordt er onderzoek gedaan naar de bestrijding van teken en hyalommateken? Ook in ons land? Zo ja, zijn er vorderingen te melden in de zin van
bijvoorbeeld op handen zijnde vaccins?
Antwoord 11
Er wordt op diverse plekken in binnen- en buitenland wel gewerkt aan
vaccins maar de ontwikkeling daarvan vergt veel tijd.
Vraag 12
Is onze gezondheidszorg en onze ziekenhuiszorg toegerust op de behandeling
van mensen met het Krim-Congo-virus? Zo ja, hoe? Ook als het veel gevallen
betreft?
Antwoord 12
Een infectie met het virus is een meldingsplichtige ziekte groep A, vallend
onder de hemorragische koortsen, en moet volgens de Wpg al bij een
vermoeden gemeld worden aan de GGD. Het is op deze manier mogelijk om
snel te handelen als deze ziekte in Nederland geconstateerd wordt. Door snel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

aan CCHF te denken bij een patiënt met een passend ziektebeeld en patiënten
in isolatie te verplegen kan mens-op-mens verspreiding voorkomen worden.
De ziekte is echter zeer zeldzaam. In de afgelopen 10 jaar is de ziekte in
Nederland niet vastgesteld. Ook bij Nederlanders die op reis zijn geweest in
endemische gebieden is tot nu toe nog nooit CCHF geconstateerd.
Vraag 13
Zijn veehouders toegerust op het herkennen van het Krim-Congo-virus bij
hun dieren? Hoe gaat u voorkomen dat het virus zich gaat verspreiden onder
landbouwhuisdieren?
Antwoord 13
De infectie verloopt bij dieren meestal symptoomloos. Het voorkómen van
contact van landbouwhuisdieren met teken is de belangrijkste maatregel die
veehouders kunnen nemen om hun dieren te beschermen. Verspreiding van
het virus kan in afwezigheid van de vector en het virus in Nederland niet
plaatsvinden.
Vraag 14
Hoe krijgt u zieke grote en kleine dieren in het bos in beeld en hoe kunnen zij
behandeld worden?
Antwoord 14
In Nederland houdt het Dutch Wildlife Health Centre (DWHC) de gezondheid
en ziekte van wilde dieren in de gaten. Het DWHC maakt deel uit van de
zoönosestructuur. In het buitenland zijn geen aanwijzingen dat wilde dieren
ziek worden van de Hyalomma-teek of het virus. Het DWHC werkt nauw
samen met het RIVM en CMV en mocht DWHC ongebruikelijke geleedpotigen,
zoals Hyalomma-teken, tegenkomen op wilde dieren die ter sectie worden
aangeboden, dan wordt contact opgenomen met het CMV of RIVM.
Vraag 15
Herinnert u zich dat u eerder tijdens een debat over preventie een tekenaanpak heeft toegezegd? Wanneer kan de Kamer die verwachten?
Antwoord 15
Op 11 april 2019 heeft de Kamer bij brief (kenmerk 1511838-189076-PG) mijn
aanpak reeds toegezonden gekregen. Deze brief had uw Kamer geagendeerd
tijdens het Algemeen Overleg Medische Preventie van 18 april jl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5