Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

30 977

AIVD

Nr. 133

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 oktober 2015
Hierbij bied ik u aan de antwoorden op de schriftelijke vragen die op
30 september zijn gesteld door de SP en D66 naar aanleiding van het
bericht op NOS.nl van 25 september over het afluisteren van Nederlanders door de Engelse geheime dienst1.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

1

kst-30977-133
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 977, nr. 133

1

SP-fractie:
1. Wanneer bent u op de hoogte gesteld van dit Engelse spionageprogramma, dat ook betrekking lijkt te hebben op Nederlandse
burgers?
Ik heb kennis genomen van het bovengenoemde artikel van de NOS.nl
van 25 september 2015.
2. Heeft de AVID onderzoek gedaan naar deze Engelse activiteiten, met name als het gaat om het verzamelen van gegevens
van en over Nederlandse burgers?
3. Op welke wijze hebt u uw afschuw uitgesproken over deze
Engelse activiteiten? Waarom hebt u de Engelse regering niet
openlijk om opheldering gevraagd?
Antwoord op vraag 2 en 3:
De AIVD is continu alert op signalen van mogelijke activiteiten van
buitenlandse inlichtingendiensten in Nederland of gericht tegen Nederlandse belangen. Waar nodig doet de AIVD onderzoek naar deze inlichtingenactiviteiten. Indien wordt geconstateerd dat een buitenlandse
mogendheid zonder toestemming inlichtingenactiviteiten verricht op
Nederlands grondgebied, treft de Nederlandse regering altijd maatregelen. Ik kan in het openbaar geen concrete mededelingen doen over het
aantal onderkende gevallen van inlichtingenactiviteiten verricht door
buitenlandse mogendheden in Nederland.
4. Zijn deze activiteiten van de Engelse geheime dienst, voor
zover het activiteiten betreft tegen Nederlandse burgers, in
overeenstemming met de Nederlandse wetten?
De GCHQ is gebonden aan Britse wet- en regelgeving. Wat betreft de
Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten AIVD en MIVD geldt dat
zij hun activiteiten uitvoeren op grond van de Wet op de inlichtingen- en
veiligheidsdiensten (Wiv 2002). De Commissie van Toezicht betreffende de
Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) houdt toezicht op de
rechtmatigheid van de uitvoering van de Wiv 2002.
5. Kunt u uitsluiten dat de Engelsen deze spionageactiviteiten
hebben ondernomen op verzoek van de Amerikaanse NSA?
Nee. Inlichtingen- en veiligheidsdiensten doen over en weer geen
mededelingen over hun werkwijze.
6. Deelt u de angst dat ‘bevriende’ geheime diensten in Europa
door de Amerikanen tegen elkaar worden uitgespeeld?
Nee.
7. Deelt u de angst dat ‘bevriende’ geheime diensten in Europa te
veel in andere landen spioneren en te weinig samenwerken in
onze gezamenlijke strijd tegen terroristen? Zo ja, waarom? Zo
nee, waarom niet?
Nee. De AIVD werkt internationaal nauw samen met collegadiensten,
bijvoorbeeld in het kader van de bestrijding van terrorisme. De aard van
de samenwerking met buitenlandse diensten wordt (mede) bepaald door
criteria zoals de democratische inbedding van de desbetreffende dienst,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 977, nr. 133

2

het mensenrechtenbeleid van het desbetreffende land, de professionaliteit
en betrouwbaarheid en het karakter van de dienst. Per dienst waarmee
wordt samengewerkt of waarmee samenwerking wordt overwogen wordt
een weging gemaakt van de relatie. De Wiv 2002 biedt het wettelijke kader
voor internationale samenwerking door de AIVD. De Commissie van
Toezicht betreffende de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) houdt
toezicht op de rechtmatigheid van de uitvoering van de Wiv 2002.
In dit kader heeft de CTIVD meerdere rapporten uitgebracht die de
samenwerking met buitenlandse diensten betreffen, waaronder het meest
recente rapport nr.38 (2014) over gegevensverwerking op het gebied van
telecommunicatie. De CTIVD voert momenteel een vervolgonderzoek uit
naar de buitenlandse samenwerking door de AIVD.
8. Kunt u een overzicht geven van alle relevante acties die u sinds
het Kamerdebat van april 2014 hebt ondernomen om spionage
door ‘bevriende’ landen tegen te gaan?
9. Bent u bereid de Kamer vertrouwelijk te informeren over welke
activiteiten van ‘bevriende’ geheime diensten tegen Nederlandse
burgers bij de AIVD bekend zijn?
Antwoord op vraag 8 en 9:
De AIVD doet onderzoek naar heimelijke inlichtingenactiviteiten van
buitenlandse mogendheden in Nederland of tegen Nederlandse belangen.
Indien wordt geconstateerd dat een buitenlandse mogendheid zonder
toestemming inlichtingenactiviteiten verricht op Nederlands grondgebied,
treft de Nederlandse regering altijd maatregelen. Ik kan in het openbaar
geen concrete mededelingen doen over het aantal onderkende gevallen
van inlichtingenactiviteiten verricht door buitenlandse mogendheden in
Nederland.
10. Bent u bereid klokkenluider Snowden politiek asiel te
verlenen in Nederland?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar mijn Kamerbrieven van
16 juli 2014 (Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr. 2548), 6 februari 2015
(Kamerstuk 30 977, nr. 109) en 22 mei 2015 (Aanhangsel Handelingen II
2014/15, nr. 2323).
D66-fractie:
1. Heeft u kennisgenomen van het bericht dat de Britse geheime
dienst alle internetters in de gaten wilde houden? Wat is uw
reactie op dit bericht?
Ik heb kennis genomen van het bericht. De GCHQ is gebonden aan Britse
wet- en regelgeving. Het is de verantwoordelijkheid van de toezichthouders in het VK om de uitvoering van werkzaamheden door de GCHQ
op zijn rechtmatigheid te beoordelen.
2. Bent u het eens dat dit soort praktijken zeer schadelijk is voor
het vertrouwen van mensen in de digitale economie?
De GCHQ is gebonden aan Britse wet- en regelgeving. De AIVD voert haar
activiteiten uit op grond van de Wiv 2002.
In deze wet zijn de vereisten van het Europees Verdrag voor de Rechten
van de Mensen nadrukkelijk verdisconteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 977, nr. 133

3

3. Hoe kunnen Nederlanders zich beschermen tegen dit soort
profiling praktijken van overheden?
Kunnen mensen zich bijvoorbeeld beschermen door een VPN te
gebruiken of door middel van browersplugins als Disconnect of
Ghostery? Zo ja, bent u bereid om het gebruik van dergelijke
middelen te bevorderen?
Internetverkeer kan worden beschermd door versleuteling van de gehele
route (end-to-end-encryptie). Een https-verbinding met een website is
daar een voorbeeld van, maar daarvoor moet de website die mogelijkheid
aanbieden.
Gebruikers kunnen met een breed scala aan middelen zoals bijvoorbeeld
de browserplugin HTTPS Everywhere zo veel mogelijk afdwingen dat
beveiligde verbindingen worden gebruikt. Een Virtual Private Networkverbinding (VPN) is versleuteld tussen de gebruiker en de VPN-server,
maar niet op het verdere traject naar de website. VPN biedt daarom alleen
bescherming tijdens deze eerste fase.
Om veilig gebruik te maken van openbaar wifi-netwerk adviseert het
NCSC thans reeds om altijd gebruik te maken van een VPN om de eigen
verbinding te beveiligen. Het gebruik van dergelijke middelen bij o.a. het
gebruik van openbaar wifi-netwerk wordt dus reeds bevorderd en zal ook
tijdens de campagne Alert Online van 26 oktober tot 6 november a.s.
actief worden uitgedragen.
De AIVD werkt op grond van de Wiv 2002 en de CTIVD houdt hierop
toezicht.
4. Is het programma na 2013 nog steeds actief? Worden er nog
steeds data getapt? Zo nee, zijn de data inmiddels verwijderd?
Wat doet de Nederlandse overheid om ervoor te zorgen dat data
over Nederlanders verwijderd worden?
Dat is mij niet bekend. Inlichtingen- en veiligheidsdiensten doen over en
weer geen mededelingen over hun werkwijze.
5. Had u al eerder kennisgenomen van de mogelijkheid dat
Nederlandse internetters in de gaten gehouden worden? Zo nee,
waarom bent u hiervan niet op de hoogte gesteld door het
Verenigd Koninkrijk?
6. Heeft de AIVD van deze ongericht door de GCHQ verzamelde
browsegegevens gebruik gemaakt? Indien u dit niet kunt
uitsluiten, kunt u dan tenminste bevestigen dat de AIVD op geen
enkele wijze informatie heeft verkregen of geprobeerd heeft te
verkrijgen van de GCHQ, die zij niet via haar eigen bevoegdheden
kan verzamelen (de zogenaamde Ubocht)?
Zo nee, waarom niet en welke consequenties trekt u daaruit?
Antwoord op vraag 5 en 6:
De Nederlandse regering is alert en waakzaam op mogelijke dreigingen.
Waar nodig doet de AIVD onderzoek naar inlichtingenactiviteiten. Indien
wordt geconstateerd dat een buitenlandse mogendheid zonder
toestemming inlichtingenactiviteiten verricht op Nederlands grondgebied,
treft de Nederlandse regering altijd maatregelen. Ik kan in het openbaar
geen concrete mededelingen doen over het aantal onderkende gevallen
van inlichtingenactiviteiten verricht door buitenlandse mogendheden in
Nederland. Indien nodig zal ik uw Kamer via de CIVD vertrouwelijk
informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 977, nr. 133

4

De AIVD werkt op grond van de Wiv 2002 en de CTIVD houdt hierop
toezicht. Het is de AIVD niet toegestaan een buitenlandse dienst te
verzoeken een bevoegdheid in te zetten waar de Nederlandse diensten
zelf niet over beschikken (de Ubochtconstructie).
In rapport 38 heeft de CTIVD vastgesteld dat er geen sprake is van het
stelselmatig buiten de wet om verwerven van (persoons) gegevens door
de AIVD. Tevens heeft de CTIVD in haar onderzoek geen aanwijzingen
gevonden dat de AIVD expliciet verzoeken heeft gericht aan buitenlandse
diensten om methoden in te zetten die naar Nederlands recht niet
geoorloofd zijn. Ik kan echter niet uitsluiten dat de AIVD gegevens van een
buitenlandse dienst verkrijgt die mede zijn verkregen door middel van
praktijken die de Nederlandse wet niet toestaat, omdat inlichtingen- en
veiligheidsdiensten elkaar niet informeren over de herkomst van
gegevens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 977, nr. 133

5