INFORMATIEVERSTREKKING AAN
SLACHTOFFERS VAN MISDRIJVEN
Evaluatie van het proces van
informatieverstrekking aan slachtoffers
over de executiefase van tbs en jeugd

- eindrapport -

Elanor Tromp
Astrid van Osenbruggen
Ger Homburg

Amsterdam, mei 2009
Regioplan publicatienr. 1762

Regioplan Beleidsonderzoek
Nieuwezijds Voorburgwal 35
1012 RD Amsterdam
Tel.: +31 (0)20 - 5315315
Fax : +31 (0)20 - 6265199

Onderzoek, uitgevoerd door Regioplan
Beleidsonderzoek in opdracht van het
Wetenschappelijk Onderzoeks- en
Documentatiecentrum van het ministerie van
Justitie.

© 2009 WODC, ministerie van Justitie. Auteursrecht voorbehouden.
Opdracht uitgevoerd in opdracht van het WODC van het ministerie van Justitie.

VOORWOORD

Lange tijd is het strafproces uitsluitend op daders gericht geweest. De laatste
decennia is dat geleidelijk veranderd en is slachtofferzorg niet meer uit het
Nederlandse strafproces weg te denken. Slachtoffers van misdrijven mogen
op basis van de Aanwijzing Slachtofferzorg verwachten dat het Openbaar
Ministerie hen op correcte wijze bejegent, hen snel de relevante informatie
verschaft en zo veel mogelijk de afhandeling van eventuele schade regelt.
Informatie over het verloop van een zaak is voor slachtoffers belangrijk, maar
niet altijd voldoende. Bij ernstige delicten kan het voor slachtoffers en
nabestaanden van belang zijn om te weten wanneer de dader voor verlof in
aanmerking komt of vrijkomt (op proef of definitief). Een onverwachte
ontmoeting van het slachtoffer met de dader kan in bepaalde gevallen een
ernstige schok teweegbrengen.
Om dit zo veel mogelijk te voorkomen, is een informatieprocedure ingericht
waarbij een groot aantal verschillende partijen in de strafrechtketen is
betrokken. De procedure geldt voor slachtoffers en nabestaanden van een
delict waarvoor de dader tot tbs is veroordeeld, en voor slachtoffers en
nabestaanden van ernstige delicten die door jeugdigen zijn gepleegd. Het is
de bedoeling dat de informatieprocedure in de toekomst verder wordt
verbreed.
Naar aanleiding van signalen over haperingen in de procedure heeft het
ministerie van Justitie besloten tot een procesevaluatie. Het Wetenschappelijk
Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van Justitie
heeft Regioplan Beleidsonderzoek gevraagd om deze evaluatie uit te voeren.
In dit rapport wordt hiervan verslag gedaan.
Het onderzoek is begeleid door een commissie bestaande uit:
Prof. dr. P.M. (Paul) Bagchus
Voorzitter
Drs. A. (Annemarie) ten Boom
Ministerie van Justitie, WODC
Mr. H.M.J. (Helga) Ezendam
Ministerie van Justitie, DSP
Dr. S. (Sonja) Leferink
Slachtofferhulp Nederland
Dr. T. (Tom) de Schryver
Vrije Universiteit, FSW
De opbouwende discussies in de begeleidingscommissie hebben zeker
bijgedragen aan het eindresultaat.
Het onderzoek is uitgevoerd door drs. Elanor Tromp en drs. Astrid van
Osenbruggen.

Amsterdam, mei 2009
Drs. Ger Homburg
Projectleider

INHOUDSOPGAVE

Samenvatting ...........................................................................................

I

1

Inleiding.. ..........................................................................................
1.1
Achtergrond........................................................................
1.2
Aanleiding onderzoek en vraagstelling ..............................
1.3
Aanpak ...............................................................................
1.4
Leeswijzer ..........................................................................

1
1
2
3
5

2

Het proces van informatieverstrekking .........................................
2.1
Inleiding..............................................................................
2.2
Het landelijk protocol informatieverstrekking .....................
2.3
Beschrijving van de betrokken partijen en hun taken ........
2.4
Het proces in de praktijk ....................................................
2.5
Beoordeling van het informatieproces ...............................
2.6
Samenvatting .....................................................................

7
7
8
13
16
34
43

3

Ervaringen van slachtoffers en nabestaanden… .........................
3.1
Inleiding..............................................................................
3.2
Het bereik van slachtoffers en nabestaanden ...................
3.3
Beoordeling proces van informatieverstrekking.................
3.4
Inhoudelijke beoordeling van de verkregen informatie ......
3.5
Samenvatting .....................................................................

45
45
45
49
56
62

4

Conclusies en aanbevelingen.........................................................
4.1
Inleiding..............................................................................
4.2
Het proces van informatieverstrekking...............................
4.3
Ervaringen slachtoffers en nabestaanden .........................
4.4
Betekenis voor de informatieverstrekking..........................

67
67
67
70
71

Bijlagen
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3

...........................................................................................
Overzicht benadering en respons ......................................
De enquêtes.......................................................................
Het bestand van het LIJV...................................................

75
77
81
99

SAMENVATTING

Inleiding
Sinds 2005 kunnen slachtoffers en nabestaanden van misdrijven waarvoor
aan de dader tbs is opgelegd, worden geïnformeerd over het strafverloop in de
executiefase. Dat betekent dat slachtoffers/nabestaanden worden
geïnformeerd over met name de bewegingsvrijheid (onder andere bij verlof)
van veroordeelden en over eventuele verlengingen van de tbs. Het Openbaar
Ministerie (OM) is verantwoordelijk voor de verstrekking van informatie. Sinds
2006 bestaat een dergelijke voorziening ook voor slachtoffers/nabestaanden
van misdrijven gepleegd door jeugddelinquenten met een PIJ 1 -maatregel of
een jeugddetentie met een strafrestant van ten minste zes maanden.

Het onderzoek
Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het
ministerie van Justitie heeft Regioplan Beleidsonderzoek opdracht gegeven de
uitvoering van de informatieverstrekking aan slachtoffers over de executiefase
te evalueren. Het onderzoek behelst een procesanalyse van de informatieverstrekking en een inventarisatie van de ervaringen van slachtoffers en
nabestaanden. Het is de bedoeling dat het proces van informatieverstrekking
in de executiefase op basis van het onderzoek zal worden verbeterd.
De onderzoeksmethoden waren documentstudie, interviews met vertegenwoordigers van instellingen die bij het proces van informatieverstrekking zijn
betrokken 2 en een enquête onder de executerende parketten en alle
Forensisch Psychiatrische Centra (FPC’s). Daarnaast zijn zestig interviews
gehouden met slachtoffers en nabestaanden. Het gaat om personen die zijn
opgenomen in de registratie van het Landelijk Informatiepunt Justitieel Verlof
(LIJV), dat een centrale rol speelt bij de informatieverstrekking.

Uitkomsten van de procesanalyse
Betrokken partijen
De informatieverstrekking aan slachtoffers/nabestaanden van tbs-gestelden en
jeugddelinquenten is vastgelegd in een protocol tbs-gestelden en een protocol

1

PIJ staat voor Plaatsing in een Inrichting voor Jeugdigen (ook wel ‘jeugd-tbs’ genoemd).

2

4 arrondissementsparketten, 2 ressortsparketten, het Landelijk Informatiepunt Justitieel
Verlof (LIJV), de verlofunit, Individuele Jeugdzaken (IJZ), 4 Forensisch Psychiatrische
Centra (FPC’s), 1 Justitiële jeugdinrichting, het Meldpunt Ongeoorloofde Afwezigheid.

I

jeugddelinquenten. Vanuit het OM hebben negentien arrondissementsparketten en vijf ressortsparketten (tezamen het executerend parket) taken in
het informatieproces. Vanuit de DJI zijn de verlofunit, 3 twaalf FPC’s en
Individuele Jeugdzaken (IJZ) bij het informatieproces betrokken. Speciaal voor
de informatieverstrekking is het LIJV in het leven geroepen. Het LIJV is ondergebracht bij het OM in Arnhem. Vanuit het OM en de DJI wordt het LIJV
voorzien van relevante gegevens. Het LIJV geeft die informatie door aan de
slachtoffers/nabestaanden.
De informatiestromen
De informatiestromen tussen de instanties verlopen volgens het protocol tbs
als volgt:
1. Het executerend parket informeert de slachtoffers/nabestaanden over de
mogelijkheid tot informatieverstrekking in de executiefase. Indien
slachtoffers/nabestaanden deze informatie inderdaad willen, informeert
het executerend parket hen te zijner tijd tevens over (de uitspraken in)
verlengings- en beëindigingzittingen.
2. De slachtoffers/nabestaanden responderen aan het executerend parket en
het parket registreert de informatiebehoefte van de slachtoffers/
nabestaanden.
3. Het executerend parket geeft de informatiebehoefte van de slachtoffers/
nabestaanden aan het LIJV door.
4. Het LIJV geeft de informatie van de slachtoffers/nabestaanden die geïnformeerd willen worden door aan de verlofunit van de DJI.
5. De verlofunit geeft de informatie door aan het betreffende FPC waar de
tbs-gestelde wordt geplaatst.
6. Het betreffende FPC stelt het LIJV van de plaatsing van de tbs-gestelde
op de hoogte.
7. Indien een verlofmachtiging wordt afgegeven, stelt de verlofunit het LIJV
hiervan op de hoogte.
8. Het LIJV informeert de slachtoffers/nabestaanden over de plaatsing en
over de bewegingsvrijheid van de tbs-gestelde als er een (nieuwe)
verlofmachtiging wordt afgegeven.
De informatieverstrekking in zaken met een jeugdige dader verloopt vergelijkbaar. Het LIJV geeft de informatiebehoefte van de slachtoffers/nabestaanden
echter niet door aan de verlofunit, maar aan de afdeling IJZ. Daarnaast
worden slachtoffers/nabestaanden van jeugddelinquenten niet geïnformeerd
over plaatsing, maar uitsluitend over het eerste verlof.
Het verloop in de praktijk
In het onderstaande wordt de uitvoeringspraktijk per informatiestroom
beschreven. Er wordt daarbij vooral ingegaan op de afwijkingen in de
uitvoering ten opzichte van het protocol en op de knelpunten die zich in de
praktijk voordoen.
3

Samen met de plaatsingunit vormt de verlofunit de voormalige afdeling Individuele tbszaken (ITZ) van de DJI.

II

Informatiestroom 1
De parketten informeren slachtoffers/nabestaanden over de informatievoorziening
Uit het onderzoek blijkt dat binnen het OM niet eenduidig wordt gewerkt wat
betreft het aanschrijven van slachtoffers/nabestaanden over de informatiemogelijkheid in de executiefase. Ook binnen parketten handelen verschillende
medewerkers verschillend. Volgens het protocol moeten de slachtoffers/
nabestaanden gelijktijdig met de uitslag van het vonnis worden geïnformeerd.
Sommige parketten informeren hen echter gelijktijdig met de uitspraak in de
strafzaak en sommige parketten daarna. Soms wordt in de brieven niet
vermeld welke informatie de slachtoffers/nabestaanden van de parketten
kunnen krijgen terwijl in het protocol is opgenomen dat slachtoffers/
nabestaanden duidelijk geïnformeerd dienen te worden over de (on)mogelijkheden van informatiestrekking over de executiefase. De verschillende
werkwijzen kunnen ontstaan omdat zowel op overkoepelend niveau (OM) als
op het niveau van individuele parketten niet altijd wordt gewerkt met een
standaard en/of schriftelijk vastgelegde werkprocedure. Daarnaast houden bij
elf van de achttien geënquêteerde parketten meerdere medewerkers zich
bezig met de informatieverstrekking en worden medewerkers bij tien parketten
op dit punt niet aangestuurd door een leidinggevende.
Uit het onderzoek blijkt tevens dat de parketten op basis van hun administratie
niet kunnen aangeven of zij alle slachtoffers/nabestaanden bereiken. Twee
parketten geven expliciet aan dat dit niet het geval is. De oorzaken van een
niet-sluitend bereik zijn dat de werkzaamheden van verschillende afdelingen
binnen de parketten die bij de informatieverstrekking zijn betrokken, niet altijd
goed op elkaar zijn afgestemd, niet alle medewerkers binnen het parket op de
hoogte zijn van het feit dat zij slachtoffers/nabestaanden aan moeten schrijven
en gegevens over de slachtoffers/nabestaanden niet goed worden gecontroleerd (bijvoorbeeld op juistheid van adresgegevens).
Als gevolg van deze onvolkomenheden wordt informatiestroom 1 op basis van
het onderzoek beoordeeld als een zwakke schakel in het informatieproces. Dit
is een probleem omdat ze de basis vormt van het proces.

Informatiestroom 2
De parketten registreren de informatiebehoefte van slachtoffers/nabestaanden
en informeren hen over verlengings- en beëindigingzittingen
Uit het onderzoek blijkt dat het grootste deel van de parketten de respons van
slachtoffers/nabestaanden niet of alleen schriftelijk administreert. Gegevens
worden dus beperkt digitaal verwerkt en bovendien niet intern gecontroleerd
op bijvoorbeeld juistheid van gegevens over de zaak. Deze gang van zaken
leidt tot knelpunten, omdat de parketten zelf het overzicht verliezen over
wel/niet aangeschreven slachtoffers/nabestaanden en bovendien niet kunnen
beoordelen in welke mate de aanschrijving correct gebeurt. Ook levert dit
problemen op in de gevallen waarin het LIJV aanvullende vragen heeft, die de
III

parketten vanwege een niet accurate administratie niet volledig en/of snel
kunnen beantwoorden.
De parketten hebben niet alleen de taak om de informatiebehoefte te
achterhalen bij de slachtoffers/nabestaanden, maar ook om hen te zijner tijd te
informeren over verlenging en beëindiging van de tbs-maatregel of
jeugddetentie. Van de veertien geënquêteerde arrondissementsparketten
geeft de helft aan dat zij dit proces niet goed of matig vinden verlopen: deze
informatie wordt volgens hen niet sluitend doorgegeven aan de slachtoffers/
nabestaanden. De oorzaken daarvan zijn volgens de parketten dat er
onvoldoende samenwerking is tussen de verschillende betrokken afdelingen;
dat deze taak intern onvoldoende is ingebed; of dat het voor de parketten niet
bekend is dat het tot hun takenpakket behoort. Uit de enquête blijkt ook dat de
datum, vordering en uitspraak van verlengings- en beëindigingzittingen niet
altijd worden doorgegeven aan het LIJV terwijl het protocol dit wel voorschrijft.
In het verlengde van informatiestroom 1 wordt informatiestroom 2 beoordeeld
als een zwakke schakel.

Informatiestroom 3
De parketten geven de informatiebehoefte van slachtoffers/nabestaanden door
aan het LIJV
Het protocol schrijft niet voor op welke manier de informatiebehoefte door
moet worden gegeven aan het LIJV. De parketten geven de informatiebehoefte van slachtoffers/nabestaanden op uiteenlopende wijze door aan het
LIJV, per fax, per telefoon, per brief of een combinatie daarvan.
Het LIJV schat dat 65 procent van de binnengekomen informatie moet worden
gecontroleerd op bijvoorbeeld juistheid van adresgegevens en van gegevens
over de zaak. Daarnaast schat het LIJV dat twintig procent van de
slachtoffers/nabestaanden via een andere weg dan via de parketten bij het
LIJV wordt aangemeld. Uit het onderzoek blijkt dat ook de parketten niet zeker
weten of zij het LIJV sluitend informeren over de informatiebehoefte van
slachtoffers/nabestaanden. In verschillende parketten ontbreekt het aan een
interne aansturing door leidinggevenden en is de informatieverstrekking niet
goed ingebed in de organisatie. De betrokken afdelingen stemmen de
werkzaamheden niet altijd goed af en sommige medewerkers hebben
onvoldoende kennis van de werking van het informatieproces en hun eigen
taak daarin. Eén parket geeft aan dat het informatie alleen doorgeeft als het
LIJV daarom vraagt terwijl een ander parket aangeeft dat de faxen niet altijd
goed aankomen bij het LIJV. Ook werken niet alle parketten met een vaste
contactpersoon voor het LIJV. Dit is in strijd met het protocol. Hierdoor kan het
LIJV niet makkelijk aanvullende informatie opvragen.
Zoals bij informatiestroom 2 ook bleek, is de beperkte administratie van de
parketten eveneens een knelpunt bij de informatie-uitwisseling tussen
instanties. De meerderheid van de parketten houdt geen – of alleen een
schriftelijke – administratie bij. Dit maakt de communicatie tussen de parketten
en het LIJV lastig en een interne controle van de gegevens door de parketten
IV

slecht uitvoerbaar. Tot slot is relevant om te noemen dat de (digitale)
administratiesystemen van de parketten en het LIJV niet op elkaar aansluiten.
Ook dit is anders dan vermeld in het protocol. In het protocol wordt aangegeven dat het LIJV met Osiris werkt, het systeem van het OM (de parketten). In
de praktijk werkt het LIJV met Oracle Database.
Als gevolg van de genoemde punten wordt informatiestroom 3 beoordeeld als
een zwakke schakel in het informatieproces. De informatie wordt immers niet
sluitend doorgegeven. Als het LIJV niet op de hoogte is van de
informatiebehoefte van slachtoffers/nabestaanden, kan het deze informatiebehoefte ook niet doorgeven aan de verlofunit. Het LIJV krijgt vervolgens geen
informatie over plaatsing en verlof en kan daardoor de betrokken slachtoffers/
nabestaanden niet informeren over deze onderwerpen. De slachtoffers/nabestaanden krijgen mogelijk wel informatie over verlengings- en beëindigingzittingen, namelijk in die gevallen waarin de parketten de informatiebehoefte
van slachtoffers/nabestaanden wel hebben verwerkt in de eigen administratie
en hen op basis daarvan informeren over verlenging en beëindiging van de
tbs/jeugddetentie.

Informatiestroom 4
Het LIJV geeft de informatiebehoefte van slachtoffers/nabestaanden door aan
de verlofunit en IJZ van de DJI
Het doorgeven van de informatiebehoefte door het LIJV aan de verlofunit en
IJZ van de DJI verloopt volgens het protocol. Er zijn hierbij geen noemenswaardige knelpunten. Zeker na het maken van werkafspraken tussen het LIJV
en de verlofunit in de loop van 2008, verloopt dit contact goed. Het enige
aandachtspunt is dat IJZ niet met een vaste contactpersoon werkt.

Informatiestroom 5
De verlofunit geeft de informatiebehoefte van slachtoffers/nabestaanden door
aan de FPC’s 4
De FPC’s worden niet actief op de hoogte gesteld van de informatiebehoefte
van slachtoffers/nabestaanden door de plaatsing- of verlofunit. De FPC’s
kunnen deze informatie in de praktijk uit het digitale registratiesysteem van de
DJI (MITS) halen. De verlofunit heeft de informatie in dit systeem ingevoerd.
Soms kunnen de FPC’s uit de door de plaatsingunit overgedragen strafdossiers eveneens opmaken dat betrokken slachtoffers/nabestaanden een
informatiebehoefte hebben. Deze werkwijze is echter niet volgens het protocol.
Het protocol schrijft voor dat de afdeling ITZ, tegenwoordig opgeknipt in de
plaatsing- en verlofunit, de informatiebehoefte van slachtoffers/nabestaanden
moet registreren in het overkoepelende informatiesysteem van de DJI.

4

IJZ hoeft de informatiebehoefte niet door te geven aan de Justitiële jeugdinrichtingen
omdat slachtoffers/nabestaanden van jeugddelinquenten niet worden geïnformeerd over
plaatsing.

V

Daarnaast moet de afdeling ITZ op het moment dat duidelijk is in welke FPC
de tbs-gestelde wordt geplaatst, aan de betreffende instelling doorgeven of
betrokken slachtoffers/nabestaanden informatiebehoefte hebben. Dat dit niet
gebeurt, is mogelijk het gevolg van de opsplitsing van de afdeling ITZ zonder
dat de taken daarvan sluitend zijn ondergebracht bij de nieuwe units.
Als gevolg van de afwijking ten opzichte van het protocol, wordt informatiestroom 5 beoordeeld als een zwakke schakel in het informatieproces.

Informatiestroom 6
De FPC’s informeren het LIJV over de plaatsing van tbs-gestelden
Het in kennis stellen van het LIJV over de plaatsing van tbs-gestelden door de
FPC’s gebeurt bij iets meer dan de helft van de FPC’s. Hoe de plaatsing moet
worden doorgegeven, is niet vastgelegd in het protocol. In de praktijk gebeurt
dit op uiteenlopende manieren: soms eens per maand voor een aantal
plaatsingen tegelijk; soms per individuele plaatsing. De plaatsing wordt
doorgegeven per fax of per mail. Evenals bij de parketten zijn binnen de FPC’s
vaak meerdere medewerkers bij het informatieproces betrokken en wordt er
niet gewerkt met een vaste werkprocedure of op basis van instructies van
leidinggevenden. Dit bemoeilijkt het contact tussen het LIJV en de FPC’s.
Opvallend in het contact tussen het LIJV en de FPC’s is dat dit vaak voor het
eerst plaatsvindt op het moment dat de FPC’s het slachtofferonderzoek
uitvoeren. Dit onderzoek wordt ten behoeve van de verlofaanvraag voor de
tbs-gestelde uitgevoerd en gaat buiten het protocol van informatieverstrekking
om. Op het moment van het slachtofferonderzoek hebben de FPC’s belang bij
contact met het LIJV omdat een verlofaanvraag zonder slachtofferonderzoek
niet in behandeling wordt genomen.
Informatiestroom 6 is een zwakke schakel in het informatieproces. Dat de
plaatsing niet goed wordt doorgegeven, heeft echter minder grote gevolgen
voor het gehele informatieproces dan een haperende informatiestroom 1 of 3.
Bovendien ondervangt de verlofunit, buiten het protocol om, de knelpunten die
zich voordoen bij informatiestroom 6 door het LIJV informeel te informeren
over plaatsing. De DJI geeft – indien bekend – de plaatsing aan het LIJV door
op het moment dat de DJI wordt geïnformeerd over de informatiebehoefte van
slachtoffers/nabestaanden (informatiestroom 4).

Informatiestroom 7
De verlofunit/IJZ stelt het LIJV op de hoogte van de afgegeven
verlofmachtiging
Indien een verlofaanvraag van een FPC wordt goedgekeurd, stuurt de verlofunit of IJZ een afschrift van de afgegeven verlofmachtiging per post aan het
LIJV. Sinds 2008 verloopt dit goed en zoals het protocol voorschrijft. In 2008
hebben het LIJV en de verlofunit gezamenlijk gecontroleerd of de tot dan toe
aangeleverde informatie door de verlofunit compleet was. Verlofmachtigingen
VI

die niet waren doorgegeven, zijn dat vanaf dat moment alsnog. Bovendien is
de verlofunit vanaf 2008 gaan werken met een vaste contactpersoon voor het
LIJV, zoals het protocol voorschrijft.

Informatiestroom 8
Het LIJV informeert de slachtoffers/nabestaanden over met name plaatsing en
verloven
Het LIJV behoort de informatie over plaatsing en verloven per brief door te
geven aan de slachtoffers/nabestaanden. De input hiervoor komt van de
parketten (over de slachtoffers/nabestaanden die moeten worden
geïnformeerd), van de FPC’s (informatie over plaatsing) en van de verlofunit
(informatie over plaatsing en afgegeven verlofmachtigingen). Omdat de
parketten de informatiebehoefte van slachtoffers/nabestaanden niet sluitend
opvragen en/of administreren en/of doorgeven aan het LIJV, valt een deel van
de slachtoffers/nabestaanden dat in beeld komt van het LIJV en bereikt zou
moeten worden met informatie, af. Het is onbekend hoe groot dit deel is.
Van de slachtoffers/nabestaanden die wel in beeld komen van het LIJV en in
de administratie zijn opgenomen, zijn met zestig personen interviews gehouden. Van hen is 82 procent met informatie bereikt. Of de overige respondenten
terecht (er is nog geen informatie) of onterecht (er is wel informatie maar die
wordt niet verstrekt) geen informatie krijgen, is onbekend.
Het LIJV weet dit bereik klaarblijkelijk te realiseren ondanks het gemis van een
digitale administratie. Het LIJV registreert de binnengekomen informatie in
Oracle Database en in een papieren administratie. Het LIJV beschikt dus niet,
zoals het protocol voorschrijft, over het systeem van het OM (Osiris). Omdat
de medewerkers van het LIJV onvoldoende bekend zijn met de mogelijkheden, functies en het gebruik van de database, werken zij met name vanuit
de papieren administratie. Het LIJV geeft hierbij aan dat het niet kan
garanderen dat dit foutloos gebeurt.
Zoals het nu verloopt, is informatiestroom 8 een sterke schakel in het
informatieproces. Omdat het LIJV in beperkte mate gedigitaliseerd werkt, is
informatiestroom 8 echter niet bestand tegen een uitbreiding van het
informatieproces. Het geven van een jaarlijkse update van de stand van zaken
in de executiefase aan de slachtoffers/nabestaanden, of een uitbreiding van
het informatieproces naar het gevangeniswezen, is bijvoorbeeld niet haalbaar.
In die gevallen zou, bij een ongewijzigde administratieve situatie, informatiestroom 8 kunnen veranderen in een zwakke schakel.
Slachtoffers/nabestaanden van jeugddelinquenten
Het informatieproces van slachtoffers/nabestaanden van jeugddelinquenten
staat nauwelijks nog op de rails. Een belangrijke oorzaak daarvan is dat dit
protocol een jaar later in werking is getreden dan het protocol voor tbs. Een
tweede belangrijke oorzaak is dat het LIJV tot nu toe vooral bezig is geweest
om het proces van informatievoorziening aan slachtoffers/nabestaanden van
tbs-gestelden vlot te trekken.
VII

Ervaringen van slachtoffers/nabestaanden
In deze paragraaf volgt de samenvatting van de ervaringen van de slachtoffers
en nabestaanden met de verkregen informatie. In de eerste plaats wordt
ingegaan op het bereik van de slachtoffers/nabestaanden met informatie,
vervolgens op hun oordeel over het proces van informatieverstrekking en tot
slot op de verkregen informatie (inhoudelijk). De inhoud van deze paragraaf is
gebaseerd op interviews met zestig slachtoffers/nabestaanden. Het gaat om
slachtoffers/nabestaanden die in de registraties van het LIJV zijn opgenomen
en dus hebben aangegeven een informatiebehoefte te hebben.

Slachtoffers/nabestaanden worden door de parketten op de hoogte gebracht van de
informatiemogelijkheid. Dit gebeurt met behulp van de aankondigingsbrief. Als
slachtoffers/nabestaanden inderdaad een informatiebehoefte hebben en dit aangeven
op het meegestuurde antwoordformulier, krijgen zij na verloop van tijd van het LIJV een
bevestiging dat hun informatiebehoefte is geregistreerd. Dit gebeurt met de
bevestigingsbrief. Na de bevestigingsbrief volgt de feitelijke informatieverstrekking door
het LIJV of het parket.

Bereik
Van de zestig slachtoffers/nabestaanden is driekwart volgens henzelf
aangeschreven over de informatiemogelijkheid in de executiefase. Zij konden
door het invullen van een antwoordformulier hun informatiebehoefte aangeven. Het merendeel van deze personen weet niet welke instantie hen deze
brief heeft gestuurd. Ruim de helft heeft na het invullen van het antwoordformulier de bevestigingsbrief gekregen. Bij 41 procent van hen stond in die
brief al de eerste informatie over de executiefase, met name over de plaatsing
van de tbs-gestelde in een FPC. Na de bevestigingsbrief heeft zeventig
procent van de zestig slachtoffers/nabestaanden inmiddels verdere informatie
gekregen. In totaal is 82 procent van de slachtoffers/nabestaanden in de
bevestigingsbrief en/of daarna met informatie bereikt door het LIJV en/of het
parket.
Beoordeling informatieproces
Alle geïnterviewde slachtoffers/nabestaanden zijn erg positief over de
mogelijkheid om informatie te krijgen over het strafverloop in de executiefase.
Het krijgen van informatie geeft volgens de respondenten zekerheid en een
gevoel van veiligheid en vermindert gevoelens van stress.
In de praktijk blijkt dat het voor de meerderheid van de respondenten niet
duidelijk is welke instantie de informatie verstrekt. Zo weet tachtig procent van
de slachtoffers/nabestaanden die informatie hebben gekregen, niet goed dat
het LIJV het centrale aanspreekpunt is en weet een derde (tevens) niet aan
welke instantie zij vragen kunnen stellen. Een kwart van de respondenten
weet op basis van de aankondigings- of bevestigingsbrief niet welke informatie
zij tijdens de executiefase kunnen verwachten, omdat dit volgens hen niet in
de brieven wordt gespecificeerd. De stijl van de brieven wordt echter
VIII

overwegend goed beoordeeld en getypeerd als helder, kort en bondig. Bij de
aankondigingsbrief staat vooral het antwoordformulier de respondenten helder
voor ogen terwijl de bevestigingsbrief de slachtoffers/nabestaanden de
zekerheid geeft daadwerkelijk in het informatiesysteem te zijn opgenomen.
Bijna driekwart van de respondenten vindt de informatieverstrekking per brief
een goede methode en zou niet per e-mail op de hoogte gehouden willen
worden. Ruim de helft van de slachtoffers/nabestaanden die al informatie
hebben gekregen, vindt dat de informatie tijdig is ontvangen. Vijfenveertig
procent geeft daarentegen aan dat (een deel van) de informatie te laat of zelfs
helemaal niet is ontvangen. Voor een kwart van de slachtoffers/nabestaanden
die al informatie hebben gekregen, is niet duidelijk met welke regelmaat zij
geïnformeerd zouden moeten worden. Zij weten niet of zij terecht niet worden
geïnformeerd (bijvoorbeeld omdat er geen wijzigingen in de situatie zijn
opgetreden) of dat zij zijn vergeten. Als belangrijkste verbeterpunt wat betreft
het proces noemen de slachtoffers/nabestaanden dat de informatie eerder en
vollediger zou moeten worden verstrekt. Ook zou een jaarlijkse update van de
stand van zaken van de executiefase erg welkom zijn, ook als er geen
veranderingen zijn.
Beoordeling verkregen informatie
Van de respondenten die informatie hebben gekregen in de bevestigingsbrief
of in de brieven daarna (49), vindt de grote meerderheid de informatie begrijpelijk, omdat de brieven kort en bondig zijn en helder wat betreft taalgebruik.
Hoewel de brieven begrijpelijk zijn, vindt 61 procent de informatie die in de
brieven staat onvoldoende. Men vindt dat per onderwerp te weinig informatie
wordt gegeven (wanneer vindt een verlof exact plaats; waar mag de veroordeelde naartoe) en dat over te weinig onderwerpen wordt geïnformeerd. Men
heeft bijvoorbeeld behoefte aan informatie over het behandelplan en de
psychiatrische gesteldheid van de veroordeelde.
Of de respondenten de verkregen informatie voldoende vinden, wordt met
name bepaald door drie factoren: is de veroordeelde een bekende van het
slachtoffer/de nabestaande of woont de veroordeelde in de buurt; wat is de
uitkomst van een beslissing (wat betreft het toekennen van verlofmachtigingen
en het verlengen van tbs of van de PIJ-maatregel); en hoe lang geleden is het
delict gepleegd?
Van de slachtoffers/nabestaanden die na de bevestigingsbrief informatie
hebben gekregen, vindt 43 procent dat de informatie voldoet aan de verwachtingen. Deze respondenten geven aan dat zij op basis van de aankondigingsof bevestigingsbrief goed voor ogen hadden wat zij konden verwachten. Dit
zijn tevens de respondenten die tevreden zijn over de informatieverstrekking
omdat die volgens hen helderheid geeft over de stand van zaken. Voor 45
procent voldoet de informatie niet aan de verwachtingen.
Als belangrijkste verbeterpunten worden genoemd dat de informatie gedetailleerder zou mogen zijn (waar, wanneer en hoe lang mag de veroordeelde met
verlof) en dat over meer onderwerpen zou mogen worden geïnformeerd. Met
name het eerste punt geldt vooral als de veroordeelde met verlof mag en/of in
de buurt van de slachtoffers/nabestaanden woont.
IX

Conclusies en aanbevelingen
Complex proces
Het informatieproces is een complex – en daarmee kwetsbaar – proces. Een
groot aantal instanties is bij het proces betrokken. De instanties voorzien
elkaar van informatie: de informatiestromen. Omdat het OM en de DJI ieder
over eigen stukjes informatie beschikken die het LIJV nodig heeft om
slachtoffers/nabestaande te kunnen informeren, is de complexiteit van het
informatiesysteem echter onvermijdelijk. Het is dan ook niet zinvol om te
proberen de basis van het huidige informatiesysteem te veranderen. Op een
enkel onderdeel is aanpassing wellicht wel mogelijk. Zo kan de plaatsing- of
verlofunit het informeren over plaatsing aan het LIJV overnemen van de
FPC’s.
Haperende uitvoering
Gezien de (onvermijdelijke) complexiteit en kwetsbaarheid van het proces is
het belangrijk dat de betrokken instanties een goed beeld hebben van het
totale informatieproces en hun eigen taak daarbinnen en die taak bovenal
adequaat uitvoeren. Het onderzoek laat zien dat het in de praktijk op deze
punten hapert, met name bij de parketten en de FPC’s.
Voor de haperende uitvoering is een aantal oorzaken aan te wijzen die bij
elkaar opgeteld het complexe informatieproces nog kwetsbaarder maken. In
de eerste plaats voert het OM (de parketten) zijn taken niet eenduidig uit. Op
overkoepelend niveau is er bijvoorbeeld geen sprake van een vaste werkwijze.
Maar ook binnen de parketten kan de aanpak per betrokken medewerker
verschillen. Hetzelfde geldt voor de FPC’s. Voor het LIJV resulteert dit in een
onoverzichtelijke situatie.
De ad-hocwerkwijze van de parketten en FPC’s uit zich ook in de gevoerde
registratiesystemen. Zo is het overkoepelende beeld op basis van het
onderzoek dat geen systematische digitale administratie wordt bijgehouden
over het aanschrijven van slachtoffers en het doorgeven van informatie aan
het LIJV. Daar waar parketten/FPC’s wel digitaal administreren, zijn
onvolkomenheden sneller op te sporen en kunnen vragen van het LIJV sneller
worden beantwoord. Maar ook in die gevallen doen zich nog knelpunten voor.
De digitale systemen van de betrokken instanties sluiten niet op elkaar aan
waardoor een zelfstandige controleslag (bijvoorbeeld controle van
adresgegevens en van gegevens over de zaak) door het LIJV niet mogelijk is.
Tot slot is een knelpunt dat de medewerkers van het LIJV over onvoldoende
kennis en/of software beschikken om gegevens uit de database te kunnen
ontsluiten. Als gevolg daarvan werken de medewerkers voornamelijk vanuit
een papieren administratie.
Ervaringen slachtoffers en nabestaanden
Van de totale populatie slachtoffers en nabestaanden worden niet alle
personen met informatie bereikt. Hoe groot het niet bereikte deel is, kan op
basis van het onderzoek niet worden aangegeven. Van de slachtoffers/

X

nabestaanden in de registraties van het LIJV wordt 82 procent bereikt met
informatie. Daarvan heeft twaalf procent uitsluitend in de bevestigingsbrief
informatie gekregen en niet in de fase daarna.
De beoordeling van het informatieproces door slachtoffers/nabestaanden
weerspiegelt de onvolkomenheden in het proces. Het voornaamste punt van
kritiek is dat informatie laat gekregen wordt of (delen daarvan) zelfs helemaal
niet. Daarnaast vraagt een kwart van de slachtoffers/nabestaanden zich
expliciet af met welke regelmaat zij de informatie behoren te krijgen. Voor
eveneens een kwart van de respondenten is het evenmin duidelijk welke
informatie precies kan worden gekregen.
Twee vijfde van de slachtoffers/nabestaanden vindt de informatie die zij krijgen
voldoende, drie vijfde onvoldoende. De informatie blijkt met name te voldoen
als de veroordeelde een onbekende is/niet in de buurt woont; als uit de
informatie blijkt dat de veroordeelde nog niet met verlof mag; en/of dat de tbs
of jeugddetentie wordt verlengd en als het delict al meerdere jaren geleden is
gebeurd. Ziet de situatie er anders uit, dan neemt de behoefte aan meer
gedetailleerde informatie toe.
Betekenis voor de informatieverstrekking
Overwogen kan worden om de informatieverstrekking op drie hoofdpunten te
verbeteren en/of uit te breiden:
1. Alle slachtoffers/nabestaanden met een informatiebehoefte moeten
worden bereikt met informatie.
Dit punt vereist dat de betrokken instanties op een meer gestructureerde
manier uitvoering geven aan de informatieverstrekking. In de eerste plaats
zouden de parketten en de FPC’s eenduidig moeten werken. Naast de
eenduidigheid van werken, moeten gegevens op meer gestructureerde wijze
geadministreerd en geregistreerd worden, terwijl een toets- of controlesysteem
ervoor zou moeten zorgen dat daadwerkelijk alle slachtoffers/nabestaanden
worden aangeschreven. Het zou voor de uitwisseling van informatie bovendien
meerwaarde hebben als de computersystemen van de betrokken partijen op
elkaar zouden aansluiten. Binnen het LIJV moet worden onderzocht of er
voldoende software en/of kennis in huis is om de Oracle Database optimaal te
kunnen gebruiken.
2. Slachtoffers/nabestaanden zouden periodiek geïnformeerd kunnen
worden over de stand van zaken in de executiefase.
Om aan dit punt te kunnen voldoen, moet de ketensamenwerking goed
verlopen. Het LIJV moet een accuraat overzicht hebben van slachtoffers/
nabestaanden met informatiebehoefte per parket en van plaatsingen en
afgegeven verlofmachtigingen. Het LIJV kan de informatie echter pas
periodiek, bijvoorbeeld jaarlijks, doorgeven aan slachtoffers/nabestaanden als
het beschikt over voldoende software en/of kennis om de informatie uit de
Oracle Database te kunnen ontsluiten.

XI

3. Mogelijkheden voor een meer gedetailleerde informatievoorziening
zouden kunnen worden onderzocht.
Onder bepaalde omstandigheden hebben slachtoffers/nabestaanden behoefte
aan meer informatie dan zij in de huidige opzet kunnen krijgen. Aan deze
behoefte is lastig tegemoet te komen in verband met de bescherming van de
privacy van veroordeelden. Toch zou kunnen worden nagegaan in hoeverre er
mogelijkheden zijn om meer gedetailleerde informatie te verstrekken.
Samenvattend zijn de belangrijkste verbeterpunten:
1. De betrokken instanties, met name de parketten, moeten eenduidig
werken.
2. De betrokken partijen moeten gegevens structureel en digitaal administreren en controleren.
3. Onderzocht kan worden of de plaatsing voortaan doorgegeven kan
worden door de plaatsing- of verlofunit in plaats van door de FPC’s.
4. Alle partijen moeten zijn voorzien van een deugdelijk automatiseringssysteem. De partijen zouden toegang kunnen krijgen tot elkaars systemen
of met eenzelfde systeem kunnen werken.
5. Onderzocht moet worden of het LIJV beschikt over voldoende software
en/of kennis om te kunnen werken met het automatiseringssysteem.

XII

1

INLEIDING

1.1

Achtergrond
Rol slachtoffer in strafproces
Sinds eind jaren zeventig van de vorige eeuw is de aandacht voor slachtoffers
van delicten groeiende. In deze tijd werden de eerste bureaus voor
slachtofferhulp in Nederland opgericht. In de tweede helft van de jaren tachtig
kreeg slachtofferzorg ook bij de politie en het Openbaar Ministerie (OM) een
plaats. 1 Met de invoering van de Wet Terwee in 1995 werd de positie van het
slachtoffer in zowel formele als materiële zin aanzienlijk versterkt. Inmiddels is
slachtofferzorg niet meer weg te denken uit het Nederlandse strafproces. De
bij de rechtsgang betrokken partijen zijn tot het besef gekomen dat
slachtofferzorg noodzakelijk is voor een goed verloop van het strafproces. Het
besef is gegroeid dat veronachtzaming en het niet serieus nemen van (de
wensen van) het slachtoffer kan leiden tot een afname van het vertrouwen in
politie en justitie en zelfs tot normoverschrijdend gedrag als gevolg hiervan. 2
Slachtoffers die correct worden bejegend en goed worden geïnformeerd,
blijken daarbij meer tevreden dan slachtoffers voor wie dit niet geldt. 3
Rol OM in kader van informatieverstrekking aan slachtoffers
Voor veel slachtoffers eindigt het strafproces in de politiefase, omdat de dader
niet bekend is geworden of omdat bewijs ontbreekt om verdachten verder te
vervolgen. De slachtoffers van wie de zaak in de strafrechtelijke fase belandt,
mogen van de zijde van het OM op basis van de Aanwijzing Slachtofferzorg
verwachten dat het OM hen op correcte wijze bejegent, hen snel de relevante
informatie verschaft en zo veel als mogelijk de afhandeling van eventuele
schade regelt. 4
Informatie over het verloop van een zaak is voor slachtoffers belangrijk, maar
niet altijd voldoende. Bij ernstige delicten kan het voor slachtoffers en
nabestaanden van belang zijn om te weten wanneer de dader voor verlof in
aanmerking komt of vrijkomt (op proef of definitief). Een onverwachte
ontmoeting van het slachtoffer met de dader kan in bepaalde gevallen een
schok teweegbrengen en het slachtoffer psychische schade toebrengen. 5
1

Notitie inzake de positie van het slachtoffer in het strafproces, Universiteit van Tilburg, z.j.

2

Wemmers, J.A.M. (1996) Victims in the criminal justice system. Dissertatie.

3

Winkel, F.W. e.a. (2007) Tevredenheid van slachtoffers met rechtspleging en
slachtofferhulp. In opdracht van het WODC.

4

Aanwijzing Slachtofferzorg (2004) gepubliceerd in de Staatscourant van 27 april 2004, nr.
80, blz. 17.

5

Minister van Justitie in een brief aan de Tweede Kamer. Vergaderjaar 2004-2005, dossier
29 452, nr. 18.

1

Daarom kan informatie over de executiefase van de sanctie voor slachtoffers
belangrijk zijn.
Vanaf 2005 bestaan er regels voor het verstrekken van informatie over de
executiefase. Het OM is hiervoor verantwoordelijk. Concreet betekent dit dat
het OM slachtoffers en nabestaanden, indien zij dit wensen, informeert over
met name de bewegingsvrijheid van de veroordeelde en over eventuele
verlenging van de tbs. Regels hiervoor zijn in het geval van tbs-stelling sinds
2005 van kracht. 6 Sinds 2006 bestaan er afspraken in het kader van
jeugddetentie. In de toekomst zullen voor het gevangeniswezen vergelijkbare
afspraken worden gemaakt.

1.2

Aanleiding onderzoek en vraagstelling
Er zijn signalen dat het proces van informatieverstrekking aan slachtoffers
over de executiefase niet altijd verloopt zoals beoogd. Niet alle slachtoffers
van tbs-gestelden en jeugddelinquenten die hebben aangegeven
geïnformeerd te willen worden over de executiefase, ontvangen de informatie
waar zij recht op hebben.
Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het
ministerie van Justitie heeft aan Regioplan Beleidsonderzoek opdracht
gegeven om hier een onderzoek naar uit te voeren.
Het onderzoek is gericht op een procesanalyse van de informatieverstrekking
en een inventarisatie van de ervaringen van slachtoffers en nabestaanden met
als doel te komen tot aanbevelingen voor de verbetering van de
informatieverstrekking in de executiefase. Hiervoor zijn de volgende tien
onderzoeksvragen geformuleerd:
1. Wat schrijven de protocollen en het instructiedocument voor in verband
met de informatieverstrekking over de executiefase?
2. Hoe wordt de informatie-uitwisseling tussen de betrokken instanties in de
praktijk gerealiseerd? Zijn er knelpunten? Zo ja, welke?
3. Hoe verloopt het proces van informatieverstrekking door het LIJV aan
slachtoffers? Zijn er knelpunten?
4. In hoeverre worden bij de informatie-uitwisseling de protocollen
nageleefd? In welke gevallen wordt hiervan afgeweken en waarom? Zijn
er verschillen tussen arrondissementen?
5. Welke gevolgen heeft het eventuele afwijken van protocollen voor de
slachtoffers (zowel negatieve als positieve gevolgen)?
6. Hoe groot is naar schatting het deel van de gevallen waarin de
informatieverstrekking juist verloopt en wat is het deel waarin de
informatieverstrekking niet juist verloopt? Wat gaat er in de laatste
6

Zie hiervoor ‘Protocol Informatieverstrekking aan slachtoffers van Delinquenten over de
executiefase’ (2005) en Protocol Informatieverstrekking aan slachtoffers van tbs-gestelden
over de executiefase (2005) van het OM/DJI.

2

gevallen verkeerd en waar in het proces is dit? Zijn er verschillen tussen
arrondissementen?
7. In hoeverre voldoet de verstrekte informatie aan de verwachtingen van de
slachtoffers? Op welke punten wel, en op welke punten niet? Is er een
verschil op dit punt tussen nabestaanden en primaire slachtoffers? En zijn
er verschillen tussen arrondissementen?
8. Welke knelpunten worden door slachtoffers gesignaleerd? In hoeverre
hangen deze samen met het al dan niet naleven van de protocollen? En
zijn er verschillen tussen arrondissementen?
9. Op welke wijze kan de informatieverstrekking in de executiefase volgens
de professioneel betrokkenen en de slachtoffers worden verbeterd?
10. Aan welke voorwaarden dient nog te worden voldaan om te komen tot een
goed functionerende informatieverstrekking?
De tien onderzoeksvragen worden kernachtig verwoord in de volgende drie
hoofdvragen:
1. Hoe verloopt de informatieverstrekking en welke knelpunten doen zich
voor?
2. In hoeverre voldoet de informatieverstrekking aan de verwachtingen van
de slachtoffers?
3. Welke mogelijkheden zijn er om de informatieverstrekking te verbeteren?
Deze drie hoofdvragen vormen de leidraad voor de rapportage.

1.3

Aanpak
De gegevens voor de beantwoording van de onderzoeksvragen zijn verzameld
door middel van diverse methoden:
• documentstudie;
• interviews met vertegenwoordigers van een selectie van de instellingen die
bij het proces van informatieverstrekking betrokken zijn: het OM, het
ministerie van Justitie, Forensisch Psychiatrische Centra 7 (FPC’s) en een
Justitiële jeugdinrichting;
• aanvullend op de interviews: een enquête onder arrondissements- en
ressortsparketten en FPC’s;
• interviews met slachtoffers en nabestaanden.
In het onderstaande worden de methoden toegelicht. Voor een specificatie van
benaderde instellingen, slachtoffers/nabestaanden en de respons verwijzen
we naar bijlage 1.

7

Een forensisch psychiatrische centrum is een kliniek waar tbs ten uitvoer wordt gebracht.

3

Documentstudie
Het onderzoek is gestart met het bestuderen van documenten over de
informatieverstrekking aan slachtoffers in het strafproces. 8 Het voornaamste
doel van deze activiteit was het verzamelen van informatie over informatieverstrekking aan slachtoffers in meer algemene zin, alsmede de ervaringen
die hiermee elders, of in andere fasen van het strafproces, zijn opgedaan.
Verder zijn in deze fase de protocollen over de informatieverstrekking aan
slachtoffers en nabestaanden in de executiefase voor de sector Jeugd en de
sector tbs bestudeerd.
Interviews met vertegenwoordigers van instellingen
Om goed zicht te krijgen op het proces rondom de informatieverstrekking aan
slachtoffers en de informatie-uitwisseling die hieraan voorafgaat, zijn
interviews gehouden met vertegenwoordigers van de betrokken instellingen.
Het doel was in beeld te krijgen hoe de informatiestromen in de praktijk lopen
en na te gaan in hoeverre hierbij wordt afgeweken van de vastgestelde
procedures (in protocollen of instructies).
Er zijn in totaal vijftien interviews gehouden met vertegenwoordigers van het
OM (arrondissementsparketten, ressortsparketten en het Landelijk
Informatiepunt Justitieel Verlof LIJV), het ministerie van Justitie, FPC’s en een
Justitiële jeugdinrichting. De interviews zijn deels face to face en deels
telefonisch afgenomen. In bijlage 1 is een overzicht opgenomen van de
instellingen waarvan een vertegenwoordiger is geïnterviewd.
Schriftelijke enquête onder instellingen
Door de gesprekken met vertegenwoordigers van de betrokken instellingen en
afdelingen is een beeld van de gang van zaken bij de informatieverstrekking
gevormd. Voor een vollediger en nauwkeuriger beeld is daarnaast een
schriftelijke vragenlijst uitgezet onder alle arrondissementsparketten,
ressortsparketten, en FPC’s. De enquêtes voor arrondissementsparketten 9 en
FPC’s zijn in bijlage 2 opgenomen. In de enquête is, net als in de interviews,
gevraagd naar ervaringen met de gegevensuitwisseling (kwalitatieve
informatie). Daarnaast is een aantal kwantitatieve gegevens verzameld. In
totaal zijn 36 formulieren uitgezet. De respons bedroeg 75 procent.
Interviews met slachtoffers en nabestaanden
Om de ervaringen en verwachtingen van slachtoffers en nabestaanden te
inventariseren, zijn interviews met hen gehouden. De respondenten zijn
geselecteerd uit de registratie van het LIJV. Op basis van een
steekproefsystematiek van de onderzoekers is door medewerkers van het
LIJV een lijst met potentiële respondenten opgesteld. Zij zijn schriftelijk
8

Zie bijvoorbeeld Groenhuijsen, M.S. en A. Pemberton (2007) Het slachtoffer in de
strafrechtelijke procedure, de implementatie van een Europees kaderbesluit. Justitiële
verkenningen nr.3.

9

De enquête voor ressortsparketten komt overeen met de enquête voor arrondissementsparketten en is derhalve niet opgenomen in de bijlage.

4

benaderd met een brief van het LIJV waarin het onderzoek wordt toegelicht en
waarin is gevraagd of zij aan het onderzoek zouden willen meewerken.
Slachtoffers/nabestaanden die willen meewerken aan het onderzoek, konden
dit via een antwoordstrook (of per e-mail) kenbaar maken. Uiteindelijk hebben
75 mensen aangegeven mee te willen werken en zijn zestig slachtoffers en
nabestaanden geïnterviewd (zie bijlage 1). Hiervoor moesten 343 mensen
worden aangeschreven. De respons bedroeg dus 22 procent. 10
In het onderzoek is gekozen voor een mix-mode van face-to-facegesprekken
en telefonische interviews. Bij de keuze uit een van beide vormen hebben we
ons laten leiden door de voorkeur van de respondent. Uiteindelijk zijn 57 van
de zestig interviews telefonisch en drie interviews face to face afgenomen.
Aanvullend op de zestig interviews zijn gesprekken gevoerd met twee
vertegenwoordigers van lotgenotengroepen.
De gegevens voor de beantwoording van de onderzoeksvragen zijn verzameld
in de periode oktober 2008 tot en met maart 2009.

1.4

Leeswijzer
Het rapport is als volgt opgebouwd. In deze inleiding zijn de aanleiding voor
het onderzoek, de vraagstelling en de aanpak van het onderzoek besproken.
In hoofdstuk 2 volgt een beschrijving en analyse van het proces van
informatieverstrekking en worden knelpunten geïdentificeerd. Hoofdstuk 3 gaat
over de ervaringen en verwachtingen van slachtoffers en nabestaanden. In
hoofdstuk 4 worden conclusies getrokken en aanbevelingen gedaan over
mogelijkheden tot verbetering van het proces van informatieverstrekking.

10
Niet-deelnemers die redenen voor niet-deelname hebben opgegeven (12% van het totale
aantal aangeschreven slachtoffers/nabestaanden heeft dat gedaan), noemden vooral dat de
herinnering aan het delict te pijnlijk is; dat zij het gebeurde hebben afgesloten; dat zij geen
behoefte hebben aan een interview; of dat zij daarvoor geen tijd hebben.

5

6

2

HET PROCES VAN INFORMATIEVERSTREKKING

2.1

Inleiding
De informatieverstrekking aan slachtoffers en nabestaanden in de executiefase – de fase waarin de strafmaatregel ten uitvoer wordt gebracht – vindt
sinds enkele jaren plaats. Vanaf januari 2005 kunnen slachtoffers en
nabestaanden informatie krijgen over het strafverloop van tbs-gestelden. 1 Een
jaar later kregen ook slachtoffers en nabestaanden van jeugddelinquenten met
een PIJ-maatregel 2 of een jeugddetentie met een strafrestant van ten minste
zes maanden het recht om informatie te krijgen over de bewegingsvrijheid van
de jeugddelinquent.
De informatieverstrekking is een complex proces waarbij veel partijen zijn
betrokken. Slachtoffers en nabestaanden worden door het executerend parket
van het OM – dat wil zeggen het parket waar de zaak is behandeld – aangeschreven over de mogelijkheid van informatieverstrekking in de executiefase.
De informatiebehoefte van slachtoffers/nabestaanden wordt doorgeven aan
een centraal loket dat is opgericht om de slachtoffers/nabestaanden te informeren over de bewegingsvrijheid van de tbs-gestelde of jeugddelinquent. Het
centraal loket ontvangt de informatie over de bewegingsvrijheid van diverse
instanties, zoals het ministerie van Justitie (verlof), klinieken (plaatsing) en het
Korps Landelijke Politiediensten (bij ontsnapping of onttrekking tijdens het
verlof). Aangezien de betrokken organisaties geen toegang hebben tot elkaars
datasystemen, gaat de uitwisseling van informatie hoofdzakelijk per fax.
Om de informatie-uitwisseling zo veel mogelijk te stroomlijnen is door het
ministerie van Justitie en het OM een landelijk protocol ontwikkeld waarin de
informatiestromen worden beschreven. In 2006 is dit protocol uitgebreid met
een tweede protocol voor de jeugdsector. In dit hoofdstuk gaan wij in op de
informatiestromen volgens deze landelijke protocollen. Vervolgens wordt het
informatieproces beschreven zoals dat in de praktijk verloopt.
Voor de leesbaarheid van dit rapport wordt in het vervolg gesproken van
‘jeugddelinquenten’ daar waar ‘jeugddelinquenten met een PIJ-maatregel of
een jeugddetentie met een strafrestant van zes maanden of meer’ worden
bedoeld.

1

Tbs staat voor terbeschikkingstelling.

2

De kinderrechter kan naast of in plaats van jeugddetentie ook een maatregel tot plaatsing
in een inrichting voor jeugdigen (PIJ-maatregel) opleggen aan minderjarigen die een ernstig
misdrijf hebben gepleegd. De PIJ-maatregel is de zwaarste strafrechtelijke maatregel voor
jeugdigen. De PIJ-maatregel is vergelijkbaar met de tbs-maatregel voor volwassenen en
wordt daarom ook wel ‘jeugd-tbs’ genoemd.

7

2.2

Het landelijk protocol informatieverstrekking
De wijze waarop de informatieverstrekking dient te verlopen, is vastgelegd in
twee protocollen: één voor de informatieverstrekking aan slachtoffers/
nabestaanden van tbs-gestelden en één voor slachtoffers/nabestaanden van
jeugddelinquenten. In deze paragraaf staan wij kort stil bij deze protocollen,
waarna we in paragraaf 2.3 dieper ingaan op de verschillende betrokken
partijen en hun taken in het informatieproces.

2.2.1

Het Landelijk Informatiepunt Justitieel Verlof
De uitvoering van de informatieverstrekking in de executiefase is neergelegd
bij een centraal loket, dat hiervoor speciaal in het leven is geroepen: het
Landelijk Informatiepunt Justitieel Verlof (LIJV). Het betreft een landelijk
opererend informatiepunt, ondergebracht bij het OM in Arnhem. Het LIJV
informeert slachtoffers en nabestaanden die aan het executerend parket – het
arrondissementsparket of het ressortsparket indien de zaak in hoger beroep
heeft gediend – hebben laten weten dat ze op de hoogte willen worden
gehouden in de executiefase. We komen hier in paragraaf 2.3 op terug.
Het LIJV informeert de slachtoffers/nabestaanden over de bewegingsvrijheid
van de tbs-gestelde of jeugddelinquent. Daarbij gelden voor slachtoffers/
nabestaanden van tbs-gestelden andere informatiemomenten dan voor
slachtoffers/nabestaanden van jeugddelinquenten. Het executerend parket
informeert de slachtoffers/nabestaanden over verlengingszittingen en/of
beëindigingzittingen.
In tabel 2.1 staat omschreven welke informatie kan worden verstrekt aan
slachtoffers/nabestaanden en door welke partij.

8

Tabel 2.1

Informatieverstrekking aan slachtoffers/nabestaanden in de
executiefase

Slachtoffers/nabestaanden van tbsgestelden (sinds 2005)
Informatie via het LIJV

Slachtoffers/nabestaanden van
jeugddelinquenten (sinds 2006)

- De tbs-gestelde is opgenomen in een
tbs-kliniek (niet welke kliniek);

- Er is verlof toegekend (deze informatie
wordt alleen verstrekt bij het eerste verlof)

- Er is incidenteel verlof verleend op
basis van humanitaire overwegingen of
medische noodzaak (bijvoorbeeld een
begrafenis of ziekenhuisbezoek)

- Er is incidenteel verlof verleend op basis
van humanitaire overwegingen of
medische noodzaak (alleen als dit het
eerste verlof is)

- Er is begeleid of onbegeleid verlof
toegekend (informatie over specifieke
verlofdagen is niet mogelijk)

- De jeugddelinquent is ongeoorloofd
afwezig (heeft zich bijvoorbeeld onttrokken
tijdens het verlof)

- De tbs-gestelde gaat buiten de kliniek
wonen (transmuraal verlof)

- Eventueel overlijden van de
jeugddelinquent

- De tbs-gestelde is ongeoorloofd
afwezig (heeft zich bijvoorbeeld
onttrokken tijdens het verlof)
- Eventueel overlijden van de tbsgestelde
Informatie via het executerend parket
- Verlengingszitting tbs (datum,
vordering, uitspraak)
- Beëindigingszitting tbs

- Verlengingszitting PIJ (datum, vordering,
uitspraak)
- Beëindigingszitting PIJ

Het LIJV kan geen informatie verstrekken over de behandeling, en wanneer en
waar de tbs-gestelde of jeugddelinquent daadwerkelijk met verlof gaat.
Slachtoffers/nabestaanden van jeugddelinquenten worden niet op de hoogte
gebracht van de plaatsing van de jeugddelinquent.
De protocollen voor de tbs-sector en de jeugdsector verschillen enigszins:
waar slachtoffers/nabestaanden van tbs-gestelden recht hebben op informatie
over zowel plaatsing als over de verschillende verlofmachtigingen die worden
afgegeven, kunnen de slachtoffers/nabestaanden van een jeugddelinquent
alleen informatie krijgen over het eerste verlof van de jeugddelinquent, het
zogenoemde planmatig verlof 3. We gaan eerst in op de informatieverstrekking
aan slachtoffers/nabestaanden van tbs-gestelden.

3

Omdat jeugddelinquenten direct in een justitiële jeugdinrichting worden geplaatst, wordt
geen informatie verstrekt over de plaatsing. Aan de tenuitvoerlegging strafmaatregel tbs
gaat een gevangenisstraf vooraf, waardoor slachtoffers/nabestaanden van tbs-gestelden wel
informatie over de plaatsing krijgen. De reden waarom slachtoffers/nabestaanden van tbsgestelden over meerdere verlofmachtigingen worden geïnformeerd en slachtoffers/
nabestaanden van jeugddelinquenten slechts over het eerste verlof, hebben we niet kunnen
achterhalen.

9

2.2.2

Informatieverstrekking aan slachtoffers/nabestaanden van tbs-gestelden
Op grond van de Aanwijzing Slachtofferzorg 4 informeert het OM (het
executerend parket) slachtoffers/nabestaanden die hebben aangegeven dat zij
informatie wensen over het verloop van de strafzaak, dat in hun zaak uitspraak
is gedaan en dat een tbs-maatregel is opgelegd. Tevens wordt aan slachtoffers/nabestaanden gevraagd of zij informatie wensen over de tenuitvoerlegging van de tbs-maatregel. Om feitelijk informatie te verstrekken over de
executiefase moet deze zaak onherroepelijk zijn.
Zoals reeds vermeld, informeert het LIJV de slachtoffers/nabestaanden over
de bewegingsvrijheid van de tbs-gestelde. Het LIJV ontvangt de hiervoor
benodigde informatie van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) van het
ministerie van Justitie. De DJI is namelijk verantwoordelijk voor de plaatsing
en het afgeven van verlofmachtigingen aan de tbs-gestelden en
jeugddelinquenten.
De DJI dient het LIJV op de volgende momenten te informeren:
• bij de plaatsing/opname (aan slachtoffers/nabestaanden wordt meegedeeld
dat een tbs-gestelde in een kliniek of inrichting is geplaatst. Niet wordt
vermeld in welke kliniek de tbs-gestelde is geplaatst);
• bij verlofmachtigingen (voor begeleid en/of onbegeleid verlof en voor
transmuraal of proefverlof) en intrekkingen daarvan;
• bij ongeoorloofde afwezigheid (via het Meldpunt Ongeoorloofde
Afwezigheid van het Korps Landelijke Politiediensten);
• bij overlijden van de tbs-gestelde (in detentie).
Daarnaast wordt het LIJV door het executerend parket over de volgende
beslissingen geïnformeerd:
• de omzetting van tbs met voorwaarden naar tbs met dwangverpleging 5;
• verlengingszittingen tbs 6 (datum, vordering, uitspraak);
• voorwaardelijke beëindiging van de tbs met dwangverpleging;
• beëindiging op andere wijze.
Het executerend parket informeert zelf de slachtoffers/nabestaanden over
deze beslissingen.
4

Aanwijzing Slachtofferzorg (2004), gepubliceerd in de Staatscourant van 27 april 2004, nr.
80/pag.17.
5

Tbs met voorwaarden wordt opgelegd als dwangverpleging niet noodzakelijk is/lijkt om
recidive te voorkomen. Tbs met voorwaarden duurt maximaal vier jaar, kan worden
opgelegd in combinatie met een gevangenisstraf van maximaal drie jaar en kan worden
omgezet in tbs met (dwang)verpleging als de betrokkene zich niet houdt aan de
voorwaarden (geen nieuw delict plegen, meewerken aan de begeleiding door de
reclassering; opname in een psychiatrisch ziekenhuis of meewerken aan ambulante
behandeling of medicatie). Slachtoffers/nabestaanden krijgen geen informatie over het
verloop van de strafmaatregel tbs met voorwaarden, maar alleen over het verloop van de
strafmaatregel tbs met (dwang)verpleging.

6

Tbs wordt aanvankelijk voor twee jaar opgelegd. Daarna beoordeelt de rechter of de tbsmaatregel moet worden verlengd. Dat kan hetzij met een jaar of met twee jaar. Het verzoek
tot verlenging moet worden onderbouwd met een recent advies. Als verlenging betekent dat
de totale duur meer dan zes jaar gaat bedragen, moet advies worden uitgebracht door twee
onafhankelijke (gedrags)deskundigen.

10

Om de informatie-uitwisseling tussen de diverse instanties inzichtelijk te
maken, is in het protocol het volgende stroomschema opgenomen:

Figuur 2.1

Informatiestromen volgens het protocol tbs 7

5
DJI

Plaatsingunit TBS

Verlofunit
TBS

FPC

7

9
KLPD,
meldpunt OA

6

4
10

LIJV
OM

A
3

Executerend
parket

8
1
2

Slachtoffer/
nabestaande

Toelichting bij informatiestromen
A. Het executerend parket – het arrondissementsparket of het ressortparket –

1.

2.
3.
4.
5.
6.
7.

verstrekt het dossier aan de DJI (de plaatsingunit) ter executie. Het
executerend parket geeft hierbij aan of slachtoffers/nabestaanden wel of niet
geïnformeerd willen worden over de executiefase.
Het executerend parket informeert de slachtoffers/nabestaanden over het
vonnis en vraagt of zij te zijner tijd geïnformeerd willen worden over de
bewegingsvrijheid (door het LIJV) en verlengings-/beëindigingszittingen van de
tbs-gestelde (door het executerend parket).
Respons van de slachtoffers/nabestaanden en registratie van de
informatiebehoefte door het executerend parket.
Het executerend parket verstrekt de benodigde gegevens van de
slachtoffers/nabestaanden en over hun informatiebehoefte aan het LIJV.
Het LIJV geeft de informatie van de slachtoffers/nabestaanden die
geïnformeerd willen worden door aan de verlofunit van de DJI.
De verlofunit geeft de informatie door aan de betreffende kliniek (FPC).
Het FPC stelt het LIJV tijdig op de hoogte van de plaatsing van de tbs-gestelde
in het FPC.
De verlofunit stelt bij de toekenning van het verlof naast het FPC ook het LIJV
op de hoogte. Aanvullende informatie – over de plaatsing en overlijden van de
tbs-gestelde – wordt door het FPC aan het LIJV verstrekt.

7

Het oorspronkelijke stroomschema is iets aangepast. Per 1 januari 2008 is de afdeling
Individuele tbs-zaken (ITZ) onder de Directie Forensische zorg (DForZo) opgegaan in de
units Inkoop, Plaatsing en Verlof. Deze laatste twee units houden zich bezig met plaatsing
dan wel verlofmachtigingen. Het stroomschema hebben we hierop aangepast. De stromen 9
en 10 zijn door ons zelf toegevoegd. Deze stromen zijn wel opgenomen in het landelijke
protocol maar niet weergegeven in het oorspronkelijke stroomschema.

11

8. Het LIJV informeert de slachtoffers/nabestaanden over de bewegingsvrijheid
van de tbs-gestelde.
Informatiestromen die alleen gelden bij ongeoorloofde afwezigheid:
9. Bij ongeoorloofde afwezigheid van de tbs-gestelde stelt het FPC binnen een
uur het Meldpunt Ongeoorloofde Afwezigheid (OA) van het KLPD op de
hoogte.
10. Het Meldpunt OA stelt het LIJV op de hoogte van de ongeoorloofde
afwezigheid. Het LIJV informeert na overleg al dan niet de
slachtoffers/nabestaanden. Ook als de ongeoorloofde afwezigheid is
afgelopen dienen de slachtoffers/nabestaanden te worden geïnformeerd.

In paragraaf 2.3 gaan we nader in op de betrokken instellingen en afdelingen
bij het informatieproces en hun taken volgens het protocol van de tbs-sector.
2.2.3

Informatieverstrekking aan slachtoffers/nabestaanden van
jeugddelinquenten
De gegevensuitwisseling bij de informatieverstrekking in zaken met een
jeugdige dader verloopt op een vergelijkbare wijze als bij de zaken met een tot
tbs veroordeelde dader. We hebben reeds vermeld dat voor slachtoffers/
nabestaanden van jeugddelinquenten andere informatiemomenten gelden dan
voor slachtoffers/nabestaanden van tbs-gestelden. De eerste stappen in het
proces – het aanschrijven van de slachtoffers/nabestaanden over de
informatiemogelijkheid in de executiefase en het doorgeven van de
informatiebehoefte aan het LIJV – komen overeen. De informatiebehoefte van
de slachtoffers/nabestaanden van een jeugddelinquent wordt door het LIJV
vervolgens doorgegeven aan de afdeling Individuele Jeugdzaken van de DJI.
Individuele Jeugdzaken is verantwoordelijk voor de plaatsing en het
verstrekken van verlofmachtigingen aan de jeugddelinquent.
Individuele Jeugdzaken informeert het LIJV over:
• het verlenen van de eerste verlofmachtiging (het planmatig verlof);
• bepaalde gevallen van incidentele afwezigheid;
• bepaalde gevallen van ongeoorloofde afwezigheid (meestal via het
Landelijk Meldpunt OA);
• overlijden.
Er wordt geen informatie verstrekt over de plaatsing en over andere
verlofmachtigingen.
Het LIJV wordt door het executerend parket over de volgende beslissingen
geïnformeerd:

12

•
•
•
•

de verlengingszittingen PIJ 8 (datum, vordering, uitspraak);
voorwaardelijke beëindiging van de PIJ-maatregel;
einddatum van de jeugddetentie;
beëindiging van de PIJ-maatregel of jeugddetentie op andere wijze.

Ook hier geldt dat het executerend parket de slachtoffers/nabestaanden zelf
informeert over deze beslissingen.
In de volgende paragraaf wordt meer in detail ingegaan op de betrokken
instellingen en afdelingen bij het informatieproces en hun taken volgens het
protocol van de jeugdsector.

2.3

Beschrijving van de betrokken partijen en hun taken

2.3.1

De betrokken partijen
Bij de informatieverstrekking aan slachtoffers/nabestaanden over de executiefase (plaatsing en verloven) zijn twee ministeries, drie overkoepelende
instanties, en zeven typen instellingen of afdelingen betrokken. Met betrekking
tot de overkoepelende instanties en de instellingen of afdelingen gaat het om:
Het Openbaar Ministerie:
• arrondissementsparketten (in totaal 19 parketten);
• ressortsparketten 9 (in totaal 5 parketten), voor zover zij zaken in hoger
beroep afhandelen;
• het Landelijk Informatiepunt Justitieel Verlof (LIJV). Het LIJV is onderdeel
van het arrondissementsparket in Arnhem.
De Dienst Justitiële Inrichtingen
Tbs: de Directie Forensische Zorg (DForZo), namelijk:
• de verlofunit;
• Forensisch Psychiatrische Centra (FPC’s, in totaal 12 centra)
Jeugd;
• Individuele Jeugdzaken (IJZ).
Het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD):
• Het landelijk Meldpunt Ongeoorloofde Afwezigheid (Meldpunt OA).

8

De duur van de PIJ-maatregel is minimaal twee jaar vanaf het onherroepelijk worden van
de uitspraak. Verlenging van maximaal twee jaar is mogelijk wanneer er sprake is van een
gewelds- of zedendelict. Wanneer tevens sprake is van een gebrekkige ontwikkeling of een
ziekelijke stoornis van de geestesvermogens, kan de maatregel nogmaals met twee jaar
worden verlengd. De PIJ-maatregel kan dus maximaal zes jaar duren.

9

Ressortsparketten handelen zaken in hoger beroep af. De arrondissementsparketten en
ressortsparketten vormen samen het executerend parket.

13

Het OM en de DJI vallen onder het ministerie van Justitie. Het KLPD valt
onder het ministerie van Binnenlandse Zaken.
Om de informatieverstrekking aan het LIJV soepel te laten verlopen, dienen de
afdelingen van de DJI, de FPC’s en de arrondissements- en ressortparketten
volgens het protocol binnen hun eigen organisatie ieder een contactpersoon
aan te wijzen voor het LIJV. Medewerkers van het LIJV kunnen dan indien
nodig op eenvoudige wijze aanvullende informatie opvragen bij een van de
instellingen of afdelingen.
Deze instellingen zijn elk verantwoordelijk voor het naleven van de gemaakte
afspraken zoals neergelegd in het protocol. Voor de uitvoering van hun taken
zijn de instellingen van elkaar afhankelijk. Tabel 2.2 laat zien welke
instellingen betrokken zijn bij de informatievoorziening aan slachtoffers/
nabestaanden van tbs-gestelden en welke instellingen dat zijn voor
slachtoffers/nabestaanden van jeugddelinquenten.

Tabel 2.2

Betrokken instellingen bij de informatieverstrekking aan
slachtoffers/nabestaanden van tbs-gestelden en van
jeugddelinquenten
Tbs-gestelden
(vanaf 2005)

OM
- Executerend parket (arrondissementsparketten en ressortsparketten)
- LIJV
DJI
- Verlofunit
- FPC’s
KLPD
- Meldpunt OA

Jeugddelinquenten
(vanaf 2006)
- Executerend parket (arrondissementsparketten en ressortsparketten)
- LIJV
- IJZ

- Meldpunt OA

In tegenstelling tot de FPC’s hebben de Justitiële jeugdinrichtingen geen rol in
het informatieproces.
2.3.2

Taken van de betrokken partijen
In het onderstaande schetsen we kort welke taken de instellingen die bij de
informatievoorziening aan slachtoffers/nabestaanden betrokken zijn, volgens
het landelijke protocol hebben.
Het executerend parket
De executerende parketten hebben de taak om slachtoffers/nabestaanden die
bij het proces-verbaal hebben aangegeven geïnformeerd te willen blijven over
het verloop van de strafzaak, na de gerechtelijke uitspraak te vragen of zij ook
geïnformeerd willen worden over de executiefase. In de eerste lijn gebeurt dit
door de arrondissementsparketten, in hoger beroep door de ressortsparketten.
Vervolgens hebben executerende parketten weer een rol in het informatie14

proces bij verlengingszittingen en beëindigingzittingen: zij dienen slachtoffers/
nabestaanden over deze zittingen te informeren.
Het LIJV
Het LIJV vervult de spilfunctie in het proces van informatieverstrekking aan
slachtoffers/nabestaanden. Het LIJV ontvangt van de executerende parketten
de NAW-gegevens (naam, adres, woonplaats) van de slachtoffers/
nabestaanden die geïnformeerd willen worden over de executiefase. Het LIJV
registreert de gegevens in een apart databestand (Osiris 10). Het LIJV stelt
vervolgens de verlofunit en IJZ in kennis of slachtoffers/nabestaanden wel of
niet geïnformeerd willen worden. Via de FPC’s ontvangt het LIJV bericht als
tbs-gestelden in een instelling worden geplaatst. Informatie over het
toekennen van een verlofmachtiging ontvangt het LIJV van de verlofunit.
Ontvangen informatie over plaatsing en verloven communiceert het LIJV per
brief aan de betrokken slachtoffers/nabestaanden.
Informatie over het toekennen van de eerste machtiging voor het planmatig
verlof aan een jeugddelinquent ontvangt het LIJV van IJZ. Het LIJV wordt niet
geïnformeerd over de plaatsing van een jeugddelinquent.
Het LIJV wordt bemenst door twee medewerkers die worden aangestuurd
door een afdelingschef van het parket waaronder het LIJV valt.
Individuele Jeugdzaken (IJZ)
IJZ vervult een functie in het verstrekken van informatie aan het LIJV over het
afgeven van de eerste verlofmachtiging van een jeugddelinquent. Justitiële
jeugdinrichtingen dienen bij IJZ een verlofmachtiging aan te vragen. Na
goedkeuring wordt de verlofmachtiging naar de Justitiële jeugdinrichting
gestuurd. Indien slachtoffers/nabestaanden van de betreffende
jeugddelinquent over de executiefase geïnformeerd willen worden, stuurt IJZ
een kopie van de machtiging naar het LIJV.
De verlofunit
De verlofunit vervult een functie in het verstrekken van informatie aan het LIJV
over het afgegeven en intrekken van verlofmachtigingen. FPCs’ dienen
verlofaanvragen voor tbs-gestelden in bij de verlofunit waar ze vervolgens
procedureel worden beoordeeld. Daarbij wordt onder meer gekeken of het
FPC een slachtofferonderzoek 11 heeft uitgevoerd. Inhoudelijk wordt de
aanvraag beoordeeld door het Adviescollege in Utrecht (AVT). Bij goedkeuring

10

Het geautomatiseerd systeem van het OM waarin zaken worden geregistreerd, Compas,
kent een aparte module voor slachtoffers/nabestaanden: Osiris. Alle slachtoffers/
nabestaanden worden in Osiris geregistreerd (ieder slachtoffer krijgt een Osirisnummer).

11

Voorafgaand aan de verlofaanvraag zijn FPC’s verplicht om een slachtofferonderzoek uit
te voeren. Zie hiervoor de circulaire Toetsingskader Verlof ter beschikking gestelden (2007).
Het slachtofferonderzoek houdt in dat het FPC moet nagaan of er slachtoffers/
nabestaanden zijn, waar deze slachtoffers/nabestaanden wonen en werken en wat de
behoeften en wensen van slachtoffers/nabestaanden zijn. Op basis van deze gegevens
geeft het FPC aan wat wel en niet mogelijk is binnen de verlofmachtiging (waarheen kan de
tbs-gestelde met verlof: zijn er beperkingen?).

15

van de aanvraag wordt de verlofmachtiging verstuurd naar het FPC en
doorgegeven aan het LIJV. De verlofmachtiging geldt voor één jaar. Daarna
moet opnieuw een machtiging worden aangevraagd door het FPC.
De Forensisch Psychiatrische Centra
Tbs-gestelden worden behandeld in Forensisch Psychiatrische Centra
(FPC’s). Dit zijn zowel Justitiële inrichtingen, onderverdeeld in particuliere en
rijksinrichtingen, als niet-justitiële inrichtingen (bijvoorbeeld als onderdeel van
een GGZ-instelling 12). De unit Plaatsing van de DJI draagt zorg voor de
plaatsing van een tbs-gestelde in een FPC. De FPC’s hebben tot taak het LIJV
te informeren over de plaatsing van de tbs-gestelde in hun inrichting en
eventueel over het overlijden van de tbs-gestelde.
Het Landelijk Meldpunt Ongeoorloogde Afwezigheid (Meldpunt OA)
Bij ongeoorloofde afwezigheid van de tbs-gestelde of jeugddelinquent – zoals
een ontsnapping of onttrekking tijdens verlof – dient de directeur van het FPC
of van de Justitiële jeugdinrichting binnen een uur melding te doen bij het
Meldpunt Ongeoorloofde Afwezigheid (Meldpunt OA). Het Meldpunt OA valt
onder de afdeling Groep Opsporingen Onttrekkingen (GOO) van het KLPD.
Het Meldpunt OA informeert op zijn beurt het LIJV. Het LIJV kan dan
vervolgens de slachtoffers/nabestaanden benaderen.

2.4

Het proces in de praktijk
In deze paragraaf wordt ingegaan op het informatieproces in de praktijk. Als
uitgangspunt wordt het schema van de informatiestromen uit het protocol
gebruikt (zie figuur 2.1): per stap zal worden gekeken welke activiteiten de
betrokken instanties daadwerkelijk uitvoeren met betrekking tot de informatieverstrekking, waar wordt afgeweken van het protocol, en waar eventuele
problemen (kunnen) optreden.
Elke beschrijving zal worden ingeleid met een tekstkader waarin de informatiestroom volgens het protocol nogmaals staat beschreven.
Onderstaande beschrijving van het proces in de praktijk is gebaseerd op
vijftien interviews en op 27 geretourneerde enquêtes van parketten en FPC’s.
Een verantwoording van de respons is opgenomen in bijlage 1.

2.4.1

Het verstrekken van het strafdossier ter executie
Wanneer een verdachte bij de rechtbank of het gerechtshof wordt veroordeeld
tot een tbs-maatregel of jeugddetentie en het vonnis onherroepelijk is, biedt
het executerend parket het vonnis aan ter executie aan de minister van
Justitie. De DJI is belast met de feitelijke tenuitvoerlegging van de uitspraak.
12

GGZ staat voor geestelijke gezondheidszorg.

16

Stap A
Het executerend parket – het arrondissementsparket of het ressortparket – verstrekt
het dossier aan DJI (de plaatsingunit of IJZ) ter executie. Het executerend parket geeft
hierbij aan of het slachtoffer wel of niet wil worden geïnformeerd over de executiefase.

Activiteiten
De executerende parketten dragen het strafdossier ter executie over aan de
DJI, te weten de plaatsingunit of Individuele Jeugdzaken (IJZ). De plaatsingunit draagt vervolgens zorg dat de tbs-gestelde in één van de twaalf FPC’s die
Nederland telt, wordt geplaatst. Ook draagt de plaatsingunit zorg voor de
verwerking van gegevens van de tbs-gestelde in het overkoepelende
informatiesysteem van de DJI: MITS. 13 Na plaatsing draagt de plaatsingunit
het strafdossier over aan de desbetreffende FPC.
IJZ plaatst de jeugddelinquent in een Justitiële jeugdinrichting en verwerkt
deze gegevens in een eigen informatiesysteem van IJZ (TULP 14). Na plaatsing
draagt IJZ het strafdossier over aan de desbetreffende Justitiële
jeugdinrichting.
Afwijkingen ten opzichte van het protocol
Uit de interviews met parketten is gebleken dat de informatiebehoefte van
slachtoffers/nabestaanden in de executiefase niet consequent wordt vermeld
in het strafdossier. De parketten geven aan dat bij overdracht van het dossier
de informatiebehoefte nog niet altijd bekend is. Door sommigen wordt het
doorgeven van de informatiebehoefte als taak van het LIJV gezien. Uit de
enquête is gebleken dat vier van de negen FPC’s uit het strafdossier kunnen
afleiden wat de informatiebehoefte van slachtoffers/nabestaanden is. De
meeste FPC’s halen deze informatie uit MITS. We komen hier bij stap 6 op
terug.
2.4.2

Achterhalen van de informatiebehoefte
Wat betreft de informatieverstrekking aan slachtoffers/nabestaanden, staan de
executerende parketten – in het bijzonder de arrondissementsparketten – aan
de basis van het informatieproces. Het is hun taak om de slachtoffers/
nabestaanden te bevragen over hun informatiebehoefte en te informeren over
de informatie die aan de slachtoffers/nabestaanden kan worden verstrekt over
de executiefase.
Stap 1
Het executerend parket informeert het slachtoffer over het vonnis en vraagt of hij/zij te
zijner tijd wil worden geïnformeerd over de bewegingsvrijheid (door het LIJV) en
verlengingszittingen van de tbs-gestelde/jeugdige dader (door het executerend
parket).
13

MITS staat voor Monitoring Informatiesysteem TerbeschikkingStelling.

14

TULP staat voor TenUitvoerLeggingsProgramma.

17

Activiteiten
Het arrondissementsparket vraagt aan slachtoffers/nabestaanden die hebben
aangegeven dat zij informatie wensen over het verloop van de strafzaak, of zij
tevens informatie wensen over de tenuitvoerlegging van de tbs-maatregel. De
gegevens over de zaak en de slachtoffers/nabestaanden staan in het strafdossier of de geautomatiseerde registratie van het OM.
Indien een strafzaak in hoger beroep wordt behandeld, stuurt het
arrondissementsparket het dossier van de zaak naar het ressortsparket,
waarbij vermeld wordt of slachtoffers/nabestaanden nog bevraagd moeten
worden over hun informatiebehoefte.
Het bevragen van de slachtoffers/nabestaanden over hun informatiebehoefte
gebeurt schriftelijk. Het LIJV heeft een algemene brief opgesteld waarin uitleg
staat over de strafmaatregel en welke informatie de slachtoffers/nabestaanden
van het LIJV kunnen ontvangen. De parketten hebben op basis van deze brief
een eigen brief opgesteld die wordt gegenereerd uit de geautomatiseerde
registratie van het OM: voor arrondissementparketten is dat de slachtoffermodule Osiris van het datasysteem Compas, en voor de ressortsparketten is
dat het systeem Nias.
De helft van de arrondissementsparketten die de enquête hebben ingevuld (7
van de 14), geeft de brief over de informatiemogelijkheden in de executiefase
gelijktijdig met de brief waarin de gerechtelijke uitspraak staat. Vier
arrondissementsparketten hebben aangeven deze brief te versturen als het
vonnis onherroepelijk is 15 – dat willen zeggen dat hoger beroep niet meer
mogelijk is. De overige arrondissementsparketten en ressortsparketten
schrijven de slachtoffers/nabestaanden op een ander moment aan, namelijk
enige tijd na de uitspraak (bijvoorbeeld als het strafdossier ter executie gaat, of
binnen 28 dagen na de uitspraak). Het is niet duidelijk om welke redenen deze
parketten de slachtoffers/nabestaanden op een later moment bevragen over
de informatiebehoefte.
De afdeling van waaruit de informatieverstrekking in de executiefase in de
plaatsvindt, is bij de meeste parketten een andere afdeling dan van waaruit de
informatieverstrekking over het verloop van de strafzaak plaatsvindt en tevens
een andere afdeling dan die van waaruit het strafdossier ter executie wordt
verstrekt aan de DJI. Daarnaast blijkt uit de enquête dat bij de helft van de
arrondissementsparketten en alle ressortsparketten er meerdere uitvoerende
medewerkers zijn die zich bezighouden met de informatieverstrekking aan
slachtoffers/nabestaanden in de executiefase (tabel 2.3). Dit is vooral bij de
grotere parketten het geval.

15

De parketten hebben niet aangegeven of, en zo ja, hoeveel tijd er zit tussen het meedelen
van de gerechtelijke uitspraak aan het slachtoffer/de nabestaande, het onherroepelijke
vonnis en het informeren van het slachtoffer/de nabestaande.

18

Tabel 2.3

Aantal uitvoerende medewerkers dat zich bezig houdt met de
informatieverstrekking in de executiefase

Eén medewerker
Meerdere medewerkers
Weet niet
Totaal

Arrondissementsparketten
7
7
-

Ressortsparketten
4
-

14

4

Bovendien werken niet alle parketten met een vaste contactpersoon voor de
informatie-uitwisseling met het LIJV.
De uitvoerende medewerkers die zich bezighouden met de informatieverstrekking vanuit de arrondissementsparketten, worden in de meeste gevallen
niet specifiek aangestuurd of geïnstrueerd door een leidinggevende, zoals
blijkt uit tabel 2.4. In de ressortsparketten gebeurt dit wel.

Tabel 2.4

Worden de uitvoerende medewerkers aangestuurd of geïnstrueerd
door een leidinggevende?
Arrondissementsparketten
Ressortsparketten
Ja
2
3
Nee
10
Anders
2*
1**
Weet niet
Totaal

*
**

14

4

Toezicht door beleidsondersteunend of coördinerend medewerker.
Er is een werkinstructie gemaakt door de coördinator backoffice.

Hoewel dertien van de veertien arrondissementsparketten en alle (4)
ressortsparketten in de enquêtes aangeven dat zij een vaste werkprocedure
hanteren voor de informatieverstrekking in de executiefase, is in de interviews
gebleken dat de werkwijze zowel tussen de parketten als binnen de parketten
verschilt: verschillende medewerkers hanteren vaak verschillende werkwijzen.
Als er binnen een parket wel met vaste werkprocedures wordt gewerkt, zijn
deze procedures vaak onderdeel van algemene werkprocedures voor de
slachtofferzorg binnen de parketten. Ze zijn bovendien niet altijd schriftelijk
vastgelegd.
Afwijkingen ten opzichte van het protocol
De eerste informatiestroom – de slachtoffers/nabestaanden bevragen over de
informatiebehoefte – wijkt in de praktijk op verschillende punten af van het
protocol. De helft van de arrondissementsparketten en geen van de ressortsparketten verstuurt de brieven waarin wordt ingegaan op de informatiemogelijkheden in de executiefase gelijktijdig met het vonnis, en niet altijd
wanneer het vonnis onherroepelijk is, zoals wordt voorgeschreven in het
protocol. Ten tweede wordt in de meeste brieven aan slachtoffers/
nabestaanden van tbs-gestelden vaak wel vermeld wat slachtoffers/
nabestaanden kunnen verwachten van het LIJV, maar niet altijd welke
19

informatie ze van het arrondissementsparket krijgen. Ook komt het voor dat
slachtoffers/nabestaanden van daders die voorwaardelijke tbs hebben
gekregen, worden aangeschreven door het parket, terwijl er aan deze
slachtoffers/nabestaanden geen informatie wordt verstrekt in de executiefase.
Doordat de medewerkers die zich bezighouden met de informatieverstrekking
voor hun informatie afhankelijk zijn van andere afdelingen binnen het parket,
en er niet wordt gecontroleerd of de slachtoffergegevens kloppen, kunnen
slachtoffers/nabestaanden door het systeem ‘glippen’ waardoor ze niet worden
aangeschreven. Twee van de vier geïnterviewde arrondissementsparketten
waar meerdere medewerkers zich bezighouden met de informatieverstrekking,
geven aan dat er geen controle is of alle slachtoffers/nabestaanden wel zijn
aangeschreven. Ook wanneer een zaak in hoger beroep dient, wordt niet altijd
aan het ressortsparket doorgegeven welke slachtoffers/nabestaanden nog
moeten worden bevraagd over de informatiebehoefte, waardoor ook bij hoger
beroep slachtoffers/nabestaanden ‘vergeten kunnen worden’. Er is geen zicht
op het aantal slachtoffers/nabestaanden dat niet wordt aangeschreven door
het executerend parket. De medewerkers van het LIJV merken op dat naar
schatting 65 procent van de gegevens over slachtoffers/nabestaanden van
tbs-gestelden onvolledig wordt aangeleverd door de parketten, terwijl naar
schatting twintig procent helemaal niet door de parketten wordt aangeleverd.
Dit beeld wordt bevestigd in de interviews met de parketten. Het LIJV heeft
met minstens twee parketten de bestanden met slachtoffers/nabestaanden
vergeleken. Uit deze vergelijking bleek dat het LIJV over meer gegevens van
slachtoffers/nabestaanden beschikt dan bij de parketten bekend was.
Daarnaast merkt het LIJV op dat er vanuit de parketten maar weinig gegevens
over slachtoffers/nabestaanden van jeugddelinquenten worden doorgegeven.
Het idee leeft dat parketten en jeugdinrichtingen niet goed weten dat zij sinds
2006 ook slachtoffers/nabestaanden van jeugddelinquenten moeten bevragen
over hun informatiebehoefte. Twee parketten hebben aangegeven dat alleen
slachtoffers/nabestaanden met een PIJ-maatregel worden aangeschreven en
niet de slachtoffers/nabestaanden van andere jeugddelinquenten. Dit zou wel
moeten volgens het protocol.
2.4.3

Informeren van het LIJV
De brief waarin de informatiemogelijkheid staat, gaat vergezeld van een
antwoordformulier waarop de slachtoffers/nabestaanden hun
informatiebehoefte kunnen invullen en dat zij kunnen retourneren aan het
parket.

Stap 2 en 3
Respons slachtoffer en registratie door executerend parket. Het executerend parket
verstrekt de benodigde gegevens aan het LIJV.

20

Activiteiten
De meeste parketten geven de informatiebehoefte van slachtoffers/
nabestaanden binnen enkele dagen nadat de slachtoffers/nabestaanden het
antwoordformulier hebben geretourneerd door aan het LIJV. Er zijn geen
eenduidige werkafspraken met het LIJV over de responstermijn. Eén van de
ressortsparketten verstrekt alleen de informatiebehoefte van slachtoffers/
nabestaanden op het moment dat het LIJV hierom vraagt.
Als slachtoffers/nabestaanden het antwoordformulier niet aan de parketten
retourneren, wordt er in de regel vanuit gegaan dat er geen informatiebehoefte
is. Het adres wordt niet gecontroleerd en evenmin worden de slachtoffers/
nabestaanden nogmaals aangeschreven. Er zijn wel enkele arrondissementsparketten en ressortsparketten die aan het LIJV doorgeven dat deze
slachtoffers/nabestaanden niet hebben gereageerd. Het LIJV controleert dan
zelf of het adres klopt en schrijft de slachtoffers/nabestaanden opnieuw aan.
Eén van de ressortsparketten merkt op dat slachtoffers/nabestaanden die in
de eerste aanleg niet op het aanbod van informatieverstrekking hebben
gereageerd, in de tweede aanleg opnieuw worden aangeschreven als de zaak
in hoger beroep wordt behandeld.
Buiten het protocol om vraagt het LIJV aan de parketten om tevens de NAWgegevens te verstrekken van slachtoffers/nabestaanden die hebben
aangegeven geen informatie te wensen of niet hebben gereageerd op het
schrijven van de executerende parketten. Deze gegevens zijn nodig zodat het
LIJV – volgens het protocol – aan de DJI kan laten weten of slachtoffers/
nabestaanden wel of niet geïnformeerd willen worden. We komen hier bij de
stap 4 en op terug. Een van de parketten heeft in de interviews aangegeven
tot voor kort het LIJV niet te informeren bij afwezigheid van een informatiebehoefte of reactie, omdat het parket niet op de hoogte was dat ook deze
informatie aan het LIJV moet worden verstrekt. Twee geïnterviewde parketten
geven aan het LIJV wel te informeren als slachtoffers/nabestaanden hebben
aangegeven geen informatiebehoefte te hebben; maar geven de non-respons
niet aan het LIJV door.
Voor het aanleveren van de slachtoffergegevens heeft het LIJV een formulier
ontwikkeld, waarin behalve naar de NAW-gegevens (naam, adres en
woonplaats) en de informatiebehoefte van de slachtoffers/nabestaanden, ook
wordt gevraagd naar overige gegevens over de zaak (datum vonnis, aard van
het delict), de strafmaat, informatie over de dader (naam en geboortedatum
van de tbs-gestelde of jeugddelinquent), het parketnummer, en tot slot de
relatie van de veroordeelde met de slachtoffers/nabestaanden. De gegevens
van de zaak en de dader heeft het LIJV naar eigen zeggen nodig om de
slachtoffergegevens te administreren. Gegevens over het aard van het delict
en de relatie van de dader met het slachtoffer/de nabestaande heeft het LIJV
nodig om het slachtoffer goed te woord te staan.

21

In tabel 2.5 is te zien dat het LIJV de informatie op verschillende manieren van
de parketten krijgt aangeleverd. De ressortsparketten geven de gegevens van
de slachtoffers/nabestaanden en de informatiebehoefte veelal per brief door
terwijl de meeste arrondissementsparketten dit per fax doen.
Tabel 2.5

Wijze van doorgeven van de informatiebehoefte aan het LIJV
Arrondissementsparketten
Ressortsparketten
Alleen per brief
2
3
Alleen per mail
1
Allen per fax
6
Telefonisch en per brief
3
Per mail en per fax
1
1
Per mail en per brief
1
Totaal

14

4

De meeste arrondissementsparketten en ressortsparketten houden het
aanschrijven van slachtoffers/nabestaanden, hun informatiebehoefte en het
doorgeven van de informatie aan het LIJV bij in een papieren administratie (zie
tabel 2.6 en tabel 2.7). Er zijn echter ook arrondissementsparketten die
dergelijke informatie niet administreren.
Tabel 2.6

Wordt het aanschrijven van slachtoffers/nabestaanden; hun
informatiebehoefte; en het doorgeven van deze informatie aan het
LIJV systematisch geadministreerd door arrondissementsparketten?

Ja, digitaal
Ja, schriftelijk
Ja, beide
Nee
Totaal
*

Aanschrijven
slachtoffers/
nabestaanden
2
8
1
3

Infobehoefte
slachtoffers/
nabestaanden
3
8
1
2

Doorgeven info aan
het LIJV*

14

14

13

1
7
2
3

Eén parket heeft deze vraag niet beantwoord.

Tabel 2.7

Wordt het aanschrijven van slachtoffers/nabestaanden; hun
informatiebehoefte; en het doorgeven van deze informatie aan het
LIJV systematisch geadministreerd door ressortsparketten?

Ja, digitaal
Ja, schriftelijk
Ja, beide
Nee
Weet niet
Totaal

22

Aanschrijven
slachtoffers/
nabestaanden
2
2
-

Infobehoefte
slachtoffers/
nabestaanden
1
3
-

Doorgeven info
aan het LIJV

4

4

4

1
1
1
1

Tabellen 2.5, 2.6 en 2.7 laten zien dat er geen sprake is van een systematische digitale administratie bij de parketten.
Afwijkingen ten opzichte van het protocol
Ook hier geldt dat de informatie-uitwisseling in de praktijk niet op alle punten
overeenkomt met het protocol. Bij de vorige stap bleek dat sommige parketten
slachtoffers/nabestaanden onterecht aanschrijven als de tbs-maatregel
voorwaardelijk is. De informatiebehoefte van deze personen wordt vervolgens
aan het LIJV doorgegeven. Zij hebben echter geen recht op informatie over de
bewegingsvrijheid van veroordeelden die tbs met voorwaarden opgelegd
hebben gekregen. Om dit recht te zetten, verstuurt het LIJV deze slachtoffers/
nabestaanden een brief waarin het LIJV uitlegt dat zij geen informatie over de
executiefase kunnen ontvangen.
Het LIJV schat dat ongeveer 35 procent van de tbs-zaken foutloos wordt
aangeleverd door het parket. Het restant vraagt aanvullende acties van het
LIJV om de juiste informatie te verkrijgen. Het LIJV heeft geen zicht op het
aandeel jeugdzaken dat foutloos wordt aangeleverd.
Indien slachtoffergegevens niet volledig worden aangeleverd (het adres klopt
niet, de informatiebehoefte is niet bekend of de relatie tussen de veroordeelde
en de dader is niet bekend), vraagt het LIJV aan de parketten deze gegevens
alsnog aan te leveren. Het komt regelmatig voor (het is niet bekend hoe vaak)
dat deze gegevens niet geadministreerd zijn door het parket en dat het
strafdossier waarin deze informatie wel staat, al ter executie is verstuurd naar
de FPC of de Justitiële jeugdinrichting via de plaatsingunit. Het LIJV neemt in
deze gevallen contact op met de FPC of de Justitiële jeugdinrichting om de
gemiste informatie alsnog te achterhalen. Dit is een tijdrovend proces.
In de enquête is gebleken dat twee parketten de respons van de slachtoffers/
nabestaanden niet registeren. Uit de interviews blijkt tevens dat niet alle
parketten de non-respons aan het LIJV doorgeven. Volgens het protocol hoeft
de non-respons ook niet te worden doorgegeven aan het LIJV, maar het LIJV
vraagt wel om deze gegevens zodat het deze alsnog kan controleren. In de
interviews werd duidelijk dat niet alle parketten hiervan op de hoogte zijn, of tot
voor kort waren, en dat daarom deze gegevens ook niet zijn doorgegeven.
Parketten die wel registreren, hanteren daarbij overwegend een papieren
administratie. Daarnaast merken zowel parketten als het LIJV op dat
uitgaande informatie over slachtoffers/nabestaanden niet altijd wordt
gecontroleerd op fouten. Het LIJV weet daardoor niet of alle
slachtoffers/nabestaanden sluitend worden bereikt door het parket en aan het
LIJV worden doorgegeven. Het LIJV moet als het ware per zaak de informatie
controleren en vaak aanvullende informatie opvragen om slachtoffers/
nabestaanden alsnog aan te kunnen schrijven. Omdat de parketten veelal
schriftelijk administreren of zelfs helemaal niet, zijn de vragen van het LIJV
niet altijd accuraat en zeker niet snel te beantwoorden. Dit effect wordt
versterkt als de parketten niet werken met een vaste contactpersoon. Dit beeld
wordt zowel in de interviews als in de enquêtes bevestigd.
23

Eerder werd al aangegeven dat er van weinig slachtoffers/nabestaanden van
jeugddelinquenten gegevens aan het LIJV worden doorgegeven. Het LIJV
doet wel pogingen om aanvullende informatie van slachtoffers/nabestaanden
van jeugddelinquenten te achterhalen, maar het proces rondom de informatieverstrekking over jeugddelinquenten staat nog in de kinderschoenen. De
prioriteit van het LIJV heeft tot nu toe vooral gelegen bij het verbeteren van de
informatie-uitwisseling met de parketten over de tbs-zaken.
In het protocol staat dat iedere instelling die zich bezighoudt met de informatieverstrekking, een contactpersoon dient aan te wijzen voor de communicatie
met het LIJV. Niet alle arrondissementsparketten hebben dit gedaan, met als
gevolg dat het LIJV niet eenvoudig aanvullende informatie kan opvragen,
indien dat nodig is.
2.4.4

Informeren van de DJI
In de eerste stappen van het proces vindt de informatie-uitwisseling plaats
binnen het OM. Om de slachtoffers/nabestaanden te kunnen informeren over
de bewegingsvrijheid van de tbs-gestelde of jeugddelinquent, vindt vervolgens
informatie-uitwisseling plaats tussen het LIJV en de DJI.

Stap 4 en 5
Het LIJV geeft de informatie van het slachtoffer dat wil worden geïnformeerd door aan
de verlofunit van de DJI of aan Individuele Jeugdzaken van de DJI. De verlofunit geeft
de informatie door aan het FPC.

Activiteiten
Volgens het protocol dient het LIJV de informatie over slachtoffers/
nabestaanden te registeren in het databestand Osiris. Het LIJV heeft echter
geen toegang tot dit databestand. De informatie die het LIJV van de parketten
ontvangt, wordt door het LIJV in een papieren dossier en in een eigen digitale
database 16 geregistreerd, met vermelding van het parketnummer. Het LIJV
informeert de contactpersoon bij de verlofunit en de selectiefunctionaris 17 bij
Individuele Jeugdzaken (IJZ) vervolgens per fax over de informatiebehoefte
van slachtoffers/nabestaanden, ook als de slachtoffers/nabestaanden geen
informatiebehoefte hebben.
De contactpersoon van de verlofunit verwerkt deze gegevens in het overkoepelende digitale informatiesysteem van de DJI (MITS) onder de naam van
de betreffende tbs-gestelde. De plaatsingunit en de FPC’s werken ook met dit
systeem. De verlofunit stuurt de fax van het LIJV ter bevestiging van de

16

Het gaat om Oracle, een database waarin gegevens kunnen worden ingevoerd en waaruit
gegevens kunnen worden ontsloten.

17

De selectiefunctionaris van IJZ is verantwoordelijk voor de plaatsing van de
jeugddelinquenten.

24

ontvangstinformatie terug met daarop – indien bekend – een aantekening over
onder meer de datum van plaatsing van de tbs-gestelde in een FPC en de
naam van het FPC. Deze informatie haalt de verlofunit uit MITS.
Ook de selectiefunctionaris bij IJZ krijgt van het LIJV een fax met de naam van
de jeugddelinquent en daarbij de vermelding of er wel of geen slachtoffers/
nabestaanden geïnformeerd moeten worden. Een van de medewerkers van
IJZ verwerkt deze gegevens in het digitale informatiesysteem van IJZ (TULP)
onder de naam van de betreffende jeugddelinquent. Indien in TULP staat dat
aan de jeugddelinquent reeds een verlofmachtiging is verstrekt, faxt IJZ deze
informatie aan het LIJV. Dit komt zelden voor. De Justitiële jeugdinrichtingen
hebben geen toegang tot het gedeelte van TULP waar de informatiebehoefte
van slachtoffers/nabestaanden staat.
Afwijkingen ten opzichte van het protocol
De informatie-uitwisseling tussen het LIJV en IJZ en tussen het LIJV en de
verlofunit loopt zoals voorgeschreven in het protocol. IJZ heeft echter geen
vaste contactpersoon voor de informatie-uitwisseling met het LIJV.
De verlofunit geeft de informatiebehoefte niet rechtstreeks door aan het FPC
waar de tbs-gestelde wordt geplaatst, maar zet dit in MITS, het datasysteem
waar zowel de plaatsingunit, de verlofunit als de FPC’s toegang toe hebben.
Vijf van de negen FPC’s geven aan de informatiebehoefte uit MITS te halen.
FPC’s geven aan de informatiebehoefte daarnaast uit het strafdossier dat is
verstrekt door de plaatsingunit of via andere FPC’s te achterhalen (wanneer er
sprake is van een overplaatsing), of via een andere bron (via de plaatsingunit,
de verlofunit, het LIJV of het slachtoffer zelf’.
Tabel 2.8

Manieren waarop de FPC’s op de hoogte worden gesteld van de
informatiebehoefte van slachtoffers/nabestaanden (meer antwoorden
mogelijk: aantallen tellen op tot meer dan 9)
Informatiebron
Aantal
Dat staat in het dossier
4
Dat staat in MITS
5
Door de plaatsingunit van de DJI
2
Door de verlofunit van de DJI
1
Door het LIJV
5
Door andere FPC’s
1
Door het slachtoffer zelf
2

In de interviews wordt wel aangegeven dat de informatiebehoefte niet altijd in
het strafdossier staat vermeld.
Buiten het protocol om geeft de contactpersoon van de verlofunit – indien
bekend – de datum en naam van het FPC waar de tbs-gestelde is geplaatst,
aan het LIJV door. We komen hierop terug bij de volgende stap in het
infomatieproces.
De bespreking van de stappen 4 en 5 laat zien dat de verschillende instanties
met verschillende systemen werken die niet op elkaar aansluiten. Dat betekent
25

dat gegevens telkens opnieuw moeten worden ingevoerd. Bovendien blijkt uit
het interview met het LIJV dat de medewerkers slechts in beperkte mate
gebruikmaken van het digitale registratiesysteem van het LIJV: Oracle
Database. De medewerkers gebruiken de database alleen voor de invoer van
gegevens. Rapportages worden er niet mee gemaakt. Het genereren van
gegevens gebeurt handmatig op basis van de papieren dossiers. Het LIJV
geeft hierbij aan dat de gegenereerde cijfers daardoor misschien niet volledig
correct zijn. Dat de database beperkt wordt gebruikt, komt omdat het LIJV niet
beschikt over voldoende software en kennis om met de database te kunnen
werken.
2.4.5

Plaatsing
Volgens het protocol is het doorgeven van plaatsingsinformatie aan het LIJV
een taak van het FPC.
Stap 6
Het FPC stelt het LIJV tijdig op de hoogte van de plaatsing van de tbs-gestelde in het
FPC. Het FPC verstrekt het LIJV aanvullende informatie bij overlijden.

De FPC’s hebben de taak het LIJV te informeren over de plaatsing van tbsgestelden in hun instelling. Deze taak wordt veelal uitgevoerd door de afdeling
administratie. De plaatsingsmelding komt binnen bij een andere afdeling.
Het verschilt per FPC op welke wijze de informatie aan het LIJV wordt
overgedragen, bijvoorbeeld per fax of elektronisch, en binnen welk tijdsbestek.
FPC’s hebben op dit punt geen eenduidige werkwijze, ook niet binnen de
instelling. Sommige FPC’s wachten bijvoorbeeld met het doorgeven van een
plaatsing aan het LIJV totdat meerdere tbs-gestelden zijn ingestroomd, andere
FPC’s geven de plaatsing direct door. Uit de enquête blijkt dat drie van de
negen FPC’s alleen de plaatsing doorgeven als bekend is dat
slachtoffers/nabestaanden een informatiebehoefte hebben. Bovendien is uit de
interviews gebleken dat niet alle FPC’s de plaatsingsinformatie doorgeven,
bijvoorbeeld omdat zij niet weten dat dit tot hun takenpakket behoort of omdat
het niet is ingebed in hun organisatie. De enquête ondersteunt deze bevinding.
Tabel 2.9 laat zien dat slechts vijf van de negen FPC’s weten dat zij het LIJV
moeten informeren over plaatsing en dit ook doen. Vijf FPC’s geven aan dat zij
het informeren van het LIJV over verloven als hun taak zien. We komen hier
bij stap 7 op terug.

26

Tabel 2.9

Taken in het proces van informatieverstrekking volgens de FPC’s en
de daadwerkelijk uitgevoerde activiteiten door de FPC’s (n=9)

Het LIJV
informeren over
de plaatsing
Het LIJV
informeren over
verloven
So/nb*
informeren over
plaatsing
So/nb informeren
over verloven
*

Wel een taak
volgens FPC’s;
activiteit wordt
ook uitgevoerd
5

Wel een taak
volgens FPC’s;
activiteit wordt
niet uitgevoerd
-

Geen taak
volgens FPC’s;
actviteit wordt
wel uitgevoerd
-

Geen taak
volgens FPC’s;
activiteit wordt
niet uitgevoerd
4

5

1

-

3

-

1

-

8

-

1

1

7

So/nb staat voor slachtoffers/nabestaanden.

Twee FPC’s merken bovendien op via het LIJV in contact te treden met
slachtoffers/nabestaanden indien slachtoffers/nabestaanden dit wensen.
Los van de plaatsings- en verlofinformatie, wordt ook andere informatie aan
het LIJV doorgegeven (zie tabel 2.10). Zo geven drie van de negen FPC’s aan
het LIJV op de hoogte stellen bij het overlijden van een tbs-gestelde.

Tabel 2.10
Overige informatie die aan het LIJV wordt doorgegeven
Overige informatie
Aantal
Overlijden TBS-gestelde
3
Ongeoorloofde afwezigheid, incidentele verlof en overlijden
2
Overplaatsing naar een andere FPC
1
Geen
2
Weet niet
1
Totaal

9

Uit de enquêtes is gebleken dat acht van de negen FPC’s met verschillende
uitvoerende medewerkers voor de informatieverstrekking werken. Bij de helft
van de FPC’s worden deze medewerkers voor deze taak niet altijd
aangestuurd of geïnstrueerd door een leidinggevende. Uit de interviews is
tevens gebleken dat niet alle FPC’s met een vaste contactpersoon werken
voor de communicatie met het LIJV. Deze situatie is daarmee vergelijkbaar
met de situatie bij de parketten.
In tabel 2.11 is te zien hoe FPC’s de betrokken acties met betrekking tot de
informatieverstrekking administreren. Zeven van de negen FPC’s
administreren deze acties digitaal, waarvan vier ook schriftelijk. Eén FPC geeft
aan de ondernomen acties bij de informatieverstrekking niet te administreren.

27

Tabel 2.11 Worden de ondernomen acties omtrent de informatieverstrekking
door de FPC’s systematisch geadministreerd?
Administratie ondernomen acties
Aantal
Ja, digitaal
3
Ja, schriftelijk
1
Ja, beide
4
Nee
1
Weet niet
Totaal

9

Het meeste contact tussen de FPC’s en het LIJV vindt plaats op een later
tijdstip dan het moment van plaatsing, namelijk wanneer FPC’s met het LIJV
contact over het slachtofferonderzoek hebben, zo blijkt uit de interviews en de
enquête. FPC’s moeten dit onderzoek verplicht uitvoeren voorafgaand aan
een verlofaanvraag. Zij moeten hiertoe achterhalen wat de precieze wensen
en behoeften van slachtoffers/nabestaanden zijn en wat slachtoffers/
nabestaanden wel en niet aankunnen bij een mogelijke confrontatie met de
dader als deze met verlof is. Deze informatie wordt door de FPC’s vooral
verkregen via het LIJV. Ook sommige Justitiële jeugdinrichtingen nemen –
eveneens buiten het protocol om – contact op met het LIJV om voor het
slachtofferonderzoek gegevens over slachtoffers/nabestaanden te achterhalen. Voor het aanvragen van een verlofmachtiging voor een jeugddelinquent
is een slachtofferonderzoek niet verplicht.
Afwijkingen ten opzichte van het protocol
Hoewel de meeste FPC’s in de enquêtes aangeven volgens een vaste
procedure te werken, is gebleken dat de werkwijze zowel tussen FPC’s als
binnen FPC’s verschilt. In tegenstelling tot wat het protocol voorschrijft, geven
niet alle FPC’s de plaatsing van een tbs-gestelde door aan het LIJV en zijn
ook niet alle FPC’s ervan op de hoogte dat ze bij overlijden van de tbsgestelde het LIJV moeten informeren. Hierbij moet wel opgemerkt worden dat
het niet bekend is of alle FPC’s te maken hebben gehad met het overlijden
van een tbs-gestelde. In de interviews met enkele FPC’s is echter aangegeven
dat het doorgeven van het overlijden niet hun taak is, maar een taak van de
plaatsingunit of de verlofunit. Deze taak is weliswaar in het schematisch
overzicht van het stroomschema opgenomen, maar wordt niet duidelijk in het
protocol beschreven.
Dat FPC’s niet structureel de plaatsing doorgeven, wordt sinds medio 2008
ondervangen door acties van de verlofunit. De verlofunit geeft sindsdien
namelijk ook de plaatsing door aan het LIJV.
Sommige FPC’s die de plaatsing doorgeven aan het LIJV, doen dit niet altijd
tijdig maar wachten totdat er meerdere tbs-gestelden zijn geplaatst. In die
gevallen is het LIJV al vaak op de hoogte gesteld over de plaatsing door de
verlofunit. Buiten het protocol om heeft het LIJV aan de FPC’s verzocht om
alle plaatsingen door te geven, ook van tbs-gestelden waarbij slachtoffers/
nabestaanden geen informatiebehoefte hebben of dit niet bekend is.
28

Desondanks geeft een derde van de FPC’s alleen de plaatsing door indien
bekend is dat slachtoffers/nabestaanden een informatiebehoefte hebben.
Ook het overlijden van tbs-gestelden wordt niet door alle FPC’s doorgegeven.
Uit het interview met het LIJV blijkt dat het veelvuldig voorkomt dat het LIJV
van het FPC informatie krijgen over de plaatsing van een tbs-gestelde terwijl
de slachtoffers/nabestaanden niet bij het LIJV bekend zijn. Het LIJV schat,
zoals eerder vermeld, dat het om circa twintig procent van de slachtoffers/
nabestaanden met een informatiebehoefte gaat. Het komt niet zelden voor dat
het LIJV pas voor het eerst hoort over een zaak wanneer een FPC of Justitiële
jeugdinrichting contact opneemt in het kader van het slachtofferonderzoek. Als
de zaak alsnog bij het LIJV terechtkomt, gaat het LIJV bij het executerend
parket na of er slachtoffers/nabestaanden bij de zaak horen en bevraagt hen
zelf over de informatiebehoefte. Het genoemde slachtofferonderzoek is een
proces dat zich in feite buiten het protocol om afspeelt, maar dat voor het LIJV
toch heel waardevol kan zijn.
2.4.6

Verlof
De verlofaanvragen voor tbs-gestelden worden ingediend door de FPC’s en
procedureel beoordeeld door de verlofunit.

Stap 7
De verlofunit dan wel IJZ stelt bij de toekenning van het verlof naast de FPC dan wel
de Justitiële jeugdinrichting ook het LIJV op de hoogte. IJZ verstrekt alleen de
machtiging voor het eerste verlof aan het LIJV.

Een verlofaanvraag wordt inhoudelijk beoordeeld door het Adviescollege in
Utrecht (AVT). Een verlofmachtiging is geldig voor een jaar, maar kan
voortijdig worden ingetrokken. Bij de beoordeling van een verlofaanvraag voor
een tbs-gestelde wordt onder meer gekeken of het FPC een slachtofferonderzoek heeft uitgevoerd. Bij goedkeuring van de aanvraag wordt de
verlofmachtiging door de verlofunit per fax en post verstuurd naar het FPC.
Tevens stuurt de contactpersoon een brief naar het LIJV. De informatie in de
brief is afgeleid van de inhoud van de machtigingsbrief aan het FPC. De
contactpersoon ontvangt deze informatie van de beoordelaars. Het intrekken
van een verlofmachtiging werd tot 2009 niet doorgegeven aan het LIJV.
IJZ beoordeelt zelf de verlofaanvragen voor jeugddelinquenten. Bij toekenning
van het eerste verlof wordt in TULP nagegaan of bij de jeugddelinquent staat
vermeld of slachtoffers/nabestaanden een informatiebehoefte hebben. Indien
dit het geval is, wordt de machtiging tevens gefaxt naar het LIJV.
Afwijkingen ten opzichte van het protocol
De informatieverstrekking tussen het LIJV en IJZ en tussen het LIJV en de
verlofunit verloopt volgens het protocol.
29

Tot februari 2008 had de verlofunit – in tegenstelling tot wat het protocol
voorschrijft – geen vaste contactpersoon voor de communicatie met het LIJV.
Er waren verschillende medewerkers die zich bezighielden met de informatieuitwisseling met het LIJV. Verlofmachtigingen werden destijds niet consequent
doorgegeven. Het LIJV werd tevens niet geïnformeerd over het intrekken van
verlofmachtigingen. Een vergelijking van de tbs-zaken maakte duidelijk dat er
verschillende verlofmachtigingen niet waren doorgegeven. Sinds het najaar
van 2008 is de contactpersoon van de verlofunit bezig met een inhaalslag: het
LIJV wordt alsnog voorzien van informatie over (ingetrokken)
verlofmachtigingen die vóór deze tijd zijn afgegeven.
Er is (nog) geen bestandsvergelijking geweest tussen het LIJV en IJZ. De
informatie-uitwisseling tussen IJZ en het LIJV is echter overzichtelijk
aangezien IJZ alleen de eerste verlofmachtiging hoeft door te geven aan het
LIJV.
2.4.7

Informeren van slachtoffers/nabestaanden over de bewegingsvrijheid
Op basis van de informatie die de verlofunit, de FPC’s en IJZ aan het LIJV
verstrekken, kan het LIJV de slachtoffers/nabestaanden informeren over de
bewegingsvrijheid van de tbs-gestelde dan wel de jeugddelinquent. Daarnaast
heeft ook het executerend parket een taak in de informatieverstrekking aan
slachtoffers/nabestaanden in de executiefase. Deze laatste informatiestroom
is niet als zodanig opgenomen in het schematisch overzicht van de
informatiestromen, maar wordt wel genoemd in het protocol.

Stap 8
Het LIJV informeert slachtoffers/nabestaanden over de bewegingsvrijheid van de tbsgestelde dan wel van de jeugddelinquent. Het executerend parket informeert
slachtoffers/nabestaanden over verlengings- en/of beëindigingszittingen.

Activiteiten van het LIJV
Het LIJV registreert ontvangen informatie over plaatsing en verloven in de
papieren administratie en in het geautomatiseerde systeem en verstrekt deze
informatie per brief aan de betrokken slachtoffers/nabestaanden. Het LIJV
werkt met Oracle Database. In het systeem kan het LIJV alleen mutaties
invoeren (activiteiten richting slachtoffers/nabestaanden; verloven die zijn
aangevraagd/ toegekend; data van zittingen/uitslagen van vonnissen). Het
LIJV kan er geen geaggregeerde informatie uithalen (tellingen van
slachtoffers/nabestaanden; hoeveel zijn er aangeschreven; wanneer voor het
laatst et cetera). Dat gebeurt handmatig, uit de papieren dossiers.
Uit het interview met het LIJV blijkt dat het vaak voorkomt dat het LIJV pas
voor het eerst hoort over een zaak wanneer een FPC contact opneemt in het
kader van het slachtofferonderzoek. Ook als de verlofunit of IJZ de
verlofmachtiging aan LIJV doorgeeft, komt het voor dat het LIJV nog niet op de
hoogte was van de zaak. Op het moment dat de zaak alsnog bij het LIJV
30

terechtkomt, probeert het LIJV bij het executerend parket te achterhalen of er
slachtoffers/nabestaanden bij de zaak horen die mogelijk een
informatiebehoefte hebben.
Het LIJV informeert slachtoffers/nabestaanden over de volgende zaken:
- de datum van plaatsing van een tbs-gestelde;
- het verstrekken van een verlofmachtiging (bij jeugddelinquenten alleen bij
de eerste verlofmachtiging);
- het eventueel overlijden.
Vaak krijgt het LIJV aanvullende vragen van slachtoffers/nabestaanden over
bijvoorbeeld de bewegingsvrijheid tijdens verloven (wáár gaat de tbs-gestelde
heen, in welke kliniek verblijft de tbs-gestelde, et cetera). Dergelijke informatie
kan het LIJV niet aan slachtoffers/nabestaanden verstrekken. Wel neemt het
LIJV in die gevallen contact op met het betreffende FPC om te vragen of het
bereid is extra informatie te verstrekken. Sommige FPC’s gaan hier wel op in,
terwijl andere instellingen de privacy van hun patiënt zo veel mogelijk willen
beschermen. Tevens zijn er FPC’s die op eigen initiatief contact zoeken met
slachtoffers/nabestaanden in het kader van het slachtofferonderzoek. Voor de
Justitiële jeugdinrichtingen is dit niet bekend.
Afwijkingen ten opzichte van het protocol
Het LIJV was er tot voor kort niet van op de hoogte dat een verlofmachtiging
een jaar geldig is en slachtoffers/nabestaanden werden hier ook niet over
geïnformeerd. Ook werden slachtoffers/nabestaanden niet geïnformeerd over
ingetrokken verlofmachtigingen, omdat het LIJV deze informatie niet van de
verlofunit kreeg.
Sommige slachtoffers/nabestaanden krijgen meer informatie over de
bewegingsvrijheid van de tbs-gestelde of jeugddelinquent dan andere. Dit ligt
aan de ene kant aan de mondigheid van slachtoffers/nabestaanden en aan de
andere kant aan de bereidwilligheid van FPC’s. Het LIJV kan – buiten het
protocol om – een intermediërende rol tussen het FPC en slachtoffer/
nabestaanden spelen.
Volgens het protocol dient het LIJV voor de administratie het databestand
Osiris, dat onderdeel is van Compas, het geautomatiseerde systeem van de
arrondissementsparketten, te gebruiken. Het LIJV heeft geen toegang tot dit
systeem; het LIJV gebruikt in plaats daarvan de Database Oracle. Bij de
stappen 2 en 3 werd al vermeld dat het LIJV niet over de juiste software of niet
over voldoende kennis beschikt om rapporten uit deze database te draaien.
Het LIJV haalt de informatie die verstrekt moet worden aan de
slachtoffers/nabestaanden uit de papieren administratie en verwerkt deze
handmatig in Word, om vervolgens de brief aan slachtoffers/nabestaanden op
stellen. Controle van uitgaande informatie is daardoor niet goed mogelijk.

31

Activiteiten van het arrondissementsparket
Alleen arrondissementsparketten informeren de slachtoffers/nabestaanden
over data en uitspraken van verlengings- en beëindigingszittingen, ook als
deze in hoger beroep plaatsvinden. De ressortsparketten spelen in dit
gedeelte van de informatieverstrekking geen rol meer. De meeste
arrondissementsparketten halen de informatiebehoefte van de slachtoffers/
nabestaanden over een verlengingszitting of beëindigingzitting uit de eigen
administratie (zie tabel 2.12).
Tabel 2.12

Manieren waarop de informatiebehoefte van slachtoffers/
nabestaanden over de verlengings- of beëindigingszitting wordt
achterhaald

Uit de eigen administratie
Via het LIJV
Uit eigen administratie en via het LIJV
Uit eigen administratie en uit het strafdossier
Uit het strafdossier en via het LIJV
Totaal
*

Aantallen*
7
1
3
1
1
13

Eén arrondissementsparket heeft deze vraag niet beantwoord.

Verschillende afdelingen binnen het parket kunnen zich bezighouden met de
informatieverstrekking rondom zittingen. Bij het ene arrondissementsparket
verstrekt de afdeling die de zitting plant tevens de informatie over deze zitting
aan de slachtoffers/nabestaanden. Bij het andere arrondissementsparket plant
de afdeling die zich met zittingen bezighoudt alleen de zittingen; het
informeren van de slachtoffers/nabestaanden over deze zitting gebeurt door
de afdeling die slachtoffers/nabestaanden ook over de informatiemogelijkheden heeft geïnformeerd. Informatie over verlenings- en beëindigingszittingen staat in het datasysteem Compas.
Afwijkingen ten opzichte van het protocol
Informatie over de datum, vordering en uitspraak van verlengingszittingen en
de beëindiging van de tbs-maatregel dan wel de jeugddetentie, dient niet
alleen aan slachtoffers/nabestaanden maar ook aan het LIJV te worden
doorgegeven. In de praktijk wordt deze informatie niet structureel
doorgegeven. Uit de interviews met de arrondissementsparketten blijkt dat het
niet voor alle arrondissementsparketten bekend is welke partij – het LIJV of
zijzelf – de slachtoffers/nabestaanden dient te informeren over de beëindiging
van de tbs-maatregel dan wel de jeugddetentie.
2.4.8

Ongeoorloofde afwezigheid
De laatste stappen in het informatieproces gelden alleen wanneer een tbsgestelde of een jeugddelinquent ongeoorloofd aanwezig is – dus bijvoorbeeld
is ontsnapt uit de instelling of zich onttrokken heeft aan toezicht tijdens verlof.
Bij deze stap komt een laatste betrokken partij in beeld: het Meldpunt
Ongeoorloofde Afwezigheid van het KLPD.
32

Stap 9 en 10
Bij ongeoorloofde afwezigheid van de tbs-gestelde dan wel de jeugdige dader stelt het
FPC binnen een uur het Meldpunt Ongeoorloofde Afwezigheid (OA) van het KLPD op
de hoogte, dat op zijn beurt het LIJV informeert. Het LIJV informeert na overleg al dan
niet het slachtoffer.

Activiteiten
Bij ongeoorloofde afwezigheid dient het FPC of de Justitiële jeugdinrichting
zowel de DJI als het Meldpunt OA te informeren. Het FPC of de Justitiële
jeugdinrichting kan de melding 24 uur per dag doorgeven aan het Meldpunt
OA. De klinieken dienen deze melding eerst telefonisch door te geven.
Vervolgens sturen klinieken per mail of via de fax een formulier op met
aanvullende informatie. Deze informatie is niet altijd compleet.
Ongeoorloofde afwezigheid wordt volgens het Meldpunt steeds vaker gemeld,
vooral door de Justitiële jeugdinrichtingen is dit enorm verbeterd. Voorheen
gebeurde dat niet altijd.
Tijdens kantooruren wordt de melding telefonisch doorgegeven aan het LIJV
zodat het LIJV de slachtoffers/nabestaanden direct kan inlichten. In
samenspraak met het Meldpunt OA en de betreffende kliniek wordt besloten of
de ongeoorloofde afwezigheid wordt doorgegeven aan de slachtoffers/
nabestaanden.
Buiten kantooruren stuurt het Meldpunt OA een e-mail naar het LIJV en licht
het zelf de slachtoffers/nabestaanden in via de politie in de desbetreffende
regio. De beslissing om slachtoffers/nabestaanden te informeren, wordt op
basis van een risicoanalyse genomen.
Afwijkingen ten opzichte van het protocol
Het Meldpunt OA was tot januari 2007 bij de Dienst Nationaal Recherche
Informatie (DNRI) te Zoetermeer gevestigd. De ongeoorloofde afwezigheid
werd destijds structureel aan LIJV doorgegeven.
Per 1 januari 2007 is het Meldpunt overgegaan naar de Groep Opsporing en
Onttrekkingen (GOO) van het KLPD te Driebergen. Er is tussen DNRI en GOO
toen niet afgestemd wie het LIJV zou informeren bij ongeoorloofde afwezigheid. In deze periode heeft het LIJV geen meldingen van ongeoorloofde
afwezigheid gehad. Na een landelijke conferentie over de informatieverstrekking in oktober 2008 werd pas duidelijk dat het LIJV geen meldingen meer
kreeg en zijn er nieuwe werkafspraken gemaakt. Sindsdien geeft het Meldpunt
OA van het GOO de meldingen van ongeoorloofde afwezigheid door aan het
LIJV.
Aangezien het LIJV niet 24 uur per dag bereikbaar is, kan het niet alle
meldingen van ongeoorloofde afwezigheid doorgeven. Buiten kantooruren
doet het Meldpunt OA dat zelf. Het Meldpunt OA heeft echter niet alle
informatie die het LIJV heeft over de slachtoffers, zoals de informatiebehoefte
en de telefoon- of adresgegevens. Er is geen elektronische uitwisseling van
gegevens. Veelal vraagt het Meldpunt OA informatie over slachtoffers aan de
klinieken of aan de politie.
33

Buiten het protocol om geeft een enkele FPC een melding van ongeoorloofde
afwezigheid ook rechtstreeks door aan het LIJV.

2.5

Beoordeling van het informatieproces
In deze paragraaf komt de beoordeling van het informatieproces zoals dit in de
praktijk verloopt aan bod. We kijken eerst naar de beoordeling die de
betrokken partijen zelf geven, zowel over het proces in het algemeen als over
hun rol in de informatieverstrekking. Vervolgens wordt ingegaan op de
knelpunten in het informatieproces en bespreken we de verbeterpunten die de
betrokken partijen zelf benoemen.

2.5.1

Beoordeling door de instellingen
Beoordeling volgens executerende parketten
In de enquêtes is aan de executerende parketten gevraagd hoe zij het verloop
van de informatieverstrekking vanuit hun parket beoordelen. Hierbij is
onderscheid gemaakt naar het informeren van slachtoffers/nabestaanden over
de mogelijkheid tot informatieverstrekking (tabel 2.13), het informeren van het
LIJV over de informatiebehoefte (tabel 2.14) en het informeren van
slachtoffers/nabestaanden/nabestaanden over zittingen (tabel 2.15). Het
merendeel van de parketten beoordeelt de eigen rol in het proces als goed.
Desondanks worden verschillende knelpunten genoemd.

Tabel 2.13 Beoordeling van de eigen rol in het informeren van slachtoffers/
nabestaanden over de mogelijkheid tot informatieverstrekking
Goed
Redelijk
Niet goed
Weet niet
Totaal

Arrondissementsparketten
8
3
3
-

Ressortsparketten
2
2
-

14

4

Tabel 2.14 Beoordeling van de eigen rol in het doorgeven van de
informatiebehoefte van slachtoffers/nabestaanden aan het LIJV
Goed
Redelijk
Niet goed
Weet niet
Totaal

34

Arrondissementsparketten
9
4
1
-

Ressortsparketten
2
1
1
-

14

4

Tabel 2.15 Beoordeling door arrondissementsparketten van de eigen rol in de
informatieverstrekking over verlengings- en beëindigingszittingen
Goed
Redelijk
Niet goed
Weet niet
Totaal
*
*

Verlengingszittingen*
7
4
1
-

Beëindigingszittingen**
4
4
1
1

12

10

Twee arrondissementsparketten hebben deze vraag niet beantwoord.
Vier arrondissementsparketten hebben deze vraag niet beantwoord.

Tien van de achttien executerende parketten geven aan dat de informatievoorziening aan slachtoffers/nabestaanden en de werkzaamheden die
daarmee gepaard gaan, nog niet altijd worden aangestuurd of gecoördineerd
door leidinggevenden (zie tabel 2.4). Dit heeft verschillende gevolgen. Zo is de
inhoud van het protocol niet goed bekend of verankerd in vaste
werkprocedures. Eerder is het zo dat, afhankelijk van de betrokkenheid van
individuele medewerkers, taken al dan niet deugdelijk en sluitend worden
uitgevoerd. Ook komt het voor dat de samenwerking tussen betrokken
afdelingen binnen het parket niet altijd goed verloopt omdat het informeren van
slachtoffers/nabestaanden over de executiefase nog onvoldoende wordt
beschouwd als een (kern)taak van het OM. De parketten weten als gevolg
hiervan niet altijd of daadwerkelijk alle slachtoffers/nabestaanden worden
benaderd. Toch geven de meeste parketten aan dat het management het wel
belangrijk vindt dat de informatieverstrekking goed verloopt.
Een ander knelpunt is dat de executerende parketten niet altijd weten wat de
taken zijn van het LIJV en dat zij geen zicht hebben op wat het LIJV in de
praktijk doet. De wijze waarop de informatie-uitwisseling tussen de parketten
en het LIJV is opgezet, is bovendien zodanig dat de parketten niet weten of
door hen verstrekte informatie daadwerkelijk bij het LIJV aankomt. Zij krijgen
daarover geen ontvangstbevestiging. Dit komt de discipline van de parketten
bij de uitvoering van de werkzaamheden niet ten goede.
De ressortsparketten geven aan voor hun informatie afhankelijk te zijn van de
arrondissementsparketten. De ervaring is dat in de strafdossiers die zij van de
arrondissementsparketten krijgen, niet altijd duidelijk is welke slachtoffers/
nabestaanden aangeschreven moeten worden. Een van de ressortsparketten
merkt op dat de kleinere arrondissementsparketten de informatie over het
algemeen beter doorgeven dan grotere parketten.
Tegelijkertijd geven de parketten aan dat er in het afgelopen jaar wel
verbeteringen zijn doorgevoerd. Er is bijvoorbeeld één vaste probleemeigenaar gekomen of er zijn juist meerdere medewerkers ingewerkt en
getraind. Ook is de administratie van parketten met de administratie van het
LIJV vergeleken om verschillen te achterhalen.
Beoordeling door het LIJV
Het overgrote deel van de informatieverstrekking verloopt volgens het LIJV
35

zelf goed wat betreft de tbs-zaken. Desondanks zijn er volgens het LIJV nog
veel aspecten aan het informatieproces voor verbetering vatbaar. Omdat het
LIJV in het informatieproces afhankelijk is van drie partijen, zijn een goede
communicatie, koppeling van informatiestromen en automatiseringssystemen,
een heldere taakverdeling en een eenduidige manier van werken door de
verschillende parketten en de verschillende FPC’s onontbeerlijk. Op al deze
punten doen zich knelpunten voor. Twee daarvan springen het meest in het
oog. In de eerste plaats kan het LIJV onvoldoende bouwen op de verschillende parketten. Het komt geregeld voor dat informatie over slachtoffers/
nabestaanden niet, onvolledig of onjuist wordt doorgegeven. De verschillen
tussen parketten, maar ook binnen parketten, zijn daarbij groot (ontbreken van
een eenduidige werkwijze). In de tweede plaats is het ontbreken van toegang
tot het digitale informatiesysteem van DJI een groot knelpunt. Hierdoor is het
voor het LIJV zeer tijdrovend of zelfs ondoenlijk om te controleren of
daadwerkelijk alle informatie wordt ontvangen en of de informatie die wordt
ontvangen, correct is. Het LIJV is van mening dat het proces van informatieverstrekking beter verloopt dan voorheen, maar dat de parketten nog meer
gestimuleerd moeten worden om informatie goed aan te leveren. Er moet nu
nog een grote inspanning worden geleverd om de goede informatie te krijgen.
De nadruk moet meer liggen op efficiëntie. Daarnaast verloopt de informatieverstrekking rond jeugddelinquenten niet goed.
Beoordeling door IJZ
IJZ geeft aan onvoldoende op de hoogte te zijn van het gehele informatieproces om een oordeel te geven of het informatieproces wel of niet goed
verloopt. Met betrekking tot de eigen werkzaamheden en mogelijkheden,
benoemt IJZ geen knelpunten. De afdeling krijgt echter geen terugkoppeling
van LIJV of de informatie goed bij de slachtoffers/nabestaanden terechtkomt.
Volgens IJZ is om deze reden structureel overleg met het LIJV wenselijk om
na te gaan of de informatieverstrekking daadwerkelijk goed verloopt.
Beoordeling door de Verlofunit
De verlofunit beoordeelt het informatieproces ten behoeve van slachtoffers/
nabestaanden als een ongecoördineerd proces waarbij de verschillende
partijen onvoldoende van elkaar weten wat hun taken zijn en wat hun
werkwijze is. Als gevolg daarvan sluiten processen onvoldoende op elkaar
aan. Hierin is sinds de eerste helft van 2008 wel verbetering gekomen als
gevolg van overleg en het maken van (nieuwe) afspraken tussen het LIJV en
de verlofunit.
Naast een gebrek aan overkoepelende coördinatie benoemt de verlofunit als
knelpunt dat het LIJV geen toegang heeft tot het informatiesysteem van DJI.
Als gevolg hiervan beschikt het LIJV over een minimum aan informatie die het
LIJV bovendien niet kan controleren. Met betrekking tot de eigen werkzaamheden en mogelijkheden benoemt de verlofunit geen knelpunten. De verlofunit
is echter wel afhankelijk van de plaatsingunit en de FPC’s voor de registratie
van (over)plaatsing in MITS.

36

Beoordeling door de FPC’s
In de enquête is aan de FPC's gevraagd of het doorgeven van informatie aan
het LIJV door hun instelling goed verloopt. De meeste FPC's zijn van mening
dat dit goed gaat en dat het LIJV tijdig wordt geïnformeerd (zie tabel 2.16). In
de interviews worden echter verschillende knelpunten weergeven.
Tabel 2.16
Beoordeling over doorgeven van informatie aan het LIJV
Beoordeling
Aantal
Goed
6
Redelijk
2
Niet goed
Weet niet
1
Totaal

9

De FPC’s geven met betrekking tot het proces van informatieverstrekking aan
dat niet precies duidelijk is welke betrokken partners welke taken uitvoeren en
op welke manier. Pas onlangs zijn bijvoorbeeld afspraken gemaakt met het
LIJV over de samenwerking. Sindsdien werkt het proces van informatieoverdracht tussen beide partijen beter. Ook de in 2008 door het LIJV georganiseerde landelijke conferentie en de uitvoering van evaluatieonderzoek 18
hebben bijgedragen aan meer inzicht in de taken en behoeften van de
verschillende betrokken partijen. Desondanks doen zich nog steeds
verschillen voor in aanpak tussen de verschillende FPC’s en zelfs binnen één
FPC. Zo geeft een aantal FPC’s aan dat de kwaliteit van de informatieoverdracht afhangt van de kennis en/of motivatie van de betrokken medewerker binnen het FPC. Naast procesmatige knelpunten doen zich volgens de
FPC’s ook inhoudelijke knelpunten voor. Zij beoordelen de informatie
waarover het LIJV beschikt bijvoorbeeld als ‘mager’ en ‘zakelijk’ en als iets
waar zowel de slachtoffers/nabestaanden als de instellingen zelf niet veel aan
hebben.
Beoordeling door het Meldpunt OA van het KLPD
Het Meldpunt OA is niet goed op de hoogte van het verloop van het informatieproces in zijn algemeenheid. Wel merkt het op dat de informatieverstrekking
over veel schijven loopt en dat het LIJV te veel moeite moet doen om de
gevraagde informatie te krijgen. De informatieverstrekking zou om deze reden
veel meer gestandaardiseerd moeten worden. Tevens zou het Meldpunt liever
zien dat het LIJV 24 uur bereikbaar zou zijn om slachtoffers/nabestaanden
optimaal te kunnen bedienen.
2.5.2

Knelpunten
In deze subparagaaf volgen de belangrijkste knelpunten in het proces van de
informatieverstrekking.
18

Bedoeld wordt het onderzoek waarvan in dit rapport verslag wordt gedaan.

37

• Het voornaamste knelpunt met betrekking tot de informatie-uitwisseling is
dat de betrokken instellingen onvoldoende van elkaar weten wat hun taken
zijn en waar de andere partijen behoefte aan hebben. Dit knelpunt geldt in
sterkere mate voor de informatie-uitwisseling met betrekking tot
jeugdzaken.
• Wat betreft de parketten en de FPC’s blijkt dat de volledigheid van het
aanleveren van de informatie per instelling verschilt. Er is geen
overkoepelende of vaste werkwijze die voor alle parketten of voor alle
FPC’s geldt. Er zijn geen eenduidige werkafspraken gemaakt tussen het
LIJV en de parketten of de FPC’s over het uitwisselen van informatie. Dat
betekent voor medewerkers van het LIJV dat zij hun werkwijze moeten
afstemmen op negentien verschillende parketten en twaalf verschillende
FPC’s.
• De medewerkers die zich bezighouden met de informatieverstrekking zijn
voor hun informatie sterk afhankelijk van andere afdelingen binnen het
parket of het FPC. Parketten en FPC’s geven aan dat er intern niet altijd
goed wordt gecommuniceerd en ook de dataregistratiesystemen en de
papieren dossiers niet altijd goed worden bijgehouden.
• De gegevensuitwisseling tussen het LIJV en de andere partners is niet
geautomatiseerd. De gegevensuitwisseling gaat voornamelijk per fax of
brief en soms per e-mail. Het LIJV heeft geen toegang tot Compas en
MITS en verwerkt de binnenkomende informatie in een eigen databestand
(Oracle Database). Naast een digitaal bestand houdt het LIJV ook een
papieren dossierarchief bij. Door het ontbreken van geschikte software
en/of kennis bij de medewerkers van het LIJV over hoe het databestand te
gebruiken, kunnen gegevens momenteel niet uit de database worden
gegenereerd. Dit gebeurt als gevolg daarvan handmatig. Uit de interviews
die zijn gehouden bij arrondissementsparketten en FPC’s blijkt dat
uitgaande informatie niet standaard wordt gecontroleerd. Controle door het
LIJV is echter ook niet goed mogelijk.
• Er is geen zicht op de omvang van de groep slachtoffers/nabestaanden
van tbs-gestelden en evenmin op de omvang van de groep
slachtoffers/nabestaanden van jeugddelinquenten die niet worden aangeschreven door het parket. De informatieverstrekking rondom deze laatste
groep leeft nog te weinig bij parketten.
• Daar waar wordt afgeweken van het protocol of waar procedures niet
worden gevolgd, komt dat met name omdat het belang van de informatieverstrekking aan slachtoffers/nabestaanden nog onvoldoende leeft bij de
instellingen of omdat ze onvoldoende bekend is. In de interviews met de
betrokken instellingen werden de volgende redenen genoemd voor het
niet-navolgen van het protocol:
• de informatieverstrekking aan slachtoffers/nabestaanden heeft te weinig
38

prioriteit op de afdeling/binnen de instelling;
• tijdgebrek en werkdruk;
• gebrek aan kennis over de eigen taken;
• reorganisaties waardoor onbekend is bij wie verantwoordelijkheden
liggen;
• interne afhankelijkheid van andere afdelingen;
• gebrek aan interne controle.
• Alle partijen geven aan dat het informatieproces over veel verschillende
schijven gaat, waardoor taken en verantwoordelijkheden niet altijd duidelijk
zijn. Het ontbreken van een overkoepelende coördinator bij de meeste
parketten en FPC’s draagt bij aan dit knelpunt.
2.5.3

Verbeterpunten
Na bovengenoemde knelpunten op te hebben genoemd, moet nog wel worden
vermeld dat het informatieproces volgens de betrokken instellingen steeds
beter verloopt, met name rondom tbs-zaken. De landelijke conferentie over de
informatieverstrekking in oktober 2008 heeft eraan bijgedragen dat parketten
en FPC’s zich meer bewust worden van hun bijdrage aan het proces en
toewerken naar een betere interne afstemming en inbedding van de
informatieverstrekking in de organisaties. Op basis van de bovengenoemde
knelpunten zijn er verschillende verbeterpunten aan te wijzen. Zowel in de
interviews als in de enquêtes is gevraagd welke suggesties de partijen hebben
voor verbetering van het informatieproces.
De parketten geven aan dat een goede uitvoering van het informatieproces
mogelijk is. Wel moet dan meer aandacht worden besteed aan een eenduidige
werkwijze binnen parketten en wellicht ook tussen parketten. Ook is er
behoefte aan meer afstemming met het LIJV en/of aan terugkoppeling van het
LIJV over ontvangen informatie. Daarnaast wordt door meerdere partijen
opgemerkt dat de informatie-overdracht erg foutgevoelig is doordat alles per
fax wordt doorgegeven. Inzage in elkaars datasystemen is daarom wenselijk.
Ook de communicatie tussen de executerende parketten en het LIJV is een
verbeterpunt. Meerdere partijen hebben ook aangegeven van het LIJV te
willen horen of informatie daadwerkelijk bij slachtoffers/nabestaanden terechtkomt. Gesuggereerd wordt om tot een vorm van structureel overleg met alle
betrokken partijen te komen. De werkconferentie in oktober 2008 heeft ervoor
gezorgd dat partijen intern de informatieverstrekking weer onder de aandacht
hebben gebracht.
Tevens wordt door het LIJV en ook de verlofunit geopperd om de mogelijkheid
te onderzoeken om de verantwoordelijkheid voor de informatieverstrekking
niet bij het OM, maar bij de DJI te leggen. DJI beschikt over alle informatie wat
betreft de veroordeelden (informatie over de strafzaak wordt overgedragen
vanuit het parket; voor de executiefase is DJI zelf verantwoordelijk).
Slachtoffergegevens ontbreken echter (deze vallen onder slachtofferzorg van
de parketten/het OM).
39

Een van de belangrijkste aandachtspunten is het informatieproces rondom de
jeugddelinquenten. Waar de parketten merkbaar bezig zijn om de informatieverstrekking en -uitwisseling met het LIJV over tbs-zaken te verbeteren en dit
proces beter op gang komt, staat het proces rondom jeugdzaken nog in de
kinderschoenen.
2.5.4

Zwakke schakels in het informatieproces
Het bereik van slachtoffers/nabestaanden met informatie
Het bereik van slachtoffers/nabestaanden met informatie over de executiefase
in relatie tot de totale populatie van slachtoffers/nabestaanden, kan op basis
van dit onderzoek niet worden vastgesteld. Er is namelijk niet bekend hoe
groot de totale populatie is. In de onderhavige procesanalyse blijkt dat niet bij
de parketten kan worden achterhaald hoeveel slachtoffers/nabestaanden
tussen 2005 en 2008 over de informatiemogelijkheid zijn aangeschreven;
hoeveel van hen informatie willen en of de gegevens van de slachtoffers/
nabestaanden met een informatiebehoefte daadwerkelijk aan het LIJV worden
doorgegeven. Parketten hebben deze informatie onvolledig of niet kunnen
aanleveren omdat zij de gegevens niet of slechts gedeeltelijk registreren. Wel
is ongeveer bekend hoe groot het bestand van het LIJV is met slachtoffers en
nabestaanden die aangeschreven moeten worden met informatie. Het gaat om
circa 1500 personen (peildatum: 1 maart 2009). Het bestand van het LIJV
staat in bijlage 3. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat het gaat om
handmatige tellingen.
Hoewel op basis van het onderzoek niet kan worden vastgesteld in welke
mate het bestand van het LIJV (in)compleet is, is wel duidelijk dat het niet
compleet is. Er is hierbij sprake van een ‘getrapt bereikmodel’ waarbij het
bereik van slachtoffers/nabestaanden bij elke trede kleiner wordt (figuur 2.2).

Figuur 2.2 ‘Getrapt bereikmodel’, informatieverstrekking aan slachtoffers/
nabestaanden
6
Deel dat informatie krijgt van het LIJV over executiefase
5
Deel waarvan de informatiebehoefte wordt doorgegeven aan het LIJV
4
Deel met informatiebehoefte over executiefase
3
Deel dat wordt aangeschreven over
informatiemogelijkheid executiefase
2
Deel dat wordt geïnformeerd over strafproces
1
slachtoffers/nabestaanden
Totale populatie

De figuur laat zien dat bij elke stap in het model een deel van de slachtoffers/
nabestaanden afvalt. De omvang van de stapsgewijze uitval is onbekend. Dat
40

bij elke stap minder slachtoffers/nabestaanden worden bereikt, heeft twee
oorzaken. De eerste oorzaak is dat sommige slachtoffers/nabestaanden geen
informatiebehoefte hebben. De tweede oorzaak hangt samen met fouten in het
uitvoeringsproces (niet alle slachtoffers/nabestaanden die informatie krijgen
over het strafproces, worden aangeschreven over de informatiemogelijkheid in
de executiefase; niet alle slachtoffers/nabestaanden met informatiebehoefte
worden door de parketten doorgegeven aan het LIJV; et cetera).
De zwakke schakels in het proces van informatieverstrekking
In paragraaf 2.2.2 zijn de informatiestromen volgens het protocol schematisch
weergegeven. In figuur 2.2 wordt op basis van de interviews en enquêtes
aangegeven waar zich de sterke en zwakke schakels in het proces bevinden.
Zowel de informatiestromen voor het proces tbs als voor het proces jeugd zijn
opgenomen in de figuur. Na de figuur worden van meer naar minder zwak de
zwakke schakels weergeven en wordt ingegaan op de impact van deze
zwakke schakels op het proces van informatieverstrekking.

Figuur 2.2

DJI

Sterke en zwakke schakels in het proces van informatieverstrekking

Plaatsingunit TBS

5-zwak

Verlofunit
TBS

7
4

Individuele
Jeugdzaken

4

Jeugdiinrichting

FPC

6-zwak

7

9

9
KLPD,
meldpunt OA

10
OM

LIJV

A

8
3-zwak

Executerend
parket

-

1-zwak
2 - zwak

Slachtoffer/
nabestaande

Toelichting zwakke schakels.
Informatiestroom 1 is zwak
Reden: De executerende parketten staan aan de basis van het proces van
informatieverstrekking. Niet alle slachtoffers/nabestaanden worden echter bereikt door
de executerende parketten (zij worden niet of op een verkeerd adres aangeschreven).
Impact: De gevolgen van het proces van informatieverstrekking zijn groot: het proces
komt niet op gang omdat de executerende parketten niet van alle slachtoffers/
nabestaanden weten wat hun informatiebehoefte is.
Deels ondervangen door: Informatiestroom 6 indien de FPC’s de plaatsing van een tbsgestelde doorgeven of als FPC’s contact met het LIJV opnemen voor het slachtofferonderzoek. Ongeveer twintig procent van de slachtoffers/nabestaanden van tbsgestelden is via de FPC’s bij het LIJV terechtgekomen. Slachtoffers/nabestaanden van
41

jeugddelinquenten die in eerste instantie niet door het parket worden aangeschreven,
kunnen echter niet – zoals slachtoffers/nabestaanden van tbs-gestelden – alsnog
worden ‘ontdekt’ omdat het LIJV niet of nauwelijks contact heeft met de Justitiële
jeugdinrichtingen.
Informatiestroom 2 is zwak
Reden: De informatiebehoefte van het slachtoffer/de nabestaande wordt door twee
executerende parketten niet geregistreerd. Van de zestien executerende parketten (12
arrondissementsparketten en 4 ressortsparketten) die wel de informatiebehoefte
registeren, doen elf executerende parketten dit niet in een digitale maar wel in een
papieren administratie. De gegevens worden dus beperkt digitaal verwerkt en
bovendien niet intern gecontroleerd.
Impact: De parketten verliezen het overzicht over wel/niet aangeschreven slachtoffers/
nabestaanden en kunnen geen inschatting maken in welke mate dit correct gebeurt.
Ook levert het problemen op in die gevallen dat het LIJV aanvullende vragen heeft en
de parketten deze vragen vanwege een niet-accurate administratie niet volledig en/of
snel kunnen beantwoorden. Het informatieproces loopt op deze manier vertraging op of
kan stagneren.
Informatiestroom 3 is zwak
Reden: De respons van het slachtoffer/de nabestaande op het schrijven wordt niet door
alle parketten sluitend doorgegeven aan het LIJV. Ook bij geen reactie wordt niet altijd
het LIJV op de hoogte gebracht van een zaak en de hierbij betrokken slachtoffers/
nabestaanden. Het LIJV kan dan niet controleren of de gegevens wel kloppen om
zonodig de slachtoffers/nabestaanden opnieuw aan te schrijven.
Impact: De gevolgen voor het proces van informatieverstrekking zijn groot als
executerende parketten de slachtoffergegevens niet doorgeven aan het LIJV.
Slachtoffers/nabestaanden worden niet bereikt met informatie over de bewegingsvrijheid van de tbs-gestelde of jeugddelinquent omdat het LIJV niet op de hoogte is van
deze slachtoffers/nabestaanden.
Deels ondervangen door: Informatiestroom 6 (zie de beschrijving bij informatiestroom
1).
Informatiestroom 6 is zwak
Reden: Niet alle FPC’s geven de plaatsing door aan het LIJV.
Impact: Het LIJV kan het slachtoffer/de nabestaande niet informeren over de plaatsing.
Deels ondervangen door: Informatiestroom 7, doordat de contactpersoon van de
verlofunit ook plaatsingsinformatie doorgeeft aan het LIJV (indien de tbs-gestelde reeds
geplaatst is op het moment dat de verlofunit over de informatiebehoefte wordt
geïnformeerd door het LIJV).
Informatiestroom 5 is zwak
Reden: De verlofunit zet wel de informatiebehoefte van het slachtoffer/de nabestaande
in MITS op naam van de tbs-gestelde, maar geeft deze informatie niet rechtstreeks
door aan het FPC.
Impact: Er zijn geen verstrekkende gevolgen voor het verdere verloop van het proces
van informatieverstrekking, omdat de FPC’s uit het geautomatiseerde systeem van de
DJI kunnen opmaken of slachtoffers/nabestaanden geïnformeerd willen worden over
de executiefase.
Deels ondervangen door: Het geautomatiseerde systeem van de DJI.

42

2.6

Samenvatting
In dit hoofdstuk is beschreven hoe het proces van informatieverstrekking
volgens het protocol behoort te lopen en hoe het in de praktijk daadwerkelijk
verloopt. Hierbij is gebleken dat het informatieproces op verschillende
momenten zwakke schakels kent waardoor de informatie de slachtoffers/
nabestaanden niet altijd – of niet volledig – kan bereiken. De kwetsbaarheid
van het proces ligt vooral bij de parketten en de FPC’s. Daarnaast is een
belangrijk knelpunt het digitale systeem waarmee het LIJV werkt. Enerzijds is
dit systeem niet aangesloten op de systemen van de parketten en de DJI.
Anderzijds hebben de medewerkers van het LIJV onvoldoende kennis en/of
ontbreekt geschikte software waardoor zij geen gegevens kunnen genereren.
In het onderstaande volgen puntsgewijs de belangrijkste bevindingen van de
procesanalyse:
• Hoewel de samenwerking tussen de ketenpartners door de jaren heen is
verbeterd, zijn nog steeds niet alle partners goed op de hoogte van de
eigen taken en de taken van de andere ketenpartners. Dit geldt met name
voor de parketten en de FPC’s.
• De executerende parketten schrijven de slachtoffers/nabestaanden nog
niet sluitend aan over de informatiemogelijkheid. Op dit moment komt
bijvoorbeeld nog steeds naar schatting twintig procent van de slachtoffers/
nabestaanden via de FPC’s in het bestand van het LIJV in plaats van via
de parketten.
• De werkwijze van de verschillende parketten is niet eenduidig. Hetzelfde
geldt voor de FPC’s. Ook binnen één parket of FPC wordt niet altijd goed
gecommuniceerd, is er weinig coördinatie en worden registratiesystemen
niet altijd goed bijgehouden. Een vaste contactpersoon voor het LIJV is
evenmin een vanzelfsprekendheid. Parketten en FPC’s geven aan dat zij
een overkoepelende werkprocedure en structureel overleg met het LIJV
zouden toejuichen.
• Het LIJV schat dat in 35 procent van de gevallen de informatie zoals het
die doorkrijgt van de parketten, volledig is. In de overige gevallen dient het
LIJV gegevens verder aan te vullen en/of uit te zoeken.
• Het LIJV heeft geen toegang tot de informatiesystemen van de DJI en het
OM/de parketten. Dat maakt het LIJV afhankelijk van de informatie zoals
die, lang niet altijd goed, wordt aangeleverd. Omdat digitale systemen van
de verschillende betrokken instanties niet op elkaar aansluiten, moet het
LIJV de binnenkomende informatie handmatig in het eigen systeem
verwerken.
• De medewerkers van het LIJV hebben onvoldoende kennis van de
database die zij gebruiken om er optimaal gebruik van te maken. De
medewerkers weten niet hoe ze rapportages kunnen genereren. In de
praktijk wordt vooral met een papieren administratie gewerkt. Als gevolg
daarvan heeft het LIJV geen goed overzicht van de in- en uitgaande
informatie en is een interne controleslag niet goed mogelijk.
43

• Als gevolg van duidelijke afspraken die zijn gemaakt tussen het LIJV en de
verlofunit, worden afgegeven verlofmachtigingen tegenwoordig goed
doorgegeven aan het LIJV. Dit wordt vergemakkelijkt door het feit dat de
verlofunit bestaat uit één instelling en bovendien werkt met een vaste
contactpersoon voor het LIJV.
• De informatieverstrekking aan slachtoffers/nabestaanden van jeugddelinquenten moet nog grotendeels op gang komen. De informatiebehoefte
van deze groep wordt zeer beperkt doorgegeven aan het LIJV. Daarnaast
heeft het LIJV, anders dan bij slachtoffers/nabestaanden van tbsgestelden, nog beperkt tijd en energie gestoken in het vlot trekken van dit
proces. Het verbeteren van het informatieproces wat betreft slachtoffers/
nabestaanden van jeugddelinquenten is een belangrijk aandachtspunt.

44

3

ERVARINGEN VAN SLACHTOFFERS EN NABESTAANDEN

3.1

Inleiding
In het vorige hoofdstuk is beschreven hoe het proces van informatieverstrekking aan slachtoffers en nabestaanden behoort te lopen, welke partijen
daarbij zijn betrokken en hoe het in de praktijk verloopt.
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de beoordeling van het informatieproces
door slachtoffers en nabestaanden (paragraaf 3.3) en de beoordeling van de
verkregen informatie op inhoud (paragraaf 3.4). Daaraan voorafgaand wordt in
paragraaf 3.2 beschreven in welke mate de slachtoffers en nabestaanden met
informatie zijn bereikt. Het hoofdstuk sluit af met een puntsgewijze
samenvatting. De informatie in dit hoofdstuk is gebaseerd op interviews met
zestig slachtoffers en nabestaanden.

3.2

Het bereik van slachtoffers en nabestaanden
Het totale bereik van slachtoffers/nabestaanden met informatie over de
executiefase in relatie tot de totale populatie van slachtoffers/nabestaanden,
kan op basis van dit onderzoek niet worden vastgesteld. Wel bleek in
hoofdstuk 2 dat er sprake is van een getrapt bereikmodel waarbij bij elke trede
minder slachtoffers/nabestaanden worden bereikt. Dit hoofdstuk gaat dieper in
op de ervaringen en opvattingen van slachtoffers/nabestaanden van de twee
laatste treden (trede 5 en 6) uit het bereikmodel. Dit zijn de slachtoffers/
nabestaanden die in het bestand van het LIJV zijn opgenomen en waaruit de
steekproef van respondenten is getrokken.
De slachtoffers/nabestaanden die zijn gekomen tot trede 5 zouden op drie
manieren moeten worden aangeschreven over informatie over de executiefase. Zij zouden een ‘aankondigingsbrief’ moeten hebben gekregen van het
arrondissementsparket (indien het een hoger beroep zaak betreft van het
ressortsparket); een ‘bevestigingsbrief’ van het LIJV en brieven met de
daadwerkelijke informatieverstrekking van het parket en/of het LIJV (zie figuur
3.1). De brieven met daadwerkelijke informatieverstrekking behoren
slachtoffers/nabestaanden vanzelfsprekend uitsluitend te krijgen indien er al
informatie is (in de praktijk met name over plaatsing, verlof en verlenging).

45

Figuur 3.1 Stroomschema informatievoorziening slachtoffers/nabestaanden
Slachtoffers en nabestaanden

1
Aankondigingsbrief

2
Bevestigingsbrief

3
Brieven met feitelijke
informatieverstrekking

Parketten

3.2.1

Het LIJV

De aankondigingsbrief
De aankondigingsbrief is een brief van het parket waarin wordt aangegeven
dat slachtoffers/nabestaanden indien gewenst op de hoogte gehouden kunnen
worden van de stand van zaken gedurende de tbs-/PIJ-periode. Bij de brief is
een antwoordformulier gevoegd waarop de informatiebehoefte kan worden
aangekruist. Van de zestig geïnterviewde respondenten geeft 75 procent aan
de aankondigingsbrief inderdaad te hebben ontvangen. Zeventien procent
heeft de brief naar eigen zeggen niet gekregen (tabel 3.1).

Tabel 3.1

Overzicht van respondenten die aankondigingsbrief hebben gekregen
TBS

Aankondigingsbrief gekregen
Brief niet gekregen/zelf informatiebehoefte gemeld
Weet het niet meer/onbekend
Totaal

Jeugd
abs
%
14
78%
4
22%

Totaal
abs
%
45
75%
10
17%

abs
31
6

%
74%
14%

5

12%

-

-

5

8%

42

100%

18

100%

60

100%

Welke instantie de aankondigingsbrief verstuurt, hebben de respondenten niet
scherp voor ogen. Zij weten het niet meer of noemen in deze uiteenlopende
instanties variërend van ‘de officier van justitie’, ‘de rechtbank’, ‘Justitie’, ‘het
parket/slachtofferhulp’ tot ‘het landelijk informatiepunt TBS’. Dat een veelheid
aan instanties wordt genoemd, heeft mogelijk twee oorzaken. Enerzijds is de
structuur van het OM en Justitie niet helder voor de respondenten. Anderzijds
komt het in de praktijk inderdaad voor dat de aankondigingsbrief door een
andere instantie dan het parket wordt verstuurd. In die gevallen, waarin het
parket bijvoorbeeld in gebreke is gebleven en het LIJV daar (per toeval)
achterkomt, verstuurt het LIJV de aankondigingsbrief alsnog.
46

Het belangrijkste doel van de aankondigingsbrief, namelijk slachtoffers/
nabestaanden in de gelegenheid stellen hun informatiebehoefte kenbaar te
maken, wordt door de brief echter goed gerealiseerd. De respondenten
kunnen zich allemaal goed herinneren dat een antwoordformulier was
bijgevoegd waarop zij hun keus (wel/geen informatie) konden aankruisen.
Met de brief behoort ook een informatieve folder meegestuurd te zijn over tbs
of de PIJ-maatregel. De folders geven volgens de respondenten inzicht in het
algemene verloop van de tbs of PIJ-maatregel. In de folder over tbs wordt
bijvoorbeeld aangegeven dat de rechter eens in de twee jaar beoordeelt of de
tbs-periode moet worden verlengd en worden de verschillende fasen van
verlof uitgelegd. Ook wordt in de bijgevoegde folder gespecificeerd over welke
gebeurtenissen slachtoffers/nabestaanden op de hoogte kunnen worden
gehouden. Op basis van die informatie maken sommige respondenten zelf
een beoordeling wanneer zij informatie kunnen verwachten over bijvoorbeeld
de verlengingszittingen.
Op basis van de gesprekken met slachtoffers/nabestaanden wordt niet duidelijk of de folders over tbs of de PIJ-maatregel inderdaad altijd zijn bijgevoegd
bij de aankondigingsbrief. Op basis van hetgeen de respondenten vertellen,
lijkt de folder soms niet bijgevoegd te zijn bij de aankondigingsbrief maar bij de
bevestigingsbrief (zie hieronder). Er kan niet met zekerheid worden vastgesteld of de respondenten zich de gang van zaken niet meer scherp
herinneren of dat inderdaad beide situaties voorkomen. Wat wel duidelijk is, is
dat de meeste respondenten de folders in ieder geval krijgen, ofwel bij de ene
ofwel bij de andere brief.
3.2.2

De bevestigingsbrief
Het LIJV verstuurt de slachtoffers/nabestaanden na het retourneren van het
antwoordformulier een bevestiging van het verzoek om informatie. Ruim de
helft van de respondenten (53%) geeft aan dat zij inderdaad een bevestigingsbrief hebben gekregen. Uit de gesprekken met slachtoffers/nabestaanden blijkt
dat de bevestigingsbrief in de regel redelijk vlot wordt ontvangen na het
retourneren van het formulier, binnen een periode van twee weken tot een
maand. Een derde van de respondenten heeft naar eigen zeggen geen
bevestigingsbrief gekregen (tabel 3.2).

Tabel 3.2

Respondenten die bevestigingsbrief hebben gekregen
TBS

Bevestigingsbrief gekregen
Bevestigingsbrief niet gekregen/n.v.t.
Weet het niet meer
Totaal

abs
23
12

%
55%
28%

abs
9
8

Jeugd
%
50%
44%

abs
32
20

Totaal
%
53%
33%

7

17%

1

6%

8

13%

42

100%

18

100%

60

100%

47

Van de 32 respondenten die aangeven de brief gekregen te hebben, weet
bijna de helft (47%) niet meer van welke instantie. Voor veertien respondenten
(44%) is het duidelijk dat het LIJV de brieven verstuurt, terwijl drie
respondenten het parket als afzender noemen.
Naast de bevestigende functie heeft de bevestigingsbrief ook een informatieve
functie. In gevallen waarin het LIJV al over de eerste informatie beschikt, wordt
die in de bevestigingsbrief gegeven: is de veroordeelde inmiddels geplaatst in
een FPC en per wanneer; 1 heeft hij inmiddels verlof toegekend gekregen?
Van de 23 slachtoffers/nabestaanden van tbs-gestelden die de
bevestigingsbrief hebben gekregen, stond bij dertien respondenten (57%)
informatie in de brief. Het gaat hierbij met name (8 keer) om informatie over
plaatsing in een FPC. Tien respondenten (43%) geven aan dat in de
bevestigingsbrief geen informatie stond. Van de slachtoffers/nabestaanden
van jeugddelinquenten heeft geen enkele respondent naar eigen zeggen al
informatie gekregen in de bevestigingsbrief.
3.2.3

De brieven met de feitelijke informatieverstrekking
Van alle geïnterviewde slachtoffers/nabestaanden geeft zeventig procent aan
na de bevestigingsbrief (verdere) informatie te hebben gekregen.
Slachtoffers/nabestaanden van delicten die door tbs-gestelden zijn gepleegd,
krijgen in 76 procent van de gevallen informatie en slachtoffers/nabestaanden
van jeugddelinquenten in 56 procent van de gevallen. Wanneer de informatie
in de bevestigingsbrief wordt meegeteld, is in totaal 82 procent van alle respondenten met informatie bereikt (tabel 3.3).

Tabel 3.3

Totaaloverzicht verkregen informatie
TBS

Alleen informatie ontvangen in bevestigingsbrief
Informatie ontvangen na bevestigingsbrief
Helemaal geen informatie ontvangen
Totaal
*

abs
7*

%
17%

Jeugd
abs
%
-

abs
7

Totaal
%
12%

32

76%

10

56%

42

70%

3

7%

8

44%

11

18%

42

100%

18

100%

60

100%

Hierbij gaat het in vijf gevallen om informatie over plaatsing.

De tabel laat zien dat achttien procent van de respondenten (nog) geen informatie heeft gekregen. Het gaat met name om slachtoffers/nabestaanden van
jeugddelinquenten. Mogelijk is dit toe te schrijven aan het gegeven dat er nog
geen informatie is. Anderzijds illustreert het mogelijk dat het informatieproces
voor deze groep nog niet goed verloopt. Tabel 3.4 laat zien waarover de
respondenten, na de bevestigingsbrief, informatie hebben gekregen.

1

Slachtoffers/nabestaanden in PIJ-zaken worden niet over plaatsing geïnformeerd.

48

Tabel 3.4

Ontvangen informatie na bevestigingsbrief, gespecificeerd

Informatie ontvangen over...
Plaatsing
Plaatsing en verlenging
Plaatsing en verlof
Plaatsing, verlenging en verlof
Verlenging
Verlenging en verlof
(Eerste) verlof
(Eerste) verlof en beëindiging

TBS
Abs
5
2
1
4
9
9
2
-

Totaal

32

Jeugd
abs
n.v.t.
3
2
4
1

abs
5
2
1
4
12
11
6
1

Totaal
%
12%
5%
2%
10%
29%
26%
14%
2%

10

42

100%

In de tabel valt op dat twintig slachtoffers/nabestaanden van tbs-gestelden
geen informatie hebben gekregen over plaatsing, maar alleen over verlenging
en/of verlof (63%). Gedeeltelijk zijn deze respondenten in de bevestigingsbrief
al geïnformeerd over plaatsing (vijf respondenten). Maar ook wanneer de
bevestigingsbrief wordt meegenomen, blijft een substantieel deel over dat naar
eigen zeggen pas in de fase van verlenging of verlof voor het eerst met
informatie is aangeschreven. Ook dit beeld komt overeen met de bevindingen
uit de procesanalyse. Daaruit bleek dat het voorkomt dat de plaatsing van
veroordeelden niet wordt doorgegeven door de FPC’s. In die gevallen weet het
LIJV pas op het moment dat FPC’s contact zoeken met het LIJV voor het
slachtofferonderzoek (ten behoeve van de verlofaanvraag), of op het moment
dat de verlofunit de toegekende verlofmachtiging doorgeeft, dat er informatie is
die aan slachtoffers/nabestaanden doorgegeven moet worden. Pas op dat
moment kan het LIJV starten met informeren (over verlof). Als ook informatie
over verlof niet doorkomt bij het LIJV, kan het gebeuren dat slachtoffers/
nabestaanden alleen door het parket over verlengingszittingen worden
geïnformeerd.

3.3

Beoordeling proces van informatieverstrekking
Paragraaf 3.3 gaat in op de beoordeling van de respondenten van het
informatieproces. Beschreven wordt of het voor de respondenten duidelijk is
van welke instantie zij de informatie krijgen en wie dus aanspreekpunt is bij
vragen. Ook wordt beschreven of het voor de respondenten voldoende
inzichtelijk is welke informatie zij kunnen verwachten; hoe zij de manier van
informatieverstrekking beoordelen; hoe de frequentie en tijdigheid van
aanschrijving worden gewaardeerd; en wat volgens de respondenten
mogelijke verbeterpunten zijn. Maar in de eerste plaats wordt ingegaan op wat
de respondenten in het algemeen vinden van de mogelijkheid om geïnformeerd te worden over de executiefase.

49

3.3.1

Algemeen oordeel over de mogelijkheid van het krijgen van informatie
De respondenten gaven in de interviews aan uitermate positief te zijn over de
mogelijkheid om informatie te krijgen over de executiefase, zo blijkt uit een
open vraag naar het oordeel over de mogelijkheid tot informatieverstrekking. 2
De redenen voor deze tevredenheid waren uiteenlopend. Bij de categorisering
van de antwoorden blijkt dat de argumenten voor het positieve oordeel terug
zijn te brengen tot de volgende vier argumenten (sommige respondenten
noemen meerdere argumenten):
1. De verstrekte informatie geeft zekerheid, rust en een gevoel van veiligheid. Ze vermindert gevoelens van stress en paniek omdat men weet waar
men aan toe is.
2. Door de verstrekte informatie kan men zich emotioneel voorbereiden op
een mogelijke ontmoeting met de dader of kan men veiligheidsmaatregelen treffen.
3. De verstrekte informatie draagt bij aan het verwerkingsproces. Door de
informatie heeft men het gevoel grip op de situatie te hebben.
4. Door de informatieverstrekking voelt men zich als slachtoffer/nabestaande
meer serieus genomen.
Hoe vaak deze argumenten zijn genoemd, staat vermeld in tabel 3.5.De
respondenten noemden minimaal een van deze argumenten.

Tabel 3.5

Onderbouwing positieve beoordeling informatieverstrekking (meer
3
antwoorden mogelijk; percentages tellen op tot meer dan 100%)

1. Het geeft rust en een gevoel van
veiligheid
2. Het maakt (emotionele) voorbereiding mogelijk
3. Het draagt bij aan het verwerkingsproces
4. Door de informatie voelt men zich
serieus genomen

3.3.2

TBS
Jeugd
Totaal
abs
%
abs
%
abs
%
(n=42)
(n=18)
(n=60)
20
48%
13
72%
33
55%
12

29%

6

33%

18

30%

11

26%

4

22%

15

25%

2

5%

2

11%

4

7%

Inzicht in informatieverstrekkende instanties
Het is voor de respondenten in een substantieel deel van de gevallen niet
duidelijk door welke instanties zij in de verschillende fasen van aanschrijving
worden geïnformeerd en evenmin dat het daarbij om twee instanties gaat.
Opvallend is dat een aanzienlijk deel (80%) van de respondenten die inmid2
Hierbij moet wel opgemerkt worden dat het respondenten betreft die zich voor de
informatievoorziening hebben aangemeld.

50

dels (in de bevestigingsbrief of daarna) informatie hebben gekregen (49), het
LIJV niet scherp voor ogen heeft als centraal aanspreekpunt. Een mogelijke
verklaring daarvoor is dat ook de parketten bij de informatieverstrekking zijn
betrokken. Daarnaast hebben slachtoffers/nabestaanden voordat zij met het
LIJV te maken krijgen, al veel contact gehad met, en/of informatie gekregen
van de politie, het OM/de arrondissementsparketten, Slachtofferhulp
Nederland en de rechtbank. Bovendien is de scheidslijn tussen informatie over
het strafproces en informatie over de executiefase niet altijd duidelijk voor de
slachtoffers/ nabestaanden. De respondenten krijgen als gevolg van het delict
te maken met een veelheid aan instanties. Het LIJV is daar één van en komt
er bovendien als laatste bij.
In overeenstemming met het bovenstaande beeld geeft bijna een derde van
de respondenten die al informatie hebben gekregen aan niet te weten bij
welke instantie zij met vragen terechtkunnen. Een kwart van de respondenten
zou bij vragen de correspondentie erop naslaan, omdat in alle brieven
telefoonnummers staan. Zij weten niet uit hun hoofd welke instantie
aanspreekpunt is, maar ervaren dit niet als knelpunt. Voor slechts drie
respondenten is duidelijk dat zij bij vragen zowel bij het LIJV als bij het parket
terechtkunnen. Tabel 3.6 geeft een overzicht.

Tabel 3.6

Overzicht van aanspreekpunten bij vragen volgens de respondenten

Bij vragen bellen naar...
Het LIJV
Het parket/slachtofferzorg
Het LIJV en het parket
Een persoonlijk contact (bijv. bij het FPC)
Eerst in correspondentie kijken
Weet het niet

TBS
abs
4
6
1
5
10
13

Jeugd
abs
3
1
2
2
2

Totaal
abs
%
7
14%
7
14%
3
6%
5
10%
12
24%
15
31%

Totaal

39

10

49

100%

De ervaring van respondenten die daadwerkelijk bellen als ze vragen hebben,
is dat ze overwegend correct en behulpzaam te woord worden gestaan, zowel
door de parketten als door het LIJV. Wel worden ze geconfronteerd met het
probleem dat het LIJV weinig aanvullende informatie kan geven in verband
met de bescherming van de privacy van de dader.
3.3.3

Inzicht in te verkrijgen informatie
Aan alle respondenten is gevraagd of het voor hen na de ontvangst van de
aankondigings- en bevestigingsbrieven duidelijk is waarover zij te zijner tijd
worden geïnformeerd. Tabel 3.7 geeft een overzicht van de antwoorden.

51

Tabel 3.7

Maakt de aankondigings- of bevestigingsbrief duidelijk welke
informatie kan worden gekregen?

Ja, over plaatsing en verlof
Ja, over plaatsing, verlenging, verlof
Ja, over plaatsing, verlof, beëindiging
Ja, over plaatsing, verlof, ongeoorloofde
afwezigheid
Ja, over (eerste) verlof
Ja, over (eerste) verlof en verlenging
Ja, over verlof, verlenging, beëindiging
Ja, over alle punten (zoals opgenomen in protocol)
Nee, onderwerpen zijn niet uitgesplitst
Weet het niet (meer)
Onbekend (geen antwoord gegeven)
N.v.t.
Totaal

TBS
abs
2
1
3
1

Jeugd
abs
-

Totaal
Abs
%
2
3%
1
2%
3
5%
1
2%

3
1
9
12
5
2
3

7
1
1
4
3
1
1

10
2
1
13
15
6
2
4

17%
3%
2%
22%
25%
10%
3%
6%

42

18

60

100%

Uit de tabel blijkt dat een kwart van de respondenten vooraf niet wist welke
informatie zij zouden krijgen. Deze respondenten geven aan dat de aankondigings- en/of bevestigingsbrief (te) algemeen qua strekking was en dat de te
verkrijgen informatie niet werd gespecificeerd. Van hen geven drie
respondenten aan dat de brieven door de algemeenheid onduidelijk waren
waardoor zij niet wisten wat zij konden verwachten. Drie andere respondenten
vonden de algemene strekking van de brieven niet storend.
Volgens 33 respondenten (55%) was de informatie in de aankondigings- of
bevestigingsbrief wel gespecificeerd en wisten zij vooraf welke informatie zij
zouden krijgen. Twintig van hen noemen hierbij echter maar een deel van de
onderwerpen waarover volgens het protocol kan worden geïnformeerd. Ook
deze respondenten hebben dus geen compleet beeld van de te verkrijgen
informatie, al denken ze zelf dat ze dat wel hebben.
Verschillen tussen respondenten kunnen veroorzaakt zijn door uiteenlopende
waarneming, maar eventueel ook door verschillen in de tekst van de brieven.
De parketten hanteren verschillende teksten, ook al zijn die op een
gemeenschappelijk model gebaseerd.
3.3.4

Beoordeling manier van informatieverstrekking
Slachtoffers/nabestaanden worden per brief over de executiefase geïnformeerd. De stijl en de strekking van de brieven, zowel van de aankondigingsen bevestigingsbrief als van de brieven die daarop volgen, worden
overwegend als goed beoordeeld. De brieven zijn volgens de meeste
respondenten helder, kort en bondig. Slechts een klein aantal respondenten
heeft moeite met het juridische taalgebruik terwijl eveneens een klein aantal
de brieven kenmerkt als weinig persoonlijk en standaard van opzet. Deze
respondenten hebben ook de ervaring dat het doorgeven van een juiste naam
of nieuw adres slechts na herhaalde pogingen doorkomt. Zij merken daarbij op
dat de betrokken instanties de doorgegeven informatie onderling niet
52

uitwisselen. Dit geeft de respondenten het gevoel dat aan de ernst van het
delict wordt voorbijgegaan.
Wat betreft de aankondigingsbrief is vooral het antwoordformulier helder en
herkenbaar terwijl de bevestigingsbrief volgens de respondenten de zekerheid
geeft daadwerkelijk in het informatiesysteem te zijn opgenomen. Ook is het
prettig dat in de bevestigingsbrief een eerste stand van zaken wordt gegeven.
Tegelijkertijd roepen de brieven ook vragen op. Zo wordt in de aankondigingsof bevestigingsbrief vermeld dat slachtoffers/nabestaanden worden
geïnformeerd als de veroordeelde meer bewegingsvrijheid krijgt. Dat geeft
geen duidelijke kaders of ijkpunten in de tijd: wanneer kan die informatie
precies worden verwacht? Hoe weet men dat als men geen informatie krijgt,
men niet is vergeten?
Bijna driekwart van de respondenten (72%), vindt het verkrijgen van informatie
per brief een goede manier en zou de informatie niet per e-mail willen ontvangen. Tabel 3.8 geeft hiervan een totaaloverzicht.

Tabel 3.8

Manier van informatieverstrekking: voorkeur voor brief of e-mail

Voorkeur voor brief
Voorkeur voor e-mail
Beide manieren zijn goed
Onbekend

abs
31
9
2

TBS
%
74%
21%
5%

abs
12
4
1
1

Jeugd
%
67%
22%
5%
5%

Totaal

42

100%

18

100%

Totaal
abs
%
43
72%
4
6%
10
17%
3
5%
60

100%

De redenen dat de meeste respondenten de voorkeur hebben voor schriftelijke
boven digitale informatieverstrekking, zijn technisch en praktisch van aard. Zo
beschikken niet alle respondenten over een internetverbinding of kunnen zij
niet met de computer overweg (oudere respondenten). Ook wordt genoemd
dat de computer kapot kan zijn of de internetverbinding verbroken waardoor
berichten niet aankomen. Daarnaast wordt schriftelijke informatieverstrekking
als persoonlijker en officiëler ervaren en is volgens de respondenten de kans
bij schriftelijke informatieverstrekking minder groot dat de informatie ongewild
door familieleden wordt gelezen (bijvoorbeeld door kinderen met wie de
computer wordt gedeeld).
3.3.5

Beoordeling tijdigheid van informatieverstrekking
Aan de respondenten die na de bevestigingsbrief verdere informatie hebben
gekregen (42), is gevraagd of die informatie volgens henzelf op tijd is
ontvangen. Uit tabel 3.9 blijkt dat 55 procent van de respondenten vindt dat zij
de informatie tijdig hebben gekregen; 45 procent geeft aan dat (delen van) de
informatie laat wordt gekregen of soms zelfs helemaal niet.

53

Tabel 3.9

Beoordeling van de tijdigheid van informatieverstrekking door respondenten die al informatie hebben gekregen
TBS

Ja, alle informatie is tijdig ontvangen
Nee, (delen van) de informatie zijn/is
(te) laat ontvangen
Nee, delen van de informatie zijn
helemaal niet ontvangen
Totaal

abs
19
8

%
59%
25%

abs
4
3

Jeugd
%
40%
30%

Totaal
abs
%
23
55%
11
26%

5

16%

3

30%

8

19%

32

100%

10

100%

42

100%

De respondenten die aangeven laat te zijn geïnformeerd, vertellen bijvoorbeeld dat het aanbod van informatieverstrekking ver na invoering van de
regeling werd gedaan. Of zij geven aan dat de datum van een verlengingszitting pas laat werd gecommuniceerd waardoor de zitting niet meer
bijgewoond kon worden. Het komt ook voor dat niet secuur wordt doorgegeven
dat een verlengingszitting niet doorgaat waardoor slachtoffers/nabestaanden
voor niets naar de rechtbank komen. Ook wordt door de respondenten
genoemd dat zij voor de uitslagen van verlengingszittingen in hoger beroep
zelf veelvuldig moesten bellen voordat die informatie werd verstrekt.
Respondenten die aangeven dat delen van de informatie helemaal niet
worden ontvangen, hebben het met name over informatie over verlof. In die
gevallen blijken veroordeelden met verlof te mogen zonder dat de
respondenten daarvan op de hoogte zijn gesteld.
Ruim een kwart (26%) van de respondenten geeft aan dat het voor hen niet
duidelijk is met welke regelmaat zij informatie behoren te krijgen en wat zij
kunnen verwachten. Dit maakt het proces van informatieverstrekking volgens
de respondenten ondoorzichtig en veroorzaakt een sluimerend gevoel van
ongerustheid. Het is bijvoorbeeld niet duidelijk of er geen informatie wordt
verstrekt omdat er geen informatie is, of omdat het proces van informatieverstrekking niet goed verloopt.
Van de respondenten die nog helemaal geen informatie hebben gekregen na
de bevestigingsbrief (18), zouden nagenoeg alle respondenten (15) al wel een
vorm van informatie hebben willen ontvangen (tabel 3.10).
Tabel 3.10 Hebben de respondenten die nog geen informatie hebben gekregen
daar al wel behoefte aan?

Ja, de respondenten zouden al informatie willen
Nee, het vonnis is pas geweest
Weet niet, geen mening/onbekend

TBS
abs
8*
1
1

Jeugd
abs
7**
1

Totaal

10

8

*

Totaal
abs
%
15
83%
1
6%
2
11%
18

100%

Van deze respondenten heeft één respondent in 2005 de aankondigingsbrief gekregen; één in
2006; drie in 2007 en één in 2008. Van twee respondenten is dit onbekend.
** Van deze respondenten hebben twee respondenten in 2006 de aankondigingsbrief gekregen;
drie in 2007 en twee in 2008.

54

Op basis van die informatie maken sommige respondenten zelf een
beoordeling wanneer zij informatie kunnen verwachten over bijvoorbeeld de
verlengingszittingen. De respondenten die na de bevestigingsbrief nog geen
informatie hebben gekregen, geven in het algemeen aan dat zij vooral
behoefte hebben aan inzicht in de frequentie waarmee de informatie zou
moeten worden verstrekt en aan een bepaalde regelmaat van
informatieverstrekking. Hiermee verschillen zij dus niet van de respondenten
die al wel informatie krijgen. Ook als er geen nieuwe informatie is, zouden de
respondenten het prettig vinden om bij voorkeur jaarlijks te worden
geïnformeerd over de stand van zaken. Dit zou hen zekerheid geven over het
strafverloop van de veroordeelde maar ook de zekerheid nog te zijn
opgenomen in het systeem van informatieverstrekking. Vooral de
respondenten die zich wat langer geleden hebben aangemeld voor
informatieverstrekking, vinden het vreemd dat zij niets meer hebben gehoord
nadat hen is gevraagd of zij behoefte aan informatie hebben.
Wanneer de gegevens uit tabel 3.9 en 3.10 over het (tijdig) ontvangen van
informatie worden samengevoegd, dan blijkt dat bijna drie vijfde van alle zestig
respondenten (57%) ervaart niet tijdig te worden geïnformeerd of dat zij
helemaal geen informatie krijgen terwijl zij daaraan wel behoefte hebben.
3.3.6

Verbeterpunten
Van de 42 respondenten die na de bevestigingsbrief informatie hebben
gekregen, vindt drie vijfde (60%) dat het informatieproces verbetering behoeft.
Bijna twee vijfde (38%) vindt dat het proces goed verloopt en dat verbetering
niet nodig is (tabel 3.11).

Tabel 3.11 Zijn er verbeterpunten wat betreft het proces van informatieverstrekking?
TBS
Jeugd
Totaal
Abs
%
abs
%
abs
%
Ja, het informatieproces behoeft
18
56%
7
70%
25
60%
verbetering
Nee, het informatieproces verloopt
13
41%
3
30%
16
38%
goed
Weet niet/onbekend
1
3%
1
2%
Totaal

32

100%

10

100%

42

100%

De volgende verbeterpunten zijn genoemd (meerdere antwoorden waren
mogelijk):
1. De informatie die vooraf wordt beloofd over (plaatsing), verlenging en
verlof, moet worden verstrekt en bovendien op tijd. Zeventien
respondenten (40%) geven dit aan.

55

2. Er is behoefte aan een jaarlijkse update over de stand van zaken van de
executiefase. Dit voorkomt onzekerheid over de situatie. Als in het huidige
systeem bijvoorbeeld niet wordt geïnformeerd over verlof, dan is het voor
de respondenten niet duidelijk of de veroordeelde niet met verlof mag of
dat zij hierover ten onrechte niet worden geïnformeerd. Tegelijkertijd
voorkomt een jaarlijkse update dat slachtoffers/nabestaanden zelf achter
de informatie aan moeten bellen. Elf respondenten (26%) geven dit punt
aan.
3. Er is behoefte aan een één loketsysteem: één instantie waar je bij vragen
terechtkunt. Als dat niet mogelijk is, moeten de betrokken instanties de
informatie ten minste onderling uitwisselen (zoals adreswijzigingen et
cetera). Vijf respondenten (12%) geven dit aan.
4. Er moet duidelijker worden gecommuniceerd waarover slachtoffers/nabestaanden geïnformeerd kunnen worden en door welke instantie. Het moet
kortom vooraf duidelijker zijn wat slachtoffers/nabestaanden kunnen
verwachten. Drie respondenten geven dit aan.
5. De brieven zouden eenvoudiger in taalgebruik kunnen zijn; minder
juridisch. Drie respondenten geven dit aan.
6. Er kan zorgvuldiger met slachtoffers/nabestaanden worden omgegaan.
Een voorbeeld hiervan is dat slachtoffers/nabestaanden moeten worden
afgebeld door het parket als een verlengingszitting op het laatste moment
niet doorgaat. Drie respondenten geven dit aan.
7. De hoeveelheid informatie die slachtoffers/nabestaanden in brieven
krijgen, zou gelijk moeten zijn aan de hoeveelheid informatie die slachtoffers/nabestaanden krijgen als ze een verlengingszitting bijwonen. Nu is
daar verschil in: in de brieven staat aanmerkelijk minder informatie. Een
mogelijkheid zou ook zijn om slachtoffers/nabestaanden de gelegenheid te
geven om, in aanvulling op de basisinformatie in de brieven, per telefoon
meer informatie te krijgen. Die informatie zou kunnen komen van het LIJV
of de FPC’s. Drie respondenten geven dit aan.
8. Eén respondent in een tbs-zaak geeft aan dat slachtoffers/nabestaanden
met een migrantenherkomst de mogelijkheid zouden moeten krijgen om
de brief in de taal van het land van herkomst te krijgen.

3.4

Inhoudelijke beoordeling van de verkregen informatie
Deze paragraaf beschrijft de beoordeling van de respondenten van de inhoud
van de informatie die zij hebben gekregen. Gekeken wordt of de respondenten
de informatie begrijpelijk en voldoende vinden. Ook worden suggesties voor
verbeteringen beschreven zoals benoemd door de respondent.
56

3.4.1

Beoordeling begrijpelijkheid en hoeveelheid informatie
Het oordeel over de begrijpelijkheid van de verkregen informatie is zowel
gevraagd aan respondenten die uitsluitend informatie hebben gekregen in de
bevestigingsbrief, als aan respondenten die ook daarna informatie hebben
gekregen. In totaal zijn dat 49 respondenten. Tabel 3.12 laat zien dat ruim vier
vijfde (84%) van deze respondenten de informatie in de brieven begrijpelijk
vindt.

Tabel 3.12 Is de informatie begrijpelijk?

Ja, de informatie is begrijpelijk
Nee, de informatie is niet begrijpelijk

abs
33
6

TBS
%
85%
15%

abs
8
2

Jeugd
%
80%
20%

Totaal

39

100%

10

100%

Totaal
abs
%
41
84%
8
16%
49

100%

Volgens de respondenten die de informatie begrijpelijk vinden, zijn de brieven
kort en bondig en helder wat betreft taalgebruik. Respondenten die de brieven
minder begrijpelijk vinden, hebben met name moeite met het juridische
taalgebruik. Ook wordt genoemd dat het lastig is om de brieven te
interpreteren of te bepalen wat de informatie in de praktijk betekent. Informatie
over plaatsing en verlofmachtigingen roept bijvoorbeeld vragen op als: waar is
de tbs-gestelde geplaatst? Is dat bij mij in de buurt? In welk weekend gaat de
tbs-gestelde met verlof? Kan ik de tbs-gestelde tegenkomen?
Een tweede belangrijke vraag, naast de vraag naar de begrijpelijkheid van de
informatie, is dan ook of de respondenten de informatie die zij krijgen
voldoende vinden. Tabel 3.13 laat zien dat dit voor drievijfde van de
respondenten niet het geval is.

Tabel 3.13 Is de informatie die wordt gegeven voldoende?

Ja, de informatie is voldoende
Nee, de informatie is niet voldoende

Abs
18
21

TBS
%
46%
54%

Jeugd
abs
%
1
10%
9
90%

Totaal
abs
%
19
39%
30
61%

Totaal

39

100%

10

49

100%

100%

De respondenten die vinden dat zij voldoende informatie krijgen (39%), geven
aan dat de informatie voldoende inzicht geeft in de stand van zaken waardoor
zij weten waar zij aan toe zijn. De respondenten die vinden dat onvoldoende
informatie wordt gegeven (61%), vinden dat over meer onderwerpen moet
worden geïnformeerd en/of dat de informatie te weinig gedetailleerd is. Soms
wordt volgens de respondenten (delen van de) informatie helemaal niet
ontvangen. Tabel 3.14 laat dit zien.

57

Van de respondenten die informatie hebben gekregen en hun oordeel hebben
gegeven of dit voldoende is, geven negen respondenten (18%) tevens aan dat
het niet helemaal duidelijk is welke informatie zij eigenlijk behoren te krijgen.
Dit zijn in de meeste gevallen respondenten die vinden dat zij onvoldoende
informatie krijgen.

Tabel 3.14 Redenen dat de verkregen informatie als onvoldoende wordt beoordeeld (meer antwoorden mogelijk, percentage telt op tot meer dan
100%)

Over meer onderwerpen moet worden
geïnformeerd
De gedetailleerdheid per onderwerp is
beperkt
Delen van de informatie zijn helemaal
niet verstrekt

TBS
abs
%
(n=21)
8
38%

Jeugd
Totaal
abs
%
abs
%
(n=9)
(n=30)
7
78%
15
50%

10

48%

6

67%

16

53%

5

24%

3

33%

8

27%

De respondenten die aangeven over meer onderwerpen geïnformeerd te
willen worden (50%), noemen dat zij inzicht zouden willen hebben in het
behandelplan dat door het FPC/de jeugdinstelling wordt ingezet en de
resultaten daarvan. Zij willen weten wat de ontwikkelingen zijn wat betreft de
psychiatrische gesteldheid van de tbs-gestelde/jeugddelinquent en wat de
kans op recidive is. Inzicht op dit punt vinden de respondenten belangrijk
omdat het duidelijk maakt waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt zoals
wel/geen verlenging; wel/geen verlof; et cetera. Daarnaast zou het de
respondenten voor hun gevoel de gelegenheid geven een betere beoordeling
te maken van het verloop van de executiefase inclusief de kansen op verlof en
op wat zij binnen een bepaalde periode kunnen verwachten. Vooral
respondenten die de veroordeelde in hun omgeving kunnen tegenkomen
(bijvoorbeeld ten tijde van verlof), vinden inzicht in diens psychiatrische
gesteldheid van belang. Naast inzicht in het behandelplan en de psychiatrische gesteldheid van de veroordeelde noemen de slachtoffers/
nabestaanden van jeugddelinquenten dat ze behoefte hebben aan meer
informatie over verlof. Zij krijgen nu alleen informatie over het eerste verlof.
Dat wordt ervaren als zeer beperkt en weinig inzichtgevend in hoe het verlof in
de praktijk verloopt.
De groep die aangeeft dat de gedetailleerdheid per onderwerp beperkt is
(53%), heeft het daarbij over de onderwerpen ‘plaatsing’ en ‘verloven’. Deze
groep wil niet alleen weten of een veroordeelde is geplaatst of dat een
verlofmachtiging is afgegeven, maar ook in welke FPC/instelling de
veroordeelde is geplaatst; op welke dag/in welk weekend de veroordeelde met
verlof gaat en waar de veroordeelde dan naartoe mag.

58

Of de informatie voldoende wordt bevonden, hangt samen met drie factoren:
• Is de veroordeelde al dan niet een bekende van de slachtoffers/
nabestaanden en/of woont de veroordeelde in de buurt?
• Wat is de uitkomst van een beslissing (bijvoorbeeld van de rechter bij een
verlengingszitting of van de verlofunit bij een verlofaanvraag)?
• Hoe lang geleden is het delict gepleegd?
Zo blijkt uit de interviews dat van de slachtoffers/nabestaanden van wie de
veroordeelde een bekende is of in de buurt woont, 25 procent de verstrekte
informatie voldoende vindt. Is de veroordeelde een onbekende of woont de
veroordeelde niet in de buurt, dan vindt 57 procent van de slachtoffers/
nabestaanden de informatie voldoende. Zie tabel 3.15.

Tabel 3.15 Beoordeling informatieverstrekking (is het voldoende) afgezet tegen
het feit of de veroordeelde een bekende of onbekende is
De veroordeelde is een…
De informatie is…
Voldoende
Onvoldoende

Bekende
abs
%
7
25%
21
75%

Onbekende
abs
%
12
57%
9
43%

Totaal
abs
%
19
39%
30
61%

Totaal

28

30

49

100%

100%

100%

Een slachtoffer van wie de veroordeelde een onbekende is en evenmin in de
buurt woont, vertelt dat zij niet hoeft te weten wanneer de dader precies met
verlof gaat:
“Ik was op de verkeerde tijd op de verkeerde plek. Wij kenden elkaar niet. De
kans is daarom erg klein dat ik hem nog een keer tegenkom. Voor mij is het
voldoende dat ik weet dat hij met verlof mag. Wanneer en waar hij met verlof
gaat, is voor mij minder relevant.”
Een andere respondent, wiens kind is misbruikt door een buurtgenoot, geeft
aan:
“Gedetailleerde informatie is heel belangrijk. Stel dat de dader tijdens verlof
terugkomt in onze buurt en je komt hem tegen zonder dat je daarop voorbereid
bent… Dat zou vreselijk zijn.”
Maar niet alleen het feit of de veroordeelde een bekende is en/of in de buurt
woont, speelt een rol. Ook de uitkomst van beslissingen over verlenging en
verlof en de recentheid van het gepleegde delict zijn van invloed op de
tevredenheid over de verkregen informatie. Eén respondent, van wie de
veroordeelde een bekende is, verwoordt het algemene beeld dat is verkregen
uit de interviews als volgt:
“Ik ben mishandeld door mijn ex-partner. Over de informatie die ik krijg ben ik
tevreden. Het geeft voldoende houvast. Onlangs heb ik bijvoorbeeld gehoord
59

dat zijn tbs weer met twee jaar is verlengd. Daar ben ik blij om want dan kan ik
hem de aankomende twee jaar dus niet tegenkomen en hoef ik niet bang te
zijn. Bovendien is de mishandeling ook alweer een tijdje geleden gebeurd
(1995) waardoor de scherpe randjes eraf zijn.”
Tabel 3.16 laat de relatie zien tussen de tevredenheid over de hoeveelheid
informatie en de recentheid van het delict. Hierbij is onderscheid gemaakt
tussen delicten die tien jaar of korter geleden zijn gebeurd en delicten die
langer dan tien jaar geleden zijn gebeurd. 4

Tabel 3.16 Beoordeling informatieverstrekking (is het voldoende) afgezet tegen
de recentheid van het delict
Het delict is…
De informatie is…
Voldoende
Onvoldoende

10 jaar of korter
geleden
abs
%
6
20%
24
80%

Totaal

30

100%

Langer dan 10 jaar
geleden
abs
%
13
68%
6
32%
19

100%

Totaal
abs
19
30

%
39%
61%

49

100%

De tabel laat zien dat van de respondenten bij wie het delict tien jaar of korter
geleden is gebeurd, twintig procent de verstrekte informatie voldoende vindt.
Van de respondenten bij wie het delict langer dan tien jaar geleden is, vindt 68
procent de informatie voldoende.
Verwachtingen
De respondenten hebben hun verwachtingen in hoofdlijn afgestemd op
hetgeen in de aankondigings- en bevestigingsbrief is aangekondigd. Maar ook
de behoefte van de respondenten beïnvloedt de verwachtingen over de
informatie die zij zullen krijgen. De respondenten die na de bevestigingsbrief
informatie hebben gekregen, hebben aangegeven of de verkregen informatie
aan hun verwachtingen voldoet. Tabel 3.17 laat zien dat de groepen
respondenten voor wie de informatie wel en niet aan de verwachtingen
voldoet, nagenoeg even groot zijn (respectievelijk 43 procent en 45 procent).
De respondenten die vinden dat de informatie voldoet aan de verwachtingen,
geven aan dat de informatie die in de aankondigings- en/of bevestigingsbrief
werd beloofd ook wordt verstrekt. Het gaat volgens de respondenten om
beknopte en feitelijke informatie. Deze groep geeft ook aan dat de informatie
aan de verwachtingen voldoet omdat die in hun geval voldoende inzicht geeft
in de stand van zaken omtrent (plaatsing,) verloven en/of verlenging.

4

Gezien de ernst van de delicten gaan er vele jaren overheen voordat de respondenten het
gevoel hebben dat het delict wat langer geleden is gebeurd.

60

Tabel 3.17 Voldoet de informatie aan verwachtingen
TBS
Ja, ze voldoet aan verwachtingen van
de respondent
Ze voldoet (iets) beter dan vooraf
verwacht
Nee, ze voldoet niet aan de
verwachtingen
N.v.t.: respondent had vooraf geen
verwachtingen
Totaal

abs
16

%
50%

Jeugd
abs
%
2
20%

Totaal
abs
%
18
43%

1

3%

1

10%

2

5%

13

41%

6

60%

19

45%

2

6%

1

10%

3

7%

32

100%

10

100%

42

100%

De respondenten die vinden dat de informatie niet aan de verwachtingen
voldoet, geven aan dat informatie die vooraf is beloofd niet wordt verstrekt.
Daarnaast waren de verwachtingen vooraf in sommige gevallen te hoog
gespannen en werd meer gedetailleerde informatie verwacht (wanneer, wat,
waar) of informatie over meerdere onderwerpen (behandelplan; psychiatrische
gesteldheid van de veroordeelde). Zeven respondenten geven dit aan.
De respondenten uit tabel 3.17 die aangeven dat hun verwachtingen ten
aanzien van de informatieverstrekking grotendeels uitkomen, zijn dezelfde
respondenten uit tabel 3.13 die aangeven dat de informatie die zij krijgen
voldoende is. Hiermee lijkt aan de drie factoren die van invloed zijn op de
tevredenheid over de verkregen informatie, een vierde punt te kunnen worden
toegevoegd. Namelijk, hoe duidelijk het vooraf voor slachtoffers en
nabestaanden is welke informatie zij wel en niet kunnen verwachten.
3.4.2

Verbeterpunten
Van de 42 respondenten die na de bevestigingsbrief informatie hebben
gekregen, vindt ruim twee vijfde (45%) dat de informatie verbetering behoeft.
Ruim een derde (36%) vindt dat inhoudelijke verbetering niet nodig is terwijl
een vijfde van de respondenten (19%) zich hierover niet heeft uitgesproken
(tabel 3.18).
Tabel 3.18 Zijn er wat betreft de respondenten inhoudelijke verbeterpunten?
TBS
Ja, er zijn inhoudelijke verbeterpunten
Nee, er zijn geen inhoudelijke
verbeterpunten
Weet niet/onbekend
Totaal

abs
12
13

%
37%
41%

Jeugd
abs
%
7
70%
2
20%

Totaal
abs
%
19
45%
15
36%

7

22%

1

10%

8

19%

32

100%

10

100%

42

100%

De volgende verbeterpunten zijn genoemd (meerdere antwoorden waren
mogelijk):
61

1. De informatie over verlof zou uitgebreider mogen zijn. Slachtoffers/
nabestaanden van met name tbs-gestelden willen aanvullende informatie
over waar, wanneer en hoe lang een veroordeelde met verlof mag.
Slachtoffers/nabestaanden van jeugddelinquenten willen niet alleen
informatie over het eerste verlof maar ook over de verloven die daarop
volgen. Veertien respondenten geven aan aanvullende informatie over
verlof te willen (33%).
2. Informatie over het behandelplan van de veroordeelde en zijn
psychiatrische gesteldheid zou aan de onderwerpen van informatie
moeten worden toegevoegd. Elf respondenten (26%) geven dit aan.
3. De informatieverstrekking zou afgestemd moeten worden op de individuele behoefte van slachtoffers/nabestaanden: mensen met behoefte aan
meer uitgebreide informatie moeten, in aanvulling op de brief met
basisinformatie, de mogelijkheid hebben die informatie per telefoon te
krijgen van het LIJV en/of het parket en/of het FPC (het liefst van één
instantie die de informatie gebundeld voorhanden heeft). Drie
respondenten geven dit aan.

3.5

Samenvatting
Deze slotparagraaf geeft een puntsgewijze samenvatting van de bevindingen
over de ervaringen en wensen van de slachtoffers/nabestaanden.
Samengevat wordt in welke mate slachtoffers/nabestaanden worden bereikt
met informatie en hoe zij het proces van informatieverstrekking en de
verkregen informatie beoordelen. Hierbij worden de knelpunten en
verbeterpunten die door de respondenten zijn benoemd ten aanzien van het
proces en ten aanzien van de inhoudelijke kant van de zaak, eveneens
benoemd.
Bereik
Uit de populatie slachtoffers/nabestaanden die in het bestand van het LIJV zijn
opgenomen, is een aselecte steekproef getrokken en zijn met zestig personen
interviews gehouden. In het bestand van het LIJV zitten met name
slachtoffers/nabestaanden van tbs-gestelden, hetgeen in de steekproef wordt
weerspiegeld.
• Van die zestig respondenten heeft driekwart (75%) naar eigen zeggen de
aankondigingsbrief gekregen. Het merendeel van de respondenten weet
niet precies van welke instantie. De slachtoffers/nabestaanden van tbsgestelden en van jeugddelinquenten worden nagenoeg in gelijke mate met
de aankondigingsbrief bereikt.
• Van de zestig respondenten hebben 32 personen (53%) de bevestigingsbrief gekregen; bijna de helft van hen weet niet meer van welke instantie.
De slachtoffers/nabestaanden van tbs-gestelden en van jeugddelinquenten
worden nagenoeg in gelijke mate met de bevestigingsbrief bereikt.
62

• Bij 41 procent van de respondenten die de bevestigingsbrief hebben
gekregen, stond in die brief al de eerste informatie over de executiefase;
met name over plaatsing in een kliniek. Het betreft allen slachtoffers/
nabestaanden van tbs-gestelden.
• Van de zestig respondenten heeft zeventig procent na de bevestigingsbrief
inmiddels verdere informatie ontvangen. Deze geeft met name informatie
over verlenging en verlof. Van de slachtoffers/nabestaanden van tbsgestelden is 76 procent met informatie bereikt; van de slachtoffers/
nabestaanden van jeugddelinquenten is 56 procent met informatie bereikt.
• Als de respondenten worden meegeteld die in de bevestigingsbrief de
eerste informatie hebben gekregen, is in totaal 82 procent met informatie
bereikt.
Beoordeling proces van informatieverstrekking
Aan de respondenten is gevraagd hoe zij het proces van informatieverstrekking beoordelen. Sommige vragen konden door alle respondenten worden
beantwoord; sommige vragen alleen door de respondenten die zijn
geïnformeerd na de bevestigingsbrief (70%); en sommige vragen alleen door
de respondenten die in de bevestigingsbrief en/of de brieven daarna informatie
hebben gekregen.
• Zonder uitzondering zijn alle respondenten bijzonder positief over de
mogelijkheid van informatieverstrekking in de executiefase. De
voornaamste reden daarvan is dat de informatie naar hun idee zekerheid
geeft en een gevoel van veiligheid en daarmee gevoelens van stress
vermindert.
• Welke instanties de informatie verstrekken, is voor lang niet alle
respondenten duidelijk. Zo heeft tachtig procent van de respondenten die al
informatie hebben gekregen, het LIJV niet voor ogen als centraal
aanspreekpunt. Een derde van de respondenten zou niet weten bij welke
instantie zij terechtkunnen met vragen. Slecht drie respondenten weten dat
zij bij vragen zowel bij het parket als bij het LIJV terechtkunnen.
• Een kwart van de respondenten weet op basis van de aankondigings- of
bevestigingsbrief niet welke informatie zij kunnen verwachten omdat de
informatie volgens hen in de brieven niet wordt gespecificeerd. Volgens
ruim de helft (55%) van de respondenten wordt de informatie wel
gespecificeerd. Toch heeft drie vijfde van deze laatste groep ook niet
volledig zicht op het totale aantal onderwerpen waarover volgens het
protocol geïnformeerd behoort te worden. Op dit punt doen zich geen
zichtbare verschillen voor tussen slachtoffers/nabestaanden van tbsgestelden en van jeugddelinquenten.
• De stijl van de brieven wordt overwegend als goed beoordeeld. De brieven
worden getypeerd als helder, kort en bondig. Bij de aankondigingsbrief
wordt vooral het antwoordformulier gewaardeerd als een heldere manier
van communiceren. De bevestigingsbrief geeft de zekerheid inderdaad in
het informatiesysteem te zijn opgenomen. Bijna driekwart van de
respondenten vindt de informatieverstrekking per brief een goede methode
en zou niet per e-mail op de hoogte willen worden gehouden.
63

• Ruim de helft (55%) van de respondenten heeft de informatie volgens
henzelf tijdig ontvangen. Bijna de helft (45%) geeft aan dat (een deel van)
de informatie te laat of zelfs helemaal niet is ontvangen. Slachtoffers/
nabestaanden van tbs-gestelden ontvangen de informatie volgens henzelf
in bijna drie vijfde (59%) van de gevallen op tijd, en slachtoffers/
nabestaanden van jeugddelinquenten in twee vijfde (40%) van de gevallen.
• Voor ruim een kwart (26%) van de respondenten is het niet duidelijk met
welke regelmaat en in welke frequentie informatie verkregen behoort te
worden. Als gevolg daarvan is het niet duidelijk of, als er niet wordt
geïnformeerd, er geen informatie is of dat wordt vergeten om de
slachtoffers/nabestaanden te informeren.
• Als belangrijkste verbeterpunt wat betreft het proces van informatieverstrekking noemen de respondenten dat de informatie tijdig en volledig zou
moeten worden verstrekt. Ook is een belangrijk verbeterpunt volgens de
respondenten dat een jaarlijkse update wordt gegeven van de stand van
zaken van de executiefase, ook als er geen (nieuwe) informatie is.
Beoordeling verkregen informatie (inhoudelijk)
De respondenten is ook gevraagd zich uit te spreken over de inhoud van de
verkregen informatie. Was de informatie begrijpelijk en voldoende?
• Van de respondenten die informatie hebben gekregen in de bevestigingsbrief of in de brieven daarna (49), vindt ruim vier vijfde (84%) die informatie
begrijpelijk omdat de brieven kort en bondig zijn en helder wat betreft
taalgebruik. Op dit punt doen zich geen noemenswaardige verschillen voor
tussen slachtoffers/nabestaanden van tbs-gestelden en van
jeugddelinquenten.
• Hoewel de brieven begrijpelijk zijn, vindt drie vijfde van de respondenten
(61%) de informatie die in de brieven staat, onvoldoende. Men vindt dat per
onderwerp te weinig informatie wordt gegeven (wanneer vindt een verlof
exact plaats; waar mag de veroordeelde naartoe; et cetera) en dat over te
weinig onderwerpen wordt geïnformeerd. Wat betreft dit laatste punt is er
bijvoorbeeld behoefte aan informatie over het behandelplan en de
psychiatrische gesteldheid van de veroordeelde. Van alle respondenten die
in de bevestigingsbrief of daarna informatie hebben gekregen, vindt
tweevijfde (39%) de informatie wel voldoende. Van de slachtoffers/
nabestaanden van tbs-gestelden vindt 46 procent de informatie voldoende;
van de slachtoffers/nabestaanden van jeugddelinquenten vindt tien procent
de informatie voldoende.
• Of de respondenten de verkregen informatie voldoende vinden, wordt met
name bepaald door drie factoren: is de veroordeelde een bekende van het
slachtoffer/de nabestaande of woont de veroordeelde in de buurt; wat is de
uitkomst van een beslissing (wat betreft het toekennen van verlofmachtigingen en het verlengen van tbs of van de PIJ-maatregel); en hoe lang
geleden is het delict gepleegd? Is de veroordeelde bijvoorbeeld een
onbekende, dan vindt 57 procent van de slachtoffers/nabestaanden de
verkregen informatie voldoende. Is de veroordeelde een bekende, dan
vindt 25 procent de informatie voldoende. Is het delict langer dan tien jaar
64

geleden, dan vindt 68 procent van de slachtoffers/nabestaanden de
informatie voldoende; is het delict tien jaar of korter geleden gebeurd, dan
vindt twintig procent de informatie voldoende. De invloed van de genoemde
factoren lijkt in combinatie het sterkst. Als het delict bijvoorbeeld al lang
geleden is gebeurd; de veroordeelde een onbekende is; en helder is dat de
veroordeelde niet met verlof mag dan is het, het meest aannemelijk dat
slachtoffers/nabestaanden tevreden zijn met de verstrekte informatie.
Omgekeerd geldt hetzelfde. Als het delict recent heeft plaatsgevonden; de
veroordeelde in de buurt woont van het slachtoffer/de nabestaande; en de
uitkomst van een beslissing is dat de veroordeelde met onbegeleid verlof
mag, dan is de kans groot dat men niet tevreden is met de informatievoorziening omdat die te weinig houvast biedt.
• Van de respondenten die na de bevestigingsbrief informatie hebben
gekregen, vindt 43 procent dat de informatie voldoet aan de verwachtingen.
Voor 45 procent voldoet de informatie niet aan de verwachtingen. De
respondenten voor wie de informatie wel voldoet, geven aan dat zij op
basis van de aankondigings- of bevestigingsbrief duidelijk voor ogen
hadden wat zij konden verwachten. Dit zijn tevens de respondenten die
tevreden zijn over de informatieverstrekking omdat die volgens hen
helderheid geeft over de stand van zaken. Bij slachtoffers/nabestaanden
van tbs-gestelden voldoet de informatie in vijftig procent van de gevallen
aan de verwachtingen en bij slachtoffers/nabestaanden van jeugddelinquenten in twintig procent van de gevallen.
• Als belangrijkste verbeterpunten worden genoemd dat de informatie
gedetailleerder zou mogen zijn (waar, wanneer en hoe lang mag de
veroordeelde met verlof) en dat over meer onderwerpen geïnformeerd zou
mogen worden (behandelplan en psychiatrische gesteldheid van de
veroordeelde). Met name het eerste punt geldt vooral als de veroordeelde
met verlof mag en/of in de buurt van de slachtoffers/nabestaanden woont.

65

66

4

CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN

4.1

Inleiding
In dit afsluitende hoofdstuk worden de conclusies over het proces van
informatieverstrekking getrokken en worden de verwachtingen en behoeften
van slachtoffers gekoppeld aan het proces van informatieverstrekking. Wat
zou in het systeem moeten worden aangepast om de informatieverstrekking
zo te laten verlopen dat slachtoffers/nabestaanden daadwerkelijk met
informatie worden bereikt en dat aan hun verwachtingen en behoeften kan
worden voldaan?

4.2

Het proces van informatieverstrekking
Uit het onderzoek is gebleken dat het proces van informatieverstrekking aan
slachtoffers/nabestaanden van jeugddelinquenten nog nauwelijks van de
grond is gekomen.
Het proces van informatieverstrekking aan slachtoffers/nabestaanden van tbsgestelden staat wel op de rails, maar behoeft nog substantiële verbeteringen
in de uitvoering. Niet alle slachtoffers/nabestaanden aan wie informatie zou
moeten worden verstrekt, ontvangen deze informatie. Bij elke stap in het
informatieproces valt een deel van de slachtoffers/nabestaanden af. Het is
onbekend hoe groot de uitval per stap is.
Op hoofdlijnen zijn twee aspecten van invloed op het verloop en de resultaten
van het proces van informatieverstrekking. In de eerste plaats is het
informatieproces zoals beschreven in het protocol een complex proces waarbij
een groot aantal instanties met ieder hun eigen taken betrokken is. In de
tweede plaats zijn de betrokken instanties zich onvoldoende bewust van hun
eigen taken en het belang van hun taken in het grotere geheel. Het gevolg is
dat haperingen ontstaan in de uitvoering. Beide punten worden hieronder
uitgewerkt.

4.2.1

Een complex informatieproces
Het informatieproces dat door het protocol wordt beschreven, is een complex
– en daarmee kwetsbaar proces. Een groot aantal instanties is bij het proces
betrokken. De instanties voorzien elkaar van informatie: de informatiestromen.
De kern van de samenwerking tussen de instanties is dat de parketten en
FPC’s een ‘brengplicht’ hebben richting het LIJV. Het LIJV is daarmee
afhankelijk van een adequate uitvoering door andere instanties. Eén zwakke
schakel in het proces is van invloed op het verdere verloop en leidt tot een
minder groot bereik van slachtoffers en nabestaanden. De parketten hebben
67

hierbij de grootste verantwoordelijkheid, omdat het al dan niet uitvoeren van
hun taken de meest verstrekkende gevolgen heeft voor het vervolg van het
informatieproces. Als een parket verzuimt om de informatiebehoefte van een
slachtoffer te achterhalen en/of door te geven aan het LIJV, dan wordt dit
slachtoffer niet geïnformeerd. Als een FPC verzuimt de plaatsing door te
geven aan het LIJV, dan wordt het slachtoffer ‘alleen’ niet geïnformeerd over
de plaatsing maar verder heeft het geen gevolgen.
Omdat het OM (de executerende parketten) en de DJI (de FPC’s/
jeugdinstellingen, de verlofunit en IJZ) ieder over eigen stukjes van de totale
informatie beschikken die het LIJV nodig heeft om slachtoffers/nabestaanden
te kunnen informeren, is de complexiteit van het informatiesysteem echter niet
te voorkomen. Informatie over slachtoffers/nabestaanden ligt, vanuit de fase
van de strafzaak, in eerste instantie bij de negentien parketten. Informatie over
de executiefase en de tbs-gestelde/jeugddelinquent ligt in eerste instantie bij
de DJI. Die informatie moet, via welke lijnen dan ook, ergens bij elkaar komen
zodat slachtoffers/nabestaanden geïnformeerd kunnen worden.
De basis van het huidige informatiesysteem veranderen, is dan ook niet zinvol.
Op (sub)onderdelen is het wellicht wel mogelijk. Zo zorgt de werkwijze van de
verlofunit voor een vangnet voor gevallen waarin FPC’s hun taak in het
informatieproces niet goed uitvoeren. De verlofunit geeft de plaatsing namelijk
informeel door aan het LIJV. Deze informele werkwijze verloopt naar
tevredenheid van zowel het LIJV (het informatiepunt wordt ten minste over
plaatsing geïnformeerd) als van de verlofunit (voor de verlofunit is het een
kleine moeite). Een aandachtspunt hierbij is dat de verlofunit alleen over
plaatsing kan informeren indien de tbs-gestelde, op het moment dat de
verlofunit en het LIJV contact hebben, al is geplaatst in een FPC. Voor het
deel waarbij dat niet zo is, bijvoorbeeld omdat de veroordeelde nog in de
gevangenis verblijft, is het LIJV toch weer afhankelijk van de FPC’s. Daarom
zou het wellicht beter zijn als de plaatsingunit de plaatsing doorgeeft aan het
LIJV omdat de eerstgenoemde het meeste – en een overkoepelend – zicht op
de plaatsing heeft.
4.2.2

Haperingen in de uitvoering
Zwakke schakels in het informatieproces
Gezien de (onvermijdelijke) complexiteit en kwetsbaarheid van het proces is
het belangrijk dat de betrokken instanties een goed beeld hebben van het
totale informatieproces en hun eigen taak daarbinnen, en die taak bovenal
consequent en adequaat uitvoeren. Het onderzoek laat zien dat er in de
praktijk op deze punten haperingen zijn, met name bij de parketten en de
FPC’s. Zo schrijven de parketten niet consequent slachtoffers/nabestaanden
aan over hun informatiebehoeften en wordt die behoefte vervolgens evenmin
consequent doorgegeven aan het LIJV. Zoals eerder werd aangeven, heeft dit
grote gevolgen voor het verdere verloop van het informatieproces. De FPC’s
informeren het LIJV op hun beurt niet consequent over de plaatsing van tbs68

gestelden in hun instelling. Dit heeft echter minder grote gevolgen dan
wanneer de parketten de informatiebehoefte niet achterhalen en/of doorgeven.
Werkwijze, vaste contactpersoon en aansturing
Voor de haperende uitvoering is een aantal oorzaken aan te wijzen, die bij
elkaar opgeteld het complexe informatieproces nog kwetsbaarder maken. In
de eerste plaats voert het OM (de parketten) zijn taken niet eenduidig uit. Op
overkoepelend niveau is er geen vaste werkwijze. Binnen de parketten kan de
aanpak per betrokken medewerker verschillen. Hetzelfde geldt voor de FPC’s.
Voor het LIJV leidt dit tot een onoverzichtelijke situatie. Het betekent in feite
dat het LIJV alle verschillende werkwijzen zou moeten kennen om zicht te
houden op de situatie en op (de correctheid en volledigheid van) de
aangeleverde informatie. Dat de werkwijze per parket en per medewerker kan
verschillen, komt omdat het protocol zowel op overkoepelend niveau als op
het niveau van individuele parketten niet is vertaald in een (schriftelijk
vastgelegde) vaste werkprocedure. Ook worden de medewerkers op dit punt
over het algemeen niet aangestuurd door een leidinggevende.
Administratie en controleslag
De ad-hocwerkwijze van de parketten uit zich ook in de gevoerde registratiesystemen. Zo is het overkoepelende beeld op basis van het onderzoek dat
geen systematische digitale administratie wordt bijgehouden over het aanschrijven van slachtoffers en het doorgeven van informatie aan het LIJV. In
een groot deel van de gevallen werken de parketten met een papieren
administratie of houden ze helemaal geen administratie van de
informatiebehoefte bij. Registraties en gegevens van slachtoffers, zoals
adresgegevens of informatiebehoefte, worden bovendien niet (structureel)
door de parketten gecontroleerd. Door het ontbreken van een vaste
contactpersoon bij de meerderheid van de parketten, is het voor de parketten
en het LIJV lastig om afstemming te vinden, vragen te beantwoorden (van het
LIJV aan de parketten) en het informatieproces op eenvoudige wijze vlot te
trekken.
Digitale registratie-/administratiesystemen
Daar waar parketten wel digitaal administreren, zijn onvolkomenheden sneller
op te sporen en kunnen vragen van het LIJV sneller worden beantwoord. Maar
ook in die gevallen zijn er nog knelpunten wat betreft de (digitale) administratie. De digitale systemen van de betrokken instanties sluiten niet op elkaar
aan, waardoor iedere instantie opnieuw gegevens moet invoeren/administreren en waardoor een zelfstandige controle door het LIJV niet mogelijk is.
Een ander knelpunt doet zich voor binnen het LIJV. De medewerkers van het
LIJV beschikken voor de registratie van gegevens over Oracle Database. Zij
hebben echter onvoldoende kennis en/of software om de gegevens uit de datbase te ontsluiten. Als gevolg daarvan werken de medewerkers voornamelijk
vanuit een papieren administratie (dossiers). Dit beperkt de mogelijkheden van
de medewerkers van het LIJV in hun werkzaamheden. Overzichten van
(aangeschreven) slachtoffers/nabestaanden in het bestand van het LIJV kan
69

de organisatie alleen op basis van handmatige tellingen genereren vanuit de
dossiers; een interne controle voor wel/niet aangeschreven
slachtoffers/nabestaanden is nauwelijks te realiseren, evenmin als het
versturen van een jaarlijkse update aan de slachtoffers/nabestaanden.
Goed lopende onderdelen van het proces
Informatiestromen die goed verlopen, zijn die tussen het LIJV en de verlofunit
tbs. Dat komt omdat de verlofunit uit één instelling bestaat die met een vaste
contactpersoon werkt. Dat maakt de verlofunit voor het LIJV tot een eenvoudig
aanspreekbare instantie. Daarnaast hebben het LIJV en de verlofunit in de
loop der tijd onderling duidelijke afspraken gemaakt over de uitvoering. De
verlofunit ondervangt zelfs het probleem van de niet goed functionerende
informatiestroom van FPC’s naar LIJV, door op informele basis de plaatsing in
een FPC aan het LIJV door te geven. Deze informatie haalt de verlofunit uit
het overkoepelende registratiesysteem van de DJI.

4.3

Ervaringen slachtoffers en nabestaanden
Het onderzoek leert dat van de totale populatie slachtoffers en nabestaanden
niet alle personen die dat willen, worden bereikt met informatie als gevolg van
een niet optimaal functionerend informatieproces. Hoe groot het ontbrekende
deel is, kan op basis van het onderzoek niet worden aangegeven. Van de
slachtoffers/nabestaanden die in het bestand van het LIJV zijn opgenomen,
wordt 82 procent met informatie bereikt. Daarvan heeft twaalf procent
uitsluitend in de bevestigingsbrief informatie gekregen en niet in de fase
daarna. De overige slachtoffers/nabestaanden (18%) worden terecht – er zijn
nog geen veranderingen te melden – of onterecht niet bereikt. Het bereik van
slachtoffers/nabestaanden van jeugddelinquenten blijft achter bij het bereik
van slachtoffers/nabestaanden van tbs-gestelden.
De beoordeling van het proces van informatieverstrekking door slachtoffers/
nabestaanden die inmiddels informatie hebben gekregen weerspiegelt de
onvolkomenheden in het proces. Het voornaamste punt van kritiek van de
slachtoffers/nabestaanden is dat zij informatie laat krijgen of delen van de
informatie niet ontvangen. Daarnaast vraagt een kwart van de slachtoffers/
nabestaanden zich expliciet af met welke regelmaat zij de informatie behoren
te krijgen. Zij geven aan daar geen zicht op te hebben, hetgeen het proces in
hun ogen ondoorzichtig maakt. Ook is voor een substantieel deel van de
respondenten (25%) niet duidelijk welke informatie precies kan worden
gekregen. Voor een derde van de respondenten is het niet duidelijk bij welke
instantie zij met vragen terechtkunnen en daarmee welke instantie
eindverantwoordelijk is voor de informatieverstrekking. De onduidelijkheid in
het proces kan volgens de slachtoffers/nabestaanden grotendeels worden
weggenomen door een jaarlijkse update van de stand van zaken in de
executiefase.
70

Wat betreft de beoordeling van de inhoud van de informatie blijken slachtoffers/nabestaanden onder bepaalde omstandigheden tevreden te zijn over de
verkregen informatie. Uit het onderzoek blijkt dat de informatie met name
voldoet als de veroordeelde een onbekende is/niet in de buurt woont, als uit de
informatieverstrekking blijkt dat de veroordeelde nog niet met verlof mag en/of
de tbs- of PIJ-maatregel wordt verlengd en als het delict al meerdere jaren
geleden is gebeurd. Ziet de situatie er anders uit dan neemt de behoefte aan
meer gedetailleerde informatie toe. Is de veroordeelde bijvoorbeeld een
onbekende, dan vindt 57 procent van de slachtoffers/nabestaanden de
verkregen informatie voldoende. Is de veroordeelde een bekende, dan vindt
25 procent de informatie voldoende. Een vergelijkbaar beeld ontstaat als de
beoordeling van de verkregen informatie wordt afgezet tegen de recentheid
van een delict. Is het delict langer dan tien jaar geleden, dan vindt 68 procent
van de slachtoffers/nabestaanden de informatie voldoende. Slachtoffers/
nabestaanden bij wie het delict tien jaar of korter geleden is gebeurd, vinden
de informatie in twintig procent van de gevallen voldoende.

4.4

Betekenis voor de informatieverstrekking
Overwogen kan worden om de informatieverstrekking op drie hoofdpunten te
verbeteren en/of uit te breiden.
Drie punten van verbetering en uitbreiding zijn:
1. een sluitend bereik van de slachtoffers/nabestaanden met een
informatiebehoefte.
2. periodiek informeren van slachtoffers/nabestaanden over de stand van
zaken in de executiefase.
3. onderzoek naar mogelijkheden voor een meer gedetailleerde
informatievoorziening.
Om op deze punten tot verbeteringen te komen, zijn aanpassingen in de
samenwerking en in het verloop van het proces nodig. Dit wordt in het
onderstaande uitgewerkt.
1. Sluitend bereik slachtoffers/nabestaanden
Dit punt vereist dat de afzonderlijke betrokken instanties op een meer gestructureerde manier uitvoering geven aan de informatieverstrekking. In de eerste
plaats zou het OM er zorg voor moeten dragen dat alle parketten eenduidig
werken. De DJI zou hetzelfde moeten doen bij de FPC’s of de mogelijkheden
moeten onderzoeken om de taak van de FPC’s bij de verlof- of plaatsingunit te
leggen. Een eenduidige werkwijze bij het OM en de DJI kan worden gerealiseerd door het opstellen van een praktisch handboek voor de parketten en
een handboek voor de FPC’s. In het handboek voor de parketten moet worden
beschreven hoe en wanneer de slachtoffers/nabestaanden moeten worden
bevraagd over hun informatiebehoefte, hoe die behoefte moet worden gead71

ministreerd en hoe die behoefte moet worden doorgegeven aan het LIJV. Per
parket/FPC moet het management erop toezien dat de werkbeschrijvingen in
de handboeken worden nageleefd.
Gegevens moeten op meer gestructureerde wijze geadministreerd en geregistreerd worden en een toets- of controlesysteem zou er voor moeten zorgen
dat daadwerkelijk alle slachtoffers/nabestaanden worden aangeschreven. Het
zou bovendien een meerwaarde hebben als de computersystemen van de
betrokken partijen op elkaar zouden aansluiten voor de uitwisseling van
informatie.
Tot slot is het voor een sluitend bereik van slachtoffers en nabestaanden van
belang dat in beeld wordt gebracht welke mogelijkheden de Oracle Database
van het LIJV heeft: welke software/tools is/zijn er bij de database gebouwd;
volstaan die voor gebruik door het LIJV? Daarnaast moeten de medewerkers
van het LIJV mogelijk worden getraind zodat zij de Oracle Database optimaal
kunnen gebruiken en er zo min mogelijk fouten optreden in de aanschrijving
van slachtoffers/nabestaanden.
2. Periodiek informeren over de stand van zaken in de executiefase.
Om aan deze behoefte van slachtoffers te kunnen voldoen moet in de eerste
plaats de ketensamenwerking goed verlopen. Het LIJV moet zowel een
accuraat overzicht hebben van slachtoffers/nabestaanden per parket die
geïnformeerd willen worden, als sluitend op de hoogte worden gehouden van
plaatsingen en afgegeven verlofmachtigingen. Het LIJV is echter pas bij
machte om de informatie periodiek, bijvoorbeeld jaarlijks, door te geven aan
slachtoffers/nabestaanden als het beschikt over voldoende software om de
informatie uit de Oracle Database te kunnen ontsluiten en/of als de
medewerkers weten hoe zij die software moeten gebruiken. Dit vereist training
van de medewerkers.
3. Mogelijkheden voor een meer gedetailleerde informatieverstrekking
Onder bepaalde omstandigheden hebben slachtoffers/nabestaanden behoefte
aan meer informatie dan zij in de huidige opzet kunnen krijgen. Aan deze
behoefte is lastig tegemoet te komen in verband met de bescherming van de
privacy van veroordeelden. Toch zou nagegaan kunnen worden in hoeverre er
mogelijkheden zijn om meer gedetailleerde informatie te verstrekken.
Opgemerkt moet worden dat slachtoffers/nabestaanden dergelijke extra informatie soms wel kunnen verkrijgen als zij aanwezig zijn bij verlengingszittingen
of als zij, in sommige gevallen, persoonlijk contact onderhouden met de
FPC’s.
Samenvattend zijn de belangrijkste verbeterpunten voor het proces van
informatieverstrekking:
1. De betrokken instanties, met name de parketten, moeten eenduidig
werken. In de praktijk betekent dat bijvoorbeeld dat alle parketten dezelfde
werkwijze, neergelegd in een handboek en uitgedragen via leidinggevenden, toepassen.
2. Gegevens moeten structureel en digitaal worden geregistreerd en er moet
72

een intern controlemechanisme worden ingebouwd om gegevens te
controleren.
3. Wat betreft de taak van de FPC’s, het informeren van het LIJV over
plaatsing, zou onderzocht kunnen worden wat de mogelijkheden zijn om
deze taak neer te leggen bij (bij voorkeur) de plaatsingunit of anders de
verlofunit. Indien dit niet mogelijk is, moeten ook de FPC’s eenduidig gaan
werken en een gestructureerde digitale administratie ten behoeve van het
informatieproces gaan voeren.
4. Alle partijen moeten zijn voorzien van een automatiseringssysteem dat
geschikt is voor het proces van informatie-uitwisseling. De partijen zouden
toegang kunnen krijgen tot elkaars systemen of met eenzelfde systeem
kunnen werken.
5. Onderzocht moet worden of het LIJV beschikt over voldoende software
en/of kennis om te kunnen werken met hun automatiseringssysteem.
Mogelijk moeten de medewerkers worden getraind om met de database te
kunnen werken.
Zonder dergelijke verbeteringen zal de voorgenomen verbreding van het
proces van informatieverstrekking naar slachtoffers/nabestaanden van
veroordeelden met een reguliere (niet-tbs) vrijheidsstraf in de praktijk niet goed
te realiseren zijn.

73

74

BIJLAGEN

75

76

BIJLAGE 1

Overzicht benadering en respons
Benadering en respons sleutelfiguren
De interviews
Om het informatieproces in beeld te brengen, zijn in totaal vijftien interviews
afgenomen met partijen die betrokken zijn bij het proces rondom de
informatieverstrekking aan slachtoffers/nabestaanden in de executiefase.
De verdeling van de interviews is als volgt:
OM:
• Het Landelijk Informatiepunt Justitieel Verlof (gesproken is met twee
uitvoerende medewerkers en de leidinggevende).
• Vier arrondissementsparketten (gesproken is met de contactpersoon dan
wel een uitvoerend medewerker en/of de leidinggevende).
• Twee ressortsparketten (gesproken is met de contactpersoon dan wel een
uitvoerend medewerker).
DJI:
• De verlofunit (gesproken is met de contactpersoon van het LIJV en het
hoofd).
• Individuele Jeugdzaken (IJZ) (gesproken is met de selectiefunctionaris en
een PIJ-medewerker).
• Vier forensische psychiatrische centra (gesproken is met de
contactpersoon dan wel een uitvoerend medewerker).
• Eén Justitiële jeugdinrichting (gesproken is met een uitvoerend
medewerker).
KLPD:
• Het Meldpunt Ongeoorloofde Afwezigheid (gesproken is met de oude en de
huidige leidinggevende).
De interviews met het LIJV, de verlofunit en IJZ zijn face to face afgenomen.
De overige interviews zijn telefonisch afgenomen.
De enquête
Voor aanvullende kwalitatieve en kwantitatieve informatie is een enquête
uitgezet onder negentien arrondissementsparketten; vijf ressortsparketten en
twaalf FPC’s. De gezamenlijke respons bedraagt 75 procent. Tabel B2.1 laat
dit zien.

77

Tabel B2.1

Respons betrokken instellingen
Respons
14
4
9
27 (75%)

Arrondissementsparketten
Ressortsparketten
FPC’s
Totaal

In tabel B2.2 staat een overzicht van de parketten en FPC’s die de enquêtes
ingevuld hebben.

Tabel B2.2

Deelnemende instellingen

Arrondissementsparket
Amsterdam
Rotterdam
Den Haag
Utrecht
’s Hertogenbosch
Groningen
Breda
Arnhem
Haarlem
Leeuwarden
Dordrecht
Roermond
Alkmaar
Middelburg

Ressortsparket
Amsterdam
Den Haag
Arnhem
Leeuwarden

FPC
Van der Hoeven Kliniek
Pompekliniek
FPC De Beuken/Hoeve Boschoord
FPC De Kijvelanden
FPC dr. S van Mesdag
FPC GGZE
GGZ Drenthe – FPK
FPC Veldzicht
FC De Rooyse Wissel

Benadering en respons slachtoffers en nabestaanden
In totaal zijn 343 slachtoffers/nabestaanden uit de registraties van het LIJV
uitgenodigd voor deelname aan het onderzoek. Om te voorkomen dat meer
dan zestig personen zich voor het onderzoek zouden aanmelden, zijn de
slachtoffers/nabestaanden in drie tranches aangeschreven. De doelgroep kon
haar wens voor deelname kenbaar maken door een antwoordstrook te
retourneren aan Regioplan. In totaal hebben 117 personen de antwoordstrook
geretourneerd (34%). Daaruit bleek dat een groep van 75 personen (22%)
mee wilde doen aan het onderzoek en een groep van 42 personen niet. Van
de groep die wel mee wilde doen, zijn uiteindelijk zestig interviews afgenomen.
De overige interviews gingen niet door om uiteenlopende redenen (personen
trokken zich toch terug; personen hoorden niet tot de doelgroep; personen
waren slecht bereikbaar et cetera).
In tabel B2.3 wordt de aanschrijving van de slachtoffers/nabestaanden en de
respons weergegeven.

78

Tabel B2.3

Overzicht aanschrijving en respons slachtoffers/nabestaanden
TBS

*

Wel deelname (formulier retour)
Geen deelname (formulier retour)
Geen deelname (formulier niet retour)
Restgroep* (formulier retour)

abs
42
34
171
13

%
16%
13%
66%
5%

abs
18
8
55
2

PIJ
%
22%
10%
66%
2%

Totaal
abs
%
60
17%
42
12%
226
66%
15
4%

Totale aanschrijving

260

100%

83

100%

343

100%

De restgroep bestaat uit personen die op het antwoordformulier hebben aangeven deel te
willen nemen, maar met wie uiteindelijk geen interview is gehouden. Bijvoorbeeld omdat zij
uiteindelijk toch niet wilden deelnemen; zij telefonisch moeilijk bereikbaar waren; of zij niet tot
de doelgroep bleken te behoren.

De personen die niet wilden deelnemen aan het onderzoek, konden daarvan
de reden noteren op de antwoordstrook. Tabel B2.4 geeft een overzicht van
deze non-respons.

Tabel B2.4

Overzicht redenen non-respons

De herinneringen zijn te pijnlijk
Aangeschrevene heeft het gebeurde afgesloten
Geen behoefte aan een interview/evaluatie
Geen tijd
Aangeschrevene is niet de juiste persoon
Onbekend/geen reden opgegeven

TBS
abs
5
2
8
2
1
16

PIJ
abs
3
1
1
1
2

Totaal
abs
%
8
19%
3
7%
8
19%
3
7%
2
5%
18
43%

Totaal

34

8

42

100%

Van de 42 slachtoffers/nabestaanden die niet willen deelnemen aan het
onderzoek, hebben acht personen (19%) op het formulier genoteerd dat de
informatieverstrekking naar behoren en tevredenheid verloopt. Twee personen
(slachtoffers/nabestaanden van tbs-gestelden) zijn niet tevreden; in het ene
geval omdat de informatie steeds achteraf wordt ontvangen en in het andere
geval omdat nog helemaal geen informatie is gekregen.

79

80

BIJLAGE 2

De enquêtes
ENQUETE ARRONDISSEMENTSPARKETTEN

Toelichting op het onderzoek en de enquête
In opdracht van het ministerie van Justitie evalueert Regioplan het proces van
informatieverstrekking aan slachtoffers en nabestaanden van tbs-gestelden en
van jeugddelinquenten met een pij-maatregel of strafrestant langer dan zes
maanden. Het gaat om informatie over de executiefase van de rechtelijke
uitspraak (plaatsing in instelling en verloven).
Voor dit onderzoek zet Regioplan een enquête uit onder alle arrondissementsparketten. De enquête is als volgt opgebouwd:
Deel A: Contactgegevens van de persoon die de enquête invult
Deel B: Werkwijze parket
Deel C: Informatie over aantallen tbs- en jeugdzaken
Deel D: Informatie over aantallen slachtoffers die benaderd/geïnformeerd
worden
Deel E: Doorgeven van informatie aan het LIJV
Deel F: Informatie over verlengings- en beëindigingszittingen
Deel G: Tot slot
In totaal gaat het om 36 vragen die grotendeels zijn uitgesplitst naar tbsgestelden en jeugddelinquenten. Daarnaast wordt bij een aantal vragen een
uitsplitsing gemaakt naar jaar (2005 t/m 2008). Mochten gegevens binnen uw
parket niet zijn geregistreerd of antwoorden moeilijk te geven zijn, dan kunt u
de vraag overslaan. Ook een gedeeltelijk ingevulde enquête is voor het
onderzoek waardevol!
Wilt u de enquête uiterlijk maandag 26 januari 2009 aan Regioplan
retourneren in de bijgevoegde antwoordenvelop?
In het vervolg van de enquête wordt gesproken van:
- ‘slachtoffers’ daar waar ‘slachtoffers en nabestaanden’ worden bedoeld;
- ‘jeugddelinquenten’ daar waar ‘jeugddelinquenten met een pij-maatregel
of strafrestant langer dan zes maanden’ worden bedoeld.

81

DEEL A: CONTACTGEGEVENS
Arrondissementsparket:
Enquête is ingevuld door (naam):
Functie:
Afdeling:
Telefoon:

DEEL B: WERKWIJZE PARKET
1. Werkt het parket wat betreft de informatieverstrekking aan slachtoffers
omtrent de executiefase met een vaste werkprocedure? (Kruis uw
antwoord aan; één antwoord mogelijk)
1
Ja, sinds (vul maand en jaar in s.v.p.): ………./………..
2

Nee

3

Weet niet

2. Werkt het parket wat betreft de informatieverstrekking aan slachtoffers met
één of met meerdere uitvoerende medewerkers? (Eén antwoord mogelijk)
1
Met één medewerker (incidenteel ondersteund door collega)
2

Met meerdere medewerkers

3

Weet niet

3. Wordt deze medewerker (of medewerkers) hierbij
geïnstrueerd/aangestuurd door een leidinggevende? (Eén antwoord
mogelijk)
1
Ja
2

Nee

3

Anders, namelijk:…………………………………………………………

4

Weet niet

4. Vindt het management het belangrijk dat de informatieverstrekking aan
slachtoffers (goed) gebeurt; wordt het beleid gedragen door de
organisatie? (Eén antwoord mogelijk)
1
Ja, helemaal

82

2

Dat komt op gang

3

Nee

4

Weet niet

5. Op welke manier informeert uw parket slachtoffers over de mogelijkheid
tot informatieverstrekking in de executiefase? (Maximaal 2 antwoorden
mogelijk)
1 Telefonisch
2

Per mail

3

Per fax

4

Per brief

5

Anders, namelijk:……………………………………………………………..

6

Weet niet

6. Kunt u kort beschrijven op welk moment uw parket slachtoffers informeert
over de mogelijkheid tot informatieverstrekking in de executiefase?
(Bijvoorbeeld gelijktijdig met het mededelen van de gerechtelijke
uitspraak; later, namelijk..; et cetera)

7. Op welke manier informeert uw parket het LIJV over de informatiebehoefte
van slachtoffers? (Maximaal 2 antwoorden mogelijk)
1 Telefonisch
2

Per mail

3

Per fax

4

Per brief

5

Anders, namelijk:……………………………………………………………..

6

Weet niet

8. Kunt u kort beschrijven binnen welke termijn uw parket het LIJV informeert
over de informatiebehoefte van slachtoffers?

9. Kunt u voor onderstaande zaken aangeven of die structureel worden
geadministreerd en zo ja, hoe? (NB: het gaat niet om dossiers. Per
onderwerp één antwoord aankruisen s.v.p.)
Ja,
Ja,
Ja,
Nee
Weet
digitaal schriftelijk beide
niet
Aanschrijven slachtoffer
Informatiebehoefte slachtoffers
Doorgeven informatie aan het
LIJV

83

DEEL C: AANTALLEN ZAKEN/DOSSIERS
NB: Als cijfers niet of niet volledig kunnen worden gegeven, wilt u dan toch de
hele enquête doorlopen; de vragen die u wel weet beantwoorden; en de
vragenlijst naar Regioplan retourneren?

10. Kunt u invullen hoeveel dossiers het parket ter executie heeft
overgedragen aan DJI? Wilt u dit per jaar invullen en onderscheid maken
tussen tbs-gestelden en jeugddelinquenten?
(Heeft u over een bepaald jaar geen gegevens, zet dan een streepje of
laat het vakje leeg)
Vul de aantallen overgedragen dossiers aan DJI in s.v.p.
Tbs-gestelden
Jeugddelinquenten
2005
-*
2006
2007
2008
* Het beleid over informatieverstrekking aan slachtoffers van jeugddelinquenten is pas in 2006 in
werking getreden en hoeft voor 2005 dus niet ingevuld te worden.

11. Bij hoeveel zaken heeft het parket slachtoffers geïnformeerd over de
mogelijkheid van informatieverstrekking tijdens de executiefase?
Vul het aantal zaken in waarbij slachtoffers zijn geïnformeerd s.v.p.
Tbs-gestelden
Jeugddelinquenten
2005
2006
2007
2008
12. Bij hoeveel van deze zaken wilden betrokken slachtoffers geïnformeerd
worden over de executiefase?
Vul het aantal zaken in waarbij slachtoffers
geïnformeerd wilden worden s.v.p.
Tbs-gestelden
Jeugddelinquenten
2005
2006
2007
2008

84

DEEL D: AANTALLEN SLACHTOFFERS
Bij vraag 13 t/m 20 gaat het om zaken exclusief verlengings- en
beëindigingszittingen

13. Hoeveel slachtoffers heeft het parket geïnformeerd over het vonnis/de
rechterlijke uitspraak?
Vul het aantal aangeschreven slachtoffers in s.v.p.
Tbs-gestelden
Jeugddelinquenten
2005
2006
2007
2008
14. Hoeveel slachtoffers heeft het parket geïnformeerd over de mogelijkheid
tot informatieverstrekking in de executiefase?
Vul het aantal aangeschreven slachtoffers in s.v.p.
Tbs-gestelden
Jeugddelinquenten
2005
2006
2007
2008
15. Hoeveel slachtoffers hebben gereageerd op het aanbod van informatieverstrekking in de executiefase?
Vul het aantal slachtoffers dat gereageerd heeft in s.v.p.
Tbs-gestelden
Jeugddelinquenten
2005
2006
2007
2008
16. Wat doet het parket als slachtoffers binnen een bepaalde termijn niet
reageren op het aanbod van informatieverstrekking? (Eén antwoord
mogelijk)
1
Nogmaals aanschrijven
2

Adres controleren en nogmaals aanschrijven

3

Niets

4

Anders, namelijk: ………………………………………………………

5

Weet niet

85

17. Hoeveel slachtoffers van tbs-gestelden willen wel/geen informatie over de
executiefase en hoeveel slachtoffers hebben niet gereageerd?
Vul de aantallen slachtoffers in die wel/geen info willen
of niet hebben gereageerd op het informatieaanbod
Wel informatie
Geen informatie Geen reactie
Onbekend
2005
2006
2007
2008
18. Hoeveel slachtoffers van jeugddelinquenten willen wel/geen informatie
over de executiefase en hoeveel slachtoffers hebben niet gereageerd?
Vul de aantallen slachtoffers in die wel/geen info willen
of niet hebben gereageerd op het informatieaanbod
Wel informatie
Geen informatie Geen reactie
Onbekend
2006
2007
2008
19. Hoe vindt u dat de informatieverstrekking aan slachtoffers over de
mogelijkheid tot informatieverstrekking in de executiefase door uw parket
verloopt?
(Eén antwoord mogelijk)
1
Goed
2

Redelijk

3

Niet goed

4

Weet niet

20. Kunt u uw antwoord toelichten?

DEEL E: DOORGEVEN INFORMATIE AAN HET LIJV
21. Bij hoeveel zaken zijn gegevens doorgestuurd aan het LIJV?
Vul de aantallen overgedragen zaken aan LIJV in s.v.p.
Tbs-gestelden
Jeugddelinquenten
2005
2006
2007
2008

86

22. Van hoeveel slachtoffers heeft het parket gegevens doorgegeven aan het
LIJV?
Aantal slachtoffers waarover gegevens naar LIJV gestuurd, vul in s.v.p.
Tbs-gestelden
Jeugddelinquenten
2005
2006
2007
2008
23. Hoe vindt u dat het doorgeven van informatie aan het LIJV door uw parket
verloopt? (Eén antwoord mogelijk)
1
Goed
2

Redelijk

3

Niet goed

4

Weet niet

24. Kunt u uw antwoord toelichten?

DEEL F: VERLENGINGS- EN BEEINDIGINGSZITTINGEN
25. Hoeveel verlengingszittingen zijn er geweest?
Vul het aantal verlengingszittingen in s.v.p.
Tbs-gestelden
Jeugddelinquenten
2005
2006
2007
2008
26. Bij hoeveel verlengingszittingen zijn slachtoffers geïnformeerd?
Vul in bij hoeveel zittingen slachtoffers zijn geïnformeerd s.v.p.
Tbs-gestelden
Jeugddelinquenten
2005
2006
2007
2008

87

27. Hoeveel slachtoffers zijn geïnformeerd over de verlengingszittingen?
Vul in hoeveel slachtoffers zijn geïnformeerd s.v.p.
Tbs-gestelden
Jeugddelinquenten
2005
2006
2007
2008
28. Hoeveel beeïndigingszittingen zijn er geweest?
Vul aantal beëindigingszittingen in s.v.p.
Tbs-gestelden
Jeugddelinquenten
2005
2006
2007
2008
29. Bij hoeveel beëindigingszittingen zijn slachtoffers geïnformeerd?
Vul in bij hoeveel zittingen slachtoffers zijn geïnformeerd s.v.p.
Tbs-gestelden
Jeugddelinquenten
2005
2006
2007
2008
30. Hoeveel slachtoffers zijn geïnformeerd over de beëindigingszittingen?
Vul in hoeveel slachtoffers zijn geïnformeerd s.v.p.
Tbs-gestelden
Jeugddelinquenten
2005
2006
2007
2008
31. Hoe achterhaalt het parket de informatiebehoefte van slachtoffers ten tijde
van een verlengings- of beeïndigingszitting?
(Kruis de twee belangrijkste mogelijkheden aan)
1
Uit de eigen administratie

88

2

Uit het dossier

3

Via het LIJV

4

Via DJI

5

Via de tbs-instelling of jeugdkliniek

6

Anders, namelijk:………………………………………………………

7

Weet niet

32. Hoe vindt u dat de informatieverstrekking aan slachtoffers over
verlengings- en beëindigingszittingen verloopt?
Verlengingszittingen
1
Goed

Beëindigingszittingen
1
Goed
2
2
Redelijk

2

Redelijk

3

Niet goed

3

Niet goed

4

Weet niet

4

Weet niet

33. Kunt u uw antwoord toelichten?

DEEL G: TOT SLOT
34. Hoe beoordeelt u het totale proces van informatieverstrekking aan
slachtoffers? (Denk aan de samenwerking tussen de verschillende
betrokken partijen; het feit dat de verantwoordelijkheid bij het OM ligt et
cetera) (Eén antwoord mogelijk)
1
Goed
2

Redelijk

3

Niet goed

4

Weet niet

35. Kunt u uw antwoord toelichten?

36. Heeft u tot slot suggesties voor verbeteringen wat betreft de informatieverstrekking aan slachtoffers?
(Het mag zowel om de uitvoeringspraktijk binnen het parket gaan als om
het totale informatieproces)
1
2
3

89

Einde van de enquête.
Hartelijk dank voor deelname!

90

ENQUETE FORENSISCH PSYCHIATRISCHE CENTRA

Toelichting op het onderzoek en de enquête
In opdracht van het ministerie van Justitie evalueert Regioplan het proces van
informatieverstrekking aan slachtoffers en nabestaanden van tbs-gestelden.
Het gaat om informatie over de ten uitvoerlegging van de tbs-maatregel
(plaatsing in instelling en verloven). Informatie hierover wordt door de FPC’s
en de Verlofunit doorgegeven aan het Landelijk Informatiepunt Justitieel Verlof
(LIJV). Het LIJV geeft de informatie vervolgens door aan het slachtoffer. De
informatieverstrekking aan het slachtoffer is bedoeld om een onverwachte
ontmoeting met de dader te voorkomen.
Voor het onderzoek naar het proces van informatieverstrekking zet Regioplan
onder meer een enquête uit onder alle FPC’s in Nederland. De enquête is als
volgt opgebouwd:
Deel A: Contactgegevens van de persoon die de enquête invult
Deel B: Werkwijze en taken FPC
Deel C: Informatiebehoefte slachtoffers
Deel D: Informeren LIJV
Deel E: Tot slot
In totaal gaat het om 25 vragen die voor een deel zijn uitgesplitst naar jaar
(2005 t/m 2008). Mochten gegevens niet zijn geregistreerd of een antwoord
moeilijk te geven is, dan kunt u de vraag overslaan. Ook een gedeeltelijk
ingevulde enquête is waardevol voor het onderzoek!
Wilt u de enquête uiterlijk maandag 26 januari 2009 aan Regioplan
retourneren in de bijgevoegde antwoordenvelop?
In het vervolg van de enquête wordt gesproken van ‘slachtoffers’ daar waar
‘slachtoffers en nabestaanden’ worden bedoeld.

DEEL A: CONTACTGEGEVENS
Naam instelling:
Enquête is ingevuld door (naam):
Functie:
Afdeling:
Telefoon:

91

DEEL B: WERKWIJZE EN TAKEN FPC
1. Bent u op de hoogte van het beleid dat regelt dat slachtoffers van tbsgestelden sinds 2005 informatie kunnen krijgen over de plaatsing in
een instelling en toegekende verloven?
(Kruis uw antwoord aan; één antwoord mogelijk)
1 Ja
2

Nee

3

Weet niet

2. Welke activiteiten behoren volgens uw interpretatie tot de taak van
FPC’s in het informatieproces t.b.v. slachtoffers? (Meerdere
antwoorden mogelijk)
1 Het LIJV informeren over de plaatsing van tbs-gestelden in de instelling
2

Het LIJV informeren over (het van start gaan van toegekende) verloven

3

Het slachtoffer rechtstreeks informeren over plaatsing

4

Het slachtoffer rechtstreeks informeren over verloven

5

Anders, namelijk:……………………………………………………………

6

Weet niet

3. Wat doet uw instelling in het kader van het informeren van
slachtoffers? (Meerdere antwoorden mogelijk)
1 Het LIJV informeren over de plaatsing van tbs-gestelden in de instelling
2

Het LIJV informeren over (het van start gaan van toegekende) verloven

3

Het slachtoffer rechtstreeks informeren over plaatsing

4

Het slachtoffer rechtstreeks informeren over verloven

5

Anders, namelijk:………………………………………………………………

6

Weet niet

4. Indien uw instelling contact heeft met het LIJV over verloven, is dit in
het kader van het slachtofferonderzoek t.b.v. de verlofaanvraag of is
dit om (het van start gaan van) toegekende verloven door te geven?
1 Het gaat om contact t.b.v. het slachtofferonderzoek

92

2

Het gaat om het doorgeven (van het van start gaan) van toegekende verloven

3

Het gaat om beide

4

Anders, namelijk: ……………………………………………………………….

5

Weet niet

5. Op welke manier heeft u vooral contact met het LIJV in dit kader?
(Maximaal twee antwoorden aankruisen)
1 Telefonisch
2

Per mail

3

Per fax

4

Per brief

5

Anders, namelijk:……………………………………………………………..

6

Weet niet

6. Werkt uw instelling wat betreft de informatieverstrekking t.b.v.
slachtoffers met een vaste werkprocedure? (Eén antwoord mogelijk)
1 Ja, sinds (vul maand en jaar in s.v.p.): ………./………..
2

Nee

3

Weet niet

7. Werkt uw instelling wat betreft de informatieverstrekking t.b.v.
slachtoffers met één of met meerdere uitvoerende medewerkers?
(Eén antwoord mogelijk)
1 Met één medewerker (incidenteel ondersteund door een collega)
2

Met meerdere medewerkers

3

Weet niet

8. Wordt deze medewerker (of medewerkers) hierbij
geïnstrueerd/aangestuurd door een leidinggevende?
(Eén antwoord mogelijk)
1 Ja
2

Nee

3

Anders, namelijk:……………………………………………………

4

Weet niet

9. Vindt het management het belangrijk dat de informatieverstrekking
aan slachtoffers (goed) gebeurt; wordt het beleid gedragen door de
instelling? (Eén antwoord mogelijk)
1 Ja, helemaal
2

Dat komt op gang

3

Nee

4

Weet niet

93

10. Worden ondernomen acties omtrent de informatieverstrekking t.b.v.
slachtoffers structureel geadministreerd/geregistreerd binnen uw
instelling?
(Eén antwoord mogelijk)
1 Ja, digitaal
2

Ja, schriftelijk

3

Ja, beide

4

Nee

5

Weet niet

DEEL C: INFORMATIEBEHOEFTE SLACHTOFFERS
11. Wordt uw instelling op de hoogte gesteld van de informatiebehoefte
van slachtoffers en zo ja, hoe? (Meerdere antwoorden mogelijk)
1 Ja, dat staat in het dossier
2

Ja, dat staat in MITS

3

Ja, door de plaatsingunit

4

Ja, door de verlofunit

5

Ja, door het LIJV

6

Ja, door andere FPC’s/tbs-klinieken

7

Ja, door slachtoffer zelf

8

Ja, anders namelijk:…………………………………………………….

9

Nee

10

Weet niet

12. Heeft uw instelling voldoende inzicht in de informatiebehoefte van
slachtoffers of blijft het soms onduidelijk? (Eén antwoord mogelijk)
1 We hebben voldoende inzicht
2

We hebben redelijk inzicht, maar het kan beter

3

We hebben onvoldoende inzicht

4

Weet niet

13. Kunt u uw antwoord toelichten?

94

DEEL D: INFORMEREN LIJV
14. Kunt u aangeven hoeveel plaatsingen van tbs-gestelden er zijn
geweest in uw instelling in de jaren 2005 t/m 2008?
Vul het aantal plaatsingen per jaar in s.v.p.
2005
2006
2007
2008
15. Bij hoeveel van die plaatsingen heeft u het LIJV hierover
geïnformeerd?
Vul het aantal plaatsingen per jaar in waarover het LIJV is geïnformeerd
2005
2006
2007
2008
16. In welke gevallen geeft u de plaatsing door aan het LIJV, in alle
gevallen of uitsluitend als slachtoffers van betreffende tbs-gestelden
behoefte hebben aan informatie? (Eén antwoord mogelijk)
1 In alle gevallen
2

Alleen indien slachtoffers informatiebehoefte hebben

3

Anders, namelijk:………………………………………………………….

4

N.v.t.

5

Weet niet

17. Hoe vindt u dat het informeren van het LIJV door uw instelling
verloopt? (Eén antwoord mogelijk)
1 Goed
2

Redelijk

3

Niet goed

4

Weet niet

18. Kunt u uw antwoord toelichten?

95

19. Kunt u aangeven hoeveel verlofmachtigingen er zijn geweest in 2005
t/m 2008?
Vul het aantal verlofmachtigingen per jaar in s.v.p.
2005
2006
2007
2008
20. Indien u het LIJV informeert over (het van start gaan van toegekende)
verloven, doet u dit structureel of soms wel en soms niet?
(Eén antwoord mogelijk)
1 Structureel
2

Soms wel en soms niet

3

Anders, namelijk: …………………………………………………………..

4

N.v.t.

5

Weet niet

21. Kunt u uw antwoord toelichten?

22. Geeft uw instelling nog andere informatie door aan het LIJV?
1 Ongeoorloofde afwezigheid
2

Incidentele afwezigheid

3

Overlijden tbs-gestelde

4

Anders, namelijk: …………………………………………………………….

5

Nee

6

Weet niet

DEEL E: TOT SLOT
23. Hoe beoordeelt u het totale proces van informatieverstrekking aan
slachtoffers op dit moment? (Denk aan de samenwerking tussen de
verschillende betrokken partijen; het feit dat de verantwoordelijkheid
bij het OM ligt; et cetera)
(Eén antwoord mogelijk)
1 Goed

96

2

Redelijk

3

Niet goed

4

Weet niet

24. Kunt u uw antwoord toelichten?

25. Heeft u tot slot suggesties voor verbeteringen wat betreft de
informatieverstrekking aan slachtoffers?
(Het mag zowel om de uitvoeringspraktijk binnen het parket gaan als om
het totale informatieproces)
1
2
3

Einde van de vragenlijst.
Hartelijk dank voor deelname!

97

98

BIJLAGE 3

Het bestand van het LIJV
Tabel B4.1

Overzicht van het aantal tbs-gestelden en aantal
slachtoffers/nabestaanden die over de bewegingsvrijheid van deze
tbs-gestelden geïnformeerd willen worden per parket

Parket

Aantal tbs-gestelden

Den Bosch
Breda
Maastricht
Roermond
Arnhem
Zutphen
Zwolle
Almelo
Den Haag
Rotterdam
Dordrecht
Middelburg
Amsterdam
Alkmaar
Haarlem
Utrecht
Leeuwarden
Groningen
Assen
Overige dossiers in
behandeling

105
56
36
37
88
62
43
29
71
90
32
22
66
29
47
51
55
39
38
47

Totaal

1043

Aantal slachtoffers/
nabestaanden
162
71
57
47
123
100
57
38
93
130
58
31
73
45
65
79
96
59
53
63
1500

Bron: handmatige tellingen van het LIJV. Peildatum: maart 2009

99

100