Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2039
Vragen van het lid Omtzigt (CDA) aan de Staatssecretaris van Financiën en de
ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Veiligheid en
Justitie over de vraag of de wet iemand verplicht de hypotheekrenteaftrek te
gebruiken of niet (ingezonden 15 mei 2017).
Antwoord van Staatssecretaris Wiebes (Financiën), mede namens de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (ontvangen 8 juni 2017)
Vraag 1
Kunt u bevestigen dat al tijdens de behandeling van de Wet maatregelen
woningmarkt 2014 (Kamerstukken 33 756) duidelijk was dat er sprake kon zijn
van een netto bijtelling van een stukje eigenwoningforfait, doordat het
eigenwoningforfait voor de hoogste inkomens in het toptarief bijgeteld wordt,
maar de hypotheekrente tegen een lager rentepercentage kan worden
afgetrokken?
Antwoord 1
Dat er sprake kan zijn van het per saldo belasting betalen over de eigen
woning als gevolg van de tariefmaatregel eigen woning was inderdaad
duidelijk. Dit blijkt onder meer uit het feit dat er een (verworpen) amendement is ingediend om dit in een geval waarin de aftrek wegens geen of
geringe eigenwoningschuld van toepassing is (Hillen-geval) te voorkomen.1
Ook was een dergelijke uitwerking voor een Hillen-geval opgenomen in de
brief van 11 november 20132.
Vraag 2
Klopt het dat je dus bij een relatief kleine woningschuld een netto bijtelling
kunt hebben bij je inkomen en bij een volledig afgeloste hypotheek je door
het gebruik van de Wet Hillen geen netto bijtelling hebt?
Antwoord 2
De tariefmaatregel eigen woning leidt niet tot een bijtelling bij het inkomen,
maar tot een aanpassing van de verschuldigde belasting. De tariefmaatregel
geldt niet voor de voordelen uit eigen woning, maar is alleen van toepassing
als er rente of kosten verschuldigd zijn voor een eigenwoningschuld.

1
2

ah-tk-20162017-2039
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

Kamerstuk 33 756, nr. 23.
Kamerstuk 33 756, nr. 28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Daardoor geldt de maatregel wel ingeval er een relatief kleine eigenwoningschuld is en niet als er geen sprake meer is van een eigenwoningschuld.
Vraag 3
Herinnert u zich dat de leden van de CDA-fractie dit middels amendement op
Kamerstuk 33 756, nr. 23 wilden voorkomen, door ervoor te zorgen dat er
nooit sprake zou kunnen zijn van een netto bijtelling?
Antwoord 3
Ja, hoewel dat verworpen amendement zich beperkte tot Hillen-gevallen.
Vraag 4
Herinnert u zich dat u nog voor de stemming over het wetsvoorstel aan de
Kamer schreef: «Overigens biedt het wetsvoorstel belastingplichtigen die
onder de Hillen-regeling vallen en een kleine eigenwoningschuld hebben,
zoals de indieners terecht opmerken, de ruimte om de gevolgen van de
tariefsaanpassing te voorkomen. Belastingplichtigen kunnen er in dat geval
voor kiezen om de kosten vanaf 2014 niet in box 1 in aftrek te brengen.»?3
Antwoord 4
In de brief van 11 november 20134 is deze passage opgenomen.
Vraag 5
Erkent u dat de Kamer dus over een wet gestemd heeft in de veronderstelling
dat een belastingplichtige de keuze heeft om de hypotheekrenteaftrek niet op
te geven, ook als hij daar wel recht op heeft?
Antwoord 5
Mij is gebleken dat de passage in de brief van 11 november 20135 wordt
uitgelegd als een losstaande keuze om rente en kosten al dan niet in aftrek te
brengen. Deze uitleg van die passage is niet in lijn met de wettelijke
systematiek. Er is geen keuze met betrekking tot de aftrek van rente en kosten
maar in bepaalde gevallen alleen een keuze ten aanzien van de kwalificatie
van de schuld (box 1 of box 3). De aftrek van rente en kosten volgt die
kwalificatie. Het is dan ook enkel mogelijk om een schuld die na 31 december
2012 is afgesloten en waarvoor een fiscale aflossingseis geldt en die
kwalificeert als eigenwoningschuld zodanig aan te passen dat die schuld niet
meer kwalificeert als eigenwoningschuld, waardoor de rente en kosten niet
langer aftrekbaar zijn in box 1. Dit kan door deze schuld om te zetten in een
aflossingsvrije lening waardoor niet langer aan de wettelijk vereiste vormgeving wordt voldaan. In andere gevallen waarbij de schuld kwalificeert als
eigenwoningschuld valt de schuld in box 1 en wordt rekening gehouden met
de rente en kosten die op grond van de wet als aftrekbare kosten in
aanmerking worden genomen, ongeacht of deze daadwerkelijk in aftrek
worden gebracht. De betreffende passage had hier explicieter over kunnen
zijn en in die zin begrijp ik de verwarring die is ontstaan.
Vraag 11
Was u zich bewust van het eerdere antwoord van Minister Blok toen u dit
antwoord gaf over de verplichting om de hypotheekrenteaftrek af te trekken?
Antwoord 11
Ja.
Vraag 6 en 12
Herinnert u zich dat u afgelopen week in een keer een draai van 180 graden
maakte, door op schriftelijke vragen (van het lid Bashir, SP) te antwoorden:
«Zolang een schuld voldoet aan alle voorwaarden en kwalificeert als
eigenwoningschuld is de belastingplichtige verplicht deze schuld en de

3

Kamerstuk 33 756, nr. 28
Kamerstuk 33 756, nr. 28.
5
Kamerstuk 33 756, nr. 28.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

daarmee verband houdende aftrekbare kosten eigen woning als zodanig op te
voeren in zijn aangifte. Dit betreft geen keuze.»?6
Wanneer is het beleid gewijzigd?
Antwoord 6 en 12
De wettelijke systematiek is niet gewijzigd en die systematiek is steeds
gevolgd. Het beleid is dan ook niet gewijzigd.
Vraag 7
Herinnert u zich dat deze vragen lang op antwoord gewacht hebben, omdat u
afstemming wilde over de antwoorden?7
Antwoord 7
De verlenging van de beantwoordingstermijn had niet te maken met het
innemen van het hiervoor verwoorde standpunt, maar op de benodigde tijd
die het afstemmen van antwoorden – vooral als er meerdere departementen
betrokken zijn – kan vergen.
Vraag 8 en 10
Wat is de maximumstraf die een belastingplichtige kan krijgen indien hij de
hypotheekrenteaftrek niet opgeeft in zijn aangifte?
Is een belastingplichtige in overtreding indien hij vergeet alle zorgkosten af te
trekken?
Antwoord 8 en 10
Op grond van de Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR) is een
belastingplichtige verplicht om de aangifte juist en volledig in te vullen. Dit
geldt niet alleen voor positieve inkomensbestanddelen, maar bijvoorbeeld
ook voor aftrekbare kosten en de persoonsgebonden aftrek. Een sanctie (in de
vorm van een bestuurlijke boete) kan in dit verband echter uitsluitend aan de
orde zijn ingeval er sprake is van een heffingsbelang voor de Belastingdienst.
Over het algemeen is er geen heffingsbelang bij het niet claimen van een
aftrek. De aanslag wordt dan immers eerder te hoog dan te laag vastgesteld.
De belastingplichtige benadeelt zichzelf dan. Er kan daarbij ook sprake zijn
van een voor de belastingplichtige nadelige doorwerking naar bijvoorbeeld
toeslagen.
Bij de eigen woning kan er per saldo wel sprake zijn van een heffingsbelang.
Dat is in ieder geval aan de orde voor Hillen-gevallen. Ook de Hillen-regeling
is gebaseerd op de rente en kosten die op grond van de wet als aftrekbare
kosten in aanmerking worden genomen, ongeacht of dat daadwerkelijk wordt
gedaan. Dit heeft tot gevolg dat het niet claimen van renteaftrek geen verschil
maakt voor de hoogte van de Hillen-aftrek en het saldo eigen woning, maar
in beginsel wel voor de toepassing van de tariefmaatregel waarvoor de
feitelijke aftrek bepalend is. Bij correctie door de Belastingdienst van de aftrek
zal de tariefcorrectie alsnog toepassing vinden waardoor de belastingplichtige
zich weer in dezelfde positie bevindt als wanneer hij direct juist aangifte had
gedaan en de rente in aftrek had gebracht. In niet-Hillen-gevallen kan er – net
als bij de aftrek van uitgaven voor specifieke zorgkosten – per saldo zelfs
meer belasting betaald moeten worden dan het geval was geweest bij het
wel claimen van renteaftrek en toepassing van de tariefmaatregel. Ook hier
geldt dat bij correctie de uitkomst weer overeenkomstig de wet zal zijn.
Vraag 9
Is het alleen verplicht om de hypotheekrenteaftrek te gebruiken of geldt deze
verplichting ook voor andere aftrekposten zoals lijfrentes en zorgkosten?
Antwoord 9
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 8 en 10 is een belastingplichtige
verplicht om de aangifte juist en volledig in te vullen. Dat betekent inderdaad
ook dat uitgaven voor specifieke zorgkosten moeten worden geclaimd. Bij
lijfrentepremies heeft de belastingplichtige in zekere zin een keuze. Ingeval de
lijfrente in de polis wordt vormgegeven als een box 1-lijfrente is de premie

6
7

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 1769
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 1608

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

binnen bepaalde begrenzingen aftrekbaar. Omdat deze aftrekmogelijkheid in
de wet expliciet is vormgegeven als een «kan-bepaling», kan de belastingplichtige er in theorie ook voor kiezen om de betreffende premie niet in aftrek
te brengen.
Dat heeft sinds 1 januari 2009 echter tot gevolg dat de uitkering – afgezien
van een beperkte saldoregeling – wel wordt belast, terwijl de premie niet in
aftrek is gebracht. Voor zover de premies niet in aanmerking worden
genomen, maar de uitkering wel wordt belast, brengt de belastingplichtige
zich dus ook hier in een nadelige situatie met het niet in aftrek brengen van
de premie, omdat hij dan per saldo meer belasting verschuldigd is. De
belastingplichtige kan er ook voor kiezen om de lijfrente vorm te geven als
een box 3-lijfrente. In dat geval kan hij de premie niet in aftrek brengen en is
de uitkering niet belast, maar wordt de waarde van de lijfrente meegenomen
in box 3.
Vraag 13
Begrijpt u zelf alle regels rondom de hypotheekrenteaftrek? Zo ja, kunt u ze
dan volledig uitschrijven?
Antwoord 13
De regels rondom de aftrek van rente en kosten eigen woning zijn complex.
In de wet zijn de regels gedetailleerd uitgeschreven. Ik verwijs hiervoor naar
de afdelingen 3.6 en 3.6a van de Wet IB 2001 en delen van hoofdstuk 10bis
van die wet.
Vraag 14
Kunt u aangeven of u de opvatting deelt dat rechtszekerheid vereist dat het
oorspronkelijke antwoord bij de wetsbehandeling geldig is?
Antwoord 14
Mede gelet op de in het antwoord op vraag 5 gegeven toelichting op de
aldaar bedoelde reactie in de brief van 11 november 2013, zie ik geen
aanleiding om de wet op dit punt niet toe te passen.
Vraag 15
Kunt u deze vragen één voor één en binnen de reguliere termijn beantwoorden?
Antwoord 15
U treft de beantwoording hierbij aan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4