Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 248

Wijziging van de Wet op het Centraal bureau
voor de statistiek in verband met de
herpositionering van zelfstandige
bestuursorganen

Nr. 4

VERSLAG
Vastgesteld 10 september 2015
De vaste commissie voor Economische Zaken, belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag uit
te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering op de gestelde vragen en de
gemaakte opmerkingen tijdig en genoegzaam zal hebben geantwoord,
acht de commissie de openbare beraadslaging over dit wetsvoorstel
voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave

blz.

I

Algemeen
1.
Doel en aanleiding
2.
Hoofdlijnen van het wetsvoorstel

1
2
2

II

Artikelen

4

I. Algemeen
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Deze leden hebben hierover enkele vragen en
opmerkingen.
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het Centraal bureau voor de
statistiek in verband met de herpositionering van zelfstandige bestuursorganen. Deze leden hebben hierover enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van onderhavig
wetsvoorstel. Deze leden vinden het van belang dat Nederland een
onafhankelijk bureau voor de statistiek behoudt. Deze leden hebben
daarom nog enkele vragen.

kst-34248-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 248, nr. 4

1

De leden van de fractie van D66 hebben met belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel wijziging van de Wet op het Centraal bureau
voor de statistiek in verband met de herpositionering van zelfstandige
bestuursorganen. De leden van de fractie van D66 hebben enkele vragen.
1. Doel en aanleiding
De leden van de CDA-fractie vragen of de uitgangspositie, het waarborgen
van de onafhankelijke statistiekproductie en de betrouwbaarheid van de
statistieken, geheel gewaarborgd blijft met dit wetsvoorstel. Deze leden
vragen verder hoeveel kosten worden bespaard met het opheffen van de
Centrale Commissie voor de statistiek (CCS). De vaste commissie voor
Economische Zaken heeft een brief ontvangen van de CCS (Herpositionering zbo’s van het CBS, 6 november 2014). Hierin wordt aangegeven dat
voor het goed functioneren van het Centraal bureau voor de statistiek
(CBS), op een drietal terreinen een externe blik wenselijk is. De CCS geeft
hierbij aan een wettelijke grondslag van de beschreven governance in de
brief passender te vinden voor het CBS. Is de regering het eens met de
CCS? Zo ja, op welke wijze wordt deze externe blik geborgd in de wet?
2. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
2.1 Opheffen CCS
De leden van de PvdA-fractie onderschrijven uiteraard het regeerakkoord
«Bruggen slaan» van 29 oktober 2012. Een onderdeel hiervan is het
kritisch bezien of de zelfstandig bestuursorgaan (zbo-)status de juiste is
voor de diverse overheidsorganisaties, die zijn georganiseerd als zbo.
Dit betekent echter voor deze leden niet dat toezichthoudende organen
van zbo’s, zoals het CCS is, per definitie opgeheven zouden moeten
worden. Er zijn immers ook geen plannen om de Raad van Commissarissen resp. de Raad van Toezicht van De Nederlandsche Bank en de
Autoriteit Financiële Markten op te heffen.
Evenmin vinden deze leden het vanzelfsprekend dat de stelling wordt
ingenomen dat «ieder extra wettelijk toezichthoudend orgaan de
transparantie vermindert». Immers een dergelijk toezichthoudend orgaan
kan juist tot taak hebben om de transparantie zo veel mogelijk te
vergroten. Dan is er geen vermindering van de transparantie.
Kortom, de opheffing van de CSS vloeit voor de leden van de PvdA-fractie
niet automatisch voort uit het regeerakkoord. De leden van de
PvdA-fractie verlangen een betere onderbouwing voor de opheffing van
de CCS dan dat «ieder extra wettelijk toezichthoudend orgaan de
transparantie vermindert». Spelen hier misschien meningsverschillen
tussen personen of andere ondergeschikte zaken een rol? Graag een
uitvoerige reactie van de regering.
Zijn er momenteel plannen om een niet-wettelijke adviserende raad in
stellen? Zo ja, hoe gaat deze er uit zien? Zo nee, waarom niet?
Op welke manier is de onafhankelijkheid van de functionaris voor de
gegevensbescherming gewaarborgd?
De leden van de PvdA-fractie missen in de tabel met de 12 bevoegdheden
de rol van de Tweede Kamer. Kan de regering toelichten hoe deze is
geregeld?
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het voorstel de
CCS op te heffen en lezen dat de directeur-generaal (DG) CBS, indien hij
behoefte heeft aan een klankbord of financiële auditcommissie, zelf een
commissie in kan stellen om hem raadgevend terzijde te staan. Tegelijkertijd lezen deze leden dat de CCS aangeeft dat voor goede governance
een orgaan met externe blik intern georganiseerd zou moeten worden op
basis van een wettelijke verplichting. De leden van de SP-fractie zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 248, nr. 4

2

teleurgesteld dat aan dit advies geen gehoor is gegeven en verzoeken het
kabinet te beargumenteren waarom dit niet is gebeurd.
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering door middel van dit
wetsvoorstel rechtstreeks aanwijzingen kan geven aan het CBS en/of DG
CBS. Deze leden zien in de memorie van toelichting op pagina 3 een
schema met de nieuwe bevoegdheden. Deze leden vragen de regering of
zij nader kunnen ingaan welke bevoegdheden van de CCS worden belegd
bij de Minister en wat de gevolgen hiervan zijn voor de onafhankelijkheid
van het CBS? Tevens vragen deze leden of de Minister door middel van dit
wetsvoorstel niet teveel invloed krijgt op het CBS. De leden van de
CDA-fractie lezen verder dat de DG CBS een raadgevende commissie kan
instellen. Een dergelijke commissie kan geen besluitvormende bevoegdheden hebben. Is dit volgens de regering altijd onverstandig, indien een
dergelijke commissie besluitvormende bevoegdheden zou hebben?
2.2 Positie DG CBS
De leden van de PvdA-fractie onderschrijven dat het CBS een zekere
onafhankelijkheid moet hebben. Deze leden willen uiteraard geen Griekse
toestanden zoals in 2009. Deze leden verwachten dergelijke zaken sowieso
niet in Nederland, omdat er immers ook nog parlementaire controle is.
Tegelijkertijd vinden deze leden dat de regering moet kunnen beschikken
over een eigen rekenbureau, voor de beleidsvoorbereiding en het
opstellen van nieuwe plannen. Hoe is deze rekenfunctie binnen de
overheid gewaarborgd en welke rol speelt hierin het Centraal Planbureau
(CPB)? Hoe is de taakverdeling tussen CBS en CPB geregeld op dit punt?
Is een situatie denkbaar dat CPB of CBS, onder het mom van zelfstandigheid en onafhankelijkheid, tegen de regering kan zeggen dat ze de
effecten van bepaalde plannen niet door willen rekenen?
Bij het CBS wordt het ZBO gevormd door de DG CBS. Betekent dit dat de
medewerkers gewoon werkzaam zijn voor het Ministerie van Economische Zaken? Hoe is de rechtspersoonlijkheid van het CBS (en het CPB)
geregeld?
De leden van de SP-fractie lezen dat de DG CBS naar de mening van de
regering als zbo geen hiërarchische of ondergeschiktheidsrelatie heeft ten
opzichte van de Minister. Deze leden lezen tevens in het overzicht met
wijziging van bevoegdheden dat de Minister na deze wetswijziging
zelfstandig beslist over benoeming, schorsing en ontslag van de DG CBS,
terwijl in de huidige situatie de DG CBS bij benoeming aanbevelingsrecht
heeft en de CCS in geval van schorsing en ontslag gehoord wordt door de
Minister. Deze leden zijn van mening dat het wegvallen van adviesfuncties
bij de benoeming, schorsing en ontslag van de DG CBS een zware vorm
van ondergeschiktheid van de DG CBS ten opzichte van de Minister
creëert en verzoeken de regering te beargumenteren waarom dit volgens
haar niet het geval is.
In de Europese Unie wordt nadruk gelegd op de onafhankelijkheid van de
nationale instituten voor de statistiek, zo lezen de leden van de
CDA-fractie. Dit blijkt uit de eisen die in diverse verordeningen van de
Europese Unie en in de Europese Praktijkcode gesteld worden. Blijft de
onafhankelijke statistiekproductie en de betrouwbaarheid met dit
wetsvoorstel gewaarborgd als wordt gekeken naar de maatstaven van
Europa? Zo ja, op welke wijze?
De leden van de D66-fractie vragen de regering nader toe te lichten hoe de
onafhankelijkheid van het CBS gewaarborgd blijft. Het afgelopen jaar was
er veel ophef over het bericht dat het CBS meer «duiding» zou bieden bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 248, nr. 4

3

gepubliceerde cijfers. Wat betekent dit wetsvoorstel voor dit voornemen
van het CBS?
Voorts vragen de leden van de D66-fractie de regering nader toe te lichten
wat de financiële consequenties zijn van dit wetsvoorstel.
II Artikelen
Artikel I, onderdelen A (artikel 1, onderdeel d (nieuw)), B, C, F, G, S en W
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering nader kan toelichten
waarom het van belang is dat de Minister van meet af aan zicht en
controle heeft op de bij het CBS aanwezige besluitvormingsprocessen en
interne checks-and-balances.
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
De adjunct-griffier van de commissie,
Haveman-Schüssel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 248, nr. 4

4