Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3527
Vragen van het lid Van der Plas (BBB) aan de Minister voor Natuur en Stikstof
over de Engbertsdijksvenen (ingezonden 22 mei 2023).
Antwoord van Minister Van der Wal-Zeggelink (Natuur en Stikstof)
(ontvangen 4 september 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2022–2023, nr. 2869.
Vraag 1
Bent u bekend het artikel ««Onvoorstelbare» actie van Staatsbosbeheer leidt
tot woede in Kloosterhaar: «Dit valt niet uit te leggen»»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u uitleggen waarom Staatsbosbeheer ervoor kiest om het leemdepot in
het natuurgebied zelf (in moerasgebied) aan te leggen?
Antwoord 2
Van Staatsbosbeheer begrijp ik dat het leem nodig is voor natuurherstelwerkzaamheden in het betrokken natuurgebied. Na een grondige analyse van de
mogelijke depotlocaties is deze locatie als best beschikbare locatie aangewezen. De gemeente Twenterand heeft omgevingsvergunningen verleend voor
het depot. Voor de aanvraag van de omgevingsvergunningen is tevens door
een extern onderzoeks- en adviesbureau een ruimtelijke onderbouwing
opgesteld, waarbij onder andere is gelet op de vereisten vanuit de ruimtelijke
ordening en op de effecten op flora en fauna. Ook veiligheid, overlast voor de
omgeving en bereikbaarheid zijn afgewogen. Ik ben mij bewust van het feit
dat de activiteiten van Staatsbosbeheer het herstel van dit beschermde
natuurgebied tot doel hadden. Dat Staatsbosbeheer, samen met provincie en
gemeente, bezig is om de natuur in het gebied te herstellen ondersteun ik.
Tegelijkertijd vraag ik mij af of met betrekking tot het leemdepot ook anders,
en met meer oog voor de natuur, gehandeld had kunnen worden. Dit heb ik
bij Staatsbosbeheer aangekaart en Staatsbosbeheer heeft, in overleg met

1

ah-tk-20222023-3527
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

AD, 3 mei 2023, ««Onvoorstelbare» actie van Staatsbosbeheer leidt tot woede in Kloosterhaar:
«Dit valt niet uit te leggen»» (https://www.ad.nl/hardenberg/onvoorstelbare-actie-vanstaatsbosbeheer-leidt-tot-woede-in-kloosterhaar-dit-valt-niet-uit-te-leggen~ac91d0b9/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

provincie Overijssel, besloten diepgaand onderzoek te gaan doen naar de
ontstane situatie van het leemdepot in de Engbertsdijksvenen. Dit onderzoek
gaat door een onafhankelijk extern onderzoeksbureau zorgvuldig worden
uitgevoerd en moet gaan valideren wat er precies gebeurd is. Aan de hand
van de uitkomsten van dit onderzoek ga ik vervolgens het gesprek aan met
de provincie Overijssel, de gemeente Twenterand en Staatsbosbeheer. Ik wil
met hen afspraken maken om dergelijke situaties te voorkomen.
Vraag 3
Heeft Staatsbosbeheer voorafgaand aan de storting van leem in beeld
gebracht welke flora en fauna op die plek aanwezig waren?
Antwoord 3
In de hiervoor genoemde ruimtelijke onderbouwing bij de omgevingsvergunningaanvraag is aandacht besteed aan het aspect flora en fauna en is
toentertijd geconcludeerd dat de aanleg en het gebruik van het tijdelijke
gronddepot past binnen de wettelijke verplichtingen ten aanzien van de
bescherming van flora en fauna.
Vraag 4
Is de conclusie gerechtvaardigd dat dit stukje Natura 2000-gebied niet zo
bijzonder en kwetsbaar is dat het beschermd moe(s)t worden? Zo ja, wat zegt
dit dan over de rest van het Natura 2000-gebied?
Antwoord 4
Nee, die conclusie valt hier niet uit te trekken. Natura 2000-gebieden zijn
beschermd op grond van de Wet natuurbescherming.
Vraag 5
Bent u ermee bekend dat de Engbertsdijksvenen overbelast zijn door
stikstofuitstoot?
Antwoord 5
Ja.
Vraag 6
Hoe is het mogelijk dat er, ondanks deze overbelasting, toestemming wordt
verleend aan Staatsbosbeheer om extra stikstof uit te stoten?
Antwoord 6
Het leem is nodig voor natuurherstelmaatregelen die noodzakelijk zijn om de
aanwezige habitats in stand te houden. Uitvoering van natuurherstel is
vrijgesteld van de vergunningplicht op grond van de Wet natuurbescherming.
Om die reden waren de activiteiten in kwestie mogelijk. Op basis van wat ik
nu heb gelezen over deze kwestie, vraag ik mij wel af of hier ook anders, en
met meer oog voor de natuur, gehandeld had kunnen worden. Als gezegd ga
ik daarover, aan de hand van de uitkomsten van het onafhankelijk extern
onderzoek, het gesprek aan met de provincie Overijssel, de gemeente
Twenterand en Staatsbosbeheer. Ik wil met hen afspraken maken om
dergelijke situaties te voorkomen.
Vraag 7
Waarop is de vergunningverlening voor de stikstofuitstoot van de machines,
die worden gebruikt voor transport en aanleg van het leemdepot, gebaseerd?
Antwoord 7
Voor het depot zijn omgevingsvergunningen nodig. Deze zijn verleend door
de gemeente Twenterand. Het leem is bedoeld voor natuurherstelmaatregelen en die vallen onder de vrijstelling van de vergunningplicht op grond van
de Wet natuurbescherming. Zie over het gebruik van die vrijstelling ook mijn
antwoord op de vorige vraag.
Vraag 8
Hoe kan Staatsbosbeheer het behoud en herstel van de natuur in dit
moerasgebied waarborgen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Antwoord 8
Staatbosbeheer beheert het gebied in overeenstemming met de instandhoudingsdoelen waarvoor het gebied is aangewezen en voert samen met de
provincie Overijssel natuurherstelwerkzaamheden uit om de natuur in de
Engbertsdijksvenen te behouden en te herstellen. Door middel van monitoring wordt gevolgd of er sprake is van behoud en ook of verbetering
optreedt. Er is een natuurdoelanalyse opgesteld voor het gebied waarin de
huidige staat van de natuur staat beschreven. In de Engbertsdijksvenen zijn
om verschillende redenen nog beperkt maatregelen uitgevoerd. Het Natura
2000-beheerplan Engbertsdijksvenen bevat de maatregelen die zullen worden
uitgevoerd en tot behoud en herstel van de natuur moeten leiden.
Vraag 9
Kan Staatsbosbeheer garanderen dat het gebied waar het depot is aangelegd
weer in originele staat wordt achtergelaten en zo ja, wanneer?
Antwoord 9
Ja, Staatsbosbeheer heeft mij verzekerd dat dit zal gebeuren wanneer het
leem gebruikt is voor de natuurherstelwerkzaamheden. Na afronding van de
natuurherstelwerkzaamheden wordt het depot ontmanteld en het stuk land
weer in originele staat achtergelaten. De verwachting is dat de werkzaamheden eind 2026 afgerond zullen zijn, waarna de oude situatie wordt hersteld.
Vraag 10
Wie heeft de ophoging van het gebied tijdens het broedseizoen toegestaan
en waarom?
Antwoord 10
Het depot is ingericht in 2018 en sindsdien zijn er in fasen verschillende
partijen leem in het depot gereden. Dit is niet tijdens het broedseizoen
gebeurd. Wel heeft de afwerking van het depot tijdens het broedseizoen
plaatsgevonden in verband met de vele regenval die voor het broedseizoen
heeft plaatsgevonden waardoor het vanuit veiligheidsredenen en draagkracht
van de grond niet mogelijk was om deze werkzaamheden eerder uit te
voeren. Er is onderzoek gedaan naar de aanwezigheid van nesten op het
depot. Die waren niet aanwezig en zijn dan ook niet verstoord tijdens deze
werkzaamheden, zo heeft Staatsbosbeheer mij verzekerd.
Vraag 11
Hoe heeft het kunnen gebeuren dat Staatsbosbeheer niet heeft gemerkt dat er
ook vervuild puin werd gestort?
Antwoord 11
Het puin dat is gestort bestaat uit gerecycled materiaal. Volgens de daarvoor
geldende wettelijke normen mag daarin een laag percentage nietsteenachtige materialen bijgemengd zijn (1%). Vooralsnog bestaat er geen
aanwijzing dat het gebruikte materiaal niet aan de normen zou voldoen,
Staatsbosbeheer hanteert een norm van 0,1% en is dus strenger dan de
wettelijke norm. Aan de hand van de uitkomsten van het onafhankelijk extern
onderzoek moet (opnieuw) blijken dat er geen aanwijzing bestaat dat het
gebruikte materiaal niet aan de normen zou voldoen.
Vraag 12
Hoe wordt de kwaliteit van de aangeleverde gronden gecontroleerd?
Antwoord 12
Alle geleverde partijen grond zijn getoetst conform het Besluit Bodemkwaliteit en voldoen aan de achtergrondwaarde.
Vraag 13
Heeft Staatsbosbeheer inzichtelijk gemaakt wat dit project betekent voor de
flora en fauna in de Engbertsevenen op de korte en lange termijn?
Antwoord 13
Ja, voor het natuurherstel is een inrichtingsplan opgesteld, zijn hydrologische
onderzoeken uitgevoerd en is tevens een ecologische analyse gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Vraag 14
Hoe gaat Staatsbosbeheer in de toekomst dit soort schade voorkomen?
Antwoord 14
De schade waarnaar in het artikel wordt verwezen is het uitspoelen van leem
in de Friese Koelen. Een deel van het leem heeft onbedoeld weg kunnen
spoelen door langdurige regenval en het ontbreken van voldoende voorzorgsmaatregelen om regenwater af te voeren. Omdat leem in de Friese Koelen is
gespoeld, is het oppervlaktewater vertroebeld. Om dit in de toekomst te
voorkomen zijn de volgende maatregelen getroffen: a) er zijn sloten gegraven
rondom de plaats waar het leem is opgeslagen zodat eventuele uitspoeling in
de sloot komt en niet in de Friese Koelen (de sloot kan eenvoudig worden
schoongemaakt) en b) de vorm van de opslagplaats is aangepast, waardoor
water alleen nog afstroomt via de gegraven sloot. Als gezegd wil ik, aan de
hand van de uitkomsten van het onafhankelijk extern onderzoek, in gesprek
met de provincie Overijssel, de gemeente Twenterand en Staatsbosbeheer,
onder meer om afspraken te maken om dergelijke situaties te voorkomen.
Vraag 15
Wordt er naast de positieve invloed van het opbrengen van deze grond ook
rekening gehouden met eventuele negatieve gevolgen en zo ja, welke?
Antwoord 15
Eventuele negatieve gevolgen zijn er naar verwachting niet. Er worden kades
hersteld als hydrologische herstelmaatregelen. Het leem wordt gebruikt voor
de binnenzijde van de nieuwe kades, om daarmee hun waterdoorlatendheid
tot een minimum te beperken. Tevens worden de diepe sloten met dit leem
gedempt om hiermee de wegzijging naar de ondergrond te voorkomen.
Vraag 16
Zijn er nog meer vergelijkbare projecten gepland en zo ja welke, waar en
wanneer?
Antwoord 16
Ja, in de hoogveengebieden Bargerveen en Fochteloërveen zijn of worden
vergelijkbare werkzaamheden uitgevoerd. Zo nodig zal ik op basis van de
uitkomsten van het onafhankelijk extern onderzoek, afspraken maken met
Staatsbosbeheer en de betrokken provincie en gemeente om vergelijkbare
situaties in deze gebieden te voorkomen.
Vraag 17
Zijn de gevolgen van de aanleg van dit depot meegenomen in de natuurdoelanalyse van het betreffende gebied?
Antwoord 17
De natuurdoelanalyse gaat over de stand van de natuur. De aanleg van dit
depot is hierop niet van invloed.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4