Resultaten verantwoordingsonderzoek 2018

Deltafonds ( J)
Rapport bij het jaarverslag

2019

Resultaten
verantwoordingsonderzoek 2018
Deltafonds (J)
Rapport bij het jaarverslag

Vooraf
De Algemene Rekenkamer doet ieder jaar onderzoek naar de verantwoording die ministers
in hun jaarverslagen afleggen over hun bestedingen, hun bedrijfsvoering en hun beleid.
Onze centrale vragen in dit jaarlijkse ‘verantwoordingsonderzoek’ zijn:
• Is het geld in het afgelopen jaar besteed volgens de regels?
• Waren de zaken op het departement goed geregeld?
• Heeft het gevoerde beleid de gewenste resultaten opgeleverd?
Op basis van deze vragen beschrijven wij per begrotingshoofdstuk of de verantwoordelijke
ministers hun zaken op orde hebben. Vanuit onze wettelijke taak geven wij daarbij ook
oordelen over de financiële informatie en de totstandkoming van de beleids- en bedrijfsvoeringsinformatie in de jaarverslagen van de ministers en over de kwaliteit van de
bedrijfsvoering zelf. Met een verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer
kunnen de Staten-Generaal per begrotingshoofdstuk decharge verlenen aan de minister.
Dit rapport heeft betrekking op het Jaarverslag 2018 van het Deltafonds, dat onder
de verantwoordelijkheid valt van de minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW).
Onze overige publicaties in het kader van het verantwoordingsonderzoek 2018 vindt u
op www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek2018.
Hier vindt u ook ons rapport Staat van de Rijksverantwoording 2018. Hierin nemen wij
de goedkeuring van de Rijksrekening op. Ook bevat deze publicatie een overkoepelende
uiteenzetting over het Verantwoordingsonderzoek 2018.

3

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bijlage

Inhoud
1

Onze conclusies

5

2

Feiten en cijfers

6

3

Financiële informatie
3.1 Oordeel over de financiële verantwoordingsinformatie

7

Bedrijfsvoering
4.1 Oordeel over de totstandkoming bedrijfsvoeringsinformatie

9

5

Beleidsresultaten

10

6

Reactie minister

11

Bijlage 1 – Overzicht fouten en onzekerheden Deltafonds 2018

12

Bijlage 2 – Over het verantwoordingsonderzoek

14

Bijlage 3 – Eindnoten

16

4

4

7

9

Inhoud

1 Conclusies

1

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Onze conclusies
De minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) legt in haar jaarverslag over het
Deltafonds verantwoording af over de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten voor
de bekostiging van maatregelen, voorzieningen en onderzoeken op het gebied van water­
veiligheid en zoetwatervoorziening.
Onze oordelen over de beleidsinformatie, de bedrijfsvoeringsinformatie en de financiële
informatie in het jaarverslag van het Deltafonds zijn positief.
Verder in het rapport
In de volgende hoofdstukken werken we de conclusies verder uit:
• Oordeel over financiële verantwoordingsinformatie (hoofdstuk 3);
• Oordeel over de totstandkoming van de bedrijfsvoeringsinformatie (hoofdstuk 4);
• Oordeel over de totstandkoming van de beleidsinformatie (hoofdstuk 5);
• Reactie minister (hoofdstuk 6).

5

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bijlage

Feiten en cijfers
Het Deltafonds is in 2013 ingesteld met als doel de bekostiging van maatregelen, voorzieningen en onderzoeken op het gebied van waterveiligheid en zoetwatervoorziening. Sinds
2015 is het ook mogelijk om de uitgaven op het gebied van waterkwaliteit die geen relatie
hebben met waterveiligheid en zoetwatervoorziening te verantwoorden op het Deltafonds. Het Deltafonds wordt beheerd door de minister van Infrastructuur en Waterstaat
(IenW). Het beheer van het fonds is onderdeel van de bedrijfsvoering van het Ministerie
van IenW.
De minister van IenW heeft in 2018 voor € 1.083,7 miljoen uitgaven gedaan ten laste
van het Deltafonds. Alle uitgaven waren directe departementale bestedingen. Dit zijn de
uitgaven waar de minister zelf verantwoordelijk is voor een rechtmatige en doelmatige
besteding van de gelden. Daarnaast zijn verplichtingen aangegaan voor € 2.983,9 miljoen.
De ontvangsten bedroegen € 1.085,5 miljoen. De uitgaven van het Deltafonds beslaan
0,46% van de totale rijksuitgaven over 2018.
Het Deltafonds wordt voor het grootste deel gevoed door een bijdrage uit de begroting
van de minister van IenW (artikel 26). Daarnaast worden voor sommige projecten uitgaven
doorberekend aan derden zoals lagere overheden, buitenlandse overheidsinstanties en
de Europese Unie. De waterschappen leveren een bijdrage voor de hoog­water­
beschermings­programma’s.
Tabel 1 Deltafonds(J) in cijfers in miljoenen €
2016

2017

2018

Verplichtingen

1.070,3

822,8

2.983,9

Uitgaven

1.147,4

950,3

1.083,7

Ontvangsten

1.215,0

851,4

1.085,5

De omvang van de verplichtingen en de uitgaven is mede afhankelijk van het moment
waarop contracten worden aangegaan en van de voortgang van projecten. De omvang
van de verplichtingen en de uitgaven kan hierdoor door de jaren heen fluctueren. Het fors
hogere bedrag aan verplichtingen die in 2018 zijn aangegaan kan worden verklaard, doordat
een subsidie van bijna € 500 miljoen voor het project Markermeerdijk niet in 2017, maar
in 2018 is vastgesteld. Daarnaast is in 2018 ook een DBFM-contract1 afgesloten voor het
project Afsluitdijk.
6

Inhoud

1 Conclusies

3

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Financiële informatie
In dit hoofdstuk bespreken we de resultaten van ons onderzoek naar de financiële
verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag 2018 van het Deltafonds (J).
We geven in § 3.1 een oordeel over:
• de rechtmatigheid, betrouwbaarheid en ordelijkheid van de financiële
verant­woordingsinformatie op totaalniveau;
• de rechtmatigheid, betrouwbaarheid en ordelijkheid van de financiële
verant­woordingsinformatie op artikelniveau.
Op onze website (www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek2018) vindt u
een totaaloverzicht van alle fouten en onzekerheden die we aantroffen in:
• Verplichtingen
• Uitgaven/ontvangsten
• Saldibalans
• Afgerekende voorschotten
• Baten van de baten/lastendiensten (indien van toepassing)
Fouten en onzekerheden in de verplichtingen en in de uitgaven/ontvangsten staan
in 2 afzonderlijke overzichten in bijlage 1.

3.1 Oordeel over de financiële verantwoordingsinformatie
In deze paragraaf geven wij ons oordeel over de financiële verantwoordingsinformatie
in het Jaarverslag 2018 van het Deltafonds (J)
De financiële verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag 2018 van het Deltafonds (J)
voldoet op totaalniveau aan de daaraan te stellen eisen. Wel hebben wij een fout gevonden
die de tolerantiegrens op artikelniveau overschrijdt.

3.1.1 Oordeel rechtmatigheid, betrouwbaarheid en ordelijkheid financiële
verantwoordingsinformatie
Wij hebben de rechtmatigheid, betrouwbaarheid en ordelijkheid van de financiële
verantwoordingsinformatie onderzocht.

7

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

De financiële verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag 2018 van het Deltafonds (J) is op
totaal­niveau rechtmatig, betrouwbaar en ordelijk en voldoet aan de regels voor het inrichten
van de jaarverslagen. Wij geven dit oordeel onder het voorbehoud dat de Staten-Generaal
goed­keuring zullen verlenen aan de slotwetmutaties waarin alle geraamde uitgaven, verplichtingen
en ontvangsten uit de begroting van het Deltafonds (J) in overeenstemming zijn gebracht met
de uiteindelijk gerealiseerde bedragen.
Voorbehoud slotwetmutaties - nog door het parlement te autoriseren budgetten
Het bedrag aan verplichtingen dat in het Jaarverslag 2018 van het Deltafonds (J) is opgenomen
omvat in totaal € 50,4 miljoen2 aan overschrijdingen op het begrotingsartikel 1 en 5. Gaan de
Staten-Generaal niet akkoord met de daarmee samenhangende slotwetmutaties, dan moeten
wij onze oordelen over de financiële verantwoordingsinformatie mogelijk herzien.

3.1.2 Oordeel rechtmatigheid financiële verantwoordingsinformatie op artikelniveau
Wij hebben ook op artikelniveau de rechtmatigheid van de financiële verantwoordings­
informatie onderzocht.
De financiële verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag 2018 van het Deltafonds (J) is op
artikelniveau rechtmatig met uitzondering van artikel 7. In dit artikel hebben we fouten en
onzekerheden geconstateerd in de rechtmatigheid van de verplichtingen die de artikelgrens
overschrijden.

Fouten en onzekerheden in de rechtmatigheid van begrotingsartikel 7 Investeren
in Waterkwaliteit
De tolerantiegrens voor fouten en onzekerheden met betrekking tot de rechtmatigheid
van de verplichtingen op artikel 7 is overschreden. Het gaat om een fout van € 5 miljoen.
Deze wordt veroorzaakt doordat een subsidie onrechtmatig is verstrekt, door het ont­
breken van een wettelijke grondslag.
3.1.3 Oordeel betrouwbaarheid en ordelijkheid financiële verantwoordingsinformatie
op artikelniveau
Wij hebben ook op artikelniveau de betrouwbaarheid en ordelijkheid van de financiële
verantwoordingsinformatie onderzocht.
De financiële verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag 2018 van het Deltafonds (J) is
op artikelniveau betrouwbaar en ordelijk en voldoet aan de regels voor het inrichten van de
jaar­verslagen.

8

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

4

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bedrijfsvoering
Wij hebben onderzoek gedaan naar de informatie die de minister van IenW in het Jaarverslag
2018 van het Deltafonds heeft opgenomen over de bedrijfsvoering rond dit fonds.
Wij geven in dit hoofdstuk een oordeel over de totstandkoming van deze informatie.

4.1 Oordeel over de totstandkoming bedrijfsvoeringsinformatie
Wij hebben de betrouwbaarheid van de totstandkoming van de bedrijfsvoeringsinformatie
in het jaarverslag onderzocht in aanvulling op ons oordeel over de bedrijfsvoering.
De bedrijfsvoeringsinformatie in het Jaarverslag 2018 van het Deltafonds (J) is betrouwbaar
tot stand gekomen en is niet strijdig met de financiële verantwoordingsinformatie.

9

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

5

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Beleidsresultaten
Wij hebben ook de totstandkoming van de beleidsinformatie in het Jaarverslag onderzocht
in aanvulling op ons onderzoek naar de resultaten van specifieke beleidsterreinen.
De beleidsinformatie in het Jaarverslag 2018 van het Deltafonds (J) is betrouwbaar tot stand
gekomen en is niet strijdig met de financiële verantwoordingsinformatie.

10

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

6

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer
De minister van IenW heeft op 25 april 2019 gereageerd op ons conceptrapport. Hieronder
geven we haar reactie weer. De reactie staat op www.rekenkamer.nl. De reactie van de
minister van IenW geeft ons geen aanleiding tot het opnemen van een nawoord.
De minister van IenW schrijft:
“Uw conceptrapportage over het onderzoek naar de verantwoording over 2018
betreffende het Deltafonds (begrotingshoofdstuk J) is in goede orde ontvangen.
Tevreden neem ik kennis van uw positieve oordelen over de beleidsinformatie, de bedrijfs­
voeringinformatie en de financiële informatie in het jaarverslag van het Deltafonds.”

11

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bijlage

Bijlage 1

Overzicht fouten en onzekerheden Deltafonds 2018
In het overzicht ‘fouten en onzekerheden’ vermelden wij onze bevindingen op artikelniveau ten
behoeve van ons oordeel over de financiële informatie in het Jaarverslag 2018 van het Deltafonds.
Deltafonds (J)
Verplichtingen (bedragen x € 1.000)
Rechtmatigheid (RM)
Betrouwbaarheid en ordelijkheid (BO)
Artikel
Investeren in
waterveiligheid

Investeren in
Zoetwatervoorziening

Beheer, onderhoud en
vervanging

Experimenteren cf art.
III Deltawet

Netwerkgebonden kosten en
overige uitgaven

Bijdragen t.l.v.
Begroting Hoofdstuk XII

Investeren in
Waterkwaliteit

Voordelig eindsaldo vorig
jaar

Totaal

Verantwoord bedrag

Fout
Fout + Onzekerheid
Onzekerheid Grens

RM - 0%

708.835
35.442 tolerantiegrens

BO - 0%
RM - 0%

5.682
568 tolerantiegrens

BO - 0%
RM - 0%

173.942
17.394 tolerantiegrens

BO - 0%
RM - 0%

1.751.065
87.553 tolerantiegrens

BO - 0%
RM - 0%

307.881
25.000 tolerantiegrens

BO - 0%

0
0 tolerantiegrens

166

//

0

//

0

//

0

//

0

//

0

//

0

//

0

//

256

//

0

//

RM - 0%

//

BO - 0%

//
5.000

//

RM - 0%

36.514
3.651 tolerantiegrens

BO - 0%

0
0 tolerantiegrens

//

BO - 0%

//

BO - 0%

12

//

RM - 0%

RM - 0%

2.983.919
59.678 tolerantiegrens

0

5.422

//

0

//

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bijlage

Deltafonds (J)
Uitgaven en ontvangsten (bedragen x € 1.000)
Rechtmatigheid (RM)
Betrouwbaarheid en ordelijkheid (BO)
Artikel
Investeren in
waterveiligheid

Investeren in
Zoetwatervoorziening

Beheer, onderhoud en
vervanging

Experimenteren cf art.
III Deltawet

Netwerkgebonden kosten en
overige uitgaven

Bijdragen t.l.v.
Begroting Hoofdstuk XII

Investeren in
Waterkwaliteit

Voordelig eindsaldo vorig
jaar

Totaal

Verantwoord bedrag

724.110
36.206 tolerantiegrens

12.494
1.249 tolerantiegrens

207.793
20.779 tolerantiegrens

21.774
2.177 tolerantiegrens

307.827
25.000 tolerantiegrens

875.276
43.764 tolerantiegrens

19.884
1.988 tolerantiegrens

28.151
2.815 tolerantiegrens

2.197.309
43.946 tolerantiegrens

13

Fout
Fout + Onzekerheid
Onzekerheid Grens

RM - 0%
BO - 0%
RM - 0%
BO - 0%
RM - 0%
BO - 0%
RM - 0%
BO - 0%
RM - 0%
BO - 0%
RM - 0%
BO - 0%

0

//

0

//

0

//

0

//

0

//

0

//

0

//

0

//

0

//

0

//

0

//

0

//
590

RM - 0%
BO - 0%
RM - 0%
BO - 0%
RM - 0%
BO - 0%

//

0

//

0

//

0

//

590

//

0

//

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bijlage 2

Over het verantwoordingsonderzoek
In ons jaarlijkse verantwoordingsonderzoek beoordelen wij de kwaliteit van de jaarverslagen
die de ministers op Verantwoordingsdag aanbieden aan het parlement. Wij onderzoeken
ook de kwaliteit van de bedrijfsvoering van de ministeries gedurende het begrotingsjaar.
Het onderzoek resulteert in onze verklaring van goedkeuring bij de Rijksrekening en de
saldibalans van het Rijk. Deze zijn opgenomen in het Financieel Jaarverslag van het Rijk.
De taken en bevoegdheden van de Algemene Rekenkamer voor het verantwoordingsonderzoek liggen vast in de Grondwet en in de Comptabiliteitswet 2016. Met een verklaring van
goedkeuring van de Algemene Rekenkamer kunnen de Staten-Generaal per begrotingshoofdstuk decharge verlenen aan de minister.
Onderzoek naar de jaarverslagen
Ons onderzoek naar de jaarverslagen is gericht op het vaststellen:
• of de financiële verantwoordingsinformatie betrouwbaar en ordelijk is en de financiële
transacties rechtmatig zijn – dat wil zeggen in overeenstemming met de begrotingswetten en andere toepasselijke wettelijke regels;
• of de (niet-financiële) verantwoordingsinformatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering betrouwbaar tot stand gekomen is en niet in strijd is met de financiële
informatie;
• of de inrichting van het jaarverslag voldoet aan de bepalingen uit de Comptabiliteitswet
2016 en de Rijksbegrotingsvoorschriften.
Bij het onderzoek naar de financiële informatie maken we gebruik van de internationale
controlestandaarden voor rekenkamers (International Standards of Supreme Audit
Institutions, ‘ISSAIs’). Onze werkwijze is gebaseerd op risicoanalyse en we onderzoeken
daarom niet iedere geldstroom tot in detail.
Wij verrichten zelf controlewerkzaamheden en maken waar mogelijk gebruik van de
werkzaamheden van de Auditdienst Rijk die controleert ten behoeve van de minister.
Met het oog op het budgetrecht van het parlement richten wij ons controlewerk zo in
dat we over belangrijke fouten en onzekerheden niet alleen op jaarverslagniveau in totaal,
maar ook per begrotingsartikel kunnen rapporteren. Om te kunnen bepalen wat wel en
niet belangrijk is gebruiken we kwantitatieve en kwalitatieve tolerantiegrenzen.
Voor de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering beoordelen wij of deze ordelijk en controleerbaar tot stand is gekomen.

14

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Onderzoek naar de bedrijfsvoering
In ons onderzoek naar de bedrijfsvoering van de ministeries onderzoeken wij of het
begrotingsbeheer, het financieel beheer, de materiële bedrijfsvoering en de daartoe
bijgehouden administraties van het Rijk voldoen aan de normen van doelmatigheid,
rechtmatigheid, ordelijkheid, controleerbaarheid en betrouwbaarheid.
Omdat het niet mogelijk is alle relevante elementen van de bedrijfsvoering jaarlijks te
toetsen, hebben we een meerjarige aanpak ontwikkeld. We richten ons daarbij vooral
op de elementen die een rechtstreekse relatie hebben met de financiële informatie in
de jaarverslagen. Minstens eens in de 3 jaar onderzoeken we alle belangrijke beheersmaatregelen (‘key controls’) van het financieel beheer. Als we vinden dat een onderdeel van
de bedrijfsvoering onvoldoende beheerst verloopt, noemen wij dat een ‘onvolkomenheid’
of een ‘ernstige onvolkomenheid’. In onze rapporten geven we niet alleen informatie over
de onvolkomenheden, maar ook over belangrijke risico’s en aandachtspunten.
Onderzoek naar beleidsinformatie
Wij doen jaarlijks onderzoek naar beleidsthema’s. In het onderzoek gaat het vooral om
de vraag of ministers erin slagen de belastingbetaler waar voor zijn geld te leveren, en of
zij het parlement hierover voldoende informeren.
Wij onderzoeken:
• hoeveel geld er wordt besteed aan het beoogde doel;
• of voor dat geld de beloofde prestaties worden geleverd;
• in hoeverre het beoogde doel wordt bereikt met dit geld;
• of de Staten-Generaal in begroting, jaarverslag en andere kamerstukken voldoende
informatie hebben gekregen.
Een uitgebreide methodologische verantwoording over ons jaarlijkse verantwoordings­
onderzoek staat op onze website: www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek.

15

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bijlage 3

Eindnoten
1. Bij een Design, Build, Finance and Maintain-contract (DBFM) is de opdrachtnemer
zowel verantwoordelijk voor het ontwerp en de bouw van het project, als voor de
financiering en het totale onderhoud.
2. Nadat het rapport is aangeboden aan de minister van IenW voor bestuurlijk hoor en
wederhoor, is het bedrag aan overschrijdingen door ons aangepast.

16

Bijlage

17

Voorlichting
Afdeling Communicatie
Postbus 20015
2500 EA Den Haag
telefoon (070) 342 44 00
voorlichting@rekenkamer.nl
www.rekenkamer.nl

Omslag
Ontwerp: Corps Ontwerpers
Foto: Corbis/Hollandse Hoogte

Den Haag, mei 2019