PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS
Een onderzoek naar de vraag naar de provinciaal gefinancierde
jeugdzorg in de provincies Friesland, Noord-Brabant en Zeeland
en het stadsgewest Haaglanden voor de periode 2007, 2008 en
2009.

EINDRAPPORT

Den Haag, 10 november 2011

COLOFON
Projectnummer: 26331

Auteurs: Peter van der Loos
José Rijnen
Jesse Hoogenbosch
Marco Melis (INITI8)
Vincent de Gooyert (INITI8)

B&A Consulting bv
Prinses Margrietplantsoen 87
Postbus 829
2501 CV Den Haag
t 070 - 3029500
f 070 - 3029501
e-mail:
http:

info@bagroep.nl
www.bagroep.nl

© Copyright B&A Groep 2011.
Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk,
fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de
uitgever.
B&A is gevestigd in Den Haag, Deventer en Amsterdam.
10-11-2011 13:36:00

INHOUDSOPGAVE
1

Inleiding

5

1.1
1.2

Aanleiding
Leeswijzer

5
6

2

Context, vraagstelling en verantwoording

7

2.1
2.2
2.3
2.4

Context
De vraagstelling
De onderzoeksverantwoording
Gehanteerde definities

7
7
8
10

3

De vraag naar jeugdzorg in vier provincies

17

3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6

Inleiding en opzet
De resultaten van de provincie Friesland
De resultaten van het stadsgewest Haaglanden
De resultaten van de provincie Zeeland
De resultaten van de provincie Noord-Brabant
Samenvatting

17
18
26
34
42
50

4

Samenvatting

57

Bijlage 1: De uitkomsten van de besprekingen van de onderzoeksresultaten
per provincie.
65
Bijlage 2: Analyses

69

3

1

INLEIDING
1.1

AANLEIDING
De groei van de vraag naar jeugdzorg is in verband met de prestatieafspraken over de
wachtlijsten in 2008 en 2009 gemonitord. Provincies en stadsregio’s (hierna:
provincies) hebben hiertoe cijfers aangeleverd bij het rijk over het gebruik van
jeugdzorg en de wachtlijsten van de jeugdigen die langer dan 9 weken wachten op
zorg. Macro is de groei van de vraag in lijn met de prognose (voor 2008 een
gerealiseerde groei van 8,9 procent versus een prognose van 7,8 procent en voor 2009
een gerealiseerde groei van 8,3 procent versus een prognose van 8,4 procent). Op
provinciaal/stadsregionaal niveau zijn er forse afwijkingen ten opzichte van het
gemiddelde, zowel in substantieel hogere groei van de vraag als in een substantiële
daling van de vraag.
Hierdoor ontstond bij VWS in het voorjaar van 2010 behoefte om meer inzicht te
krijgen in de door provincies gemelde cijfers. De vraag ontstond of de groei van de
vraag naar jeugdzorg te koppelen is aan unieke cliënten of verklaard kan worden door
een toename van de zorgzwaarte.
In september 2010 heeft B&A Consulting de opdracht gekregen dit onderzoek uit te
voeren. Wij voeren dit onderzoek in samenwerking met het bureau INITI8. Dit bureau
heeft ruime ervaring in het ondersteunen van provincies en zorgaanbieders op het
gebied van onder andere het genereren van management informatie en het opstellen
van capaciteitprognoses.
Overleg met IPO en Jeugdzorg Nederland heeft plaatsgevonden om vraagstelling en
uitwerking verder uit te werken. Daarin is ook het SCP geconsulteerd.
Een onderzoek dat gebruik maakt van de gegevens van verschillende organisaties, de
provincies, de bureaus jeugdzorg, de zorgaanbieders en de landelijk werkende
instellingen, is alleen mogelijk als een ieder de data beschikbaar wil stellen. Dit is ten
behoeve van het onderzoek gerealiseerd en we zijn een ieder dan ook dankbaar voor de
medewerking.
Bovenal is dank verschuldigd aan de vertegenwoordigers van Jeugdzorg Nederland, het
IPO en het SCP. Een niet aflatende kritische houding van deze partijen heeft geleid tot
de gedegenheid van de aanpak en de zuiverheid van de definities.

5

B&A CONSULTING BV

1.2

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

LEESWIJZER
In hoofdstuk 2 wordt stil gestaan bij de context en de vraagstelling. Tevens beschrijven
wij de zaken waar we lopende het onderzoek tegen aan zijn gelopen in de
onderzoeksverantwoording. In hoofdstuk 3 wordt de vraag naar jeugdzorg aan de hand
van de vier onderzochte provincies beschreven. Dit hoofdstuk wordt afgesloten met
een samenvatting met naast de high-lights per provincie, een antwoord op de centrale
vragen van het onderzoek.
Tot slot is er in deze rapportage een samenvatting opgenomen.

6

2

CONTEXT, VRAAGSTELLING EN VERANTWOORDING
2.1

CONTEXT
De groei van de vraag naar jeugdzorg zoals gemonitord in 2008 en 2009 tijdens
prestatieafspraken over de wachtlijsten, laat per provincie een sterk verschillend beeld
zien. De wachtlijsten zijn weliswaar op 1 januari 2010 met 71% teruggelopen ten
opzichte van de stand van 1 januari 2008, maar zijn nog niet helemaal weggewerkt.
Oorzaak is dat in een aantal provincies een hogere groei van de vraag naar jeugdzorg is
opgetreden dan voorzien. In een enkel geval is sprake van een dermate groot verschil
(in percentage groei van de vraag in 2008 ten opzichte van 2007 en in 2009 ten
opzichte van 2008) dat dit voorzien dient te worden van een verklaring.
De tot nu toe gehanteerde gebruikerscijfers provinciale jeugdzorg en de gegevens over
de wachtlijsten waren de beste cijfers die op basis van het bronmateriaal voorhanden
waren. Met dit onderzoek wordt beoogd de vraagontwikkeling van de provinciaal
gefinancierde jeugdzorg te benaderen op basis van unieke cliënten. Tevens wordt de
ontwikkeling van de zorgzwaarte bij het verloop van de vraag naar jeugdzorg
betrokken.

2.2

DE VRAAGSTELLING
De volgende vragen dienen tenminste met het onderzoek beantwoord te worden:
1. Hoe is het verloop van het aantal unieke cliënten in de jeugdzorg geweest in 2008 en
2009 (volgens uitvraag BAM)?
2. Hoe is het verloop van de zorgzwaarte in de jeugdzorg geweest gedurende de
onderzoeksperiode?
3. Hoe worden de grote verschillen in groeicijfers in 2008 en 2009 tussen de provincies
verklaard? En tussen de twee jaren binnen eenzelfde provincie?
Het doel van het onderzoek is meer inzicht krijgen in de door de provincie gemelde
cijfers met betrekking tot de groei van provinciale jeugdzorg 2008 en 2009 1.
Door VWS is tevens gevraagd bij dit onderzoek zoveel mogelijk aan te sluiten bij
definities zoals overeengekomen in het project Beter Anders Minder (BAM). Het traject
BAM is ingezet door rijk, IPO en Jeugdzorg Nederland in 2008 en beoogde een
herziening van de beleidsinformatie jeugdzorg. Dit heeft in 2011 geleid tot een nieuw
landelijk rapportageformat met een bijbehorend gegevenswoordenboek. In dit
gegevenswoordenboek worden de definities van de begrippen uit het Landelijke
Rapportageformat Jeugdzorg 2011 (hierna: LRF 2011) nader uitgewerkt. Met de nieuwe
uitvraag volgens het LRF 2011 komt voor het Rijk zicht op het aantal unieke cliënten in
1

Trajecten AMK, gesloten jeugdzorg, jeugdbescherming of jeugdreclassering vallen buiten het bereik van
dit onderzoek. Uiteraard komen in de provinciaal gefinancierde geïndiceerde jeugdzorg wel cliënten voor
die hun zorg krijgen via AMK, JB of JR.

7

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

de jeugdzorg. Door de definities te gebruiken van de uitvraag zoals met het project
BAM is ontwikkeld, ontstaat voor de jaren 2008 en 2009 als het ware een nulmeting 2,
die als onderlegger voor verder beleid en sturing door het Rijk op de groeicijfers kan
worden gebruikt. Met ingang van 1 april 2011 zal volgens het LRF 2011 worden
geregistreerd en gerapporteerd.
Door VWS is als randvoorwaarde opgenomen dat het onderzoek informatief van
karakter dient te zijn en niet normatief. Het is niet de bedoeling van VWS om op basis
van in het verleden gemelde cijfers ‘af te gaan rekenen’ door gebruik te maken van de
uitkomsten van dit onderzoek.
Het onderzoek heeft voor wat betreft de zorgzwaarte een exploratief karakter, omdat
dit begrip zorgzwaarte nog nauwelijks een gedeelde betekenis heeft. Daarnaast was
vooraf niet voldoende bekend of de inrichting van de bronbestanden en de mate van
uniformiteit van de registratie per zorgaanbieder toereikend is om de zorgzwaarte in al
zijn dimensies te kunnen onderzoeken.
Het onderzoek is uitgevoerd in de provincies Friesland, Noord-Brabant en Zeeland en in
het stadsgewest Haaglanden. Dit impliceert dat voor de vraag naar de verschillen in
groeicijfers tussen provincies, alleen uitspraken gedaan kunnen worden op die
verschillen die betrekking hebben op de provincies van onderzoek.

DE ONDERZOEKSVERANTWOORDING
De vraag naar de ontwikkeling van het aantal unieke cliënten in de jeugdzorg is aan de
hand van het volgende onderzoeksmodel gevisualiseerd.

Geen zorg

Cliënten aangemeld bij:
Zorgaanbieders provincie

4. Cliënten aangemeld bij: LWI’s
3. Cliënten aangemeld bij:
Zorgaanbieders buiten provincie

2

+

+

Zoals blijkt uit het antwoord vraag 8 uit uw Nota van Inlichtingen dd. 10-8-2010.

8

Aangemeld bij zorgaanbieder
provincie

1.

2. Cliënten van buiten de provincie

Vraag Provincie

5. Cliënten met Indicatie Besluit,

2.3

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

We onderscheiden in dit onderzoeksmodel vijf cliëntgroepen:
1. Cliënten met een indicatiebesluit van bureau jeugdzorg uit de provincie van
herkomst die gaan naar een zorgaanbieder in de provincie. Dit is de meest
voorkomende verschijningsvorm van vraag naar jeugdzorg in een provincie.
Cliënten die direct in zorg worden genomen bij crisis vallen ook hieronder.
2. Cliënten van buiten de provincie die gebruik maken van het zorgaanbod binnen de
geselecteerde provincies (de zogenaamde interprovinciale plaatsingen). Deze
cliënten maken wel gebruik van het zorgaanbod, maar vallen niet onder de vraag
naar jeugdzorg in de onderzochte provincies.
Van een substantieel deel van cliënten ontbreekt ten behoeve van het onderzoek
een adequate adresidentificatie (verschillend per provincie en verschillend over de
jaren, dit kan oplopen tot 20 procent van de cliënten). Daarmee vervalt de techniek
van de postcode check op buitenprovinciale cliënten. Om deze omissie in de
registratie op te lossen hebben we het registratiekenmerk van het bureau jeugdzorg
gehanteerd en is separaat door de zorgaanbieder opgegeven hoeveel cliënten
afkomstig zijn van buiten de provincie.
3. Cliënten uit de onderzochte provincies met een indicatiebesluit van bureau
jeugdzorg die worden aangemeld bij een zorgaanbieder buiten de provincie
(vergelijkbaar met de cliënten uit groep 2). Deze cliënten behoren tot de vragers
naar provinciaal gefinancierde jeugdzorg, maar blijven buiten beeld als we ons
beperken tot de zorgaanbieders uit de provincie. De bureaus jeugdzorg hebben voor
de drie onderzoeksjaren opgave gedaan van het aantal cliënten dat is aangeboden
aan een zorgaanbieder buiten de provincie.
4. Cliënten uit de onderzochte provincies met een indicatiebesluit van bureau
jeugdzorg die gebruik van zorg maken bij een landelijk werkende instelling. Ook
deze cliënten behoren tot de vragers naar provinciaal gefinancierde jeugdzorg,
maar zijn niet terug te vinden bij de zorgaanbieders in de provincie.
We hebben zowel bij de bureaus jeugdzorg als bij de landelijk werkende instellingen
een opgave gevraagd van de cliënten die zijn aangeboden en in zorg zijn bij een
landelijk werkende instelling
5. We treffen in de bestanden van de zorgaanbieders cliënten aan met een
indicatiebesluit, maar die geen gebruik maken van zorg. Dit zijn de zogenaamde
intrekkingen, het niet verzilveren van de zorgaanspraak.
De (ontwikkeling van de) vraag naar provinciaal gefinancierde jeugdzorg in de periode
2007, 2008 en 2009 wordt langs twee lijnen benaderd.
1. Hoeveel unieke cliënten hebben gebruik gemaakt van provinciaal gefinancierde
jeugdzorg in de jaren 2007, 2008 en 2009 in de provincies Noord-Brabant, Zeeland
en Friesland en de stadsregio Haaglanden? De vraag in een jaar wordt bepaald door
het aantal unieke cliënten op de eerste dag van het jaar en de instroom van cliënten
in dat jaar te sommeren. De vraag van cliënten naar provinciaal gefinancierde
jeugdzorg ontstaat na een indicatiebesluit van bureau jeugdzorg voor reguliere zorg
of bij aanvang van de zorg bij crisistrajecten.

9

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

2. Wat is de omvang van de zorgzwaarte afgenomen door cliënten in een provincie en
hoe heeft deze zorgzwaarte zich in de onderzoeksperiode ontwikkeld bij
beëindiging van de zorg in de onderzoeksperiode? De zorgzwaarte wordt op
tweeërlei wijze geanalyseerd: (1) de duur van de zorg en (2) de combinaties van
zorgvormen die door een cliënt wordt afgenomen. De intensiteit van de verleende
zorg is in dit onderzoek niet meegenomen in de bepaling van de zorgzwaarte.
De zorgzwaarte wordt bepaald bij beëindiging van het laatste zorgtraject in de
onderzoeksperiode 2007, 2008 en 2009, maar heeft betrekking op de zorg die de
cliënt heeft gekregen gedurende de volledig bekend zijnde zorghistorie, zoals die is
opgenomen in het cliëntregistratiesysteem. Dat kan dus ook zorg zijn die voor 1
januari 2007 gekregen is. We hebben als onderzoeksvenster de jaren 2007, 2008 en
2009 wat betreft instroom en uitstroom en het gebruik van provinciaal
gefinancierde jeugdzorg. Op basis van de aangeleverde data van de zorgaanbieders
hebben we ook inzicht in het gebruik van zorg in de periode voor 1 januari 2007.
De zorgzwaarte wordt dus gedefinieerd aan de hand van de totaal geconsumeerde
zorg.

2.4

GEHANTEERDE DEFINITIES
Cliënt
Een cliënt wordt gedefinieerd als een jeugdige (zijn ouders, of stiefouders of anderen
die de jeugdige als behorend tot hun gezin verzorgen en opvoeden) met een
indicatiebesluit voor provinciaal gefinancierde jeugdzorg, die (1) in zorg is, (2) in zorg is
én wacht op een andere zorgvorm of (3) wacht op zorg. Een cliënt in dit onderzoek
heeft dus de status van cliënt ook in de periode dat de zorg nog niet is aangevangen. In
geval van spoedeisende zorg (dus zonder indicatiebesluit van bureau jeugdzorg) aan
een jeugdige spreken we ook van een cliënt.
Unieke cliënt
De uniciteit van de cliënt bestaat eruit dat een cliënt die gebruik maakt van meerdere
vormen van zorg gezien wordt als één cliënt, indien er tussen het gebruik van de
verschillende zorgvormen een periode van minder dan 60 dagen zit.
Unieke jeugdige in zorg
In de beschrijving van de onderzoeksresultaten spreken we over het aantal unieke
jeugdigen in zorg in de onderzoeksperiode 2007, 2008 en 2009 bij de provinciaal
gefinancierde zorgaanbieders in de provincie van onderzoek. Een unieke jeugdige komt
slechts één keer in de onderzoeksperiode voor. Dit geldt dus ook voor jeugdigen die na
een beëindiging van een zorgtraject, later instromen als nieuwe cliënt. Het begrip
unieke jeugdige verschilt van het begrip unieke cliënt. Een unieke jeugdige kan in het
onderzoek betrekking hebben op meerdere unieke cliënten. Indien een jeugdige
uitstroomt uit zorg (bijvoorbeeld in 2007) en een jaar later (in 2008) met een nieuw
indicatiebesluit instroomt dat telt hij weer als unieke cliënt.

10

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Zorgzwaarte
De zorgzwaarte is gedefinieerd als de geconsumeerde zorg bij beëindiging van de
provinciaal gefinancierde zorg. De zorgzwaarte wordt bepaald aan de hand van de duur
van de zorg en het gebruik van één of meerdere zorgvormen. De intensiteit van de
verleende zorg is in de bepaling van de zorgzwaarte in dit onderzoek niet
meegenomen.
De vraag naar jeugdzorg
De vraag naar jeugdzorg zoals gehanteerd in dit onderzoek is het aantal unieke
cliënten uit de provincies van onderzoek dat in een jaar met een indicatiebesluit is
aangemeld bij een zorgaanbieder. Daarbij wordt het standcijfer van 1 januari
vermeerderd met de instroom van cliënten gedurende dat jaar. In het kader van de
prestatieafspraken om de wachtlijsten te verminderen is de vraag naar jeugdzorg op
een andere wijze gedefinieerd 3.
In het onderzoek is getracht zo dicht mogelijk aan te sluiten bij het Landelijke
Rapportageformat Jeugdzorg 2011 (LRF 2011). In LRF 2011 wordt onderscheid gemaakt
tussen een cliënttraject en een zorgtraject. Het begrip cliënt, zoals in dit onderzoek
gedefinieerd, heeft betrekking op de periode met als startdatum het in werking treden
van een indicatiebesluit met als einddatum de beëindiging van de zorg. Daarmee valt
het begrip cliënt in dit onderzoek voor wat betreft de doorlooptijd, in tussen het
cliënttraject en zorgtraject. Het cliënttraject LRF 2011 (in het vrijwillig kader) start bij
de acceptatie door bureau jeugdzorg en eindigt na beëindiging van het zorgtraject. Het
zorgtraject beslaat de periode vanaf de aanvang van de zorg en eindigt bij beëindiging
van de zorg. Een zorgtraject kan bestaan uit meerdere zorgvormen.

Cliënt
Cliënttraject (LRF)
2011
Zorgtraject (LRF)

Wacht
periode

Cliënt: definitie in dit onderzoek

Acceptatie
door BJZ

Inwerkingtreding
indicatiebesluit

Aanvang
Zorg

Beëindiging
Zorg

bij BJZ

3

Om de groei van de vraag naar jeugdzorg te berekenen, om zo te monitoren of dit spoorde met de
verwachte groei van de vraag voor de jaren 2008 (7,8%) en 2009 (8,4%), werden door het toenmalige
ministerie voor Jeugd en Gezin de door de provincies aangeleverde gebruikerscijfers vermeerderd met de
mutatie van de wachtlijst van het begin en einde van de periode. Het ging om de brutowachtlijst, dus alle
jeugdigen die op peildatum langer dan negen weken wachten op de geïndiceerde zorg. Om het aantal
unieke cliënten van de wachtlijst om te rekenen naar gebruikers werd een rekenfactor gehanteerd van
1,45.

11

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Kanttekeningen en toelichting
1. De registratie door Bureau Jeugdzorg van de zorg van cliënten bij een zorgaanbieder
buiten de eigen provincies is afhankelijk van de terugmeldingen van de betreffende
zorgaanbieder buiten de provincie aan het bureau jeugdzorg dat de indicatie heeft
afgegeven. Voor alle vier de provincies geldt dat dit onderdeel (van de
gegevensuitwisseling ten behoeve van het volgen van de cliënten) zeker nog niet
vlekkeloos verloopt. Nog niet alle zorgaanbieders, die cliënten in zorg nemen van
buiten de eigen provincie melden naar het betreffende bureau jeugdzorg de start en
het einde van de zorg. Dit betekent voor het onderzoek dat het gebruik van zorg
buiten de provincies van onderzoek niet volledig kan zijn. We hebben voor de
zorgaanbieders, die als landelijk werkende instelling actief zijn, dit proberen op te
vangen door alle landelijk werkende instellingen te bevragen op de cliënten die in
zorg zijn in de onderzoeksperiode (standgegevens per 1 januari plus instroom in de
onderzoeksjaren). (Nog) niet alle landelijk werkende instellingen hebben een
cliëntregistratiesysteem dat geschikt is voor de geautomatiseerde uitwisseling van
gegevens over het gebruik van zorg door cliënten. Alle landelijk werkende
instellingen hebben meegewerkt aan het onderzoek en de cliëntgegevens
geaggregeerd als totalen per jaar van de vier provincies ter beschikking gesteld. Dit
levert een klein risico van overschatting van de vraag naar jeugdzorg op, omdat we
niet hebben kunnen vast stellen of deze cliënten niet al eerder binnen het aanbod
binnen de eigen provincie zorg hebben ontvangen.
2. De definities die zijn gebruikt in het onderzoek vangen niet altijd de onderliggende
dynamiek op die zich op het niveau van cliënten afspeelt. Een cliënt uit een
provincie die met een indicatiebesluit van het betreffende bureau jeugdzorg wordt
aangemeld bij een zorgaanbieder in de provincie behoort tot de vraag naar
jeugdzorg in die provincie. Als de cliënt met ouders verhuist naar de naastgelegen
gemeente die behoort tot een andere provincie, dan gaat het onderzoek niet zover
dat we de cliënt uit de vraag halen. Het onderzoek gaat voorbij aan dit soort
toevalligheden.
3. We hebben ook te maken met nieuwe definities die we toepassen op een
onderzoeksperiode, waarin andere definities werden gebruikt. In de huidige
definitie van cliënttraject wordt het indicatieproces en de verleende zorg
bijeengehouden. De tijd die er is tussen het indicatiebesluit en de start zorg, vormt
dan de wachttijd. In de onderzoeksperiode zien we dat op basis van één
indicatiebesluit er meerdere zorgaanspraken worden afgegeven voor een periode.
Het daadwerkelijk zorggebruik levert voor deze cliënten een diffuus beeld op,
waarin het stringent toepassen van het begrip cliënttraject op de beschikbare
registraties over de periode 2007, 2008 en 2009 nagenoeg onmogelijk is. Feitelijk
zien we dat na het afgeven van een indicatiebesluit, een wachtperiode wordt
afgewisseld door verschillende zorgtrajecten. Tussen het gebruik van de
verschillende zorgtrajecten valt dan een periode zonder zorg. In overleg met de
begeleidingsgroep is vastgesteld dat een periode van 2 maanden het maximum is
om nog te spreken van een unieke cliënt.

12

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Dit heeft daarnaast voor de toepassing van de definitie van de vraag naar jeugdzorg
in dit onderzoek betekend dat we niet hebben kunnen aansluiten bij de
gehanteerde definitie in het kader van de prestatieafspraken. In deze definitie werd
het aantal gebruikers (stand per 1 januari plus instroom in dat jaar) gecorrigeerd
voor de mutatie van de wachtlijst. In het onderhavige onderzoek zijn alle
wachtenden per 1 januari van een jaar meegenomen, ongeacht de duur van de
wachtperiode.
4. We hebben te maken met cliëntregistratiesystemen die door mensen worden
bediend. Zo hebben we voor twee provincies vastgesteld dat in het upgraden van de
informatiesystemen, cliënten zijn ‚verdwenen‛. De zorg aan een cliënt is in de oude
versie van het registratiesysteem (nog) niet beëindigd, maar in de nieuwe versie van
het registratiesysteem komt de cliënt niet meer voor. In samenspraak is besloten
voor deze cliënten een einddatum te bepalen in de periode van de upgrading van
het informatiesysteem.
5. Van de cliënten die uitstromen in de onderzoeksperiode 2007, 2008 en 2009 bij de
zorgaanbieders van de provincie van onderzoek wordt weergegeven van welke
zorgvormen zij gebruik hebben gemaakt. Op basis van de gegevensbestanden van
de zorgaanbieders hebben we de beschikking over de volledige cliënthistorie. Dit
betekent dat we ook het zorggebruik van voor 1 januari 2007 bij elke uitstromende
cliënt in de onderzoeksperiode in de analyse meenemen. We maken in de analyse
onderscheid tussen de vier zorgvormen: ambulant, daghulp, pleegzorg en
residentiële zorg (24 uurs verblijf).
In theorie zijn er vijftien verschijningsvormen van (combinaties van) zorgvormen
mogelijk:
1.
ambulant
2.
pleegzorg
3.
daghulp
4.
residentie
5.
ambulant en pleegzorg
6.
ambulant en daghulp
7.
ambulant en residentie
8.
pleegzorg en daghulp
9.
pleegzorg en residentie
10.
daghulp en residentie
11.
ambulant, pleegzorg en daghulp
12.
ambulant, pleegzorg en residentie
13.
pleegzorg, daghulp en residentie
14.
daghulp, residentie en ambulant
15.
ambulant, pleegzorg, daghulp en residentie

13

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Als gevolg van de invoering van de systematiek op basis van uniforme
bekostigingseenheden4 zien we dat er in de onderzoeksperiode wijzigingen
optreden in de wijze van het registreren van de verleende zorg. Bij cliënten met een
verblijfsfunctie pleegzorg, residentie of daghulp werd in het verleden ook een
component ambulante hulpverlening aangeboden, maar niet altijd als afzonderlijke
zorgvorm geregistreerd. Dit werd gezien als een integraal onderdeel van de zorg die
in het kader van de verblijfsfunctie werd verleend. Denk bijvoorbeeld aan het
ondersteunen van pleegouders door de zorgaanbieder. Dit is een vorm van
ambulante zorg die niet los is te zien van de zorgvorm pleegzorg.
Met de invoering van de uniforme bekostigingseenheden zien we dat naast de
registratie van de verblijfsfunctie bij een nieuwe cliënt dat de afzonderlijke
component ambulant wordt geregistreerd. Het is niet zo dat alle zorgaanbieders op
hetzelfde moment in de tijd dit zijn gaan registreren. Om niet in de valkuil te
geraken, dat een andere wijze van registratie door de zorgaanbieders leidt tot een
groei van de zorgzwaarte, hebben we in de analyse de inzet van ambulante zorg
met een verblijfsfunctie gelijk gesteld aan een verblijfsfunctie zonder de registratie
van ambulante hulpverlening. Dit betekent dat we voor dit onderzoek de keuze
hebben gemaakt om ons te beperken tot de acht typen, de enkelvoudige zorgvorm
(1) ambulant, en de combinaties van zorgvormen (2) ambulant met daghulp, (3)
ambulant met pleegzorg, (4) ambulant met residentie, (5) ambulant met pleegzorg
en daghulp, (6) ambulant met residentie en daghulp, (7) ambulant met pleegzorg en
residentie en (8) ambulant met pleegzorg, residentie en daghulp.
6. In de bijlage zijn de onderzoeksresultaten van de vier provincies op deze wijze
weergegeven. In hoofdstuk 3 van het rapport comprimeren we deze acht typen tot
drie categorieën (1) enkelvoudige ambulante zorg (=A), (2) enkelvoudige
verblijfsfunctie in combinatie met ambulante zorg (= AR, AP en AD) en (3)
meervoudige verblijfsfuncties in combinatie met ambulante zorg (= ARD, ARP, ADP
en ADRP). Wij hebben voor comprimering gekozen omdat dit de leesbaarheid van
het rapport vergroot en omdat er bij de meervoudige verblijfsfuncties in combinatie
met ambulante hulp sprake is van (zeer) kleine aantallen per categorie per jaar.
7. De zorgzwaarte wordt in dit onderzoek uitgedrukt in (1) de duur van de zorg die
verleend is aan een cliënt en (2) het voorkomen van verschillende combinaties van
zorgvormen in de zorg aan één cliënt. Wat in het onderzoek niet is meegenomen is
de intensiteit van de zorg. Van de verschillende zorgvormen bestaan verschillende
varianten van zorg, die kunnen verschillen in intensiteit van de verleende zorg. Denk
aan bijvoorbeeld pleegzorg: we hebben een basisvariant pleegzorg en een variant
intensief. Ook bij ambulante zorg, bij daghulp en bij residentieel verblijf bestaan er
verschillende varianten die een verschil in zorgintensiteit kennen. De
cliëntbestanden zijn nog niet zodanig ingericht dat over de periode 2007 tot en met
2009 een analyse kan worden uitgevoerd op basis van het element de intensiteit
van de zorg.

4

Landelijke invoering van eenzelfde wijze van het registreren van de verleende zorg bij de zorgaanbieders.

14

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Het niet mee kunnen wegen van de intensiteit van de verleende zorg in het begrip
zorgzwaarte is een aanzienlijke beperking. Voor het waarderen van de gevonden
ontwikkeling in de verschillende provincies van de zorgzwaarte over de
onderzoeksperiode heen, dient deze beperking in ogenschouw te worden genomen.
8. De analyse van de zorgzwaarte hebben we toegepast op basis van alle
zorgaanbieders in de onderzochte provincies. Van de cliënten die naar een
zorgaanbieder buiten de eigen provincie zijn gegaan of naar een landelijk werkende
instelling is de zorgzwaarte dus niet meegenomen in het onderzoek.
Dit geeft wellicht een (beperkt) vertekenend beeld van de ontwikkeling van de
zorgzwaarte. De twee wat grotere provincies Noord-Brabant en stadsgewest
Haaglanden hebben slechts een beperkt aantal cliënten dat gebruik maakt van zorg
buiten de provincies. Voor de provincies Friesland en Zeeland ligt het aandeel van
jeugdigen die uitwijken naar aanbod buiten de provincie tussen de 10 en 15
procent.
De zorgzwaarte is gebaseerd op de consumptie van de zorg bij beëindiging van het
laatste zorgtraject. Voor de vier provincies betekent dit dat van alle cliënten
waarvan we een volledig beeld hebben van het gebruik van provinciaal
gefinancierde jeugdzorg tussen de tweederde en driekwart van de cliënten in de
onderzoeksperiode ook daadwerkelijk de zorg beëindigen.

15

3

DE VRAAG NAAR JEUGDZORG IN VIER PROVINCIES
3.1

INLEIDING EN OPZET
De paragrafen die de resultaten van de vier provincies behandelen in dit hoofdstuk
worden op dezelfde wijze ingericht. Daarbij gaan we uit van de volgende indeling:
Een beschrijving van de onderzoekspopulatie;
De onderzoekspopulatie bij de provinciaal gefinancierde zorgaanbieders in de
provincie wordt vervolgens gesplitst in vier typen: (1) jeugdigen in zorg die aan het
begin en na een aaneengesloten periode van zorg aan het eind van de
onderzoeksperiode in zorg zitten, (2) jeugdigen in zorg die zijn uitgestroomd tijdens
de onderzoeksperiode, (3) jeugdigen in zorg die zijn ingestroomd gedurende de
instroomperiode en nog in zorg zijn aan het eind van de onderzoeksperiode en (4)
jeugdigen in zorg die na de het begin van de onderzoeksperiode zijn ingestroomd en
voor het einde van de onderzoeksperiode zijn uitgestroomd. De som van de
aantallen van de vier typen komt hoger uit dan het aantal unieke jeugdigen, omdat
één jeugdige meerdere keren kan instromen en uitstromen tijdens de
onderzoeksperiode.
Het aantal cliënten dat in 2007, 2008 en 2009 is ingestroomd en is uitgestroomd bij
de provinciaal gefinancierde zorgaanbieders in de provincie van onderzoek. Het
saldo van instroom en uitstroom geeft weer de toename (dan wel afname) van het
aantal cliënten in zorg in dat jaar. Ook hier geldt dat een cliënt meer dan één keer
kan worden geteld bij zowel de instroom als de uitstroom.
Per de 1ste dag van de onderzoeksjaren geven we een uitsplitsing van de status van
de cliënten bij de provinciaal gefinancierde zorgaanbieders in de provincie van
onderzoek te weten in de categorieën (1) in zorg, (2) in zorg en wachtend op een
andere zorgvorm en (3) wachtend.
Het aantal unieke cliënten in de jaren 2007, 2008 en 2009 wordt weergegeven. De
standgegevens per 1 januari worden vermeerderd met de instroom van unieke
cliënten in dat jaar. Daarvan afgeleid wordt de groei van de vraag naar jeugdzorg op
basis van unieke cliënten voor de jaren 2008 en 2009 bepaald. In dit overzicht
maken we tevens gebruik van de informatie van de bureaus jeugdzorg over het
aantal cliënten dat verwezen is naar een zorgaanbieder buiten de provincie en naar
één van de landelijk werkende instellingen. Tevens vindt een correctie plaats voor
de cliënten die gebruik hebben gemaakt van het zorgaanbod in een provincie, maar
woonachtig zijn in een andere provincie.
Van de cliënten die uitstromen in de onderzoeksperiode 2007, 2008 en 2009 bij de
zorgaanbieders van de provincie van onderzoek wordt weergegeven van welke
zorgvormen zij gebruik hebben gemaakt en hoe lang de zorg geduurd heeft. De
ontwikkeling van de zorgzwaarte is de andere component die van belang is voor de
analyse van de ontwikkeling van de vraag naar jeugdzorg.

17

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Voor de leesbaarheid van dit hoofdstuk hebben we het gebruik van tabellen en
grafieken in dit hoofdstuk beperkt gehouden. De volledige resultatenset in de vorm van
tabellen en grafieken is in de bijlage opgenomen.

3.2

DE RESULTATEN VAN DE PROVINCIE FRIESLAND
De onderzoekspopulatie in Friesland
Van de jeugdigen die gebruik maken van provinciaal gefinancierde jeugdzorg bij de
zorgaanbieder Stichting Jeugdhulp Friesland hebben we een complete dataset ten
behoeve van het onderzoek. Op basis van deze gegevens hebben we het aantal unieke
jeugdigen in zorg voor de analyseperiode 2007, 2008 en 2009 bepaald. In deze periode
hebben 3.536 unieke jeugdigen gebruik gemaakt van provinciaal gefinancierde zorg bij
de Stichting Jeugdhulp Friesland. Op een totaal aantal gewogen jeugdigen van 132.642
(SCP, 2009) in de provincie komt dit neer op zo’n 2,7 procent van alle jeugdigen die in
de onderzoeksperiode gebruik hebben gemaakt van provinciaal gefinancierde
jeugdzorg.5
Een jeugdige kan in de onderzoeksperiode meerdere keren instromen. Als er tussen de
uitstroomdatum en de nieuwe instroomdatum een periode is van meer dan 2 maanden
dan wordt de jeugdige opnieuw geteld.
Er zijn 327 unieke jeugdigen (type 1) acht procent die de hele analyse periode gebruik
hebben gemaakt van provinciaal gefinancierde jeugdzorg.
Van de 1063 jeugdigen (type 1 en 2 samen) die aan het begin van de analyseperiode in
zorg zijn, stromen er 736 (= 19 procent van de jeugdigen) uit gedurende de
onderzoeksperiode. Tussen begindatum en de einddatum van de analyseperiode zijn
1.897 (= 48 procent) jeugdigen (type 4) in en uitgestroomd. Aan het eind van de
analyseperiode zijn er 988 (= 25 procent) jeugdigen die nog niet zijn uitgestroomd en
zijn ingestroomd na de datum van 1 januari 2007.

5

Als we het aantal unieke jeugdigen relateren aan het aantal jeugdigen (142.500) , dan komt dit neer op
2,5 procent.

18

B&A CONSULTING BV

Figuur 3.1

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

De onderzoekspopulatie
8-7-2011 - 15-7-2011
ANALYSEPERIODE
12/30/1899
Instroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg

Type 1: 327 jeugdigen
12/30/1899
Instroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg

Type 2: 736 jeugdigen
Uitstroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg

8-7-2011
12/30/1899
Instroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg

Type 3: 988 jeugdigen
12/30/1899
Instroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg

Type 4: 1.897 jeugdigen
Uitstroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg

8-7-2011

1-1-2007

1-1-2010

We hebben dus te maken met een populatie die voor een deel bestaat uit jeugdigen die
ten minste drie jaar als unieke jeugdige worden aangemerkt. Als we deze groep van
jeugdigen afzetten tegenover het aantal jeugdigen in zorg op één moment in de
analyseperiode dan zien we dat de 327 jeugdigen aan het begin van de analyseperiode,
peildatum 1 januari 2007, ongeveer 30 procent van de totale populatie in zorg op dat
moment betreft.
De instroom en de uitstroom van cliënten in Friesland
In de provincie Friesland zien we dat in de periode 2007 tot en met 2009 de instroom is
gegroeid van 928 cliënten, met een lichte terugval naar 909 in 2008 naar 1.048 cliënten
in 2009. De uitstroom van cliënten is in deze periode fors gegroeid, maar blijft in de
eerste twee jaren, respectievelijk met 736 en 848 cliënten duidelijk onder de instroom.
Alleen in het derde jaar (2009) zien we dat instroom (1048 cliënten) en uitstroom (1049
cliënten) met elkaar in evenwicht zijn.

19

B&A CONSULTING BV

Figuur 3.2

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

De instroom en de uitstroom, provincie Friesland
1200
1048 1049
1000
800

928

909

848

736

600
400
192
200

61

-1

0
2007

2008

2009

- 200
Aantal ingestroomde cliënten

Aantal uitgestroomde cliënten

Verschil instroom - uitstroom

Standgegevens per 1 januari van cliënten in zorg of wachtend in Friesland
Op 1 januari 2007 zijn er 1.063 unieke cliënten met een indicatiebesluit. Daarvan zijn er
939 ook in zorg, 34 cliënten zijn in zorg, maar wachten ook nog op een andere
zorgvorm en er zijn 90 jeugdigen waarvan de zorg nog niet is aangevangen. Dit
betekent dat bij het begin van de analyseperiode 91 procent van de cliënten
daadwerkelijk in zorg is waarvan een klein deel ook nog wacht op een andere
zorgvorm. We zien dat in de analyseperiode het aantal wachtenden oploopt naar 14
procent per 1 januari 2008, vervolgens daalt naar 11 procent per 1 januari 2009 en
vervolgens verder daalt naar 8 procent per 1 januari 2010.

20

B&A CONSULTING BV

Figuur 3.3

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Cliënten in zorg of wachtend
1400
1200
1000

90
34

175
55

142
54

106
45

1115

1150

1- 1- 2009

1- 1- 2010

800
600
400

939

1014

1- 1- 2007

1- 1- 2008

200
0

In zorg en niet op de wachtlijst Op de wachtlijst en in zorg
op de wachtlijst en niet in zorg

Unieke cliënten en ontwikkeling in Friesland
Als we kijken naar unieke cliënten in de onderzoeksjaren die als cliënt in de provinciaal
gefinancierde jeugdzorg worden aangemerkt, dan zien we dat er respectievelijk 1.885
unieke cliënten zijn in 2007, 2.035 unieke cliënten in 2008 en 2.309 unieke cliënten in
2009. Dit impliceert dat er een groei van de vraag naar jeugdzorg op basis van unieke
cliënten is geweest van 8 procent in 2008 procent en van 13,5 procent in 2009.
De ontwikkeling van het aantal unieke cliënten in de provincie Friesland is bepaald
door de unieke cliënten bij de provinciale zorgaanbieder Stichting Jeugdzorg Friesland
te vermeerderen met het aantal unieke cliënten dat met een indicatiebesluit is
verwezen naar een landelijk werkende instelling, respectievelijk 174, 168 en 189 of
naar een provinciale zorgaanbieder buiten de provincie Friesland respectievelijk 17, 22
en 17 unieke cliënten en dit aantal vervolgens te verminderen met de unieke cliënten
vanuit een andere provincie die gebruik maken van het aanbod van de Stichting
Jeugdhulp Friesland, respectievelijk 50, 46 en 35 unieke cliënten.
Van de cliënten die gebruik maken van het zorgaanbod van de landelijk werkende
instellingen, gaat bijna de helft naar het Leger des Heils, andere belangrijke
zorgaanbieders in volgorde van gebruik zijn de William Schrikker Groep, De Hoenderloo
Groep en Avenier.

21

B&A CONSULTING BV

Tabel 3.1

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Aantal unieke cliënten provinciaal gefinancierde jeugdzorg
2007
Unieke cliënten in zorg bij:
Zorgaanbieder in de provincie

2008

Aantal
6

LWI’s

Aantal

2009
2%

Aantal

2%

1.744

1.891

+8,4%

2.138

+13,1%

174

168

-3,4%

189

+12,5%

Zorgaanbieders buitenprovinciaal

17

22

+29,4%

17

-22,7%

Cliënten van buiten de provincie

-50

-46

-8,0%

-35

-23,94%

1.885

2.035

+8,0%

2.309

+13,5%

Totaal

Zorgzwaarte, de duur van de zorg in Friesland
De analyse van de zorgzwaarte is uitgevoerd op basis van 2.633 cliënten die in de
onderzoeksperiode zijn uitgestroomd. Dit betekent dat we van tweederde van de
cliënten in de onderzoeksperiode (3.948 cliënten) de zorgzwaarte hebben kunnen
bepalen.
De ontwikkeling van de duur van de ontvangen zorg bij cliënten die de zorg beëindigen,
laat een wisselend beeld zien. Cliënten die uitsluitend gebruik hebben gemaakt van
ambulante zorg, zijn rond de 190 dagen in zorg geweest, respectievelijk 192, 196 en
187 dagen voor de drie onderzoeksjaren. De zorgduur van cliënten die enkelvoudig
verblijf in combinatie met ambulante zorg hebben afgenomen, is in de drie jaren sterk
gestegen van 406 dagen naar 504 dagen, naar 560 dagen.
De stijging van de duur bij meervoudig verblijf in combinatie met ambulante zorg is
nog geprononceerder van 545 dagen gemiddeld bij beëindiging in 2007 naar 1071
dagen gemiddeld in 2008 naar 819 dagen in 2009. Uit de duur van de zorg in deze
categorie cliënten wordt duidelijk zichtbaar dat we ook gebruik hebben kunnen maken
van de volledige zorgperiode ook voor de aanvang van de analyseperiode die begint op
1 januari 2007.
De duur van de zorg is hierboven als gemiddelde beschreven. De duur van enkelvoudige
ambulante zorg is iets meer dan 6 maanden gemiddeld. Van de 1.139 cliënten van wie
in de analyseperiode de ambulant zorg is beëindigd, heeft voor bijna 300 van deze
cliënten de zorg niet langer dan een maand geduurd. Veelal gaat het dan om zeer
intensieve crisisinterventies die met ambulante hulpverlening worden ingevuld.
Ongeveer 130 cliënten hebben 6 maanden gebruik gemaakt van ambulante zorg. Ook
een substantieel aantal cliënten heeft een duur van 12 maanden ambulante zorg.
Ambulante zorg langer dan één jaar bereikt een klein deel van de cliënten.
De duur van enkelvoudig verblijf in combinatie met ambulante zorg is in de
analyseperiode opgelopen van gemiddeld 14 maanden voor cliënten waarvan in 2007
de zorg beëindigd wordt naar gemiddeld 19 maanden in 2009. De frequentieverdeling
van de duur gemeten in maanden heeft de vorm van een half-pipe. De frequenties van
6

Als we de standgegevens (1.063 op 1 januari 2007) en de instroom (928 voor 2007) van cliënten in een
jaar optellen komen we uit op 2.001 cliënten. In deze tabel hebben we te maken met unieke cliënten en
dit aantal ligt lager (1.744 unieke cliënten in 2007) dan stand plus instroom, omdat een cliënt zowel in de
standgegevens kan zijn opgenomen en meerdere keren kan instromen.

22

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

de zorgduur van maximaal 1 maand en de zorgduur langer dan 24 maanden zijn het
hoogst.
Bij de combinatie van meervoudig gebruik van verblijfsfuncties eventueel in
combinatie met ambulante zorg zien we dat de grootste groep gebruikers langer dan
twee jaar in zorg is.
Figuur 3.4

Zorgzwaarte, de duur van de zorg in dagen in Friesland

1200
2008
1000
1071
2009

800

600
2008
400
200

2007
2007 2008 2009
192 196 187

504

2009

2007

560

545

819

406

0
Ambulant

Figuur 3.5

Enkelvoudig

Meervoudig

Frequentieverdeling: drie categorieën (2007, 2008 en 2009)

350
300
250
200
150
100
50
0

Enkelvoudig ambulant (aantal dagen)

250

Enkelvoudig verblijf (aantal dagen)

200
150
100
50
0

23

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

50

Meervoudig (aantal dagen)

40
30
20
10
0

Zorgzwaarte, de combinaties van zorgvormen in Friesland
We zien in de provincie Friesland dat het aantal cliënten dat gebruik heeft gemaakt van
ambulante zorg in de jaren zich heeft ontwikkeld van 316, naar 315 naar 508. Het
aandeel van ambulant stijgt daarmee van 43 procent in 2007 naar 50 procent in 2009.
De verblijfsfunctie daghulp, pleegzorg en residentie geven qua aantal cliënten een
wisselend beeld. Het aantal cliënten met residentieel verblijf in combinatie met
ambulant is afgenomen van 170 in 2007, naar 138 in 2008 en vervolgens met een
lichte stijging gegroeid naar 143 cliënten. Het gebruik van daghulp in combinatie met
ambulante zorg is fors gestegen van 119 cliënten in 2007 naar 170 cliënten in 2009.
In absolute zin is de grootste stijging te zien bij cliënten die gebruik maken van
meerdere verblijfsfuncties eventueel in combinatie met ambulante zorg.
Tabel 3.2

Zorgzwaarte, de combinaties van zorgvormen
2007
Aantal
Ambulante zorg
Verblijfsfunctie
residentieel met
ambulant
Verblijfsfunctie daghulp
met ambulant
Verblijfsfunctie
pleegzorg met ambulant

2008
%

Aantal

2009
%

Aantal

%

316

43%

315

41%

508

50%

170

24%

138

18%

143

14%

119

16%

149

19%

170

17%

110

15%

132

17%

124

12%

Meervoudige zorg

17

2%

39

5%

66

7%

Totaal

732

100%

773

100%

1.011

100%

De ontwikkeling van de zorgzwaarte in Friesland
De ontwikkeling van de zorgzwaarte meten we in dit onderzoek langs twee lijnen (1) de
duur van de zorg in dagen en (2) de combinaties van zorgvormen (in aantal cliënten).
Voor beide lijnen is per categorie de ontwikkeling inzichtelijk gemaakt.
We zien bij de duur van de ambulante zorg dat er een redelijk stabiel beeld is van de
duur van deze zorgvorm van een lichte stijging in het eerste jaar en een wat forsere
daling in het volgende jaar. Het aantal cliënten met ambulante zorg is over de jaren
2007 en 2008 stabiel maar stijgt fors in 2009.

24

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

De ontwikkeling van de duur van zorg bij enkelvoudig verblijf in combinatie met
ambulante zorg laat over de twee jaren een forse stijging van de duur zien en tevens
een stabiele stijging van het aantal cliënten.
Bij meervoudig gebruik van verblijfsfuncties in combinatie met ambulante zorg zijn de
veranderingen in duur nog substantiëler naast een sterke toename van het aantal
cliënten, hetzij het hierbij om relatief kleine aantallen gaat.
De verandering in de duur van de zorg voor de drie categorieën hebben we gewogen
door de relatieve frequentie van de elke afzonderlijke categorie mee te nemen. Op deze
wijze komen we tot een groei van de zorgzwaarte, gemeten in het aantal dagen zorg,
voor 2008 ten opzichte van 2007 van cliënten waarvan de zorg beëindigd is met bijna
19 procent. De groei van deze zorgzwaarte voor 2009 ten opzichte van 2008 bedraagt
ruim 1 procent. De toekenning van de ontwikkeling van de zorgzwaarte aan een jaar is
niet volledig conform de periode waarin de zorg is verleend. Zeker bij meervoudig
verblijf zien we dat de zorg gemiddeld betrekking heeft over een periode van twee tot
drie jaar. Voor enkelvoudige ambulante zorg levert deze toekenning aan een jaar
minder fricties op, omdat voor de cliënten die uitstromen een substantieel deel van de
zorg ook in dat jaar is afgenomen. De intensiteit van de zorg is niet meegewogen in de
bepaling van de zorgzwaarte in dit onderzoek. Dit is een beperking die dient te worden
meegewogen in de beoordeling van de resultaten.
Tabel 3.3

De ontwikkeling zorgzwaarte in Friesland bij beëindiging van de zorg

Ambulant

Aantal
Duur in dagen
Gewogen
verandering

Enkelvoudig verblijf
met ambulant
Aantal
Duur in dagen
Gewogen
verandering
Meervoudig verblijf
met ambulant
Aantal

Totaal

2007
316 43%

315

192

196

2008
41%

508
+1,6%

2009
50%

187

-4,1%

+0,6%
399
406

55%

419
504

54%
+24,1%

-2,1%
437
560

43%
+11,1%

+13,1%
17

2%

39

5%

Duur in dagen
Gewogen
verandering

545

1071

Aantal
Gewogen
verandering

732 100%

773 100%

+4,8%
66

+96,3%

7%

819

+4,9%

-1,5%
1.011 100%

+18,6%

Bevindingen Friesland
In de provincie Friesland is het aantal unieke cliënten in de onderzoeksperiode
gestegen, respectievelijk met 8 procent en 13,5 procent. Deze groeipercentages
bevinden zich respectievelijk op de geprognosticeerde groei in het kader van de
prestatie afspraak voor 2008 en ruim er boven voor 2009. De geprognosticeerde groei

25

-23,5%

+1,2%

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

landelijk op basis waarvan de prestatieafspraken zijn gemaakt tussen Rijk en Provincies
bedroegen voor 2008 7,8 procent en voor 2009 8,4 procent.
Daar bovenop zien we dat de gewogen verandering van de component de duur van de
zorgzwaarte, gemeten bij de beëindiging van de zorg) in deze periode ook sterk is
opgelopen met respectievelijk 18,6 procent in het jaar 2008 en 1,2 procent in het jaar
2009. Daarnaast zien we dat voor de component de combinaties van zorg van de
zorgzwaarte er een verschuiving is van verblijfsfuncties ten gunste van ambulante
zorg. De intensiteit van de zorg is niet meegewogen in de bepaling van de zorgzwaarte
in dit onderzoek. Dit is een beperking die dient te worden meegewogen.

3.3

DE RESULTATEN VAN HET STADSGEWEST HAAGLANDEN
De onderzoekspopulatie in Haaglanden
Het zorgaanbod in het Stadsgewest Haaglanden wordt uitgevoerd door de Stichting
Jeugdformaat, Leger des Heils en Horizon, Instituut voor Jeugdzorg en Onderwijs. Van
de jeugdigen die gebruik maken van provinciaal gefinancierde jeugdzorg van deze
zorgaanbieders hebben we een complete dataset ten behoeve van het onderzoek. Op
basis van deze gegevens hebben we het aantal unieke jeugdigen in zorg voor de
analyseperiode 2007, 2008 en 2009 bepaald. In deze periode hebben 10.294 unieke
jeugdigen gebruik gemaakt van provinciaal gefinancierde zorg. Er zijn in totaal 233.197
(SCP, 2009) gewogen jeugdigen woonachtig in het stadsgewest Haaglanden. Dit
betekent dat ruim 4,4 procent van alle jeugdigen uit het stadsgewest gebruik hebben
gemaakt van provinciaal gefinancierde jeugdzorg bij de drie zorgaanbieders in de
onderzoeksperiode7. Dit percentage ligt substantieel hoger dan de drie andere
onderzochte provincies. Dit kan voor een belangrijk deel worden toegeschreven aan de
grootstedelijke problematiek die in het stadsgewest manifest is en die bijvoorbeeld tot
uitdrukking wordt gebracht door de wegingsfactor van de jeugdigen zoals die wordt
toegepast door het SCP.
Een jeugdige kan in de onderzoeksperiode meerdere keren instromen. Als er tussen de
uitstroomdatum en de nieuwe instroomdatum een periode is van meer dan 2 maanden
dat wordt de jeugdige opnieuw geteld als cliënt.
Er zijn 630 unieke jeugdigen (type 1) ruim 6 procent die de hele analyse periode gebruik
hebben gemaakt van provinciaal gefinancierde jeugdzorg.
Van de 2.575 jeugdigen (type 1 en 2 samen) die aan het begin van de analyseperiode in
zorg zijn, stromen er 1.945 (= 17 procent van de jeugdigen) uit gedurende de
onderzoeksperiode. Tussen begindatum en de einddatum van de analyseperiode zijn
6.445 (= 57 procent) jeugdigen (type 4) in en uitgestroomd. Aan het eind van de
analyseperiode zijn er 2.263 (= 20 procent) jeugdigen (type 3) die nog niet zijn
uitgestroomd en zijn ingestroomd na de datum van 1 januari 2007.

7

Als we het aantal unieke jeugdigen relateren aan het aantal jeugdigen (210.000) dan komen we uit op 5
procent.

26

B&A CONSULTING BV

Figuur 3.6

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

De onderzoekspopulatie
19-7-2011 - 26-7-2011
ANALYSEPERIODE

6/7/2011
Instroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg

Type 1: 630 jeugdigen
12/30/1899
Instroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg

Type 2: 1.945 jeugdigen
Uitstroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg

19-7-2011
12/30/1899
Instroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg

Type 3: 2.263 jeugdigen
12/30/1899
Instroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg

Type 4: 6.445 jeugdigen
Uitstroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg

19-7-2011

1-1-2007

1-1-2010

In het Stadsgewest Haaglanden zien we dat er bij de zorgaanbieders een groep
jeugdigen is die gebruik maken van zorg gedurende de hele analyseperiode. De groep
vormt bij het begin van het onderzoek 25 procent van de totale populatie in zorg op de
peildatum 1 januari 2007.
De instroom en de uitstroom van cliënten in Haaglanden
In het stadsgewest Haaglanden is er sprake in de periode 2007 tot en met 2009 van een
min of meer stabiele instroom van rond de 2.900 cliënten. De uitstroom van cliënten is
in deze periode fors gegroeid, maar blijft in de eerste twee jaren met respectievelijk
2.638 en 2.764 duidelijk onder het niveau van de instroom. Alleen in het derde jaar
(2009) zien we dat instroom (2.883 cliënten) substantieel kleiner is dan de uitstroom
(2.988 cliënten).
Figuur 3.7

De instroom en de uitstroom, stadsgewest Haaglanden
3500
3000

2945

2880
2638

2883 2988

2764

2500
2000
1500
1000
307

500

116

- 105

0
- 500

2007
Aantal ingestroomde cliënten

2008

2009

Aantal uitgestroomde cliënten

Verschil instroom - uitstroom

27

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Standgegevens van cliënten in zorg of wachtend in Haaglanden
Op 1 januari 2007 zijn er 2.549 cliënten in de provinciaal gefinancierde jeugdzorg.
Daarvan zijn er 1.982 (78 procent) ook daadwerkelijk in zorg, 275 (11 procent) cliënten
zijn in zorg, maar wachten ook nog op een andere zorgvorm en er zijn 292 (11 procent)
cliënten waarvan de zorg nog niet is aangevangen. Dit betekent dat bij het begin van
de analyseperiode 89 procent van de cliënten daadwerkelijk in zorg is waarvan een
klein deel ook nog wacht op een andere zorgvorm. We zien dat in de analyseperiode
het aandeel wachtende cliënten oplopen naar 13 procent per 1 januari 2008, dit daalt
naar 12 procent per 1 januari 2009 en om vervolgens verder te dalen naar 8 procent per
1 januari 2010.
Figuur 3.8

Cliënten in zorg of wachtend
3500
3000
2500
2000

360

298

400

229
378

2187

2223

2259

1-1-2008

1-1-2009

1-1-2010

372
292
275

1500
1000

1982

500
0
1-1-2007

In zorg en niet op de w achtlijst Op de w achtlijst en in zorg
op de w achtlijst en niet in zorg

Unieke cliënten en ontwikkeling in Haaglanden
Als we kijken naar het aantal unieke cliënten In het stadsgewest Haaglanden in de
onderzoeksjaren, dan zien we dat er respectievelijk 4.994 unieke cliënten zijn in 2007,
er zijn 5.192 unieke cliënten in 2008 en er zijn 5.417 unieke cliënten in 2009.
De groei van de vraag naar jeugdzorg op basis van unieke cliënten bedraagt 4,0 procent
in 2008 en 4,3 procent in 2009.
De ontwikkeling van het aantal unieke cliënten in het stadsgewest is bepaald door de
unieke cliënten bij de provinciale jeugdzorgaanbieders te vermeerderen met het aantal
unieke cliënten dat met een indicatiebesluit is verwezen naar een landelijk werkende
instelling, respectievelijk 139, 124 en 147 of naar een provinciale zorgaanbieder buiten
het stadsgewest Haaglanden 93, 63 en 66 unieke cliënten en dit aantal vervolgens te
verminderen met de unieke cliënten vanuit een andere provincie die gebruik maken
van het aanbod van de zorgaanbieders in Haaglanden respectievelijk 108, 103 en 86
unieke cliënten.
Van de cliënten die gebruik maken van het zorgaanbod van de landelijk werkende
instellingen gaat 40 procent naar de William Schrikker Groep en 40 procent naar de

28

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Hoenderloo Groep. De overige 20 procent gaat naar de andere landelijk werkende
instellingen.
Tabel 3.4

Aantal unieke cliënten provinciaal gefinancierde jeugdzorg
Unieke cliënten in zorg bij:
Zorgaanbieders provincie
LWI’s
Zorgaanbieders buitenprovinciaal
Cliënten van buiten de provincie
Totaal
8

2007
2008
2009
Aantal Aantal
2%
Aantal
2%
4.870
5.108
+4,9%
5.290
+3,6%
139
124
-10,8%
147
+18,5%
93
63 -32,3%66
+4,8%-108
-103
-4,6%
-86
-16,5%
4.994 5.192
+4,0% 5.417
+4,3%

Zorgzwaarte, de duur van de zorg in Haaglanden
De analyse van de zorgzwaarte is uitgevoerd op basis van 8.390 cliënten die in de
onderzoeksperiode zijn uitgestroomd. Dit betekent dat we van driekwart van de
cliënten in de onderzoeksperiode de zorgzwaarte (in duur van de zorg) hebben kunnen
bepalen.
De ontwikkeling van de duur van de ontvangen zorg bij cliënten die de zorg beëindigen,
laat een wisselend beeld zien. Cliënten die uitsluitend gebruik hebben gemaakt van
ambulante zorg, zien de zorgduur oplopen van 196 naar 200 dagen in 2008 en 211
dagen in 2009. De zorgduur van cliënten die enkelvoudig verblijf in combinatie met
ambulante zorg hebben afgenomen, heeft zich als volgt ontwikkeld: in 2007 gemiddeld
333 dagen, in 2008 gemiddeld 378 dagen en in 2009 gemiddeld 364 dagen.
Figuur 3.9

Zorgzwaarte, de duur van de zorg in dagen in Haaglanden
1200
2008

1000
2007

973

800

2009

1015

887

600
400
2007
200

2007 2008 2009
196 200 211

333

2008 2009
378 364

0
Ambulant

8

Enkelvoudig

Meervoudig

Als we de standgegevens (2.549 op 1 januari 2007) en de instroom ( 2.945 in 2007) van cliënten in een
jaar optellen komen we uit op 5.494 cliënten. In deze tabel hebben we te maken met unieke cliënten en
dit aantal ligt lager (4.994 unieke cliënten in 2007) dan stand plus instroom, omdat een cliënt zowel in de
standgegevens kan zijn opgenomen en meerdere keren kan instromen.

29

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

De stijging van de duur bij meervoudig verblijf in combinatie met ambulante zorg is
nog geprononceerder van 887 dagen gemiddeld bij beëindiging in 2007 naar 973
dagen gemiddeld in 2008 naar 1015 dagen in 2009. Overigens gaat het in deze
categorie om relatief kleine aantallen, waardoor het gemiddelde sterk beïnvloed kan
worden door een beperkt aantal cliënten met een afwijkende zorgduur.
Uit de duur van de zorg in de categorie cliënten met meervoudig gebruik van
verblijfsfuncties wordt duidelijk zichtbaar dat we ook gebruik hebben kunnen maken
van de volledige zorgperiode ook voor de aanvang van de analyseperiode die begint op
1 januari 2007. Bij de combinatie van meervoudig gebruik van verblijfsfuncties in
combinatie met ambulante zorg zien we dat de grootste groep cliënten langer dan
tweeënhalf jaar in zorg is.
Figuur 3.10

Frequentieverdeling: drie categorieën (2007, 2008 en 2009)

1200
1000
800
600
400
200
0

Enkelvoudig ambulant (aantal dagen)

800
700
600
500
400
300
200
100
0

Enkelvoudig verblijf (aantal dagen)

180
160
140
120
100
80
60
40
20
0

Meervoudig (aantal dagen)

In Haaglanden hebben we van de cliënten die de zorg verlaten bij de Stichting
Jeugdformaat naar twee groepen wat dieper gekeken: (1) de cliënten met een korte
duur van zorg en (2) de cliënten met een zorgduur van langer dan vijf jaar.

30

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Er zijn 100 cliënten die in de onderzoeksperiode de zorg verlaten, en daarnaast
gedurende een periode langer dan 5 jaar in zorg zijn geweest. Er zijn 40 cliënten
waarvan de zorg tenminste 10 jaar heeft geduurd. Daarvan hebben 30 cliënten gebruik
gemaakt van pleegzorg eventueel in combinatie met ambulante zorg en 10 cliënten
hebben gebruik gemaakt van meerdere verblijfsfuncties. Er zijn 60 cliënten die tussen
de 5 en 10 jaar in zorg hebben gezeten, daarvan hebben er 38 alleen gebruik gemaakt
van pleegzorg eventueel in combinatie met ambulante zorg. Er zijn 22 cliënten die
gebruik hebben gemaakt van meerdere verblijfsfuncties. Overigens zien we bij deze
groep cliënten het effect van de wijzigingen in de registratie van de verleende zorg. Bij
het grootste deel van deze cliënten is alleen pleegzorg geregistreerd als zorgvorm.
In de onderzoeksperiode verlaten bijna 600 cliënten de zorg na een periode van minder
dan een maand. Daarvan hebben er 270 korter dan een week in zorg gezeten en 138
zelfs niet langer dan 2 dagen. Extreem korte duur van zorg zien we vooral terug in de
residentiële setting, het noodbed. We hebben het hier dus over 138 cliënten in een
periode van drie jaar in een noodbed. Uit deze analyse komt duidelijk de nuancering
naar voren die we moeten aanbrengen bij het gebruik van de gemiddelde zorgduur.
Voor een deel van de cliënten biedt de jeugdzorg voor een korte periode ondersteuning
en zorg (de parkeerhaven functie). Een groot deel van deze cliënten stroomt via de
crisisdiensten in en hebben dan ook niet te maken met lange wachttijden bij intake,
indicatiestelling en inroostering in zorg. De essentiële kwaliteit van het zorgsysteem
voor deze groep cliënten is dat er snel door Bureau jeugdzorg en zorgaanbieder
gehandeld wordt. Voor een klein deel van de cliënten vormen de voorzieningen van de
jeugdzorg voor een lange periode een veilige context om zich te ontwikkelen. Denk
daarbij aan de opvoedingsvariant in de pleegzorg, waarbij er een beoogde lange duur is
van de verleende zorg.
Zorgzwaarte, de combinaties van zorgvormen in Haaglanden
We zien in het stadsgewest Haaglanden dat het aantal cliënten dat gebruik heeft
gemaakt van alleen ambulante zorg bij uitstroom in de jaren zich heeft ontwikkeld van
1.273 cliënten, naar 1.434 cliënten en naar 1.591 cliënten. Het aandeel van cliënten
met alleen ambulante zorg bij uitstroom is licht gestegen van 52 procent in 2007 naar
57 procent in 2009.
De ontwikkeling in de onderzoeksjaren voor de verblijfsfunctie daghulp, pleegzorg en
residentie geven een wisselend beeld. Het aantal cliënten met residentieel verblijf in
combinatie met ambulant is gestegen van 527 cliënten in 2007, naar 608 cliënten in
2008 en vervolgens met een substantiële stijging gegroeid naar 683 cliënten. Het
gebruik van daghulp in combinatie met ambulante zorg is fors gedaald van 379
cliënten in 2007 naar 230 cliënten in 2009. Dit heeft vooral betrekking op de daghulp
voor de leeftijdsgroep 12plus.
In absolute zin is het aantal cliënten dat gebruik hebben gemaakt van meerdere
verblijfsfuncties in combinatie met ambulante zorg redelijk stabiel.

31

B&A CONSULTING BV

Tabel 3.5

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Zorgzwaarte, de combinaties van zorgvormen
2007
Aantal
Ambulante zorg
Verblijfsfunctie residentieel met ambulant
Verblijfsfunctie daghulp
met ambulant
Verblijfsfunctie
pleegzorg met ambulant
Meervoudige zorg
Totaal

2008
%

Aantal

2009
%

Aantal

%

1.273

52%

1.434

55%

1.591

57%

527

21%

608

23%

683

25%

379

15%

195

8%

230

8%

183

8%

238

9%

180

6%

106

4%

108

5%

101

4%

2.468

100%

2.583

100%

2.785

100%

De ontwikkeling van de zorgzwaarte in Haaglanden
De ontwikkeling van de zorgzwaarte meten we in dit onderzoek langs twee lijnen (1) de
duur van de zorg in dagen en (2) de combinaties van zorgvormen (in aantal cliënten).
We zien bij de duur van de ambulante zorg dat er sprake is van een gestage stijging van
het aantal dagen zorg, een lichte stijging in 2008 en een sterkere stijging in 2009. Ook
het aantal cliënten met deze zorgvorm laat een substantiële stijging zien over de jaren.
De ontwikkeling van de duur van zorg bij enkelvoudig verblijf eventueel in combinatie
met ambulante zorg laat over de twee jaren een substantiële stijging van de duur zien.
Het aantal cliënten bij deze zorgvorm is echter stabiel.
Bij meervoudig gebruik van verblijfsfuncties eventueel in combinatie met ambulante
zorg zijn de veranderingen in duur nog substantiëler. Ook hier is het aantal cliënten
stabiel over de jaren.
De verandering in de duur van de zorg voor de drie categorieën hebben we gewogen
door de relatieve frequentie van de elke afzonderlijke categorie mee te nemen. Op deze
wijze komen we tot een groei van de zorgzwaarte voor 2008 ten opzichte van 2007 van
cliënten waarvan de zorg beëindigd is van 7 procent. De groei van de zorgzwaarte voor
2009 ten opzichte van 2008 bedraagt bijna 2 procent. De toekenning van de
ontwikkeling van de zorgzwaarte aan een jaar is niet volledig conform de periode
waarin de zorg is verleend. Zeker bij meervoudig verblijf zien we dat de zorg gemiddeld
betrekking heeft over een periode van twee tot drie jaar. Voor enkelvoudige ambulante
zorg levert deze toekenning aan een jaar minder fricties op, omdat voor de cliënten die
uitstromen een substantieel deel van de zorg ook in dat jaar is afgenomen.
De intensiteit van de zorg is niet meegewogen in de bepaling van de zorgzwaarte in dit
onderzoek. Dit is een beperking die dient te worden meegewogen.

32

B&A CONSULTING BV

Tabel 3.6

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

De ontwikkeling zorgzwaarte in Haaglanden bij beëindiging van de zorg

Ambulante zorg

Aantal
Duur in dagen
Gewogen
verandering

Enkelvoudig verblijf
met ambulant
Aantal
Duur in dagen
Gewogen
verandering
Meervoudig verblijf
met ambulant
Aantal
Duur in dagen
Gewogen
verandering
Totaal

Aantal
Gewogen
verandering

2007
1.273 52% 1.434
196

2008
55%

200

1.591
+2,0%

2009
57%

211

+5,5%

+1,1%
1.089
333

44% 1.041
378

40%
+13,5%

+3,1%
1.093
364

39%
-3,7%

+5,4%
106
887

4%

118

5%

973

-1,4%
111

+9,7%

4%

1.016

+0,4%
2.468 100% 2.583 100%

+0,2%
2.785 100%

+7,0%

Bevindingen Haaglanden
In het stadsgewest Haaglanden is het aantal unieke cliënten in de onderzoeksperiode
gestegen voor respectievelijk 4 procent en 4,3 procent. Deze groeipercentages
bevinden zich op een substantieel lager niveau dan de geprognosticeerde groei in het
kader van de prestatieafspraken, die gebaseerd waren op de cijfers over het gebruik,
gecorrigeerd voor de ontwikkeling van de wachtlijst. De verwachte groei landelijk op
basis waarvan de prestatieafspraken zijn gemaakt tussen Rijk en Provincies bedroegen
voor 2008 7,8 porcent en voor 2009 8,4 procent.
De gewogen verandering van de component duur van de zorgzwaarte van cliënten die
in de onderzoeksperiode uit zorg zijn gegaan, is met 7 en bijna 2 procent gestegen. Er is
een lichte verschuiving tussen de categorie enkelvoudig verblijf (in combinatie met
ambulante zorg) ten gunste van de categorie enkelvoudig ambulant. De intensiteit van
de zorg is niet meegewogen in de bepaling van de zorgzwaarte in dit onderzoek. Dit is
een beperking die dient te worden meegewogen.

33

+4,4%

+1,9%

B&A CONSULTING BV

3.4

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

DE RESULTATEN VAN DE PROVINCIE ZEELAND
De onderzoekspopulatie in Zeeland
Van de jeugdigen die gebruik maken van provinciaal gefinancierde jeugdzorg bij de
zorgaanbieder Juvent, Jeugd & Opvoedhulp Zeeland hebben we een complete dataset
ten behoeve van het onderzoek. De dataset vormt de basis voor het bepalen van het
aantal unieke jeugdigen in zorg voor de analyseperiode 2007, 2008 en 2009. In de
onderzoeksperiode hebben 2.625 unieke jeugdigen gebruik gemaakt van provinciaal
gefinancierde zorg. Op een totaal aantal jeugdigen van 74.862 (SCP, 2009) gewogen
jeugdigen in de provincie Zeeland komt dit neer op 3,5 procent van alle Zeeuwse
jeugdigen die in de onderzoeksperiode gebruik hebben gemaakt van provinciaal
gefinancierde jeugdzorg bij de zorgaanbieder Juvent. 9 De 3,5 procent geldt dus het
aantal unieke jeugdigen in de hele onderzoeksperiode van drie jaar.
We hebben de onderzoekspopulatie op in vier typen ingedeeld: (1) gedurende de hele
onderzoeksperiode in zorg, (2) jeugdigen die uitstromen gedurende de analyseperiode
en in zorg zijn aan het begin, (3) jeugdigen die tussen begin en eind zijn in- en
uitgestroomd en (4) jeugdigen die aan het eind van de analyseperiode nog in zorg zijn
en zijn ingestroomd na 1 januari 2007. Het totaal van de jeugdigen van deze vier
categorieën is hoger dan het aantal unieke jeugdigen, omdat een jeugdige meerdere
keren kan instromen en uitstromen in de onderzoeksperiode (we tellen 2.625 unieke
jeugdigen bij Juvent in de onderzoeksperiode die 2.818 als jeugdige in zorg worden
geteld). Er zijn 271 jeugdigen (type 1), ongeveer 10 procent van de onderzoekspopulatie
die de hele analyse periode gebruik hebben gemaakt van provinciaal gefinancierde
jeugdzorg. Van de 2.818 jeugdigen die in zorg zijn (of in zorg zijn geweest) stromen er
gedurende de analyseperiode 1.792 jeugdigen (type 1 en 2 samen) uit. Dit houdt in dat
de bepaling van de zorgzwaarte gebaseerd is op bijna tweederde van de
onderzoekspopulatie. Immers de zorgzwaarte hebben we in dit onderzoek bepaald bij
de beëindiging van de zorg. Tussen begindatum en de einddatum van de
analyseperiode zijn 1.122 (= 40 procent) jeugdigen (type 4) in en uitgestroomd. Aan het
eind van de analyseperiode zijn er 755 (= 30 procent) jeugdigen (type 3) die nog niet
zijn uitgestroomd en zijn ingestroomd na de datum van 1 januari 2007.

9

Als we dit aantal unieke jeugdigen relateren aan het aantal jeugdigen (81.000) dan komt dit uit op 3,3
procent.

34

B&A CONSULTING BV

Figuur 3.11

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

De onderzoekspopulatie
8- 7- 2011 - 15 - 7-2011
6 /7 /2011
ANALYSEPERIODE
Instroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg

Type 1 : 271 jeugdigen
12/ 30 / 1899
Instroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg
Type 2 : 670 jeugdigen
Uitstroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg
8- 7- 2011
12 /30 / 1899
Instroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg
Type 3: 755 jeugdigen
12/ 30 / 1899
Instroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg
Type 4: 1. 122 jeugdigen
Uitstroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg
8- 7- 2011

1 -1 -2007

1- 1- 2010

De instroom en de uitstroom van cliënten in Zeeland
De instroom van cliënten bij de zorgaanbieder Juvent is in de onderzoeksperiode
gestegen van 554 in 2007, naar 609 in 2008 en naar 714 in 2009. De uitstroom laat in
de onderzoeksperiode een veel forsere groei zien van 476 cliënten in 2007 naar 548
cliënten in 2008 naar 768 cliënten in 2009. De uitstroom is alleen voor het
onderzoeksjaar 2009 hoger dan de instroom. De hogere instroom in relatie tot de
uitstroom heeft er mede toe geleid dat het aantal wachtende jeugdigen persistent
hoog is geweest gedurende de onderzoeksperiode en pas in het laatste jaar 2009 is
gaan dalen.
Figuur 3.12

De instroom en de uitstroom, provincie Zeeland
900
768

800

714

700
600
500

609
554

548
476

400
300
200
78

100

61

0
-100

2007
Aantal ingestroomde cliënten

2008

2009

Aantal uitgestroomde cliënten

Verschil instroom- uitstroom

35

- 54

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Standgegevens per 1 januari van cliënten in zorg of wachtend in Zeeland
Er is sprake van een disbalans tussen het aantal cliënten met een vraag naar jeugdzorg
en het beschikbare aanbod. Aan het begin van de analyseperiode zijn er 661 jeugdigen
in zorg en hebben 105 jeugdigen(= 11 procent) zorg, maar wachten daarnaast nog op
een ander zorgvorm en van 174 cliënten (= 19 procent) is de zorg nog niet gestart. Deze
disbalans verslechtert nog verder in 2007. Begin 2008 wachten 165 cliënten bij Juvent
(= 16 procent) op een andere zorgvorm en dient de zorg nog bij 241 cliënten(= 24
procent) te starten.
Aan het eind van de analyseperiode, begin 2010, is deze frictie aanzienlijk verminderd.
58 cliënten (=6 procent) zijn in zorg en wachten nog op een andere zorgvorm en bij 145
cliënten (= 14 procent) dient de zorg nog te starten.
Figuur 3.13

Cliënten in zorg of wachtend
1200
1000
800

174

240

241

145
58

137

105

165

661

611

1-1-2007

1-1-2008

600
400

699

812

200
0
1-1-2009

1-1-2010

In zorg en niet op de w achtlijst Op de w achtlijst en in zorg
op de w achtlijst en niet in zorg

Unieke cliënten en ontwikkeling in Zeeland
Het aantal unieke cliënten dat bij de zorgaanbieder Juvent in zorg is in de
onderzoeksperiode gegroeid van 1.171 unieke cliënten in 2007 naar 1.293 in 2008 naar
1.510 in 2009. Van deze cliënten zijn er respectievelijk 38, 78 en 52 afkomstig van
buiten Zeeland.
Als we de vraag naar jeugdzorg beschouwen vanuit alle cliënten uit Zeeland, dus ook
de cliënten die naar een voorziening buiten de provincie Zeeland zijn gegaan dan zien
we het volgende beeld. Voor de onderzoeksjaren zien we dan de volgende
ontwikkeling: in 2007 zijn er 1.321 unieke cliënten, in 2008 gaat het om 1.371 unieke
cliënten en in 2009 gaat het om 1.627 unieke cliënten. Dit correspondeert met
groeipercentages van 3,8 procent voor 2008 en 18,7 procent in 2009. Voor 2008 ligt het
groeipercentage lager dan de geprognosticeerde groei in het kader van de
prestatieafspraken. Voor 2009 ligt het groeipercentage van het aantal cliënten op ruim

36

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

het dubbele van de prestatieafspraken in het kader van het terugdringen van de
wachtlijst.
We zien dat in de onderzoeksperiode er steeds minder cliënten worden ondergebracht
bij de landelijk werkende instellingen. In 2007 maken 101 cliënten gebruik van het
zorgaanbod van een landelijk werkende instelling, in 2008 zijn dat er nog 94 en in 2009
is dit verder gedaald naar 88 cliënten. De grootste groep cliënten (40 procent) maakt
gebruik van het zorg aanbod van de SGJ, Christelijke Jeugdzorg, de William Schrikker
Groep neemt 30 procent voor haar rekening en De Hoenderloo Groep heeft een
aandeel van 20 procent.
De dalende trend is minder geprononceerd voor de cliënten die in zorg gaan naar een
‚reguliere‛ (jeugdzorg)aanbieder buiten de provincie Zeeland, respectievelijk 87
cliënten, 62 cliënten en 81 cliënten.
Tabel 3.7

Aantal unieke cliënten provinciaal gefinancierde jeugdzorg
2007

2008

2009

Unieke cliënten in zorg bij:

Aantal

Aantal

2%

Aantal

2%

Zorgaanbieder provincie

1.171

1.293

+10,4%

1.510

+16,8%

101

94

-6,9%

88

-6,4%

10

LWI’s
Zorgaanbieders buitenprovinciaal

87

62

-28,7%

81

+30,6%

Cliënten van buiten de provincie

-38

-78 +105,3%

-52

-33,3%

1.627

18,7%

Totaal

1.321

1.371

+3,8%

Zorgzwaarte, de combinaties van zorgvormen in Zeeland
Als we het gebruik van de verschillende zorgvormen meten bij de beëindiging van de
zorg bij een cliënt, dan zien we een stijging van het aantal cliënten met ambulante zorg
van 143 cliënten, naar 178 cliënten in 2008 om vervolgens meer dan te verdubbelen
naar 397 cliënten in 2009. In relatieve termen is de ambulante zorg (bij beëindiging)
gegroeid van 35 procent in het eerste jaar naar 57 procent in het laatste jaar. Deze
stijging van het aandeel cliënten met enkelvoudige ambulant zorg is volledig ten koste
gegaan van het aandeel van de cliënten met één verblijfsfunctie in combinatie met
ambulante zorg, een daling van 60 procent naar bijna 38 procent (overigens in absolute
termen zien we nog wel een lichte groei van de verblijfsfuncties (van 246 naar 262
cliënten) in combinatie met ambulante zorg.
Het aantal cliënten dat gebruik maakt van meerdere verblijfsfuncties in combinatie
met ambulante zorg, is in absolute termen sterk gegroeid, respectievelijk van 20
cliënten in 2007 naar 32 cliënten in 2008 en naar 38 cliënten in 2009. In relatieve

10

Als we de standgegevens (940 op 1 januari 2007) en de instroom ( 554 in 2007) van cliënten in een jaar
optellen komen we uit op 1.494 cliënten. In deze tabel hebben we te maken met unieke cliënten en dit
aantal ligt lager (1.171 unieke cliënten in 2007) dan stand plus instroom, omdat een cliënt zowel in de
standgegevens kan zijn opgenomen en meerdere keren kan instromen.

37

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

termen is er een lichte groei van het aandeel cliënten met meerdere verblijfsfunctie in
combinatie met ambulante zorg van 4,9 procent in 2007 naar 5,5 procent in 2009.
We zien in de onderzoeksperiode twee bewegingen: (1) een sterk toenemend aantal
cliënten dat gebruik heeft gemaakt van enkelvoudige ambulante zorg en (2) een
toenemend aantal cliënten dat van meerdere verblijfsfuncties in combinatie met
ambulante zorg heeft gebruikt.
Tabel 3.8

Zorgzwaarte, de combinaties van zorgvormen
2007
Aantal

2008
%

Aantal

2009
%

Aantal

%

Ambulante zorg
Verblijfsfunctie
residentieel met
ambulant
Verblijfsfunctie daghulp
met ambulant
Verblijfsfunctie
pleegzorg met ambulant

143

35%

178

38%

397

57%

68

17%

70

15%

88

13%

95

23%

97

20%

94

13%

83

20%

96

20%

80

11%

Meervoudige zorg

20

5%

32

7%

38

6%

Totaal

409

100%

473

100%

697

100%

Zorgzwaarte, de duur van de zorg in Zeeland
Van de cliënten met alleen ambulante zorg die in de onderzoeksperiode uit zorg gaan,
heeft bij beëindiging van de zorg in 2007 gemiddeld 230 dagen geduurd, bij
beëindiging in 2008 zien we een gemiddelde zorgduur van 265 dagen en bij
beëindiging in 2009 zien we een gemiddelde duur van 203 dagen.
Cliënten met één verblijfsfunctie in combinatie met ambulante zorg hebben bij
beëindiging van de zorg in 2007 gemiddeld 584 dagen in zorg gezeten, voor cliënten
die de zorg in 2008 beëindigen, is het gemiddelde 660 dagen en voor 2009 is het
gemiddelde 844 dagen. Bij cliënten die meerdere verblijfsfuncties hebben afgenomen
in combinatie met ambulante zorg zien we dat de gemiddelde duur van de zorg
respectievelijk 867 dagen, 896 dagen en 1.261 dagen heeft geduurd. Kortom bij
cliënten die gebruik maken van meerdere verblijfsfuncties zien we dat de zorg
substantieel langer heeft geduurd.
We zien in de onderzoeksperiode dus een forse daling van de zorgduur bij de
enkelvoudig ambulante zorg in 2009 ten opzichte van 2007. Voor de cliënten met één
of meerdere verblijfsfuncties in combinatie met ambulante zorg zien we een forse
stijging van de zorgduur. Ook hier zien twee bewegingen van (1) een afname van de
duur van de zorg bij enkelvoudig ambulante zorg en (2) een toename van de zorgduur
bij cliënten die gebruik maken van één of meerdere verblijfsfuncties in combinatie met
ambulante zorg.

38

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Figuur 3.14

Zorgzwaarte, de duur van de zorg in de onderzoeksperiode 2007 tot en met 2009 in dagen

Figuur 3.15

Frequentieverdeling: drie categorieën (2007, 2008 en 2009)

200

Enkelvoudig ambulant (aantal dagen)

150
100
50
0

300
250
200
150
100
50
0

Enkelvoudig verblijf (aantal dagen)

39

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

60
50
40
30
20
10
0

Meervoudig (aantal dagen)

De ontwikkeling van de zorgzwaarte in Zeeland
De ontwikkeling van de zorgzwaarte meten we in dit onderzoek langs twee lijnen (1) de
duur van de zorg in dagen en (2) de combinaties van zorgvormen (in aantal cliënten).
De ontwikkeling van de zorgzwaarte is bepaald bij cliënten waarvan de zorg is
beëindigd in de onderzoeksperiode. Dit geldt voor 1.792 van de 2.818 cliënten. De
zorgzwaarte is dus berekend voor bijna tweederde van de cliënten die gebruik hebben
gemaakt van zorg. We weten ook dat zo’n 10 procent van de cliënten onafgebroken de
hele onderzoeksperiode in zorg is geweest.
In de onderzoeksperiode zien we drie majeure bewegingen:
Sterke groei van het aantal cliënten met alleen ambulante hulpverlening, waarbij de
duur van de zorg bij ambulante zorg substantieel korter is dan bij cliënten die
gebruik maken van één of meerdere verblijfsfuncties;
Een geringe stijging van het aantal cliënten dat gebruik maakt van een
verblijfsfunctie in combinatie met ambulante zorg. Als gevolg van de groei van het
aantal cliënten over de jaren vertaalt zich dit als een relatieve daling van het
aandeel van cliënten dat één verblijfsfunctie in combinatie met ambulante zorg
afneemt, waarbij de duur van de zorg wel sterk is toegenomen.
Absolute groei van het aantal cliënten met meerdere verblijfsfuncties in combinatie
met ambulante zorg, waarvan de duur van de zorg voor deze categorie in de
onderzoeksperiode sterk is toegenomen.
Uit de volgende tabel kunnen deze bewegingen worden afgeleid. We hebben de
verandering in duur omgezet naar de gewogen verandering, waarin de frequentie van
de zorg in de categorieën, enkelvoudig ambulant, enkelvoudig verblijf met ambulante
zorg en meervoudig verblijf met ambulante zorg is meegewogen. We zien dan een
groei van de zorgzwaarte in 2008 van dertien procent ten opzichte van 2007 en in 2009
een lichte daling van de zorgzwaarte van één procent ten opzichte van 2008. Het
toekennen van de ontwikkeling van de zorgzwaarte aan een jaar is op zich niet een
volledig juiste weergave, omdat het hier gaat om cliënten waarvan de zorg is beëindigd
in een jaar. Een deel van de zorg die de cliënt heeft gekregen is het jaar voorafgaand
afgenomen. Dit is nog sterker bij de cliënten met meervoudig verblijf met ambulante
zorg. Daarvan zien we dat de periode van zorg gemiddeld meer dan twee jaar heeft
geduurd.

40

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

De intensiteit van de zorg is niet meegewogen in de bepaling van de zorgzwaarte in dit
onderzoek. Dit is een beperking die dient te worden meegewogen in de beoordeling
van de resultaten.
Tabel 3.9

De ontwikkeling zorgzwaarte in Zeeland bij beëindiging van de zorg

Ambulant zorg

Aantal
Duur in dagen
Gewogen
verandering

Enkelvoudig verblijf
met ambulant
Aantal
Duur in dagen
Gewogen
verandering
Meervoudig verblijf
met ambulant
Aantal

Totaal

2007
143 35%

178

230

265

2008
38%

397
+15,2%

2009
57%

203

-23,4%

+5,7%
246
584

60%

263
660

55%
+13,0%

-13,3%
262
844

37%
+27,9%

+7,2%
20

5%

32

7%

Duur in dagen
Gewogen
verandering

867

896

Aantal
Gewogen
verandering

409 100%

473 100%

+10,5%
38

+3,3%

6%

1.261

+0,2%

+2,2%
697 100%

+13,2%

Bevindingen Zeeland
In de provincie Zeeland is het aantal unieke cliënten in de onderzoeksperiode gestegen
in 2008 in 2009 met respectievelijk met 3,8 procent en 18,7 procent. Het
groeipercentage voor 2008 ligt onder de geprognosticeerde groei op basis waarvan de
prestatieafspraken zijn gemaakt en het groeipercentage voor 2009 ligt op meer dan
het dubbele van de verwachte groei. De geprognosticeerde groei landelijk op basis
waarvan de prestatieafspraken zijn gemaakt tussen Rijk en Provincies, bedroegen voor
2008 7,8 porcent en voor 2009 8,4 procent.
We zien dat de gewogen verandering van de zorgzwaarte, als de duur van de zorg per
cliënt (gemeten bij de beëindiging van de zorg) in Zeeland in deze periode is sterk
opgelopen in 2008 ten opzichte van 2007 met dertien procent. In het jaar 2009 zien we
een lichte daling van één procent in het jaar 2009 ten opzichte van 2008. Daarnaast
zien we dat er een substantiële verschuiving is in de component combinaties van
zorgvormen ten gunste van de categorie enkelvoudig ambulant. Deze verschuiving
gaat ten koste van enkelvoudig verblijf in combinatie met ambulante zorg. De
intensiteit van de zorg is niet meegewogen in de bepaling van de zorgzwaarte in dit
onderzoek. Dit is een beperking die dient te worden meegewogen in de beoordeling
van de resultaten.

41

+40,7%

-0,6%

B&A CONSULTING BV

3.5

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

DE RESULTATEN VAN DE PROVINCIE NOORD-BRABANT
De onderzoekspopulatie in Noord-Brabant
De provincie Noord-Brabant heeft een groot aantal aanbieders van provinciaal
gefinancierde jeugdzorg. Hebben Zeeland en Friesland ieder één aanbieder en heeft het
Stadsgewest Haaglanden drie zorgaanbieders, Noord-Brabant weet zich rijk met in
totaal 12 zorgaanbieders (in 2009) van provinciaal gefinancierde jeugdzorg binnen
haar provinciegrens.
Van de jeugdigen die gebruik maken van provinciaal gefinancierde jeugdzorg bij deze
zorgaanbieders hebben we een complete dataset ten behoeve van het onderzoek. De
dataset vormt de basis voor het bepalen van het aantal unieke jeugdigen in zorg voor
de analyseperiode 2007, 2008 en 2009. In de onderzoeksperiode hebben 17.990 unieke
jeugdigen gebruik gemaakt van provinciaal gefinancierde zorg. Op een totaal aantal
gewogen jeugdigen van 484.375 (SCP, 2009) jeugdigen in de provincie Noord-Brabant
komt dit neer op bijna 3,7 procent van alle Brabantse jeugdigen die in de
onderzoeksperiode gebruik hebben gemaakt van provinciaal gefinancierde jeugdzorg
bij één van de zorgaanbieders.11 De 3,7 procent heeft dus betrekking op het aantal
unieke jeugdigen in de hele onderzoeksperiode van drie jaar.
We hebben de onderzoekspopulatie ingedeeld in vier typen jeugdigen: (1) jeugdigen
gedurende de hele onderzoeksperiode in zorg, (2) jeugdigen die uitstromen gedurende
de analyseperiode en in zorg zijn aan het begin, (3) jeugdigen die tussen begin en eind
zijn in- en uitgestroomd en (4) jeugdigen die aan het eind van de analyseperiode nog in
zorg zijn en zijn ingestroomd na 1 januari 2007. Het totaal van de jeugdigen van deze
vier typen is hoger dan het aantal unieke jeugdigen, omdat een jeugdige meerdere
keren kan instromen en uitstromen in de onderzoeksperiode (we tellen 17.990 unieke
jeugdigen in de onderzoeksperiode die als 19.707 jeugdigen in zorg zijn gegaan).
Er zijn 1.260 unieke jeugdigen (type 1) die de hele analyse periode gebruik hebben
gemaakt van provinciaal gefinancierde jeugdzorg (= 6 procent).
Van de 19.707 jeugdigen die in zorg zijn (of in zorg zijn geweest) stromen er gedurende
de analyseperiode 13.236 jeugdigen uit. Dit houdt in dat de bepaling van de
zorgzwaarte gebaseerd is op ruim tweederde (=67 procent) van de
onderzoekspopulatie. Immers de zorgzwaarte hebben we in dit onderzoek bepaald bij
de beëindiging van de zorg. Tussen begindatum en de einddatum van de
analyseperiode zijn 8.928 (45 procent) jeugdigen (type 4) in en uitgestroomd. Aan het
eind van de analyseperiode zijn er 5.211 (26 procent) jeugdigen (type 3) die nog niet
zijn uitgestroomd en zijn ingestroomd na de datum van 1 januari 2007.

11

Als we dit aantal unieke jeugdigen relateren aan het aantal jeugdigen (517.000) dan komen we uit op
3,5 procent.

42

B&A CONSULTING BV

Figuur 3.16

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

De onderzoekspopulatie
8-7-2011 - 15-7-2011
ANALYSEPERIODE

6/7/2011
Instroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg

Type 1: 1.260 jeugdigen
12/30/1899
Instroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg

Type 2: 4.308 jeugdigen
Uitstroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg

8-7-2011
12/30/1899
Instroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg

Type 3: 5.211 jeugdigen
12/30/1899
Instroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg

Type 4: 8.928 jeugdigen
Uitstroom provinciaal gefinancierde jeugdzorg

8-7-2011

1-1-2007

1-1-2010

De instroom en de uitstroom van cliënten in Noord-Brabant
De instroom van cliënten bij de zorgaanbieders laat in de onderzoeksperiode het
volgende beeld zien: in 2007 is er instroom van 4.397 cliënten, in 2008 stromen er
5.033 cliënten in en in 2009 zijn dat er 4.709 cliënten. De uitstroom laat in de
onderzoeksperiode een forse groei zien van 3.790 cliënten in 2007 naar 4.006 cliënten
in 2008 naar 5.440 cliënten in 200912. De uitstroom is alleen voor het onderzoeksjaar
2009 hoger dan de instroom. De hogere instroom in relatie tot de uitstroom heeft er
mede toe geleid dat het aantal wachtende cliënten persistent hoog is geweest
gedurende de onderzoeksperiode en pas in het laatste jaar 2009 licht is gaan dalen.

12

Overigens is de hoge uitstroom in 2009 deels een gevolg van de overgang van IJZA 1 naar IJZA 2. Door
administratieve onvolkomenheden in de conversie van de opvolgende registratiesystemen is er in
februari 2009 van een groot aantal cliënten met ambulante zorg de zorg beëindigd.

43

B&A CONSULTING BV

Figuur 3.17

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

De instroom en de uitstroom, provincie Noord-Brabant
6000

5440
5033

5000
4000

4709

4397
4006

3790

3000
2000
1027

607

1000

- 731
0
- 1000

2007

2008

2009

- 2000
Aantal ingestroomde cliënten

Aantal uitgestroomde cliënten

Verschil instroom - uitstroom

Standgegevens per 1 januari van cliënten in zorg of wachtend in Noord-Brabant
Er is sprake van een disbalans tussen het aantal cliënten met een vraag naar jeugdzorg
en het beschikbare aanbod. Aan het begin van de analyseperiode zijn er 4.479 cliënten
(= 81 procent) in zorg en hebben 437 cliënten (= 8 procent) zorg, maar wachten
daarnaast nog op een ander zorgvorm en van 614 cliënten (= 11 procent) is de zorg nog
niet gestart. Begin 2009 wachten 787 cliënten (= 11 procent) op een andere zorgvorm
en dient de zorg nog bij 1.041 cliënten (= 14 procent) te starten.
Aan het eind van de analyseperiode, begin 2010, is de frictie tussen vraag en
beschikbare capaciteit licht afgenomen ten opzichte van het vorige jaar: 766 jeugdigen
(=12 procent) zijn in zorg en wachten nog op een andere zorgvorm en bij 775 cliënten
(= 12 procent) dient de zorg nog te starten.

44

B&A CONSULTING BV

Figuur 3.18

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Cliënten in zorg of wachtend

8000

7000

1041

6000
5000

614
437

1000
636

4479

4504

1-1-2007

1-1-2008

787

775
766

5351

4887

1-1-2009

1-1-2010

4000
3000
2000

1000
0

In zorg en niet op de wachtlijst

Op de wachtlijst en in zorg

Op de wachtlijst en niet in zorg

Unieke cliënten en ontwikkeling in Noord-Brabant
Het aantal unieke cliënten dat bij de Brabantse zorgaanbieders in zorg is in de
onderzoeksperiode gegroeid van 8.529 unieke cliënten in 2007 naar 9.625 in 2008 naar
10.433 in 2009.
Als we de vraag naar jeugdzorg benaderen vanuit alleen cliënten woonachtig in NoordBrabant, dus ook de cliënten die naar een voorziening buiten de provincie zijn gegaan
dan zien we het volgende beeld. Voor de onderzoeksjaren zien we dan de volgende
ontwikkeling: in 2007 zijn er 8.691 unieke cliënten, in 2008 gaat het om 9.753 unieke
cliënten en in 2009 gaat het om 10.584 unieke cliënten. Dit correspondeert met
groeipercentages van 12,2 procent voor 2008 en 8,5 procent in 2009. Voor 2008 ligt het
groeipercentage beduidend hoger dan de geprognosticeerde groei in het kader van de
prestatieafspraken. In 2009 komt de groei uit op het niveau van de prestatieafspraak.
We zien dat in de onderzoeksperiode er tussen de 232 en 193 cliënten in zorg zijn bij
een landelijk werkende instelling. Het grootste deel van de cliënten (70 procent) maakt
gebruik van het zorgaanbod van de William Schrikker Groep, De Hoenderloo Groep
heeft een aandeel van ongeveer 15 procent. De rest van de cliënten maakt gebruik van
de andere landelijk werkende instellingen.

45

B&A CONSULTING BV

Tabel 3.10

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Aantal unieke cliënten provinciaal gefinancierde jeugdzorg
2007
Unieke cliënten in zorg bij:
Zorgaanbieders provincie

2008

Aantal

Aantal

2009
2%

Aantal

2%

8.529

9.625

+12,9%

10.433

+8,5%

LWI’s
Zorgaanbieders
buitenprovinciaal

232

193

-16,8 %

216

+11,9 %

70

65

- 7,1 %

75

+15,4 %

Cliënten van buiten de provincie

-140

-130

-7,1 %

-150

+15,4 %

Totaal

8.691

9.753

+ 12,2 %

10.584

+8,5%

13

Zorgzwaarte, de combinaties van zorgvormen in Noord-Brabant
De zorgzwaarte hebben we in Noord-Brabant kunnen bepalen voor ruim tweederde
van de cliënten die in de onderzoeksperiode in zorg zijn geweest bij een Brabantse
zorgaanbieder. Van de andere éénderde is de zorg nog niet beëindigd en kan de
zorgzwaarte nog niet worden vastgesteld.
In de onderzoeksperiode zien we in Noord-Brabant dat meer dan de helft van de
cliënten de zorg beëindigd met het gebruik van enkelvoudige ambulante zorg. Het
aandeel van de ambulante zorg in het totaal is weliswaar in de onderzoeksperiode zelfs
licht gedaald, maar bevindt zich in vergelijking met de andere drie provincies op een
hoog niveau. Daarnaast is het tevens opvallend dat het aandeel van de combinaties van
zorgvormen als stabiel is te typeren.
Tabel 3.11

Zorgzwaarte, de combinaties van zorgvormen
2007
Aantal
Ambulante zorg
Verblijfsfunctie residentieel met ambulant
Verblijfsfunctie daghulp
met ambulant
Verblijfsfunctie
pleegzorg met ambulant
Meervoudige zorg
Totaal

2008
%

Aantal

2009
%

Aantal

%

2.000

55 %

2.026

54 %

2.656

53 %

626

17 %

777

21 %

969

19 %

433

12 %

425

11 %

600

12 %

361

10%

355

9%

492

10 %

215

6%

187

5%

297

6%

3.635

100%

3.770

100%

5.014

100%

Zorgzwaarte, de duur van de zorg in Noord-Brabant
De duur van de ambulante zorg is in de onderzoeksperiode fors opgelopen van
gemiddeld 219 dagen in 2007, naar 280 dagen in 2009. De duur van enkelvoudig
verblijf in combinatie met ambulante zorg is in de onderzoeksperiode ook toegenomen
van 535 dagen in 2007 naar 683 dagen in 2009. Ook de duur van meervoudig verblijf in
combinatie met ambulante zorg is fors toegenomen van 838 dagen in 2007 naar 1179
13

Als we de standgegevens (5.530 op 1 januari 2007) en de instroom ( 4.397 in 2007) van cliënten in een
jaar optellen komen we uit op 9.927 cliënten. In deze tabel hebben we te maken met unieke cliënten en
dit aantal ligt lager (8.529 unieke cliënten in 2007) dan stand plus instroom, omdat een cliënt zowel in de
standgegevens kan zijn opgenomen en meerdere keren kan instromen.

46

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

dagen in 2009. De duur van de zorg wordt gemeten bij het beëindigen van de zorg. De
vermelde duur van enkelvoudig en meervoudig verblijf maakt zichtbaar dat we in het
onderzoek ook hebben gebruik kunnen maken van de zorg die is afgenomen voor
aanvang van de onderzoeksperiode. Het toekennen van de duur van de zorg aan een
jaar is niet helemaal zuiver, omdat een (groot) deel van de genoten zorg in
voorafgaande jaren heeft plaatsgevonden.
Figuur 3.19

Zorgzwaarte, de duur van de zorg in de onderzoeksperiode 2007 tot en met 2009 in dagen

Figuur 3.20

Frequentieverdeling: drie categorieën (2007, 2008 en 2009)

800
700
600
500
400
300
200
100
0

Enkelvoudig ambulant (aantal dagen)

1400
1200
1000
800
600
400
200
0

Enkelvoudig verblijf (aantal dagen)

47

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

400
350
300
250
200
150
100
50
0

Meervoudig (aantal dagen)

De ontwikkeling van de zorgzwaarte in Noord-Brabant
De ontwikkeling van de zorgzwaarte meten we in dit onderzoek langs twee lijnen (1) de
duur van de zorg in dagen en (2) de combinaties van zorgvormen (gemeten in het
aantal cliënten). Voor beide lijnen is in voorgaande paragrafen per categorie de
ontwikkeling inzichtelijk gemaakt.
De ontwikkeling van de zorgzwaarte is bepaald bij cliënten waarvan de zorg is
beëindigd in de onderzoeksperiode. Dit geldt voor 13.236 van de 19.707 jeugdigen in de
onderzoeksperiode. De zorgzwaarte is dus berekend voor ruim tweederde van de
cliënten die gebruik hebben gemaakt van zorg. We weten ook dat zo’n 7 procent van de
cliënten onafgebroken de hele onderzoeksperiode in zorg is geweest.
In de volgende tabel is de ontwikkeling van de zorgzwaarte weergegeven. We hebben
de verandering in duur in dagen omgezet naar de gewogen verandering, waarin de
frequentie van de zorg in de categorieën, enkelvoudig ambulant, enkelvoudig verblijf
met ambulante zorg en meervoudig verblijf met ambulante zorg is meegewogen. We
zien dan een (gewogen) groei van de zorgzwaarte in 2008 van bijna 1 procent ten
opzichte van 2007 en in 2009 een sterke stijging van de zorgzwaarte van bijna 28
procent ten opzichte van 2008.14 Het toekennen van de ontwikkeling van de
zorgzwaarte aan een jaar is op zich niet een volledig juiste weergave, omdat het hier
gaat om cliënten waarvan de zorg is beëindigd in een jaar. Een deel van de zorg die de
cliënt heeft gekregen is het jaar voorafgaand afgenomen. Dit is nog sterker bij de
cliënten met meervoudig verblijf met ambulante zorg. Daarvan zien we dat de periode
van zorg gemiddeld meer dan twee jaar heeft geduurd.
De intensiteit van de zorg is niet meegewogen in de bepaling van de zorgzwaarte in dit
onderzoek. Dit is een beperking die dient te worden meegewogen in de beoordeling
van de ontwikkeling van de zorgzwaarte.

14

De stijging van de duur bij ambulante zorg in 2009 wordt nagenoeg volledig verklaard door een
administratief effect. In de overgang naar een nieuw registratiesysteem is gebleken dat voor een grote
groep cliënten met ambulante zorg de zorg niet is beëindigd in het oude registratiesysteem, terwijl zij
niet meer voorkomen in het nieuwe systeem. Van al deze cliënten hebben wij de zorg beëindigd op de
datum van de overgang naar het nieuwe systeem.

48

B&A CONSULTING BV

Tabel 3.12

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

De ontwikkeling zorgzwaarte in Noord-Brabant bij beëindiging van de zorg

Ambulante zorg

Aantal
Duur in dagen
Gewogen
verandering

Enkelvoudig verblijf
met ambulant
Aantal
Duur in dagen
Gewogen
verandering
Meervoudig verblijf
met ambulant
Aantal
Duur in dagen
Gewogen
verandering
Totaal

Aantal
Gewogen
verandering

2007
2.000 55 % 2.026
219

2008
54 %

225

2.656
+ 2,7%

2009
53 %

280

+ 24,4%

+1,5 %
1420
534

39 % 1.557
515

41 %
-3,7%

+12,9 %
2.061
683

41 %
+ 32,6%

-1,5 %
215
867

6%

187

5%

981

+13,4 %
297

6%

+17,1% 1.179

+ 20,2%

+0,8 %

+1,2 %

3.635 100% 3.770 100%

5.014 100 %
+ 0,8%

Bevindingen Noord-Brabant
In de provincie Noord- Brabant is het aantal unieke cliënten in de onderzoeksperiode
gestegen in 2008 in 2009 met respectievelijk met 12,2 en 8,5 procent. Het
groeipercentage voor 2008 ligt boven de geprognosticeerde groei in het kader van de
prestatieafspraak en het groeipercentage voor 2009 op het niveau van de verwachte
groei. De geprognosticeerde groei landelijk op basis waarvan de prestatieafspraken zijn
gemaakt tussen Rijk en Provincies, bedroegen voor 2008 7,8 porcent en voor 2009 8,4
procent.
We zien dat de gewogen zorgzwaarte, gemeten als de duur van de zorg per cliënt bij de
beëindiging van de zorg, in Noord-Brabant in deze periode ook is opgelopen in 2008 ten
opzichte van 2007 met 1 procent. In het jaar 2009 zien we een sterke stijging van 27,5
procent in het jaar 2009 ten opzichte van 200815. De intensiteit van de zorg is niet
meegewogen in de bepaling van de zorgzwaarte in dit onderzoek. Dit is een beperking
die dient te worden meegewogen in de beoordeling van de resultaten.

15

Zie voetnoot vorige pagina

49

+27,5 %

B&A CONSULTING BV

3.6

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

SAMENVATTING
De ontwikkeling van de groei op basis van unieke cliënten
De prestatieafspraken in het kader van het wegwerken van de wachtlijsten zijn mede
gebaseerd op een groeiverwachting van de vraag naar jeugdzorg in de jaren 2008 en
2009 van 7,8 procent en 8,4 procent. De gerealiseerde groei van de vraag zoals die in
het kader van de prestatieafspraken landelijk is berekend door gebruikerscijfers te
corrigeren voor de mutatie van de wachtlijst, wijkt nauwelijks af van de
geprognosticeerde groei: in 2008 bedroeg de groei van het gebruik 8,9 procent en in
2009 bedroeg de groei van het gebruik 8,3 procent. Voor de vier afzonderlijk provincies
ziet dit beeld er anders uit. De afwijkingen op provinciaal niveau zijn meer
geprononceerd en ook binnen één provincie maar dan tussen de jaren zijn er forse
verschillen in ontwikkeling te zien.

Tabel 3.13

Groeipercentage op basis van het gebruik, gecorrigeerd voor de mutatie van de wachtlijst

Provincie
Friesland
Haaglanden
Zeeland
Noord-Brabant

Groeipercentage van het gebruik gecorrigeerd
voor de mutatie van de wachtlijst
2008
2009
Gemiddeld
6,9%
20,7%
13,6 %
6,7%
0,9%
3,8 %
0,1%
-15,5%
-8 %
14,0%
22,6%
18,2 %

16

17

In dit onderzoek hebben de ontwikkeling van de vraag naar jeugdzorg op basis van
andere definities benaderd. Dit leidt tot andere uitkomsten, maar uiteindelijk is in
beide methodieken gepoogd dezelfde ontwikkeling in kaart te brengen.

De benadering van de ontwikkeling van de vraag naar jeugdzorg op basis van unieke
cliënten voor de onderzoeksjaren 2007, 2008 en 2009 levert het volgende beeld op.
Tabel 3.14

Groeipercentage op basis van unieke cliënten

Provincie
Friesland
Haaglanden
Zeeland
Noord-Brabant

16

17

18

Groeipercentage unieke cliënten
2008
2009
Gemiddeld
8,0%
13,5%
10,7 %
4,0%
4,3%
4,1 %
3,8%
18,7%
8,4 %
12,2%
8,5%
10,2 %

18

Het gemiddelde is berekend als meetkundig gemiddelde, waarbij de wortel is getrokken uit de
vermenigvuldiging van de jaarlijkse groeipercentages.
De daling van het percentage in 2009 voor de provincie Zeeland wordt verklaard door een andere wijze
van het hanteren van de definitie van het gebruik ten opzichte van de andere provincies.
Zie noot 13.

50

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

De gerealiseerde groeicijfers van de vier provincies op basis van het begrip unieke
cliënten levert een meer gelijkmatig beeld op van de ontwikkeling van de vraag naar
provinciaal gefinancierde jeugdzorg.
Enerzijds zijn de afwijkingen van de groei ten opzichte van de geprognosticeerde groei
in het kader van de prestatie afspraken van de vier onderzochte provincies veel minder
geprononceerd. Zo zien we voor Zeeland dat er op basis van het gebruik gecorrigeerd
voor de mutatie van de wachtlijst er groeicijfers waren van 0,1 procent en min 15,5
procent, terwijl op basis van unieke cliënten we uitkomen op een groei van
respectievelijk 3,8 en 18,7 procent. Weliswaar houdt de groei van bijna negentien
procent in 2009 een afwijking in ten opzichte van de prestatieafspraak voor dat jaar
van elf procentpunten, maar dat is aanzienlijk lager dan de afwijking van drieëntwintig
(8,4 % versus -15,5 %) op basis van de gebruikerscijfers die gecorrigeerd zijn voor de
mutatie op de wachtlijst van 2009 voor Zeeland. De hoge groei in Zeeland voor het jaar
2009 laat zich verklaren door de hoge groei van de ambulante zorg in dat jaar.
Anderzijds zijn de verschillen in groeipercentages per provincie tussen de jaren 2008 en
2009 met het hanteren van het begrip unieke cliënt minder extreem. Zo zien we voor
het stadsgewest Haaglanden een groei van het aantal unieke cliënten van
respectievelijk 4 en 4,3 procent voor de jaren 2008 en 2009, terwijl de groei op basis
van de ontwikkeling van het aantal gebruikers voor die jaren 6,7 en 0,9 procent
bedroeg. Het verschil in groeitempi 3,8 procent en 18,7 procent voor de provincie
Zeeland laat zich verklaren door de ambulantisering van de zorg die met name in 2009
zijn beslag krijgt.
Zonder de uitkomsten te kennen van de percentages op basis van unieke cliënten voor
de andere 11 provincies en stadsregio’s kan gesteld worden dat de maat van de unieke
cliënt zoals die gebruikt is in dit onderzoek, een meer evenwichtig beeld geeft van de
ontwikkeling van de vraag naar jeugdzorg in de jaren 2007, 2008 en 2009.
De beantwoording van de derde centrale vraag ‚Hoe worden de grote verschillen in
groeicijfers in 2008 en 2009 tussen de provincies verklaard? En tussen de twee jaren
binnen een zelfde provincie‛ luidt op basis van de onderzoeksresultaten van de vier
provincies:
1. De groeicijfers op basis van de maat unieke cliënten voor de jaren 2008 en 2009
wijken minder substantieel af van de geprognosticeerde groei uit de
prestatieafspraken. Overigens blijven er op provincieniveau forse verschillen tussen
de verwachte groei en de gerealiseerd groei ook op basis van de maat unieke
cliënten. De hoge groei van Zeeland (18,7 procent) en Friesland (13,5 procent) in
2009 kan worden verklaard door de forse groei van ambulante zorg. Deze zorgvorm
is aanzienlijk goedkoper dan de verblijfsfuncties daghulp en residentieel verblijf.
Met deze substitutie van relatief kostbare zorgvormen naar ambulant hebben de
zorgaanbieders in deze provincies met het budget aanzienlijk meer cliënten in zorg
kunnen nemen. De groei van de ambulante zorg is een beleidskeuze die binnen de
genoemde provincies is doorgevoerd.
2. De grote verschillen tussen de jaren binnen één provincie zijn op basis van de maat
unieke cliënten veel minder geprononceerd dan zij zijn vastgesteld op basis van de
gebruikerscijfers, gecorrigeerd voor de mutatie van de wachtlijst, zoals die in het

51

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

kader van de prestatieafspraken zijn verzameld. Het grote verschil (3,8 procent
versus 18,7 procent groei in 2009) tussen de jaren in de provincie Zeeland laat zich
voor een belangrijk deel verklaren door de eerder genoemde substitutie tussen de
verblijfsfuncties daghulp en residentieel verblijf en de ambulante zorg, die met
name in 2009 is doorgevoerd. Voor een deel is dit ook de verklaring tussen de
groeicijfers binnen de provincie Friesland (8 procent versus 13,5 procent groei). De
groei van de ambulante zorg is een beleidskeuze die binnen de genoemde
provincies is doorgevoerd.
3. De gebruikerscijfers, gecorrigeerd voor de mutatie van de wachtlijst, waren een
samenstelling van twee groepen cliënten: (1) de gebruikers en (2) de cliënten die al
langer dan negen weken wachten op zorg.
Daarmee gaan de gebruikerscijfers deels voorbij aan de cliënten die korter dan
negen weken wachten op zorg. In het onderhavige onderzoek hebben we unieke
cliënt gedefinieerd als een jeugdige met een indicatiebesluit zonder een
onderscheid te maken in wachtduur.
4. In dit onderzoek is gekeken naar de herkomst van de cliënt, cliënten van buiten de
provincie zijn niet meegerekend, cliënten die in een andere provincie zorg krijgen
zijn wel meegenomen. Daarnaast hebben we de cliënten bij de landelijk werkende
instellingen opgenomen in dit onderzoek Bij de groeicijfers op basis van gebruikers
zijn deze correcties niet toegepast.
5. We hebben in dit onderzoek de vraag naar jeugdzorg gedefinieerd vanaf het
moment dat een cliënt een indicatiebesluit heeft. Dit betekent dat ook de cliënten
die korter dan 9 weken wachten in de standgegevens per 1 januari bij de vraag zijn
meegenomen. Bij de groeicijfers op basis van gebruikers is gekeken naar de mutatie
van de wachtlijst (zij die langer dan negen weken wachten).
6. In dit onderzoek hebben we een onderscheid gemaakt tussen de ontwikkeling van
het aantal unieke cliënten en de ontwikkeling van de zorgzwaarte. In de groeicijfers
op basis van het gebruik is de component zorgzwaarte impliciet opgenomen in het
aantal gebruikers.
Met beide eerste antwoorden in gedachten kan worden gesteld dat de keuze om in het
Landelijke Rapportageformat Jeugdzorg 2011 de registratie van het gebruik te enten op
de begrippen cliënttraject en zorgtraject er een basis is voor meer inzicht in de
ontwikkeling van de zorgvraag per provincie.
De ontwikkeling van de zorgzwaarte
De zorgzwaarte is in dit hoofdstuk benaderd vanuit twee dimensies: (1) de duur van de
zorg bij beëindiging van de zorg en (2) de combinaties van zorgvormen.
De zorgzwaarte wordt berekend bij het beëindigen van de zorg en vervolgens
toegekend aan het jaar dat de zorg is beëindigd. Dit gaat er aan voorbij dat de zorg
deels in de jaren daarvoor heeft plaats gevonden. Bij ambulante zorg met een
gemiddelde duur van tussen de zes en negen maanden is dit nog wel overkomelijk,
maar bij jeugdigen die gebruik hebben gemaakt van enkelvoudig verblijf en

52

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

meervoudig verblijf in combinatie met ambulante zorg zien we dat de gemiddelde
zorgduur bij beëindiging tussen de één en drie jaar heeft geduurd.
We hebben er bewust voor gekozen om de absolute duur van de zorg van de vier
afzonderlijke provincies niet in één overzicht te zetten. De natuurlijke neiging om de
duur van de zorg tussen de provincies te vergelijken zou onvermijdelijk leiden tot
conclusies die voorbij gaan aan de specifieke keuzes die gemaakt zijn door
zorgaanbieders en die dus kunnen verschillen tussen de onderzochte provincies.
We geven de gemiddelde zorgduur in drie categorieën (1) ambulante zorg, (2)
enkelvoudig verblijf in combinatie met ambulante zorg en (3) meervoudig verblijf in
combinatie met ambulante zorg. De gemiddelde zorgduur is een benadering waardoor
de onderliggende nuances verdwijnen. Zo zien we dat er bij de zorgaanbieders van drie
provincies in de onderzoeksperiode relatief veel ambulante zorg is met een duur van
slechts één of twee maanden. Hier wordt in crisissituaties daar waar dat mogelijk is,
gekozen voor een inzet van zeer intensieve gezinsbegeleiding (=ambulante zorg). Bij
cliënten met een verblijfsfunctie zien we relatief veel jeugdigen die vrij kort in zorg zijn
(tot twee maanden) en relatief veel cliënten met een zorgduur van langer dan twee
jaar. Overigens is een lange duur van de zorg bij bijvoorbeeld de opvoedingsvariant van
de pleegzorg beoogd.
In onderstaande tabel hebben wij de ontwikkeling van de zorgzwaarte per provincie
weergegeven.

53

B&A CONSULTING BV

Tabel 3.15

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Zorgzwaarte per provincie
Verandering duur
2008
2009
2%
-4%

Friesland

Ambulante zorg
Enkelvoudig verblijf met
ambulant
Meervoudig verblijf met
ambulant
Totaal
Haaglanden
Ambulante zorg
Enkelvoudig verblijf met
ambulant
Meervoudig verblijf met
ambulant
Totaal
Zeeland
Ambulante zorg
Enkelvoudig verblijf met
ambulant
Meervoudig verblijf met
ambulant
Totaal
Noord-Brabant Ambulante zorg
Enkelvoudig verblijf met
ambulant
Meervoudig verblijf met
ambulant
Totaal

Gewogen
verandering duur
2008
2009
1%
-2%

24%

11%

13%

5%

96%

-24%

2%

6%

5%
19%
1%

-2%
1%
3%

14%

-4%

5%

-1%

10%

4%

15%

-23%

0%
7%
6%

0%
2%
-13%

13%

28%

7%

11%

3%

41%

3%

24%

0%
13%
2%

2%
-1%
13%

-4%

33%

-2%

13%

17%

20%

1%
1%

1%
28%

19

De gewogen verandering van de zorgzwaarte gemeten als de duur van de zorg is voor
alle onderzochte provincies in het jaar 2008 toegenomen: Friesland en Zeeland kennen
een redelijk forse toename van de gemiddelde zorgzwaarte gemeten als de duur van de
zorg respectievelijk negentien en dertien procent, Haaglanden komt uit op een groei
van zeven procent en in Noord-Brabant is er sprake van een lichte groei van één
procent. Voor cliënten waarvan in 2009 de zorg eindigt, zien we dat voor Friesland,
Haaglanden en Zeeland de zorgzwaarte gemeten als de duur van de zorg nauwelijks
verandert ten opzichte van het vorige jaar. Alleen Noord-Brabant kent een forse groei
van achtentwintig procent in 2009 van de duur van de zorg.
Bij twee provincies (Friesland en Zeeland) hebben we gezien we dat er sprake is van een
sterke groei van de ambulante zorg zowel in absolute termen als in relatieve termen. In
deze provincies zien we dat de verwachte groei van de vraag in het kader van de
prestatieafspraken voor een belangrijk deel is ingevuld door het uitbreiden van de
capaciteit van ambulante zorg. Ambulante zorg is in het algemeen een relatief
goedkope vorm van zorg in vergelijking met daghulp en residentieel verblijf. Door te
investeren in de uitbreiding van de ambulante capaciteit heeft men in Zeeland en
Friesland de verwachte groei van de vraag grotendeels kunnen accommoderen.
Overigens zijn met name ook zorginhoudelijke overwegingen de grondslag geweest
voor deze twee provincies om te investeren in de uitbreiding van de ambulante zorg.
19

Zie voetnoot bij de beschrijving van de resultaten van Noord Brabant.

54

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Het begrip zorgzwaarte zoals in dit onderzoek geoperationaliseerd op basis van de duur
van de zorg en de combinaties van zorgvormen, gaat voorbij aan de intensiteit van de
verleende zorg. Zo zien we bij verschillende provincies in dit onderzoek dat er relatief
veel korte ambulante zorg wordt ingezet. De intensiteit van bijvoorbeeld de ambulante
zorg van minder dan twee maanden, maar dan in de vorm van een zeer intensieve
begeleiding in het gezin om een crisisplaatsing te voorkomen hebben we niet kunnen
laten meewegen in de ontwikkeling van de zorgzwaarte.
Daarnaast zien we dat de kwaliteit van de registratie van de verleende zorg in de
onderzoeksperiode nog niet dermate hoog is: definitieve uitspraken over de
ontwikkeling van de zorgzwaarte zijn met te veel onzekerheden omgeven.
Over het effect van de ontwikkeling van de zorgzwaarte op de groei van de vraag naar
jeugdzorg past dus terughoudendheid.
De onderzoeksresultaten zijn per provincie met de betrokkenen vertegenwoordigers
van de provincie, Bureau Jeugdzorg en de zorgaanbieder(s) besproken. Voor de
ontwikkeling van de zorgzwaarte zijn de volgende verklaringen in de gesprekken
gegeven:
Met de inhoudelijke ontwikkeling die is doorgemaakt met ambulante zorg, zijn in de
onderzoeksperiode steeds meer cliënten van zorg voorzien. Dit heeft als gevolg dat
in de verblijfsfuncties een relatief zwaardere groep cliënten is overgebleven. Dit
vertaalt zich in een oplopende zorgduur bij zowel enkelvoudig verblijf als
meervoudig verblijf in combinatie met ambulante zorg;
Daarbovenop wordt aangegeven dat als gevolg van de verdere doorontwikkeling
van de ambulante zorg er steeds meer cliënten geholpen kunnen worden in de
context van het gezin, maar dat dit tot gevolg kan hebben dat de zorgduur van
ambulante zorg zal oplopen;
Voor een deel van de cliënten die zijn aangewezen op provinciaal gefinancierde
jeugdzorg, geldt dat een langdurig verblijf de beste oplossing gegeven de precaire
gezinscontext is waar zij uit komen. Het feit dat de zorg vervolgens een lange
periode zal bestrijken is beoogd. De lange duur van de zorg voor deze jeugdigen is
onvermijdelijk

55

4

SAMENVATTING
Context
De groei van de vraag naar jeugdzorg zoals gemonitord in 2008 en 2009 tijdens
prestatieafspraken over de wachtlijsten, laat per provincie een sterk verschillend beeld
zien. De wachtlijsten zijn weliswaar op 1 januari 2010 met 71% teruggelopen ten
opzichte van de stand van 1 januari 2008, maar waren nog niet helemaal weggewerkt.
Oorzaak is dat in een aantal provincies een hogere groei van de vraag naar jeugdzorg is
opgetreden dan voorzien. In een enkel geval is sprake van een dermate groot verschil
(in percentage groei van de vraag in 2009 ten opzichte van 2008) dat dit voorzien dient
te worden van een verklaring.
De tot nu toe gehanteerde gebruikerscijfers provinciale jeugdzorg en de gegevens over
de wachtlijsten waren de beste cijfers die op basis van het bronmateriaal voorhanden
waren. Met dit onderzoek is beoogd de vraagontwikkeling van de provinciaal
gefinancierde jeugdzorg te benaderen op basis van het begrip unieke cliënten. Tevens
is de ontwikkeling van de zorgzwaarte bij het verloop van de vraag naar jeugdzorg
betrokken.
Vraagstelling
De volgende vragen hebben in dit onderzoek centraal gestaan:
Hoe is het verloop van het aantal unieke cliënten in de jeugdzorg geweest in 2008 en
2009 (volgens uitvraag BAM)?
Hoe is het verloop van de zorgzwaarte in de jeugdzorg geweest gedurende de
onderzoeksperiode?
Hoe worden de grote verschillen in groeicijfers in 2008 en 2009 tussen de provincies
verklaard? En tussen de twee jaren binnen eenzelfde provincie?
Bijbehorende doelstelling van het onderzoek is zo dicht mogelijk bij de definities aan te
sluiten zoals die zijn opgenomen in het Landelijk Rapportageformat Jeugdzorg 2011.
Daarmee kunnen de onderzoeksresultaten fungeren als een nulmeting.
Onderzoeksopzet en verantwoording
Het onderzoek is uitgevoerd in de provincies Friesland, Noord-Brabant en Zeeland en
het stadsgewest Haaglanden. De analyse periode ligt tussen 1 januari 2007 en 31
december 2009.

57

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Ten behoeve van het onderzoek is het navolgende onderzoeksmodel gehanteerd.
Schema onderzoeksmodel

Zorgaanbieders provincie

+

4. Cliënten aangemeld bij: LWI’s
3. Cliënten aangemeld bij:

Aangemeld bij zorgaanbieder
provincie

Cliënten aangemeld bij:

Geen zorg

5. Cliënten met Indicatie Besluit,

1.

2. Cliënten van buiten de provincie

Vraag Provincie

+

Zorgaanbieders buiten provincie

De cliënt vormt het vertrekpunt van waaruit het onderzoek is ingericht. Een jeugdige
wordt als cliënt in de provinciaal gefinancierde jeugdzorg aangemerkt nadat een
indicatiebesluit is afgegeven of bij een crisissituatie direct na het in zorg gaan bij een
zorgaanbieder. De status van een cliënt vangt dus aan op de datum van het
indicatiebesluit.
In het onderzoek hebben we gekeken naar alle cliënten uit de vier genoemde
provincies. Dit betekent dat we aanvullende cliëntgegevens hebben betrokken van de
landelijk werkende instellingen en dat we ook de cliënten hebben betrokken die naar
een zorgaanbieder buiten de eigen provincie in zorg zijn gegaan. De cliënten afkomstig
uit een andere provincie, maar die wel gebruik hebben gemaakt van zorg in de
onderzochte provincies hebben wij buiten het onderzoek gelaten. Hiermee is gepoogd
om de vraag naar jeugdzorg op het niveau van de vier onderzochte provincies zo zuiver
mogelijk te benaderen.
De zorgzwaarte is op tweeërlei wijze geanalyseerd: (1) de duur van de zorg en (2) de
combinaties van zorgvormen die door een cliënt wordt afgenomen.
De zorgzwaarte wordt bepaald bij beëindiging van het laatste zorgtraject in de
onderzoeksperiode 2007, 2008 en 2009, maar heeft betrekking op de zorg die de cliënt
heeft gekregen gedurende de volledig bekend zijnde zorghistorie, zoals die is
opgenomen in het cliëntregistratiesysteem. De zorgzwaarte heeft dus betrekking op de
geconsumeerde zorg. In de analyse van de zorgzwaarte is niet de intensiteit van de
zorg betrokken, omdat de registratie van de intensiteit van de verleende zorg in de
onderzoeksperiode nog in ontwikkeling is.

58

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

De onderzoeksresultaten
De groei van de vraag naar jeugdzorg
De prestatieafspraken in het kader van het wegwerken van de wachtlijsten zijn mede
gebaseerd op een groeiverwachting van de vraag naar jeugdzorg in de jaren 2008 en
2009 van 7,8 procent en 8,4 procent. In het kader van de prestatieafspraken is de vraag
naar jeugdzorg gedefinieerd als de ontwikkeling van het aantal gebruikers gecorrigeerd
voor de ontwikkeling van de wachtlijst.
De gerealiseerde groei van het gebruik landelijk wijkt nauwelijks af van de
geprognosticeerde groei: in 2008 bedroeg de groei van het gebruik 8,9 procent en in
2009 bedroeg de groei van het gebruik 8,3 procent.
Onderstaand zijn de groeipercentages op basis van het aantal gebruikers, gecorrigeerd
voor de mutatie van de wachtlijst van de vier provincies weergegeven.
Tabel 4.1

Groeipercentage op basis van de gebruikerscijfers, gecorrigeerd voor de mutatie van de
wachtlijst

Provincie
Friesland
Haaglanden
Zeeland
Noord-Brabant

Groeipercentage van het gebruik,
gecorrigeerd voor de mutatie wachtlijst
2008
2009
Gemiddeld
6,9%
20,7%
13,6%
6,7%
0,9%
3,8%
0,1%
-15,5%
-8,0%
14,0%
22,6%
18,2%
20

De benadering van de ontwikkeling van de vraag naar jeugdzorg op basis van unieke
cliënten voor de onderzoeksjaren 2007, 2008 en 2009, zoals in dit onderzoek is
nagestreefd, levert het volgende beeld op.
Tabel 4.2

Groeipercentage op basis van unieke cliënten

Provincie
Friesland
Haaglanden
Zeeland
Noord-Brabant

Groeipercentage unieke cliënten
2008
2009
Gemiddeld
8,0%
13,5%
10,7%
4,0%
4,3%
4,1%
3,8%
18,7%
8,4%
12,2%
8,5%
10,2%

De gerealiseerde groeicijfers van de vier provincies op basis van het begrip unieke
cliënten levert een meer gelijkmatig beeld op van de ontwikkeling van de vraag naar
provinciaal gefinancierde jeugdzorg: (1) de afwijkingen ten opzichte van de
geprognosticeerde groei landelijk zijn voor de vier onderzochte provincies zijn
beperkter, maar voor met name Friesland en Zeeland in 2009 nog steeds substantieel
en (2) de verschillen in groeipercentages per provincie tussen de jaren 2008 en 2009
met het hanteren van het begrip unieke cliënt zijn minder extreem. De grote

20

Zie voetnoot in hoofdstuk 3,6

59

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

afwijkingen van de groeipercentages van Zeeland en Friesland in 2009 worden
grotendeels verklaard door de groei van de ambulante zorg. Door deze groei van het
aandeel van ambulante zorg in het totaal van de verleende zorg hebben deze
provincies aanzienlijk meer cliënten kunnen helpen voor hetzelfde budget.
Voor de vier onderzochte provincies kan geconcludeerd worden dat de maat van de
unieke cliënt zoals die gebruikt is in dit onderzoek een meer evenwichtig beeld geeft
van de ontwikkeling van de vraag naar jeugdzorg in de jaren 2007, 2008 en 2009.
De beantwoording van de centrale vraag ‚Hoe worden de grote verschillen in
groeicijfers in 2008 en 2009 tussen de provincies verklaard? En tussen de twee jaren
binnen een zelfde provincie‛ luidt op basis van de onderzoeksresultaten van de vier
provincies:
1. De groeicijfers op basis van de maat unieke cliënten voor de jaren 2008 en 2009
wijken minder substantieel af van de geprognosticeerde groei uit de
prestatieafspraken. Overigens blijven er op provincieniveau forse verschillen tussen
de verwachte groei en de gerealiseerd groei ook op basis van de maat unieke
cliënten. De hoge groei van Zeeland (18,7 procent) en Friesland (13,5 procent) in
2009 kunnen worden verklaard door de forse groei van ambulante zorg. Deze
zorgvorm is aanzienlijk goedkoper dan de verblijfsfuncties daghulp en residentieel
verblijf. Met deze substitutie van relatief kostbare zorgvormen naar ambulant
hebben de zorgaanbieders in deze provincies met het budget aanzienlijk meer
cliënten in zorg kunnen nemen.
2. De grote verschillen tussen de jaren binnen één provincie zijn op basis van de maat
unieke cliënten veel minder geprononceerd dan zij zijn vastgesteld op basis van de
gebruikerscijfers zoals die in het kader van de prestatieafspraken zijn verzameld.
Het grote verschil (3,8 procent versus 18,7 procent groei in 2009) tussen de jaren in
de provincie Zeeland laat zich voor een belangrijk deel verklaren door de eerder
genoemde substitutie tussen de verblijfsfuncties daghulp en residentieel verblijf en
de ambulante zorg, die met name in 2009 is doorgevoerd. Voor een deel is dit ook
de verklaring tussen de groeicijfers binnen de provincie Friesland (8 procent versus
13,5 procent groei).
3. De gebruikerscijfers waren een samenstelling van twee groepen cliënten: (1) de
cliënten in zorg (= de gebruikers) en (2) de cliënten die al langer dan negen weken
wachten op zorg. Daarmee gingen de gebruikerscijfers deels voorbij aan de cliënten
die korter dan negen weken wachten op zorg. In het onderhavige onderzoek hebben
we cliënt gedefinieerd als een jeugdige met een indicatiebesluit zonder een
onderscheid te maken in wachtduur.
4. In dit onderzoek is gekeken naar de herkomst van de cliënt, cliënten van buiten de
provincie zijn niet meegerekend, cliënten die in een andere provincie zorg krijgen
zijn wel meegenomen. Daarnaast hebben we de cliënten bij de landelijk werkende
instellingen opgenomen in dit onderzoek Bij de groeicijfers op basis van gebruikers
zijn deze correcties niet toegepast.
5. We hebben in dit onderzoek de vraag naar jeugdzorg gedefinieerd vanaf het
moment dat een cliënt een indicatiebesluit heeft. Dit betekent dat ook de cliënten
die korter dan 9 weken wachten in de standgegevens per 1 januari bij de vraag zijn

60

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

meegenomen. Bij de groeicijfers op basis van gebruikers is gekeken naar de mutatie
van de wachtlijst (zij die langer dan negen weken wachten).
6. In dit onderzoek hebben we een onderscheid gemaakt tussen de ontwikkeling van
het aantal unieke cliënten en de ontwikkeling van de zorgzwaarte. In de groeicijfers
op basis van het gebruik is de component zorgzwaarte impliciet opgenomen in het
aantal gebruikers.
Met beide eerste antwoorden in gedachten kan worden gesteld dat de keuze om in het
Landelijke Rapportageformat Jeugdzorg 2011 de registratie van het gebruik te enten op
de begrippen cliënttraject en zorgtraject er een basis is voor meer inzicht in de
ontwikkeling van de zorgvraag per provincie. Wel moet daar de opmerking bij geplaatst
worden dat in de huidige definitie van het cliënttraject wordt uitgegaan van ‚een
aaneengesloten periode van zorg‛. In dit onderzoek hebben wij na samenspraak met de
begeleidingscommissie een interval van maximaal twee maanden toegestaan tussen
twee zorgtrajecten. Uit de registraties van de zorg in de vier provincies zagen wij dat
voor een deel van de cliënten de zorg vanuit verschillende zorgvormen niet altijd
naadloos op elkaar aansluit.
De ontwikkeling van de zorgzwaarte
De zorgzwaarte is in dit onderzoek benaderd vanuit twee dimensies: (1) de duur van de
zorg bij beëindiging van de zorg en (2) de combinaties van zorgvormen. De zorgzwaarte
is berekend bij het beëindigen van de zorg en vervolgens toegekend aan het jaar dat de
zorg is beëindigd. Dit gaat er aan voorbij dat de zorg deels in de jaren daarvoor heeft
plaats gevonden. Bij ambulante zorg met een gemiddelde duur van tussen de zes en
negen maanden (zoals we dit bij de vier provincies hebben waargenomen) is dit nog
wel overkomelijk, maar bij cliënten die gebruik hebben gemaakt van enkelvoudig
verblijf en meervoudig verblijf in combinatie met ambulante zorg zien we dat de
gemiddelde zorgduur bij beëindiging tussen de één en drie jaar heeft geduurd.
We hebben er bewust voor gekozen om de absolute duur van de zorg van de vier
afzonderlijke provincies niet in één overzicht te zetten. De natuurlijke neiging om de
duur van de zorg tussen de provincies te vergelijken zou onvermijdelijk leiden tot
conclusies die voorbij gaan aan de specifieke keuzes die gemaakt zijn door
zorgaanbieders en die dus kunnen verschillen tussen de onderzochte provincies.
We geven de gemiddelde zorgduur in drie categorieën (1) ambulante zorg, (2)
enkelvoudig verblijf in combinatie met ambulante zorg en (3) meervoudig verblijf in
combinatie met ambulante zorg. De gemiddelde zorgduur is een benadering waardoor
de onderliggende nuances verdwijnen. Zo zien we dat er bij de zorgaanbieders van drie
provincies in de onderzoeksperiode relatief veel ambulante zorg is met een duur van
slechts één of twee maanden. In deze provincies wordt in crisissituaties daar waar dat
mogelijk is, gekozen voor een inzet van zeer intensieve gezinsbegeleiding. Bij cliënten
met een verblijfsfunctie zien we relatief veel jeugdigen die vrij kort in zorg zijn (tot
twee maanden) én relatief veel cliënten met een zorgduur van langer dan twee jaar.
Overigens is een lange duur van de zorg bij bijvoorbeeld de opvoedingsvariant van de
pleegzorg beoogd.

61

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

In onderstaande tabel hebben wij de ontwikkeling van de zorgzwaarte per provincie
weergegeven.
Tabel 4.4

Zorgzwaarte per provincie
Verandering duur
2008
2009
2%
-4%

Friesland

Ambulante zorg
Enkelvoudig verblijf met
ambulant
Meervoudig verblijf met
ambulant
Totaal
Haaglanden
Ambulante zorg
Enkelvoudig verblijf met
ambulant
Meervoudig verblijf met
ambulant
Totaal
Zeeland
Ambulante zorg
Enkelvoudig verblijf met
ambulant
Meervoudig verblijf met
ambulant
Totaal
Noord-Brabant Ambulante zorg
Enkelvoudig verblijf met
ambulant
Meervoudig verblijf met
ambulant
Totaal

Gewogen
verandering duur
2008
2009
1%
-2%

24%

11%

13%

5%

96%

-24%

2%

6%

5%
19%
1%

-2%
1%
3%

14%

-4%

5%

-1%

10%

4%

15%

-23%

0%
7%
6%

0%
2%
-13%

13%

28%

7%

11%

3%

41%

3%

24%

0%
13%
2%

2%
-1%
13%

-4%

33%

-2%

13%

17%

20%

1%
1%

1%
28%

De zorgzwaarte gemeten als de duur van de zorg is voor alle onderzochte provincies in
het jaar 2008 toegenomen: Friesland en Zeeland kennen een redelijk forse toename
van de gemiddelde zorgzwaarte van respectievelijk negentien en dertien procent,
Haaglanden komt uit op een groei van zeven procent en in Noord-Brabant is er sprake
van een lichte groei van één procent. Voor jeugdigen die in 2009 de zorg beëindigen
zien we dat voor Friesland, Haaglanden en Zeeland de zorgzwaarte nauwelijks
verandert ten opzichte van het vorige jaar. Alleen Noord-Brabant kent een forse groei
van achtentwintig procent in 2009.
Voor twee provincies, Friesland en Zeeland en in mindere mate in Haaglanden, zien we
daarnaast nog een effect van een substantiële verschuiving van het aandeel van de
cliënten die gebruik maken van de categorie enkelvoudig verblijf in combinatie met
ambulante zorg van naar het aandeel van de cliënten die gebruik maken van de
categorie enkelvoudig ambulante zorg.

62

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Voor de ontwikkeling van de zorgzwaarte zijn in de gesprekken met de afzonderlijk
provincies de volgende verklaringen gegeven:
Met de inhoudelijke ontwikkeling die is doorgemaakt met ambulante zorg, zijn in de
onderzoeksperiode steeds meer cliënten van zorg voorzien. Dit heeft als gevolg dat
in de verblijfsfuncties een relatief zwaardere groep cliënten is overgebleven. Dit
vertaalt zich in een oplopende zorgduur bij zowel enkelvoudig verblijf als
meervoudig verblijf in combinatie met ambulante zorg;
Daarbovenop wordt aangegeven dat als gevolg van de verdere doorontwikkeling
van de ambulante zorg er steeds meer cliënten geholpen kunnen worden in de
context van het gezin, maar dat dit tot gevolg kan hebben dat de zorgduur van
ambulante zorg zal oplopen, omdat steeds meer kinderen met een zwaardere
problematiek ambulant worden geholpen;
Voor een deel van de jeugdigen die zijn aangewezen op provinciaal gefinancierde
jeugdzorg, geldt dat een langdurig verblijf de beste oplossing gegeven de precaire
gezinscontext is waar zij uit komen. Het feit dat de zorg vervolgens een lange
periode zal bestrijken is beoogd. De lange duur van de zorg voor deze jeugdigen is
onvermijdelijk.
Het niet kunnen betrekken van de intensiteit van de geboden zorg bij het begrip
zorgzwaarte is een beperking die een verdere duiding van de ontwikkeling van de
zorgzwaarte in de onderzoeksperiode belemmerd. Het begrip zorgzwaarte zoals in dit
onderzoek geoperationaliseerd op basis van de duur van de zorg en de combinaties van
zorgvormen, gaat voorbij aan de intensiteit van de verleende zorg. Zo zien we bij
verschillende provincies in dit onderzoek dat er relatief veel korte ambulante zorg
wordt ingezet. De intensiteit van bijvoorbeeld de ambulante zorg van minder dan twee
maanden, maar dan in de vorm van een zeer intensieve begeleiding in het gezin om
een crisisplaatsing te voorkomen hebben we niet kunnen laten meewegen in de
ontwikkeling van de zorgzwaarte.
Daarnaast zien we dat de kwaliteit van de registratie van de verleende zorg in de
onderzoeksperiode nog niet dermate hoog is: definitieve uitspraken over de
ontwikkeling van de zorgzwaarte zijn met te veel onzekerheden omgeven.
Over het effect van de ontwikkeling van de zorgzwaarte op de groei van de vraag naar
jeugdzorg past dus terughoudendheid.

63

BIJLAGE 1: DE UITKOMSTEN VAN DE BESPREKINGEN
VAN DE ONDERZOEKSRESULTATEN PER PROVINCIE.
Friesland
In Friesland heeft een gesprek plaatsgevonden in aanwezigheid van de provincie,
Bureau jeugdzorg en de zorgaanbieder.
1. De afgelopen jaren is er sterk ingezet op een verdere ambulantisering van de
hulpverlening. Een belangrijke inhoudelijke overweging daarin is dat de zorg bij
voorkeur dient plaats te vinden zo dicht mogelijk bij de cliënt.
Ambulante zorg is daarnaast per cliënt substantieel goedkoper dan de
verblijfsfunctie residentieel verblijf. Door de groei van de ambulante hulpverlening
is er dus ook een efficiency opbrengst in de vorm dat voor hetzelfde budgettaire
beslag er meer cliënten geholpen kunnen worden. We zien een vermindering van
het aantal cliënten dat gebruik maakt van residentieel verblijf en de (lichtere
varianten van) daghulp.
2. Ambulante zorg wordt in Friesland ook ingezet voor spoedeisende situaties. Een
groot deel van de ambulante zorg heeft een zorgduur van minder dan een maand.
De inzet van ambulante zorg in spoedeisende situaties heeft een grote
efficiencywinst mogelijk gemaakt, omdat zorg met hetzelfde oogmerk in een
verblijfsfunctie aanzienlijk kostbaarder is.
3. De provincie heeft voor het wegwerken van de wachtlijsten zelf ook middelen
ingezet. In de eerste jaren werd deze deels aangewend voor het realiseren van zorg
in de verblijfsfunctie residentie.
4. De ontwikkeling van de zorgzwaarte in de provincie wordt voor een deel versluierd
door het grote aantal jeugdigen die worden geplaatst buiten de provincie in de
zwaardere residentiële voorzieningen van de landelijk werkende instellingen De
Hoenderloo Groep en Avenier en in de gesloten jeugdzorgvoorzieningen buiten de
provincie, met name het Poortje in Groningen.
5. De duur van pleegzorg in de registraties wordt bij netwerkpleegzorg onderschat,
omdat eerst een onderzoek noodzakelijk is naar de geschiktheid van de pleegouders
alvorens de registratie van het pleegouderschap wordt ingevoerd in het
zorgsysteem.

65

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

Stadsgewest Haaglanden
In het stadsgewest Haaglanden hebben we een gesprek gevoerd met
vertegenwoordigers van de provincie en de zorgaanbieders.
De volgende opmerkingen en verklaringen passen bij de in hoofdstuk drie geschetste
ontwikkelingen.
1. Bij de prestatieafspraken is door het Stadsgewest Haaglanden in samenspraak met
de zorgaanbieders gestuurd op het beperken van de wachttijd van de cliënten.
Overigens was dit beleid al van kracht voor de gemaakte prestatieafspraak. Minder
is er door het Stadsgewest Haaglanden gestuurd op de groei van de vraag.
2. De ambulantisering van de hulpverlening is al in het begin van het vorige
decennium ingezet. Inhoudelijke overwegingen zijn leidend geweest voor de keuze
van meer ambulante zorg. De groei van de ambulante zorg in het stadsgewest is
daarmee veel bescheidener dan in de provincies Friesland en Zeeland. Overigens is
het aandeel van cliënten met alleen ambulante zorg (57 procent in 2009) het
hoogste van de vier onderzochte provincies. Een verdere ambulantisering van de
zorg is in de ogen van de zorgaanbieders beperkt mogelijk. Er blijft altijd een groep
cliënten, waarbij de afweging om uit huis te plaatsen de best mogelijke oplossing is.
Een verdere ombouw van een deel van de residentiële capaciteit naar pleegzorg
wordt wel voorzien. Maar ook aan deze ombouw zijn grenzen. Er zal in een
grootstedelijke dynamische context altijd behoefte zijn aan residentiële opvang.
3. De oplopende duur van de zorg bij ambulante zorg wordt toegeschreven aan de
keuze om steeds meer jeugdigen en het gezin te ondersteunen met ambulante
hulpverlening. Ook bij complexere problematiek wordt in toenemende mate
ambulante hulpverlening ingezet. Dit heeft wel als consequentie dat de zorgduur
enigszins oploopt.
4. De oplopende duur van de zorg bij verblijfsfuncties wordt toegeschreven aan de
zwaarte van de problematiek bij deze groep cliënten. Als gevolg van de keuze om
steeds meer cliënten te helpen met ambulante zorg, is de omvang van de
problematiek van de cliënten die zijn aangewezen op een verblijfsfunctie
verzwaard. Daarnaast is het zo dat voor een deel van de cliënten een lang verblijf in
zorg juist beoogd is.
5. Er heeft forse afbouw van de daghulp voor de leeftijdsgroep 12 plus in de
onderzoeksjaren plaatsgevonden. Deze afbouw heeft slechts een beperkte
efficiency winst opgeleverd, omdat het parttime daghulp betreft.
6. De stadsregio’s beschikken in tegenstelling tot de provincies niet over eigen
middelen die kunnen worden ingezet ten behoeve van de jeugdzorg. De
zorgaanbieders zijn vooral door het stadsgewest gestimuleerd om de hulpverlening
aan cliënten op een kwalitatief hoger niveau te brengen, mede door meer

66

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

methodisch onderbouwde programma’s in te zetten. Voor een deel kan dit de
verklaring zijn waarom de gemiddelde zorgduur in het stadsgewest ten opzichte
van de andere onderzochte provincies in absolute termen substantieel korter is.
Ook heeft het stadsgewest in samenspraak met de zorgaanbieders het actieve
wachtlijstbeheer midden het vorige decennium ontwikkeld, daardoor zijn de
wachtlijsten in het stadsgewest altijd al redelijk beperkt in omvang geweest.
7. De zorgaanbieders mede op instigatie van het stadsgewest hebben nadrukkelijk
gestuurd op het opvoeren van de efficiency van de zorgproductie. In de beleving van
de zorgaanbieders wordt de grens daarvan bereikt, maar is het vanuit de
maatschappelijke opgave een opdracht om bij voortduring te streven naar
efficiencyverbetering.
Zeeland
In Zeeland hebben we een gesprek gevoerd met vertegenwoordigers van de provincie,
bureau jeugdzorg en de zorgaanbieder.
De volgende opmerkingen en verklaringen passen bij de in hoofdstuk drie geschetste
ontwikkelingen.
1. De afgelopen jaren is er sterk ingezet op een verdere ambulantisering van de
hulpverlening. Een belangrijke inhoudelijke overweging daarin is dat de zorg bij
voorkeur dient plaats te vinden zo dicht mogelijk bij de cliënt.
Ambulante zorg is daarnaast per cliënt substantieel goedkoper dan de
verblijfsfuncties residentieel verblijf en daghulp. Door de groei (absoluut en relatief)
van de ambulante hulpverlening is er dus ook een efficiency opbrengst in de vorm
dat voor hetzelfde budgettaire beslag er meer cliënten geholpen kunnen worden.
De groei van de ambulante zorg is voor een belangrijk deel ten koste gegaan van het
aandeel van de verblijfsfunctie residentie (van 16,6 naar 12,6 procent) en van de
verblijfsfunctie daghulp van ( 23,2 naar 13,5 procent).
2. De provincie heeft voor het verbeteren van de kwaliteit van de zorg middelen ter
beschikking gesteld om de zorgaanbieder in staat te stellen meer met methodisch
onderbouwde hulpverleningsvarianten te werken. Daarbij is ingezet op de
zorgverlening op basis van de wrap around benadering en de signs of safety
principes te enten. Het investeren in uitvoeringspraktijk en dan specifiek gericht op
de uitbreiding van de ambulante capaciteit is duidelijk terug te zien in de groei van
het aandeel van de ambulante hulpverlening. In de eerste jaren leidde wellicht de
meer methodische benadering tot een stijging van de zorgduur. Met de daling in
2009 naar gemiddeld 200 dagen van ambulante zorg is wel een zeker minimum van
de zorg(duur) bereikt.

67

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

3. De stijging van de zorgduur bij enkelvoudig verblijf wordt voor een belangrijk deel
toegeschreven aan de opvoedingsvariant van pleegzorg. Daarbij is de duur van de
zorg inherent aan de keuze om voor het kind een blijvende vervangende
gezinssetting te creëren.
4. Er is de afgelopen jaren door de zorgaanbieder ook sterk gestuurd op de
productiviteit op het uitvoeringsniveau. Een deel van de groei van de zorgproductie
is hier zeker aan toe te schrijven.
Noord-Brabant
In de provincie Noord-Brabant hebben we een gesprek gehad met een
vertegenwoordiger van de provincie.
De volgende opmerkingen en verklaringen passen bij de in hoofdstuk drie geschetste
ontwikkelingen.
1. De prestatieafspraken in het kader van het wegwerken van de wachtlijsten is
uitgegaan van een verwachting van de groei van het aantal cliënten in de jaren
2008 en 2009. Deze verwachte groei is te zeer als een productiedoelstelling
ingevuld.
2. De provincie Noord-Brabant in samenspraak met de zorgaanbieders heeft al in
het begin van het vorige decennium ingezet op een sterke ambulantisering van
de zorg. De inhoudelijke overweging dat de zorg en ondersteuning zo dicht
mogelijk in de leefomgeving van de jeugdige en het gezin dient te worden
aangeboden, ligt hieraan ten grondslag.
3. Intensieve ambulante zorg wordt in Noord-Brabant ook ingezet bij
crisissituaties. Een deel van de ambulante zorg heeft een beperkte zorgduur
(van minder dan drie maanden). Zorginhoudelijke overwegingen hebben een
belangrijke rol gespeeld in deze beleidskeuze.
4. De oplopende duur van de ambulante zorg in 2009 is vooral een administratief
effect als gevolg van de overgang van het ene registratiesysteem naar het
andere. Daarin is de zorg aan cliënten in het oude systeem niet afgesloten en
komen deze cliënten niet meer voor in het nieuwe registratiesysteem. Ten
behoeve van dit onderzoek is voor al deze cliënten de zorg in het eerste
kwartaal 2009 afgesloten.

68

BIJLAGE 2: ANALYSES

69

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

70

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

71

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

72

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

73

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

74

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

75

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

76

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

77

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

78

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

79

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

80

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

81

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

82

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

83

B&A CONSULTING BV

PROVINCIALE JEUGDZORG IN CIJFERS

84