5
Winkeltijdenwet
Aan�de�orde�is�de�behandeling�van:
- het�voorstel�van�wet�van�de�leden�Van�der�Ham�en�Van
Gent�tot�wijziging�van�de�Winkeltijdenwet�in�verband
met�het�verruimen�van�de�bevoegdheid�van�gemeenten
om�vrijstelling�te�verlenen�van�de�verboden�met�betrekking�tot�de�zondag�en�een�aantal�feestdagen�(32412).
De�voorzitter:
Ik�heet�de�initiatiefnemers,�de�heer�Van�der�Ham�en�mevrouw�Van�Gent,�van�harte�welkom�in�vak�K,�net�als�de
minister,�die�vandaag�in�de�speciale�rol�van�adviseur�van
de�Kamer�aanwezig�is,�en�natuurlijk�ook�de�ondersteuning
van�de�leden,�mevrouw�Thijssen�en�de�heer�Haveman,�die
als�stut�en�steun�voor�de�initiatiefnemers�aanwezig�zijn.
Het�is�altijd�een�hoogtepunt�als�de�Kamer�haar�recht�van
initiatief�benut.
Dan�moet�ik�u�helaas�melden�dat�mevrouw�Gesthuizen
wegens�ziekte�verhinderd�is�aan�de�eerste�termijn�van�de
kant�van�de�Kamer�deel�te�nemen.�Het�is�nog�niet�duidelijk�of�het�de�SP�lukt,�een�vervanger�te�zenden.
De�algemene�beraadslaging�wordt�geopend.

De�heer�Verhoeven�(D66):
Voorzitter.�Allereerst�natuurlijk�mijn�complimenten�aan�en
bewondering�voor�de�mensen�in�vak�K,�vanzelfsprekend
natuurlijk�de�minister,�maar�in�het�bijzonder�Boris�van�der
Ham�van�D66�en�Ineke�van�Gent�van�GroenLinks�voor�het
maken�van�deze�initiatiefwet.�Want�zo�vaak�komen�Kamerleden�niet�met�wetgeving�en�zo�vaak�ook�geeft�de�Raad
van�State�niet�een�blanco�advies,�waarmee�ook�dit�adviesorgaan�een�groot�compliment�aan�de�indieners�geeft.
De�Winkeltijdenwet�kent�een�lange�historie.�In�1930
werd�winkelen�op�zondag�verboden.�Sindsdien�zijn�er
eens�in�de�zoveel�tijd�aanscherpingen�of�afzwakkingen
geweest.�In�1996�heeft�mijn�partijgenoot�Hans�Wijers�als
minister�van�Economische�Zaken�de�laatste�forse�veranderingen�ingezet�met�de�introductie�van�twaalf�koopzondagen�per�jaar,�in�te�vullen�en�aan�te�wijzen�door�de�gemeenteraad.�Vandaag�is�het�tijd�voor�een�verdere�verbetering.
Het�voorliggende�voorstel�van�D66�en�GroenLinks�is,
zoals�het�deze�partijen�betaamt,�verfijnd�in�zijn�eenvoud.
Een�nuttige�aanpassing�die�de�verantwoordelijkheid�in
zijn�geheel�verplaatst�naar�de�juiste�bestuurslaag,�de�gemeenteraad.
Momenteel�hebben�gemeenten�enige�vrijheid�in�het
aanwijzen�van�koopzondagen,�maar�er�zijn�twee�heel�strikte�kaders.�Maximaal�twaalf�stuks�per�jaar�en�enkel�in�het
geval�van�substantieel�en�autonoom�toerisme.�Dit�laatste�is�op�basis�van�de�toerismebepaling�in�de�huidige
wet,�maar�deze�toerismebepaling�is�vaag�en�onduidelijk.
Steeds�meer�steden�werden�gedwongen�zichzelf�als�toeristische�trekpleister�te�gaan�beschouwen,�zodat�de�winkels�dan�elke�zondag�open�konden.�Voor�Amsterdam�en
Zandvoort�is�dit�logisch�en�werkt�het�wel,�maar�voor�Roosendaal,�Lelystad�of�Dordrecht�ligt�de�situatie�een�stuk
ingewikkelder.�Zo�is�ook�een�situatie�ontstaan�die�heeft
aangezet�tot�allerlei�beroepsprocedures.�Denk�aan�de�ge-

Tweede�Kamer

Winkeltijdenwet

meente�Westland,�waar�de�burgemeester�vernietiging
door�de�Kroon�aanvroeg�en�ook�kreeg.�Of�Vlaardingen,
waar�de�bezwaarprocedures�nog�liepen�en�enkele�raadsleden�hebben�gevraagd�om�vernietiging�van�het�besluit.�Of
natuurlijk�de�soap,�nu�bijna�twee�jaar�geleden,�in�Amsterdam-Noord,�waar�uiteindelijk�het�stadsdeel�zijn�bevoegdheden�rond�de�winkeltijden�afgaf�aan�de�centrale�stad,�de
gemeenteraad,�om�de�extra�koopzondagen�via�een�omweg�te�kunnen�garanderen.�Er�is�in�Amsterdam-Noord
geen�toerist�meer�of�minder�gekomen,�maar�op�grond
van�de�toerismebepaling�zijn�er�nu�wel�extra�koopzondagen.�Ik�werkte�toen�in�Amsterdam�bij�de�midden-�en
kleinbedrijforganisatie�daar.�Ik�heb�de�situatie�van�dichtbij�meegemaakt.�Het�was�een�rommeltje,�want�niemand
begreep�er�nog�niets�van.�Winkeliers�niet,�consumenten
niet,�gemeenteraadsleden�niet,�niemand.�Onzekerheid,
onduidelijkheid�troef.�Wie�wordt�daar�nu�gelukkig�van?
Dat�riep�de�vraag�op�of�dit�niet�rechtstreekser�en�democratischer�georganiseerd�kan�worden.�Is�het�niet�veel�logischer�dat�gemeenten�zelf�een�lokale�afweging�maken,
zonder�multi-interpretabele�bemoeienis�van�bovenaf?�Immers,�je�gaat�erover�of�je�gaat�er�niet�over.�Dat�moet�een
aantal�mensen�hier�bekend�in�de�oren�klinken,�want�dit
staat�in�het�regeerakkoord.�Decentraliseren�is�immers�een
speerpunt�van�dit�kabinet;�de�verantwoordelijkheid�leggen�waar�hij�hoort,�dicht�bij�de�mensen,�de�inwoners�en
de�ondernemers.�Om�diezelfde�redenen�zijn�de�initiatiefnemers�met�dit�voorstel�gekomen.�Zonder�bemoeienis
van�Den�Haag�kunnen�gemeenten�netjes�afgewogen�beslissingen�nemen.
Het�zal�ertoe�leiden�dat�sommige�steden�meer�ruimte�nemen�en�andere�weer�minder,�gebaseerd�op�en�uitgaande�van�de�lokale�situatie�en�behoefte.�Kunnen�steden
dit�aan?�Kunnen�steden�omgaan�met�deze�verantwoordelijkheid?�Ik�denk�het�wel.�Ik�verwijs�daarbij�bijvoorbeeld
naar�het�referendum�in�Utrecht,�waar�de�bevolking�desgevraagd�aangaf�geen�behoefte�te�hebben�aan�extra�koopzondagen.�Dat�is�prima,�want�dat�winkelen�niet�voor�iedereen�zondagsrust�betekent,�hebben�wij�inmiddels�wel
gezien.
Noem�het�een�draagvlakonderzoek,�noem�het�een�referendum,�praat�hoe�dan�ook�met�de�lokale�partijen�en�de
lokale�consumenten�en�ondernemers�en�kom�dan�tot�een
afgewogen�oordeel.�Dat�is�het�idee.�De�minister�van�Economische�Zaken,�Landbouw�en�Innovatie�is�daar�echt�niet
voor�nodig.�Ik�weet�uit�betrouwbare�bron�dat�hij�het�veel
te�druk�heeft�met�andere�zaken.
Dat�er�op�sommige�plekken�behoefte�is�aan�meer�dan
twaalf�koopzondagen,�staat�voor�D66�als�een�paal�boven
water.�Nieuwe�leef-�en�werkpatronen�leiden�tot�andere�behoeften.�Sommige�Nederlanders�werken�zo�hard,�dat�ze
enkel�op�zondag�hun�boodschappen�kunnen�doen.�Anderen�zien�het�doen�van�boodschappen�juist�als�een�vorm
van�ontspanning;�funshoppen,�gezellig�even�op�zondag
shoppen.�Weer�andere�mensen�willen�minder�koopzondagen.�Ik�zal�de�laatste�zijn�die�ontkent�dat�wij�een�heel
diverse�bevolking�hebben.�Ook�onder�ondernemers�zelf
zijn�er�heel�verschillende�meningen�over�het�wenselijke
aantal�koopzondagen.�Er�zijn�zorgen�over�de�werkbelasting�van�kleine�ondernemers.�Zij�moeten�al�vechten�voor
het�voortbestaan�van�hun�winkeltje.�Er�zijn�echter�ook�ondernemers�die�er�graag�een�extra�dag�omzet�op�zondag
bij�willen�en�bijvoorbeeld�dichtgaan�op�maandag,�als�er
toch�bijna�niemand�naar�hun�winkel�toekomt,�of�ondernemers�die�zeggen:�elke�dag�dat�ik�extra�open�ben�is�een�ex-

21 april 2011
TK�77

77-5-15

Verhoeven
tra�kans�om�omzet�te�draaien.�Tja,�je�bent�ondernemer�of
niet.
Vandaag�gaat�het�niet�over�aantallen�koopzondagen,
het�gaat�over�besluitvorming.�Juist�op�het�punt�van�besluitvorming�kunnen�zelfs�D66�en�de�SGP�het�met�elkaar
eens�zijn,�temeer�omdat�op�het�punt�van�besluitvorming
alle�onderzoeken�elkaar�bevestigen:�onderzoek�onder�ondernemers,�onderzoek�onder�consumenten�en�onderzoek
van�wetenschappers.�Zo�is�er�eensgezindheid�onder�de
Nederlandse�burgers�over�de�besluitvorming.�Uit�CNV-onderzoek�uit�2009�blijkt�dat�twee�derde�van�de�Nederlanders�wil�dat�er�op�lokaal�niveau�besloten�wordt�over�het
aantal�koopzondagen.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Ik�ben�gewend�dat�de�D66-fractie�allerlei�beweringen�op
tafel�legt�zonder�deze�te�onderbouwen,�maar�het�is�wel
heel�boud�om�te�zeggen�dat�de�SGP�en�D66�het�met�elkaar�eens�zijn.�Ik�ben�dan�ook�erg�benieuwd�naar�de�argumentatie�van�de�heer�Verhoeven.
De�heer�Verhoeven�(D66):
D66�is�een�verstandige�partij�en�ook�de�SGP�heeft�de�behoefte�of�de�wens�om�een�verstandige�partij�te�zijn.�Het�is
dan�ook�heel�logisch�dat�deze�twee�partijen�het�met�elkaar
eens�zijn�als�er�een�verstandig�voorstel�voorligt.�Met�een
aantal�argumenten�en�onderbouwingen�heb�ik�zo-even
geprobeerd�duidelijk�te�maken�waarom�dit�een�verstandig
voorstel�is.�Bovendien�is�er�een�artikel�van�de�hand�van
de�heer�Dijkgraaf�zelf�waarin�hij�stelt�dat�het�een�"clear-cut
case"�is�ofwel�een�zeer�duidelijke�zaak�–�wij�moeten�in�de
Kamer�proberen�Engels�te�vermijden�en�Nederlands�te�stimuleren�–�dat�beslissen�over�de�koopzondag�een�aangelegenheid�is�die�op�gemeentelijk�niveau�genomen�moet
worden.�Afgaande�op�wat�wetenschappelijk�werk�en�door
logisch�na�te�denken,�ben�ik�ervan�uitgegaan�dat�de�SGP
en�D66�het�op�dit�punt�met�elkaar�eens�zullen�zijn.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Mag�ik�de�heer�Verhoeven�vragen�of�hij�behalve�die�ene
zin�die�ontleend�is�aan�het�artikel,�ook�het�hele�artikel�gelezen�heeft?
De�heer�Verhoeven�(D66):
Ik�begon�natuurlijk�te�lezen,�maar�toen�ik�op�een�gegeven
moment�uitkwam�bij�die�prachtige�passage,�die�ik�eigenlijk�als�een�soort�conclusie�zou�willen�beschouwen�–�het
is�een�duidelijke,�uitgemaakte�zaak�dat�het�aan�gemeenten�zou�moeten�zijn�om�te�bepalen�hoeveel�koopzondagen
wenselijk�zijn�–�ben�ik�van�pure�blijdschap�gestopt�met�lezen.�Ik�ga�ervan�uit�dat�het�artikel�wat�dat�betreft�in�duidelijkheid�niets�te�wensen�overlaat.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Ik�zal�dit�straks�toelichten�in�mijn�eigen�bijdrage�…
De�heer�Verhoeven�(D66):
Heel�graag.

duidelijk�dat�de�SGP�en�D66�het�op�dit�punt�helaas�volstrekt�oneens�zijn.
De�heer�Verhoeven�(D66):
Dat�is�uw�goed�recht.�Ik�zou�u�voor�de�volgende�keer�dat
u�een�wetenschappelijk�artikel�schrijft,�willen�aanbevelen
om�de�belangrijkste�zin�heel�duidelijk�te�maken,�zodat�iedereen�weet�wat�u�bedoelt.�Als�wij�het�over�een�"clear-cut
case"�hebben,�bedoelt�u�natuurlijk�juist�te�zeggen�dat�het
helder�is�dat�gemeenten�het�moeten�doen.�Dat�hebt�u�zelf
opgeschreven.�Dan�moet�u�niet�de�lezer�verwijten�dat�het
verkeerd�wordt�opgevat.
De�voorzitter:
U�vervolgt�uw�betoog.
De�heer�Verhoeven�(D66):
Ik�had�het�over�het�CNV-onderzoek.�Ik�heb�namelijk�allerlei
research�gedaan.�Twee�derde�van�de�Nederlanders�wil�dat
op�lokaal�niveau�besloten�wordt�over�het�aantal�koopzondagen.�Wat�betreft�de�mening�van�ondernemers�over�de
besluitvorming,�is�er�opnieuw�overeenstemming.�Detailhandel�Nederland,�MKB-Nederland,�allemaal�zijn�ze�van
harte�voorstander�van�dit�wetsvoorstel.
Recentelijk�vroegen�de�VVD,�het�CDA�en�de�SGP�om
uitstel�van�de�behandeling�van�dit�wetsvoorstel.�Mijn�partij�dacht�eerst�dat�er�een�verband�was�met�de�toen�aanstaande�verkiezingen�voor�de�Provinciale�Staten;�daarom
hebben�wij�nog�een�ludiek�protest�gedaan�met�die�tasjes.
De�desbetreffende�partijen�hebben�ons�toen�echter�overtuigd�dat�zij�dit�belangwekkende�onderzoek�onder�ondernemers�graag�wilden�meenemen�in�hun�beraadslagingen.�Ik�ben�heel�benieuwd�of�zij�de�conclusies�overnemen,
namelijk�dat�er�veel�variatie�tussen�ondernemers�is,�dat
het�daarom�geen�zin�heeft�om�op�nationaal�niveau�beleid
te�maken,�dat�er�op�lokaal�niveau�besloten�moet�worden
over�het�aantal�koopzondagen�–�zoals�bijvoorbeeld�ook�in
diverse�wetenschappelijke�stukken�valt�terug�te�lezen�–�en
dat�de�toerismebepaling�geschrapt�moet�worden.�Dat�is
namelijk�wat�met�het�vandaag�te�behandelen�wetsvoorstel�wordt�beoogd.
Als�laatste�richt�ik�mij�tot�de�aanwezige�coalitiepartijen.�Voor�de�VVD�is�het�natuurlijk�een�pijnlijke�dag.�Zij�verkwanselt�haar�liberale�gedachtegoed�aan�de�confessionele�SGP. Ik�hoor�het�Ton�Elias�nog�zeggen:�"shoppen�is�zondagsrust".�Het�lijkt�alweer�een�eeuwigheid�geleden.�Voor
het�CDA�is�het�een�moeilijke�dag.�Het�wijst�een�voorstel
af,�enkel�en�alleen�omdat�het�dit�voorstel�niet�zelf�heeft
bedacht.�Voor�de�PVV�daarentegen�is�het�een�heel�kansrijke�dag.�Hierin�niet�gebonden�aan�het�regeerakkoord,�heeft
de�PVV�alle�ruimte�om�een�eigen�oordeel�te�vormen.�Dat
kan�ook�nog�de�doorslag�geven�vandaag.�Wat�wil�je�nog
meer�als�gedoogpartij?
Samenvattend�en�afsluitend:�dit�is�een�goed�wetsvoorstel,�dat�kan�rekenen�op�brede�steun�in�de�samenleving.�Ik
roep�de�Kamer�dan�ook�op�om�dit�wetsvoorstel�massaal
te�steunen.

De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Maar�de�heer�Verhoeven�is�het�toch�wel�met�mij�eens�dat
het,�wil�je�een�goede�interpretatie�van�een�tekst�hebben,
erg�handig�is�om�én�het�hele�artikel�te�lezen�én�de�context
van�de�wereldliteratuur�op�dat�moment?�Inhoudelijk�ga
ik�hierop�straks�natuurlijk�uitgebreid�in.�Daaruit�blijkt�heel

Mevrouw�Ortega-Martijn�(ChristenUnie):
Voorzitter.�Normaal�gesproken�juich�ik�het�toe�dat�Kamerleden�een�initiatiefwetsvoorstel�indienen�en�verdedigen
in�de�Kamer.�Vandaag�wil�ik�toch�mijn�bedenkingen�uiten
over�het�initiatief�van�D66�en�GroenLinks.

Tweede�Kamer

21 april 2011
TK�77

Winkeltijdenwet

77-5-16

Ortega-Martijn
Een�initiatiefwet�kan�door�de�wetgevende�macht�worden�ingezet�als�de�regering�in�gebreke�blijft.�Is�dat�wel�de
echte�reden�voor�de�indieners�om�dit�wetsvoorstel�vandaag�te�behandelen?�Graag�verneem�ik�daarom�hun�ambitie.�De�inkt�van�de�net�in�de�Eerste�Kamer�aangenomen
Winkeltijdenwet�is�nauwelijks�droog�of�wij�spreken�alweer�over�een�nieuw�voorstel�over�de�koopzondag.�Wij
zitten�nog�midden�in�het�overgangsjaar�van�de�nieuwe
wet.�Mijn�vraag�is�dan�ook:�getuigt�het�niet�van�onbehoorlijk�bestuur�als�de�Kamer�dit�wetsvoorstel�zou�aannemen?
Moeten�wij�nu�echt�een�maatschappelijke�strijd�gaan�voeren�via�het�initiatiefrecht�van�de�Kamer?�Is�ideologische
dromerij�wel�een�reden�om�een�initiatiefwetsvoorstel�in�te
dienen?�Graag�krijg�ik�hierop�een�reactie.�De�liberale�buren�in�de�Kamer�plagen�met�boodschappentassen�vind�ik
in�ieder�geval�een�oneigenlijke�reden�voor�een�initiatiefwet.�Ik�heb�gezien�dat�de�indieners�en�hun�collega's�van
alles�doen�om�die�boodschappentassen�iedere�keer�weer
naar�voren�te�halen,�maar�ik�zou�zeggen:�wet�erin�en�wegwezen!
Enige�tijd�geleden�vroeg�een�meerderheid�van�de�Kamer,�onder�andere�de�ChristenUniefractie,�uitstel�van�de
behandeling�in�afwachting�van�het�draagvlakonderzoek
onder�winkeliers.�Sommigen�gebruikten�als�argument�om
uitstel�te�verhinderen�dat�ondernemers�en�gemeenten�in
spanning�zitten.�Die�spanning�wordt�mijns�inziens�veroorzaakt�door�binnen�een�jaar�met�een�nieuw�voorstel�te�komen,�net�nadat�de�nieuwe�wet�is�ingegaan.
Over�het�initiatief�zelf�kan�ik�heel�kort�zijn.�Onlangs
kwam�een�onderzoek�uit�van�CBW-MITEX�waarin�duidelijk�werd�gemaakt�dat�winkeliers�niet�zitten�te�wachten�op
verruiming�van�het�aantal�koopzondagen.�De�redenen�zijn
bekend.�Zo�is�de�zondag�voor�veel�mensen�een�rustdag,
een�dag�van�kerkgang,�van�tijd�voor�gezin�en�familie,�en
van�ontspanning.�Winkeliers�zetten�bovendien�vraagtekens�bij�de�commerciële�meerwaarde�en�hebben�moeite
om�personeel�te�krijgen�en�te�betalen.�Ik�vind�het�knap�dat
voorstanders�van�verruiming�dit�voorstel�naar�zichzelf�toe
redeneren.�Met�een�percentage�van�90�tegen�verruiming
lijken�mij�de�verhoudingen�duidelijk.�Hoe�kan�de�heer�Van
der�Ham�op�basis�van�dit�onderzoek�zeggen�dat�er�geen
landelijke�regels�meer�mogen�zijn�over�zondagsopenstelling?�Waarom�blijft�hij�beweren�dat�er�niet�per�definitie
meer�koopzondagen�komen�met�het�initiatiefwetsvoorstel,�terwijl�hij�duidelijk�laat�merken�meer�koopzondagen
te�willen?�Graag�een�reactie.
Als�gevolg�van�het�initiatiefwetsvoorstel�zal�te�veel
nadruk�op�het�economisch�belang�komen�te�liggen.�Gemeenten�die�immateriële�belangen�blijven�verdedigen,
zullen�straks�moeten�accepteren�dat�er�een�omzetverschuiving�naar�buurgemeenten�plaatsvindt.�Hiervoor
waarschuwen�de�Reformatorisch�Maatschappelijke�Unie
(RMU),�de�Stichting�Tegen�Verruiming�Zondagopenstelling�en�de�CNV�Dienstenbond.�Denk�alleen�al�aan�de�druk
onder�winkeliers�onderling�om�op�zondag�open�te�gaan.
Veel�winkeliers�zijn�niet�open�omdat�ze�graag�zeven�dagen�per�week�werken�maar�vanwege�concurrentiedruk.
Ze�doen�het�dus�niet�vrijwillig.�Er�is�ook�regionale�druk
om�het�aantal�koopzondagen�te�verruimen.�Voorbeelden
zien�wij�in�Vlaardingen,�Breda�en�Zoetermeer.�Ook�de�gemeente�Haarlemmermeer�dreigt�onder�de�druk�van�buurgemeente�Haarlem�te�bezwijken.
De�kleine�winkeliers�en�hun�werknemers�zijn�uiteindelijk�het�kind�van�de�rekening.�Onder�de�huidige�wet�moet
de�gemeente�de�gevolgen�verantwoorden�voor�ondernemers,�werknemers�en�belangen�van�zondagsrust�en�leef-

Tweede�Kamer

Winkeltijdenwet

baarheid.�De�ChristenUniefractie�vindt�dit�een�grote�stap
vooruit.�Waarom�schrappen�de�indieners�deze�immateriële�belangen�weer�uit�de�wet?�Waarom�schrappen�zij�de�eis
van�draagvlakonderzoek�onder�winkeliers?�Juist�door�deze�wettelijke�borging�wordt�voorkomen�dat�de�stem�van
het�grootwinkelbedrijf�de�doorslag�geeft.
Het�moge�duidelijk�zijn�dat�de�ChristenUnie�blij�is�met
de�wijziging�in�de�wet�in�de�vorige�kabinetsperiode,�die
net�is�ingegaan.�Het�is�onverstandig�en�ongepast�om�daar
nu�weer�een�streep�door�te�zetten.
De�heer�Braakhuis�(GroenLinks):
Nu�we�het�toch�over�shoppen�hebben,�de�ChristenUnie
shopt�wel�heel�eenzijdig�uit�alle�meningen�van�kleine�ondernemers.�Daarbij�wordt�volledig�voorbijgegaan�aan�alle�ondernemers�die�hebben�uitgesproken�blij�te�zijn�met
een�extra�dag�omzet�en�met�de�kans�om�op�dagen�dat
er�wel�drukte�en�bezoek�is,�open�te�zijn�in�plaats�van�op
stille�dagen.�Dat�geeft�een�eenzijdig�beeld.�Hoe�denkt�de
ChristenUnie�dit�te�verantwoorden?
Mevrouw�Ortega-Martijn�(ChristenUnie):
Het�is�heel�makkelijk�om�onderzoeken�naar�jezelf�toe�te�redeneren.�Dat�gebeurt�op�dit�moment�weer.�Het�staat�in�namelijk�meer�dan�een�conclusie�dat�het�beter�zou�zijn�om
gemeenten�de�regie�te�geven.�Er�wordt�ook�heel�duidelijk
aangegeven�dat�er�sprake�is�van�omzetverschuiving.�Een
euro�kun�je�maar�één�keer�uitgeven.�Als�je�die�in�Rotterdam�uitgeeft,�dan�geef�je�hem�niet�uit�in�Capelle�aan�den
IJssel.�Maar�op�een�gegeven�moment�zeggen�de�winkeliers�in�Capelle�terecht:�wij�willen�ook�een�stukje�van�de
koek.�Op�een�gegeven�moment�krijgen�wij�dus�een�verschuiving�en�zal�in�alle�gemeenten�sprake�zijn�van�meer
dan�twaalf�koopzondagen.
De�heer�Braakhuis�(GroenLinks):
Niet�alles�lijkt�op�een�parkeervignettensysteem,�waarbij,
als�in�een�wijk�een�parkeervignet�verplicht�wordt�gesteld,
de�aanpalende�wijk�zal�volgen.�Het�moet�de�ChristenUniefractie�toch�aanspreken�dat�de�keuze�nu�bestaat�om�afhankelijk�van�de�lokale�omstandigheden�te�bepalen�of�op
een�zondag�de�winkelopeningstijden�verruimd�worden�of
niet.�Ik�kan�me�voorstellen�dat�dit�juist�de�christelijke�partijen�enorm�aanspreekt.�Of�verwacht�mevrouw�Ortega�dat
de�burgers�van�Staphorst�gaan�shoppen�in�Arnhem?
Mevrouw�Ortega-Martijn�(ChristenUnie):
Dat�verwacht�ik�niet.�Ik�wil�heel�duidelijk�aangeven�dat�ik
een�voorstander�ben�van�de�wijziging�die�op�dit�moment
is�ingetreden�in�de�wet.�Hierin�wordt�gevraagd�rekening
te�houden�met�een�aantal�immateriële�belangen,�onder
andere�de�leefbaarheid,�de�zondagsrust�en�noem�maar
op.�Als�we�alles�loslaten�en�het�helemaal�aan�de�gemeente�overlaten,�is�het�hek�van�de�dam.�Daar�ben�ik�van�overtuigd.

Mevrouw�Dijksma�(PvdA):
Voorzitter.�Laat�mij�beginnen�met�het�uitspreken�van�een
compliment�aan�de�indieners�van�het�wetsvoorstel,�vooral�ook�omdat�ik�het�ongeacht�de�inhoud�van�een�initiatiefwetsvoorstel�heel�goed�vind�dat�de�Kamer�gebruik�maakt
van�dit�recht.�Zo�kun�je�zonder�een�waardeoordeel�te�geven�over�het�wetsvoorstel,�toch�een�compliment�geven.
Laat�ik�dan�ook�maar�direct�de�spanning�uit�de�lucht�halen

21 april 2011
TK�77

77-5-17

Dijksma
en�zeggen�dat�mijn�fractie�dit�wetsvoorstel�zal�steunen.
Dan�weet�de�Kamer�alvast�waar�zij�aan�toe�is.
De�PvdA�heeft�in�haar�verkiezingsprogramma�een�passage�opgenomen�waarin�staat�–�ook�het�wetsvoorstel�beoogt�dit�–�dat�gemeenten�uiteindelijk�zelf�moeten�kunnen�beslissen�over�de�vraag�of�zij�winkels�toestaan�om�op
zondag�hun�deuren�te�open.�Mijn�fractie�gaat�er�daarbij
wel�van�uit�–�dit�is�een�discussie�die�ik�nog�met�de�indieners�wil�voeren�–�dat�er�rekening�gehouden�wordt�met�het
draagvlak�onder�de�lokale�ondernemers�en�bevolking.�Dit
is�overigens�ook�in�lijn�met�wat�mijn�collega�uit�de�Eerste
Kamer,�mevrouw�Sylvester,�destijds�heeft�ingebracht�bij
het�wetsvoorstel�dat�toen�nog�door�minister�Van�der�Hoeven�naar�voren�werd�gebracht.�Als�je�terugkijkt�naar�de
geschiedenis�van�het�winkelsluitingstijdendossier,�dan�zie
je�dat�zeker�ook�binnen�mijn�fractie�de�positie�van�de�kleine�ondernemers�altijd�een�belangrijke�rol�heeft�gespeeld
in�de�afwegingen.�Mijn�fractie�is�namelijk�van�mening�dat
zij�niet�door�de�druk�van�grootwinkelbedrijven�die�makkelijker�open�kunnen�gaan,�moeten�worden�gedwongen�om,
ook�als�ze�dat�liever�niet�zouden�willen,�toch�op�zondag
open�te�moeten�gaan.�Het�is�van�belang�dat�het�debat�ook
lokaal�goed�gevoerd�gaat�worden.�In�het�schriftelijk�verslag�hebben�wij�ook�al�aan�de�indieners�gevraagd�waarom�zij�dat�deel�van�het�wetsvoorstel,�zoals�eerder�door
minister�Van�der�Hoeven�ingediend,�niet�hebben�overgenomen.�Daarin�werd�namelijk�wel�een�soort�precisering
neergelegd�van�hoe�je�zo'n�lokale�belangenafweging�op
een�goede�manier�zou�kunnen�vormgeven.�Dat�geeft�een
vorm�van�houvast�aan�de�gemeente.�Hoe�zouden�de�indieners�in�de�praktijk�willen�zien�dat�dit�debat�gevoerd
wordt?�Hoe�willen�zij�dat�het�draagvlak�onder�de�bevolking�en�bepaalde�ondernemers�daadwerkelijk�gepeild
wordt?�Hebben�zij�daarover�een�gesprek�met�de�VNG�gevoerd�–�dat�zou�tenslotte�kunnen�–�ter�voorbereiding�van
de�behandeling�van�dit�wetsvoorstel?
Wij�zien�natuurlijk�dat�in�het�huidige�regeerakkoord
staat�dat�de�situatie�rondom�de�koopzondagen�blijft�zoals
zij�is.�Ik�zeg�er�in�alle�eerlijkheid�bij�dat�de�opstelling�van
een�aantal�partijen�ons�in�dat�opzicht�niet�verrast.

Mevrouw�Ortega-Martijn�(ChristenUnie):
De�PvdA�is�destijds�akkoord�gegaan�met�de�wetswijziging
die�nu�is�ingegaan.�Hoe�ziet�mevrouw�Dijksma�dit�in�relatie�tot�de�aanname�van�dit�wetsvoorstel?�Dit�laatste�hopen
wij�natuurlijk�niet.
Mevrouw�Dijksma�(PvdA):
Dit�heeft�te�maken�met�twee�zaken.�De�eerste�is�dat�mijn
partij,�zoals�bekend,�het�wetsvoorstel�in�de�Eerste�Kamer
niet�heeft�goedgekeurd�in�afwachting�van�het�initiatief�dat
in�de�Tweede�Kamer�naar�voren�werd�gebracht.�De�tweede�is�de�reden�waarom�wij�het�voorgaande�wetsvoorstel
op�een�belangrijk�punt�wel�hebben�gesteund,�namelijk
de�gepreciseerde�belangenafweging.�Wij�steunen�nu�het
wetsvoorstel�van�de�leden�Van�der�Ham�en�Van�Gent,�omdat�wij�anders�zitten�in�de�discussie�over�de�toerismebepaling.�Ik�zeg�dit�in�alle�eerlijkheid,�mevrouw�Ortega.�U
gebruikt�die�als�een,�in�uw�ogen,�bescherming�tegen�het
uitbreiden�van�het�aantal�koopzondagen.�In�de�praktijk�is
die�bepaling�echter�een�wat�oneigenlijk�instrument�dat
bovendien�lastig�is�gebleken.�De�heer�Verhoeven�heeft�in
zijn�bijdrage�ook�al�aangegeven�waarom�dit�soms�heel
ingewikkeld�is�en�voor�een�veelvuldige�interpretatie�vatbaar.�De�een�legt�die�bepaling�zo�uit�en�de�ander�op�een
andere�manier.�De�toerismebepaling�is�dus�onhelder.
Mevrouw�Ortega-Martijn�(ChristenUnie):
Mevrouw�Dijksma�heeft�inderdaad�oprecht�aangegeven
dat�wij�moeten�opkomen�voor�de�belangen�van�de�kleine
winkeliers.�Als�dit�wetsvoorstel�wordt�aangenomen�en�er
geen�sprake�is�van�een�draagvlakonderzoek,�hoe�ziet�mevrouw�Dijksma�het�dan?�Zal�mevrouw�Dijksma�in�dat�geval�een�amendement�indienen�en�ervoor�zorg�dragen�dat
zo'n�kader�ook�in�deze�wet�zal�komen?

Mevrouw�Dijksma�(PvdA):
Het�gebeurt�wel�vaker�dat�bewindslieden�–�de�minister�zit
hier�ook�aan�tafel�–�nadat�wetsvoorstellen�eenmaal�aangenomen�zijn,�overleg�voeren�met�de�VNG�om�nadere�afspraken�te�maken�over�de�uitvoering�binnen�de�VNG. Dan
kun�je�een�afspraak�maken�over�hoe�zo'n�draagvlakonderzoek�er�precies�uit�komt�te�zien,�waardoor�je�ook�enige�richting�kunt�geven�aan�de�gemeenten.�Op�die�manier
weet�je�in�ieder�geval�dat�het�plaatsvindt.�Maar�eerlijk�is
eerlijk,�zodra�je�de�lokale�democratie�toevertrouwt�dat
zij�deze�afwegingen�moet�maken,�is�het�lastig�om�je�vanuit�Den�Haag�vergaand�ermee�te�bemoeien�hoe�hieraan
precies�tot�in�de�details�wordt�vormgegeven.�Voor�de�geschiedenis�van�het�wetsvoorstel�is�het�van�belang�dat�wij
opmerken�dat�wij�de�lokale�belangenafweging�van�betekenis�vinden�en�dat�wij�van�mening�zijn�dat�kleine�lokale
ondernemers�gehoord�moeten�worden.

Mevrouw�Dijksma�(PvdA):
Ik�heb�nu�nog�geen�amendement�in�voorbereiding.�Ik�heb
dit�wel�nadrukkelijk�als�punt�van�aandacht�bij�de�initiatiefnemers�neergelegd.�Ik�hoor�eerst�graag�hun�oordeel
daarover.�Misschien�zien�zijn,�zoals�gezegd,�wel�een�route�waarop�het�draagvlakonderzoek�op�een�bepaalde�manier�een�plek�kan�krijgen.�Dit�hoeft�niet�per�se�in�het�wetsvoorstel.�Nogmaals,�het�kan�heel�goed�zo�zijn�dat�de�VNG
bij�de�uitvoering�ervan�zelf�met�haar�achterban�afspraken
maakt�over�de�wijze�waarop�je�daarmee�omgaat.�Wij�hoeven�dus�niet�altijd�alles�vanuit�Den�Haag�in�wet-�en�regelgeving�vast�te�leggen.�Wij�moeten�immers�vertrouwen
hebben�in�de�lokale�democratie.
De�opstelling�van�sommige�partijen�zoals�het�CDA,�de
ChristenUnie�en�de�SGP�–�die�ook�al�bleek�uit�het�interruptiedebat�–�zal�mij,�vermoed�ik,�niet�verbazen.�Dit�geldt
echter�wat�minder�voor�de�opstelling�van�twee�andere
partijen�in�deze�Kamer.�Shoppen�is�ook�zondagsrust.�Dat
stond�op�een�grote�poster.�Ik�heb�hem�niet�meegenomen,
want�ik�weet�dat�de�voorzitter�niet�houdt�van�reclameposters.�Dat�motto�stond�op�menig�abri�en�op�vele�stations
en�billboards�in�Nederland.�De�VVD�heeft�daarvan�eigenlijk�een�belangrijk�verkiezingsitem�van�gemaakt.�Bij�monde�van�de�heer�Elias�en�zelfs�bij�monde�van�de�premier
heeft�de�VVD�niet�nagelaten�om�hiermee�luid�en�duidelijk
haar�boodschap�te�vertolken.�De�premier�liet�bij�de�aftrap
van�de�campagne�van�zijn�partij�weten�dat�de�koopzondag
voor�een�krachtige�economie�zelfs�onmisbaar�is.�Daarom
is�het�toch�wel�bijzonder�dat�deze�partij�zich�in�dit�regeerakkoord�heeft�weten�te�vinden.�Wij�snappen�wel�dat�je�af
en�toe�compromissen�moet�sluiten;�dat�doet�iedereen.�Dit

Tweede�Kamer

21 april 2011
TK�77

Mevrouw�Ortega-Martijn�(ChristenUnie):
Het�is�goed�dat�mevrouw�Dijksma�aan�de�indieners�vraagt
hoe�zij�dat�draagvlakonderzoek�zien.�Ik�wil�echter�ook
graag�van�haar�horen�hoe�zij�het�ziet.�Hoe�denkt�zij�dat
zo'n�draagvlakonderzoek�moet�gebeuren?�Op�welke�manier�kan�er�rekening�worden�gehouden�met�de�kleine�winkeliers?

Winkeltijdenwet

77-5-18

Dijksma
is�echter�wel�opmerkelijk.�Het�regeerakkoord�draagt�uit
dat�ondernemers�vooral�moeten�ondernemen�–�dat�is�bijna�het�leidende�motto�en�de�minister�van�EL&I�laat�ook
niet�na�dat�te�melden�–�maar�dat�geldt�kennelijk�niet�op
zondag.�Daar�wil�ik�graag�een�reactie�van�VVD�en�CDA�op.
Daarnaast�zien�gemeenten�tal�van�taken�op�zich�afkomen.�Zorg,�sociale�zekerheid,�jeugdzorg,�het�moet�allemaal�naar�de�gemeenten,�maar�of�de�kruidenier�op�de
hoek�op�zondag�open�is,�bepalen�de�heren�Rutte,�Verhagen�en�wellicht�ook�Wilders�liever�zelf.�Minder�bemoeizucht,�behalve�op�zondag.�De�vraag�is�dus�waarom�de
VVD-fractie�en�de�CDA-fractie�allerlei�regelingen�lokaal
willen�laten�uitvoeren,�maar�vinden�dat�over�dit�onderwerp�nationaal�moet�worden�beslist.�Dat�is�toch�een�intellectuele�inconsistentie?
Ik�kijk�natuurlijk�ook�met�belangstelling�naar�de�inbreng
van�de�PVV. Zoals�gezegd�is�de�PVV�een�gedoogpartner
en�geen�coalitiepartner.�Er�zit�een�mooi�verschil�tussen
het�regeerakkoord�en�het�gedoogakkoord.�Voor�de�volledigheid�merk�ik�op�dat�er�in�het�gedoogakkoord�werkelijk�met�geen�woord�wordt�gesproken�over�de�zondagsrust,�de�koopzondag�of�de�Winkeltijdenwet.�Het�staat�de
PVV�dus�vrij�om�met�ons�en�anderen�voor�het�initiatiefwetsvoorstel�van�GroenLinks�en�D66�te�stemmen.�Ik�heb
in�de�media�wat�geluiden�vernomen�dat�de�PVV�dit�niet
van�plan�is.
Dat�kan�natuurlijk�een�vergissing�zijn,�want�misschien
heeft�men�het�niet�goed�opgeschreven,�maar�ik�zie�dus
wel�met�grote�belangstelling�uit�naar�de�inbreng�van�de
heer�Graus.�In�het�PVV-programma�is�namelijk�zelfs�sprake�van�een�onbeperkt�aantal�koopzondagen.�De�PVV�wil
de�openingstijden�vooral�door�ondernemers�laten�bepalen.�Tijdens�een�spoeddebat�heeft�de�heer�Graus�volgens
de�PVV-website�gezegd:�"De�consumenten�vinden�het
prachtig�om�met�hun�familie�en�vrienden�te�gaan�shoppen�op�zondag.�Mogen�ze?"�Als�we�niet�uitkijken,�is�het
antwoord�dus�nee.�Mijnheer�Graus,�u�laat�de�consumenten,�hun�familie�en�hun�vrienden,�over�wie�u�zulke�warme
woorden�hebt�gesproken,�toch�niet�in�de�steek?
Ten�slotte�wil�ik�de�collega's�van�VVD,�CDA�en�PVV�nog
een�volgende�vraag�stellen.�Niet�alleen�staat�hun�handtekening�–�deels�althans�–�onder�een�akkoord�waarin�de
situatie�rond�de�koopzondagen�blijft�zoals�die�is,�maar�in
hetzelfde�akkoord�hebben�deze�partijen�er�ook�voor�getekend�om�130�ha�natuur�te�vinden�die�mogelijk�zal�verdwijnen.�Mijn�vraag�aan�deze�partijen�is�nu:�wat�moet�ik�nou
komende�zondag�gaan�doen?�Wandelen�is�namelijk�ook
zondagsrust.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Het�triomfalisme�van�mevrouw�Dijksma�verbaast�mij�een
beetje.�Ik�kende�de�PvdA�in�het�verleden�altijd�als�een�partij�die�ook�opkwam�voor�de�belangen�van�kleine�ondernemers.�Uit�onderzoeken�blijkt�dat�90%�van�de�kleine�ondernemers�hier�helemaal�niet�op�zit�te�wachten.�Sterker�nog,
een�groot�deel�van�de�kleine�ondernemers�vindt�dat�er
nu�al�meer�zondagsopenstellingen�zijn�dan�ze�nu�willen.
Ik�had�toch�een�wat�warmer,�socialer�hart�van�mevrouw
Dijksma�voor�de�kleine�ondernemer�verwacht.�Dat�mis�ik
ganselijk.
Mevrouw�Dijksma�(PvdA):
Dat�ben�ik�niet�met�u�eens.�Als�je�de�besluitvorming�over
de�koopzondagen�op�gemeentelijk�niveau�laat�plaatsvinden,�is�het�heel�goed�mogelijk�dat�men�in�bepaalde�gemeenten�besluit�dat�men�dit�niet�wil.�Als�uit�draagvlakon-

Tweede�Kamer

Winkeltijdenwet

derzoek�en�uit�debat�in�de�lokale�raad�blijkt�dat�de�meerderheid�geen�behoefte�heeft�aan�zondagsopenstelling,
biedt�dit�wetsvoorstel�daar�alle�ruimte�toe.�De�discussie
gaat�dus�niet�over�de�vraag�of�je�voor�of�tegen�de�zondagsrust�of�de�koopzondag�bent,�of�voor�of�tegen�de�kleine�ondernemer.�De�discussie�gaat�over�de�vraag�op�welk
niveau�de�besluitvorming�plaatsvindt.�Ik�ben�met�de�heer
Dijkgraaf�van�mening�dat�die�zorgvuldig�dient�te�zijn.�Als
de�heer�Dijkgraaf�niet�heeft�gehoord�dat�ik�de�initiatiefnemers�een�aantal�indringende�vragen�heb�gesteld,�is�dat
jammer,�maar�ik�heb�dat�wel�gedaan.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Die�vragen�heb�ik�zeker�gehoord,�maar�gezien�het�verleden�tot�op�de�dag�van�vandaag,�moet�mevrouw�Dijksma
toch�met�mij�constateren�dat�diverse�gemeenten�nu�al�beslissingen�nemen�die�onvoldoende�rekening�houden�met
het�lokale�draagvlak,�bijvoorbeeld�juist�vanwege�concurrentie�in�omliggende�gemeenten?
Mevrouw�Dijksma�(PvdA):
Uiteindelijk�is�het�toch�wel�de�vraag�of�wij�dit�zomaar�vanuit�Den�Haag�op�deze�manier�kunnen�beoordelen.�Als�u
gelijk�hebt,�zou�de�gemeenteraad,�die�het�laatste�woord
heeft,�er�op�de�een�of�andere�manier�zeggenschap�in�hebben�gehad.�Als�de�lokale�democratische�afweging�op�een
bepaalde�manier�uitvalt,�is�het�redelijk�aanmatigend�om
vanuit�Den�Haag�te�zeggen�dat�men�het�niet�goed�gedaan
heeft.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Dat�veronderstelt�dat�de�gemeente�in�volstrekte�onafhankelijkheid�die�beslissing�kan�nemen.�Deze�week�was�er
een�hoorzitting�in�Zoetermeer.�Namens�de�raad�is�daar
gezegd:�misschien�zouden�wij�het�wel�niet�willen,�maar
wij�moeten�wel,�want�wij�lopen�33�mln.�omzet�mis�van
consumenten�die�nu�naar�Den�Haag�gaan.�Men�kan�dus
niet�in�vrijheid�een�beslissing�nemen.�Daarmee�respecteer
ik�wel�die�lokale�democratie,�maar�op�basis�van�de�feiten,
bijvoorbeeld�uit�het�CBW-MITEX-onderzoek,�constateer
ik�dat�de�gemeenten�die�vrijheid�helemaal�niet�hebben.
En�dan�zullen�wij�dus�nationale�regels�moeten�stellen�en
daarbinnen�lokale�besluitvorming�mogelijk�moeten�maken.
Mevrouw�Dijksma�(PvdA):
Wij�hebben�een�andere�visie�op�de�ontwikkelingen�in�een
land�als�het�onze.�In�deze�tijd�is�het�niet�houdbaar�om�vanuit�landelijke�gebods-�en�verbodsbepalingen�ontwikkelingen�die�gaande�zijn�tegen�te�houden.�Stel�je�voor�dat�wij
ertoe�besluiten�om�alle�winkels�in�Nederland�op�zondag
op�slot�te�doen.�Dan�zullen�wij�in�de�grensstreken�zien�dat
de�consumenten�naar�het�buitenland�gaan.�Dan�begint�de
discussie�bij�de�winkeliers�in�de�grensstreken,�die�dan�klagen�over�oneigenlijke�concurrentie.
Op�de�achtergrond�hiervan�speelt�iets�anders,�namelijk�het�hyperconsumentisme�en�de�ratrace�die�daarbij�een
rol�speelt.�Mevrouw�Halsema�heeft�er�ooit�een�interessant
stuk�over�geschreven.�Daar�mogen�wij�best�af�en�toe�wat
tegenwicht�aan�bieden.�De�vraag�is�alleen�of�je�dat�doet
met�nationale�wetgeving�of�dat�je�het�ook�lokaal�kunt�afwegen.�Wij�hebben�al�jarenlang�gedoe�over�die�toerismebepaling.�Het�is�geen�houdbaar�middel�om�bepaalde�ontwikkelingen�tegen�te�houden.

21 april 2011
TK�77

77-5-19

Braakhuis

De�heer�Braakhuis�(GroenLinks):
Voorzitter.�Het�is�een�feestelijke�dag.�Het�komt�al�niet�vaak
voor�dat�wij�een�initiatiefwetsvoorstel�en�dan�nog�wel�van
de�eigen�partij�mogen�behandelen.�Vervolgens�merken
wij�dat�er�veel�draagvlak�en�steun�voor�is�in�de�samenleving.�Dat�is�natuurlijk�verheugend.�De�enige�uitdaging�die
wij�nu�nog�hebben,�is�de�situatie�binnen�de�Kamer.�Daar
gaan�wij�het�vandaag�over�hebben.
De�heer�Dijkgraaf�van�de�SGP�maakte�het�al�duidelijk.
Het�feit�dat�er�33�mln.�omzet�wegloopt�uit�Zoetermeer
geeft�al�aan�dat�het�goed�is�dat�een�gemeente�dan�zelf�kan
beslissen�om�die�omzet�te�behouden.�Blijkbaar�is�er�behoefte�aan�winkelopenstelling.�Anders�ging�men�niet�ergens�anders�shoppen.
Het�wetsvoorstel�moet�een�einde�maken�aan�de�onduidelijkheid.�De�huidige�regelgeving�is�volstrekt�onduidelijk.�Wij�weten�allemaal�dat�de�toerismebepaling�lastig�is.
Wat�is�toerisme?�Wat�is�belangrijk�voor�het�toerisme?�Wat
zijn�exotische�feestdagen?�Het�is�een�rommeltje�geworden.�Elke�gemeente�interpreteert�het�op�zijn�eigen�manier.
Ik�lees�over�de�Franse�grootmoederdag,�de�Amerikaanse
"doe�vriendelijk"-dag.�Wij�kunnen�het�zover�oprekken�als
wij�willen,�maar�wij�moeten�op�een�gegeven�moment�realistisch�zijn.�Blijkbaar�werkt�het�niet.�Nationaal�is�het�blijkbaar�moeilijk�sturen�op�lokale�behoeften.�Het�onderzoek
van�CBW-MITEX�onder�winkeliers�heeft�het�ook�aangetoond.�De�opvattingen,�ook�van�de�winkeliers,�zijn�zo�divers,�dat�men�vraagt�om�het�in�godsnaam�decentraal�te
laten�regelen.�Dan�kan�veel�meer�maatwerk�worden�geboden.�Dan�kan�een�maatregel�worden�getroffen�die�past�bij
de�lokale�behoeften�en�omstandigheden.
Maar�goed,�zoals�ik�al�zei:�buiten�deze�Kamer�is�iedereen�er�blij�mee.�De�ondernemers�hebben�zich�toch�echt
uitgesproken�voor�meer�keuzevrijheid.�MKB-Nederland,
het�CBL,�CBW-MITEX�en�VNO-NCW�zijn�allemaal�enthousiast�over�dit�voorstel,�wat�ons�verheugt.�Ook�de�Consumentenbond�is�een�groot�voorstander�van�dit�initiatief.
Als�consument�krijg�je�straks�de�keuze�die�representatief
is�voor�jouw�gemeente�en�die�bij�jou�past.�De�christelijke
gemeenten�zullen�eerder�genegen�zijn�de�deuren�te�sluiten,�en�de�Randstadgemeenten�zullen�de�winkels�op�zondag�wel�eerder�openstellen.�De�gemeenten�zijn�ook�enthousiast.�Het�is�eigenlijk�een�feestje�voor�de�lokale�democratie�en�het�past�natuurlijk�volledig�in�wat�dit�kabinet
continu�doet.�Dit�kabinet�zegt�continu:�we�hebben�onze
eigen�nationale�subsidiariteitstoets.�Wat�decentraal�kan,
doen�we�niet�centraal.�Daar�past�dit�wetsvoorstel�naadloos�in.�Waar�dit�kabinet�dit�soort�dingen�meestal�doet
zonder�geld�mee�te�geven,�kost�dit�nog�eens�niets�ook.
Wie�kan�daartegen�zijn?
We�hebben�ook�wat�politieke�bondgenoten,�wat�altijd
handig�is.�Niet�alleen�de�Partij�van�de�Arbeid,�maar�ook�de
Partij�voor�de�Dieren.�De�VVD�en�de�PVV�kunnen�natuurlijk�niet�anders�dan�dit�wetsvoorstel�ondersteunen.�Zij�zijn
tenslotte�inderdaad�voor�shoppen�op�zondag,�want�dat
vinden�zij�ook�zondagsrust,�maar�eigenlijk�zegt�de�VVD
natuurlijk:�wij�willen�gewoon�dat�de�winkelier�het�zoveel
mogelijk�zelf�kan�bepalen.�Dat�begrijp�ik,�maar�dit�is�een
hartstikke�goede�stap�op�weg�daarnaartoe.�Maar�in�hun
optiek�is�het�een�tussenstap,�terwijl�het�voor�ons�een�eindstap�zou�kunnen�zijn.�Dat�neemt�niet�weg�dat�de�genoemde�partijen�dit�moeten�omarmen�en�straks�van�blijdschap
staan�te�juichen.

Tweede�Kamer

Winkeltijdenwet

De�CDA-achterban�heeft�zich�duidelijk�uitgesproken
tijdens�het�congres.�Zij�heeft�gezegd:�wij�willen�dit�heel
graag.�Daarover�is�tijdens�dat�congres�een�motie�ingediend,�ten�tijde�van�de�verkiezingen.�Ik�weet�van�het�CDA
dat�het�een�democratisch�appel�is,�dus�ik�neem�aan�dat�er
goed�naar�de�achterban�geluisterd�wordt�en�dat�het�CDA
zich�achter�dit�voorstel�zal�scharen.
Natuurlijk�de�PVV. Ik�merk�bij�de�PVV�op�dat�het�wel
eens�gebeurt�dat�de�achterban�op�het�laatste�moment�in
de�steek�gelaten�wordt.�Dat�hebben�we�gezien�bij�de�postmarkt,�en�bij�het�openbaar�vervoer.�Ik�ga�er�nu�even�van
uit�dat�de�PVV�daarvan�geleerd�heeft�en�zegt:�mijn�achterban�wil�dit�ook,�dus�ik�steun�dit�ook�namens�mijn�achterban.
Ik�constateer�alleen�maar�dat�er�heel�weinig�barrières
kunnen�zijn�voor�dit�wetsvoorstel,�en�dat�iedereen�goed
luistert�naar�wat�er�om�ons�heen�gebeurt,�want�we�zijn
volksvertegenwoordigers.�Als�iedereen�om�ons�heen�ervoor�is,�past�het�ons�om�ons�te�scharen�achter�dit�voorstel.

De�heer�Graus�(PVV):
Voorzitter.�Ik�feliciteer�de�indieners�Van�der�Ham�en�Van
Gent�met�het�door�hen�ingediende�initiatiefwetsvoorstel.
We�hebben�altijd�respect�en�waardering�voor�leden�die
gebruik�maken�van�het�recht�van�initiatief,�een�mooi�goed
binnen�onze�parlementaire�democratie.�Daarentegen�staat
ons�parlementair�stelsel�het�ook�toe�dat�een�partij�om
haar�moverende�redenen�tegen�een�initiatiefwetsvoorstel
is.�De�Kamer�voelt�het�al�aankomen:�van�het�laatste�recht
zal�mijn�fractie�gebruik�maken.�Voordat�we�files�krijgen
achter�de�interruptiemicrofoons:�ik�weet�dat�de�Voorzitter�niet�van�tasjes�houdt�en�er�ook�niet�van�houdt�dat�iemand�met�zijn�billen�bloot�gaat,�maar�ik�zal�het�figuurlijk
wel�doen.�Het�klopt�als�een�bus�dat�wij�als�gedoogpartner
van�de�huidige�regering�geen�handtekening�hebben�gezet�onder�het�volledige�regeerakkoord,�waaronder�de�Winkeltijdenwet.�Dat�klopt�natuurlijk�als�een�bus.�Maar�ook
als�gedoogpartner�moeten�we�onze�verantwoordelijkheid
nemen�en�hebben�we�de�taak�om�de�zaak�in�evenwicht�te
houden�qua�nemen�en�geven.�Dat�is�nu�eenmaal�zo.�We
hebben�genomen�en�we�moeten�ook�geven,�niet�alleen
richting�de�christelijke�regeringspartij�het�CDA,�maar�ook
richting�de�SGP-fracties�in�de�Eerste�en�de�Tweede�Kamer.
Wij�willen�immers�samen�met�de�regeringspartijen�en
waar�mogelijk�ook�met�steun�van�de�SGP�het�beste�ervan
maken.�Wij�zullen�ze�nog�vaak�hard�nodig�hebben,�ook
voor�ondernemers.�Wij�zijn�er�heilig�van�overtuigd�dat�de
huidige�samenwerking�wenselijk�en�noodzakelijk�is�voor
Nederland�en�zijn�ondernemers.�Wij�zullen�onze�christelijke�partners�daarom�op�dit�voor�hen�zo�gevoelige�en�belangrijke�punt�steunen,�op�weg�naar�een�beter�ondernemersklimaat.�De�tijd�zal�dat�leren.
De�heer�Braakhuis�(GroenLinks):
Ik�stel�de�openhartigheid�van�de�PVV�zeer�op�prijs;�laat�dat
duidelijk�zijn.
De�heer�Graus�(PVV):
Dank�u�wel.
De�heer�Braakhuis�(GroenLinks):
Tegelijkertijd�stel�ik�vast�–�dat�hoorde�u�zojuist�ook�in�mijn
betoog�–�dat�u�hier�bewust�voor�kiest,�hoewel�dit�niet

21 april 2011
TK�77

77-5-20

Graus
in�een�akkoord�staat�en�hoewel�geven�en�nemen�ten�tijde�van�coalitieonderhandelingen�volgens�mij�neerkomt
op�vastlegging�in�een�akkoord.�Waarom�staat�dit�daar
dan�niet�in?�De�PVV�zegt�nu:�het�is�nu�eenmaal�zo�dat�wij
handjes�hebben�geschud�en�dit�gaat�ten�koste�van�onze
eigen�achterban�maar�ten�faveure�van�een�kleine�partij
met�twee�zetels;�dat�laatste�prevaleert�voor�ons.
De�heer�Graus�(PVV):
Tegen�dat�laatste�wil�ik�bezwaar�maken,�nog�los�van�het
feit�dat�ik�de�SGP�altijd�"mijn�vrienden"�noem.�Zij�behoren�tot�de�weinige�vrienden�die�ik�heb.�Dat�durf�ik�echt�te
zeggen.�Het�was�ook�niet�anders�geweest�als�de�SGP�hier
met�één�of�een�halve�zetel�had�gezeten;�dat�heeft�er�helemaal�niets�mee�te�maken.�Het�gaat�erom�dat�wij�in�de�toekomst�zo�veel�mogelijk�willen�samenwerken.�We�zullen�de
SGP�misschien�nog�eens�hard�nodig�hebben�in�de�Eerste
Kamer�en�de�Tweede�Kamer.�Het�is�geven�en�nemen.�Zo
is�het�nu�eenmaal�en�meer�kan�en�wil�ik�er�niet�van�maken.�Jullie�kunnen�daar�straks�met�vijf�man�gaan�staan
en�mij�bevragen�totdat�jullie�een�ons�wegen,�maar�dit�is
mijn�verhaal�en�dat�is�klip-en-klaar.�Ik�ben�met�de�billen
bloot�gegaan.�Zo�ligt�het�ervoor�en�zo�is�het.�Geven�en�nemen�is�in�de�Eerste�Kamer�en�de�Tweede�Kamer�belangrijk,�ook�ten�opzichte�van�de�SGP-fracties�daar.�Dat�heeft
niets�te�maken�met�de�regeringspartijen�en�met�een�handtekening,�waar�u�op�doelt.
De�heer�Braakhuis�(GroenLinks):
Dan�stel�ik�vast�dat�een�rare�afweging�van�de�belangen
wordt�gemaakt.�Een�volksvertegenwoordiger�kiest�voor
zijn�eigen�achterban,�want�daar�heeft�hij�zijn�zetel�aan�te
danken.�De�PVV�kiest�vanuit�politiek�opportunisme�echter
wederom�een�andere�richting�dan�de�door�de�eigen�electoraat�gewenste�richting.�Ook�ik�ben�een�vriend�van�de
SGP,�maar�in�mijn�weging�zal�ik�natuurlijk�wel�meenemen
dat�haar�belangen�niet�altijd�de�belangen�zijn�van�mijn
achterban,�waar�ik�als�volksvertegenwoordiger�voor�sta.�Ik
vraag�de�PVV-fractie�dus�nogmaals�wat�er�belangrijker�is:
de�politieke�opportuniteit�of�de�achterban.
De�heer�Graus�(PVV):
Op�die�laatste�vraag�zal�ik�niet�eens�antwoord�geven.�Ik
ben�heel�duidelijk�geweest.�Ik�wil�het�lid�Braakhuis�wel
bedanken�voor�zijn�opmerking�dat�wij�een�bewuste�keuze�hebben�gemaakt.�Hij�kent�de�PVV;�wij�hebben�een�zeer
bewuste�en�weloverwogen�keuze�gemaakt�en�dat�is�deze
keuze.�Ik�heb�al�verteld�waarom;�laten�wij�dus�niet�in�herhaling�vervallen.�Laten�wij�straks�lekker�van�het�zonnetje
gaan�genieten,�mijnheer�Braakhuis.
Mevrouw�Dijksma�(PvdA):
De�heer�Graus�is�inderdaad�zeer�openhartig.�Mijn�vraag
aan�hem�is�of�de�SGP�aan�hem�heeft�gevraagd�om�niet
voor�dit�initiatiefwetsvoorstel�te�stemmen.
De�heer�Graus�(PVV):
Ik�ga�verder�helemaal�niet�in�op�vragen�en�aanbiedingen.
U�weet�dat�er�nooit�wordt�gesproken�over�iets�wat�er�gevraagd�of�aangeboden�wordt.�Daar�praten�wij�niet�over.
Mevrouw�Dijksma�(PvdA):
Dat�vind�ik�merkwaardig,�want�u�bent�volksvertegenwoordiger.�Dat�betekent�ook�dat�u,�als�u�met�uw�collega's�debatteert,�zich�verantwoordt�voor�uw�standpunt�en�voor�de
wijze�waarop�u�dat�formuleert.�Ik�zal�het�straks�uiteraard

Tweede�Kamer

Winkeltijdenwet

ook�aan�de�SGP�zelf�vragen,�maar�u�zegt�zelf�al�dat�u�dit
eigenlijk�niet�doet�omdat�u�dit�wilt�en�ook�niet�omdat�uw
achterban�hierop�zit�te�wachten�maar�uitsluitend�om�de
SGP�te�pleasen.�Dan�mag�ik�toch�van�u�weten�of�men�dat
van�u�heeft�gevraagd�of�dat�dit�gewoon�een�initiatief�vanuit�de�PVV�zelf�is,�in�de�zin�van:�we�gaan�op�dit�punt�maar
alvast�iets�inleveren,�want�dan�wordt�de�SGP�daar�misschien�niet�boos�op�ons?
De�heer�Graus�(PVV):
Ik�heb�niet�"uitsluitend"�gezegd.�Het�woord�"pleasen"�vind
ik�overigens�sowieso�een�verschrikkelijk�woord.�We�zitten
in�het�Nederlandse�parlement.�Laten�wij�dat�woord�dus
niet�gebruiken.�Ik�heb�heel�nadrukkelijk�ook�de�regeringspartij�het�CDA�genoemd.�Ik�heb�onze�piëteit�ten�opzichte
van�de�regeringspartijen�én�ten�opzichte�van�onze�vrienden�van�de�SGP�genoemd.�Dat�heb�ik�heel�nadrukkelijk
gezegd.�Ik�heb�dus�niet�gezegd�dat�het�alleen�gaat�om�het
pleasen�van�de�SGP. Ik�ga�daar�ook�helemaal�niet�over�uitweiden.�Er�zijn�hoger�gelegen�doelen.�Alles�is�beter�dan
dat�uw�fractievoorzitter�ooit�premier�van�dit�land�wordt;
daar�hebben�wij�weloverwogen�voor�gekozen.�Wij�zijn�bereid�om�daarvoor�en�om�de�huidige�regering�in�het�zadel
te�houden,�echt�heel�ver�te�gaan.�Daarbij�zijn�wij�ook�heel
blij�met�de�steun�van�de�SGP�in�de�toekomst�in�de�Eerste
Kamer�en�de�Tweede�Kamer.
Mevrouw�Dijksma�(PvdA):
Het�feit�dat�de�heer�Graus�zich�hier�nu�opstelt�als�een
barmhartige�Samaritaan�om�te�voorkomen�dat�er�ooit�een
andere�regering�komt,�is�natuurlijk�echt�hartverscheurend.
Ik�ben�echt�tot�tranen�geroerd�door�zo�veel�mededogen
met�het�CDA�en�de�SGP. Mijn�vraag�aan�de�heer�Graus�is
wat�de�overeenkomst�is�tussen�de�afkortingen�AOW,�JSF,
ov�en�het�debat�van�vandaag.�Daar�kunnen�wij�zo�meteen
"kozo",�koopzondag,�aan�toevoegen.
De�heer�Graus�(PVV):
Ik�neem�dit�ter�kennisgeving�aan,�zoals�dat�zo�netjes�heet.
Ik�ga�er�verder�helemaal�niet�op�reageren.�Ik�wil�nog�wel
één�ding�zeggen.�De�heer�Braakhuis�had�het�over�conducteurs�en�zo.�Geloof�mij,�iedere�ondernemer�en�iedere�conducteur�is�het�beste�af�met�de�huidige�regering�en
gedoogpartner,�mogelijk�met�steun�in�de�toekomst�op�bepaalde�dossiers�van�de�SGP. Dat�weet�iedere�ondernemer
en�iedere�conducteur.�Anders�komen�zij�er�op�de�langere
termijn�zelf�wel�achter.
De�heer�Verhoeven�(D66):
Het�laatste�wat�de�heer�Graus�beweert�klopt�niet.�De�Limburgse�ondernemer,�neem�een�bakker�in�Beek,�kan�niet
goed�concurreren�met�zijn�collega's�over�de�grens�in
Duitsland�en�België,�waar�de�winkels�elke�zondag�open
kunnen�zijn.�Deze�bakker�kan�maar�twaalf�dagen�per�jaar
zijn�winkel�op�zondag�openen.�Het�voorliggende�voorstel
maakt�het�mogelijk�dat�gemeenten�op�die�behoefte�kunnen�inspringen.�Wat�doet�de�PVV?�Die�houdt�een�verhaal
dat�een�klap�in�het�gezicht�is�van�deze�ondernemers,�namelijk�dat�het�zo�belangrijk�is�om�SGP�en�CDA�te�steunen.
De�heer�Graus�laat�gewoon�de�ondernemer�in�Limburg�in
de�steek!�Doet�hem�dat�geen�pijn?�Dat�hij�op�zo'n�rare�manier�een�belangrijk�deel�van�zijn�achterban�gewoon�laat
stikken?

21 april 2011
TK�77

77-5-21

Graus
De�heer�Graus�(PVV):
Nee,�dat�is�niet�waar.�Wij�strijden�als�ridders,�ook�voor
de�Limburgse�ondernemers.�Van�nota�bene�zes�PVV'ers
heeft�de�wieg�in�Limburg�gestaan.�Die�weten�als�geen�ander�hoe�wij�het�altijd�opnemen�voor�de�Limburgse�ondernemers�en�alle�andere�ondernemers.�Wat�de�heer
Verhoeven�zegt�is�natuurlijk�onzin.�Alle�ondernemers�die
denken�dat�deze�secondbestversie�niet�zal�werken,�heb
ik�ervan�kunnen�overtuigen,�voor�zover�zij�er�al�klachten
over�hebben,�dat�alles�beter�is�dan�een�andere�regering
in�het�zadel�te�helpen.�Nu�wij�deze�regering�gedogen,�is
het�op�de�langere�termijn�ook�het�beste�voor�de�ondernemers�en�de�conducteurs.�Men�moet�het�wel�op�de�langere�termijn�zien.�Het�is�dan�geven�en�nemen.�Het�kan�niet
alleen�maar�zijn�dat�wij�nemen.�Zo�werkt�het�niet.�Wij�hebben�als�PVV�verantwoordelijkheid�genomen.�Wij�zijn�gedoogpartner�geworden.�De�heer�Verhoeven�heeft�natuurlijk�heel�goed�kletsen,�als�een�soort�Calimero�en�maar�roepen�langs�de�zijkant�met�zijn�eierschaaltje.�Wij�hebben
echter�onze�verantwoordelijkheid�genomen.�Dan�krijg�je
ook�te�maken�met�geven�en�nemen.�Mogelijk�lukt�het�de
heer�Verhoeven�ook�nog�eens.�Dan�zal�hij�nog�eens�aan
mij�denken.
De�heer�Verhoeven�(D66):
Dat�laatste�hoeft�wat�mij�betreft�niet�zo�nodig.�Met�het�nemen�van�die�verantwoordelijkheid�hebben�wij�overigens
meer�ervaring�dan�de�PVV. Daarover�gaat�het�nu�helemaal�niet.�Het�gaat�niet�om�het�nemen�van�verantwoordelijkheid.�Er�ligt�nu�een�goed�voorstel�dat�ondernemers
op�allerlei�plekken�in�het�land�recht�doet,�zodat�zij�optimaal�kunnen�ondernemen�volgens�de�lokale�democratie.
Waarom�heeft�de�PVV�nog�geen�enkele�keer�iets�inhoudelijks�over�dit�voorstel�gezegd,�behalve�over�coalitietjes
en�over�het�als�ridders�strijden�voor�het�uitsluiten�van�een
ander�kabinet?�Waarom�gaat�de�heer�Graus�niet�gewoon
in�op�de�mogelijkheden�die�het�voorstel�biedt?�Hij�heeft
zijn�handen�vrij.�Er�is�helemaal�niemand�die�hem�tot�iets
dwingt.�Waarom�gaat�de�heer�Graus�niet�gewoon�in�op
het�voorstel?�Waarom�weegt�hij�niet�gewoon�de�voordelen�van�het�voorstel?�Waarom�legt�hij�het�alleen�op�deze
politieke�manier�uit?�De�mensen�snappen�het�niet.�De�ondernemers�snappen�het�ook�niet�meer.�De�heer�Graus�zal
ook�nog�wel�een�keer�aan�mij�terug�denken.�De�conducteurs�snappen�het�niet�meer.�Die�lopen�naar�de�SP. De�ondernemers�lopen�naar�GroenLinks�en�D66.�Over�vier�jaar
heeft�de�heer�Graus�niet�eens�meer�een�afweging�te�maken�over�meeregeren�of�niet.�Dan�is�de�PVV�daar�te�klein
voor.�Waarom�gaat�de�heer�Graus�niet�op�de�inhoud�van
het�voorstel�in?
De�heer�Graus�(PVV):
Wij�zullen�wel�zien�hoe�de�volgende�verkiezingen�uitvallen.�Ik�denk�dat�u�het�helemaal�verkeerd�ziet.�U�zegt�dat
wij�als�ridders�strijden�om�een�regering�niet�in�het�zadel�te
helpen.�Nee,�wij�strijden�als�ridders�voor�een�beter�Nederland,�ook�voor�de�ondernemers�en�de�conducteurs.�Vaak
moeten�echter�op�korte�termijn�zaken�op�de�koop�toe�genomen�worden�om�op�de�langere�termijn�een�hoger�doel
te�bereiken.�Ik�ga�vaak�mijn�broodje�halen�bij�de�Limburgse�ondernemers.�Ik�ga�bij�hen�vaak�mijn�boodschappen
doen.�De�Limburgse�ondernemers�heb�ik�nog�nooit�horen
klagen�over�een�PVV-standpunt.�Ik�heb�met�Limburgse�ondernemers�gesproken.�Die�heb�ik�er�nooit�over�gehoord.
Ik�heb�überhaupt�nooit�een�mailtje�ontvangen�van�een�ondernemer�die�het�niet�met�ons�eens�is.�Zij�weten�immers

Tweede�Kamer

Winkeltijdenwet

dat�deze�regering,�met�ons�als�gedoogpartner�en�al�dan
niet�met�steun�van�de�SGP,�op�de�lange�termijn�het�beste�is�voor�hun�welzijn�en�voor�een�beter�Nederland,�voor
mens�en�voor�dier.
De�voorzitter:
Probeert�u�allemaal�via�de�voorzitter�te�spreken?�Dat�betekent�dat�u�alleen�tegen�mij�"u"�zegt�en�niet�tegen�elkaar.
De�heer�Verhoeven�(D66):
U�hebt�gelijk.�De�heer�Graus�en�ik�zullen�het�proberen.
Ik�wil�van�de�heer�Graus�iets�horen,�los�van�de�politieke�strategie�waarmee�hij�het�voorstel�tekortdoet.�Hij�gaat
niet�in�op�het�voorstel�en�is�alleen�maar�bezig�met�politiek�bedrijven,�over�de�rug�van�de�grote�groep�mensen
voor�wie�dit�voorstel�heel�veel�verbetering�oplevert.�Wil
de�heer�Graus�nog�eens�duidelijk�zeggen�wat�de�inhoudelijke�reden�is�waarom�hij�zo�stellig�tegen�dit�wetsvoorstel
is?�Waarom�niet�deze�tussenstap�naar�wat�de�heer�Graus
uiteindelijk�zou�willen?�Waarom�neemt�hij�die�stap�niet
gewoon?�Waarom�niet�gewoon�praktische�politiek�voeren
en�waarom�zo�ideologisch�bezig�zijn,�met�oogkleppen�op?
De�heer�Graus�(PVV):
Voorzitter.�Ik�heb�geen�oogkleppen�op.�De�heer�Verhoeven
mag�dat�vinden�maar�dat�is�natuurlijk�niet�zo.�Ik�ga�dat�helemaal�niet�doen�want�ik�heb�mijn�verhaal�heel�duidelijk,
klip�en�klaar,�verteld.�Er�is�ook�geen�"tussenmanier".�Die
passeer�ik�ook.�Deze�afspraken�zijn�gemaakt�en�daarmee
is�de�kous�af.�Wij�willen�graag�verder.�Wij�moeten�voor�de
toekomst�concessies�doen�ten�behoeve�van�de�huidige�regering�van�VVD�en�CDA,�met�gedoogpartner�PVV,�en�al
dan�niet�steun�in�de�toekomst�van�de�SGP�in�de�Eerste�en
Tweede�Kamer.�Die�is�hard�nodig�om�dit�land�erbovenop
te�helpen,�om�naar�een�beter�Nederland�toe�te�gaan,�voor
mens�en�dier,�voor�ondernemer�en�conducteur.�Daarmee
is�de�kous�af.�De�tijd�zal�het�leren,�mevrouw�de�voorzitter.

De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Voorzitter.�Een�mooie�dag�om�te�merken�dat�je�zoveel
vrienden�hebt,�dwars�door�het�parlement�heen,�van�links
tot�rechts,�van�D66�tot�PVV. Mijn�eerste�vraag�aan�de�initiatiefnemers�is�of�dit�inderdaad�zo�is:�zijn�wij�vrienden?�Ja
toch?�Uiteindelijk�discussiëren�we�op�de�inhoud.
Voorzitter.�Ik�constateer�dat�de�initiatiefnemers�hun
werk�voortvarend�hebben�gedaan.�Ik�constateer�ook�dat
wij�enige�vertragende�actie�hebben�uitgevoerd,�maar�wel
om�een�inhoudelijke�reden,�niet�om�een�procedurele�of
andere�reden.�Wij�vonden�het�belangrijk�om�de�feiten�duidelijk�te�hebben�voordat�wij�conclusies�zouden�trekken
over�dit�initiatiefvoorstel.�Ik�dank�de�initiatiefnemers�voor
hun�medewerking�om�die�feiten�op�tafel�te�krijgen.�Nu�die
feiten�helder�zijn�en�wij�zowel�van�werknemers�en�werkgevers�als�consumenten�weten�hoe�zij�erin�zitten,�hecht
mijn�fractie�eraan�om�de�verdere�behandeling�van�dit
wetsvoorstel�zo�snel�mogelijk�te�doen�en�zo�snel�mogelijk�daarover�te�stemmen.�Ik�vraag�de�initiatiefnemers�om
dat�te�ondersteunen.�Zijn�zij�inderdaad�van�plan�om�dat
zo�snel�mogelijk�te�doen?�Dan�is�tenminste�het�punt�uit�de
wereld.�De�initiatiefnemers�geven�zelf�al�aan�dat�er�veel
onduidelijkheid�is.�Wij�weten�voor�de�komende�jaren�dan
waar�wij�aan�toe�zijn.�Ik�hecht�daar�zeer�aan,�en�met�mij
ook�een�Kamermeerderheid�denk�ik.

21 april 2011
TK�77

77-5-22

Dijkgraaf
Voorzitter.�Wij�zijn�blij�vandaag�in�debat�te�kunnen
gaan.�Wij�zijn�het�op�één�belangrijk�punt�eens�met�de�indieners:�dit�wetsvoorstel�draait�om�het�schrappen�van�de
toerismebepaling�en�de�avondwinkelbepaling.�Dit�staat
in�de�nota�naar�aanleiding�van�het�verslag.�De�initiatiefnemers�geven�dit�antwoord�in�reactie�op�onze�vraag�of
het�hoe�dan�ook�beter�zou�zijn�om�beide�bepalingen�te
schrappen,�ook�als�de�regeling�voor�twaalf�koopzondagen�zou�blijven�bestaan.�Laten�wij�op�dit�punt�snel�zaken�doen.�Over�de�kern,�de�bepalingen�over�het�toerisme,�feestelijkheden�en�avondwinkels�moeten�vervallen,�is
blijkbaar�overeenstemming.�Dan�hoeven�wij�het�vandaag
alleen�nog�te�hebben�over�de�vraag�of�er�vervolgens�door
de�wetgever�0,�12�of�52�koopzondagen�mogelijk�gemaakt
moeten�worden.�Juist�tegen�het�bieden�van�een�mogelijkheid�voor�veel�meer�koopzondagen�heeft�de�SGP�grote�bezwaren.�Onze�keus�is�duidelijk:�wij�willen�helemaal
geen�koopzondagen.�Die�bezwaren�liggen�niet�alleen�op
het�principiële�vlak.�Wij�vinden�de�zondag�een�veel�te�belangrijke�en�mooie�dag�om�een�commerciële�prijs�aan�te
geven.
Die�bezwaren�komen�verder�voort�uit�het�ontbreken�van
goede�argumenten�om�tot�wijziging�van�de�wet�te�komen.
Veel�retoriek�is�nodig�om�anderen�te�bewegen�om�voor
het�voorstel�te�zijn.�Die�techniek,�dat�geef�ik�toe,�hebben
de�initiatiefnemers�goed�gebruikt.�Het�debat�over�de�winkeltijdenwet�is�het�debat�over�het�omdraaien�van�de�werkelijkheid.�Ik�kan�dat�aan�de�hand�van�de�volgende�punten
illustreren.�Het�is�te�zien�aan�het�onjuist�citeren�door�de
collega's�van�een�artikel�van�onder�meer�mijn�hand�over
koopzondagen.�Ik�kom�daar�zo�meteen�nog�even�op�terug.
Het�is�te�zien�aan�de�onduidelijke�argumentatie�voor�het
wetsvoorstel;�de�ene�keer�is�onduidelijkheid�over�de�toepassing�van�de�wet�het�probleem,�de�andere�keer�de�economische�vooruitgang�en�weer�een�volgende�keer�de�vrijheid�van�ondernemers�en�de�lokale�beleidsvrijheid.�Daarbij�is�het�niet�het�doel�om�meer�koopzondagen�mogelijk
te�maken,�zo�stellen�zij,�maar�zij�zien�wel�op�zowel�sociaal
als�economisch�vlak�belangrijke�voordelen�bij�een�eventuele�toename�van�het�aantal�koopzondagen.�Van�zoveel
kronkels�zou�je�als�ondernemer�snel�failliet�gaan.
Een�derde�punt.�Dat�omdraaien�van�de�werkelijkheid
blijkt�ook�uit�het�argument�van�de�indieners�van�de�onduidelijkheid�over�de�toepassing�van�de�wet.�Dit�kan�niet
opgelost�worden�door�meer�zondagsopenstelling�toe�te
staan.�Zowel�de�wetgever�als�de�rechter�hebben�de�laatste�jaren�die�onduidelijkheid�uit�de�wereld�geholpen�en
zijn�daar�nog�mee�bezig.�Er�is�dus�geen�sprake�van�onduidelijkheid�op�dit�moment,�maar�van�onwil�om�de�grenzen
van�de�wet�te�accepteren.
Een�vierde�punt.�Dat�omdraaien�blijkt�ook�uit�het�punt
dat�de�wet�belemmerend�zou�zijn�voor�nieuwkomers�op
de�toeristische�markt.�Dat�is�geen�voorbeeld�van�onduidelijkheid,�maar�een�voorbeeld�van�het�oneens�zijn�met�de
huidige�wet.
En�als�vijfde,�de�indieners�lijken�bezwaren�tegen�de
zondagsopenstelling�nogal�eens�te�versmallen�tot�vooral
religieuze�bezwaren.�Zeker�ook�in�het�geval�van�werknemers,�maar�dat�is�niet�het�geval.�Kijk�alleen�maar�naar�het
MITEX-onderzoek,�dat�aangeeft�dat�die�argumentatie�vele
malen�breder�is�dan�alleen�die�religieuze�bezwaren.
Dat�omdraaien�van�de�werkelijkheid�blijkt�ook�bij�andere�geledingen.�Als�je�kijkt�naar�de�conclusies�die�worden
getrokken�in�het�CBW-MITEX-onderzoek�over�het�wetsvoorstel�kan�ik�maar�tot�één�conclusie�komen:�alstublieft
geen�verruiming�van�de�wet,�we�hebben�het�als�onderne-

Tweede�Kamer

Winkeltijdenwet

mers�al�moeilijk�genoeg.�Er�worden�tot�mijn�grote�verbazing�door�hen�heel�andere�conclusies�aan�dat�onderzoek
verbonden,�want�dat�is�niet�op�die�feiten�gebaseerd,�maar
blijkbaar�loopt�het�zo.
De�heer�Verhoeven�(D66):
Kan�de�heer�Dijkgraaf�aangeven�welk�stuk�uit�het�CBW-MITEX-onderzoek�hij�nu�bedoelt�als�hij�zegt�dat�dat�een�onderbouwing�is�van�zijn�top�zes�aan�verkronkelingen�van
de�indieners?�Want�ik�vind�het�niet�terug.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Dan�stel�ik�ten�tweeden�male�vast�dat�de�heer�Verhoeven
zijn�stukken�niet�leest,�maar�blijkbaar�alleen�de�conclusies.�Ik�ben�gewend�om�conclusies�te�trekken�op�basis
van�de�feiten.�Als�ik�de�feiten�van�het�CBW-MITEX-onderzoek�lees,�zie�ik�dat�90%�van�de�ondernemers�zegt:�voor
mij�hoeft�het�niet,�het�is�mooi�geweest,�het�is�genoeg�geweest,�de�huidige�wet�voldoet.�U�hebt�in�de�pers�kunnen
lezen�dat�het�inderdaad�zeer�onduidelijk�is�waarom�CBWMITEX�nu�tot�deze�conclusie�is�gekomen.�Waarschijnlijk
heeft�dat�veel�meer�te�maken�met�politieke�realiteiten�dan
met�feiten.
De�heer�Verhoeven�(D66):
Zoals�de�top�zes�van�de�heer�Dijkgraaf�uit�een�aantal�wat
mij�betreft�onsamenhangende�punten�van�kritiek�is�opgebouwd,�is�de�manier�waarop�hij�selecteert�uit�het�CBW-MITEX-onderzoek�net�zo�problematisch.�Ik�zie�bijvoorbeeld
een�aantal�passages�waaruit�duidelijk�blijkt�dat�men�prima�met�dit�wetsvoorstel�uit�de�voeten�kan�volgens�de�gemiddelde�CBW-MITEX-�ofwel�modeondernemer.�Bijvoorbeeld�de�passage�waarin�meer�ondernemers�zeggen:�het
blijft�wat�mij�betreft�gelijk.�Dat�is�volledig�in�lijn�met�deze
wet,�want�deze�wet�wil�helemaal�niet�meer�koopzondagen
opdringen.�Nee,�ze�wil�alleen�de�lokale�besluitvorming�leidend�maken�in�de�ingewikkelde�afweging�die�op�lokaal�niveau�moet�worden�gemaakt.�Juist�de�punten�die�de�heer
Dijkgraaf�heeft�genoemd,�waarvan�hij�zegt�dat�zij�slordig
zijn,�inconsequent�en�kronkelig,�maken�nu�juist�dat�deze
wet�zo�belangrijk�is,�want�het�zijn�al�die�verschillende�afwegingen�–�die�kronkels,�zou�je�bijna�kunnen�zeggen�–�die
op�lokaal�niveau�moeten�worden�gemaakt�om�aan�te�sluiten�bij�de�lokale�situatie.�Dat�staat�de�heer�Dijkgraaf�in�de
weg,�dus�waarom�doet�hij�dat?
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Als�ik�kijk�naar�het�onderzoek,�blijkt�helder�dat�20%�van�de
ondernemers�onder�de�huidige�regels�al�zegt�dat�zij�vaker
open�zijn�dan�ze�willen,�laat�staan�dat�je�de�gemeente�de
volledige�vrijheid�geeft.�Dan�zal�het�mechanisme�van�concurrentie�waarover�wij�het�hebben�gehad�–�Zoetermeer
versus�Den�Haag�–�sterker�worden.�Bij�elke�discussie�in
gemeenteraden�die�plaatsvindt�is�het�centrale�argument
niet�zozeer�een�afweging�binnen�die�gemeente�als�wel�de
concurrentie�met�gemeenten�eromheen.�Dus�als�alles�vrij
is,�zul�je�een�sterk�mechanisme�krijgen�van�steeds�meer
koopzondagen.�Dat�is�in�strijd�met�wat�90%�van�de�ondernemers�wil�en�met�wat�79%�van�de�consumenten�wil.
De�voorzitter:
Tot�slot,�mijnheer�Verhoeven.
De�heer�Verhoeven�(D66):
Wat�de�heer�Dijkgraaf�zegt�is�ook�in�strijd�met�wat�er�zal
gebeuren�en�wat�er�tot�nu�toe�aan�feiten�en�cijfers,�waar-

21 april 2011
TK�77

77-5-23

Dijkgraaf
aan�de�heer�Dijkgraaf�zo�graag�vasthoudt,�is�gebeurd.
Want�er�is�helemaal�geen�olievlek�ontstaan�van�met�elkaar
concurrerende�gemeenten�die�allemaal�steeds�meer�vrijheid�nemen�om�de�winkels�open�te�gooien.�Het�gaat�hier
niet�om�vrijheid,�het�gaat�om�verantwoordelijkheid,�verantwoordelijkheid�voor�gemeenten.�In�Nederland�zijn�er
veel�gemeenten�die�heel�beperkt�omgaan�en�zullen�omgaan�met�het�aantal�koopzondagen,�juist�omdat�ze�luisteren�naar�de�mensen,�waar�de�heer�Dijkgraaf�alleen�de
tekst�van�het�CBW-onderzoek�gebruikt.

De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Onder�het�mom�van�bestrijding�van�de�onduidelijkheid
en�het�bevorderen�van�ondernemerschap�wordt�een�gro-

te�kaalslag�onder�kleine�ondernemers�georganiseerd,�ten
koste�van�de�zondag�als�gezamenlijke�dag�van�rust.�Strooi
met�het�woord�van�vrijheid,�roer�er�nog�wat�lokale�afwegingen�door�en�het�resultaat�is�een�fantastische�houtskoolschets�van�ondernemerschap�waarin�de�grote�winkelketens�regeren�en�de�kleine�winkeliers�moeten�sluiten
of�tegen�hun�zin�open�zijn.�Flexibel�zijn,�heet�dat.�Het�resultaat�van�dit�alles�–�wij�zien�dit�nu�al�op�veel�plaatsen
gebeuren�–�is�een�gemeentelijke�overheid�die�het�debat
voert�waarin�alle�belangen�aan�de�orde�komen,�maar�het
grootwinkelbedrijf�uiteindelijk�aan�het�langste�eind�trekt.
Eén�of�enkele�grote�bedrijven�die�vaker�open�willen,�krijgen�hun�zin.�Dat�is�het�resultaat�van�de�gedroomde�werkelijkheid�van�D66�en�GroenLinks.�In�de�praktijk�zal�dit�een
fiasco�blijken�te�zijn.
Hebben�de�ondernemers�behoefte�aan�deze�wet?�Dat
lijkt�mij�een�vrij�cruciale�vraag.�Overduidelijk�niet.�Het�evaluatierapport�uit�2006�gaf�aan:�76%�van�de�kleine�ondernemers�en�60%�van�het�grootbedrijf�vinden�de�zondagsrust�te�belangrijk�om�op�zondag�de�winkels�open�te�stellen.�Het�CBW-MITEX-onderzoek,�dat�twee�weken�geleden
is�uitgekomen,�laat�zien�dat�89%�van�de�ondernemers�tegen�totale�winkelopenstelling�op�zondag�is.�Sterker�nog,
deze�89%�vindt�het�huidige�aantal�koopzondagen�in�hun
gemeente�ruim�voldoende.�De�meerderheid�van�de�winkeliers,�namelijk�51%,�een�niet�onbelangrijke�meerderheid
bij�discussies�in�het�parlement,�wil�zelfs�minder�koopzondagen�dan�de�gemeenten�op�dit�moment�toestaan.�66%
van�de�kleine�ondernemers�zou�graag�zien�dat�anderen
niet�of�minder�vaak�op�zondag�opengaan.�Van�de�veel�geroemde�vrijheid�blijft�in�de�praktijk�niets�over�als�wij�doorgaan�op�de�deze�weg.�Uit�hetzelfde�onderzoek�blijkt�dat
een�op�de�vijf�winkeliers�vaker�opengaat�dan�men�zelf�wil.
20%�is�nu�al�vaker�open.�Er�is�dus�sprake�van�directe�of�indirecte�dwang.�Verruiming�van�het�aantal�koopzondagen
zal�dit�percentage�alleen�maar�sterker�doen�toenemen.
Wat�schrijven�de�indieners�over�ondernemers�die�onder
het�juk�van�een�boetebeding�zitten�als�zij�op�zondag�niet
open�zijn?�Ik�citeer:�"De�boeteregeling�is�onderdeel�van
het�Huishoudelijk�Reglement�van�het�betreffende�winkelcentrum,�waar�ondernemers�zelf�mee�hebben�ingestemd,
en�de�desbetreffende�winkeliers�staat�het�vrij�om�hierover
een�civielrechtelijke�procedure�aan�te�spannen."�Ik�hoop
dat�ik�beide�initiatiefnemers�juist�citeer.�Ik�zie�dat�dit�het
geval�is.�Ongetwijfeld�krijgen�wij�hier�nog�een�prachtige
reactie�op.�Als�dit�het�geval�is,�is�het�wel�leve�de�projectontwikkelaar.�Die�heeft�namelijk�de�macht�om�dit�soort�eisen�te�stellen.
Intussen�blijven�de�indieners�denken�dat�"uiteindelijk
de�ondernemer�beslist�of�hij�of�zij�de�deuren,�op�welke
dag�ook,�wil�openen�en�of�daarbij�de�kosten�opwegen�tegen�de�baten".�D66�en�GroenLinks�vergeten�de�90%�van
de�kleine�ondernemers�en�alle�grote�ondernemers�die
graag�een�vrije�zondag�hebben.�Deze�partijen�vinden�het
prima�als�projectontwikkelaars�–�die�in�veel�winkelgebieden�de�macht�in�handen�hebben�–�hun�gang�gaan.�De
SGP�vindt�dit�onverantwoord�duikgedrag�voor�de�belangen�van�ondernemers.�De�vrijheid�voor�de�ondernemer
is�verworden�tot�een�dwangbuis�van�de�groothandel,�en
de�kleine�winkelier�mag�het�onderspit�delven.�Graag�horen�wij�ook�van�de�minister�welke�mogelijkheden�hij�ziet
om�de�vrijheid�van�de�winkelier�om�op�zondag�gesloten�te
blijven,�te�verankeren�binnen�de�randen�van�de�wet.
Ook�de�consument�vraagt�nauwelijks�om�uitbreiding
van�de�koopzondagen.�Dat�blijkt�bijvoorbeeld�uit�consumentenonderzoek�van�dezelfde�CBW-MITEX�uit�novem-

Tweede�Kamer

21 april 2011
TK�77

De�voorzitter:
Mijnheer�Verhoeven,�u�moet�echt�proberen�om�korter�te
interrumperen.
De�heer�Verhoeven�(D66):
Daar�hebt�u�gelijk�in.
Waarom�het�niet�aandurven�om�de�verantwoordelijkheid�bij�de�gemeenten�te�leggen?
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Wij�vallen�in�herhaling.�Wij�zijn�het�op�dat�punt�gewoon
niet�eens�met�elkaar.�Ik�baseer�mij�op�de�feiten�die�aangeven�dat�het�mechanisme�nu�al�in�werking�is.�De�heer
Verhoeven�moet�eens�gaan�kijken�naar�dit�soort�discussies�in�gemeenteraden.�Dan�zal�hij�constateren�dat�hét
centrale�argument�van�de�partijen�die�voor�zijn,�telkens
weer�is:�ja,�misschien�zouden�wij�wel�anders�willen,�maar
wij�moeten�wel.
De�heer�Braakhuis�(GroenLinks):
Dat�is�de�spijker�op�zijn�kop.�Dat�betekent�dat�het�eigenlijk
nu�al�zo�is.�Blijkbaar�zitten�wij�nu�al�in�de�situatie�dat�gemeenten�moeite�hebben�om�een�antwoord�te�bieden�op
de�vraag:�wat�moeten�wij�nu?�Je�ziet�het�rare�verschijnsel
dat�er�allerlei�creatieve�oplossingen�worden�verzonnen.
Nu�wij�proberen�om�dit�een�keer�lokaal�te�regelen�–�dan
heb�je�representatief�meer�maatwerk�voor�besluiten�en
komt�er�een�einde�aan�de�huidige,�vervelende�situatie�–
kan�het�antwoord�van�de�heer�Dijkgraaf�toch�alleen�maar
zijn:�ja,�dat�wil�ik�hartstikke�graag?
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Als�ik�het�probleem�constateer�dat�die�onduidelijkheid�er
alleen�maar�toe�leidt�dat�winkels�vaker�open�zijn�dan�de
winkelier�wil�en�de�consument�nodig�vindt,�dan�moeten
wij�niet�de�oplossing�zoeken�in�de�richting�dat�de�winkels
nog�vaker�opengaan.�De�onduidelijkheid�is�dan�inderdaad
weg,�maar�het�resultaat�is�nog�erger�dan�het�nu�is.�Laten
wij�dan�een�oplossing�zoeken.�Ik�heb�straks�constructieve
voorstellen�–�de�heer�Braakhuis�zal�daar�ongetwijfeld�voor
zijn�–�om�die�onduidelijkheid�eruit�te�halen.�Dat�is�immers
ons�gezamenlijke�doel,�onduidelijkheid�is�niet�goed.
De�voorzitter:
Ik�heb�ook�een�doel,�namelijk�voor�13.30�uur�klaar�zijn.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Ja,�en�ik�heb�nog�het�nodige�aan�tekst.
De�voorzitter:
U�vervolgt�uw�betoog.

Winkeltijdenwet

77-5-24

Dijkgraaf
ber�2010.�68%�van�de�consumenten�is�dik�tevreden�met
de�huidige�regelingen.�Dat�is�geheel�in�lijn�met�de�resultaten�uit�de�enquête�van�het�CNV�van�twee�jaar�geleden.
74%�van�de�consumenten�vindt�het�belangrijk�of�zeer�belangrijk�dat�de�zondag�een�dag�is�waarop�ruimte�is�voor
rust.�Twee�derde�van�de�mensen�vindt�het�belangrijk�tot
zeer�belangrijk�dat�de�zondag�een�dag�is�waarop�het�werken�niet�op�de�eerste�plaats�staat.�Dat�geldt�zelfs�voor�jongeren�nog�meer�dan�voor�ouderen.�Slechts�22%�van�de
mensen�vindt�het�belangrijk�dat�de�zondag�een�dag�is
waarop�je�tijd�hebt�om�te�winkelen.�Dit�sluit�helemaal�aan
bij�de�resultaten�van�de�evaluatie�van�de�Winkeltijdenwet
van�enkele�jaren�geleden�en�het�CNV-onderzoek�van�twee
jaar�geleden.
De�heer�Verhoeven�(D66):
Ik�ga�proberen�de�discussie�de�richting�op�te�krijgen�die
bedoeld�is�met�dit�wetsvoorstel.�De�heer�Dijkgraaf�heeft
een�heleboel�cijfers�en�feiten�genoemd�over�winkelbehoefte�en�zondagsrust.�Waarom�denkt�de�heer�Dijkgraaf
dat�het�misgaat�als�de�verantwoordelijkheid�en�de�afweging�bij�de�gemeenten�komen�te�liggen?
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Omdat�ik�naar�de�praktijk�kijk.�Nu�al�zie�je�dat�gemeenten
die�beslissingen�nemen�zoals�ze�die�nemen�en�daarbij�onvoldoende�luisteren�naar�lokale�geluiden.

tijk�plaatsvinden.�Blijkbaar�is�mijnheer�Verhoeven�nooit
aanwezig�bij�die�discussies.�Waarom�is�hij�niet�als�voorbereiding�op�dit�debat�bij�de�hoorzitting�in�Zoetermeer�geweest?�Dat�is�geen�SGP-gemeente.�Het�was�glashelder�dat
voor�de�partijen�die�voor�waren,�het�centrale�argument
was�dat�klanten�op�zondag�massaal�naar�Den�Haag�afreizen.�Ga�op�zondag�maar�kijken,�zei�men.�Terecht�stellen
winkeliers�dan�dat�zij�een�probleem�hebben.
De�heer�Verhoeven�(D66):
Dat�een�topwetenschapper�als�de�heer�Dijkgraaf�zijn�hele
verhaal�bouwt�op�één�avondje�in�één�gemeente�van�Nederland,�vind�ik�echt�zorgwekkend.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Nee,�nee.�Dat�getuigt�in�ieder�geval�niet�van�een�wetenschappelijke�analyse�van�mijn�bijdrage.�Dit�is�één�concreet�voorbeeld.�Ik�nodig�de�heer�Verhoeven�uit�om�de
komende�tijd�bij�dit�soort�debatten�in�tal�van�gemeenten
aanwezig�te�zijn.�Je�ziet�het�namelijk�bij�alle�gemeenten.
Ik�noem�Vlaardingen.�Dat�is�ook�heel�recent.�Ik�heb�er�vragen�over�gesteld.
De�voorzitter:
Dank�u�wel.�U�vervolgt�uw�betoog.

De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Dan�kom�ik�toch�terug�op�mijn�eerdere�punt:�laat�de�heer
Verhoeven�eens�kijken�naar�hoe�die�discussies�in�de�prak-

De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Het�derde�element�zijn�de�werknemers.�Zitten�zij�erop�te
wachten?�Als�de�winkeliers�en�de�consumenten�er�niet
op�zitten�te�wachten,�zal�het�wel�om�de�belangen�van�de
werknemers�gaan.�Niets�daarvan.�In�2006�gaf�79%�van�de
werknemers�aan�er�ook�niet�zo�veel�in�te�zien.
De�voorstelling�van�de�indieners�is�dat�het�overlaten
aan�de�lokale�democratie�beter�aansluit�bij�de�belangen
van�de�bewoners.�Daarmee�gaan�de�collega's�Van�der
Ham�en�Van�Gent�voorbij�aan�het�feit�dat�in�tal�van�gemeenten�juist�gekeken�wordt�naar�de�omliggende�gemeenten.�Het�is�een�feit�dat�die�druk�er�is.�Ik�sla�even�een
stukje�over,�want�dit�hebben�wij�net�uitvoerig�behandeld.
Interessant�is�dat�de�initiatiefnemers�na�lang�graven
nog�een�onderzoek�hebben�opgedoken�uit�2007.�Een�van
de�eerste�dingen�die�mij�onder�ogen�kwamen�toen�ik�lid
werd�van�de�Kamer,�was�de�memorie�van�toelichting�bij
dit�initiatiefwetsvoorstel.�Toen�constateerde�ik�met�genoegen�dat�de�heer�Van�der�Ham�uit�mijn�werk�citeerde.�Ik
constateerde�toen�ook�gelijk�dat�hij�dat�onterecht�deed,
maar�dacht:�laat�ik�nou�wachten�tot�de�behandeling�om
dat�naar�voren�te�brengen,�want�dat�is�wel�het�leukste�moment.�Ik�geef�de�heer�Van�der�Ham�een�groot�compliment
aangezien�hij�weer�zo�slim�is�geweest�om�dat�moment�te
vervroegen�naar�het�begin�van�deze�week,�waardoor�hij
mij�voor�was.�Die�creativiteit�is�een�groot�goed�in�de�politiek.�Die�eer�is�hem�zeer�gegund.
Maar�dan.�Wat�de�heer�Van�der�Ham�niet�gedaan�heeft
en�de�SGP-fractie�wel�is�navraag�doen�bij�de�auteurs�van
het�desbetreffende�artikel.�Dat�is�jammer�want�dat�zou
hem�een�misstap�hebben�bespaard�voor�het�wetsvoorstel.
Ik�hoor�mevrouw�Van�Gent�vanuit�vak�K�zeggen:�dat�weet
u�niet.�Daarmee�doelt�zij�waarschijnlijk�op�mijn�coauteur
de�heer�Gradus,�die�momenteel�directeur�is�van�het�wetenschappelijk�instituut�van�het�CDA. Maar�beide�auteurs
laten�het�volgende�weten.
"De�studie�van�Dijkgraaf�en�Gradus�betrof�een�bijdrage
aan�de�internationale�literatuur.�Daar�ging�het�om�de�discussie�tussen�twee�modellen.�Het�eerste�model�betreft�nationale�regels�die�onmiddellijk�werken�voor�alle�gemeen-

Tweede�Kamer

21 april 2011
TK�77

De�heer�Verhoeven�(D66):
De�heer�Dijkgraaf�stelt�dus�dat�allerlei�gemeenten,�onder
druk�van�grensgemeenten�en�economische�belangen,�een
verruiming�van�het�aantal�koopzondagen�hebben�doorgevoerd�op�basis�van�het�mechanisme�dat�hij�heeft�geschetst.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Dat�is�één�element,�maar�er�spelen�tal�van�zaken�een�rol
waardoor�dit�proces�zo�is.�Maar�kijk�gewoon�naar�de�cijfers.�Deze�cijfers�heb�ik�niet�verzonnen;�het�is�geen�SGPpublicatie.�Het�zijn�officiële�cijfers�waarmee�instanties�in
dit�land�zijn�gekomen.�Die�zijn�zonneklaar.
De�heer�Verhoeven�(D66):
Over�de�SGP-publicatie�hebben�wij�het�zo�dadelijk�nog�wel
even.�Dat�is�namelijk�het�verhaal�van�de�"clear-cut�case".
Daarop�komen�wij�zo�dadelijk�nog�wel�terug;�dat�wacht�ik
af.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Ja,�daarop�kom�ik�terug.�Ik�heb�de�auteurs�benaderd.
De�heer�Verhoeven�(D66):
Mijn�punt�is�dat�uit�geen�enkel�telonderzoek�in�de�praktijk
blijkt�dat�het�aantal�gemeenten�dat�het�aantal�koopzondagen�zo�enorm�zou�laten�stijgen,�zo�groot�is.�Dat�aantal�gemeenten�is�namelijk�heel�beperkt.�Het�mechanisme�dat�de
heer�Dijkgraaf�de�hele�tijd�probeert�te�schetsen,�op�grond
van�het�spookbeeld�dat�elke�gemeente�gedwongen�is�om
dit�te�doen,�klopt�niet.�Kan�de�heer�Dijkgraaf�daar�eerlijk
over�zijn?�Hoeveel�gemeenten�hebben�in�de�afgelopen�jaren�het�aantal�koopzondagen�laten�stijgen�onder�dwang
van�het�mechanisme�dat�hij�heeft�geschetst?

Winkeltijdenwet

77-5-25

Dijkgraaf
ten.�Het�tweede�model�betreft�nationale�regels�die�gelden�voor�gemeenten�die�vervolgens�binnen�die�geldende
maxima�voor�hun�eigen�grondgebied�minder�koopzondagen�mogen�toekennen�aan�bedrijven.�Het�artikel�toont�aan
dat�het�vanuit�welvaartseconomisch�perspectief�goed�is
om�gemeenten�een�aparte�bevoegdheid�te�geven�binnen
nationale�maxima,�omdat�dan�rekening�gehouden�kan
worden�met�specifieke�omstandigheden�in�de�gemeente.�In�een�politieke�afweging�kunnen�natuurlijk�ook�andere�aspecten�worden�meegewogen.�De�initiatiefnemers
introduceren�een�derde�model,�dat�destijds�niet�onderzocht�is,�met�volledige�vrijheid�voor�gemeenten.�Het�artikel�is�dus�niet�van�toepassing�op�dit�model.�Dat�zou�ook
niet�kunnen,�omdat�de�analyse�plaatsvond�op�basis�van
de�Nederlandse�situatie.�Daar�is�geen�sprake�van�volledige�vrijheid�voor�gemeenten.�Het�zou�dan�ook�onmogelijk
geweest�zijn�om�daar�wetenschappelijk�verantwoorde�uitspraken�over�te�doen�op�basis�van�de�door�Dijkgraaf�en
Gradus�gehanteerde�methodologie."�Dit�is�mede�ondertekend�door�de�heer�Gradus.
De�SGP�heeft�dus�kunnen�constateren�dat�ook�dit�argument�van�de�indieners�vervalt.
De�voorzitter:
Gaat�u�afronden.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Ik�heb�nog�een�paar�punten.�Ik�zal�het�proberen�wat�staccato�te�doen.
De�voorzitter:
Graag,�want�ik�zit�met�een�tijdklem.
Maar�eerst�is�er�een�vraag�van�de�heer�Verhoeven.
De�heer�Verhoeven�(D66):
De�heer�Dijkgraaf�maakt�de�context�van�zijn�onderzoek
nog�even�duidelijk.�Is�dat�niet�juist�een�bewijs�van�het�feit
dat�het�olievlekmodel�niet�plaatsvindt�door�de�lokale�variatie�waar�de�heer�Dijkgraaf�het�in�zijn�onderzoek�steeds
over�heeft?
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Ik�begrijp�deze�vraag�niet.
De�heer�Verhoeven�(D66):
Een�olievlekmodel�wil�zeggen�dat�…
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Ja,�het�olievlekmodel�ken�ik�wel.
De�heer�Verhoeven�(D66):
Nou�leg�ik�het�ook�even�uit.�Een�olievlekmodel�wil�zeggen
dat�elke�gemeente�hetzelfde�gedrag�gaat�vertonen�zodat
je�uiteindelijk�een�bredere�olievlek�krijgt�met�allemaal�dezelfde�regimes,�terwijl�het�in�het�onderzoek�van�de�heer
Dijkgraaf�juist�gaat�over�lokale�variatie.�Dit�wetsvoorstel
gaat�ook�over�lokale�variatie.�Dat�bijt�elkaar�dan�toch?
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Nee,�het�een�sluit�het�ander�niet�uit.�Als�je�lokale�variatie
hebt,�is�de�grote�vraag�wat�de�vrijheid�is�van�individuele
gemeenten.�Die�zal�enorm�afhankelijk�zijn�van�wat�er�om
hen�heen�gebeurt.�Dat�kennen�wij�niet�alleen�uit�dit�dossier.�Ook�bij�afvalinzameling,�drinkwater-�of�energievoorziening�ontstaan�op�een�gegeven�moment�clusters�van

Tweede�Kamer

Winkeltijdenwet

gemeenten.�Dat�is�logisch�omdat�men�rekening�houdt�en
moet�houden�met�de�lokale�omgeving.
De�heer�Verhoeven�(D66):
Voorzitter�…
De�voorzitter:
Nee,�ik�sta�geen�interruptie�meer�toe.�Er�komen�nog�twee
sprekers.�Het�wordt�allemaal�heel�krap.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Voorzitter,�ik�ga�u�proberen�te�helpen�door�verder�staccato
door�mijn�betoog�heen�te�gaan.
Er�is�in�ieder�geval�een�lichtpuntje�omdat�de�initiatiefnemers�vinden�dat�gezamenlijke�rustmomenten�een�sociaal-maatschappelijk�belang�hebben.�Dat�is�winst.�Laten
wij�die�naar�de�toekomst�vasthouden.�Ik�had�dan�wel�een
aantal�afwegingscriteria�verwacht�die�opgenomen�zouden
moeten�worden�in�het�wetsvoorstel.�Ik�zou�hier�de�initiatiefnemers�op�willen�bevragen,�bijvoorbeeld�over�de�toerismebepaling.�Zou�niet�explicieter�moeten�worden�vastgelegd�met�welke�argumenten�lokale�overheden�rekening
moeten�houden?�Ik�verwijs�ook�naar�MKB-Nederland,�dat
vandaag�in�een�interview�aangeeft�dat�een�draagvlakonderzoek�wat�hem�betreft�bindend�zou�moeten�zijn.�Dit�is
een�nieuw�geluid�dat�vandaag�naar�buiten�is�gekomen.�Ik
hoor�hier�graag�een�reactie�op,�gegeven�de�discussie�die
we�net�hebben�gehad.
Dan�heb�ik�nog�een�stukje�over�bezwaar�en�beroep.�De
initiatiefnemers�zeggen�dat�je�in�bezwaar�kunt�gaan.�Volgens�de�SGP-fractie�kan�dit�soms�wel,�maar�soms�ook
niet.�Het�ligt�eraan�of�het�besluit�genomen�wordt�door�het
college�of�door�de�gemeenteraad.�In�het�eerste�geval�kan
het�wel,�maar�in�het�tweede�geval�niet.�Mocht�hier�onduidelijkheid�over�zijn,�dan�kunnen�we�onderling�nog�even
contact�hebben�over�de�precieze�juridische�achtergrond.
De�problemen�moeten�de�wereld�uit.�De�onduidelijkheid�over�avondwinkels,�toerisme�en�over�bijzondere�gelegenheden�moet�inderdaad�weg.�Misschien�moeten�we
maar�eens�nadenken�over�het�schrappen�hiervan,�maar
dan�wel�binnen�de�grens�van�twaalf�koopzondagen.�Als
de�initiatiefnemers�in�die�richting�gaan,�kunnen�ze�misschien�nog�een�hoop�steun�verwachten.
Handhaving�is�een�cruciaal�punt.�Het�ontduiken�van
de�wet�mag�niet.�Ik�wil�aan�de�minister�vragen�of�hij�van
mening�is�dat�het�handhavingspunt,�welke�wet�er�ook�is,
glashelder�moet�zijn.�Hoe�kijkt�hij�aan�tegen�het�handhavingsprobleem?�Is�dit�groter�of�kleiner�ten�opzichte�van�de
huidige�wet?
Tot�slot�heeft�de�economie�wat�de�SGP-fractie�betreft
de�koopzondag�niet�nodig�om�prima�te�kunnen�functioneren.�Dit�is�de�duidelijke�en�principiële�lijn�van�mijn�fractie.
De�zondag�is�een�collectief�gewaardeerde�rustdag.�Door
tal�van�mensen�wordt�die�collectieve�waarde�op�verschillende�manieren�ingevuld.�De�SGP-fractie�blijft�van�mening
dat�de�zondag�als�de�gedenkdag�van�de�opstanding�uit
de�dood�van�Jezus�Christus�ook�anno�Domini�2011�grote
waarde�heeft.�Juist�daar�staan�we�de�komende�dagen�met
Pasen�weer�bij�stil.�Hoe�waardevol�rust�sociaal�en�maatschappelijk�ook�is,�de�rust�die�voortvloeit�uit�deze�gebeurtenis�van�Pasen�gaat�naar�onze�diepste�overtuiging�nog
veel�dieper.�Elke�zondag�herinnert�ons�daaraan.�Dat�willen
wij�graag�zo�houden.

21 april 2011
TK�77

77-5-26

Dijkgraaf
Mevrouw�Dijksma�(PvdA):
Ik�denk�dat�de�heer�Dijkgraaf�wel�verwachtte�dat�ik�hem,
gelet�op�de�inbreng�van�de�heer�Graus,�wil�vragen�of�hij
of�een�van�de�andere�leden�van�de�SGP-fractie�aan�de
PVV-fractie�gevraagd�heeft�om�tegen�dit�initiatiefwetsvoorstel�te�stemmen.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Het�is�een�goed�gebruik�om�in�de�Kamer�over�tal�van�zaken�met�elkaar�te�discussiëren,�vooral�over�de�inhoud�en
uitkomst�van�allerlei�processen,�maar�ik�heb�geen�enkele�behoefte�om�over�welk�proces�dan�ook�–�de�weg�hiernaar�toe�en�of�het�al�dan�niet�is�gebeurd�–�uitspraken�te
doen.�Dit�is�helemaal�niet�gebruikelijk�en�ik�was�het�ook
niet�van�plan.�Ik�constateer�met�vreugde�dat�de�PVV-fractie�de�moed�heeft�om�dit�op�deze�manier�te�doen.
Mevrouw�Dijksma�(PvdA):
Zou�uw�partij,�als�zij�in�zo'n�situatie�zat,�een�van�de�belangrijke�punten�opzij�zetten�om�op�deze�wijze�vanuit�een
gedoogpositie�een�kabinet�aan�een�meerderheid�helpen?
Zou�u�het�zelf�ook�doen?
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
De�SGP-fractie�is�van�mening�dat�je�in�de�politiek�niet�de
illusie�moet�hebben�dat�je�100%�van�je�verkiezingsprogramma�kunt�realiseren,�zelfs�niet�op�belangrijke�punten.
Ik�denk�dat�de�PvdA-fractie�als�geen�ander�weet�dat�dit�zo
is.
Mevrouw�Dijksma�(PvdA):
Dat�is�correct.�Dat�weten�wij�inderdaad,�want�we�hebben
vaak�verantwoordelijkheid�genomen.�We�deden�dat�echter�altijd�met�open�vizier.�Als�wij�een�akkoord�sloten,�wist
Nederland�dat�ook.�Nu�lijkt�het�erop�dat�er�een�soort�geheim�akkoord�ontstaat�tussen�de�SGP-fractie�en�de�SGPfractie�in�de�Eerste�Kamer�en�de�huidige�coalitie�waar
Nederland�kennelijk�geen�weet�van�mag�hebben.�Daar
spreek�ik�u�toch�even�op�aan�vanwege�het�constitutioneel
belang�waar�met�name�uw�partij�vaak�aan�hecht.�Waarom
zouden�wij�het�niet�mogen�weten�als�er�een�deal�is?
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Dat�steun�ik�helemaal.�Ik�heb�de�heer�Graus�goed�beluisterd�en�ik�heb�hem�niets�over�een�afspraak�of�iets�dergelijks�horen�zeggen.�Ik�heb�hem�alleen�horen�zeggen�dat
het�van�belang�is�hoe�fracties�tegen�onderwerpen�aankijken�gezien�toekomstige�discussies�in�het�parlement�en�de
verhoudingen�in�de�Eerste�en�Tweede�Kamer.
Mevrouw�Dijksma�(PvdA):
Ik�vraag�het�niet�aan�de�heer�Graus,�maar�aan�de�heer
Dijkgraaf.�In�mijn�eerste�vraag�vroeg�ik�of�er�afspraken
zijn.�Daarop�antwoordde�hij:�daar�ga�ik�niet�op�in.�Ofwel
zijn�er�afspraken�–�dat�kan�de�heer�Dijkgraaf�rustig�vertellen,�want�dan�weten�wij�weer�hoe�laat�het�is�–�ofwel�zijn�er
geen�afspraken.�Dit�laatste�kan�de�heer�Dijkgraaf�ook�rustig�vertellen,�maar�hij�wil�geen�antwoord�geven.�Juist�dat
bevreemdt�mij.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Er�is�in�dit�huis�al�heel�vaak�sinds�het�aantreden�van�het
kabinet�gesproken�over�een�regeerakkoord,�een�gedoogakkoord�en�een�soort�subgedoogakkoord.�Wij�hebben�altijd�gezegd�dat�dit�laatste�er�niet�is.�De�regeringsfracties
hebben�een�regeerakkoord.�Er�is�een�gedoogpartner�met

Tweede�Kamer

Winkeltijdenwet

een�gedoogakkoord.�That's�it!�Wat�verder�gebeurt,�is�wat
andere�fracties�ook�doen:�plannen�indienen,�amendementen�indienen,�overleggen.
De�heer�Braakhuis�(GroenLinks):
Toch�heb�ik�de�neiging�om�de�heer�Dijkgraaf�te�feliciteren
met�de�machtigste�twee�zetels�van�dit�parlement�op�dit
moment.�Hij�heeft�veel�statistieken�op�ons�afgevuurd�en
ik�geef�er�een�terug.�De�heer�Dijkgraaf�sprak�over�de�collectieve�wens�om�de�zondagsrust�te�herstellen.�Ik�zie�dat
dit�voor�ongeveer�9%�van�hervormd�Nederland�geldt�en
voor�4%�van�gereformeerd�Nederland.�Waar�haalt�de�heer
Dijkgraaf�de�collectieve�wens�dus�vandaan?
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Ik�kan�de�cijfers�herhalen.�Die�komen�uit�officiële�onderzoeken�van�CBW-MITEX. Dit�is�een�brancheorganisatie
van�winkeliers�die�dit�via�peilingen�heeft�gedaan.�De�getallen�komen�van�de�winkeliers�en�van�de�consumenten.
Bovendien�is�er�een�werknemersonderzoek�van�de�CNV.
De�heer�Braakhuis�(GroenLinks):
Ik�stel�vast�dat�de�heer�Dijkgraaf�zich�beroept�op�één�rapport�van�alleen�winkeliers�dat�bepaald�niet�representatief
is�voor�het�hele�beeld�van�ondernemend�Nederland�op
zondag.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Ik�stel�mijnerzijds�vast�dat�MKB-Nederland�vandaag�in�een
interview�in�antwoord�op�de�vraag�van�een�journalist�of
er�onderzoek�à�la�CBW-MITEX�gedaan�onder�andere�branches�wordt�gedaan,�heeft�laten�weten�dat�het�dit�niet�nodig�acht.�MKB-Nederland�acht�dit�onderzoek�representatief�voor�alle�sectoren.�Dit�is�een�citaat�uit�de�pers.�Ik�kan
de�stukken�erbij�pakken�als�dat�nodig�is.�Ik�zal�ze�zo�meteen�overhandigen.

Mevrouw�Verburg�(CDA):
Voorzitter.�Allereerst�uit�ik�mijn�waardering�voor�de�initiatiefnemers.�Het�is�inderdaad�goed�gebruik�om�die�te�feliciteren�met�het�genomen�initiatief.�Ik�complimenteer�vooral
de�ondersteuners�met�het�vaak�vele�werk�dat�zij�verzetten
voordat�het�initiatiefwetsvoorstel�naar�de�Tweede�Kamer
komt.�De�heer�Van�der�Ham�probeert�dit�weliswaar�een
beetje�te�bagatelliseren,�maar�ik�heb�veel�waardering�voor
hun�inzet�en�voor�alles�wat�zij�hebben�gedaan.�Op�deze
manier�is�dit�geboekstaafd,�want�dit�soort�mimiek�moeten
wij�ook�vastleggen�voor�het�nageslacht.
De�CDA-fractie�heeft�vijf�redenen�–�ik�kom�maar�heel
snel�tot�de�conclusie�–�om�dit�initiatiefwetsvoorstel�niet
te�steunen.�De�eerste�reden�is�dat�nog�geen�vijf�maanden�geleden�–�mevrouw�Ortega�zei:�nog�geen�jaar�–�namelijk�op�7 december�2010,�in�het�Staatsblad�de�vorige
wetswijziging�werd�gepubliceerd,�namelijk�de�inkadering
in�de�Winkeltijdenwet�et�cetera.�Het�is�een�heel�lange�titel.�Soms�is�het�in�dit�land�belangrijk�om�te�voorkomen
dat�beleid�op�hol�slaat.�Ondernemers�en�burgers�van�dit
land�moeten�niet�een�of�twee�maanden�hiermee�te�maken�krijgen�en�vervolgens,�als�het�nog�niet�eens�is�ingedaald,�geland,�en�in�de�praktijk�is�toegepast,�alweer�met
iets�nieuws�te�maken�krijgen.�Wij�willen�beleidsdolheid
voorkomen�en�daarom�zullen�wij�dit�initiatiefwetsvoorstel
niet�steunen.

21 april 2011
TK�77

77-5-27

Verburg
De�tweede�reden�heeft�te�maken�met�het�feit�dat�het
CDA�een�opvatting�heeft�over�de�24�uurseconomie.�Het
CDA�is�daartegen.�Het�CDA�hecht�aan�het�hebben�van�één
rustdag�in�de�week.�In�Nederland�is�dat�de�zondag.�Dit�is
een�historisch,�goed�gebruik.�Op�die�dag�moeten�gezinnen,�ondernemers�en�werknemers�–�die�vaak�ook�een�gezin�hebben�–�de�kans�krijgen�om�aan�hun�rust�en�ontspanning�toe�te�komen.�Zij�moeten�dan�tijd�voor�elkaar�hebben,�tijd�om�naar�de�kerk�te�gaan�of�om�andere�zaken�te
doen.�In�ieder�geval�is�het�CDA�tegen�de�24�uurseconomie.
De�derde�reden�heb�ik�impliciet�al�genoemd,�namelijk
de�kleine�ondernemers.�Ik�ken�het�onderzoek�waaruit�vanmorgen�veelvuldig�is�geciteerd.�Natuurlijk�hebben�grootwinkelbedrijven�geen�bezwaar�tegen�een�verdere�verruiming�van�de�Winkeltijdenwet.�Ik�kan�mij�dit�allemaal�voorstellen.�In�datzelfde�rapport�staat�echter�ook�een�evidente�opvatting�van�veel�mkb'ers.�Zij�zeggen:�doe�ons�dat�nu
niet�aan.�Dit�onderzoek�is�bovendien�gedaan�voordat�de
laatste�wetswijziging�is�geland�en�werking�is�getreden.
De�vierde�reden�is�hier�ook�al�genoemd.�Die�heeft�te
maken�met�de�werknemers.�Het�is�zeer�terecht�dat�de�heer
Dijkgraaf�en�anderen�hebben�gewezen�op�het�onderzoek
en�de�verzoeken�die�ons�van�de�zijde�van�de�vakbeweging
hebben�bereikt.�De�vijfde�en�laatste�reden�is�dat�we�hierover�afspraken�hebben�gemaakt�in�het�regeerakkoord.�Elke�coalitie-�en�gedoogpartner�voelt�zich�daaraan�gebonden.
De�heer�Verhoeven�(D66):
Met�de�drie�eerste�redenen�ben�ik�het�helemaal�eens�en
de�initiatiefnemers�zijn�het�daar�ook�mee�eens,�volgens
mij.�Daarom�is�het�juist�zo�aardig�dat�in�het�CDA-verkiezingsprogramma�staat�dat�de�beslissing�over�de�Winkeltijdenwet�en�de�handhaving�op�gemeentelijk�niveau�dienen�plaats�te�vinden.�Dat�staat�toch�gewoon�in�het�verkiezingsprogramma�van�het�CDA?
Mevrouw�Verburg�(CDA):
Daar�hebt�u�helemaal�gelijk�in,�maar�u�bent�nogal�bijdehand.�Voorzitter,�de�heer�Verhoeven�is�behoorlijk�bijdehand,�bedoel�ik�natuurlijk.
De�voorzitter:
Nu�wordt�er�eindelijk�eens�iets�aardigs�gezegd�en�dan
gaat�het�niet�over�mij!
Mevrouw�Verburg�(CDA):
Voorzitter,�ik�herhaal�het�graag�nog�een�keer,�maar�dan
correct.�De�heer�Verhoeven�kan�er�wel�tegen�als�hij�het
nogmaals�hoort.�Mevrouw�de�voorzitter,�meestal�is�de
heer�Verhoeven�erg�bijdehand.�In�die�zin�schat�ik�hem�ook
erg�hoog�in.�Hij�weet�dus�dat�regeringsfracties�met�elkaar
afspraken�maken�in�een�regeerakkoord.�Het�is�in�Nederland�bij�de�vorming�van�een�regering�door�coalitiepartijen
nog�nooit�voorgekomen�dat�een�van�de�partijen�haar�verkiezingsprogramma�een-op-een�uitgevoerd�heeft�gekregen.�Dat�betekent�dat�je�met�elkaar�afspraken�maakt.�Er�zit
ook�wel�eens�een�compromis�in.�Dit�is�het�compromis�ten
aanzien�van�de�Winkeltijdenwet.
De�heer�Verhoeven�(D66):
Ik�ben�ook�nieuwsgierig.�Daarom�vraag�ik�mevrouw
Verburg�of�het�CDA�dit�wetsvoorstel�wel�zou�steunen�als
de�partij�deel�uitmaakte�van�een�andere�coalitie.

Tweede�Kamer

Winkeltijdenwet

Mevrouw�Verburg�(CDA):
Dat�hangt�ervan�af�met�wie�en�onder�welke�omstandigheden.�Het�is�ook�afhankelijk�van�de�vraag�hoe�de�net�ingevoerde�wetswijziging�zich�in�de�praktijk�gaat�houden.�Op
dergelijke�als-danvragen�kan�en�wil�ik�geen�antwoord�geven.
De�heer�Verhoeven�(D66):
Ik�constateer�iets�heel�geks.�VVD,�PVV�en�CDA,�de�drie�regeringspartijen,�zijn�eigenlijk�alle�drie�voor�dit�voorstel.
Het�CDA�heeft�dit�zelfs�opgeschreven�in�"Ondernemend
Nederland",�de�bewuste�paragraaf�in�het�CDA-verkiezingsprogramma.�Toch�zeggen�ze�alle�drie:�nee,�want�we�hebben�een�gedoogcoalitie.�Kan�mevrouw�Verburg�mij�uitleggen�waarom�de�drie�partijen�zich�allemaal�achter�elkaar
of�de�SGP�verschuilen�als�ze�dit�wetsvoorstel�wel�alle�drie
willen?
Mevrouw�Verburg�(CDA):
Nu�is�het�moment�aangebroken�waarop�ik�de�heer
Verhoeven�bijdehanter�had�gedacht.�Diezelfde�partijen
hebben�om�moverende�redenen�in�het�regeerakkoord�opgeschreven�wat�er�staat�en�ze�houden�zich�aan�dat�akkoord.�Ze�zijn�goed�voor�hun�handtekening.�Dit�had�uitvoerig�behandeld�kunnen�worden�tijdens�het�debat�over
de�regeringsverklaring.�Ik�heb�dat�nog�even�teruggekeken,
maar�hier�is�geen�aandacht�aan�besteed,�ook�niet�door�de
fractievoorzitter�van�D66.�Dit�staat�zo�in�het�regeerakkoord
en�ik�houd�mij�daaraan�zolang�dit�kabinet�hier�zit.
De�heer�Braakhuis�(GroenLinks):
Het�was�ook�maar�één�zin�in�het�regeerakkoord,�dus�het
verbaast�me�niet�dat�eroverheen�wordt�gekeken.�Ik�hoorde�mevrouw�Verburg�een�christelijk�appel�doen,�maar�het
was�niet�erg�democratisch.�Het�klonk�alsof�het�CDA�de
zondagsrust�van�bovenaf�wil�opleggen.�Dat�verbaast�me,
zeker�omdat�het�CDA�wordt�geacht�een�democratisch�appel�te�zijn�dat�ook�zijn�achterban�serieus�dient�te�nemen.
Het�congres�van�het�CDA�heeft�zich�duidelijk�uitgesproken
over�de�winkeltijden.�Blijkbaar�wordt�dat�genegeerd.�Het
gevoel�dat�het�CDA,�net�als�eerder�de�PVV,�nu�bij�me�oproept,�is�dat�de�partij�gegijzeld�is�door�de�SGP.
Mevrouw�Verburg�(CDA):
Ik�leg�helemaal�niets�op�aan�wie�dan�ook.�Het�CDA�hecht
echter�wel�aan�één�rustdag�in�de�week;�dat�mag�toch�genoegzaam�bekend�zijn.�Er�zijn�mensen,�gezinnen�en�hele�bevolkingsgroepen�die�helemaal�doldraaien.�Kleine�ondernemers�en�werknemers�horen�daar�soms�bij.�Er�is�niks
mis�mee�dat�je�blijft�zoeken�naar�een�optimum�in�de�Winkeltijdenwet,�maar�als�je�nog�geen�vijf�maanden�geleden
de�vorige�wijziging�hebt�doorgevoerd,�als�je�in�een�regeerakkoord�afspraken�hebt�gemaakt�dat�je�het�in�de�komende�periode�zo�gaat�doen,�dan�moet�je�er�de�tijd�voor
nemen�om�dat�tot�zijn�recht�te�laten�komen.
De�heer�Braakhuis�(GroenLinks):
Ik�beluister�toch�een�ongelofelijk�paternalisme.�Mevrouw
Verburg�spreekt�van�"we",�maar�het�is�niet�"we",�want
"we"�is�het�CDA-congres.�Het�congres�is�de�achterban�en
heeft�gezegd:�wij�willen�dit�initiatief�van�harte�steunen.
Van�"we"�is�dus�geen�sprake.�Het�CDA�is�zo�paternalistisch
dat�het�aan�de�Nederlandse�bevolking�meent�te�moeten
opleggen�dat�zij�een�dagje�rust�moet�hebben,�want�anders
draait�men�door.�Alsof�wij�zelf�die�keuze�niet�kunnen�maken!

21 april 2011
TK�77

77-5-28

Verburg
Mevrouw�Verburg�(CDA):
De�heer�Braakhuis�maakt�een�kleine�vergissing.�Niet�het
congres�van�het�CDA�is�het�CDA,�maar�de�leden�en�de�kiezers.�Dat�is�de�CDA-achterban.�Dat�zijn�er�een�paar�meer
dan�de�overigens�meestal�goed�bezochte�congressen.�Het
woord�"paternalisme"�werp�ik�verre�van�mij.�Het�gaat�mij
om�respect,�respect�voor�mensen�die�een�dag�in�de�week
om�hen�moverende�redenen�op�een�andere�manier�willen
besteden.�In�Nederland�is�dat�gebruikelijk�de�zondag.�Laten�wij�dat�zo�houden�en�laten�wij�respect�opbrengen�voor
de�wijze�waarop�mensen�die�zondag�willen�inrichten�en
besteden.

De�heer�Ziengs�(VVD):
Voorzitter.�Voor�mij�is�het�een�heel�bijzonder�moment.
Voordat�ik�Kamerlid�werd,�was�ik�als�ondernemer�actief
in�het�midden-�en�kleinbedrijf.�Als�je�dan�hier�achter�het
spreekgestoelte�komt�te�staan�en�je�hebt�dit�onderwerp
aan�de�orde,�denk�je:�help!�Maar�goed,�het�is�nu�eenmaal
zoals�het�is.�In�ons�verkiezingsprogramma�staat�dat,�als
het�aan�ons�ligt,�de�ondernemer�zelf�bepaalt�of�hij�zijn
winkel�wel�of�niet�opendoet.�Dat�is�ons�standpunt,�dat�wij
altijd�hebben�gehuldigd.�Daarnaast�is�het�heel�belangrijk�dat,�als�je�een�afspraak�met�elkaar�maakt,�afspraak�afspraak�is.�Dat�weegt�voor�onze�fractie�nog�veel�zwaarder.
Datgene�wat�wij�in�het�regeerakkoord�overeengekomen
zijn,�hebben�wij�met�onze�handtekening�bezegeld.�Dat�betekent:�afspraak�is�afspraak.
Ik�wil�de�initiatiefnemers�echter�toch�iets�geven.�Zij
hebben�enorm�veel�moeite�gedaan�om�dit�wetsvoorstel
voor�te�bereiden.�Ik�heb�gezien�dat�zij�een�ontzettende�binding�hebben�met�de�tasjes�die�wij�gebruikt�hebben�tijdens
onze�campagne.�Als�oud-ondernemer�heb�ik�er�goed�over
nagedacht�of�ik�wellicht�een�aanbieding�kon�doen.�Wij
hebben�nog�een�behoorlijke�voorraad�van�dat�spul.�Als
de�indieners�na�afloop�van�het�debat�even�bij�mij�langskomen,�dan�heb�ik�een�goede�aanbieding.�Zij�kunnen�iets
over�het�logo�plakken.�Wat�mij�betreft�halen�de�indieners
de�tasjes�op�zondag�bij�mij�op.�Geen�enkel�probleem!
Mevrouw�Dijksma�legde�een�link�met�de�natuur.�Zij
wees�erop�dat�wij�130�hectare�natuur�gaan�inleveren.�Als
liberale�Drent�in�het�parlement�zeg�ik�haar:�als�zij�rust�en
ruimte�zoekt,�is�zij�van�harte�welkom.
Mevrouw�Dijksma�(PvdA):
Drenthe�is�prachtig,�nog�wel.�Als�die�130�hectare�eraan
gaan,�weten�wij�niet�of�dat�zo�blijft.
De�voorzitter:
Ik�ben�even�het�onderwerp�van�vandaag�kwijt.
Mevrouw�Dijksma�(PvdA):
U�hebt�gelijk,�voorzitter.�Ik�wil�de�heer�Ziengs�niets�vragen
over�de�positie�van�zijn�fractie.�Die�is�gewoon�helder.�Er
is�een�regeerakkoord�gesloten,�er�is�een�compromis�bereikt.�Ik�hoop�dat�de�heer�Ziengs�er�iets�fantastisch�voor
teruggekregen�heeft.�Wat�hebt�u�eigenlijk�aan�de�PVV�gevraagd?�Hebt�u�iets�gevraagd?�Is�bijvoorbeeld�in�het�coalitieoverleg�druk�uitgeoefend�op�de�PVV-fractie�om�eenzelfde�standpunt�in�te�nemen?�Met�mij�weet�u�namelijk�dat
het�niet�in�het�gedoogakkoord�staat.

Tweede�Kamer

Winkeltijdenwet

De�heer�Ziengs�(VVD):
Ik�kan�u�melden�dat�er�van�mijn�zijde,�en�van�de�zijde�van
onze�fractie,�geen�druk�is�uitgeoefend�op�de�PVV.
De�voorzitter:
Ik�wil�eigenlijk�een�beetje�door!�Mijnheer�Verhoeven.
De�heer�Verhoeven�(D66):
Ik�ben�wel�benieuwd�naar�de�politieke�achtergrond.�De
heer�Ziengs�zegt:�"Afspraak�is�afspraak".�Met�wie�hebben
de�heer�Ziengs�en�de�VVD�dan�precies�een�afspraak�gemaakt?
De�heer�Ziengs�(VVD):
Ik�verwijs�nogmaals�naar�het�regeerakkoord,�waarin�simpelweg�wordt�aangegeven�dat�de�situatie�blijft�zoals�ze�is.
Met�onze�regeringspartner�het�CDA�hebben�we�dat�in�het
regeerakkoord�opgeschreven.
De�heer�Verhoeven�(D66):
Hetzelfde�CDA�is�voorstander�van�wat�hier�ligt.�Ik�snap
niet�meer�waarom�de�partijen�nu�naar�elkaar�aan�het�wijzen�zijn.�Zijn�ze�niet�gewoon�gegijzeld�door�de�SGP?
De�heer�Ziengs�(VVD):
Ik�kan�niet�antwoorden�namens�het�CDA. Wij�houden�ons
simpelweg�aan�de�passage�uit�het�regeerakkoord,�waarin
iets�is�opgenomen.�Bij�ons�geldt:�"Afspraak�is�afspraak".
De�heer�Verhoeven�(D66):
Zou�de�VVD�in�een�andere�coalitie,�even�los�van�de�ellendige�situatie�waarin�we�terecht�zijn�gekomen�–�elkaar
vasthouden�en�uiteindelijk�onder�de�voet�van�de�SGP�terechtkomen�–�wel�steun�geven�aan�dit�wetvoorstel?
De�heer�Ziengs�(VVD):
U�kent�het�gezegde�van�de�koe�en�zijn�kont.�Ik�denk�dat�ik
uw�vraag�daarmee�heb�beantwoord.
De�voorzitter:
Dit�raadsel�houden�we�in�stand!
De�heer�Ziengs�(VVD):
Je�kunt�…
De�voorzitter:
Ik�geloof�niet�dat�ik�dat�hoef�te�weten!
De�heer�Braakhuis�(GroenLinks):
Ik�stel�alleen�maar�vast�dat�de�hele�gedoogcoalitie�domweg�gegijzeld�is�door�de�SGP. Ik�kan�er�niets�anders�meer
van�maken.�Ik�zie�alle�partijen�hun�principes�loslaten,�inclusief�de�VVD. De�VVD�zegt�de�hand�te�reiken�naar�heel
Nederland,�maar�de�eigen�achterban,�ook�de�ondernemers�–�een�trouw�deel�van�de�VVD-achterban�–�wordt�hier
in�de�steek�gelaten,�omwille�van�een�overeenkomst�waar
de�VVD�geen�openheid�over�wil�geven,�net�zoals�het�CDA
dat�niet�wilde�doen.�Dit�betekent�toch�een�iets�meer�liberaal�zondagsbeleid,�waarbij�ook�nog�eens�…
De�voorzitter:
U�houdt�een�inleiding!

21 april 2011
TK�77

77-5-29

Ziengs
De�heer�Braakhuis�(GroenLinks):
Excuses,�ik�rond�af.�De�VVD�is�ook�tegen�de�toerismebepaling.�Waarom�laat�de�VVD�haar�eigen�standpunten�zo
los?
De�heer�Ziengs�(VVD):
Daar�heb�ik�al�op�geantwoord.�Ik�heb�gezegd�wat�bij�ons
zwaar�weegt:�bij�ons�weegt�zwaar�dat�een�afspraak�een�afspraak�is.�Onze�handtekening�is�gewoon�wat�dat�betreft
heilig.�Daarmee�heb�ik�u�beantwoord.
De�algemene�beraadslaging�wordt�geschorst.

De�voorzitter:
Ik�dank�de�leden�voor�hun�hulp�om�deze�behandeling�volgens�afspraak�af�te�ronden.�Ik�neem�aan�dat�de�initiatiefnemers,�als�ze�zich�kunnen�concentreren�op�de�voorzitter
en�niet�op�de�adviseur,�mij�zullen�laten�weten�wanneer�ze
zover�zijn�dat�we�verder�kunnen�met�de�behandeling.
De�vergadering�wordt�van�13.22�uur�tot�14.10�uur�geschorst.
De�voorzitter:
Op�de�tafel�van�de�Griffier�ligt�een�lijst�van�ingekomen
stukken.�Op�die�lijst�staan�voorstellen�voor�de�behandeling�van�deze�stukken.�Als�voor�het�einde�van�de�vergadering�daartegen�geen�bezwaar�is�gemaakt,�neem�ik�aan�dat
daarmee�wordt�ingestemd.

Tweede�Kamer

Winkeltijdenwet

21 april 2011
TK�77

77-5-30