Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 090

Wijziging van het Wetboek van Strafvordering
en de Wet op de economische delicten in
verband met het gebruik van elektronische
processtukken (digitale processtukken
Strafvordering)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. Algemeen
1. Inleiding
De hoofdlijnen van het wetsvoorstel
In de praktijk van de strafrechtspleging zijn ontwikkelingen in gang gezet
in de richting van de «digitalisering» van het strafproces. Dit wil zeggen
dat stukken ten behoeve van een strafzaak in digitale vorm aan de officier
van justitie of de strafrechter worden aangeleverd en dat het openbaar
ministerie en de rechtspraak werken met digitale processtukken. Het
voorliggende wetsvoorstel is van belang voor de verdere ontwikkeling
van een moderne strafrechtspleging. Het wetsvoorstel beoogt het gebruik
van digitale processtukken te faciliteren en te kanaliseren. Daartoe bevat
het een drietal regelingen: (1) een regeling voor de integriteit van
processtukken in elektronische vorm, (2) een regeling voor het elektronisch ondertekenen van processtukken, en (3) een regeling voor het langs
elektronische weg doen van aangifte, indienen van verzoeken, schrifturen
en klaagschriften, instellen van rechtsmiddelen en kennisnemen van
processtukken.
De ontwikkelingen op het gebied van de informatie- en communicatietechnologie bieden de opsporingsambtenaren de mogelijkheid een
proces-verbaal in elektronische vorm op te stellen en vast te leggen.
Daarnaast is het mogelijk een proces-verbaal in papieren vorm te scannen
zodat een proces-verbaal in elektronische vorm wordt verkregen. De voor
een strafzaak relevante gegevens kunnen vervolgens langs elektronische
weg aan het openbaar ministerie ter beschikking worden gesteld. Daarbij
kan gebruik worden gemaakt van het internet. Als de officier van justitie
besluit tot strafvervolging dan kan een elektronisch strafdossier worden
samengesteld, dat langs elektronische weg aan de griffie van het gerecht
ter beschikking wordt gesteld. Nadat de uitspraak van de rechter
onherroepelijk is, kan het strafdossier beschikbaar worden gesteld ten
behoeve van de tenuitvoerlegging van het vonnis. Ook voor de justitiabelen, zoals de verdachte, diens raadsman, een slachtoffer of een getuige,

kst-34090-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

1

kan het van belang zijn om langs elektronische weg met het openbaar
ministerie of het gerecht in contact te komen, omdat daardoor sneller en
eenvoudiger kan worden gecommuniceerd.
Tot het moment waarop de aanlevering, het gebruik en de verwerking van
schriftelijke documenten in elektronische vorm ten behoeve van een
strafdossier volledig is gerealiseerd, zullen de papieren documenten door
middel van scannen in een elektronisch dossier (zijnde een digitale kopie
van het papieren dossier) kunnen worden opgenomen. De Archiefwet
(Aw) en daarop gebaseerde nadere regelgeving maken het mogelijk de
papieren documenten te vervangen. Indien voldaan wordt aan de eisen
van vervanging kan voor het papieren origineel een elektronisch origineel
in de plaats komen.
Het wetsvoorstel beoogt bij te dragen aan de kabinetsdoelstelling de
stukkenstroom binnen de strafrechtsketen te verbeteren. Dit betreft
vooraleerst de onderdelen van de strafrechtelijke keten, zoals de politie,
het openbaar ministerie en de rechtspraak, waarbij de transitie van een
papieren stukkenstroom naar een elektronische stukkenstroom een
belangrijke plaats inneemt. Uitgangspunt daarbij is dat opsporingsinstanties, het openbaar ministerie en de rechtspraak een eigen verantwoordelijkheid hebben voor het inrichten van hun bedrijfsprocessen.
Het wetsvoorstel is ook van belang voor de andere partijen in het
strafproces, zoals de verdachte en zijn raadsman, getuigen, getuigedeskundigen en slachtoffers. Het voorstel biedt justitiabelen de
mogelijkheid langs elektronische weg schriftelijk te communiceren met
het openbaar ministerie en de rechtspraak, bijvoorbeeld voor doen van
aangifte of het instellen van een rechtsmiddel.
In de brief aan de Tweede Kamer van 5 juli 2013 is aangegeven dat
digitalisering een belangrijke voorwaarde is om strafzaken sneller,
slimmer, beter en transparanter af te wikkelen1. Met behulp van digitale
voorzieningen kunnen dossiers sneller beschikbaar worden gesteld,
administratieve lasten sterk worden verminderd en zaakstromen beter
worden gevolgd. Digitale voorzieningen dragen er toe bij dat de kwaliteit
van de zaaksafhandeling wordt vergroot en ongewenste uitstroom wordt
tegen gegaan. De norm is dat in 2016 processtukken in de strafrechtketen
digitaal beschikbaar worden gesteld. Concreet houdt dit in dat het
openbaar ministerie, de rechtspraak en de partners in de executiefase
(CJIB, JustID en 3RO) in 2016 processtukken elektronisch uitwisselen. In
2016 zullen ook de voorzieningen zijn gerealiseerd ten behoeve van de
elektronische uitwisseling van processtukken door het openbaar ministerie en de rechtspraak met de burger en de advocatuur. Hoewel elektronische uitwisseling in 2016 de norm is, zal op verzoek de communicatie
met de burger ook nog in papieren vorm kunnen plaatsvinden.
In deze toelichting is het begrip «digitalisering» van het strafproces reeds
aan de orde gekomen. In plaats van «digitaal» zal zoveel mogelijk worden
gesproken van «elektronisch», in het bijzonder in relatie tot processtukken. Voor het gebruik van het begrip elektronisch is gekozen om
ruimte te laten voor toekomstige ontwikkelingen in de informatie en
communicatietechnologie, zoals de kwantumcomputer. Een gegeven
wordt op een gegevensdrager vastgelegd. Dit kan papier zijn of, in het
geval van een elektronisch gegeven, een server, de harde schijf van een
computer of een USB–stick. Elektronische gegevens worden opgeslagen
in een elektronisch gegevensbestand of document.

1

Kamerstukken II 2012/23, 29 279, nr. 165.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

2

1.2. Het toepassingsbereik van het wetsvoorstel
Het wetsvoorstel is gericht op aanpassing van het Wetboek van Strafvordering (Sv) en de Wet op de economische delicten (WED) teneinde het
gebruik van elektronische processtukken te faciliteren en te kanaliseren.
Tot de processtukken behoren alle stukken die voor de ter terechtzitting
door de rechter te nemen beslissingen redelijkerwijs van belang kunnen
zijn, behoudens de bevoegdheid van de officier van justitie om voeging
van bepaalde stukken achterwege te laten (artikel 149a, tweede lid Sv). In
verschillende artikelen van het Wetboek van Strafvordering wordt
verwezen naar het begrip processtukken of naar het voegen van bepaalde
bescheiden bij de processtukken. Daarnaast volgt uit het huidige artikel 31
Sv welke stukken daaronder tijdens het voorbereidend onderzoek in elk
geval worden verstaan. Het betreft een aantal processen-verbaal waarvan
de kennisneming aan de verdachte niet mag worden onthouden. Verder
zullen doorgaans vele andere processen-verbaal als processtuk deel
uitmaken van het procesdossier. De aanzet tot deze verzameling van
stukken wordt gedaan door de opsporingsambtenaren die met het eerste
onderzoek zijn belast. Zij leggen hun eerste onderzoekshandelingen vast
in een proces-verbaal dat wordt voorzien van een proces-verbaalnummer
waarop doorgaans de nummering van de verslaglegging van vervolghandelingen en van nadere onderzoeksresultaten aansluit. Zodra de eerste
processen-verbaal aan de officier van justitie zijn gezonden en op het
parket worden geregistreerd onder een parketnummer, wordt de
dossiervorming stapsgewijs overgenomen door het openbaar ministerie.
Voor de nadere uitleg over het begrip processtuk wordt verwezen naar de
memorie van toelichting bij de Wet herziening regels betreffende de
processtukken in 2strafzaken. Door voor de reikwijdte van het wetsvoorstel bij de term processtukken aan te sluiten, wordt zeker gesteld dat de
regels van het wetsvoorstel van toepassing zijn op alle stukken in
elektronische vorm die in een strafzaak worden gebruikt en die redelijkerwijs van belang zijn voor de door de rechter te nemen beslissingen,
zoals processen-verbaal van opsporingsverrichtingen, van verklaringen
van verdachten, getuigen en deskundigen; correspondentie tussen
procespartijen, het persoonsdossier, rapportages over onderzoekshandelingen van de rechter-commissaris alsmede de stukken betreffende de
terechtzitting (dagvaarding, bezwaarschrift, pleitaantekeningen, het
proces-verbaal van de terechtzitting).
De verzameling van processtukken wordt hieronder ook aangeduid als het
strafdossier. Het strafdossier kan worden omschreven als een procesdossier ten behoeve van een strafzaak.
Dit wetsvoorstel geeft regels voor de integriteit van processtukken in
elektronische vorm. Daaronder zijn ook begrepen de elektronische
processtukken die geen schrifttekens bevatten, bijvoorbeeld elektronische
bestanden van foto’s of video-opnamen. Vanwege de aansluiting bij het
begrip processtukken zijn de normen van het wetsvoorstel van toepassing
op de elektronische processtukken die onderdeel vormen van het
strafdossier. Voor de opsporingsinstanties, het openbaar ministerie en de
rechtspraak betekent dit dat zij ervoor moeten zorgdragen dat de
integriteit van ieder processtuk kan worden nagegaan. Dit geldt ook voor
processtukken die eerder als een aangifte, verzoek, deskundigenrapport of
anderszins bij die instanties zijn ingediend. De zorg die de opsporingsinstanties, het openbaar ministerie en de rechtspraak hebben voor de
integriteit van processtukken, geldt vanaf het moment van de indiening
daarvan. Met de voorgestelde regeling wordt niet beoogd een zorgplicht
op te leggen aan degenen die de stukken bij die opsporingsinstanties, het
openbaar ministerie of de rechtspraak hebben ingediend.
2

Kamerstukken II 2010/11, 32 468, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

3

Dit wetsvoorstel bevat een grondslag voor een nadere regeling bij
algemene maatregel van bestuur voor het ondertekenen of waarmerken
van elektronische processtukken met behulp van een elektronische
handtekening. In de gevallen waarin de wet het vereiste stelt van het
ondertekenen of waarmerken van een processtuk, is de regeling voor de
elektronische handtekening van toepassing op eenieder tot wie het
betreffende wettelijke voorschrift is gericht. Hiervoor kan worden
verwezen naar het overzicht van de ondertekening en waarmerking van
stukken, opgenomen in Bijlage I. Dit betreft in het bijzonder de officier van
justitie, de rechter, de rechter-commissaris of de griffier. Dit kan onder
omstandigheden ook de verdachte, een getuige, deskundige of raadsman
zijn.
De wet vereist niet altijd een handtekening, terwijl deze in praktijk in
bepaalde omstandigheden wel wordt toegepast. Een voorbeeld daarvan
betreft de ondertekening door de officier van justitie van een bevel tot de
inzet van een bijzondere opsporingsbevoegdheid. In gevallen waarin de
wet geen ondertekening of waarmerking vereist en dit in praktijk toch
wordt gedaan, verdient het aanbeveling om een elektronische handtekening te gebruiken die voldoet aan de regeling waarvoor dit wetsvoorstel
een grondslag biedt, zodat discussie daarover tijdens het strafproces kan
worden voorkomen. De uitwerking van de eisen met betrekking tot de
elektronische handtekening, bij algemene maatregel van bestuur, zal
zodanig worden vorm gegeven dat zowel justitiabelen als derden aan de
gestelde eisen kunnen voldoen.
Dit wetsvoorstel geeft regels voor het elektronische berichtenverkeer
tussen de burger en de rechterlijke macht3. Dit betreft het langs elektronische weg doen van aangifte, indienen van klaagschriften, schrifturen en
verzoeken, en het instellen van rechtsmiddelen door de justitiabele. Aan
de indiening bij het openbaar ministerie of de rechtspraak van elektronische documenten door getuigen of getuigen-deskundigen worden geen
nadere regels gesteld. De indiening kan geschieden op een wijze als
voorgeschreven in het procesreglement van de rechtspraak. Het is van
belang dat hierover zoveel mogelijk landelijk eenvormige kaders gelden.
Ook aan de indiening van stukken door onder andere advocaten,
deskundigen en de Reclassering zijn geen nadere regels gesteld. Voor de
rechtstreeks belanghebbenden, zoals de verdachte of het slachtoffer, ligt
dit anders. Het voorstel regelt dat zij zich voor het elektronisch doen van
aangiften, het indienen van klaagschriften, schrifturen of verzoeken en het
instellen van rechtsmiddelen gebruik moeten maken van een daartoe
aangewezen elektronische voorziening. Dit wordt hieronder nader
toegelicht.
Het wetsvoorstel is van toepassing op de elektronische aangifte van
strafbare feiten, inclusief de strafbare feiten van het Besluit elektronische
aangifte. Met de Wet van 15 september 2005 tot wijziging van het
Wetboek van Strafvordering (elektronische aangiften en processenverbaal)4 is het wettelijk mogelijk gemaakt om langs elektronische weg
aangifte van strafbare feiten te doen (artikel 163, derde lid, Sv). De aan de
elektronische aangifte te stellen eisen zijn uitgewerkt in het Besluit
elektronische aangifte. Het Besluit elektronische aangifte is, samen met de
betreffende onderdelen van de Wet elektronische aangiften en processenverbaal, op 1 januari 2007 in werking getreden5. De regeling is echter
beperkt tot bepaalde strafbare feiten (diefstal en vernieling of bescha3

Met dit begrip wordt gedoeld op de organisaties van de rechtbanken, de gerechtshoven, de
Hoge Raad en het openbaar ministerie, voor zover zij hun taak uitoefenen ten behoeve van/zijn
betrokken bij de strafrechtspleging.
4
Stb. 2005, 470.
5
Stb. 2006, 727.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

4

diging). Dit wetsvoorstel biedt de mogelijkheid om langs elektronische
weg aangifte te doen van alle strafbare feiten. Voorgesteld wordt het
bestaande artikel 163, derde lid, van het Wetboek van Strafvordering te
wijzigen zodat dit wetsvoorstel tevens van toepassing is op de strafbare
feiten van het Besluit elektronische aangifte. Dit besluit zal dan worden
ingetrokken.
Het wetsvoorstel is tevens van toepassing op het elektronisch procesverbaal van de ambtenaren, bedoeld in de artikelen 141 en 142 van het
Wetboek van Strafvordering, van het door hen opgespoorde strafbare feit
of van hetgeen door hen tot opsporing is verricht of bevonden (artikel 152
Sv). Dit kan worden aangeduid als het proces-verbaal van een opsporingsambtenaar. Dit betreft ambtenaren van politie, de daartoe aangewezen
militairen van de Koninklijke marechaussee, de opsporingsambtenaren
van de bijzondere opsporingsdiensten (art. 141 Sv) en buitengewone
opsporingsambtenaren (artikel 142 Sv). Met de eerdergenoemde Wet
elektronische aangiften en processen-verbaal is het wettelijk mogelijk
gemaakt een proces-verbaal langs elektronische weg op te maken en te
verzenden (artikel 153, tweede lid, Sv). De aan het elektronisch procesverbaal te stellen eisen zijn uitgewerkt in het Besluit elektronisch
proces-verbaal6. Het Besluit elektronisch proces-verbaal is, samen met het
betreffende onderdeel van de Wet elektronische aangiften en processenverbaal, op 1 februari 2011 in werking getreden7. Het Besluit elektronisch
proces-verbaal geeft regels voor het elektronisch ondertekenen van het
proces-verbaal van een opsporingsambtenaar en voor het scannen van
die processen-verbaal. Dit wetsvoorstel voorziet in een regeling voor de
integriteit van het elektronisch ondertekenen en waarmerken van
processtukken, waaronder ook het proces-verbaal van een opsporingsambtenaar, bedoeld in artikel 153 Sv. Voorgesteld wordt artikel 153,
tweede lid, van het Wetboek van Strafvordering aan te passen. Het Besluit
elektronisch proces-verbaal zal dan worden ingetrokken.
Het wetsvoorstel is niet van toepassing op de wijze waarop het openbaar
ministerie gerechtelijke mededelingen doet toekomen aan natuurlijke
personen en rechtspersonen. De wettelijke regeling hiervan (artikel 585
e.v.) vormt onderdeel van het Vijfde Boek van het Wetboek van Strafvordering, dat in het kader van de aangekondigde herziening van de
tenuitvoerlegging van strafrechtelijke beslissingen in zijn geheel opnieuw
zal worden vastgesteld8. In het conceptwetsvoorstel herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen zal worden voorgesteld dat
verdachten en veroordeelden langs elektronische weg in kennis kunnen
worden gesteld van gerechtelijke mededelingen. In de uitwerking van de
regeling van elektronische kennisgevingen zullen dezelfde uitgangspunten
worden gevolgd als in dit wetsvoorstel, bijvoorbeeld waar het gaat om de
ondertekening en beveiliging van elektronische documenten.
Het wetsvoorstel is evenmin van toepassing op de afdoening van
administratiefrechtelijke sancties door de strafrechter. De Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (Wahv) geeft regels voor
de administratiefrechtelijke afdoening van inbreuken op bepaalde
verkeersvoorschriften, die zijn gesteld bij of krachtens de Wegenverkeerswet 1994, de Provinciewet of de Gemeentewet. De administratiefrechtelijke sanctie wordt opgelegd bij beschikking (artikel 4, eerste lid,
Wahv). Tegen de oplegging van de sanctie kan beroep worden ingesteld
bij de officier van justitie (artikel 6, eerste lid, Wahv). Hierop is de
Algemene wet bestuursrecht (Awb) van toepassing. Langs elektronische
6

Stb. 2011, 15.
Stb. 2011, 16.
8
Kamerstukken II 2012/13, 29 279, nrs. 156 en 165.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

5

weg kan beroep tegen de beschikking worden ingesteld (artikel 2:15,
eerste lid Awb).
1.3. De uitgangspunten van het wetsvoorstel
Het wetsvoorstel is gebaseerd op enkele belangrijke uitgangspunten. Dit
betreft de gelijkstelling van papieren en elektronische documenten, het
niet voorschrijven van de toepassing van bepaalde technieken, het
behoud van bestaande regels en verantwoordelijkheden en ten slotte het
uitgangspunt van nevenschikking.
1.3.1. De gelijkstelling van documenten in papieren of elektronische vorm
Uitgangspunt van het wetsvoorstel is dat documenten in papieren vorm
gelijk zijn aan documenten in elektronische vorm. Het Wetboek van
Strafvordering is tot stand gekomen in een tijd waarin werd gewerkt met
papieren dossiers en stukken en verzending door middel van de post.
Verschillende bepalingen in het wetboek refereren aan de mogelijkheid
van toezending (o.a. artikelen 156, tweede lid, 177a, 230, tweede lid, 257e,
vierde en achtste lid, 398, vierde lid, 419, 439, derde lid, 451 Sv) of aan
toezending bij aangetekende brief (artikelen 263, derde lid en 451, vierde
lid, Sv).
Het Wetboek van Strafvordering staat niet in de weg aan het gebruik van
elektronische processtukken. Weliswaar wordt in de wet gerefereerd aan
het ondertekenen en verzenden van documenten, maar dit behoeft niet bij
voorbaat in de weg te staan aan het gebruik van documenten in een
andere dan papieren vorm. Dit zal echter tot onvoorziene gevolgen
kunnen leiden omdat het dan mogelijk is hoger beroep in te stellen door
middel van een emailbericht of een getuigenverklaring te ondertekenen
met behulp van een tablethandtekening. Dit kan aanleiding geven tot
onzekerheid over de ontvangst van het bericht of de rechtsgeldigheid van
die handtekening. Met dit wetsvoorstel worden regels gegeven voor de
integriteit, de elektronische ondertekening en de elektronische overdracht
van processtukken. Wat dit laatste betreft voorzien de regels in een
elektronisch substituut voor de post door te vereisen dat de overdracht
plaatsvindt door middel van een daartoe aangewezen elektronische
voorziening. Deze regels beperken zich tot de overdracht van processtukken bij gelegenheid van het doen van een aangifte, het indienen van
een klaagschrift, schriftuur of verzoek en het instellen van rechtsmiddelen.
Thans worden in het Wetboek van Strafvordering geen regels gegeven
voor de verzending van schriftelijke verzoeken. Omdat deze verzoeken van
belang zijn voor de strafprocessuele positie van de verdachte en de
rechterlijke macht organisatorisch moet zijn voorbereid op de ontvangst
en de afhandeling daarvan als deze langs elektronische weg worden
overgedragen, bevat dit wetsvoorstel ook regels over de overdracht langs
elektronische weg van dergelijke verzoeken.
1.3.2. De regels zijn niet afhankelijk van de techniek
Uitgangspunt van dit wetsvoorstel is een techniekonafhankelijke regeling
met betrekking tot de elektronische handtekening. De regeling zal geen
normen stellen in de vorm van technische specificaties. Wel zullen de
functionele specificaties rond het proces van authenticatie en associatie in
de regeling worden uitgewerkt, met het oog op een betrouwbare
elektronische handtekening. Met deze benadering wordt de nodige ruimte
geboden aan het gebruik van nieuwe betrouwbare methoden en
technieken voor ondertekening.
Dit wetsvoorstel voorziet voorts in een techniekonafhankelijke norm voor
de verzekering van de integriteit van elektronische documenten. Dit is niet
beperkt tot een bepaalde methode of techniek voor het verzekeren van de
integriteit van documenten, maar betreft een zorgplicht voor de opsporingsinstanties, het openbaar ministerie en de rechtspraak om aan te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

6

kunnen tonen dat documenten al dan niet zijn gewijzigd, en zo ja, of deze
wijzigingen wel of niet bevoegd zijn aangebracht. Om te voldoen aan deze
norm staan verschillende technische mogelijkheden open. De norm biedt
de betreffende zorgdragers de nodige ruimte voor een afgewogen keuze
inzake de te hanteren methoden en technieken en bij die keuze rekening te
houden met nieuwe technische ontwikkelingen.
1.3.3. Het behoud van bestaande verantwoordelijkheden
Het wetsvoorstel is niet gericht op het wijzigen van de bestaande
bevoegdheden en verantwoordelijkheden rond het strafproces. Met de
Wet herziening regels betreffende de processtukken in strafzaken, die op
1 januari 2013 in werking is getreden, is de verantwoordelijkheid van de
officier van justitie voor de samenstelling van de processtukken tijdens
het voorbereidende onderzoek in de wet verankerd (artikel 149a Sv)9. De
verdachte kan de officier van justitie verzoeken van de processtukken
kennis te nemen (artikel 30, eerste lid, Sv). Nadat de stukken door de
officier van justitie aan de griffie zijn toegezonden moet de verdachte een
verzoek tot kennisneming van processtukken aan de strafrechter richten.
Als het verzoek wordt toegewezen dan wordt bij de griffie gelegenheid
geboden tot kennisneming (artikel 19, eerste lid, Besluit orde van dienst
der gerechten).
De verantwoordelijkheden voor processtukken zijn thans in verschillende
wettelijke voorschriften geregeld. De momenten waarop de verantwoordelijkheid van het openbaar ministerie naar de rechtspraak over gaat en
andersom kan per situatie en zelfs per procesdeelnemer of processtuk
verschillen. Dit is doorgaans gerelateerd aan de plek waar het fysieke
strafdossier zich op een bepaald moment bevindt. Maar ook dan kan in
bepaalde gevallen onderscheid worden gemaakt in de organisatie die op
grond van een bevoegdheid op een verzoek om verstrekking van stukken
beslist en de organisatie die verantwoordelijk is om vervolgens aan die
beslissing feitelijk uitvoering te geven. Die organisaties vallen niet altijd
samen. De ingezette ontwikkeling naar verdergaande digitalisering biedt
aanknopingspunten om de bevoegdheden en verantwoordelijkheden met
betrekking tot de processtukken nog eens tegen het licht te houden en
waar mogelijk te stroomlijnen. Dat geldt in het bijzonder voor de
verantwoordelijkheden op het gebied van de archivering en substitutie
van processtukken (paragraaf 2.4). De digitalisering maakt het dossier
minder locatie-afhankelijk en biedt daardoor de mogelijkheid het
strafproces te vereenvoudigen. Eén en ander valt echter buiten het bestek
van dit wetsvoorstel. De Raad voor de rechtspraak is een programma
Kwaliteit en Innovatie (KEI) gestart, dat ingrijpende verbeteringen wil
doorvoeren in alle sectoren van de rechtspraak10. In het kader van dit
programma zullen de verschillende stappen in het strafdossier in kaart
worden gebracht zodat maatregelen kunnen worden getroffen ter
verheldering van de verantwoordelijkheid van de betrokken instanties.
1.3.4. Het beginsel van nevenschikking en gefaseerde inwerkingtreding
Het wetsvoorstel gaat niet uit van een verplichting voor justitiabelen of
derden om langs elektronische weg stukken in te dienen of te kunnen
ontvangen, ook niet van een verplichting voor de opsporingsinstanties,
het openbaar ministerie of de rechtspraak om alle handelingen met
behulp van elektronisch voorzieningen te doen en nog enkel elektronische
stukken uit te wisselen. Dit wetsvoorstel faciliteert en kanaliseert de
realisering van voorzieningen ten behoeve van de digitale uitwisseling
van processtukken door het openbaar ministerie en de rechtspraak met de
burger en de advocatuur.
9
10

Stb 2001, 601 en 2012, 408.
Kamerstukken II, 2012/13, 29 279, nr. 156.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

7

Documenten in papieren of elektronische vorm kunnen naast elkaar
worden gehanteerd. Dit kan ook worden omschreven als het beginsel van
nevenschikking.
Het wetsvoorstel stelt geen tijdslimiet aan de vervanging van het
strafdossier in papieren vorm door het strafdossier in elektronische vorm.
Dit betekent dat het vooraleerst aan het openbaar ministerie en de
rechtspraak is om de noodzakelijke maatregelen te treffen ter invoering
van het elektronische strafdossier. Uiteraard zal de snelheid waarmee
maatregelen worden ingevoerd samenhangen met de eerder genoemde
kabinetsdoelstelling dat de digitale uitwisseling van stukken in 2016 de
norm is. Voor de procesdeelnemers betekent deze doelstelling echter niet
dat de mogelijkheid om langs elektronische weg een rechtshandeling of
wilsuiting aan het openbaar ministerie of de rechtspraak (het gerecht)
kenbaar te maken per arrondissement kan verschillen, afhankelijk van het
realiseren van die doelstelling in het betreffende arrondissement. Vanuit
het oogpunt van een eenvormige en gelijke rechtsbedeling zou dit laatste
niet wenselijk zijn. Nadat de voorgestelde wettelijke regels kracht van wet
hebben verkregen, zullen de justitiabelen van deze regels gebruik kunnen
maken. Daarnaast voorziet het wetsvoorstel in de mogelijkheid van
gefaseerde inwerkingtreding. De regering kiest hiervoor, omdat het
voorstel in belangrijke mate beoogt de onzekerheden weg te nemen over
de te stellen eisen met betrekking tot authenticiteit en integriteit van
elektronische processtukken. Voor het geval de vereiste technische
voorzieningen nog niet gereed zouden zijn, bestaat hierdoor de
mogelijkheid om deze vereisten in 2016 in werking te laten treden, terwijl
de invoering van andere onderdelen van het wetsvoorstel kunnen worden
uitgesteld. De inwerkingtreding van de verschillende artikelen of
onderdelen daarvan kan verschillend worden vastgesteld (artikel III).
Omdat de digitalisering van het strafdossier een belangrijke bijdrage kan
leveren aan de vermindering van de administratieve lasten, zal dit voor de
praktijk een belangrijke stimulans kunnen vormen om de hiervoor
noodzakelijke aanpassingen en veranderingen in de informatiehuishouding door te voeren. Vanwege de voordelen van de digitalisering van
voor de afhandeling van strafzaken is het echter niet uitgesloten dat, zodra
in 2016 de nodige voorzieningen zijn gerealiseerd, gekozen wordt voor
een verplichting tot het elektronisch procederen voor bepaalde procespartijen. Dit spreekt temeer daar de invoering en implementatie van de
benodigde elektronische voorzieningen niet alleen de nodige investeringen vergt maar ook strekt tot beleidsmatige inspanningen, zoals de
herziening van werkprocessen. Indien slechts op beperkte schaal gebruik
wordt gemaakt van de digitale voorzieningen, dan wegen de investeringen voor de rechtspraak niet op tegen de baten. Het is dan ook niet
uitgesloten dat op termijn wordt gekozen voor een verplichting tot het
digitaal procederen, daarbij kan onderscheid worden gemaakt tussen
natuurlijke personen die als verdachte, getuige of slachtoffer bij een
strafzaak zijn betrokken en professionele partijen, zoals de politie en de
advocatuur. Dit vereist echter de nodige beleidsmatige afstemming, ter
voorbereiding van een wettelijke regeling.
De Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) heeft naar aanleiding van
het beginsel van nevenschikking de vraag opgeworpen of ook de
verdediging kan verzoeken om verstrekking van het papieren en/of het
elektronisch dossier. Ook heeft de NOvA gevraagd hoe deze opmerking
moet worden gezien in verhouding tot de opmerking dat digitale
uitwisseling van het elektronisch strafdossier in 2016 de norm zal zijn. Op
deze vragen wordt in paragraaf 3.1. nader ingegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

8

2. Integriteit, ondertekening en vervanging
2.1. De integriteit van elektronische documenten
Voor elektronische documenten is het niet mogelijk onderscheid te maken
tussen een origineel en een kopie hiervan. Hier komt bij dat de inhoud van
een elektronisch document eenvoudig is te wijzigen. De integriteit van
elektronische documenten is lastiger vast te stellen dan de integriteit van
papieren documenten. Met het begrip integriteit wordt gedoeld op de
zekerheid dat het document volledig is en niet onbevoegdelijk is
gewijzigd. Daarom is het noodzakelijk informatie vast te leggen en te
bewaren over de eigenschappen van elektronische documenten, de
auteur(s) hiervan en de in de tijd daarin aangebrachte wijzigingen, zodat
het altijd mogelijk is de integriteit ervan te verifiëren. Het vastleggen en
bewaren van die informatie vereist een zogeheten «unbroken custody»
ofwel ononderbroken beheer van elektronische documenten. Zo kan
inzicht worden verkregen in de levenscyclus van elk elektronisch
document dat onderdeel uitmaakt van het strafdossier: van het moment
van creatie of inzending tot de archivering.
Aanvullend op het documentbeheer zijn technieken beschikbaar om de
integriteit van elektronische documenten te kunnen controleren. Een veel
gebruikte techniek is het technisch tekenen van documenten. Bij het
technisch tekenen wordt de hashwaarde11 van het document berekend en
versleuteld met de private sleutel van een certificaat. Dit versleutelen van
de hashwaarde kan met of zonder een certificaat van de ondertekenaar. Bij
latere controle van het document kan via de Public Key Infrastucture (PKI)
de gecodeerde hashwaarde worden gedecodeerd met de publieke sleutel
van het certificaat, welke kan worden vergeleken met de actueel
berekende hashwaarde van het document. Door een vergelijking van
beide hashwaarden is het mogelijk te stellen dat het document niet is
gewijzigd.
De techniek van het coderen, decoderen en vergelijken van hashwaarden
betreft een beproefde techniek die bij elektronische handtekeningen, het
elektronische waarmerken alsook bij elektronische tijdstempels wordt
toegepast.
Bij een elektronische handtekening wordt het document technisch
getekend met inbegrip van één of meer tot de natuurlijke persoon van de
ondertekenaar te herleiden gegevens. Bij een waarmerk kunnen dat ook
tot een rechtspersoon herleidbare gegevens zijn. In geval van een
elektronisch tijdstempel wordt het document technisch getekend met de
gecoördineerde universele tijd (UTC).
Met het technisch tekenen van documenten kunnen geen onbevoegde
manipulaties worden verhinderd, maar kan wel worden bewerkstelligd dat
deze zichtbaar worden. De zorg voor de integriteit van processtukken
dient dan ook in combinatie te worden gezien met maatregelen die
betrekking hebben op een veilige opslag van documenten, de registratie
van essentiële identificerende metadata, het bijhouden van audit trails en
het documenteren van documentbewerkingen.
In dit wetsvoorstel wordt voorgeschreven dat de integriteit van een
processtuk in elektronische vorm moet kunnen worden nagegaan doordat
iedere wijziging daarvan kan worden vastgesteld. Daarmee is gekozen
voor een doelbepaling en niet voor het voorschrijven van een bepaalde
11

Hashwaarde: een unieke waarde, met vaste lengte, van een tekenreeks (document) welke is
berekend met een (hash)algoritme, zodanig dat als de tekenreeks wijzigt dit resulteert in een
geheel andere unieke waarde. Met de stand van de techniek is ondoenlijk om (i) voor een
gegeven hashwaarde een tekenreeks te vinden met eenzelfde hashwaarde, en (ii) twee
verschillende tekenreeksen te vinden die dezelfde hashwaarde hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

9

methoden of techniek waarmee uitwerking moet worden gegeven aan het
documentbeheer en het elektronisch verzekeren van documenten. Indien
de toepassing van een middel gericht is op het mogelijk maken van een
controle op het ongewijzigd blijven van een processtuk, dan sluit dit niet
uit dat ook moet kunnen worden vastgesteld wanneer het document voor
het laatst is gewijzigd. Er wordt vanuit gegaan dat aan dit voorschrift in
praktijk invulling zal worden gegeven met de toepassing van algemeen
aanvaarde technische standaarden en beproefde technieken.
Het College van procureurs-generaal meent dat, net als bij het papieren
processtuk, uitgangspunt moet zijn dat het processtuk integer is. Dit
brengt met zich mee dat de voorwaarden waaraan het processtuk moet
voldoen wettelijk worden geregeld, maar dat het doel – het vaststellen van
de integriteit – wordt beschreven in de memorie van toelichting. Het
College vreest dat er een moment komt waarop een digitaal document
kan worden veranderd zonder dat dit kan worden vastgesteld. Dan is het
vereiste van dat de integriteit van een processtuk in elektronische vorm
moet kunnen worden nagegaan doordat iedere wijziging daarvan kan
worden vastgesteld, niet houdbaar. Het College van procureurs-generaal
wil dit risico, hoe klein ook, uitsluiten en adviseert in het wetsvoorstel een
algemene grondslag te creëren met het oog op nadere uitwerking bij
algemene maatregel van bestuur. De Raad voor de rechtspraak meent dat
het conceptwetsvoorstel wel erg stellig uitgaat van de technische
mogelijkheden om de integriteit van elektronische documenten ook in de
toekomst vast te kunnen stellen en houdt er rekening mee dat in de
toekomst technieken beschikbaar komen die het mogelijk maken om een
document onbevoegdelijk te wijzigen, terwijl de manier om deze
integriteitsaanpassing aan te tonen later wordt ontwikkeld. Dit maakt dat
hiervoor constant aandacht zal moeten zijn en steeds aansluiting moet
worden gezocht bij de meest veilige technieken. Ook is het de vraag of de
wijze waarop de integriteit van documenten kan worden nagegaan niet
beter in lagere regelgeving kan worden geregeld. Naar aanleiding van
deze adviezen wordt opgemerkt dat de controleerbaarheid van de
bewijsverkrijging een belangrijke voorwaarde voor een zorgvuldige
strafrechtspleging vormt. Het vereiste van de vastlegging van wijzigingen
in elektronische processtukken vormt daarvan een essentieel onderdeel.
Het valt thans niet goed in te zien dat een dergelijke vastlegging in de
toekomst niet mogelijk zou zijn. Dit vereiste is immers pas relevant nadat
een document als processtuk onderdeel vormt van het strafdossier. Het is
aan de rechterlijke macht om, in het belang van een zorgvuldige strafrechtspleging, de integriteit van het strafdossier te allen tijde te
waarborgen. De voorgestelde norm heeft ten doel de rechter in staat te
stellen om, als de integriteit van een processtuk in twijfel wordt getrokken,
na te kunnen gaan in hoeverre dit document is gewijzigd. De bevindingen
kunnen van belang zijn voor het oordeel omtrent de waarde van het
document als bewijsmiddel. Het nader voorschrijven van normen voor de
vaststelling van de integriteit brengt het risico met zich dat de toepassing
van de meest geëigende techniek afhankelijk is van nadere regelgeving.
Met het voorgaande is tevens een vraag beantwoord van de NOvA,
namelijk of de controle van de integriteit van documenten standaard
plaatsvindt en in hoeverre de resultaten van die controle beschikbaar zijn
voor alle procesdeelnemers. Zoals opgemerkt biedt de voorgestelde
regeling de mogelijkheid om de integriteit van documenten vast te stellen
in de gevallen waarin daaraan behoefte bestaat. Dit impliceert dat, in het
geval één van de procesdeelnemers twijfelt aan de integriteit van een
document, de integriteit daarvan te allen tijde kan worden nagegaan.
Indien de documenten blijken te zijn gewijzigd dan is het aan de rechter
om, na onderzoek van de achtergrond en inhoud van de wijziging, te
beslissen over de consequenties daarvan voor de strafzaak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

10

2.2. Elektronisch ondertekenen en waarmerken
Het Wetboek van Strafvordering bevat een aantal bepalingen waarin
wordt voorzien in een verplichting tot ondertekening of waarmerking van
documenten. Het gaat hier deels om processtukken, zoals een aangifte of
een verklaring van een getuige of deskundige, en deels om andere
documenten, zoals een vonnis of arrest. Een overzicht van de betreffende
verplichtingen in het Wetboek van Strafvordering is opgenomen in bijlage
I bij deze memorie van toelichting.
Met het plaatsen van een handtekening bekrachtigt een persoon zijn
wilsuiting of zijn verklaring dat hij instaat voor de inhoud van een
geschrift of hiervan kennis heeft genomen, daarmee instemt en/of de
rechtsgevolgen ervan aanvaardt.
Het vereiste van de ondertekening in het Wetboek van Strafvordering
heeft ten doel zekerheid te bieden over de wilsuiting of verklaring van een
persoon: bijvoorbeeld de rechter-commissaris, officier van justitie, griffier
of verdachte. De voorgestelde wetswijziging heeft ten doel mogelijk te
maken dat zij daarvoor gebruik kunnen maken van een elektronische
handtekening.
Het waarmerken kan verschillende functies hebben. Zo heeft het
waarmerken van een aantekening door de rechter-commissaris op het
proces-verbaal van de opsporingsambtenaar een met de handtekening
vergelijkbare functie, namelijk dat de rechter-commissaris in staat voor de
inhoud van de aantekening. Het waarmerken door de officier van justitie
van processtukken heeft een andere functie, namelijk het verzekeren van
de betrouwbare afkomst en integriteit van de processtukken. Het
waarmerken door de opsporingsambtenaar van een kopie van het
proces-verbaal of procesdossier verzekert dat een waarheidsgetrouwe en
volledige reproductie van het origineel of de originelen is gemaakt. Zoals
hiervoor opgemerkt, kan een waarmerk afkomstig zijn van een rechtspersoon. Dit geldt niet voor waarmerking in het strafproces. De bevoegdheden tot waarmerken zijn in het Wetboek van Strafvordering altijd
toegewezen aan functionarissen zoals de officier van justitie, de rechter of
de rechter-commissaris. De voorgestelde wijziging van artikel 138f Sv
heeft ten doel mogelijk te maken dat voor het waarmerken van aantekeningen of processtukken gebruik kan worden gemaakt van een elektronische handtekening.
Het elektronisch ondertekenen of waarmerken van processtukken behelst
altijd een combinatie van authenticatie en associatie. De authenticatie
maakt mogelijk dat de ondertekenaar zich langs elektronische weg
identificeert. Hij gebruikt daartoe een authenticatiemiddel. De associatie
kan betrouwbaar plaatsvinden door het technisch tekenen van het
document in combinatie met de tot de persoon van de ondertekenaar te
herleiden gegevens12.
De betrouwbaarheid van het authenticatiemiddel wordt bepaald door
twee aspecten: het proces van uitgifte van het middel en de veiligheid van
het middel. De uitgifte van het middel kan variëren van het verkrijgen van
een gebruikersnaam en wachtwoord op basis van online opgave van één
of meer persoonsgegevens, tot het in persoon uitreiken van een middel
na het tonen van een wettelijk identificatiemiddel. De veiligheid van het
middel wordt in sterke mate bepaald door de bescherming tegen
onbevoegd gebruik. Deze bescherming wordt geboden door de authenti12

Zoals eerder in paragraaf 2.1 is uiteengezet, is technisch tekenen mogelijk met een certificaat.
De persoon van de ondertekenaar kan dan via PKI worden achterhaald. Technisch tekenen is in
beginsel mogelijk zonder certificaat van een eindgebruiker. Ook is een combinatie mogelijk
authenticatie gebaseerd op SAML-berichtenverkeer en de toepassing van PKI. Hiervan is
bijvoorbeeld sprake bij de PKI-signing van attribuutverklaringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

11

catie langs meer sporen te laten lopen, bijvoorbeeld door het bezit van
een legitimatiebewijs te combineren met een pincode. Dit wordt multifactor authenticatie genoemd. Andere combinaties zijn bijvoorbeeld het
invoeren van een gebruikersnaam en wachtwoord in combinatie met een
eenmalig wachtwoord verkregen via een sms-bericht. Met het Europese
STORK-project is een Europese standaard ontwikkeld voor een indeling in
betrouwbaarheidsniveaus van authenticatiemiddelen. Daarbij heeft het
project gebruik gemaakt van de IDABC-indeling bestaande uit vier
authenticatieniveaus (de QAA levels). Aldus worden vier authenticatieniveaus onderscheiden, waarbij het niveau 1 STORK het laagste niveau van
betrouwbaarheid en het niveau 4 STORK het hoogste niveau van
betrouwbaarheid weerspiegelen13. De verordening elektronische
identificatie en vertrouwensdiensten voor elektronische transacties in de
interne markt onderscheidt de betrouwbaarheidsniveaus laag, substantieel en hoog. Het is de verwachting dat STORK niveaus 1 en 2 corresponderen met niveau laag, STORK 3 correspondeert met niveau substantieel
en STORK 4 correspondeert met niveau hoog.
2.2.1. De voorgestelde regeling
Het voorgestelde artikel 138f biedt geeft een grondslag voor een nadere
regeling van de elektronische handtekening bij algemene maatregel van
bestuur. Met deze regeling zal worden aangesloten bij het betrouwbaarheidsniveau hoog (een niveau 4 STORK middel of een niveau 3 STORK
middel waarvan de registratie en uitgifte voldoet aan niveau 4 STORK)
waarbij voor burgers geldt dat zolang hen geen authenticatiemiddel op
hoog niveau ter beschikking staat, een middel met een betrouwbaarheidsniveau zal worden geaccepteerd dat voldoende is voor het doel waarvoor
het wordt toegepast en praktisch gezien het hoogst haalbare is. In
paragraaf 2.3 wordt dit nader toegelicht.
In de nadere regeling voor de elektronische handtekening zal rekening
worden gehouden met recente ontwikkelingen zoals de uitgifte van de
Rijkspas en in de nabije toekomst de komst van het eID Stelsel met
bestaande en nieuwe privaat en publiek uitgegeven authenticatiemiddelen
met verschillende betrouwbaarheidsniveaus, waaronder een publiek
middel met een hoog betrouwbaarheidsniveau.
Het eID Stelsel bouwt voort op de infrastructuur van DigiD, e-Herkenning
en PKI-overheid en beoogt de veiligheid van elektronische dienstverlening
te verbeteren, de organisaties die elektronische diensten aanbieden, ook
die in de strafrechtsketen, te ontzorgen14 en het gemak waarmee burgers
gebruik kunnen maken van het elektronische dienstenaanbod te
verhogen. De in het stelsel toegelaten authenticatiemiddelen kunnen voor
13

Niveau 4 STORK betreft de toepassing van de Public Key Infrastructure (PKI). De persoon die
zich identificeert doet dit met het persoonsgebonden certificaat van het middel. De authenticatie is erop gebaseerd dat met de private sleutel van het certificaat een technische ondertekening plaatsvindt van het authenticatieverzoek en dat de dienstaanbieder de mogelijkheid
heeft via een publieke sleutel de geldigheid van de ondertekening (van het authenticatieverzoek) en het certificaat te controleren en de attributen hiervan in te zien (dat kan bijvoorbeeld enkel een nummer zijn of, afhankelijk van de rechten van de dienstaanbieder, de naam
of leeftijd van certificaathouder). Op de niveaus tot en met 3 STORK vindt de authenticatie
plaats met toepassing van Security Assertion Markup Language (SAML). Dit is een berichtenprotocol voor het uitwisselen authenticatie- en autorisatiegegevens tussen gebruikers van
elektronische diensten, vertrouwensdienstverleners (authenticatie-, machtigings- en tekendiensten) en elektronische dienstaanbieders. De gebruiker die zich identificeert doet dit met
een persoonsgebonden nummer van het middel. De authenticatie is erop gebaseerd dat de
authenticatiedienst die het middel heeft uitgegeven, de dienstaanbieder een identiteits- of
attribuutverklaring verstrekt. In de verklaring kan het nummer van het authenticatiemiddel zijn
opgenomen (identiteitsverklaring), maar afhankelijk van de rechten van de dienstaanbieder
kunnen in de verklaring ook gegevens van de gebruiker zijn opgenomen, zoals zijn naam,
leeftijd of bevoegdheid (attribuutverklaring).
14
Met ontzorgen wordt bedoeld dat aanbieders van elektronische diensten die zelf de authenticatie en machtiging verzorgen, deze zonder ingrijpende consequenties in handen kunnen
stellen van verleners van authenticatie- en machtigingsdiensten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

12

zowel private, publieke als professionele doeleinden gebruikt worden. Dit
is mogelijk doordat het stelsel voorziet in het genereren van pseudoidentiteiten en de realisatie van omnummervoorzieningen. Voorts maakt
het stelsel mogelijk dat toegangspassen van opsporingsambtenaren,
officieren van justitie en rechters die in persoon worden uitgegeven,
ingezet worden als elektronisch authenticatiemiddel. De realisatie van het
eID Stelsel Nederland vormt een belangrijke hoeksteen van het kabinetsprogramma Digitaal 2017. In het kader van het stelsel zullen authenticatiemiddelen beschikbaar komen van een hoger betrouwbaarheidsniveau dan
het huidige DigiD. Het eID Stelsel zal de volgende functionaliteiten
ondersteunen:
1. Vaststellen van de identiteit van een partij (authenticatie);
2. Bewijzen dat een partij bevoegd is om bepaalde diensten en
producten af te nemen (autorisatie);
3. Verrichten van (rechts)handelingen namens anderen (op basis van
machtiging of wettelijke vertegenwoordiging);
4. Bevestigen van een wilsuiting of instemmen met de inhoud van een
transactie (ondertekenen). 15
Deze ontwikkeling biedt de mogelijkheid van betrouwbare alternatieven
voor de gekwalificeerde elektronische handtekening. Op dit moment
beschikken weinig burgers over een gekwalificeerd authenticatiemiddel.
Nog zeldzamer is dat burgers beschikken over een middel voor het
ondertekenen van elektronische documenten of e-mails. Dit impliceert dat
aan een verdachte, aangever, getuige of slachtoffer andere mogelijkheden
moeten worden geboden om, betrekkelijk eenvoudig doch betrouwbaar,
aan te kunnen tonen dat een mededeling of wilsuiting inderdaad van zijn
of haar hand is dan wel dat hij of zij de inhoud van een geschrift heeft
gelezen of onderschrijft.
Het wetsvoorstel voorziet in een grondslag voor een nadere regeling van
de elektronische handtekening bij algemene maatregel van bestuur. Deze
keuze is gebaseerd op de volgende overwegingen.
In de eerste plaats is de Europese regelgeving in beweging. Het voorstel
van de Europese Commissie voor een verordening betreffende elektronische identificatie en vertrouwensdiensten voor elektronische transacties
in de interne markt zal naar alle waarschijnlijkheid binnen afzienbare
termijn worden vastgesteld16. De ontwerpverordening formuleert de eisen
waaraan (gekwalificeerde) elektronische handtekeningen, zegels en
tijdstempels en verleners van (gekwalificeerde) vertrouwensdiensten
moeten voldoen. De ontwerpverordening regelt een acceptatieplicht van
elektronisch getekende of verzegelde documenten indien gebruik is
gemaakt van geavanceerde of gekwalificeerde PKI-middelen en diensten,
maar verplicht de lidstaten niet tot het per sé gebruiken van genoemde
middelen en diensten. Het voorstel van de Commissie beoogt een basis te
leggen voor de wederzijdse erkenning door de lidstaten van elektronische
authenticatiemiddelen en acceptatie van handtekeningen, zegels en
tijdstempels. De keuze voor een nadere regelgeving bij algemene
maatregel van bestuur biedt de nodige flexibiliteit, in het licht van de
ontwikkeling en invoering van de Europese regelgeving.
In de tweede plaats is de techniek rond elektronische handtekeningen
gedurende de afgelopen jaren sterk ontwikkeld. De huidige regeling in het
Burgerlijk Wetboek betreffende de gekwalificeerde elektronische
handtekening, in artikel 15a, tweede lid, van Boek 3 van het Burgerlijk
Wetboek, vereist dat de ondertekenaar beschikt over een PKI-tekencertificaat op een veilig middel. In dit wetsvoorstel is afgezien van het van
overeenkomstige toepassing verklaren van de regeling van de gekwalificeerde elektronische handtekening omdat die regeling vereist dat de
15
16

Kamerstukken II, 2013–2014. 26 643, nr. 299.
COM (2012) 238.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

13

ondertekenaar over een PKI-tekencertificaat beschikt. Eerder is aangegeven dat ontwikkelingen als het toekomstige eID Stelsel een
betrouwbare ondertekening van documenten mogelijk maken op basis
van het gebruik van een authenticatiemiddel. Hierdoor is het niet nodig
van de ondertekenaar te verlangen dat hij over een middel met
(aanvullend een) PKI-tekencertificaat beschikt.
Voor een rechtsgeldige elektronische handtekening zal de methode van
authenticatie die wordt gebruikt voldoende betrouwbaar moeten zijn gelet
op doel en omstandigheden van het geval (artikel 15a, eerste lid, van Boek
3 van het Burgerlijk Wetboek). De bij algemene maatregel van bestuur te
treffen regeling beoogt derhalve een minimumniveau vast te leggen voor
de betrouwbaarheid van het te gebruiken authenticatiemiddel op basis
waarvan een elektronische handtekening kan worden aangemaakt. Dit
betreft een niveau dat voldoende zekerheid biedt omtrent de identiteit van
de eigenaar van het authenticatiemiddel alsook het rechtmatige gebruik
ervan. Ook zal de bij algemene maatregel van bestuur te treffen regeling
zien op het vastleggen van een minimumniveau van «associatiezekerheid»: een niveau dat voldoende betrouwbaarheid biedt omtrent de
associatie van de identiteitsgegevens van de eigenaar van het authenticatiemiddel met de inhoud van het processtuk.
Omdat thans niet is te voorspellen welke nadere ontwikkelingen zich in de
toekomst zullen voordoen, verdient het de voorkeur de elektronische
handtekening in lagere regelgeving te regelen. Een regeling bij algemene
maatregel van bestuur biedt de nodige flexibiliteit om in te kunnen spelen
op toekomstige ontwikkelingen. In de derde plaats verschaft een nadere
uitwerking bij algemene maatregel van bestuur de mogelijkheid te komen
tot een geharmoniseerde regeling voor de drie rechtsgebieden: civiel,
bestuur en straf. Op dit moment is een conceptwetsvoorstel in voorbereiding tot wijziging van het Wetboek van burgerlijke rechtsvordering en
de Algemene wet bestuursrecht in verband met vereenvoudiging en
digitalisering van het procesrecht. In dit conceptwetsvoorstel zal worden
aangesloten bij de regeling van dit wetsvoorstel inzake de integriteit en
het elektronisch ondertekenen van processtukken. Daarbij zal eveneens
worden voorgesteld de te stellen eisen aan de elektronische handtekening
bij algemene maatregel van bestuur uit te werken.
2.2.2. De elektronische ondertekening van het proces-verbaal
Het Wetboek van Strafvordering kent reeds een regeling voor de
elektronische handtekening. Deze regeling is beperkt tot de elektronische
handtekening voor de ondertekening van het proces-verbaal van een
opsporingsambtenaar als bedoeld in art 152 Sv. Artikel 153, tweede lid, Sv
biedt een grondslag voor nadere uitwerking van de eisen voor het
elektronisch proces-verbaal van de opsporingsambtenaar. In het Besluit
elektronisch-proces verbaal is hieraan uitwerking gegeven door eisen te
stellen aan de elektronische handtekening waarmee het proces-verbaal
wordt ondertekend. In het besluit wordt aangesloten bij de regeling van
de gekwalificeerde elektronische handtekening zoals uitgewerkt in het
tweede lid, onderdelen a tot en met f, van artikel 15a van Boek 3 van het
Burgerlijk wetboek.
Anders dan in het Besluit elektronisch proces-verbaal is in dit
wetsvoorstel niet gekozen voor een gekwalificeerde elektronische
handtekening voor de ondertekening van processtukken door de direct
betrokken overheidsfunctionarissen. Destijds is voor de ondertekening
van een proces-verbaal door een opsporingsambtenaar gekozen voor een
gekwalificeerde handtekening mede vanwege de bewijskracht van een
dergelijk proces-verbaal. Gelet op de bewijskracht werd een zodanige
regeling voor een elektronische handtekening nodig geacht, dat geen
twijfel zou kunnen ontstaan over de feitelijke identiteit van de ondertekenaar. De keuze voor een gekwalificeerde elektronische handtekening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

14

was ook in belangrijke mate ingegeven door het feit dat deze handtekening is omkleed met een helder pakket uitgewerkte eisen met
betrekking tot de uitgifte en de veiligheid van het tekenmiddel.
Door de snelle ontwikkelingen die zich de afgelopen jaren hebben
voorgedaan zoals de ontwikkeling van het STORK-kader, de ontwikkeling
van DigiD, de ontwikkelingen in het kader van eHerkenning en de komst
van het eID Stelsel Nederland, is nu mogelijk geworden een regeling te
treffen die eisen stelt aan de uitgifte en veiligheid van het middel en het
associatiemechanisme, maar die geen specifieke methode of techniek
voorschrijft. Eerder is uiteengezet dat het vanuit praktisch oogpunt niet
wenselijk is voor verschillende handelingen en processtukken of voor de
verschillende procesdeelnemers, gedifferentieerde eisen te stellen aan de
betrouwbaarheid van de elektronische handtekening. Ook zullen verschillende soorten elektronische handtekeningen de toetsing van de rechtmatigheid van de bewijsverzameling door de rechterlijke macht compliceren.
Verschillende elektronische handtekeningen kunnen immers verschillende
methoden van verificatie van de handtekeningen met zich meebrengen.
Gelet op de snelle technische ontwikkelingen en praktische bezwaren
verbonden aan het in stand houden van een aparte elektronische
handtekening voor het proces-verbaal van de opsporingsambtenaar, zal
de bij algemene maatregel van bestuur te geven regeling voor de
elektronische handtekening, waarvoor artikel 138f de grondslag biedt,
gelden voor alle documenten, dus ook voor het proces-verbaal van de
opsporingsambtenaar. Voorgesteld wordt de in art 153, tweede lid, Sv
gegeven grondslag voor het stellen van nadere eisen aan het procesverbaal te schrappen en het Besluit elektronisch-proces-verbaal in te
trekken. Daarbij zal worden onderzocht welke onderdelen van dit besluit
gehandhaafd moeten worden. De resultaten van dit onderzoek zullen
worden betrokken in de uitwerking van de voorgestelde regeling bij
algemene maatregel van bestuur.
2.2.3. De tablethandtekening
Een specifieke vorm van ondertekenen betreft de handgeschreven
handtekening die op een elektronische gegevensdrager, of tablet, wordt
geplaatst. Dit kan ook worden aangeduid als een tablethandtekening. Een
tablethandtekening is aangewezen in de gevallen waarin de handtekening
dient om de gegevens van de gegevensdrager te authentiseren. Bijvoorbeeld bij het ondertekenen van een verklaring door een getuige. Een
tablethandtekening is beperkt tot de gevallen waarin een gegevensdrager
beschikbaar is, en niet bruikbaar bij de overdracht van gegevens of
informatie door middel van een elektronische voorziening. Teneinde
zekerheid te bieden over de rechtsgeldigheid van de handtekening die
door middel van een gevoelige plaat en toepassing van grafische
technologie wordt overgebracht in het te tekenen elektronische document,
zullen bij algemene maatregel van bestuur nadere eisen worden gesteld
aan de zogenoemde tablethandtekening. Het is geen elektronische
handtekening, omdat er geen sprake is van identificatie via elektronische
weg met behulp van een authenticatiemiddel. De regeling zal inhouden
dat de tablethandtekening voldoende betrouwbaar moet worden geacht,
mits de integriteit van het elektronische document is verzekerd. Indien bij
de tablethandtekening een techniek wordt toegepast die de drukverschillen waarmee de handtekening wordt gezet registreert en vastlegt
voor het geval de echtheid van de handtekening wordt betwist, dan kan
deze handtekening even betrouwbaar zijn als een handgeschreven
handtekening, een zogenaamde «natte» handtekening. De mogelijkheid
van een tablethandtekening is van belang voor bijvoorbeeld de medeondertekening van processen-verbaal van mondelinge aangifte door
aangevers of de medeondertekening van processen-verbaal van verhoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

15

door verdachten, getuigen en slachtoffers. Zekerheid omtrent de identiteit
van de ondertekenaar kan worden verkregen doordat personen die
mondeling aangifte komen doen of verhoord worden, zich voorafgaand
dienen te legitimeren met een wettelijk identificatiemiddel. Ook kan de
tablethandtekening worden toegepast in situaties waarin justitiabelen of
door hen gemachtigden handelingen verrichten waarvan het wetboek
voorschrift dat een akte wordt opgemaakt en medeondertekening dient
plaats te vinden. Een voorbeeld hiervan betreft de akte die de griffier
opmaakt ingeval de verdachte of diens raadsman verklaart een rechtsmiddel aan te willen wenden.
2.3. Het betrouwbaarheidsniveau van authenticatie in het strafproces
De vraag is aan de orde wat in het strafproces het minimum betrouwbaarheidsniveau dient te zijn waarmee bewijs wordt geleverd van de
geclaimde identiteit van een persoon die een elektronisch processtuk wil
ondertekenen. Bij de vaststelling van het gewenste betrouwbaarheidsniveau van authenticatie zijn de volgende overwegingen van belang.
Ten eerste de overweging dat hoge eisen mogen worden gesteld aan de
betrouwbaarheid van processtukken in het strafproces vanwege de
aanzienlijke belangen en rechtsgevolgen die bij een strafzaak in het
geding kunnen zijn voor zowel de verdachte, het slachtoffer als de
samenleving. Deze overweging strekt overigens niet tot het eisen van de
hoogst mogelijke betrouwbaarheid van de authenticatie en daarop
gebaseerde ondertekening. De handtekening vormt een formeel constituerend vereiste, naast diverse inhoudelijke vereisten die de betrouwbaarheid van processtukken bepalen. Een handgeschreven handtekening
is niet immuun voor vervalsing waardoor een persoon kan claimen dat
een handtekening niet van zijn hand is.
Hiermee hangt, zoals eerder aangegeven, als tweede overweging samen
dat het vanuit praktisch oogpunt niet wenselijk is voor verschillende
handelingen en processtukken of voor de verschillende procesdeelnemers, gedifferentieerde eisen te stellen aan de betrouwbaarheid van de
authenticatie. Differentiatie naar de elektronische handelingen en de
processtukken kan er toe leiden dat een procesdeelnemer verschillende
soorten elektronische handtekeningen moet kunnen plaatsen, afhankelijk
van de te verrichten handeling of het op te stellen processtuk. Dit is niet
goed werkbaar, ook niet voor de rechtspraak bij de toetsing van de
rechtmatigheid van de bewijsverzameling. Differentiatie naar de verschillende procesdeelnemers betekent dat de doelmatigheid leidend is en niet
het te bereiken resultaat, namelijk het waarborgen van de betrouwbaarheid van een handeling of processtuk. Daarom is gekozen voor de
benadering dat het betrouwbaarheidsniveau generiek hoog genoeg is om
te vertrouwen op de juistheid en geldigheid van handelingen en processtukken die in het strafproces een cruciale betekenis hebben. Het streven
naar een voldoende mate van betrouwbaarheid en vertrouwelijkheid
strekt ertoe dat het betrouwbaarheidsniveau wordt afgestemd op de
risico’s van fraude of vervalsing van de betreffende documenten,
waardoor dit niveau in ieder geval ook voldoende is voor alle andere
handelingen en processtukken waarvoor wellicht minder hoge betrouwbaarheidseisen zouden kunnen gelden.
De derde overweging is vooral van praktische aard. Het niveau van
betrouwbaarheid zal voldoende zekerheden moeten bieden omtrent de
identiteit van personen die elektronische handelingen verrichten en de
risico’s van fraude of vervalsing moeten minimaliseren. Het betrouwbaarheidsniveau dient aan te sluiten bij de huidige mogelijkheden om aan de
gewenste verdere digitalisering nadere uitwerking te geven.
Voor het strafproces zal het niveau van betrouwbaarheid van de elektronische handtekening zijn gebaseerd op een multifactor authenticatie met
een middel dat in persoon is uitgereikt (een niveau 4 STORK middel of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

16

een niveau 3 STORK middel waarvan de registratie en uitgifte voldoet aan
niveau 4 STORK).
Zolang burgers geen authenticatiemiddel op hoog niveau ter beschikking
staat, zal voor hen het gebruik van een middel met een betrouwbaarheidsniveau worden geaccepteerd dat voldoende is voor het doel waarvoor het
wordt toegepast en praktisch gezien het hoogst haalbare is. Voor het doen
van aangifte, het aanwenden van een rechtsmiddel of het indienen van
een verzoek of klacht staan burgers DigiD Basis en DigiD Midden ter
beschikking. Het betrouwbaarheidsniveau DigiD Midden betekent dat de
website of het elektronische loket waarvan de justitiabele gebruik maakt
een authenticatie vereist waarbij naast het invoeren van de DigiD
gebruikersnaam en wachtwoord, tevens een eenmalige transactiecode zal
worden gevraagd die als sms-bericht op de mobiele telefoon wordt
toegezonden.
In dit verband is het van belang op merken dat de komende jaren
samenhangend met het eID Stelsel, voor burgers authenticatiemiddelen
beschikbaar komen op hoog niveau. De betekenis hiervan is dat binnen
enkele jaren in de praktijk hogere standaarden in het elektronisch
dienstenverkeer gebruikelijk zullen zijn dan krachtens dit wetsvoorstel in
de algemene maatregel van bestuur worden voorgeschreven. Thans reeds
deze standaarden voorschrijven, dan wel wachten tot deze standaarden
zijn ingevoerd, is minder wenselijk omdat hiermee een wissel wordt
getrokken op de toekomst.
De NOvA heeft opgemerkt dat het werken met een gebruikersnaam, een
wachtwoord en een sms-code veel praktische vragen oproept, zoals hoe
wordt omgegaan met gedetineerden, met personen die geen mobiele
telefoon of computer hebben, met personen die in het buitenland wonen
of niet over DigiD beschikken of met rechtspersonen. In reactie op dit
advies merk ik op dat het elektronisch ondertekenen van documenten een
afweging vereist tussen het gewenste beveiligingsniveau enerzijds en het
gebruikersgemak anderzijds. Een optimale beveiliging gaat ten koste van
het gebruikersgemak en vice versa. In dit wetsvoorstel is gekozen voor
een niveau van betrouwbaarheid van burgers ter beschikking staande
middelen dat voldoende is voor het doel waarvoor het wordt toegepast en
dat op dit moment praktisch gezien het hoogst haalbare is. Als de
justitiabele niet over de voorzieningen beschikt om langs elektronische
weg te procederen, zoals een computer of telefoon, dan zijn er twee
alternatieven. De eerste mogelijkheid is dat de justitiabele door middel
van zijn raadsman de betreffende wilsuitingen of rechtshandelingen aan
de rechterlijke macht overdraagt, gebruik makend van een elektronische
voorziening (computer, smartphone) van zijn raadsman of van een derde,
bijvoorbeeld een familielid of een huisgenoot. Als de justitiabele niet
beschikt over DigiD dan is deze laatste mogelijkheid uitgesloten en
resteert het gebruik van een elektronische voorziening van een raadsman,
waarbij de raadsman tekent namens de justitiabele. De tweede
mogelijkheid betreft het indienen van processtukken of het instellen van
rechtsmiddelen op traditionele wijze, door middel van een bezoek of een
brief aan de griffie. Het wetsvoorstel staat hieraan niet in de weg.
Tenslotte zal met de ontwikkeling van het eID Stelsel Nederland
gedurende de komende jaren de mogelijkheid worden geboden om
machtigingsdiensten te registreren, zodat advocaten namens hun cliënten
kunnen optreden. Zoals eerder in de memorie van toelichting is
opgemerkt, is het niet uitgesloten dat op termijn wordt gekozen voor een
verplichting tot digitaal procederen voor bepaalde procespartijken. Daarbij
is het uiteraard niet de bedoeling de burger uit te sluiten van de toegang
tot de rechter. De vrijwaring van die toegang voor de burger zal dan ook
een belangrijk aandachtspunt zijn bij de verdere stappen terzake. Op de
specifieke situatie rond het instellen van een rechtsmiddel door een
gedetineerde zal in paragraaf 3.3.1. nader worden ingegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

17

De NOvA merkt op dat het wetsvoorstel alleen draait om de beveiliging
van het elektronisch verkeer tussen de justitiabele en de rechterlijke
macht, maar dat men zich kennelijk niet bekommert om de beveiliging
van het elektronisch medium waarop de gegevens vervolgens worden
ontvangen. Deze observatie is niet geheel juist. Voor het openbaar
ministerie geldt, op grond van de Wet justitiële en strafvorderlijke
gegevens (Wjsg) de verplichting om passende technische en organisatorische maatregelen te nemen om strafvorderlijke gegevens te beveiligen
tegen onbedoelde of onrechtmatige toegang, met name indien de
verwerking verzending van gegevens via een netwerk of beschikbaarstelling via directe geautomatiseerde toegang omvat, waarbij met name
rekening wordt gehouden met de risico’s van de verwerking en de aard
van de te beschermen gegevens (artikel 7 jo. 39c Wjsg). Het gebruik van
een veilig authenticatiemiddel vormt een belangrijke waarborg voor de
controle op de toegang tot de gegevens. De beveiliging van het systeem
zal periodiek worden geëvalueerd, bijvoorbeeld door middel van een
audit, zodat gegarandeerd kan worden dat de getroffen maatregelen
afdoende rekening houden met de stand van de techniek om te zorgen
voor een passend beveiligingsniveau. Aanvullend zullen in het Besluit
processtukken in strafzaken regels worden opgenomen over de beveiliging van de gegevensverstrekking door de rechterlijke macht, zoals de
versleuteling van de gegevens. Hiervoor kan worden verwezen naar
paragraaf 3.1.
Voorts vraagt de NOvA zich af waarom het wetsvoorstel geen grondslag
kent voor een bij AMvB of richtlijn vast te stellen gedragscode betreffende
de beveiliging van aan procespartijen verstrekte gegevens en verwijst in
dit verband naar de tot voorbeeld strekkende «guidelines» van de
Attorney General’s Office (AGO) in het Verenigd Koninkrijk («Guidelines
on information security and government work»). Deze richtsnoeren
bevatten normen voor de verwerking en opslag van elektronische
informatie en voor de wijze waarop advocaten zich dienen te beveiligen
tegen onbevoegde inzage, verlies of diefstal van hen verstrekte papieren
dossiers. Naar aanleiding van dit advies wordt opgemerkt dat de
verplichting van advocaten tot geheimhouding, zoals vastgelegd in de
Gedragsregels 1992, met zich meebrengt dat advocaten in het belang van
hun cliënten alle passende technische en organisatorische maatregelen
nemen om de hen verstrekte justitiële en strafvorderlijke gegevens te
beveiligen tegen toegang door onbevoegden. Uiteraard staat het de NOvA
vrij deze op advocaten rustende verantwoordelijkheid nader uit te werken
in richtlijnen naar voorbeeld van de guidelines van de AGO.
Tevens heeft de NOvA gevraagd wat er kan worden gezegd over de
koppeling van deze zeer gevoelige informatie met andere overheidssystemen. In reactie hierop kan worden opgemerkt dat deze gegevens, net als
de andere persoonsgegevens die onderdeel vormen van het strafdossier,
onder de reikwijdte van de eerdergenoemde Wjsg vallen. De Wjsg kent
een specifiek regime voor de verstrekking van persoonsgegevens aan
derden. Op grond van deze wet kan het College van procureurs-generaal
beslissen tot de verstrekking van strafvorderlijke gegevens aan derden in
verband met een zwaarwegend algemeen belang voor bepaalde
doeleinden die nauw verband houden met de strafrechtelijke handhaving
van de rechtsorde (artikel 39g Wjsg). Dit betekent dus niet dat ook de
diverse overheidsinstanties, zoals de Belastingdienst, inzage hebben in
het strafdossier als geheel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

18

2.4. De vervanging van processtukken
De transitie van het werken met papieren processtukken naar het werken
met elektronische processtukken zal een geleidelijk proces zijn. De
opsporingsinstanties zullen niet van het ene op het andere moment alle
processen-verbaal en daarbij behorende stukken elektronisch overdragen
aan het openbaar ministerie. Ook mag niet worden verwacht dat de
procespartijen de komende jaren hun stukken altijd elektronisch zullen
aanleveren. Ook van die zijde zullen stukken nog geruime tijd in papieren
vorm worden ingediend. Dit betekent dat na de inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel nog enkele jaren sprake zal zijn van een hybride situatie,
waarbij er naast een elektronische stukkenstroom ook een papieren
stukkenstroom zal zijn. Vanwege het uitgangspunt van de «gelijkstelling»
van documenten in papieren of elektronische vorm, kan een papieren
document worden gescand ten behoeve van opneming in het strafdossier.
Met het voorgestelde artikel 149a, derde lid, van het Wetboek van
Strafvordering wordt de integriteit van het elektronische document
gewaarborgd. Voor de kwaliteit van het scannen is het van belang dat
wordt gescand van het originele papieren document en dat de scan een
juiste en volledige weergave is van het origineel. Verder moet het
scanproces op zodanige wijze worden ingericht dat voldaan wordt aan de
eisen, normen en standaarden die hiervoor binnen de overheid worden
gehanteerd.
De bovenbeschreven normen gelden voor de reproductie van
documenten, dat wil zeggen dat het originele papieren document
bewaard wordt. Om de transitie van papier naar digitaal beheersbaar te
houden zal het elektronisch werken stapsgewijs per zaakstroom of per
onderdeel van een zaakstroom worden ingevoerd. In het kader van deze
aanpak is het noodzakelijk papieren documenten te vervangen.
Vervanging betekent dat de originele papieren documenten worden
gescand en omgezet in elektronische documenten die dan vervolgens als
originelen gelden.
De Archiefwet (Aw) bevat regels over de vervanging van archiefbescheiden (artikel 7 Aw). De regeling van de Archiefwet voorziet in de
vervanging van een origineel document door een reproductie in elektronische vorm, die voortaan als het originele document geldt. Het papieren
document kan hierna, met inachtneming van de aandachtspunten die in
artikel 5 Aw zijn genoemd, worden vernietigd. Vervanging van archiefbescheiden door reproducties dient, op grond van artikel 6, eerste lid, van
het Archiefbesluit (Ab), te gebeuren met de juiste en volledige weergave
van de gegevens die in de te vervangen archiefbescheiden voorkomen.
Dit is uitgewerkt in de Archiefregeling (artikelen 26a en 26b Ar). Vanwege
de diversiteit van de wijzen waarop vervanging kan plaatsvinden en de
snelheid van de technische ontwikkelingen is gekozen eisen te stellen aan
het besluit tot vervanging. In dat besluit dienen de procedure en de
gemaakte keuzes ten aanzien van de techniek van vervanging te worden
vastgelegd en verantwoord. In het besluit tot vervanging dient de
zorgdrager, voor zover de archiefbescheiden ingevolge een selectielijst
voor bewaring in aanmerking komen, inzicht te verschaffen in een aantal
aspecten van het vervangingsproces. Dit betreft onder meer de reikwijdte
van het vervangingsproces, de inrichting van de apparatuur waarmee
wordt vervangen, de wijze waarop de reproductie tot stand komt, de
inrichting van de controle op juiste en volledige weergave, het proces van
vernietiging van de vervangen archiefbescheiden en de kwaliteitsprocedures (artikel 26b Ar). Voor de reproducties, die de originele te bewaren
archiefbescheiden vervangen, gelden de normen van het Archiefbesluit en
de Archiefregeling voor duurzaamheid en geordende en toegankelijke
staat. De voorschriften van de Archiefwet zijn gericht tot de zorgdrager. Dit
betreft degene die bij of krachtens de wet is belast met de zorg voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

19

archiefbescheiden (artikel 1, onderdeel d, Aw). Bij besluiten omtrent de
vervanging van archiefbescheiden door reproducties dient de zorgdrager
rekening te houden de taak van het betreffende overheidsorgaan en de
verhouding van dit overheidsorgaan tot andere overheidsorganen (artikel
2 Ab). Een besluit tot vervanging van één van de instanties binnen de
strafrechtsketen heeft vergaande consequenties voor de instanties in het
vervolg van die keten, omdat zij uitsluitend stukken in elektronische vorm
aangeleverd krijgen. Het is dan ook van essentieel belang dat een
zorgdrager een besluit tot vervanging neemt in nauw overleg met de
partners in de strafrechtsketen.
De belangrijkste zorgdragers voor archiefbescheiden in de strafrechtsketen zijn de opsporingsinstanties, het openbaar ministerie en de
rechtspraak. In grote lijnen is de instantie waar het papieren strafdossier
zich bevindt inhoudelijk en beheersmatig verantwoordelijk: in de fase van
de opsporing de opsporingsinstanties, in de fase van vervolging het
openbaar ministerie en in de fase van berechting de rechtspraak.
Met de introductie van het elektronisch werken in het strafproces is een
directe samenhang tussen de vindplaats van het elektronische strafdossier en de voor het dossier verantwoordelijke instantie niet vanzelfsprekend meer. De opsporingsinstanties en het openbaar ministerie
verkennen de mogelijkheid van een gezamenlijk elektronisch archief
(Centrale Digitale Depot). Bovendien is het overdragen van het beheer
over het elektronisch strafdossier, afhankelijk van de fase waarin de
strafzaak zich bevindt, niet alleen omslachtig maar ook minder efficiënt
omdat dit het maken van fouten in de hand werkt. Het is wenselijk te
verkennen of de verantwoordelijkheid voor het beheer van het elektronisch strafdossier kan worden vereenvoudigd of verhelderd.
Gedurende de eerste jaren van het werken met en uitwisselen van
elektronische processtukken zullen papieren documenten elektronisch
gereproduceerd en vervangen worden. Daaraan gaat een selectie vooraf
van voor vervanging in aanmerking komende processtukken. Voorkomen
moet worden dat stukken van overtuiging worden vervangen omdat dit
zou betekenen dat met de vervanging van deze stukken het bewijs wordt
vernietigd. Het ligt daarom in de rede eerst nog terughoudend te zijn met
bijvoorbeeld het elektronisch reproduceren en vervangen van processtukken van fraudezaken. Het openbaar ministerie en de rechtspraak
zullen gezamenlijk uitwerken welke categorieën van processtukken in
aanmerking kunnen komen voor elektronische reproductie en vervanging.
Dit betreft echter een tussenfase; zo snel mogelijk zal gekomen moeten
worden tot een volledig elektronisch werkproces, inclusief de uitwisseling
van elektronische documenten, zodat de voordelen van digitalisering
optimaal worden benut.
Het vereiste dat zorgdragers nadere regelingen opstellen op grond van
artikel 14 Ab (regels voor het beheer van archiefbescheiden) en de
artikelen 26a en 26b Ar (inzicht in het proces van reproductie en
vervanging) vormt een mogelijkheid de verantwoordelijkheid voor het
beheer van elektronische strafdossiers te vereenvoudigen. Aan de
archiefregelgeving kan geen notie worden ontleend over onderscheiden
zorgdragerschap en daarmee gedifferentieerde verantwoordelijkheden
voor het beheer van papieren en elektronische archieven. Zoals uit het
vorengaande blijkt kan dit onderscheid evenwel relevant zijn en dus
mogelijk uitmonden in het opstellen van nadere regelingen voor het
beheer van papieren archieven en die voor elektronische archieven. In het
Besluit Kennisgeving vervanging processtukken dat uiterlijk begin 2015 in
de Staatscourant wordt gepubliceerd, is door politie, openbaar ministerie
en rechtspraak gezamenlijk als zorgdragers van de archiefbescheiden
inzicht gegeven in de wijze waarop het proces van vervanging wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

20

georganiseerd en ingericht. Dit besluit zal worden ondertekend door de
Minister van Veiligheid en Justitie als zorgdrager voor onder meer het
openbaar ministerie en het CJIB, de Korpschef als zorgdrager voor de
Nationale Politie en de voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak
namens de zorgdragers voor de gerechten. In het besluit worden
afspraken gemaakt over de belegging van verantwoordelijkheden voor
elektronische dossiers, de wijze waarop de gegevens worden opgeslagen,
wie de samenhang tussen de bewaarplaatsen beheert en de documentformaten, standaarden voor metadatering en indexering met het oog op
doorzoek- en vindbaarheid van processtukken. Daarbij staan de eisen die
de archiefregelgeving aan genoemde aspecten stelt centraal. Ook maken
politie, openbaar ministerie en rechtspraak afspraken over de kwaliteit van
gesubstitueerde processtukken. Deze moeten goed leesbaar en verwerkbaar zijn. Genoemde afspraken worden neergelegd in één of meer
convenanten. Met de beschreven werkwijze geven de betrokken instanties
invulling aan een heldere belegging van de verantwoordelijkheden en
taken voor het beheer van elektronische strafdossiers en voor de
elektronische reproductie en vervanging van papieren archiefbescheiden.
2.5. De voorgestelde regeling
Voorgesteld wordt dat aan artikel 149a van het Wetboek van Strafvordering een nieuw derde lid wordt toegevoegd waarin wordt geregeld dat
met een schriftelijk processtuk wordt gelijk gesteld een processtuk in
elektronische vorm waarvan de integriteit kan worden geverifieerd
doordat iedere wijziging daarvan (dus van het processtuk in elektronische
vorm) kan worden vastgesteld. Tevens wordt voorgesteld in Titel VI
(betekenistitel) van het Wetboek van Strafvordering een nieuw artikel 138e
op te nemen, waarin een omschrijving van het begrip elektronische
handtekening is opgenomen. Deze begripsomschrijving is overgenomen
van die van de eerdergenoemde ontwerpverordening betreffende
elektronische identificatie en vertrouwensdiensten voor elektronische
transacties in de interne markt. Tenslotte wordt voorgesteld een nieuw
artikel 138f op te nemen waarin een wettelijke grondslag wordt geboden
voor een nadere regeling voor de elektronische handtekening in het
strafproces. De te stellen eisen aan de authenticatie voor het aanmaken
van een elektronische handtekening zijn overeenkomstig het betrouwbaarheidsniveau hoog (een niveau 4 STORK middel of een niveau STORK 3
middel waarvan de registratie en uitgifte voldoet aan niveau 4 STORK).
Burgers kunnen zolang voor hen nog geen middel op niveau hoog
beschikbaar is, DigiD gebruiken voor het ondertekenen van aangiften of
het instellen van rechtsmiddelen. Vrijwel alle advocaten beschikken over
een authenticatiemiddel met een betrouwbaarheidsniveau hoog.17 De
voorgestelde wettelijke regeling voor de elektronische handtekening is
ook van toepassing op de ondertekening van een elektronisch procesverbaal van een opsporingsambtenaar en de elektronische aangifte,
bedoeld in respectievelijk de artikelen 152 en 163, eerste lid, Sv.
3. Het elektronische berichtenverkeer tussen justitiabele en
rechterlijke macht
In dit wetsvoorstel worden regels gegeven voor de integriteit van
elektronische documenten en de grondslag geboden voor nadere regels
over een betrouwbare elektronische handtekening. Uitgangspunt is dat de
regeling techniekonafhankelijke normen biedt zodat de praktijk hieraan
nadere uitwerking kan geven. Een belangrijk derde element van het
wetsvoorstel betreft het elektronische berichtenverkeer tussen justitiabele
17

Het middel dat advocaten gebruiken is uitgegeven op niveau 4 STORK, maar wordt technisch
gebruikt op niveau 3 STORK.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

21

(in zijn rol als een al dan niet door een rechtshulpverlener vertegenwoordigde verdachte, slachtoffer, getuige of getuige-deskundige) en de
rechterlijke macht (de griffie, de rechter, het parket, de officier van justitie).
De noodzaak van een regeling voor het elektronische berichtenverkeer
vloeit voort uit het bieden van rechtszekerheid aan burgers, het
waarborgen van de deugdelijkheid van de procesvoering en het kanaliseren van het berichtenverkeer vanuit beheersmatig perspectief. Een
regeling is nodig zodat het voor de burger helder en inzichtelijk is op
welke wijze hij zich langs elektronische weg tot een instantie kan wenden.
Met die regeling kan worden gewaarborgd dat elektronische processtukken op de juiste wijze worden ingebracht in het strafproces. Dit is van
belang voor de betrouwbaarheid van het procesdossier. Stroomlijning van
het elektronische berichtenverkeer is tevens nodig omdat, indien het de
burger zou vrijstaan willekeurig allerlei elektronische middelen als e-mail,
sms, of voicemail te gebruiken voor het overdragen van een verzoek of
wilsuiting, dit tot beheersproblemen bij de ontvangende instanties zal
leiden.
Dit wetsvoorstel geeft geen regels voor het elektronische berichtenverkeer
tussen het openbaar ministerie en de rechtspraak. Dergelijke eisen gelden
thans evenmin voor het papieren berichtenverkeer tussen deze partijen en
omwille van de werkbaarheid lijkt het niet wenselijk de uitwisseling van
elektronische processtukken bij voorbaat aan nadere regels te onderwerpen. Daar komt bij dat de burger zijn elektronische handelingen vanuit
een open omgeving verricht, de officier van justitie en de rechter
daarentegen binnen de gesloten omgeving van de strafrechtsketen waarin
de organisatorische waarborgen en professionele standaarden gelden.
Het wordt aan het openbaar ministerie en de rechtspraak zelf gelaten om
zo nodig nadere afspraken te maken of regels te stellen over de onderlinge uitwisseling van elektronische processtukken.
Het elektronische berichtenverkeer betreft het langs elektronische weg
kennisnemen van processtukken door verdachten, slachtoffers en hun
raadslieden, het doen van aangifte, het aanwenden van gewone rechtsmiddelen en het indienen van verzoeken, schrifturen en klaagschriften.
Voor het doen van aangifte, aanwenden van rechtsmiddelen en indienen
van verzoeken, schrifturen en klaagschriften is vereist dat gebruik wordt
gemaakt van een bij algemene maatregel van bestuur aangewezen
elektronische voorziening. Hiermee wordt gedoeld op een webportaal, dat
de mogelijkheid biedt om door middel van een webformulier een
wilsuiting of mededeling ter kennis te brengen van de bevoegde
gerechtelijke instantie. Daarbij zal zoveel mogelijk worden gestreefd naar
één enkel webportaal voor zowel de verschillende wilsuitingen of
mededelingen van de betrokkene als de verschillende overheidsinstanties
die bij een strafzaak zijn betrokken. In dit hoofdstuk wordt nader op de
genoemde onderwerpen ingegaan.
3.1. De kennisneming van processtukken
Het Wetboek van Strafvordering bevat een regeling voor de kennisneming
van processtukken (artikelen 30–34 Sv). Met de Wet herziening betreffende
de processtukken in strafzaken, van 1 december 2011, is de regeling voor
de kennisneming van processtukken herzien18. Daarbij is de verantwoordelijkheid van de officier van justitie voor het procesdossier wettelijk
vastgelegd (artikel 149a). Tijdens het voorbereidende onderzoek wordt de
verdachte door de officier van justitie de kennisneming van processtukken
verleend (artikel 30, eerste lid, Sv). De verdachte kan van de stukken
waarvan hem de kennisneming is toegestaan, ten parkette of ter griffie
18

Stb. 2011, 601.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

22

afschrift krijgen (artikel 32, eerste lid, Sv). Op bepaalde gronden kan de
officier van justitie bepalen dat van bepaalde stukken of gedeelten
daarvan geen afschrift wordt verstrekt (artikel 32, tweede lid, Sv). Bij
algemene maatregel van bestuur kunnen regels worden gesteld over het
verstrekken van afschriften en uittreksels en over de wijze waarop de
kennisneming van processtukken plaatsvindt (artikel 32, vijfde lid, Sv).
Aan de raadsman komt een gelijke bevoegdheid tot kennisneming van
processtukken toe als aan de verdachte. De raadsman ontvangt onverwijld
afschrift van alle stukken die ter kennis worden gebracht aan de verdachte
(artikel 51 Sv).
In het Besluit processtukken in strafzaken19 worden nadere regels gesteld
over de kennisneming van stukken gedurende het voorbereidende
onderzoek. De kennisneming van stukken nadat het voorbereidende
onderzoek is afgerond en de stukken aan de griffie zijn gezonden, is nader
geregeld in het Besluit orde van dienst gerechten20. Indien een verdachte
of diens raadsman tijdens het voorbereidende onderzoek kennis wil
nemen van processtukken, dan wordt hem daartoe de gelegenheid
geboden op het parket of, als hij van zijn vrijheid is beroofd, daar waar hij
zich bevindt hetzij elders (artikel 4 Besluit processtukken in strafzaken). In
de gevallen waarin de stukken op grond van de wet aan de griffie zijn
toegezonden wordt, indien een verdachte of diens raadsman bevoegd is
kennis te nemen van de processtukken, hem daartoe de gelegenheid
geboden bij de griffie of, als de verdachte rechtens van zijn vrijheid is
beroofd, daar waar hij zich bevindt of elders (artikel 19, eerste lid, Besluit
orde van dienst der gerechten). Aan de raadsman van de verdachte
worden zo spoedig mogelijk afschriften toegezonden van de processtukken waarvan de kennisneming wettelijk is toegestaan (artikelen 7,
eerste lid, Besluit processtukken in strafzaken en 21, eerste lid, Besluit
orde van dienst gerechten). Op verzoek van de verdachte of diens
raadsman worden aan hen zo spoedig mogelijk afschriften verstrekt van
de processtukken waarvan de kennisneming wettelijk is toegestaan
(artikelen 7, tweede lid, Besluit processtukken in strafzaken en 19, tweede
lid, Besluit orde van dienst gerechten).
Behalve de verdachte en diens raadsman kunnen derden van de processtukken kennis nemen. Degene die bij het gerechtshof een klacht heeft
ingediend wegens het niet vervolgen van een strafbaar feit kan de
voorzitter van het gerechtshof verzoeken kennis te nemen van de
processtukken. De kennisneming geschiedt op de wijze door de voorzitter
te bepalen (artikel 12f, tweede lid, Sv). Het slachtoffer kan de officier van
justitie verzoeken kennis te nemen van de processtukken die voor het
slachtoffer van belang zijn. Tijdens het voorbereidend onderzoek wordt de
toestemming tot inzage verleend door de officier van justitie, tijdens het
onderzoek ter terechtzitting wordt de toestemming verleend door het
gerecht in feitelijke aanleg (artikel 51b, eerste lid, Sv). Bij algemene
maatregel van bestuur kunnen nadere regels worden gegeven over de
wijze waarop de kennisneming geschiedt (artikel 51b, vijfde lid, Sv). Tot nu
toe is van deze mogelijkheid geen gebruik gemaakt. Als aan het slachtoffer toestemming is verleend om kennis te nemen van de processtukken,
kan hij bij de griffie een afschrift krijgen (artikel 51b, zesde lid, Sv).
Overigens kunnen strafvorderlijke gegevens aan slachtoffers worden
verstrekt met het oog op een zwaarwegend algemeen belang (artikel 39f,
eerste lid, onderdeel f, Wjsg). Dit is uitgewerkt in de Aanwijzing
verstrekking van strafvorderlijke gegevens voor buiten de strafrechtspleging gelegen doeleinden21.
19

Stb. 2011, 602.
Stb. 2004, 385.
21
2010AO16.
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

23

Tot nu toe is de praktijk doorgaans dat een belanghebbende kennis neemt
van papieren documenten. De stand der techniek maakt het evenwel
betrekkelijk eenvoudig om de kennisneming langs elektronische weg te
laten plaatsvinden. Daarbij kan gebruik worden gemaakt van een
gegevensdrager (een CD of een USB-stick) of van het internet. Zeker als
het gaat om een omvangrijk dossier kan hiermee een aanzienlijke
besparing van mensen en middelen worden bereikt.
In het Besluit processtukken in strafzaken zijn nadere regels gesteld over
het langs elektronische weg verlenen van inzage en verstrekken van
afschriften van processtukken. Hieraan zullen regels worden toegevoegd
over het langs elektronische weg verstrekken van afschriften van de
processtukken aan de belanghebbende. Dit betreft de verdachte, diens
raadsman of het slachtoffer. Daarbij zal worden uitgegaan van het vereiste
van een authenticatiemiddel voor de identificatie. Voor de verstrekking
van elektronische documenten aan een verdachte of een slachtoffer zal
gebruik kunnen worden gemaakt van DigiD. Voor de authenticatie,
voorafgaand aan de elektronische verstrekking van documenten aan een
raadsman, zal de raadsman gebruik kunnen maken van het middel dat
advocaten thans in civiele zaken ter beschikking staat voor het raadplegen
van de rol en het indienen en ontvangen van gerechtelijke stukken. Tevens
zullen regels worden opgenomen over de beschikbaarstelling van de
elektronische processtukken en de wijze waarop de kennisneming
plaatsvindt. Daarbij kan onder meer worden gedacht aan de mogelijkheid
van het met behulp van internetprotocollen downloaden van elektronische documenten nadat de daartoe geautoriseerde verzoeker zich heeft
geauthenticeerd bij het webportaal waar de documenten beschikbaar zijn.
Een andere mogelijkheid betreft het beveiligd verzenden van elektronische documenten (ssl-versleuteling). Voorts zullen regels worden
gesteld omtrent de beveiliging van de elektronische gegevens tegen
kennisneming door onbevoegden (ssl-versleuteling) en de vastlegging
van gegevens rond de verstrekking (logging).
De NOvA heeft er op gewezen dat in de memorie van toelichting een
verwijzing naar een uitspraak is weggehaald. Deze verwijzing betrof een
uitspraak van de rechtbank Rotterdam (LJN: AV3591, Rechtbank
Rotterdam, 3-01-2006, 10.750237.05). Deze alinea luidde als volgt:
In een zaak bij de rechtbank Rotterdam had het openbaar ministerie (delen
van) het procesdossier in digitale vorm (op CD-rom) aan de verdediging
verstrekt. Op het verzoek van de verdediging om een papieren versie te
kunnen ontvangen werd door de officier van justitie niet gereageerd. De
rechtbank overwoog dat het te ver gaat om uitsluitend in de voordelen
van verstrekking van een digitale versie van een procesdossier een
(voldoende) wettelijke basis te zien voor het standpunt dat voldaan is aan
de in de artikelen 30 tot en met 32 en 51 van het Wetboek van Strafvordering neergelegde verplichting. Het ontbreken van een wettelijke basis
heeft tot gevolg dat een digitaal samengesteld en verstrekt procesdossier
door alle procespartijen slechts dan met vrucht gebruik kan worden
gemaakt, als daarover tussen hen tevoren afspraken zijn gemaakt. Het
verdient daarom de voorkeur om te voorzien in specifieke regels over de
kennisneming van elektronische processtukken. De rechtszekerheid is
daarmee gediend. In de memorie van toelichting bij de Wet herziening
regels betreffende de processtukken in strafzaken is aangegeven dat het
gewenst is voor het verstrekken van afschrift in een elektronische
omgeving te voorzien in nadere normering, bijvoorbeeld op het punt van
de authenticiteit en integriteit van digitale afschriften. Met de praktijk zal
moeten worden afgestemd welke eisen op het gebied van integriteit en
authenticiteit een rol spelen. Deze voorschriften kunnen bij algemene
maatregel van bestuur worden uitgewerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

24

Deze passage was in een eerdere versie was opgenomen om de behoefte
aan wettelijke regels over de kennisneming van processtukken te
onderbouwen. Later is besloten deze alinea te schrappen omdat de
behoefte aan wettelijke regels voor de kennisneming van stukken, in het
licht van de digitalisering van het strafproces, evident is en deze alinea
daarmee niet veel toegevoegde waarde meer had. Met de NOvA ben ik
echter van oordeel dat er zeker ook behoefte is aan duidelijke regels voor
informatieverstrekking door de overheid aan de justitiabele.
Naar aanleiding van de opmerking over het beginsel van nevenschikking,
in paragraaf 1.3.4., heeft de NOvA de vraag opgeworpen of ook de
verdediging kan verzoeken om verstrekking van het papieren en/of het
elektronisch dossier. Ook heeft de Nova gevraagd hoe de opmerking over
het beginsel van nevenschikking moet worden gezien in verhouding tot de
opmerking dat digitale uitwisseling van het elektronisch strafdossier in
2016 de norm zal zijn. In antwoord op deze vragen kan worden opgemerkt
dat deze norm concreet inhoudt dat in 2016 de voorzieningen zullen zijn
gerealiseerd ten behoeve van de elektronische uitwisseling van processtukken door het openbaar ministerie en de rechtspraak met de burger en
de advocatuur. Niet uitgesloten is dat een verdachte of diens raadsman de
voorkeur geeft aan verstrekking van afschriften van processtukken in
papieren vorm. Een redelijke wetsuitleg brengt met zich mee dat, in de
gevallen waarin de verdachte of diens raadsman op grond van de
artikelen 32 of 51 van het Wetboek van Strafvordering verzoekt om
verstrekking van afschriften van processtukken in papieren vorm, een
dergelijk verzoek wordt gehonoreerd.
In het conceptwetsvoorstel dat in consultatie is gegeven, werd eveneens
melding gemaakt van de mogelijkheid om de documenten beschikbaar te
stellen met behulp van een gegevensdrager, zoals een USB-stick of
CD-rom. De NOvA heeft gevraagd waarom de verdediging het procesdossier niet gewoon op een beveiligde USB-stick, CD-rom of DVD
aangeleverd kan krijgen. In grote dossiers gebeurt dat in de praktijk ook al.
Bij nader inzien is een dergelijke wijze van verstrekking echter minder
aantrekkelijk. Omdat bij deze wijze van verstrekking geen authenticatie
langs elektronische weg plaatsvindt en daardoor niet de bevoegdheid tot
het verkrijgen van stukken kan worden vastgesteld, zal daarvoor een
afzonderlijke procedure moeten worden ontwikkeld. Bovendien zal het
gebruik van verschillende modaliteiten binnen de rechterlijke macht
leiden tot extra belasting van de administratie en kan dit risico’s opleveren
voor de beveiliging van de gegevens. Daarom zal de beschikbaarstelling
van elektronische processtukken (in beginsel) worden beperkt tot de
overdracht langs elektronische weg, door middel van een daartoe
aangewezen elektronische voorziening. Met de eerdergenoemde
ontwikkeling van het eID Stelsel Nederland zullen machtigingsdiensten
worden ontwikkeld met behulp waarvan advocaten met hun eigen
authenticatiemiddel namens hun cliënt om verstrekking van het procesdossier kunnen verzoeken. In afwachting daarvan kan – zeker bij omvangrijke dossiers – behoefte bestaan aan de verstrekking met behulp van een
gegevensdrager. Dit zal in het Besluit processtukken in strafzaken worden
uitgewerkt. De NOvA heeft tevens gevraagd hoe een gedetineerde
toegang kan krijgen tot de processtukken. In reactie hierop kan worden
opgemerkt dat thans binnen penitentiaire inrichtingen een veilig
voorziening ontbreekt met behulp waarvan gedetineerden langs elektronische weg kennis kunnen nemen van de aan hen geadresseerde
elektronische afschriften. In het Besluit processtukken in strafzaken zullen
nadere regels worden gegeven voor de verstrekking van processtukken
aan de gedetineerde. Daarbij zal worden uitgegaan van de verantwoordelijkheid van de directeur van de inrichting om ervoor zorg te dragen dat de
gedetineerde de kennisneming van processtukken niet wordt onthouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

25

3.2. De aangifte
Onderscheid kan worden gemaakt tussen de situatie waarbij de aangever
in persoon op het politiebureau voor de bevoegde ambtenaar, bedoeld in
artikel 163, eerste lid, Sv, verschijnt voor het doen van mondelinge
aangifte en de situatie waarbij de aangever zelfstandig de aangifte opstelt
en aan de bevoegde ambtenaar doet toekomen. In het eerste geval maakt
de bevoegde ambtenaar proces-verbaal op van de mondelinge aangifte,
dat wordt medeondertekend door de aangever. In het laatste geval bestaat
de aangifte uit een zelfstandig opgemaakte en ondertekende verklaring
van de aangever.
Voor wat betreft de aangifte waarbij de aangever in persoon op het
politiebureau voor de bevoegde ambtenaar verschijnt, wordt door de
politie geëxperimenteerd met systemen die het mogelijk maken dat de
aangifte met behulp van elektronische middelen wordt opgesteld en
ondertekend. In een proefproject bij het politiekorps Rotterdam-Rijnmond
is een werkwijze beproefd waarbij de bevoegde ambtenaar, nadat de
aangever zich heeft gelegitimeerd, in elektronische vorm proces-verbaal
opmaakt van de aangifte, de aangever het proces-verbaal laat medeondertekenen met behulp van een tablethandtekening en vervolgens zelf een
elektronische handtekening plaatst. Met de elektronische handtekening
van de opsporingsambtenaar is verzekerd dat de tablethandtekening een
onlosmakelijk onderdeel van het document vormt en is elke wijziging van
het document daarna op te sporen. Hierdoor is de betrouwbaarheid van
de aangifte gewaarborgd, ook omdat de aangever verplicht is zich te
legitimeren. Daarmee wordt voorkomen dat een persoon onder een valse
naam aangifte doet. Deze werkwijze is in het proefproject ook beproefd
voor de medeondertekening van processen-verbaal van verhoor van
verdachten, getuigen of slachtoffers. Het proefproject heeft tot de
conclusie geleid dat de tablethandtekening, mits de integriteit is gewaarborgd, een waardevolle rol kan vervullen in de opsporingsfase.
Daarnaast is het, op grond van artikel 163, derde lid, Sv, mogelijk om een
aangifte in elektronische vorm aan de bevoegde ambtenaar te doen
toekomen. Dit is geregeld in het eerdergenoemde Besluit elektronische
aangifte. In dit besluit is geregeld dat langs elektronische weg gedane
aangiften gelijk worden gesteld met klassieke, ondertekende aangiften,
indien gebruik is gemaakt van een aangiftesysteem dat door de Minister
van Veiligheid en Justitie is goedgekeurd (artikel 3 Besluit elektronische
aangifte). De mogelijkheid van elektronische aangifte is beperkt tot
strafbare feiten die voorkomen in de lijst die is opgenomen in een bijlage
bij het besluit (artikel 2 Besluit elektronische aangifte). Dit betreft diefstal,
inclusief de poging daartoe (artikelen 310, 311, 314 en 315 j.o. 45 Sr) en
vernieling of beschadiging (artikelen 170, 171, 350, eerste lid, 352 Sr en 7
WVW 1994). Het is niet vereist dat de aangever de aangifte elektronisch
ondertekent. Voldoende is dat bepaalde gegevens worden ingevuld,
waaronder een aanduiding waaruit blijkt dat het de aangever bekend is
dat het doen van een valse aangifte een strafbaar feit is. Gekozen is voor
een dergelijke laagdrempelige voorziening om bepaalde groepen, zoals
bijvoorbeeld toeristen of andere in Nederland verblijvende buitenlanders,
niet uit te sluiten van een elektronische aangifte22.
Tot nu toe is de betekenis van de elektronische aangifte op grond van het
Besluit elektronische aangifte beperkt gebleven, mede omdat het
toepassingsgebied van dit besluit beperkt is tot enkele strafbare feiten.
Het verdient dan ook aanbeveling te komen tot een herziening van de
huidige regeling teneinde het toepassingsgebied uit te breiden tot alle
strafbare feiten. Vanwege de ontwikkeling van het elektronisch straf22

Staatsblad 2003, 727, blz. 9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

26

dossier binnen de rechtspraak ligt het voor de hand te streven naar een
elektronische aangifte, als startpunt van een opsporingsonderzoek
In de gevallen waarin de aangever zelfstandig de aangifte opstelt en langs
elektronische weg aan de bevoegde ambtenaar, bedoeld in artikel 163,
eerste lid, van het Wetboek van Strafvordering wil doen toekomen, is er
geen bevoegde ambtenaar betrokken bij de totstandkoming van de
aangifte. Dit betekent dat de identiteit van de aangever niet wordt
geverifieerd en dat niet uitgesloten kan worden dat een persoon onder
een valse naam aangifte doet. Dit kan worden voorkomen met het gebruik
van een elektronische handtekening die voldoet aan de eisen op basis van
het voorgestelde artikel 138f Sv. Daartoe kan de aangever gebruik maken
van DigiD. Dit impliceert dat personen die niet over DigiD beschikken niet
zelfstandig een elektronische aangifte aan de bevoegde ambtenaar
kunnen doen toekomen. Te dien aanzien dient het risico van het gebruik
van een valse identiteit te worden afgewogen tegen het gebruiksgemak
van de elektronische voorziening. Die afweging strekt tot een keuze voor
DigiD. Gedurende de afgelopen jaren is het systeem van DigiD in
Nederland ingeburgerd. De DigiD wordt reeds gebruikt in de communicatie met overheidsorganen, zoals gemeenten en de Belastingdienst. Ook
in het verkeer met de bestuursrechter is het gebruik van DigiD voorgeschreven23. De Nederlandse burger is inmiddels behoorlijk bekend met
het gebruik van DigiD. Het ligt dan ook voor de hand om voor de
elektronische aangifte bij dit systeem aan te sluiten. Dit betekent dat het
voor personen die niet over DigiD beschikken, minder eenvoudig zal zijn
om langs elektronische weg aangifte te doen. Dit lijkt echter geen
zwaarwegend bezwaar omdat het in de rede ligt dat een toerist, die
aangifte wil doen van een strafbaar feit, zich bij het politiebureau zal
vervoegen. Alsdan zal gebruik kunnen worden gemaakt van de hierboven
beschreven procedure voor de mondelinge aangifte, ten overstaan van de
bevoegde ambtenaar. Hierbij kan nog worden opgemerkt dat een toerist
uit een andere EU-lidstaat in de toekomst ook elektronisch aangifte moet
kunnen doen met bijvoorbeeld een gekwalificeerde elektronische
handtekening in Nederland. De eerdergenoemde verordening betreffende
elektronische identificatie en vertrouwensdiensten voor elektronische
transacties in de interne markt bevat voorschriften over de erkenning
hiervan.
Thans kent het Wetboek van Strafvordering de mogelijkheid van het doen
van schriftelijke aangifte naast het doen van mondelinge aangifte. De
mogelijkheid van schriftelijke aangifte geldt voor alle strafbare feiten. De
schriftelijke aangifte kan langs elektronische weg worden overgebracht,
mits wordt voldaan aan de eisen van het Besluit elektronische aangifte.
Van deze mogelijkheid wordt nauwelijks gebruik gemaakt. Uitgangspunt
van het wetsvoorstel is dat burgers langs elektronische weg aangifte
kunnen doen. Voorgesteld wordt dat de elektronisch ondertekende
aangifte langs elektronische weg kan worden overgedragen met behulp
van een bij algemene maatregel van bestuur aangewezen elektronische
voorziening voor in beginsel alle strafbare feiten, evenals nu het geval is
bij de reeds bestaande mogelijkheid van de schriftelijke aangifte. Het
Besluit elektronische aangifte regelt thans de elektronische aangifte voor
een beperkt aantal delicten, zoals (poging tot) diefstal, vernieling en
beschadiging, oftewel delicten zonder opsporingsindicatie. Dit besluit zal
worden ingetrokken, aangezien ervaringen met de huidige elektronische
aangifteloketten van politie, leren dat bij burgers de behoefte bestaat aan
ruimere mogelijkheden voor het doen van elektronische aangifte dan de
wet op dit moment toestaat. Veel van de elektronische aangiften die
23

Artikel 1 van de Regeling aanwijzing betrouwbaarheidsniveau authenticatie bij elektronisch
verkeer met de bestuursrechter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

27

worden gedaan vallen buiten het bereik van de huidige wettelijke
regeling. In die gevallen wordt de aangifte op papier uitgewerkt en wordt
de aangever de aangifte voor accordering en ondertekening met een
gefrankeerde retour envelop toegezonden. Verder blijkt de behoefte aan
ruimere mogelijkheden uit het succes en de toename van het aantal
online en telefonische meldpunten (Meldpunt Kindermisbruik, Kindertelefoon, Meldpunt Kinderporno, Meldpunt ouderenmishandeling, etc.). De
meldingen kunnen ernstige strafbare feiten betreffen en zijn regelmatig
aanleiding voor het instellen van een strafrechtelijk onderzoek. Voorts
leert de ervaring dat ook in geval van mondelinge aangifte van een ernstig
feit, de aangever meestal nader gehoord wordt. In die gevallen was de
aangifte aanleiding voor nadere onderzoekhandelingen, dus startpunt van
een strafrechtelijk onderzoek. Daarom is aangesloten bij alle strafbare
feiten.
De politie hanteert bij het aangifteproces de multichannelaanpak. Met de
multichannelaanpak wordt burgers en bedrijven meerdere kanalen van
aangifte geboden: via internet, telefonisch, op het bureau, op afspraak, op
locatie-delict, thuis of via een 3D-loket. Het uitgangspunt hierbij is dat de
politie 24/7 bereikbaar is en in overleg met de burger het juiste kanaal
voor aangifte kiest. De mogelijkheid die met dit wetsvoorstel wordt
gecreëerd om, in beginsel, voor alle strafbare feiten elektronisch aangifte
te doen, laat onverlet dat sommige slachtoffers in bepaalde situaties bij
voorkeur persoonlijk contact met de politie hebben.
Wat betreft de klachtdelicten kan worden opgemerkt dat in de memorie
van toelichting bij de Wet elektronische aangifte processen-verbaal
(Kamerstukken II, 2003/04, 29 438, nr. 3, blz. 1) werd overwogen dat het
niet bij alle feiten wenselijk is dat elektronisch aangifte kan worden
gedaan. Bij klachtdelicten gaat het om gevallen waarbij niet eerder tot het
instellen van een onderzoek kan worden overgegaan dan nadat een
slachtoffer aangifte heeft gedaan. Thans, ruim tien jaar later, kan worden
gezegd dat het, gelet op de eerder aangehaalde ervaringen met elektronische aangifteloketten, niet in het belang van de rechtshandhaving is dat
klachtdelicten zijn uitgesloten van elektronische aangifte. Uitgangspunt
van het wetsvoorstel is derhalve het uitbreiden van het toepassingsbereik
van elektronische aangifte in aanvulling op de bestaande mogelijkheid om
mondeling aangifte te kunnen blijven doen. Na intrekking van het Besluit
elektronische aangifte bestaat de mogelijkheid van elektronische aangifte
op grond van dit wetsvoorstel welke in beginsel van toepassing is op alle
strafbare feiten.
Het ligt in de lijn der verwachting dat de mogelijkheid van het doen van
elektronische aangifte voor alle strafbare feiten, leidt tot een grotere
aangiftebereidheid. Wat dit betekent voor de capaciteit bij politie en
justitie is niet op voorhand duidelijk. Enerzijds zouden zij te maken kunnen
krijgen met het verwerken van een groter aantal aangiften. Anderzijds kan
de uitbreiding van elektronische aangifte naar alle strafbare feiten leiden
tot capaciteitsbesparingen. Dit zal het geval zijn wanneer burgers vaker
kiezen voor de elektronische aangifte ten koste van de mondelinge
aangifte, waardoor minder capaciteit nodig is voor het opnemen en
uitwerken van de aangifte. Van belang is dat bij de voorgestelde
uitbreiding, naast de toename van aangiftebereidheid, elektronische
aangiften snel worden behandeld en aangevers goed worden geïnformeerd over wat er met hun aangifte is gedaan. Het voorstel biedt daarom
de ruimte voor de politie om de uitbreiding van de elektronische aangifte
naar in beginsel alle strafbare feiten met behulp van een bij algemene
maatregel van bestuur aangewezen voorziening gefaseerd in te voeren.
Op deze wijze kan de politie gedurende het implementatietraject de
voorgestelde uitbreiding gefaseerd en gecontroleerd invoeren zodat een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

28

goede balans wordt gevonden tussen enerzijds het bieden van ruimere
mogelijkheden voor het doen van elektronische aangifte door de burger
en anderzijds het kunnen garanderen van een adequate inrichting met
betrekking tot het reageren op meldingen of aangiften.
De NOvA heeft opgemerkt dat over het hoofd is gezien dat advocaten niet
namens hun cliënten met DigiD aangifte kunnen doen. Dit is inderdaad nu
nog het geval. DigiD Machtigen ziet vooralsnog op een beperkt aantal
diensten waarvoor machtigingen kunnen worden geregistreerd. Die
registratie kent twee varianten. Bij de ene variant ligt het initiatief bij een
natuurlijke persoon, bij de tweede variant bij de te machtigen persoon die
een natuurlijke of rechtspersoon kan zijn. Het eerste type machtiging is
enkel nog mogelijk voor het doen van belastingaangifte. Het tweede type
machtiging kent al wat meer implementaties. Een voorbeeld betreft de
machtiging van een rijschoolhouder om namens zijn leerling examen te
kunnen aanvragen. Het aantal diensten waarvoor een machtiging kan
worden gegeven zal in de nabije toekomst snel toenemen. In geval het
nieuwe of aangepaste aangifteportaal gereed is en door een koppeling
een machtigbare dienst wordt, ontstaat voor de advocaat de mogelijkheid
met zijn authenticatiemiddel (een eHerkenningsmiddel) een machtiging bij
DigID Machtigen te registreren en namens zijn cliënt aangifte te doen.
Het Platform bijzondere opsporingsdiensten (BOD’en) wijst er op dat de
betrouwbaarheid van de elektronische ondertekening van de aangifte van
groot belang is om te voorkomen dat er situatie ontstaan zoals die
recentelijk aan de orde waren bij zorgfraude en toeslagenfraude, waar het
de fraudeurs niet al teveel moeite kostte om met de identiteitsgegevens
van een ander, via elektronische weg, ten onrechte gelden aan te vragen.
In reactie hierop kan worden opgemerkt dat de keuze voor het gewenste
betrouwbaarheidsniveau van authenticatie uit de aard der zaak een
compromis vormt tussen een optimale beveiliging en een optimaal
gebruiksgemak. Als gekozen wordt voor een optimaal niveau van
beveiliging, door middel het gebruik van een gekwalificeerd certificaat,
dan zal dat leiden tot beperking de kring van personen die van een
dergelijke authenticatie gebruik kunnen maken. Anderzijds, als gekozen
wordt voor een lichte vorm van beveiliging, door te volstaan met een
gebruikersnaam en een wachtwoord, dan is het onbevoegde gebruik van
de identiteit van een ander niet uitgesloten. Voor dit wetsvoorstel is
gekozen voor een authenticatie met een extra verificatie van de identiteit
van degene die elektronisch ondertekent, bijvoorbeeld door middel van
sms. In theorie is het niet uitgesloten dat een persoon aangifte doet met
behulp van de inloggegevens en de telefoon van een ander, die deze
gegevens vrijwillig ter beschikking heeft gesteld. In de praktijk is een
dergelijke handelwijze minder goed voorstelbaar; het levert geen geldelijk
gewin op en zal eenvoudig ontdekt worden zodra de aangifte in behandeling wordt genomen. Gelet op de afwezigheid van een financieel belang
wordt het risico van fraude met DigiD voor enkel het doen van een valse
aangifte dan ook niet hoog ingeschat.
Daarnaast vreest het Platform BOD’en dat de aangifte die thuis vanachter
de computer wordt gedaan te weinig concrete informatie zal bevatten
voor verder onderzoek en wijst daarbij op het voordeel dat het proces van
de mondelinge aangifte biedt voor het stellen van aanvullende vragen. Bij
de inrichting van de elektronische voorziening kunnen nadere eisen
worden gesteld aan de informatie die bij de aangifte overgedragen moet
worden. Dit is mede afhankelijk van het betreffende strafbare feit.
Daarvoor kan worden gedacht aan elementen als plaats en tijd, de
personalia van getuigen en dergelijke. Deze eisen staan echter los van die
van de ondertekening door de aangever en de overdracht van de aangifte,
die uit dit wetsvoorstel voortvloeien. De mogelijkheid van de geheel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

29

vormvrije schriftelijke aangifte bestaat al zolang als de mogelijkheid van
de mondelinge aangifte. Het wetsvoorstel ziet enkel op de elektronische
variant van een reeds bestaande mogelijkheid. Daarbij komt dat de
aangifte vooral gezien moet worden als startpunt voor het mogelijk doen
van een strafrechtelijk onderzoek. De verklaring van de aangever dat hij
getuige is geweest of slachtoffer is geworden van een strafbaar feit kan
aanleiding kunnen vormen tot de beslissing een strafrechtelijk onderzoek
te starten. In de regel wordt de aangever, ook als deze mondeling aangifte
heeft gedaan, nader gehoord zodat nadere informatie kan worden
verzameld ten behoeve van het verdere onderzoek.
3.3. Het aanwenden van rechtsmiddelen
3.3.1. Gewone rechtsmiddelen
Het aanwenden van gewone rechtsmiddelen is geregeld in Titel V van het
Derde Boek van het Wetboek van Strafvordering. Hoger beroep of beroep
in cassatie wordt ingesteld door een verklaring, af te leggen door degene
die het rechtsmiddel aanwendt, op de griffie van het gerecht door of bij
hetwelk de beslissing is gegeven (artikel 449, eerste lid, Sv). In de gevallen
waarin de verdachte is aangehouden kan hoger beroep of cassatie
worden ingesteld door middel van een aangetekende brief (artikel 449,
tweede lid, Sv). Vanwege de verruimde uitleg van artikel 450 Sv, waarop
hieronder wordt ingegaan, heeft deze mogelijkheid echter geen
zelfstandige betekenis meer. Een bezwaarschrift wordt ingediend op de
griffie van het gerecht door of bij hetwelk de beslissing is gegeven of de
handeling is verricht (artikel 449, derde lid, Sv). De regeling van artikel 449
Sv geldt voor rechtsmiddelen tegen beschikkingen, tussenuitspraken en
einduitspraken.
Het aanwenden van gewone rechtsmiddelen namens de verdachte kan
ook geschieden door een advocaat als gevolmachtigde of een vertegenwoordiger als gemachtigde (artikel 450, eerste lid, Sv). Het rechtsmiddel
wordt dan ingesteld op de wijze die is voorzien in artikel 449 Sv, dus door
een verklaring ter griffie van het gerecht of door een aangetekende brief.
Degene die het rechtsmiddel aanwendt kan met behulp van een
bijzondere volmacht een vertegenwoordiger persoonlijk daartoe schriftelijk machtigen (artikel 450, eerste lid, onderdeel b, Sv). Deze
mogelijkheid heeft er in de praktijk toe geleid dat een verdachte door
middel van een brief aan de griffie een rechtsmiddel kan instellen. Ieder
van de verdachte afkomstig geschrift waaruit in redelijkheid kan worden
opgemaakt dat hij de zaak aan een hogere rechter wil voorleggen, moet
worden aangemerkt als een bijzondere schriftelijke volmacht aan de
griffier om het rechtsmiddel namens de verdachte in te stellen24. Ook de
officier van justitie kan van deze mogelijkheid gebruik maken. De
volmacht moet als zodanig herkenbaar zijn, bijvoorbeeld door middel van
het handschrift of de handtekening van de belanghebbende. Met de Wet
stroomlijnen hoger beroep25 zijn extra eisen gesteld aan de bijzondere
schriftelijke volmacht aan de griffiemedewerker.
Daarnaast kan een advocaat als vertegenwoordiger optreden indien deze
verklaart daartoe bepaaldelijk te zijn gemachtigd door degene die het
rechtsmiddel aanwendt (artikel 450, eerste lid onderdeel a, Sv). Als de
advocaat persoonlijk ter griffie verschijnt, dan is een mondelinge
verklaring voldoende. De Hoge Raad heeft inmiddels de mogelijkheid
aanvaard dat de advocaat schriftelijk namens de verdachte een rechtsmiddel aanwendt26. De bepaaldelijk gevolmachtigde advocaat verleent
dan zelf een volmacht aan de griffiemedewerker om namens de verdachte
24

HR 8 maart 1977, NJ 1977, 338 en 3 april 1984, NJ 1984, 634.
Stb. 2006, 470.
26
HR 22-12-2009, LJN BJ7810.
25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

30

een rechtsmiddel in te stellen. In het geschrift moet de advocaat tot
uitdrukking brengen dat hij bepaaldelijk is gevolmachtigd tot het instellen
van hoger beroep en dat hij de griffiemedewerker een (bijzondere)
volmacht verleent om het rechtsmiddel ten behoeve van de verdachte in
te stellen. De extra eisen aan de bijzondere schriftelijke volmacht aan de
griffiemedewerker, die voortvloeien uit de Wet stroomlijnen hoger beroep,
gelden ook voor de volmacht van de advocaat. Dit betekent dat de
advocaat verklaart dat de verdachte instemt met het door de griffiemedewerker aanstonds in ontvangst nemen van de oproeping voor de
terechtzitting in hoger beroep. Tevens dient de advocaat het adres te
vermelden dat door de verdachte is opgegeven voor de toezending van
het afschrift van de appèldagvaarding.
De hoofdregel van artikel 449 Sv, dat een rechtsmiddel slechts kan worden
aangewend door een mondelinge verklaring ter griffie, diende om zeker te
stellen dat de verdachte een rechtsmiddel heeft willen aanwenden27. Ook
voor de advocaat en de bijzonder gevolmachtigde geldt dat zij mondeling
ter griffie een verklaring afleggen28. Inmiddels is het gebruik van de post
gemeengoed geworden. Daarnaast zijn nieuwe technische mogelijkheden
beschikbaar gekomen om berichten over te brengen, zoals e-mail en
internet. Gelet op het belang van een goede toegang tot de rechter voor
de justitiabelen en de voordelen op het gebied van de efficiency en de
stroomlijning van de werkprocessen, is het aangewezen om de
mogelijkheid van het langs elektronische weg instellen van een rechtsmiddel op te nemen in het Wetboek van Strafvordering. Bij algemene
maatregel van bestuur kunnen nadere regels worden gegeven over het
langs elektronische weg aanwenden van een rechtsmiddel. Daarvoor kan
worden gedacht aan regels over de mogelijkheid tot weigering van een
disproportionele hoeveelheid gegevens.
Het risico dat een brief, waarin een rechtsmiddel wordt aangewend, niet
bij de griffie aankomt, wordt in het strafprocesrecht voor rekening van de
burger gelaten. Ditzelfde kan gelden voor een elektronisch bericht
waarmee de intentie een rechtsmiddel aan te wenden wordt overgebracht. Niettemin maakt de informatie- en communicatietechnologie het
eenvoudig om een bericht van ontvangst te verzenden. Dit klemt temeer
daar het niet meer nodig is dat ter griffie een verklaring wordt afgelegd
door een procespartij of een gemachtigde. Daarom wordt voorgesteld te
regelen dat de ontvangst van het bericht wordt bevestigd. Ook in het
bestuursrecht geldt een dergelijke verplichting bij de ontvangst van een
elektronisch ingediende aanvraag tot het geven van een beschikking
(artikel 4:3a Awb).
Van de aanwending van een gewoon rechtsmiddel of de inlevering van
een bezwaarschrift wordt door de griffier een akte opgemaakt (artikel 451,
eerste lid, Sv). Eerst door het opmaken en, behoudens een beletsel
waarvan melding zal moeten worden gemaakt, door de comparant
ondertekenen van die akte is het rechtsmiddel werkelijk ingesteld. Ook als
de verdachte een brief of een elektronisch bericht aan de griffie zendt
waarin hij te kennen geeft een rechtsmiddel te willen instellen, zal aan die
wens voor het beëindigen van de beroepstermijn door het opstellen van
een akte uitvoering moeten kunnen worden gegeven29. Het is dan ook van
belang dat de dag en het tijdstip van ontvangst van het bericht, houdende

27

Voor een uitgebreide beschouwing over het aanwenden van rechtsmiddelen in het strafrecht
kan worden verwezen naar de dissertatie van H.K. Elzinga, «In beroep», Een onderzoek naar
het aanwenden van rechtsmiddelen in het strafrecht en een vergelijking met het instellen van
bezwaar en beroep in de Awb, Gouda Quint 1998.
28
HR 24 juni 1980, NJ 1980, 576, HR 18 oktober 1988, NJ 1989, 416, HR 25 maart 1997, NJ 1998,
50 en HR 30 januari 2001, NJ 2001, 293.
29
Kamerstukken II, 2005/06, 30 320, nr. 3, blz. 27.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

31

de intentie een rechtsmiddel in te stellen, ter griffie worden vastgelegd.
Als hoger beroep of cassatie bij aangetekende brief zijn gedaan, dan
tekent de griffier onverwijld dag en uur van ontvangst op de brief aan
(artikel 451, derde lid, Sv). Ingeval van hoger beroep of cassatie door
middel van een elektronisch bericht, wordt voorgesteld dat als dag van
het beroep geldt de dag van ontvangst van het bericht in het systeem
voor gegevensverwerking van de griffie. Dit betreft de elektronische
voorziening, die bij algemene maatregel van bestuur wordt aangewezen.
De griffier ondertekent de akte met degene die de verklaring aflegt of het
bezwaarschrift inlevert. Vanwege de mogelijkheid van het langs elektronische weg aanwenden van een rechtsmiddel ligt het in de rede dat ook
de akte in elektronische vorm kan worden opgemaakt. De akte in
elektronische vorm dient te voldoen aan het vereiste van integriteit, als
neergelegd in het voorgestelde artikel 149a, derde lid, Sv. Voor de
ondertekening kan de griffier gebruik maken van een elektronische
handtekening conform het voorgestelde artikel 138f Sv. Voor de ondertekening door degene die de verklaring aflegt of het bewaarschrift inlevert
kan gebruik worden gemaakt van een elektronische handtekening die is
gebaseerd op authenticatie met DigiD. Ook kan worden gedacht aan een
legitimatieplicht in combinatie met een tablethandtekening, waarbij de
griffier de ondertekening bevestigt met behulp van een elektronische
handtekening als bedoeld in het voorgestelde artikel 138f Sv. Dit naar het
model van de mondelinge aangifte waarbij een elektronisch procesverbaal wordt opgemaakt.
De intrekking en afstand van een rechtsmiddel geschieden door een
verklaring, af te leggen op de griffie van het gerecht door of bij hetwelk de
beslissing is gegeven of de handeling is verricht (artikel 454, eerste lid,
Sv). Doordat de artikelen 450 en 451 van het Wetboek van Strafvordering
van overeenkomstige toepassing zijn, kan het langs elektronische weg
intrekken van een gewoon rechtsmiddel op dezelfde wijze geschieden als
het langs elektronische weg aanwenden daarvan (artikel 454, tweede lid,
Sv).
Er geldt een bijzondere procedure voor het instellen van een rechtsmiddel
door een gedetineerde (artikel 451a Sv). Dit betreft een extra mogelijkheid
tot het instellen van rechtsmiddelen, naast de regeling van de artikelen
449 en 450 Sv. De gedetineerde dient een schriftelijke verklaring te doen
toekomen aan het hoofd van de justitiële inrichting die deze vervolgens
onverwijld doet inschrijven in een daarvoor bestemd register en toezendt
aan de griffie van het gerecht (artikel 451a, tweede lid, Sv). Nu de
gedetineerde binnen afzienbare termijn op de cel toegang kan hebben tot
het internet zal nader worden bezien of aanpassing van deze bepaling
aangewezen is, zodat de verklaring langs elektronische weg aan het hoofd
van het gesticht kan worden overgedragen. De NOvA roept op hieromtrent een zeer zorgvuldige afweging te maken waarbij rekening wordt
gehouden met het feit dat sommige gedetineerden helemaal niet binnen
afzienbare tijd toegang hebben tot het internet. Juist deze kwetsbare
groep van de preventief gedetineerden moet eenvoudig rechtsmiddelen
kunnen instellen. In reactie hierop kan worden opgemerkt dat de
«traditionele weg» voor het instellen van een rechtsmiddel, namelijk door
middel van een bijzondere volmacht aan een vertegenwoordiger, open
blijft staan. In het bestaande systeem wordt met dit wetsvoorstel geen
verandering gebracht. Hier komt bij dat de gedetineerde zijn advocaat kan
machtigen om namens hem een rechtsmiddel in te stellen, waarna de
advocaat langs elektronische weg de griffie kan benaderen en de
volmacht met behulp van de daartoe aangewezen elektronische
voorziening kan overdragen en namens de gedetineerde het rechtsmiddel
kan instellen. Dit betreft een combinatie van het op traditionele wijze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

32

instellen van een rechtsmiddel en het gebruik van een elektronische
voorziening. Tenslotte zal, zoals eerder opgemerkt, de ontwikkeling van
het eID Stelsel Nederland een advocaat de mogelijkheid bieden als
gevolmachtigde namens zijn cliënt op te treden. Vooralsnog valt dan ook
niet goed in te zien dat gedetineerden met dit wetsvoorstel minder
eenvoudig een rechtsmiddel kunnen instellen dan thans het geval is.
Er geldt tevens een bijzondere procedure voor het instellen van een
rechtsmiddel door een bedreigde getuige (artikel 451b Sv). Gelet op het
geringe aantal bedreigde getuigen lijkt er vooralsnog geen aanleiding tot
het vaststellen van specifieke regels voor het langs elektronische weg
instellen van rechtsmiddelen. De officier van justitie kan de mededeling
van het hoger beroep aan de griffie bij het gerecht bij hetwelk de
beschikking is gegeven (artikel 451b, tweede lid, Sv) langs elektronische
weg verzenden. Daarvoor kan gebruik worden gemaakt van de bij
algemene maatregel van bestuur aangewezen elektronische voorziening.
3.3.2. Het doen van verzet tegen een strafbeschikking
In Titel IVA van het Tweede Boek van het Wetboek van Strafvordering is de
vervolging door een strafbeschikking geregeld. Een strafbeschikking kan
door de officier van justitie worden uitgevaardigd in het geval van een
overtreding of een misdrijf waarop een gevangenisstraf is gesteld van ten
hoogste zes jaar (artikel 257a, eerste lid, Sv). Tegen een strafbeschikking
kan de verdachte verzet doen, de regeling is opgenomen in artikel 257e
van het Wetboek van Strafvordering. Daarbij is in sterke mate aangesloten
bij de regeling voor het aanwenden van gewone rechtsmiddelen, in de
artikelen 449 e.v. Sv. Het verzet wordt gedaan bij het parket dat in de
strafbeschikking vermeld wordt (artikel 257e, tweede lid, Sv). Het verzet
kan door de verdachte, een advocaat die verklaart bepaaldelijk door hem
te zijn gemachtigd, alsmede een bij bijzondere volmacht schriftelijk
gemachtigde in persoon op het parket worden gedaan. Anders dan bij de
regeling van het aanwenden van gewone rechtsmiddelen kunnen
daarnaast de verdachte alsmede een advocaat die verklaart bepaaldelijk
door hem te zijn gevolmachtigd, schriftelijk verzet doen door middel van
een ondertekende brief aan de officier van justitie (artikel 257e, derde lid,
Sv). Een ondertekende brief kan in voldoende mate duidelijkheid bieden
omtrent de wens van de verdachte een rechtsmiddel in te stellen30.
Het is te voorzien dat de strafbeschikking in de praktijk veelvuldig
toegepast zal worden, zodat de redenen die ten grondslag liggen aan het
reguleren van de mogelijkheid tot het langs elektronische weg instellen
van een gewoon rechtsmiddel ook van toepassing zijn op het verzet tegen
een strafbeschikking. Daarom wordt voorgesteld aan artikel 257e Sv een
nieuw lid toe te voegen dat de mogelijkheid regelt tot het langs elektronische weg doen van verzet. De voorgestelde regeling is nauw aangesloten op de regeling voor het doen van schriftelijk verzet door middel van
een aan de officier van justitie gerichte brief. Voor de ondertekening van
het elektronische bericht kan gebruik worden gemaakt van een elektronische handtekening, die voldoet aan de eisen op basis van het voorgestelde artikel 138f van het Wetboek van Strafvordering. Degene die verzet
doet kan voor de ondertekening gebruik maken van een elektronische
handtekening die gebaseerd is op een authenticatie met DigiD. De NOvA
wijst op de mogelijkheid van een tablethandtekening. Een dergelijke
handtekening is niet uitgesloten maar bedacht moet worden dat deze
handtekening uitsluitend mogelijk is in combinatie met een elektronische
gegevensdrager. Een tablethandtekening is in de praktijk dan ook vooral
bruikbaar als degene die een rechtsmiddel wil instellen zich ter griffie

30

Kamerstukken II 2004/05, 29 849, nr. 3, blz. 42.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

33

vervoegt, en is niet van betekenis voor het langs elektronische weg
instellen van een rechtsmiddel.
De verzending van het bericht aan het parket dient te geschieden met
behulp van een daartoe aangewezen elektronische voorziening. De
elektronische voorziening zal bij algemene maatregel van bestuur worden
aangewezen. Overeenkomstig de regeling van artikel 257e, tweede lid, Sv,
zal een bericht dat niet aan het juiste parket is gericht, elektronisch aan de
officier van justitie worden doorgeleid die het verzet bij een bevoegde
rechter aanhangig kan maken. Als de dag en het tijdstip waarop het
bericht is ontvangen gelden de dag en het tijdstip van ontvangst van het
bericht in het systeem voor gegevensverwerking van het parket. Dit
betreft de elektronische voorziening, die bij algemene maatregel van
bestuur wordt aangewezen. Dit is van belang voor de beoordeling van de
tijdigheid en daarmee de ontvankelijkheid van het ingestelde verzet.
Bij het verzet dienen te worden opgegeven de naam van de verdachte,
alsmede een nauwkeurige aanduiding of kopie van de strafbeschikking
waartegen het beroep zich richt (artikel 257, vijfde lid, Sv). De strafbeschikking kan worden gekopieerd of gescand en als bijlage bij het bericht,
waarmee elektronisch verzet wordt gedaan, worden gevoegd.
Zoals hierboven is gemeld wordt het risico dat een brief, waarin de
intentie tot het instellen van een rechtsmiddel tot uitdrukking wordt
gebracht, niet bij het parket aankomt in het strafprocesrecht voor rekening
van de burger gelaten. Nu de informatietechnologie het eenvoudig maakt
een bericht van ontvangst te verzenden wordt geregeld dat de ontvangst
van het bericht wordt bevestigd.
Degene die het verzet heeft gedaan kan dit intrekken tot aan het moment
waarop het verzet ter terechtzitting wordt behandeld (artikel 257e, achtste
lid, Sv). Voor het intrekken van het verzet geldt dezelfde procedure als
voor het doen van verzet. Doordat het tweede tot en met het zevende lid
van artikel 257e Sv van overeenkomstige toepassing zijn, kan het langs
elektronische weg intrekken van het verzet op dezelfde wijze geschieden
als het langs elektronische weg aanwenden daarvan (artikel 257e,
negende lid, Sv).
3.4. Schrifturen
Na het instellen van hoger beroep kan de verdachte binnen veertien
dagen een schriftuur, houdende grieven, indienen op de griffie van het
gerecht dat het vonnis heeft gewezen (artikel 410, eerste lid, Sv). De
schriftuur kan ter griffie worden ingediend, door de verdachte zelf of door
zijn raadsman (artikel 452 Sv). De appelschriftuur mag ook worden
ingezonden of gefaxed (HR 2 maart 2010, NJ 2010, 145). Voorgesteld
wordt de bepalingen omtrent de indiening van schrifturen in hoger
beroep en cassatie bij uitspraken en beschikkingen zodanig aan te passen,
dat zeker wordt gesteld dat de schriftuur ook langs elektronische weg kan
worden ingediend. Daarvoor dient gebruik te worden gemaakt van de bij
algemene maatregel van bestuur aan te wijzen elektronisch voorziening.
De indiener van een schriftuur moet deze zelf ondertekenen (HR 7 mei
1985, NJ 1986, 110). Voor de ondertekening van een schriftuur dat langs
elektronische weg wordt verzonden, kan gebruik worden gemaakt van een
elektronische handtekening die voldoet aan de eisen op basis van het
voorgestelde artikel 138f Sv. De griffier tekent dag en uur van ontvangst
onverwijld aan op de ingekomen stukken (artikel 452, derde lid, Sv). Dit
impliceert dat het tijdstip van ontvangst onverwijld elektronisch wordt
vastgelegd en aangetekend, zodat kan worden vastgesteld of de schriftuur
tijdig is ingediend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

34

3.5. Klaagschriften en verzoeken
De belanghebbenden kunnen zich schriftelijk beklagen over inbeslagneming van voorwerpen en over andere handelingen, zoals de vordering
van gegevens (artikel 552a Sv). Ditzelfde geldt voor het beklag van de
zogenoemde derde-belanghebbenden, te weten anderen dan de
verdachte, gewezen verdachte of veroordeelde, over de oplegging van
voorwaarden bij een transactie of het aangaan van een schikking, voor
zover deze voorwaarden of schikking hen in hun voorwerpen raken (artikel
552ab Sv) en het beklag van derde-belanghebbenden over de verbeurdverklaring of onttrekking aan het verkeer van hun toekomende
voorwerpen (artikel 552b Sv). Daartoe dient een klaagschrift te worden
ingediend bij de griffie van het gerecht dat tot afdoening bevoegd is
(artikelen 552a, derde en vierde lid, 552ab, tweede lid en 552b, tweede lid,
Sv).
De regeling van de artikelen 449 en 450 Sv inzake de indiening van
bezwaarschriften geldt ook voor de indiening van een klaagschrift door de
verdachte. Er is sprake van het aanwenden van een gewoon rechtsmiddel
door de verdachte, die daarvoor gebruik kan maken van de mogelijkheid
van het langs elektronische weg overdragen van een klaagschrift,
overeenkomstig de voorgestelde regeling van artikel 450, vierde lid, Sv.
Voor de derde-belanghebbenden ligt dit echter anders. Voorgesteld wordt
dat in de artikelen 552a, 552ab en 552b van het Wetboek van Strafvordering een afzonderlijke bepaling wordt opgenomen over het langs
elektronische weg indienen van een klaagschrift door derdebelanghebbenden.
De rechtstreeks belanghebbende kan schriftelijk beklag doen bij het
gerechtshof over het niet vervolgen of niet voortzetten van de vervolging
van een strafbaar feit (artikel 12 Sv). De wijze waarop het klaagschrift
moet worden ingediend, wordt niet beheerst door de algemene
vormvoorschriften die gelden voor het aanwenden van rechtsmiddelen.
De schriftelijke klacht kan persoonlijk ter griffie worden aangeboden, per
post worden verzonden of langs elektronische weg worden overgedragen
aan de griffie van het gerechtshof binnen het rechtsgebied waarvan de
beslissing tot niet vervolging of niet verdere vervolging is genomen.
Voorgesteld wordt te bepalen dat de elektronische overdracht kan
plaatsvinden door middel van een bij algemene maatregel van bestuur
aangewezen elektronische voorziening.
Het Wetboek van Strafvordering kent bepalingen waarin aan een persoon
of functionaris de mogelijkheid wordt geboden een verzoek te richten tot
de officier van justitie, de rechter-commissaris of het gerecht. Een
verdachte kan op de terechtzitting een verzoek doen tot schorsing van de
vervolging (artikel 15 Sv). Ook kan hij een verzoek doen tot behandeling
van de zaak achter gesloten deuren (artikel 22, derde lid, Sv), of aan de
rechtbank een verzoek doen tot opheffing van de voorlopige hechtenis
(artikel 69, eerste lid, Sv). Een getuige kan aan de rechtbank een verzoek
doen tot ontslag uit de gijzeling (artikel 223, tweede lid, Sv) en een
slachtoffer kan aan de officier van justitie een verzoek doen tot het
verrichten van een DNA-onderzoek (artikel 151g, eerste lid, Sv). Voor een
overzicht van de betreffende verzoeken in het Wetboek van Strafvordering
kan worden verwezen naar bijlage II bij deze memorie van toelichting.
Soms stelt de wet nadere eisen aan het verzoek. Voor het verzoek van een
verdachte of diens raadsman tot voeging van stukken of een verzoek tot
wraking geldt het vereiste van de schriftelijkheid (artikel 126aa, vijfde lid,
en 513, tweede lid, Sv). Soms kan de schriftelijkheid worden afgeleid uit
het vereiste dat een verzoek met redenen is omkleed, zoals bij het verzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

35

tot schorsing der voorlopige hechtenis (artikel 80, eerste lid, Sv). In zijn
algemeenheid stelt de wet echter geen nadere eisen aan het verzoek van
een verdachte, getuige of slachtoffer. In de gevallen waarin een verzoek
mondeling in raadkamer of ter terechtzitting wordt gedaan, zal daarvan
melding worden gemaakt in het proces-verbaal van de zitting.
Omwille van de betrouwbaarheid van het procesdossier, een adequate
rechtsbedeling voor de verdachte en de overzichtelijkheid van de
afhandeling van stukken is het van belang dat voor de verzending langs
elektronische weg van een schriftelijk verzoek aan het parket of de griffie
gebruik wordt gemaakt van een bij algemene maatregel van bestuur
aangewezen elektronische voorziening.
3.6. Het gebruik van de elektronische voorziening
De mogelijkheid bestaat dat de bij algemene maatregel van bestuur
aangewezen elektronische voorziening uitvalt en dat het gedurende een
korte dan wel langere tijd niet mogelijk is langs elektronische weg
aangifte te doen, een rechtsmiddel aan te wenden of een klaag- of
verzoekschrift of schriftuur in te dienen. Het valt immers niet uit te sluiten
dat het internet in een bijzonder geval tijdelijk niet beschikbaar is. Het niet
beschikbaar zijn van de elektronische voorziening kan ook het gevolg zijn
van een systeemfout bij het webportaal of van een lokale, regionale of
landelijke stroomstoring. Alsdan bestaat, gelet op het uitgangspunt van
nevenschikking, uiteraard de mogelijkheid genoemde handelingen langs
conventionele weg te doen. De situatie kan zich echter ook voordoen dat
een justitiabele zijn stukken langs elektronische weg heeft ingediend, of
een rechtsmiddel heeft ingesteld, maar een bevestiging hiervan
achterwege blijft doordat tussentijds de voorziening uitvalt. Dan zal de
justitiabele in onzekerheid kunnen verkeren over de daadwerkelijke
overdracht van de gegevens. Die onzekerheid zal vooral klemmen als de
justitiabele kan worden tegengeworpen dat niet binnen de gestelde
termijn is gehandeld. Dit kan specifiek aan de orde zijn bij het instellen
van rechtsmiddelen en het indienen van schrifturen.
Door te wachten tot de voorziening weer operationeel is dan wel de
stukken via de post te verzenden, kunnen de wettelijke termijnen worden
overschreden. Op grond van de jurisprudentie kan de verdachte bij
overschrijding van de termijn alleen dan worden ontvangen in zijn
beroep, indien sprake is van bijzondere, de verdachte niet toe te rekenen,
omstandigheden welke de overschrijding van de termijn verontschuldigbaar doen zijn31. Het is niet wenselijk dat het risico van het niet
beschikbaar zijn van de elektronische voorziening aan de justitiabele
wordt toegerekend. Bij algemene maatregel van bestuur zal worden
geregeld dat, in het geval van het instellen van een rechtsmiddel of het
indienen van een schriftuur, de justitiabele niet verantwoordelijk kan
worden gesteld voor de overschrijding van een gestelde termijn indien
redelijkerwijs kan worden geoordeeld dat deze overschrijding verband
houdt met het niet beschikbaar zijn van de elektronische voorziening. Het
is echter de verantwoordelijkheid van de justitiabele om zorg te dragen
voor het slagen van de elektronische communicatie. In beginsel zal geen
verontschuldigbare termijnoverschrijding aangenomen kunnen worden
wanneer de justitiabele verantwoordelijk is voor de omstandigheid dat de
elektronische communicatie niet slaagt.
Het is relatief eenvoudig aan een elektronisch te verzenden bericht andere
documenten te hechten die een aanzienlijke omvang hebben. Daardoor
kunnen het openbaar ministerie en de rechtspraak overbelast worden
31

HR 06-01-2004, NJ 2004, 181, HR 07-09-2010, LJN BM 6671 en HR 04-02-2014, nr. 12/03494.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

36

door omvangrijke gegevensbestanden of talloze verwijzingen naar
internetadressen, die doorzocht moeten worden op relevantie voor de
zaak in het kader waarvan zij zijn meegezonden. Bij algemene maatregel
van bestuur zal worden geregeld dat het openbaar ministerie en de
rechtspraak gegevens of bescheiden kunnen weigeren. Om te bepalen of
aanvaarding van langs elektronische weg aan te leveren gegevens of
bescheiden onevenredig belastend is, dient een vergelijking te worden
gemaakt met toezending langs conventionele weg. Een belasting is
onevenredig indien de afwikkeling van de verzending langs conventionele
weg voor het openbaar ministerie of de rechtspraak – in termen van tijd
en geld – beduidend minder inspanning vergt. Indien de langs elektronische weg te verzenden gegevens of bescheiden worden geweigerd,
kunnen zij langs conventionele weg worden verzonden.
3.7. De voorgestelde regeling
Met een regeling van het elektronische verkeer tussen de justitiabele en
de rechterlijke macht kan worden gewaarborgd dat elektronische
processtukken op de juiste wijze worden ingebracht in het strafproces. Dit
verkeer dient plaats te vinden met behulp van een bij algemene maatregel
van bestuur aan te wijzen elektronische voorziening. Voor de kennisneming van processtukken zullen aan het Besluit processtukken in
strafzaken regels worden toegevoegd over het langs elektronische weg
verstrekken van afschriften van de processtukken aan de verdachte of
diens raadsman. Deze regels zullen betrekking hebben op de identificatie
van degene die kennis neemt, de wijze waarop de kennisneming
plaatsvindt, de beschikbaarstelling van elektronische procestukken en de
beveiliging van de elektronische gegevens. Voor de elektronische aangifte
kan gebruik worden gemaakt van een elektronische handtekening die
voldoet aan de eisen op basis van het voorgestelde artikel 138f Sv. Als de
aangever in persoon verschijnt, kan gebruik worden gemaakt van een
tablethandtekening, waarbij de opsporingsambtenaar zelf een elektronische handtekening plaatst die voldoet aan de op basis van het voorgestelde artikel 138f te stellen eisen. Als de aangever langs elektronische
weg aangifte doet kan gebruik worden gemaakt van een elektronische
handtekening die is gebaseerd op een authenticatie met DigiD. Voor het
aanwenden van rechtsmiddelen kan gebruik worden gemaakt van de bij
algemene maatregel van bestuur aan te wijzen elektronische voorziening.
Voor de ondertekening door de justitiabele kan gebruik worden gemaakt
van de inzet van middelen naar het model van de aangifte: in persoon met
de tablethandtekening en langs elektronische weg met een elektronische
handtekening op basis van een authenticatie met DigiD. Voor de indiening
van verzoeken, schrifturen en klaagschriften kan gebruik worden gemaakt
van de bij algemene maatregel van bestuur aan te wijzen elektronische
voorziening. Bij algemene maatregel van bestuur worden nadere regels
gesteld over de mogelijkheid van weigering van een disproportionele
hoeveelheid gegevens.
4. De verhouding met andere wet- en regelgeving
4.1. De regeling van de elektronische handtekening in het Burgerlijk
Wetboek
Het Burgerlijk Wetboek bevat een regeling van de elektronische handtekening (artikel 15a van Boek 3 BW), ter implementatie van een Europese
richtlijn32. De eisen met betrekking tot de betrouwbaarheid van de
elektronische handtekening zijn uitgewerkt in artikel 3:15a, tweede lid,
onderdelen a tot en met d, BW. De elektronische handtekening die aan
32

Richtlijn 1999/93/EG, van 13 december 1999, PbEG L 13.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

37

deze eisen voldoet, wordt aangeduid als de geavanceerde elektronische
handtekening. Daarnaast is er de elektronische handtekening, die is
gebaseerd op een gekwalificeerd certificaat en is gegenereerd door een
veilig middel voor het aanmaken van elektronische handtekeningen
(artikel 3:15a, tweede lid, BW). De elektronische handtekening die aan
deze eisen voldoet wordt aangeduid als de gekwalificeerde elektronische
handtekening. De regeling van het Burgerlijk Wetboek bevat een
zogenaamde schakelbepaling. De regeling van de elektronische handtekening is hierdoor ook buiten het vermogensrecht van overeenkomstige
toepassing, voor zover de aard van de rechtshandeling of van de
rechtsbetrekking zich daartegen niet verzet (artikel 3:15c BW).
In het voorgestelde artikel 138f is bepaald dat processtukken elektronisch
ondertekend en gewaarmerkt kunnen worden met een elektronische
handtekening die voldoet aan de bij algemene maatregel van bestuur
gestelde eisen. Het ligt voor de hand met de regeling van de elektronische
handtekening voor het Wetboek van Strafvordering aan te sluiten bij de
regeling in het Burgerlijk Wetboek over de gekwalificeerde elektronische
handtekening. De regeling van het Burgerlijk Wetboek voor deze
handtekening is echter gericht op de toepassing van techniek die destijds
is ontwikkeld voor degene die op een «stand alone» computer een
elektronisch document ondertekent. Inmiddels zijn web portalen en web
services niet meer uit het dagelijks leven weg te denken. Teneinde de
kwaliteit en volledigheid van een aangifte, verklaring of wilsuiting te
bevorderen worden burgers via webportalen formulieren aangereikt die,
nadat deze zijn ingevuld, worden ondertekend. Dit tekenproces vindt dan
op afstand plaats, binnen de omgeving van de aangeboden dienst.
Wenselijk is een nader uitgewerkte regeling die aansluit bij deze ontwikkelingen en die ruimte biedt voor implementaties die het best passen bij het
type primaire proces waarin het ondertekenproces wordt geïntegreerd.
Thans is een conceptwetsvoorstel in voorbereiding tot wijziging van het
Wetboek van Burgerlijke rechtsvordering en de Algemene wet bestuursrecht in verband met vereenvoudiging en digitalisering van het procesrecht. Dit conceptwetsvoorstel maakt het mogelijk om een procedure
digitaal te starten en tijdens de procedure digitaal stukken uit te wisselen
met de burgerlijke rechter.
4.2. De regeling van de elektronische handtekening in de Algemene wet
bestuursrecht
Met de Wet elektronisch bestuurlijk verkeer, van 1 juli 2004, is in de
Algemene Wet bestuursrecht een nieuwe afdeling (afdeling 2.3.)
ingevoegd, waarin regels worden gegeven voor het verkeer langs
elektronische weg tussen burgers en bestuursorganen en tussen
bestuursorganen onderling33. De wet bepaalt wanneer en onder welke
voorwaarden verkeer langs elektronische weg tussen burgers en
bestuursorganen mogelijk is. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen
de verzending van berichten aan de burger en de verzending aan een
bestuursorgaan.
Voor het gebruik van de elektronische handtekening is aangesloten bij de
regeling van artikel 3:15a, tweede lid, van het Burgerlijk Wetboek. Dit
betekent dat in de gevallen waarin de Awb de ondertekening van een
document vereist, daarvoor bij een elektronisch bericht in beginsel een
elektronische handtekening kan worden gebruikt, waarbij de mate van de
vereiste betrouwbaarheid afhankelijk is van de aard en de inhoud van het
bericht en het doel waarvoor het wordt gebruikt.

33

Stb. 2004, 214.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

38

Met de Wet elektronisch verkeer met de bestuursrechter34, van 1 juli 2010,
zijn de bepalingen over het elektronisch verkeer met bestuursorganen van
overeenkomstige toepassing verklaard op het verkeer met de bestuursrechter (artikel 840a, eerste lid, Awb). De wet bevat een algemene regeling
voor het elektronisch verkeer met de rechtbanken als bestuursrechters, de
Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS), de Centrale
Raad van Beroep (CRvB) en het College van beroep voor het bedrijfsleven
alsmede voor de gerechtshoven als in hoger beroep rechtsprekende
belastingrechters en de Hoge Raad. Daarnaast bevat de wet een kader
voor het, bij algemene maatregel van bestuur, stellen van nadere regels
over de betrouwbaarheid en vertrouwelijkheid waaraan de elektronisch te
verzenden documenten moeten voldoen.
In het Besluit elektronisch verkeer met de bestuursrechter, dat eveneens
op 1 juli 2010 is ingevoerd, is de verplichting vastgelegd om voor het
elektronisch instellen van beroep gebruik te maken van een door de
rechtspraak daartoe ontwikkeld middel35. Dit betreft het webformulier dat
het mogelijk maakt een (hoger) beroepschrift of een verzoek om
voorlopige voorzieningen in te dienen. Daarnaast is de verplichting
vastgelegd om een elektronische handtekening te gebruiken die voldoet
aan het door de Minister van Veiligheid en Justitie aangewezen niveau.
Dit is het niveau 2 STORK. Voor natuurlijke personen wordt het gebruik
van DigiD voorzien, voor bedrijven en instellingen de elektronische
handtekeningen die zullen worden gebruikt in het kader van het afsprakenstel eHerkenning voor bedrijven.
Zoals eerder is opgemerkt, is thans een conceptwetsvoorstel in voorbereiding tot aanpassing van het Wetboek van burgerlijke rechtsvordering
en de Algemene wet bestuursrecht in verband met de vereenvoudiging en
digitalisering van het procesrecht. Dit conceptwetsvoorstel maakt het
mogelijk om een procedure digitaal te starten en tijdens de procedure
digitaal stukken uit te wisselen met de bestuursrechter. Daartoe voorziet
het conceptwetsvoorstel in opneming van een afzonderlijke Afdeling in de
Awb over het digitaal verkeer met de bestuursrechter. Dit omvat het
digitaal instellen van beroep bij de bestuursrechter en de ondertekening
van stukken in elektronische vorm.
4.3. De regeling van de elektronische handtekening in het Wetboek van
Strafvordering
Het Wetboek van Strafvordering kent reeds een regeling voor de
elektronische handtekening. Deze regeling beperkt zich tot de ondertekening van het proces-verbaal als bedoeld in artikel 152 Sv door een
opsporingsambtenaar. Zoals hierboven aan de orde is gekomen, wordt
thans voorgesteld de in art 153, tweede lid, Sv gegeven grondslag voor
het stellen van nadere eisen aan het elektronische proces-verbaal te
schrappen en het Besluit elektronisch-proces-verbaal in te trekken.
5. De lasten voor de overheid, burgers en bedrijven
Het voorliggende wetsvoorstel is van belang voor de verdere ontwikkeling
van een moderne strafrechtspleging. Het wetsvoorstel beoogt het gebruik
van digitale processtukken te faciliteren en te kanaliseren. Dit betreft
vooraleerst de onderdelen van de strafrechtelijke keten, zoals de opsporingsinstanties, het openbaar ministerie en de rechtspraak. Deze bevinden
zich in een situatie waarin het werk deels wordt verricht te midden van
een papieren stukkenstroom, want een begin is gemaakt met het werken
34
35

Stb. 2010, 173.
Stb. 2010, 278.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

39

met elektronisch beschikbare stukken en werkstroombesturing. De
strafrechtelijke keten bevindt zich in een transitiefase waarin papier,
printers en kopieerapparaten worden uitgefaseerd en plaats maken voor
middelen die het mogelijk maken om volledig elektronisch te werken.
Voor het elektronisch werken zijn investeringen nodig die binnen
afzienbare termijn kunnen worden terugverdiend. Aan het printen,
kopiëren en verplaatsen van papieren processtukken zijn aanzienlijke
kosten verbonden die zullen vervallen zodra uitsluitend met elektronische
stukken wordt gewerkt. Voorts maakt het werken met elektronische
processtukken mogelijk dat voor het verrichten van handelingen niet
noodzakelijk eerst moet worden gewacht op het arriveren van de stukken.
Verschillende handelingen rond die processtukken kunnen volgtijdelijk
sneller of mogelijk gelijktijdig plaatsvinden. Hierdoor ontstaan tevens
betere mogelijkheden voor het helder beleggen van verantwoordelijkheden en taken voor het beheer van de strafdossiers, waardoor het maken
van administratieve en logistieke fouten kan worden voorkomen. De
verstrekking van processtukken van strafzaken die gereed zijn voor de
behandeling ter terechtzitting, kan overzichtelijker en sneller plaatsvinden.
Hierdoor kan het aanhouden van zittingen worden voorkomen. Officieren
van justitie kunnen hun zaken voorbereiden, onafhankelijk van de plaats
waar het dossier zich fysiek bevindt. Dit geldt ook voor de rechtspraak.
Binnen de rechtspraak is inmiddels ruime ervaring opgedaan met
zogeheten digitale zittingen. De lasten voor de kopie conforme reproductie van papieren stukken zijn nog aanzienlijk omdat de originelen
bewaard dienen te worden. Het wetsvoorstel maakt mogelijk dat
processtukken kunnen worden vervangen. Daarmee zijn besparingen in
de kosten voor de archivering te realiseren die in miljoenen euro’s zijn uit
te drukken. Schaalvoordelen zijn te behalen door de vervanging van
processtukken in handen te stellen van een gespecialiseerde dienst die
garant kan staan voor volledigheid en kwaliteit. De periode van aanlevering van voor vervanging in aanmerking komende papieren stukken
voor het strafdossier door opsporingsinstanties en derden, zoals
gedragsdeskundigen, de reclassering en rechtshulpverleners, zal bij
voorkeur zo kort mogelijk moeten zijn. Doelstelling is dat deze partijen
over enkele jaren vrijwel alle processtukken langs elektronische weg
zullen aanleveren. De elektronische aanlevering brengt voor hen een
aanzienlijke besparing van lasten met zich mee. Het is mede om die reden
dat het wetsvoorstel geen verplichting kent voor het elektronisch
aanleveren van stukken.
Dit geldt ook voor justitiabelen (natuurlijke personen en rechtspersonen)
die de mogelijkheid zullen krijgen langs elektronische weg aangifte en
verzoeken te doen en rechtsmiddelen in te stellen. Door toepassing van
moderne middelen zal een elektronische dienstverlening kunnen worden
geboden die de justitiabelen in staat stelt de voortgang van een aangifte
of zaak te volgen, stukken in te dienen dan wel te ontvangen.
Het wetsvoorstel heeft op zich geen financiële gevolgen. Het beoogt de
onzekerheden weg te nemen rond de authenticiteit en integriteit van
elektronische processtukken en de digitale communicatie met burgers te
kanaliseren. Daarmee worden de voorwaarden geschetst voor de
ontwikkeling van het mogelijk maken van verdergaand het elektronisch
werken in de strafrechtsketen. Op de strafrechtketen als geheel alsook op
afzonderlijke organisaties in de strafrechtketen rusten taakstellingen.
Tussen het wetsvoorstel en de benodigde maatrelen voor de invoering
van datgene wat allemaal nodig is om digitaal werken in de strafrechtsketen mogelijke te maken, bestaat nauwelijks een directe relatie. De
aanpassing van werkprocessen en primaire processystemen, de realisering van voorzieningen voor digitale opslag en het maken van afspraken
over metadatering van elektronische processtukken, valt namelijk buiten
de werkingssfeer van het voorstel. Voor wat betreft de voorgestelde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

40

ruimere regeling voor het doen van aangifte voor alle strafbare feiten
bestaat een directer verband tussen het wetsvoorstel en de mogelijke
kosten die daaruit voortvloeien. De mogelijke toename van het aantal
aangiften zou extra capaciteit kunnen vergen aan de zijde van het OM en
de politie (zie verder paragraaf 3.6).
De strafrechtsketen als geheel alsook de afzonderlijke organisaties in de
strafrechtsketen zien zich gesteld voor de uitvoering van een efficiencytaakstelling uit het Regeerakkoord (3.2% in 2016 oplopend naar 8.9%
vanaf 2018). Een deel van de taakstelling zal worden gerealiseerd door
besparingen vanwege de digitalisering en besparingen op de archiveringskosten. Dit wetsvoorstel is randvoorwaardelijk voor de realisatie van
de taakstelling. De komende jaren zal het digitaal werken in de keten
investeringen vergen waarvan de kosten binnen de bestaande budgetten
van de politie, openbaar ministerie, de rechtspraak en andere betrokken
organisaties zullen worden opgevangen. De verwachting is dat de
investeringen op termijn besparingen opleveren. Het moment van
realisering van besparingen zal sterk afhangen van het tempo waarmee
met de programma’s resultaten worden geboekt.
6. De positie van de BES
Het wetsvoorstel is niet van toepassing op het Europese deel van het
Koninkrijk en op Bonaire, Sint Estatius en Saba.
7. De adviezen
Het wetsvoorstel is in consultatie gegeven aan het College van
procureurs-generaal, de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak
(NVvR), de Raad voor de rechtspraak (Rvdr), het College bescherming
persoonsgegevens (Cbp), de NOvA, de politie, de Koninklijke
marechaussee, het Platform BOD’en en Reclassering Nederland36.
Het College van procureurs-generaal is met het kabinet van oordeel dat
digitalisering een belangrijke voorwaarde is om strafzaken sneller en beter
af te doen en ondersteunt de ambitie van het kabinet om ervoor te zorgen
dat in 2016 de norm is dat processtukken in de strafrechtsketen digitaal
beschikbaar worden gesteld. Het College is het zeer eens met de gekozen
systematiek van een beperkten techniekonafhankelijk kader in het
Wetboek van Strafvordering. Wel is het College van oordeel dat het
wetsvoorstel scherper kan worden opgesteld.
Het College merkt op dat een definitiebepaling waarin digitale processtukken expliciet worden gelijkgesteld met papieren processtukken,
ontbreekt. Het College hecht eraan dat onomstotelijk vaststaat dat digitale
processtukken worden gelijkgesteld met papieren processtukken, om te
voorkomen dat hierover op de terechtzitting discussie ontstaat, en bepleit
ervoor dat een bepaling in deze zin in het wetsvoorstel wordt opgenomen.
Aan dit advies is geen gevolg gegeven omdat daarvan de norm kan
worden afgeleid dat de verschijningsvorm van huidige, op papier
afgedrukte, processtukken moet overeenkomen met de verschijningsvorm
van digitale processtukken. De realiteit is echter dat de digitalisering van
processtukken met zich mee zal brengen dat de verschijningsvorm van
processtukken verandert. Denkbaar is dat de ondertekende akte waarmee
het bewijs wordt geleverd van een door een persoon verrichtte handeling
wordt overgenomen door een elektronische voorziening. Een gelijkstelling
zal dan in de weg kunnen staan aan het leveren van bewijs door middel
van een aan het dossier toe te voegen logbestand. Denkbaar is verbalisering door middel van een spraakbestand. Nu in de nabije toekomst het
gebruik van papieren processtukken zal afnemen en het vooralsnog niet
36

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

41

zeker is welke vorm processtukken zullen kunnen aannemen, lijkt een
dergelijke gelijkstelling minder wenselijk.
Het College adviseert om de afzonderlijke bepalingen over de overdracht
van elektronische documenten door middel van een daartoe aangewezen
elektronische voorziening te vervangen door een algemene bepaling
waarin wordt geregeld dat het doen van aangifte, het indienen van een
klaagschrift, schriftuur of verzoek en het instellen van rechtsmiddelen
elektronisch kan worden overgedragen, waarbij de elektronische
voorziening bij algemene maatregel van bestuur kan worden aangewezen.
Met een algemene bepaling kunnen eventuele omissies of onjuistheden
eenvoudig worden voorkomen. In reactie op dit advies wordt opgemerkt
dat voor ieder verzoek van de verdachte geldt dat dit langs elektronische
weg kan worden overgedragen, dit is niet beperkt tot bepaald aangewezen verzoeken. Overigens is bewust gekozen voor nadere inkadering
van de mogelijkheid tot de elektronische overdracht ten behoeve van de
rechtszekerheid voor de justitiabelen en de beheersbaarheid van het
proces. Vereist is dat de elektronische voorziening is voorbereid op de
ontvangst en de afhandeling van bepaalde handelingen en wilsuitingen
van burgers. Als die handelingen en wilsuitingen niet worden ingekaderd,
zal in de praktijk eenvoudig verwarring kunnen ontstaan over reikwijdte
van de wettelijke voorziening. Naar aanleiding van dit advies kan verder
nog worden opgemerkt dat met de regeling voor het langs elektronische
weg instellen van rechtsmiddelen is aangesloten bij de huidige praktijk,
zoals die zich op basis van de jurisprudentie heeft ontwikkeld. Verdere
aanpassing daarvan, zoals door het College gesuggereerd, ligt niet in de
rede. De voorgestelde bepaling voor het langs elektronische weg indienen
van een cassatieschriftuur bevatte inderdaad een onjuiste verwijzing, dit is
aangepast.
De NVvR is voorstander van digitalisering van de rechtspraak en acht dit
wetsvoorstel een goede stap in de richting van de voor een toekomstbestendige rechtspraak noodzakelijke digitalisering van het strafrecht. De
NVvR adviseert om in alle gevallen, waarin een document digitaal kan
worden toegezonden, de verplichting in het leven te roepen de ontvangst
daarvan te doen bevestigen. Aan dit advies zal gevolg worden gegeven. In
de algemene maatregel van bestuur zullen voorschriften worden gegeven
over de bevestiging van ontvangst van aangiften, verzoeken, klaagschriften en schrifturen. In dit verband zal eveneens worden bepaald dat
als dag en tijdstip voor ontvangst gelden de dag en tijdstip van ontvangst
in de elektronische voorziening. Dit laat onverlet dat voor zover het
wetboek thans regels geeft voor de berichtgeving omtrent de ontvangst,
deze regels uiteraard ook gelden voor het elektronisch ingerichte proces.
Voorts is de NVvR van mening dat eenmaal in algemene zin dient te
worden vastgesteld dat als tijdstip van ontvangst heeft te gelden het in
het systeem van het ontvangende account geregistreerde tijdstip van
overdracht. De NVvR adviseert hierover een regeling op te nemen in het
wetsvoorstel. Naar aanleiding van dit advies wordt opgemerkt dat in het
conceptwetsvoorstel wordt geregeld dat de dag en tijdstip van ontvangst
gelijk zijn aan de dag en het tijdstip van vastlegging van de overdracht in
de elektronische voorziening. Dit lijkt vooralsnog afdoende; niet geheel
duidelijk is wat de door de NVvR aanbevolen regeling hieraan toevoegt.
De NVvR wijst op de mogelijkheid van technische storingen, en de
mogelijke gevolgen daarvan voor de indiener van stukken, en adviseert
aan de verschoonbaarheid van termijnoverschrijdingen aandacht te
besteden in de memorie van toelichting en zo nodig in het wetsvoorstel
een voorziening te treffen. Naar aanleiding van dit advies is de
mogelijkheid tot het stellen van nadere regels over verontschuldigbare
termijnoverschrijding geschrapt. Thans worden evenmin wettelijke regels
gegeven rond de termijnoverschrijding. Het gebruik van een elektronische
voorziening vormt een extra mogelijkheid, naast de bestaande mogelijk-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

42

heden tot het instellen van rechtsmiddelen. In die gevallen waarin de
elektronische voorziening niet beschikbaar is, wordt van de justitiabele
verwacht dat hij die andere mogelijkheden benut. Dit kan anders liggen
als het gebruik van de elektronische voorziening verplicht zou worden
gesteld. Overigens kan op grond van de jurisprudentie bij een technische
storing van de elektronische voorziening sprake zijn van verontschuldigbare termijnoverschrijding.
De NVvR wijst erop dat het met de wettelijke vastlegging van de vereisten
voor de elektronische handtekening in de toekomst lastiger wordt om in te
kunnen spelen op de technologische ontwikkelingen en/of op de in de
praktijk ervaren problemen met het gebruik van de elektronische
handtekening of het kunnen vaststellen van de authenticiteit van digitale
stukken en adviseert deze eisen op te nemen in een algemene maatregel
van bestuur. Dit advies behoeft geen opvolging omdat in dit wetsvoorstel
is gekozen voor de door de NVvR aanbevolen benadering.
Tenslotte adviseert de NVvR bij wet of algemene maatregel van bestuur
regels te stellen omtrent het format en de beveiliging van documenten die
aan het dossier worden toegevoegd. Als voorbeeld noemt de NVvR het
gebruik van encryptietechnologie. Naar aanleiding van dit advies wordt
opgemerkt dat deze technologie geen bescherming biedt tegen mogelijke
wijzigingen, maar enkel de mogelijkheid biedt eventuele integriteitsschendingen te detecteren. Ook biedt de technologie niet zonder meer de
mogelijkheid te onderscheiden tussen bevoegd en onbevoegd aangebrachte wijzigingen. Daarom is de kern van de voorgestelde regeling dat
de integriteit van een processtuk in elektronische vorm kan worden
nagegaan doordat iedere wijziging daarvan kan worden vastgesteld. Die
vaststelling kan uiteraard ook zijn dat een processtuk ongewijzigd is
gebleven. De zorgdrager is gehouden alle passende technische en
organisatorische maatregelen te nemen om de processtukken te beveiligen tegen toegang door onbevoegden (artikel 7 Wjsg).
De Rvdr onderschrijft de wenselijkheid van de inzet van digitale voorzieningen ten behoeve van een snellere en slimmere strafrechtspleging en
kan zich in grote lijnen vinden in het conceptwetsvoorstel dat nodig is om
de ontwikkeling naar een verdergaande digitalisering van de strafrechtspraak – in het bijzonder de digitalisering van (handelingen met
betrekking tot) procestukken – van een solide wettelijke basis te voorzien.
De Rvdr heeft over het conceptwetsvoorstel desondanks een aantal
opmerkingen. De Rvdr merkt op dat de beoordeling van het conceptwetsvoorstel wordt bemoeilijk doordat de nadere uitwerking – in de vorm van
een algemene maatregel van bestuur – niet voor advies is voorgelegd.
Ook is het Besluit processtukken in strafzaken (Stb. 2001, 602) om
onbekende redenen nog niet in werking getreden. Bovendien wordt in het
conceptwetsvoorstel geen verheldering/vereenvoudiging voorgesteld ten
aanzien van de huidige verantwoordelijkheid voor de samenstelling van
het dossier. In reactie hierop kan worden opgemerkt dat het niet gebruikelijk is om een uitvoeringsregeling tegelijk met het wetsvoorstel in
procedure te brengen dat voor die regeling een wettelijke grondslag biedt.
De voorbereiding van de nadere regelgeving zal binnenkort ter hand
worden genomen, zodat deze aan de Raad van State kan worden
voorgelegd zodra het wetsvoorstel door de Kamer is aanvaard. Niettemin
wordt in de toelichting op dit wetsvoorstel uitgebreid ingegaan het niveau
van betrouwbaarheid van de elektronische handtekening, omdat dit een
essentieel onderdeel van het wetsvoorstel vormt. De inwerkingtreding van
het Besluit processtukken in strafzaken is opgehouden vanwege de
mogelijke consequenties van het elektronisch procederen voor bepaalde
onderdelen van dit besluit. Naar aanleiding daarvan is het voornemen om
de betreffende onderdelen van dit besluit te betrekken bij de aanvulling
van het Besluit processtukken in strafzaken die naar aanleiding van dit
wetsvoorstel zal plaatsvinden, zodat eenvormige regels worden opgesteld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

43

voor het gebruik van processtukken in strafzaken, zowel in papieren als in
elektronische vorm.
Verder wijst de Rvdr erop dat belangrijke onderwerpen bij wet in formele
zin moeten worden geregeld. Dat laatste geldt bijvoorbeeld in ieder geval
voor regels over verontschuldigbare termijnoverschrijding. Naar
aanleiding van dit advies is de mogelijkheid tot het stellen van nadere
regels over verontschuldigbare termijnoverschrijding geschrapt, hiervoor
kan worden verwezen naar de eerdere reactie op een soortgelijk advies
van de NVvR.
Voorts betreurt de Rvdr dat niet van de gelegenheid gebruik is gemaakt te
voorzien in een regeling voor het (elektronisch) verkeer tussen het
openbaar ministerie en de rechtspraak. Deze organisaties dragen een
gedeelde verantwoordelijkheid voor de koppeling tussen de IT-systemen
van de strafrechtspraak en het verdient aanbeveling dat de in de wet de
verantwoordelijkheden over en weer worden verduidelijkt. In reactie
hierop wordt opgemerkt dat de digitalisering van het strafdossier niet van
invloed is op de uit de wet en het wettelijk stelsel voortvloeiende
verdeling van strafvorderlijke bevoegdheden tussen het openbaar
ministerie en de rechtspraak voor de samenstelling en de kennisneming
van de processtukken alsmede de verstrekking van afschriften. Die
verdeling biedt de praktijk voldoende houvast en duidelijkheid. Algemeen
is aanvaard dat de verantwoordelijkheid voor de samenstelling van de
processtukken van het openbaar ministerie overgaat naar de rechtspraak
op het moment van het uitbrengen van de dagvaarding ter terechtzitting.
In complexe strafzaken loopt het opsporingsonderzoek soms daarna nog
door. Het openbaar ministerie blijft dan verantwoordelijk voor de
kennisneming van de processtukken en de verstrekking van afschriften en
de verantwoordelijkheid gaat in zo’n geval dus pas later volledig over naar
de rechtspraak. Het voorgaande laat zien dat de onderscheiden bevoegdheden met betrekking tot de processtukken voldoende zijn gemarkeerd.
Het moment waarop die verantwoordelijkheden (volledig) overgaan is
evenwel niet wettelijk te fixeren, omdat dat moment in de praktijk soms
kan verschillen. Dit laat onverlet dat dat processuele moment voldoende
duidelijk is en als zodanig geen nadere wettelijke regeling behoeft. De
transitie van het werken met papieren strafdossiers naar het werken met
elektronische strafdossiers geeft geen aanleiding hierin verandering te
brengen.
Wel brengt de ingezette transitie met zich mee dat de rechtspraak, het
openbaar ministerie en de Nationale politie nader uitwerking moeten
geven aan hun verantwoordelijkheid voor de realisering van een
elektronische infrastructuur die verzekert dat rechters en officieren van
justitie hun verantwoordelijkheden voor het strafdossier op basis van het
Wetboek van Strafvordering rond de processtukken kunnen waarmaken.
Het gaat dan om de zorg voor de opslag van stukken en daarmee
samenhangende maatregelen die nodig zijn voor de waarborging van de
integriteit, de terugvindbaarheid en doorzoekbaarheid van stukken. Ook
gaat het bijvoorbeeld om de zorg voor een veilige overdracht dan wel
ontsluiting van stukken en voorzieningen voor het veilig beschikbaar
kunnen stellen van stukken aan derden, zoals de verdachte of diens
raadsman. Partijen moeten met elkaar afspraken maken over de ontwikkeling en het onderhoud van voorzieningen voor authenticatie en
autorisatie alsook over het toegangsbeleid opdat helder is welke
functionarissen op welk moment toegang hebben tot welke stukken.
Daarbij speelt meer in het algemeen ook de vraag welke verantwoordelijke welke bijdrage levert aan de financiering van de benodigde elektronische infrastructuur. In het kader van het programma Digitaal werken in
de strafrechtsketen (DWS) zijn inmiddels substantiële vorderingen
gemaakt met de beantwoording van diverse vraagstukken die het werken
met digitale processtukken met zich mee brengt. Afspraken die partijen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

44

maken zullen worden vastgelegd in convenanten en dienstverleningsovereenkomsten. Indien uit die nadere verkenning zou blijken dat regels
noodzakelijk zijn voor de effectuering van de verantwoordelijkheden ten
aanzien van het digitale strafdossier dan kunnen deze regels worden
opgenomen het Besluit processtukken in strafzaken. Uitgangspunt is
evenwel dat de ketenpartners onderling de nodige uitvoeringsafspraken
maken, binnen de algemene kaders van het Wetboek van Strafvordering.
De NOvA juicht een digitalisering van het strafproces toe en staat positief
ten opzichte van het digitaliseren van processtukken en het mogelijk
maken dat verzoekschriften, klaagschriften en alle andere stukken digitaal
ingediend kunnen worden. Vanuit het perspectief van rechtsbescherming
van diegenen die aan een strafproces worden onderworpen, zoals
verdachten, veroordeelden, slachtoffers en getuigen, worden een aantal
aanbevelingen gedaan. Deze hebben betrekking op de groep van
justitiabelen waarop de nieuwe regels betrekking zullen hebben, de
betekenis van het niveau DigiD Midden, de aanlevering van digitale
procesdossiers aan de verdediging, het gebruik van de digitale voorzieningen door gedetineerden, de vernietiging van papieren dossiers, de
beveiliging van de opgeslagen gegevens na de ontvangst daarvan en het
instellen van rechtsmiddelen in geval van een strafbeschikking. Vanwege
de meer vergaande strekking van deze aanbevelingen – die tot een meer
uitgebreide reactie noopt – wordt daarop elders in deze memorie van
toelichting nader ingegaan.
De politie ondersteunt het wetsvoorstel. Van cruciaal belang is de
samenhang met het programma Versterking Prestaties Strafrechtsketen
(VPS) en het daaronder vallende programma Digitaal Werken Strafrechtsketen (DWS). Voor de politie zijn de ervaringen die worden opgedaan met
digitaal werken in de proeftuinen leidend voor de beantwoording van de
vraag welke nadere afspraken, al dan niet in de vorm van regelgeving,
nodig zijn. De politie vraagt de resultaten van de proeftuinen die in het
kader van het programma Versterking prestaties in de strafrechtsketen
(VPS) zijn ingericht, leidend te doen zijn voor de inwerkingtreding van het
wetsvoorstel en nadere regelgeving. Op dat moment zal naar verwachting
ook een impactanalyse kunnen worden opgemaakt met het oog op de
operationele gevolgen en de administratieve lasten voor de totale
politieorganisatie. In reactie hierop moet voorop worden gesteld dat de
norm is dat in 2016 processtukken in de strafrechtsketen digitaal
beschikbaar worden gesteld. Niettemin voorziet het wetsvoorstel in de
mogelijkheid bepaalde onderdelen later in werking te laten treden. Het
wetsvoorstel en nadere regelgeving bieden de uitvoeringspraktijk
helderheid over de betrouwbaarheidseisen die gesteld worden aan de
integriteit en authenticiteit van elektronische processtukken. Daarbij wordt
de uitvoeringspraktijk de nodige ruimte gelaten voor de toepassing van de
meest moderne en geëigende technologie om aan die eisen te voldoen.
Ook in het kader van de proeftuinen Noord Nederland, Rotterdam en Den
Haag is, hoe sneller hoe beter, helderheid gewenst over de betrouwbaarheidseisen, zodat ontwerp en inrichtingskeuzes kunnen worden gemaakt
en hieraan technologisch uitwerking kan worden gegeven. Het uitstellen
van de inwerkingtreding zal naar verwachting enkel kunnen leiden tot
vertragingen bij de invoering van digitaal werken in de strafrechtsketen. In
aanvulling hierop wordt nogmaals benadrukt dat een belangrijke
doelstelling van het wetsvoorstel is om partijen en deelnemers aan het
strafproces zekerheiden te verschaffen over de eisen die gelden voor de
authenticiteit en integriteit van elektronische processtukken. Dit is van
belang voor een tijdige en zorgvuldige invoering van het digitale werken
in de strafrechtketen. Onduidelijkheid over de wijze waarop de integriteit
van digitale processtukken dient te worden verzekerd of wanneer de
betrouwbaarheid en veiligheid van de elektronische handtekening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

45

afdoende is, dient zo snel mogelijk te worden weggenomen. Het
wetsvoorstel en de grondslag die het biedt voor nadere regelingen met
betrekking tot de authenticiteit en integriteit van elektronische processtukken, vormen juist een voorwaarde voor een goed verloop van de
proeftuinen. Met het oog op het verschaffen van zekerheid aan de
betrokken deelnemers in het strafproces, is van belang het wetsvoorstel
zo spoedig mogelijk in werking te laten treden, met dien verstande dat
latere, gefaseerde inwerkingtreding mogelijk is met betrekking tot het
inrichten van voorzieningen voor de digitale communicatie tussen burgers
en politie, openbaar ministerie en rechtspraak. Dit speelt met name een
rol voor de voorziening die moet worden ingericht waarmee burgers
elektronische aangifte kunnen doen.
Het Platform BOD’en onderschrijft van harte de doelstellingen van dit
conceptwetsvoorstel. Ten aanzien van de uitwerking signaleert het
platform drie aandachtspunten, te weten de betrouwbaarheid van de
ondertekening, de kwaliteit van de aangifte en het vernietigen van
inbeslaggenomen voorwerpen nadat deze eerst elektronisch zijn
opgeslagen. Op de eerste twee onderdelen van het advies van het
Platform BOD’en wordt elders in de memorie van toelichting nader
ingegaan. Voor wat betreft het onderscheid tussen processtukken die voor
vernietiging in aanmerking kunnen komen en de inbeslaggenomen
voorwerpen die beschikbaar dienen te blijven voor het onderzoek kan
worden opgemerkt dat de regeling voor de vervanging van processtukken
is beperkt tot schriftelijke documenten; voorwerpen vallen niet onder deze
regeling. Zorgdragers dienen in een selectielijst aan te geven welke
schriftelijke stukken in aanmerking komen voor bewaring en vervanging.
De selectielijst zal schriftelijke stukken van overtuiging moeten uitzonderen van schriftelijke stukken die wel voor vervanging in aanmerking
komen.
Reclassering Nederland kan zich vinden in de tekst van het conceptwetsvoorstel en de memorie van toelichting. De meeste reclasseringsadviezen
worden inmiddels in digitale vorm uitgebracht. Het wetsvoorstel sluit op
deze ontwikkelingen aan.
Het College bescherming persoonsgegevens heeft verzocht de algemene
maatregel van bestuur conform artikel 51, tweede lid, van de Wet
bescherming persoonsgegevens voor advies voor te leggen. Aan dit
advies zal gevolg worden gegeven. Ook heeft het Cbp geadviseerd om in
de memorie van toelichting aandacht te besteden aan het periodiek
evalueren van de beveiliging van het systeem, zodat gegarandeerd kan
worden dat de getroffen maatregelen afdoende rekening houden met de
stand van de techniek om te zorgen voor een passend beveiligingsniveau,
omdat in het informatiesysteem gevoelige persoonsgegevens opgenomen zullen worden. Aan dit advies is eveneens gevolg gegeven.
Het wetsvoorstel is opengesteld voor de internetconsultatie. Dit heeft
geleid tot vier reacties. De reacties zijn positief. In twee reacties wordt
aandacht gevraagd voor een adequate beveiliging van de elektronische
gegevens. Op dit aandachtspunt wordt, mede naar aanleiding van een
soortgelijke opmerking van de NOvA, elders in deze memorie van
toelichting nader in gegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

46

II. ARTIKELSGEWIJS
Artikel I
Onderdeel A
Artikel 12
In Titel I van het Eerste Boek van het Wetboek van Strafvordering zijn
regels gegeven over het beklag over het niet vervolgen van strafbare
feiten. Uit de regeling van de artikelen 12 en 12a Sv blijkt dat het beklag
wordt ingesteld door middel van een klaagschrift. Met de voorgestelde
bepaling wordt geregeld dat het beklag langs elektronische weg kan
worden gedaan. Vereist is dat gebruik wordt gemaakt van een bij
algemene maatregel van bestuur aangewezen elektronische voorziening.
De gekozen formulering biedt de mogelijkheid van het gebruik van een
webformulier, dat na invulling en ondertekening langs elektronische weg
aan het gerechtshof kan worden overgedragen. Niet uitgesloten is dat
gebruik wordt gemaakt van een webportaal (uitleg) of website, die de
belanghebbende de mogelijkheid biedt om rechtstreeks beklag te doen bij
het gerechtshof zonder dat er sprake is van de overdracht van een
webformulier.
Onderdeel B
Artikel 36a
Titel II van het Eerste Boek van het Wetboek van Strafvordering bevat
regels over de verdachte. Voorgesteld wordt in deze titel een nieuwe
bepaling op te nemen, waarin wordt geregeld dat een schriftelijk verzoek
van een verdachte langs elektronische weg kan worden overgedragen
door middel van een daartoe aangewezen elektronische voorziening. Dit
betreft een verzoek van de verdachte of gewezen verdachte, bedoeld in de
artikelen 15, 30, eerste lid, 35, tweede lid, 36, eerste lid, 42, eerste lid, 51m,
eerste lid, 80, eerste lid, 81, eerste lid, 126aa, vijfde lid, 150, eerste lid,
150a, eerste en derde lid, 150b, tweede lid, 151a, zesde lid, 151f, derde lid,
195b, eerste lid, 198, tweede lid, 241, eerste lid, 253, tweede lid, 300,
eerste lid, 512 en 526, eerste lid, van het Wetboek van Strafvordering.
Onderdeel C
Artikel 51a
Titel IIIa van het Eerste Boek van het Wetboek van Strafvordering bevat
regels over de rechten van het slachtoffer. Voorgesteld wordt in deze titel
een nieuwe bepaling op te nemen, waarin wordt geregeld dat een
schriftelijk verzoek van een slachtoffer langs elektronische weg kan
worden overgedragen door middel van een daartoe aangewezen
elektronische voorziening. Dit betreft een verzoek van een slachtoffer,
bedoeld in het derde en vierde lid en de artikelen 51b, eerste lid en tweede
lid, 151g, eerste en derde lid en 177b, eerste lid, van het Wetboek van
Strafvordering.
Onderdeel D
Artikel 51g
Dit artikel regelt de procedure rond de voeging van de benadeelde partij
in het strafproces. Voor de aanvang van de terechtzitting geschiedt de
voeging door een opgave van de vordering, en van de gronden waarop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

47

deze berust, bij de officier van justitie. Deze opgave vindt plaats door
middel van een door Onze Minister van Veiligheid en Justitie vastgesteld
formulier, een zogenaamd voegingsformulier. Met de voorgestelde
wijziging van het eerste lid van dit artikel wordt geregeld dat de opgave
langs elektronische weg kan worden overgedragen met behulp van een
daartoe aangewezen elektronische voorziening.
Onderdeel E
Artikel 126e
Dit artikel regelt dat de rechtbank waakt tegen nodeloze vertraging van het
strafrechtelijk financieel onderzoek. De rechtbank kan op verzoek van de
onderzochte persoon zich de stukken van het onderzoek doen overleggen
en onverwijlde of spoedige beëindiging van het onderzoek bevelen.
Voorgesteld wordt dat artikel 36a van overeenkomstige toepassing is,
zodat een schriftelijk verzoek van een onderzochte persoon langs
elektronische weg kan worden overgedragen door middel van een
daartoe aangewezen elektronische voorziening.
Onderdeel F
Artikel 138e
In dit artikel is een omschrijving opgenomen van het begrip elektronische
handtekening. De begripsomschrijving is overgenomen van de eerdergenoemde ontwerpverordening betreffende elektronische identificatie en
vertrouwensdiensten voor elektronische transacties in de interne markt.
Dit betreft artikel 3, zesde lid, van die ontwerpverordening.
Artikel 138f
In dit artikel is de gelijkstelling van een handtekening of waarmerking met
een handtekening of waarmerking in elektronische vorm geregeld. Nadere
eisen worden gesteld bij algemene maatregel van bestuur ten aanzien van
in elk geval het betrouwbaarheidsniveau van authenticatie. Voor de eisen
aan de elektronische handtekening zal nauw worden aangesloten bij de
eerdergenoemde ontwerpverordening betreffende elektronische
identificatie en vertrouwensdiensten voor elektronische transacties in de
interne markt. Dit betreft artikel 3, zevende lid, van die ontwerpverordening.
Met de inrichting van een strafketen-breed systeem van documentbeheer
en de toepassing van integriteitsmiddelen is het mogelijk wijzigingen van
de inhoud van een document vast te stellen. Daardoor kan worden
voorkomen dat een ongeoorloofde wijziging in een document zich aan het
zicht onttrekt. Het aanbrengen van een wijziging in bijvoorbeeld een
ondertekend document is echter niet ongeoorloofd. Het is gebruikelijk
gedurende het proces van opsporing en vervolging wijzigingen aan te
brengen in documenten zoals bijvoorbeeld het geval is bij het maken van
aantekeningen op of het aantekenen van processtukken (artikelen 44,
eerste lid, 59a, vijfde lid, 74, 77, 75, 175, eerste lid, 356, 378a, 395a, 426,
433, 450, vijfde lid, 531, 588, derde lid, 378a, 395a, 426, 554, 566, derde en
vijfde lid, Sv), het anonimiseren van processtukken (artikel 226f) of het
aanbrengen van doorhalingen of maken van verwijzingen in processenverbaal (artikel 175 Sv). Voor een aantal in de processtukken aangebrachte
wijzigingen schrijft het Wetboek voor Strafvordering voor dat deze dienen
te worden gewaarmerkt (artikelen 59a, 175, 226f, 378a, 395a, 426 Sv). In
lijn met het vereiste van het voorgestelde artikel 149a, derde lid, van het
Wetboek van Strafvordering zullen alle wijzigingen in processtukken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

48

traceerbaar moeten zijn. Dit kan worden geborgd door middel van het
documentbeheer, maar ook door deze wijzigingen te markeren met een
tijdstempel. In geval van bijvoorbeeld het aantekenen van de elektronische overdracht van een brief kan het tijdstempel in de plaats komen
van de aantekening van de dag en het tijdstip van verzending of
ontvangst. Vanwege de zogenaamde UTC-koppeling, waarbij wordt
getekend met de gecoördineerde universele tijd, geven de elektronische
tijdstempels een zeer hoge mate van zekerheid over de juistheid van het
tijdstip van overdracht.
Onderdeel G
Artikel 149a
In dit artikel wordt bepaald dat de integriteit van een processtuk in
elektronische vorm moet kunnen worden nagegaan doordat iedere
wijziging daarvan kan worden vastgesteld. Voor de toelichting op deze
bepaling wordt verwezen naar het algemeen deel van deze memorie van
toelichting.
Onderdeel H
Artikel 153
Voorgesteld wordt dat in dit artikel de tweede volzin vervalt. Deze volzin
betreft de gelijkstelling van een ondertekend proces-verbaal met een
proces-verbaal dat langs elektronische weg is opgemaakt en verzonden,
mits dit voldoet aan de bij algemene maatregel van bestuur gestelde
eisen. Dit vormt de rechtsgrondslag voor het Besluit elektronisch
proces-verbaal, dat regels geeft voor het elektronisch ondertekenen van
een proces-verbaal van een opsporingsambtenaar van het door hen
opgespoorde strafbare feit of van hetgeen door hen tot opsporing is
verricht of bevonden (artikel 152, eerste lid, Sv). In het Besluit
elektronisch-proces-verbaal is bepaald dat het proces-verbaal van een
opsporingsambtenaar, als bedoeld in artikel 152 Sv, dient te zijn ondertekend met een gekwalificeerde elektronische handtekening. Zoals in het
algemeen deel van deze toelichting is opgemerkt, voorziet dit
wetsvoorstel in een regeling voor het ondertekenen van processtukken.
Het proces-verbaal van een opsporingsambtenaar behoort doorgaans tot
de processtukken, zodat de voorgestelde regeling, in artikel 36a, ook van
toepassing is op dit proces-verbaal. Overwogen is om de voorgestelde
regeling voor de ondertekening van processtukken niet van toepassing te
laten zijn op het elektronisch proces-verbaal van een opsporingsambtenaar, bedoeld in artikel 152 Sv. Binnen de strafrechtsketen zouden
dan twee verschillende vormen van elektronische handtekeningen in
gebruik zijn. Dit is minder bevorderlijk voor een efficiënte bedrijfsvoering.
Handhaving van het vereiste van de gekwalificeerde elektronische
handtekening voor het elektronisch ondertekenen van processtukken ligt
niet voor de hand vanwege de ontwikkeling van de informatie- en
communicatietechnologie, die de mogelijkheid biedt tot het gebruik van
webformulieren voor het ondertekenen van elektronische documenten.
Met elektronische voorzieningen als DigiD, eHerkenning en in de toekomst
het eID Stelsel Nederland kunnen eisen worden gesteld aan de uitgifte en
veiligheid van het middel voor het ondertekenen, zonder dat deze strekken
tot een beperking in de methode of techniek.
In het Besluit elektronisch proces-verbaal zijn tevens regels opgenomen
voor het scannen van een proces-verbaal, zodat een papieren procesverbaal in elektronische vorm kan worden omgezet zonder dat dit afbreuk
doet aan de bewijskracht van dit document (art. 344, tweede lid Sv). Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

49

regels staan echter op gespannen voet met de Archiefwet, die een
regeling bevat voor het scannen van documenten die in aanmerking
komen voor archivering. Ook processtukken kunnen in aanmerking komen
voor archivering, zodat de Archiefwet daarop van toepassing is. In dit
wetsvoorstel worden dan ook geen specifieke regels gegeven voor het
scannen van processtukken. Met het oog op de regels van de Archiefwet
ligt het in de rede om de regels voor het scannen van een proces-verbaal
van een opsporingsambtenaar, in het Besluit elektronisch proces-verbaal,
in te trekken zodat de bij en krachtens de Archiefwet gestelde eisen aan de
vervanging van archiefbescheiden door reproducties van toepassing zijn
op het langs elektronische weg omzetten van processen-verbaal.
Met het vervallen van de tweede volzin van artikel 153 Sv. komt de
rechtsgrondslag voor het Besluit elektronisch proces-verbaal te vervallen.
Het voorgestelde artikel 138f biedt de rechtsgrondslag voor het bij
algemene maatregel van bestuur stellen van eisen aan de elektronische
handtekening voor het proces-verbaal van een opsporingsambtenaar.
Zoals hiervoor echter is opgemerkt, gaat de voorkeur uit naar het
intrekken van dit besluit. Nagegaan zal worden welke onderdelen van dit
besluit gehandhaafd moeten worden, deze zullen dan worden opgenomen
in een nog op te stellen algemene maatregel van bestuur, op basis van het
voorgestelde artikel 138f.
Onderdeel I
Artikel 163
Voorgesteld wordt dat het derde lid wordt gewijzigd. Dit betreft het
vervangen van de laatste twee volzinnen door een nieuwe volzin. De
bestaande volzinnen betreffen de gelijkstelling van een ondertekend
aangifte met een aangifte die langs elektronische weg is gedaan, mits
deze voldoet aan de bij algemene maatregel van bestuur gestelde eisen.
Dit vormt de rechtsgrondslag voor het Besluit elektronische aangifte.
Zoals in het algemeen deel van deze toelichting aan de orde is gekomen,
is de bestaande elektronische aangiftevoorziening beperkt tot enkele
strafbare feiten, zonder dat er een verplichting geldt tot het elektronisch
ondertekenen van de aangifte. De ontwikkeling van de informatie- en
communicatietechnologie biedt de mogelijkheid om via internet aangifte
te doen van een strafbare feit, en de aangifte te ondertekenen met behulp
van DigiD. Ook is er geen noodzaak meer om de elektronische aangifte te
beperken tot bepaalde strafbare feiten. Met dit artikel wordt de politie de
ruimte geboden om de uitbreiding van de elektronische aangifte naar alle
strafbare feiten met behulp van een bij algemene maatregel van bestuur
aangewezen voorziening gefaseerd in te voeren.
Met het vervallen van de twee laatste volzinnen van artikel 163 komt de
rechtsgrondslag voor het Besluit elektronische aangifte te vervallen. Het
voorgestelde artikel 138f biedt de rechtsgrondslag voor het bij algemene
maatregel van bestuur stellen van eisen aan de elektronische handtekening voor de aangifte. Het Besluit elektronische aangifte zal worden
ingetrokken. Nagegaan zal worden welke onderdelen van dit besluit
gehandhaafd moeten worden. Deze zullen dan worden opgenomen in een
nog op te stellen algemene maatregel van bestuur, op basis van het
voorgestelde artikel 36a.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

50

Onderdeel J
Artikel 164
In het tweede lid wordt « – met uitzondering van de tweede en derde
volzin –» geschrapt als gevolg van de voorgestelde wijziging in artikel 163,
derde lid. Voor de toelichting op de voorgestelde bepaling kan verwezen
worden naar paragraaf 3.2 van het algemeen deel van deze memorie van
toelichting.
Onderdeel K
Artikel 257e
In dit artikel is het langs elektronische weg doen van verzet tegen een
strafbeschikking geregeld. Voor de toelichting op de voorgestelde
wijziging van deze bepaling kan worden verwezen naar het algemeen deel
van deze memorie van toelichting.
Aanvullend kan worden opgemerkt dat van het doen van verzet door het
openbaar ministerie een akte wordt opgemaakt (artikel 257e, zesde lid,
Sv). In het geval van schriftelijk verzet is het, anders dan bij de regeling
van het hoger beroep, niet nodig dat de verdachte de akte mede ondertekent. Vanwege de mogelijkheid van het langs elektronische weg doen
van verzet ligt het in de rede dat ook de akte in elektronische vorm kan
worden opgemaakt. Voor de ondertekening van de elektronische akte kan
een elektronische handtekening worden gebruikt die voldoet aan de eisen
op basis van het voorgestelde artikel 138f Sv. Een in elektronische vorm
opgemaakte volmacht kan langs elektronische weg aan de elektronische
akte wordt gehecht. In het geval van een elektronische volmacht en een
papieren akte kan de akte worden gescand, daarvoor kan worden
verwezen naar hetgeen over het scannen van documenten in het
algemeen deel van deze toelichting, in paragraaf 2.4, is opgemerkt.
Onderdeel L
Artikel 410
De voorgestelde wijziging van dit artikel betreft de mogelijkheid voor de
verdachte om, na het instellen van hoger beroep, de schriftuur met de
grieven tegen het vonnis met behulp van een elektronische voorziening te
doen toekomen aan de griffie van het gerecht dat het vonnis heeft
gewezen. Bij algemene maatregel van bestuur worden nadere regels
gesteld over het gebruik van de elektronische voorziening. Voor de
toelichting op de voorgestelde wijziging van deze bepaling wordt
verwezen naar het algemeen deel van deze memorie van toelichting.
Onderdeel M
Artikel 437
De voorgestelde wijziging van dit artikel betreft de mogelijkheid voor de
verdachte om, na het instellen van cassatie, door zijn raadsman de
schriftuur met de grieven tegen het vonnis met behulp van een elektronische voorziening te doen toekomen aan de Hoge Raad (artikel 437,
tweede lid, Sv). Eenzelfde mogelijkheid wordt aan de benadeelde partij
geboden (artikel 437, derde lid, Sv). Bij algemene maatregel van bestuur
worden nadere regels gesteld over het gebruik van de elektronische
voorziening. Voor de toelichting op de voorgestelde wijziging van deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

51

bepaling wordt verwezen naar het algemeen deel van deze memorie van
toelichting.
Onderdeel N
Artikel 447
De voorgestelde wijziging van het eerste lid van dit artikel betreft de
mogelijkheid voor de verdachte of andere belanghebbende om, na het
instellen van hoger beroep tegen een beschikking, de schriftuur met de
grieven met behulp van een elektronische voorziening te doen toekomen
aan de griffie van het gerecht door of bij hetwelk de beschikking is
gegeven. Voorgesteld wordt een soortgelijke mogelijkheid te bieden voor
het beroep in cassatie tegen een beschikking, met dien verstande dat de
schriftuur door de raadsman of een advocaat wordt ingediend. Dit betreft
de voorgestelde wijziging van het vijfde lid. Bij algemene maatregel van
bestuur worden nadere regels gesteld over het gebruik van de elektronische voorziening. Voor de toelichting op de voorgestelde wijziging van
deze bepaling wordt verwezen naar het algemeen deel van deze memorie
van toelichting.
Onderdeel O
Artikel 450
In dit artikel is het langs elektronische weg aanwenden van gewone
rechtsmiddelen geregeld. Voor de toelichting op de voorgestelde wijziging
van deze bepaling wordt verwezen naar het algemeen deel van deze
memorie van toelichting.
Onderdeel P
Artikel 552a
Dit artikel regelt het beklag van de belanghebbenden over handelingen
met betrekking tot voorwerpen en gegevens, zoals inbeslagneming, het
uitblijven van een last tot teruggave, de vordering van gegevens of de
vordering medewerking te verlenen aan het ontsleutelen van gegevens.
Voor de toelichting op de voorgestelde wijziging van deze bepaling wordt
verwezen naar het algemeen deel van deze memorie van toelichting.
Onderdeel Q
Artikel 552ab
Dit artikel regelt het beklag van de belanghebbenden, anderen dan de
verdachte, gewezen verdachte of veroordeelde, over een strafbeschikking
die bepaalde voorwaarden bevat en over een schikking met de officier van
justitie, bedoeld in artikel 511c Sv. Voor de toelichting op de voorgestelde
wijziging van deze bepaling wordt verwezen naar het algemeen deel van
deze memorie van toelichting.
Onderdeel R
Artikel 552b
Dit artikel regelt het beklag van belanghebbenden, anderen dan de
verdachte of veroordeelde, over de verbeurdverklaring van hun toekomende voorwerpen of de onttrekking van die voorwerpen aan het verkeer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

52

Voor de toelichting op de voorgestelde wijziging van deze bepaling wordt
verwezen naar het algemeen deel van deze memorie van toelichting.
Artikel II
Artikel 49
De Wet op de economische delicten kent verschillende bepalingen die de
verdachte, de erfgenamen van de verdachte of de veroordeelde de
mogelijkheid bieden een verzoek te richten aan het gerecht. Zo kan de
officier van justitie, zolang de behandeling ter terechtzitting nog niet is
aangevangen, de verdachte als voorlopige maatregel bevelen zich te
onthouden van bepaalde handelingen of zorg te dragen voor het opslaan
en bewaren van voorwerpen die vatbaar zijn voor inbeslagneming (art. 28,
eerste lid, WED). De verdachte kan het gerecht verzoeken een dergelijke
maatregel te wijzigen of in te trekken (art. 28, derde lid, WED). Ook kan het
gerecht bij wijze van voorlopige maatregel bevelen dat de onderneming
wordt stilgelegd of onder bewind wordt gesteld (art. 29, eerste lid, WED).
De verdachte kan het gerecht verzoeken een dergelijke maatregel te
wijzigen of op te heffen (art. 29, derde lid, WED). Als de strafzaak eindigt
zonder oplegging van een straf of maatregel kan het gerecht, op verzoek
van de gewezen verdachte of van zijn erfgenamen, een geldelijke
tegemoetkoming toekennen voor de schade welke hij heeft geleden
tengevolge van de opgelegde voorlopige maatregel (art. 32, eerste lid,
WED). De veroordeelde kan de rechter, die een bijkomende straf of
maatregel heeft opgelegd, verzoeken een regeling te geven voor de
gevolgen van die straf of maatregel, zoals de benoeming van bewindvoerders of verkopen van voorraden onder toezicht (art. 10 WED).
Het voorgestelde artikel voorziet in de mogelijkheid voor de verdachte, de
erfgenamen van de verdachte of de veroordeelde om het vorenbedoelde
verzoek langs elektronische weg over te dragen aan het gerecht of aan
rechter. In dit verband kan nog worden opgemerkt dat de WED ook
voorziet in de mogelijkheid van een verzoek van de belanghebbende aan
de opsporingsambtenaren tot het nemen van een tweede monster (art. 21
WED). Een dergelijk verzoek is niet geschikt voor elektronische overdracht
aan een rechterlijke instantie; met de voorgestelde tekst voor dit artikel
wordt deze mogelijkheid uitgesloten.
Artikel 55
Niet uitgesloten is dat de verdachte tijdens de behandeling in hoger
beroep een verzoek tot het gerecht richt, tot wijziging of opheffing van een
opgelegde voorlopige maatregel. Ditzelfde geldt voor een verzoek van de
gewezen verdachte of zijn erfgenamen tot schadevergoeding, dat kan
worden gericht aan het gerecht in feitelijke aanleg waarvoor de zaak
tijdens de beëindiging daarvan werd vervolgd of anders voor het laatst
werd vervolgd. Voorgesteld wordt artikel 49 van overeenkomstige
toepassing te verklaren, zodat een dergelijk verzoek door middel van een
daartoe aangewezen elektronische voorziening kan worden overgedragen.
Artikel III
Dit artikel voorziet in een samenloopbepaling. De voorgestelde wijziging
van artikel I, onderdelen B en E, is afhankelijk van een voorgestelde
wijziging in artikel I, onderdeel C, van het voorstel van wet tot wijziging
van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en enige
andere wetten in verband met een herziening van de wettelijke regeling
van de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke beslissingen (Wet herziening
tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen). Indien artikel I, onderdeel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

53

C, van de Wet herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen
eerder in werking is getreden of treedt dan, onderscheidenlijk op dezelfde
datum in werking treedt als het voorliggende wetsvoorstel, dan wordt aan
artikel 36a (nieuw) een tweede lid toegevoegd overeenkomstig de
voorgestelde wijziging in artikel I, onderdeel B en de verwijzing naar
artikel 36a in artikel I, onderdeel E, overeenkomstig aangepast.
Artikel IV
Dit artikel regelt dat deze wet in werking treedt op een bij koninklijk besluit
te bepalen tijdstip, dat voor de verschillende artikelen of onderdelen
daarvan verschillend kan worden vastgesteld. Met de voorgestelde
inwerkingtredingsbepaling wordt aangesloten bij het model van de
Aanwijzingen voor de regelgeving (Ar 178 en Ar 180, onderdeel C). Zoals
in het algemeen deel van deze toelichting is opgemerkt, zullen in 2016 de
voorzieningen zijn gerealiseerd ten behoeve van de digitale uitwisseling
van processtukken door openbaar ministerie en rechtspraak met de
burger en de advocatuur. Met dit wetsvoorstel wordt voorzien in de
mogelijkheid om gerechtelijke stukken langs elektronische weg over te
dragen met behulp van een bij algemene maatregel van bestuur aangewezen elektronische voorziening. Hiermee wordt gedoeld op een
webportaal. Er zal worden gestreefd naar één enkel webportaal voor
zowel de verschillende mededelingen of wilsuitingen van de betrokkene
als de betrokken overheidsinstanties. Voor het geval dat de elektronische
voorziening niet gereed is voor de overdracht van een bepaalde categorie
van mededelingen of wilsuitingen, biedt de voorgestelde inwerkingtredingsbepaling de nodige flexibiliteit. Hiermee kan zeker worden gesteld
dat de betreffende elektronische voorziening daadwerkelijk beschikbaar
op het moment van inwerkingtreding van het betreffende artikel of
onderdeel.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

54

Bijlage I:

Burger (aangever of diens gemachtigde)
Opsporingsambtenaar

Hulpofficier van justitie
Officier van justitie (OvJ)

Rechter-commissaris (RC)

Griffier

overzicht van de ondertekening en waarmerking van processtukken
Ondertekening of waarmerking

Artikel

Aangifte
Verzet strafbeschikking
Aangifte
Proces-verbaal van bevindingen
Oproeping voor kantonrechter
Bevel tot verlenging ophouding
Bevel in verzekeringsteling (IVS)
Bevel tot verlenging ophouding
Bevel in verzekeringsteling
Geopende poststukken
Afschrift vordering bewaring gegevens
Aantekening beslissing in proces-verbaal (pv)
Beschikking rechtmatigheid
Bevel voorlopige hechtenis
Bevel afschrift uitgeleverde brieven of
geschriften
Doorhaling of wijziging pv
Beschikking identiteit getuige/verdachte
Anonimisering processtukken
Beschikking kroongetuige
Proces-verbaal onderzoek
Doorhaling en verwijzing
Proces-verbaal meineed
Beschikking raadkamer
Afschrift gewijzigde telastelegging Valsverklaring autenthiek geschrift
Vonnis of arrest
Akte instellen rechtsmiddel

163, 2e en 3e lid
257, 3e lid
163, 2e en 3e lid
153, 2e lid
385, 1e lid
61, 5e lid
59, 1e lid
61, 5e lid
59, 1e lid
102, 2e lid (w)
126ni, derde lid
59a, 5e lid (w)
59a, 6e lid
78, 1e lid
108, 2e lid (w)
175, 2e lid (w)
226b, 1e lid
226f, 3e lid
226i, 1e lid

Rechter

Proces-verbaal
Doorhaling en verwijzing
Proces-verbaal van meineed
Beschikking raadkamer
Vonnis of arrest

Getuige/deskundige/
verdachte/raadsman

Verklaring
Doorhalingen en verwijzingen pv
Ondertekening verklaring meineed (get)
Ondertekening verzet
Ondertekening herzieningsverzoek
Verzoek nader onderzoek
Proces-verbaal van bevindingen
Vermelding strafbare feiten

25, 175 (4e lid), 327
175, 2e lid
295, 2e lid
24
314, 1e lid (w)
356, 2e lid (w)
365, 365b, 378 (2e lid), 378a, 395 (2e en 3e lid),
425 (2e en 3e lid), 426, 3e lid (w), 444, 1e lid,
445
451 (1e lid)
25, 327
175, 2e lid
295, 1e lid
24
365, 365b, 378 (2e lid), 395 (2e en 3e lid), 395a,
1e lid (w), 425 (2e en 3e lid), 442, 1e lid, 444 (w),
445
174, 1e lid
175, 2e lid
295, 3e lid
257, 3e en 5e lid
460, 2e lid
461, 2e lid
539f, 3e en 4e lid
539v, 4e lid

Advies TBS
Ondertekening inschrijving

509, 3e lid, 509o, 4e lid
568, 3e lid, 569, 2e lid

Akte

589, 1e en 3e lid

Commandant/schipper/
gezagvoerder/
Opvarenden/inzittenden
Gedragsdeskundige/
reclassering/
Hoofd inrichting
Uitreiker gerechtelijke mededeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

55

Bijlage II:

overzicht van de verzoeken in het Wetboek van Strafvordering

Wie

Wat

Bij

Artikel

Verdachte
Verdachte

Schorsing vervolging
In gelegenheid worden gesteld te worden
gehoord
Toevoeging raadsman
Toevoeging andere raadsman
Inlichtingen strafzaak
Kennisneming processtukken
Toevoeging documenten aan dossier
Horen deskundige
Opheffing voorlopige hechtenis
Schorsing voorlopige hechtenis
Wijziging schorsing
Schadevergoeding
Afschrift brieven
Verzoek machtiging vernietiging inbeslaggenomen goed
Teruggave inbeslaggenomen voorwerp
Bevel beëindiging onderzoek
Voeging bij processtukken
Aanwijzing deskundige
Aanvullend of tegenonderzoek
Benoeming deskundige of uitbreiding onderzoek
Aanwijzing andere deskundige

Rechter
Gerecht

15
35, 2e lid

Raad rechtsbijstand
Raad rechtsbijstand
Politie en OvJ
OvJ
OvJ
Rechter
Rechtbank
Rechter
Rechter
Rechter
RC
OM

42, 1e lid
45, 2e lid
51a, 3e en 4e lid
51b, 1e lid
51b, 2e lid
51m, 1e lid
69, 1e lid
80, 1e lid
81, 1e lid
89, 1e lid
108, 1e lid
117, 5e lid

OM
Rechtbank
OvJ
OvJ
OvJ
RC
OvJ

DNA-onderzoek
Onderzoek ziekte
Aanwijzing andere deskundige
Overbrenging psychiatrisch hospitaal of
beëindiging verblijf
Ontslag uit gijzeling
Nader onderzoek
Bezwaarschrift kennisgeving verdere vervolging
Termijn dagvaarding
Vragen m.b.t. geestvermogens
Verzoekschrift tot herziening
Verzoek stellen vragen buiten tegenwoordigheid
Wijziging voorwaarden
Wijziging voorwaarden
Schriftelijk verzoek wraking
Schriftelijk verzoek verschoning
Schriftelijk verzoek regeling rechtsgebied

OvJ
RC
RC
RC

118a, 1e lid
126e, 2e lid
126aa, 5e lid
150, 1e lid
150a, 1e en 3e lid
150b, 2e lid
151a, 6e lid en 151f, 3e
lid
151g, 1e lid
177b, 1e lid
195b, 1e lid
196 en 198, 2e lid

Rechtbank
RC
Rechtbank
Rechtbank
Voorzitter
Hoge Raad
Gerecht
Rechtbank
Rechtbank
–
–
Rechter

223, 2e lid
241, 1e lid
250, 1e lid
253, 2e lid
300, 1e lid
458, 1e lid
497, 1e lid
509jbis, 1e lid
509z, 1e lid
513, 2e lid
517, 2e lid
526, 1e lid

Verdachte
Verdachte/raadsman
Slachtoffer
Slachtoffer
Slachtoffer
Verdachte
Verdachte, RC of OvJ
Verdachte, openbaar ministerie (OM)
Verdachte, OM
Gewezen verdachte
Belanghebbende
Bewaarder
Beslagene of andere belanghebbende
Onderzochte persoon
Verdachte/raadsman
Verdachte
Verdachte
Verdachte
Verdachte
Slachtoffer
Slachtoffer
Verdachte
Verdachte
Getuige + RC + OvJ
Verdachte + OvJ
Verdachte
Verdachte
Verdachte
Veroordeelde
Jeugdige verdachte
OM
OM
Verdachte + OM
Rechter
Vervolger + verdachte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 090, nr. 3

56