Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

455
Vragen van het lid Lucas (VVD) aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over de opbouw en verdeling van het onderzoeksbudget uit de 1e
geldstroom per universiteit (ingezonden 20 september 2013).
Antwoord van Minister Bussemaker (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 7 november 2013)
Vraag 1
Klopt het dat men, waar in kolom e van de tabel bij de beantwoording van
vraag 74 naar aanleiding van het Jaarverslag en de slotwet Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2012 waar wordt gesproken over
«percentages onderzoek», men refereert aan de «component strategische
overwegingen» zoals deze in de WHW wordt genoemd?1 2 Zo ja, kunt u
uitleggen waarom er gekozen is voor een andere benaming? Heeft deze keuze
te maken met de overweging dat de verdeling van deze middelen vooral op
basis van historische besluitvorming tot stand is gekomen en dat er wellicht
van strategische inzet geen sprake is? Hoe strategisch vindt u de verdeling
van deze financieringscomponent?
Antwoord 1
Sinds 2008 wordt om juridisch-technische redenen niet meer van de
strategische overwegingen component gesproken. Het gaat nu om een
verdeling op basis van percentages onderzoek die op basis van het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 (verder: het besluit) onder de noemer «voorziening
onderzoek» worden vastgesteld bij ministeriële regeling (en niet op basis van
de WHW)-.
Dat laat onverlet dat de percentages onderzoek worden gewijzigd op basis
van merendeels strategische overwegingen. Wijzigingen van de eerder
vastgestelde percentuele verdeling gebeurt altijd op basis van inhoudelijke
argumenten.
Vraag 2
Klopt het dat in totaal € 959.000.000,– (56%) van het onderzoeksbudget voor
wetenschappelijk onderzoek in de 1e geldstroom niet op kwalitatieve gronden
of zelfs kwantitatieve gronden wordt verdeeld, maar puur op afspraken uit het

1
2

ah-tk-20132014-455
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

Kamerstuk 33 605 VIII, nr. 7
WHW: Wet op het Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk Onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

verleden? Zo nee, welk deel van het wetenschappelijk onderzoek in de 1e
geldstroom wordt niet op kwalitatieve gronden of zelfs kwantitatieve gronden
verdeeld?
Antwoord 2
Het klopt dat in het begrotingsjaar 2012 (waarop het in de eerste vraag
aangehaalde overzicht betrekking heeft) ruim 56% van de onderzoeksmiddelen is verdeeld op basis van percentages onderzoek, die zijn bepaald op basis
van inhoudelijke of budgettaire maatregelen die in de afgelopen jaren
onderwerp van overleg zijn geweest met de Tweede Kamer. Ter toelichting
daarop het volgende.
De rijksbijdrage die een universiteit ontvangt vanwege haar wettelijke
onderzoekstaak is berekend op basis van het besluit. Volgens het besluit
wordt het onderzoeksbudget op vier gronden verdeeld over de universiteiten:
a. graden:15% van het onderzoeksbudget wordt verdeeld op basis van het
aantal bekostigde graden per universiteit. Aangezien het aantal graden
dat een instelling verstrekt per jaar verschilt, is het bedrag dat de
instelling jaarlijks uit dit deel ontvangt dan ook wisselend. Deze
verdelingsgrondslag is een uitdrukking van het belang van de verwevenheid van onderwijs en onderzoek.
b. promoties: per promotie en ontwerper certificaat ontvangt de universiteit
een vast bedrag. De afgelopen jaren is het aantal promoties toegenomen
en daarmee ook het deel van het onderzoeksbudget dat hiermee is
gemoeid. Aangezien het aantal promoties bij een instelling jaarlijks
wisselt, is ook hier sprake van een jaarlijks dynamisch deel van de
rijksbijdrage. Deze verdelingsgrondslag is te relateren aan in de WHW
benoemde onderzoekprestaties.
c.
bedragen onderzoek: per instelling wordt op basis van beleidsmatige
overwegingen een bedrag beschikbaar gesteld, zoals opgenomen in de
Regeling financiën hoger onderwijs. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de
middelen vanwege toponderzoeksscholen (Zwaartekracht) en middelen
vanwege het sectorplan natuur en scheikunde. Deze verdelingsgrondslag
is daarmee te relateren aan beleidsmatige keuzes inzake onderzoek.
d. percentages onderzoek: tot slot wordt een deel van de onderzoeksmiddelen verdeeld op basis van de percentages onderzoek, die zijn opgenomen in de Regeling financiën hoger onderwijs. Deze verdelingsgrondslag
is te relateren aan de vaste lasten van een instelling die noodzakelijk zijn
om een onderzoeksinfrastructuur (laboratoria, ict, etc) passend bij het
profiel van de instelling in stand te kunnen houden.
Elke universiteit krijgt zo een deel (of percentage) van het budget verdeeld op
basis van graden en promoties. Indien universiteit A in vergelijking met een
universiteit B meer promoties verstrekt, krijgt die universiteit A dus een
groter deel van het budget gerelateerd aan promoties.
Vraag 3
Hoe beoordeelt u de verdeling van deze financieringscomponent (tabel e)?
Kunt u inzicht geven over welke «historische besluitvorming» het gaat? In
welke Kamerstukken kan de Kamer de criteria vinden op basis waarvan deze
component destijds is vastgesteld?
Antwoord 3
Sinds 2008 zijn deze percentages onderzoek opgenomen en daarmee ook
gewijzigd via de Regeling financiën hoger onderwijs. De wijzigingsregelingen
worden gepubliceerd in de Staatscourant. De motivering voor deze wijzigingen ligt veelal in inhoudelijke of budgettaire maatregelen die onderwerp van
overleg zijn met de Kamer. Dit kan zijn vanwege maatregelen in de rijksbegroting of wijzigingen van het besluit (voorhang Tweede Kamer). In het
recente verleden ging het om de volgende wijzigingen:
a. technische correcties vanwege een budgettair-neutrale overgang van een
wijziging in de verdeling van middelen;
b. instellingsspecifieke, politiek-bestuurlijk bepaalde toevoegingen of
onttrekkingen, zoals de overheveling van onderzoeksmiddelen van twee
universiteiten naar Naturalis Biodiversity Center en de toevoeging van
middelen voor alfa-gammaonderzoek (voor zgn. jonge algemene
universiteiten) (Canada-akkoord).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

Tussen 1993 en 2008 werden deze percentages onderzoek bepaald op grond
van het Bekostigingsbesluit WHW, dat ook onderwerp van voorhang bij de
Tweede Kamer is geweest. Ook voor die tijd werden onderzoeksmiddelen aan
instellingen toegekend. De diversiteit aan beleidsmatige maatregelen en
overgangen in de gehanteerde bekostigingssystemen in de afgelopen
decennia, met uiteenlopende gevolgen per instelling, maakt een reconstructie
van de precieze redengeving en opbouw van de gehanteerde percentages per
universiteit schier onmogelijk.
Vraag 4
Kunt u bevestigen dat het aandeel van de component «percentages onderzoek» in het totale onderzoeksdeel verschilt per universiteit? Kunt u uitleggen
waarom de Open Universiteit voor 81,6% van haar onderzoeksbudget
afhankelijk is van afspraken uit het verleden, terwijl dit voor bijvoorbeeld de
Erasmus Universiteit Rotterdam «slechts» 45,7% is? Hoe kan het verschil
worden verklaard tussen de Theologische Universiteit Kampen (25% op basis
van historische besluitvorming) en de Protestantse Theologische Universiteit
(78,9%)?
Antwoord 4
De percentages benut bij de verdeling van het budget gerelateerd aan
percentages onderzoek (onderdeel d. bij vraag 2) verschillen inderdaad per
universiteit. In 2013 zijn de percentages onderzoek bijvoorbeeld voor Open
Universiteit 1,109%, voor Theologische Universiteit Kampen 0,008% en voor
Protestantse Theologische Universiteit 0,289%. Voor Erasmus Universiteit
Rotterdam gold in 2013 5,178% als percentage onderzoek.
Erasmus Universiteit Rotterdam ontvangt dus een aanzienlijk groter deel van
het budget gerelateerd aan percentages onderzoek dan de andere genoemde
universiteiten. Het budget dat Erasmus Universiteit Rotterdam op basis van
deze verdeelsleutel ontvangt is overigens vrijwel even groot als de budgetten
verdeeld op basis van graden en promoties (ca 45,7% van de rijksbijdrage
voor onderzoek). De Open Universiteit ontvangt een (nog) kleiner bedrag op
basis van graden en promoties dan het deel van de onderzoeksmiddelen
gebaseerd op de percentages onderzoek, waardoor dat laatste relatief zwaar
telt. Daarnaast is het onderzoeksbudget van Erasmus Universiteit Rotterdam
relatief veel groter dan dat van de andere genoemde universiteiten.
Vraag 5
Deelt u de mening dat, wanneer er een grafiek wordt uitgezet waarbij het
aantal promoties (kolom b) wordt afgezet tegen het aandeel «percentage
onderzoek» (kolom e), er een redelijk sterk lineair verband lijkt te bestaan?
Kunt u aangeven of dit verband betekent dat de component «percentage
onderzoek» gebaseerd is op het aantal promoties of juist andersom: is het
aantal promoties een afgeleide van de hoogte van de component «percentage onderzoek»?
Antwoord 5
Het door u gesignaleerde lineaire verband zie ik ook. Indien het aantal
promoties bij een universiteit (of beter gezegd het aandeel van een universiteit in het landelijk totaal aantal bekostigde promoties) wordt afgezet tegen
het relatieve aandeel in percentages onderzoek, is bij het overgrote deel van
de universiteiten sprake van een afwijking van plus of min 1% in de periode
2012–2014. Ofwel, indien een universiteit 10% van het aantal promoties
verzorgt, ontvangt zij tussen 9 en 11% van het bedrag, verdeeld op basis van
de percentages. Die afwijking varieert gedurende de jaren. Bij Universiteit
Twente, Rijksuniversiteit Groningen, Erasmus Universiteit Rotterdam en
Technische Universiteit Delft is het bedoelde lineaire verband niet sterk te
noemen, want de afwijking (soms fors) groter dan plus of min 1%.
De omvang van de percentages onderzoek heeft geen technisch relatie met
het aantal promoties en is daarvan geen afgeleide, maar ze kent een
eigenstandige grondslag zoals in het antwoord op vraag 2 is aangegeven.
Vraag 6
Deelt u de mening dat, wanneer er een grafiek uitgezet wordt waarbij het
aantal graden (kolom a) wordt afgezet tegen het aandeel «percentage
onderzoek» (kolom e), er ook een redelijk sterk lineair verband lijkt te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3

bestaan? Kunt u aangeven of dit verband betekent dat de component
«percentage onderzoek» gebaseerd is op het aantal graden of juist andersom:
is het aantal graden een afgeleide van de hoogte van de component
«percentage onderzoek»?
Antwoord 6
Indien het relatieve aantal graden bij een universiteit wordt afgezet tegen het
relatieve aandeel in percentages onderzoek, is het lineaire verband zoals
beschreven in het antwoord op vraag 5 voor de periode 2012–2014 in het
algemeen niet te leggen. Het onderzoeksbudget dat een instelling ontvangt
vanwege graden afgezet tegen de andere universiteiten is (fors) afwijkend
van het aandeel in de percentages onderzoek. Die afwijking varieert ook
gedurende de jaren.
De omvang van de percentages onderzoek heeft geen technische relatie met
het aantal graden en is daarvan geen afgeleide, maar ze kent een eigenstandige grondslag zoals in het antwoord op vraag 3 is aangegeven.
Vraag 7
Hoe verklaart u het grote verschil tussen de toekenning van de «percentages
onderzoek» (tabel e) ten opzichte van het «totaal onderzoeksdeel» (tabel f)
tussen de drie technische universiteiten (de TU Delft ontvangt bijna twee keer
zoveel onderzoeksbudget als de TU Eindhoven of de TU Twente, terwijl het
aantal promoties niet wezenlijk verschilt)?
Antwoord 7
De omvang van het percentage onderzoek is zoals in mijn antwoord op vraag
2 is uiteengezet onder meer te relateren aan eerdere instellingsspecifieke
toevoegingen. Bij Technische Universiteit Delft gaat het onder meer om een
toevoeging van een significant bedrag in verband met een kernreactor, wat
mede een verklaring is voor het verschil met de andere technische universiteiten.
Vraag 8
Deelt u de mening dat, wanneer er een grafiek wordt uitgezet waarbij het
jaartal van oprichting van de universiteit wordt afgezet tegen het aandeel
«percentage onderzoek» (kolom e), er ook een verband lijkt te bestaan: de
oudere universiteiten ontvangen gemiddeld meer onderzoeksbudget vanuit
de historische besluitvorming dan de jongere universiteiten? Hoe verklaart u
dit verband?
Antwoord 8
Indien het stichtingsjaar van de universiteit wordt afgezet tegen het bedrag
gerelateerd aan het percentage onderzoek zie ik geen sterk lineair verband
tussen dat bedrag en het stichtingsjaar.
De universiteiten gesticht in de zestiende en zeventiende eeuw kennen
bijvoorbeeld een vergelijkbaar aandeel als de instellingen gesticht als
bijzondere universiteiten in Amsterdam en Nijmegen in de negentiende en
twintigste eeuw. De instellingen die in de twintigste eeuw zijn gesticht kennen
onderling ook uiteenlopende percentages waarbij met name de meest recent
gestichte levensbeschouwelijke universiteiten een laag percentage kennen; bij
de algemene universiteiten zoals Radboud Universiteit Nijmegen en
Universiteit Twente geldt een hoger percentage dan de algemene universiteiten Maastricht, Tilburg en de Erasmus Universiteit Rotterdam.
Vraag 9
Kan, alles overwegende, worden gesteld dat de oprichtingsdatum van een
universiteit grote invloed heeft op het toekennen van onderzoeksmiddelen uit
de eerste geldstroom en daarmee op het aantal graden en promoties van die
universiteiten? Hoe beoordeelt u deze wijze van verdeling van onderzoeksmiddelen? Wordt hiermee, in uw ogen, voor de wetenschap ook het beste
rendement behaald?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

4

Antwoord 9
Nee, de oprichtingsdatum van een universiteit is niet van invloed op het
toekennen van onderzoeksmiddelen uit de eerste geldstroom, en daarmee op
het aantal bekostigde graden en promoties. Deze relatie is, gelet op het
voorgaande, niet in algemene zin te leggen.
Vraag 10
Maakt de verdeling van de middelen in de 1e geldstroom en met name het
heroverwegen van de criteria op basis waarvan deze middelen worden
verdeeld, onderdeel uit van het interdepartementale beleidsonderzoek
Wetenschapsbeleid, welke dit najaar wordt uitgevoerd, en zo ja, op welke
wijze?
Antwoord 10
Het Interdepartementale beleidsonderzoek Wetenschappelijk onderzoek
onderzoekt in hoeverre het wetenschapssysteem momenteel, en met het oog
op de toekomst optimaal is ingericht: komen de onderzoeksmiddelen bij de
juiste onderzoekers, kiezen de onderzoekers voor de juiste onderzoeksvragen,
hebben de onderzoeksresultaten de maximale impact op maatschappij,
onderwijs en wetenschap zelf, zijn de kosten van de allocatie van onderzoeksmiddelen en van de overhead voor onderzoek optimaal? De centrale
vraagstelling is daarmee of de huidige inzet van middelen voor wetenschappelijk onderzoek optimaal is voor het bereiken van een maximale maatschappelijke output? Het is daarbij aan de commissie om te bezien welke instrumenten, waaronder de verdeling van de eerste geldstroom, bij deze varianten
worden betrokken.
Vraag 11
Zit de bepaling in de WHW, die stelt dat «Een besluit tot herverdeling kan ten
hoogste drie procent van de onderzoekscomponent strategische overwegingen per universiteit voor een begrotingsjaar betreffen» u in de weg bij het
streven naar een logischer verdeling van onderzoeksmiddelen? Zo ja, zou er
hiervoor volgens u een wetswijziging noodzakelijk zijn?
Antwoord 11
De aangehaalde bepaling is niet opgenomen in de wet maar in het besluit.
Deze bepaling betreft de mogelijke wijziging van de percentages in de situatie
dat een universiteit onvoldoende rekening houdt met de prioriteit- en
posterioriteitstelling van wetenschapsgebieden zoals door de overheid is
aangegeven in het wetenschapsbudget. De percentages onderzoek kunnen
zoals is aangegeven in mijn antwoord op vraag 3 ook om andere redenen
worden gewijzigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

5