Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1161

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 maart 2019
Met deze brief informeer ik uw Kamer over een aantal zaken.
I. Ten eerste over de agenda van de Landbouw- en Visserijraad die op
18 maart aanstaande plaatsvindt in Brussel.
II. Conform toezegging in het AO Behandelvoorbehoud EU-voorstellen
voor het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) van
4 september 2018, informeer ik uw Kamer tevens over de stand van
zaken rond een aantal aspecten van het toekomstig GLB:
1. De stand van zaken van de onderhandelingen voor het toekomstig
GLB, waarbij ik u informeer over de zaken die aan bod zijn geweest
in de Raadswerkgroepen over dit thema.
2. De stand van zaken Nationaal Strategisch Plan (NSP), inclusief
bijgesloten plan van aanpak1.
I. GEAGENDEERDE ONDERWERPEN OP DE RAAD
Toekomst GLB
Gedachtenwisseling
Het Roemeense voorzitterschap heeft tot het opstellen van deze geannoteerde agenda voor dit agendapunt slechts aangegeven dat de drie
voorstellen van de Europese Commissie voor het GLB na 2021 in hun
geheel aan de orde zullen worden gesteld. Het is echter nog niet duidelijk
hoe het voorzitterschap de discussie richting wil geven tijdens de Raad.
Het Roemeense voorzitterschap heeft tijdens de eerste twee maanden van
haar voorzitterschap nog geen concrete wijzigingsvoorstellen voor de drie
verordeningen aan de lidstaten voorgelegd. De discussies in de voorbereidende Raadswerkgroepen gaan veelal over technische onderdelen van de
voorstellen. Ik verwijs u naar de paragraaf «Voortgang in de Raadswerk-

1

kst-21501-32-1161
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1161

1

groepen» in deze geannoteerde agenda. Ik zal inbreng leveren in lijn met
de inzet die is verwoord in het BNC-fiche over de GLB-voorstellen.
Bio-economie
Gedachtenwisseling
De Raad zal spreken over de mededeling «Een duurzame bio-economie
voor Europa». Op dit moment zijn er nog geen discussiedocumenten
beschikbaar en is het nog niet duidelijk hoe het Roemeense voorzitterschap de discussie richting zal geven.
De mededeling «Een duurzame bio-economie voor Europa» die de
Europese Commissie op 11 oktober jl. presenteerde is een actualisering
van de bio-economiestrategie van de Europese Commissie uit 2012. De
actualisering komt mede voort uit een evaluatie van de strategie in 2017.
Uit deze evaluatie bleek dat het stimuleren van de innovatie en het
creëren van een netwerk goed gelukt zijn, maar dat de implementatie in
de markt nog achterblijft. De doelstelling uit 2012 – de weg vrij maken
voor een meer innoverende, hulpbronefficiënte en concurrerende
maatschappij, die voedselzekerheid combineert met het gebruik van
hernieuwbare hulpbronnen voor industriële doeleinden en de
bescherming van het milieu – blijft overeind.
Tegelijkertijd concludeert de Europese Commissie dat we voor tal van
wereldwijde uitdagingen (klimaatverandering, achteruitgang van bodem
en ecosystemen, groeiende wereldbevolking enz.) staan, die mede door
middel van een duurzame bio-economie het hoofd kunnen worden
geboden.
De bio-economie bestrijkt volgens de Commissie alle sectoren en
systemen die gebruikmaken van biologische hulpbronnen (dieren,
planten, micro-organismen en afgeleide biomassa, waaronder organisch
afval). Aangezien de Commissie geen specifieke financiële middelen of
wetgevingstrajecten voorziet voor deze mededeling is een geslaagde
uitvoering vooral afhankelijk van de inzet van instrumenten uit andere
EU-trajecten, zoals het GLB, Horizon 2020 en cohesie- en structuurfondsen.
De mededeling sluit goed aan op de Nederlandse inzet. Specifiek voor
bio-economie zal Nederland in Europa op verschillende acties inzetten.
Enkele van deze acties sluiten aan op de door de Commissie voorgestelde
lijnen. Zo vindt Nederland dat de circulaire economie omarmd moet
worden, er werk gemaakt moet worden van de actiepunten «biomassa en
voedsel» uit de transitie-agenda circulaire economie, stimuleren van de
publiek-private samenwerking, o.a. via topsectoren, en dat de
monitorings- en verkenningscapaciteit verbeterd moeten worden.
Verder steunt het kabinet de Commissie op het punt dat het van belang is
alle actoren uit de verschillende regio’s en waardeketens samen te
brengen om alle behoeften en acties goed in kaart te brengen. Dit blijkt
onder andere uit de LNV- visie over kringlooplandbouw – een landbouw
die uitgaat van een meer circulaire grondstoffenstroom, waar afval
vermeden of hergebruikt wordt, boeren een betere positie in de keten
krijgen en de bodem meer aandacht krijgt.
Diversen: Uitkomsten workshops Taskforce Water en agricultuur
Informatie van de Commissie en het voorzitterschap

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1161

2

In november 2018 en februari 2019 heeft de Taskforce voor Water en
Landbouw van de Europese Commissie twee workshops georganiseerd.
De Taskforce is een initiatief van DG Environment en DG Agri met als doel
om samen te werken aan duurzaam watermanagement in de landbouw.
De Taskforce wil het belang van een integrale aanpak van water en
landbouw op de agenda te zetten en lidstaten daarvan bewust te maken.
Centraal staat het delen van kennis en ervaring met het oog op onder
andere de implementatie van de Kaderrichtlijn Water (KRW) en de
Nitraatrichtlijn, en de samenhang met het Toekomstig GLB. Vanuit
Nederland is aan beide workshops deelgenomen. Tijdens de Landbouwen Visserijraad zal de Europese Commissie een terugkoppeling geven van
de uitkomsten van deze workshops. Net als de Europese Commissie zie ik
waarde in een integrale aanpak op nationaal en Europees niveau, en
ondersteun ik de aanpak van de Taskforce voor Water en Landbouw.
Tijdens de Raad zal ik daarom mijn steun uitspreken voor dit initiatief.
Diversen: Terugkoppeling conferentie CAP Strategic Plans
Informatie van de Nederlandse delegatie
Dit diversenpunt is namens Nederland op de agenda van de Landbouwen Visserijraad geplaatst. Van 6 tot en met 8 februari jl. is een conferentie
gehouden in Leeuwarden, met als thema: «CAP strategic plans – exploring
Eco-environment schemes». De conferentie werd georganiseerd door de
provincie Friesland in samenwerking met het Ministerie van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit. Tijdens deze conferentie hebben 150
deelnemers van 25 EU-lidstaten en de Europese Commissie samen met
vertegenwoordigers van de agrarische sector verkend hoe ze in eigen land
het Nationaal Strategisch Plan voor het toekomstige GLB kunnen
vormgeven. De focus lag daarbij op de eco-klimaatdiensten. Dit past bij de
inzet van de regering meer te doen met doelgerichte betalingen. De
Nederlandse Collectieven voor Agrarisch Natuurbeheer bleken een goede
inspiratiebron voor alle deelnemers, evenals de geplande pilots voor het
testen van een toekomstbestendig GLB. Tijdens de Raad zal ik kort verslag
doen van deze conferentie.
Diversen: Uitspraak Europees Octrooibureau over octrooien op producten
van klassieke plantenveredeling
Informatie van de Nederlandse delegatie
Dit diversenpunt is namens Nederland op de agenda van de Landbouwen Visserijraad geplaatst. Conform mijn toezegging tijdens het VAO van
11 december 2018 over de Landbouw- en Visserijraad van 17 en
18 december 2018 zal ik mijn zorg uiten over de recente beslissing van het
Europees Octrooibureau over octrooien op eigenschappen van planten
die door klassieke veredeling verkregen zijn. De Technical Board of Appeal
van het Europees Octrooibureau heeft op 5 december een uitspraak
gedaan met de strekking dat er octrooien verleend kunnen worden op
producten van klassieke plantenveredeling. Deze uitspraak komt niet
overeen met de interpretatieve verklaring van de Europese Commissie
waarin duidelijk is gemaakt dat het nooit de bedoeling van de wetgevers
van de Biotechrichtlijn is geweest om het octrooieren van resultaten van
klassieke plantenveredeling toe te staan. Deze verklaring werd toentertijd
gesteund door de Raad en het Europees Parlement. Het kabinet is nog
steeds van mening dat het niet mogelijk moet zijn om producten van
klassieke plantenveredeling te kunnen octrooieren en ik zal de Europese
Commissie en collega-lidstaten verzoeken hun mening in dezen te
herbevestigen, zodat er een stevig signaal uitgaat richting het Europees
Octrooibureau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1161

3

Diversen: Non-paper over de kleinschalige kustvisserij onder het EFMZV
2021–2027
De onderhandelingen over de invulling van het Europese Fonds voor
Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV) 2021–2027 bevinden zich in een
gevorderd stadium. Slovenië heeft een non-paper opgesteld over het
belang van de kleinschalige kustvisserij die als diversenpunt zal worden
ingebracht op de Landbouw- en Visserijraad van 18 maart. Om steun te
verwerven voor hun positie is het non-paper vooraf verspreid onder de
lidstaten.
Zoals uw Kamer weet steunt Nederland inspanningen om na te denken
over een goede toekomst van de kleinschalige visserij. Echter, het huidige
voorstel van de Commissie biedt al ruime mogelijkheden om deze vorm
van visserij te steunen. Daarom ben ik van mening dat de in het
non-paper voorgestelde verruiming niet noodzakelijk is. Nederland is van
mening dat het fonds ingezet moet worden voor het ondersteunen van
substantiële innovaties in de visserij. Innovatie is nodig om een meer
duurzame visserij te bereiken. Het Sloveense paper legt echter geen
verband met innovatie en ook daarom kan ik dit paper niet steunen.
In lijn met het aan de Kamer op 20 juli 2018 verstuurde BNC-fiche: MFK –
EFMZV 2021–2027 (Kamerstuk 22 112, nr. 2663) zou ik graag zien dat een
aantal opties die alleen toegankelijk zijn voor de kleinschalige kustvisserij,
juist wordt uitgebreid en daarmee ook beschikbaar worden gesteld voor
schepen tot 24 meter.
II. INFORMATIE TOEKOMST GLB
1. Stand van zaken Raadswerkgroepen
In de Raadswerkgroep Horizontale Vraagstukken wordt de verordening
Strategische Plannen besproken, in de Raadswerkgroep Agrifin de
Horizontale verordening en in de Raadswerkgroep Landbouwproducten
de GMO wijzigingsverordening. In deze bijeenkomsten wisselen de
lidstaten in aanwezigheid van de Europese Commissie van gedachten
over het doel, de strekking, achtergrond en samenhang van de artikelen
met als doel dat alle lidstaten hiervan een eenduidig beeld krijgen.
Raadswerkgroep Horizontale Vraagstukken
De Raadswerkgroep Horizontale Vraagstukken is in de maanden januari en
februari vijf keer bijeengeweest. Tijdens deze bijeenkomsten zijn
technische besprekingen gevoerd over onderdelen van de verordening
Strategische Plannen, meer specifiek over het nieuwe uitvoeringsmodel,
het geïntegreerde administratieve en controle systeem en het systeem
van indicatoren. Daarnaast gebruikt het voorzitterschap de bijeenkomsten
met name om te inventariseren welke bepalingen uit de verordening,
inclusief de wijzigingsvoorstellen van het Oostenrijkse voorzitterschap,
aanleiding geven tot discussie en daarom met name aandacht behoeven.
Tijdens deze bijeenkomsten is wederom gesproken over plafonnering van
de betalingen in de eerste pijler. Waar Nederland inzet op verplichte
plafonnering, is een meerderheid van de lidstaten voor een vrijwillige
toepassing. Nederland heeft in de discussie over het aftoppen van de
betalingen wel onderstreept dat eco-regelingen buiten de plafonnering
moeten worden gehouden en tevens dat de aftrek van arbeidskosten,
inclusief onbetaalde arbeid van bijvoorbeeld gezinsleden, voorafgaand
aan de plafonnering geschrapt zou moeten worden. Veel lidstaten zijn het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1161

4

ermee eens dat doelgerichte betalingen zoals eco-regelingen buiten de
plafonnering moeten worden gehouden.
Ook het voor Nederland belangrijke punt om ook in het toekomstige GLB
het agrarisch natuurbeheer via de agrarische collectieven vorm te kunnen
geven, is een terugkerend thema van de Nederlandse inbreng. Ik vind het
van cruciaal belang dat de door het Oostenrijkse voorzitterschap
opgebrachte aanpassingen in de voorstellen die het mogelijk maken dat
groepen van boeren (zoals de agrarische collectieven) als begunstigde
optreden, in de uiteindelijke teksten overeind blijven.
Raadswerkgroep Agrifin
De Raadswerkgroep Agrifin is in januari en februari 2019 twee keer
bijeengeweest. Tijdens deze bijeenkomsten is de gehele Horizontale
verordening opnieuw besproken. Een terugkerend thema daarbij was het
Commissievoorstel om het aantal betaalorganen per lidstaat te limiteren.
Voor Nederland is dit de bestaande praktijk, maar met name voor lidstaten
met een meer regionale structuur zoals Duitsland, Italië en Spanje, is dit
een groot probleem. Een ander voor veel lidstaten belangrijk punt in de
meer technische discussies in de Raadswerkgroep betreft de datum van
15 februari waarop lidstaten jaarlijks het prestatieverslag aan de Europese
Commissie moeten opleveren. Het jaarlijkse prestatieverslag geeft de
Commissie de mogelijkheid om over te gaan tot het schorsen van
betalingen aan lidstaten en het opleggen van financiële correcties als er
ernstige systeemfouten zijn ontdekt. Nederland kan zich vinden in het
Commissievoorstel om de gevraagde informatie uiterlijk 15 februari aan te
leveren terwijl een meerderheid van lidstaten hier bezwaar tegen
aantekent. Nederland kan, gelet op het belang van tijdige informatievoorziening uit lidstaten over de voortgang van de uitvoering van de Nationaal
Strategische Plannen, akkoord gaan met de rapportageverplichting en
gestelde termijnen. Wel zet Nederland zich in om enkele outputindicatoren die niet jaarlijks relevant zijn voor de prestatiebeoordeling uit
het prestatierapport te halen.
Ook is in de Raadswerkgroep Agrifin opnieuw gesproken over de
single-audit-benadering. Een grote meerderheid van lidstaten kan zich, in
tegenstelling tot Nederland, vinden in het Commissievoorstel waarmee de
Europese Commissie zich, aanvullend op de afspraken gemaakt in het
Financieel reglement, het recht voorbehoudt om eigen aanvullende audits
in de lidstaten uit te voeren. Nederland vreest dat de vereenvoudiging en
subsidiariteit die beoogd worden met de single-audit-benadering, hiermee
onder druk komen.
Raadswerkgroep Landbouwproducten
De Raadswerkgroep Landbouwproducten is voor het laatst bijeengeweest
op 12 december 2018. Het voorzitterschap is niet voornemens nog verdere
bijeenkomsten te organiseren. Een aantal onderdelen van de Wijzigingsverordening is in het CSA besproken, met name de wijzigingen inzake de
wijnregelgeving. Het voorzitterschap heeft daarop geconcludeerd dat er
overeenstemming is bereikt over de Wijzigingsverordening zoals
aangepast door het Oostenrijkse voorzitterschap en dat die onderdeel zou
kunnen uitmaken van de gedeeltelijke General Approach die het voorzitterschap nastreeft. Nederland en een aantal andere lidstaten zijn echter
geen voorstander van het vaststellen van een gedeeltelijke General
Approach, onder het motto «niets is besloten totdat alles is besloten».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1161

5

Onder het Roemeense voorzitterschap zal de bespreking van de
voorstellen van de Europese Commissie voor het toekomstige GLB
worden voortgezet met het oog op een gemeenschappelijke positie van
de Raad.
Het Europees parlement (EP) heeft inmiddels geconcludeerd dat het voor
de Europese verkiezingen van eind mei niet meer plenair tot een positie
(«Eerste Lezing») over de GLB-voorstellen zal komen. Dat betekent dat het
nieuwe EP zich vanaf begin juli zal moeten beraden over hoe men de
draad oppakt. Het nieuwe EP kan voortbouwen op het werk van het
huidige EP, maar kan in principe ook opnieuw de voorstellen beoordelen
en amendementen opstellen.
2. Stand van zaken Nationaal Strategisch Plan
Zoals ik u bij de voorbereiding van de Landbouw- en Visserijraad van
29 januari jl. heb gemeld, hebben de provinciale bestuurders zich op
31 januari jl. gebogen over het plan van aanpak voor het gezamenlijk
opstellen van het Nationaal Strategisch Plan (NSP). Provincies hebben
ingestemd met het plan van aanpak. Het plan van aanpak gaat uit van een
gezamenlijke opdrachtgeverschap aan een programma-organisatie,
waarvoor de provincies ook een deel van de medewerkers en financiën
leveren. Een gezamenlijke stuurgroep, waarin ook de Unie van Waterschappen als co-financier is vertegenwoordigd, zal worden ingesteld.
Tevens wordt ter ondersteuning van de Stuurgroep een brede maatschappelijke begeleidingsgroep ingesteld waarvoor organisaties vanuit
landbouw, natuur, milieu en de keten zullen worden uitgenodigd. Deze
groep adviseert over de in het NSP opgenomen inhoudelijke prioriteiten
en maatregelen. Ondertussen lopen er diverse trajecten waarbij stakeholders betrokken worden, zoals de GLB-pilots. Eveneens zijn Rijk en
provincies betrokken bij trajecten rondom de realisatie van de LNV-visie,
het concept-klimaatakkoord en het deltaplan biodiversiteitsherstel.
Daarnaast zullen onder andere via de website Toekomst GLB boeren,
burgers en organisaties worden uitgenodigd om actief inbreng te leveren
en te komen met voorstellen voor de invulling van het NSP. Voor een
meer gedetailleerde beschrijving verwijs ik naar het bijgesloten plan van
aanpak.
Vanwege het inmiddels vrij zekere uitstel van de besluitvorming in
Brussel, zal ook de planning van het opstellen van het NSP iets worden
getemperd. De extra tijd gebruiken we voor de stakeholderparticipatie en
het verder invullen van de inhoudelijke keuzes. Het streven is nog wel om
eind 2019 in elk geval de contouren van het NSP klaar te hebben. Dit zal
dan echter, ingeval van het ontbreken van definitieve verordeningsteksten, nog niet in Brussel kunnen worden ingediend. Een laatste
inhoudelijke en bestuurlijke slag zal nog nodig zijn aan de hand van die
definitieve wetsteksten. Anders dan in de op 14 februari jl. gehouden
technische briefing is gesteld, zal de eerste grote stakeholderconferentie
daarom verplaatst worden van begin april naar 23 mei 2019. Dit geeft
gelegenheid de houtskoolschets van de SWOT-analyse, nog verder uit te
werken en zo mogelijk het briefadvies, wat de Raad voor de Leefomgeving
en Infrastructuur (RLi) opstelt om te adviseren hoe de herziening van het
GLB kan bijdragen aan de transformatie naar kringlooplandbouw in
Nederland, te betrekken in de conferentie. Bij de conferentie zijn alle
stakeholders welkom, zowel organisaties als individuele personen uit de
landbouw, natuur & milieu, keten, banken, wetenschap, etc. Daarom zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1161

6

er, naast gerichte uitnodigingen, ook een open inschrijving zijn via de
website Toekomst GLB. Uw Kamer zal ik uiteraard ook betrekken bij de
voortgang van het NSP.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1161

7