Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 066

Belastingdienst

Nr. 456

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 februari 2019
De vaste commissie voor Financiën heeft op 31 januari 2019 een aantal
vragen aan mij voorgelegd over het bericht dat de Belastingdienst
duizenden risicovolle aangiften niet controleert.
Ik bied u hierbij mijn reactie aan op de aan mij voorgelegde vragen.
De Staatssecretaris van Financiën,
M. Snel

kst-31066-456
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 066, nr. 456

1

Antwoorden in het kader van het schriftelijke overleg over het
bericht dat de Belastingdienst duizenden risicovolle aangiften
niet controleert.
Ik heb met interesse kennisgenomen van de vragen van de leden van de
fracties van de VVD, het CDA, GroenLinks, de SP en de PvdA. Ik beantwoord de vragen zoveel mogelijk in de volgorde waarin ze gesteld zijn,
met dien verstande dat ik gelijkluidende of in elkaars verlengde liggende
vragen tezamen beantwoord.
Vragen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de fractie van de VVD vragen om hoeveel aangiften het gaat
en of deze aangiften betrekking hebben op 2016.
Het gaat om 25.000 aangiften over het belastingjaar 2016 die in november
2018 in categorie 2 waren opgenomen.
De leden van de fractie van de VVD vragen hoe de verdeling van de
aangiften in categorie 2 is naar de drie categorieën; ondernemers die geld
lenen van een eigen vennootschap (a), aangiften van stichtingen en
verenigingen (b) en ondernemers die emigreren naar het buitenland (c).
Categorie a betrof circa 90 procent van de aangiften. Categorie b betrof
circa 9 procent van de aangiften en categorie c betrof circa 1 procent van
de aangiften.
De leden van de fractie van de VVD vragen of er verband is tussen een
risicovolle aangifte, de extra controle die plaatsvindt en een correctie en
andere belastingen die betaald moeten worden. Als dat het geval is,
vragen deze leden welke acties ik heb genomen om dit in de handhaving
te betrekken.
Als uit de behandeling van een aangifte vennootschapsbelasting volgt dat
er mogelijk fiscale consequenties zijn voor andere belastingmiddelen,
wordt dat onderzocht en legt de Belastingdienst waar nodig correcties op.
De leden van de fractie van de VVD vragen om een overzicht van de
hoeveelheid aangiften winstbelasting in het midden- en kleinbedrijf (mkb)
in 2017 en 2018 zijn ingediend en zijn gecontroleerd. Verder vragen deze
leden hoeveel extra controles er op deze aangiften hebben plaatsgevonden. De leden van de fractie van de SP vragen hoe het aantal
handmatig gecontroleerde aangiften zich het afgelopen jaar heeft
ontwikkeld.
De Belastingdienst beschikt over gegevens over het aantal aangiften per
belastingjaar. Het belastingjaar is het jaar waarover de aangifte wordt
gedaan. Over de afgelopen belastingjaren is het aantal (te) ontvangen
aangiften vennootschapsbelasting van mkb-ondernemers nagenoeg
verdubbeld, van circa 350.0001 in 2000 naar circa 735.000 in het belastingjaar 2018.2 In de hierna opgenomen tabel zijn voor de afgelopen
belastingjaren de aantallen te ontvangen aangiften vennootschapsbelasting van mkb-ondernemers weergegeven.

1

Dit is een schatting omdat in het jaar 2000 geen onderscheid gemaakt werd tussen de
segmenten Grote Ondernemingen en MKB.
2
Stand januari 2019. Het aantal (te) ontvangen aangiften Vpb door mkb-ondernemers zal naar
verwachting voor het belastingjaar 2018 nog verder toenemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 066, nr. 456

2

Belastingjaar
Aantal te ontvangen aangiften

2013

2014

2015

2016

2017

2018

623.000

644.000

660.000

683.000

707.000

735.000

Het aantal handmatig behandelde aangiften in de afgelopen kalenderjaren
is in onderstaande tabel weergegeven. Het gaat om aangiften die in het
betreffende kalenderjaar over voorgaande belastingjaren zijn behandeld.
Kalenderjaar
Aantal handmatig behandelde aangiften

2013

2014

2015

2016

2017

2018

21.700

24.600

25.600

26.400

23.600

21.900

Bij handmatig toezicht op individuele aangiften worden deze in eerste
instantie beoordeeld door het zogenoemde «geoefende oog» en
vervolgens inhoudelijk behandeld door een expert.
De leden van de fractie van de VVD vragen hoe het kan dat voor bijna
€ 1,5 miljard correcties zijn opgelegd, terwijl de risicovolle aangiften niet
behandeld zijn. Deze leden vragen om hoeveel correcties het gaat en wat
de vijf belangrijkste redenen zijn waarom er correcties worden opgelegd.
De leden van de fractie van de PvdA vragen wat de ontwikkeling van het
aantal gecorrigeerde aangiften als percentage van het aantal gecontroleerde aangiften in de mkb-praktijk.
In mijn brief van 1 februari jongstleden heb ik toegelicht dat er geen
sprake is van aangiften met een hoog risicoprofiel die niet beoordeeld zijn
(Kamerstuk 31 066, nr. 453). In het onderstaande schema is een overzicht
opgenomen van het aantal handmatig behandelde aangiften Vpb, het
aantal correcties, de gemiddelde correctie per behandelde aangifte en het
percentage correcties als deel van het aantal behandelde aangiften. Ter
volledigheid merk ik op dat het correctiebedrag van € 1,5 miljard de
omvang betreft van de correctie van de Vpb-grondslag (vóór verliesverrekening en belastingverminderingen) en niet de opbrengst voor de
schatkist.
Kalenderjaar
Aantal handmatig behandelde aangiften
Aantal correcties
Gemiddelde correctie per behandelde aangifte (in €)
Correctiepercentage (%)

2013

2014

2015

2016

2017

2018

21.700
4300
40.000
20

24.600
5100
56.000
21

25.600
5800
74.000
23

26.400
6100
62.000
23

23.600
5400
63.000
23

21.900
5900
77.000
27

De selectieregels en de daaruit voortvloeiende correcties kunnen niet
openbaar worden gemaakt, omdat deze inzicht geven in de toezichtstrategie van de Belastingdienst.
Vragen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de fractie van het CDA vragen mij te reflecteren op de
situatie dat de Belastingdienst risicovolle aangiften van met name het
mkb afstempelt wegens een gebrek aan mankracht, gezien het feit dat hier
eerder aandacht voor is gevraagd naar aanleiding van een WOB-verzoek
over de businesscase van de extra investering in toezichtscapaciteit in
2012.De leden van de fractie van het CDA vragen mij verder te reflecteren
op de gevolgen van het niet controleren van aangiften voor zowel de
belastingmoraal van ondernemers als het rechtvaardigheidsgevoel van
werknemers van de Belastingdienst die zien dat risicovolle aangiften niet
gecontroleerd worden. Ook de leden van de fractie van de PvdA vragen of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 066, nr. 456

3

ik van mening ben dat het gebrek aan kans op controle de belastingmoraal onder belastingplichtigen doet afnemen.
Ik heb in mijn brief van 1 februari jongstleden toegelicht dat binnen de
Belastingdienst voortdurend afwegingen moeten worden gemaakt over
de inzet van de beschikbare capaciteit (Kamerstuk 31 066, nr. 453). Daarbij
wordt gebruikgemaakt van risicogericht toezicht. De Belastingdienst houdt
dus wel degelijk toezicht op risicovolle aangiften.
Uit onderzoek blijkt dat de kans op een controle (de «pakkans»), de hoogte
van een belastingtarief of de hoogte van sancties niet de enige of de
belangrijkste zogenoemde «determinanten» van naleving zijn.3 Er zijn
meer determinanten die invloed hebben op het naleven van belastingregels. Als belastingplichtigen bijvoorbeeld het gevoel hebben dat de
belastingdruk eerlijk verdeeld is, zijn ze eerder geneigd om belastingregels na te leven. Ook de mate waarin mensen de Belastingdienst
betrouwbaar, objectief en respectvol vinden, heeft invloed op de naleving.
Daarnaast zijn sociale en persoonlijke normen van invloed. Dit is ook één
van de redenen dat de uitvoerings- en toezichtstrategie op een mix van
instrumenten ziet. Behalve toezicht en de aanpak van fraude, zijn juist ook
activiteiten gericht op het voorkomen van fouten en dienstverlening heel
belangrijk, omdat die het doen van aangifte door belastingplichtigen
vereenvoudigen en daarmee de naleving verhogen. Op het moment dat
hier meer en meer fouten mee worden voorkomen, werkt dit naar ik hoop
ook geruststellend voor de medewerkers van de Belastingdienst.
Om de belastingmoraal te toetsen volgt de Belastingdienst met de
«Fiscale monitor» de grondhouding ten opzichte van belastingbetaling.4
Over de gepercipieerde pakkans wordt in het Jaarplan van de Belastingdienst gerapporteerd. Deze laat al een aantal jaren een bestendige lijn
zien.
De leden van de fractie van het CDA vragen hoeveel risicovolle aangiften
de afgelopen vijf jaar ongecontroleerd zijn afgedaan. Deze leden vragen of
ik onderscheid kan maken tussen aangiften van particulieren, het mkb en
grote ondernemingen. Verder vragen deze leden of ik kan aangeven
hoeveel «harde uitworpen» en hoeveel «overige uitworpen» het betreft.
De leden van de fractie van de SP vragen ook naar het aantal risicovolle
aangiften dat ongecontroleerd is afgedaan. Verder vragen deze leden om
welk percentage van het aantal uitgeworpen risicovolle aangiften het gaat.
De leden van de fractie van de SP vragen of bij de segmenten Grote
Ondernemingen en Particulieren ook met categorieën op basis van
risicoprofielen wordt gewerkt. Verder vragen deze leden of, indien dit het
geval is, hoeveel risicovolle aangiften er jaarlijks zijn en hoeveel hiervan
handmatig worden gecontroleerd. De leden van de fractie van de SP
vragen verder hoeveel van de 17 procent risicovolle aangiften jaarlijks in
categorie 1 terecht zijn gekomen, hoeveel in categorie 2 en hoeveel in
categorie 3. Deze leden vragen verder of ik per categorie kan aangeven
welk percentage aangiften handmatig is nagelopen. Voorts vragen deze
leden hoeveel aangiften per jaar zijn verhuisd van categorie 1 naar
categorie 2 of 3 en of ik deze aantal zowel absoluut als relatief kan
aangeven. De leden van de fractie van de SP vragen hoeveel van de 17
procent risicovolle aangiften uiteindelijk handmatig zijn gecontroleerd en
of ik dat aantal zowel absoluut als relatief kan aangeven.

3

Gosling & Van der Hel (2014) «Het meten van effecten van het fiscale toezicht», Belastingdienst
working paper nr. 1, december 2014.
4
Fiscale monitor 2018: www.fiscalemonitor.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 066, nr. 456

4

Voor de directie MKB ziet het beeld met betrekking tot het aantal (te)
ontvangen aangiften vennootschapsbelasting per belastingjaar (het jaar
waarover aangifte wordt gedaan), de uitworp en de handmatig behandelde aangiften er als volgt uit.
Aantal Vpb-aangiften door mkb-ondernemers
Belastingjaar
(Te) ontvangen aangiften
Uitworp
Aangiften in categorie 1
Handmatig behandelde
aangiften

2014

2015

2016

2017

644.000
122.000
84.000

660.000
125.000
80.000

683.000
120.000
56.000

707.000
94.000 tussenstand

25.000

Het aantal «uitworp» betreft de aangiften die over het betreffende
belastingjaar na geautomatiseerde selectie zijn uitgeworpen vanwege
risicosignalen. Waar hierna gesproken wordt over belastingjaar gaat het
over het jaar waarover de aangifte vennootschapsbelasting door de
mkb-ondernemer wordt gedaan. In een kalenderjaar wordt gewerkt aan
meerdere belastingjaren.
De uitworp over belastingjaar 2017 is niet (volledig) bekend omdat nog
niet alle aangiften ontvangen zijn. De afdoening van aangiften Vpb voor
mkb-ondernemers over de belastingjaren 2015, 2016 en 2017 is nog niet
afgerond, bijvoorbeeld omdat de behandeling van de aangifte door grote
complexiteit enige tijd vergt of omdat aanslagen over oudere jaren nog
niet zijn opgelegd. De aangiften voor het belastingjaar 2018 moeten nog
binnenkomen. Daarom zijn nog geen cijfers beschikbaar hoeveel van deze
aangiften uiteindelijk, na beoordeling door het geoefend oog, vervolgens
door een expert zijn behandeld.
Van de ontvangen Vpb-aangiften van mkb-ondernemers over het
belastingjaar 2016 is circa 17 procent (circa 120.000 aangiften), uitgeworpen met (relevante) risico’s. Ondanks de gesignaleerde risico’s hoeven
deze aangiften niet onjuist te zijn. Vervolgens worden de aangiften
automatisch verdeeld op basis van risicoprofielen. De verdeling vindt
plaats naar verschillende categorieën. Er zijn drie categorieën. De eerste
categorie betreft aangiften met het hoogste risicoprofiel. Deze krijgen de
hoogste prioriteit. Deze aangiften worden allemaal (inhoudelijk) beoordeeld door ervaren vaktechnische medewerkers. De beoordeling van
aangiften met een hoog risicoprofiel (categorie 1) gebeurt door ervaren
vaktechnische experts (ook wel het geoefend oog genoemd), mede op
basis van klantspecifieke informatie die niet in het selectiesysteem is
ingebouwd. Het geoefend oog beoordeelt of een aangifte uiteindelijk wel
of niet in behandeling wordt genomen door een vaktechnisch expert. Het
ging voor 2016 om circa 56.000 aangiften die in categorie 1 zijn
opgenomen, dat is ruim 8% van het aantal ingediende aangiften.5
Aangiften uit categorie 1 worden niet overgeheveld naar categorie 2 of 3.
Aangiften die in categorie 2 terechtkomen, worden na nader onderzoek
toebedeeld aan categorie 1 of 3.
Inkomensheffing
Het toezicht op de inkomensheffing niet-winst (de doelgroep Particulieren)
kent op onderdelen een iets ander karakter dan het toezicht op ondernemers zoals dat in het MKB en Grote Ondernemingen is vormgegeven.
Dat komt door het massaal aanleveren van informatie die het voorinvullen
5

Dit is een geactualiseerd cijfer ten opzichte van mijn brief van 1 februari jongstleden
(Kamerstuk 31 066, nr. 453).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 066, nr. 456

5

van de aangifte mogelijk maakt. De Vooringevulde Aangifte Inkomensheffing (VIA) biedt ruime mogelijkheden om het doen van aangifte te
vergemakkelijken en het maken van fouten aan de voorkant te
voorkomen. Waar de VIA voor de aangifte inkomensheffing in 2015 nog
ruim 7,7 miljoen keer werd gedownload, liep het aantal downloads voor
de aangifte inkomensheffing 2017 op naar 8,5 miljoen. De informatiestroom uit de VIA is de afgelopen jaren steeds verbeterd, zowel kwantitatief als kwalitatief. Het percentage vooringevulde loongegevens is
gestegen van 97,2% ten behoeve van de aangifte inkomensheffing 2016
naar 97,8% ten behoeve van de aangifte inkomensheffing 2017. Hoe beter
(kwalitatief en kwantitatief) de invulling van de VIA, hoe kleiner de kans op
de potentiële correcties door de Belastingdienst. De kwaliteit van de
ingediende aangiften wordt dan ook steeds beter en de kans op potentiële
fouten die correctie noodzakelijk maken neemt navenant af. Deze
kwaliteitsslag vertaalt zich in een dalend aantal massaal automatisch
opgelegde correcties en een daling van het nalevingstekort van Particulieren. Zo blijkt uit de steekproef Particulieren van het belastingjaar 2016
dat het nalevingstekort is gedaald naar 0,7%, ten opzichte van 0,9% in het
belastingjaar 2015. Door een effectieve beïnvloeding van het aangiftegedrag aan de voorkant daalt het correctiepotentieel.
Alle ontvangen aangiften inkomensheffing worden door het systeem
gecontroleerd en krijgen een bepaalde risico-classificatie. De uitvoeringsen toezichtstrategie van de Belastingdienst is primair gericht op het
voorkomen van fouten. Afhankelijk van de effectiviteit van andere
handhavingsinstrumenten, de uitkomsten van de risicoclassificatie en op
basis van de beschikbare kwalitatieve en kwantitatieve capaciteit wordt
bepaald welke aangiften vervolgens handmatig worden gecontroleerd. De
hieronder opgenomen tabel geeft het aantal ontvangen aangiften
Inkomensheffing per kalenderjaar van 2015 tot en met 2018 weer. Het
aantal «traditioneel IH» geeft de aantallen aangiften weer, die handmatig
door vaktechnische medewerkers worden behandeld. Het aantal «Massaal
automatische correctie» geeft de aangiften weer die automatisch door het
systeem worden gecorrigeerd. Ten slotte wordt het totaal aantal behandelde aangiften Inkomensheffing weergegeven voor de kalenderjaren
2015 tot en met 2018.
Aangiften inkomensheffing (IH)

Ontvangen aangiften IH (x 1000)
Traditioneel IH
Massaal automatische correctie
Totaal behandeld IH

Kalenderjaar 2015

Kalenderjaar 2016

Kalenderjaar 2017

Kalenderjaar 2018

11.503
677.600
334.000
1.011.600

11.705
567.400
271.900
839.400

11.796
430.300
327.500
757.800

12.079
413.700
142.800
556.600

* De cijfers in bovenstaande tabel gaan over het kalenderjaar. Een kalenderjaar kan meerdere belastingjaren betrekken.

Grote ondernemingen
De uitworp van de aangiften vindt ook bij de directie grote ondernemingen plaats op basis van de generieke risicoselectie, waarna een
doorselectie door vaktechnische experts plaatsvindt (geoefend oog). De
doorselectie vindt mede plaats op basis van klantspecifieke informatie die
niet in het selectiesysteem is ingebouwd. De vaktechnische expert komt in
het overgrote deel van de gevallen tot het oordeel dat geen sprake is van
een (relevant) risico. Deze aangiften worden op dat moment versneld of
geautomatiseerd afgedaan. Ongeveer 8000 tot 10.000 aangiften van grote
ondernemingen worden jaarlijks intensief behandeld en handmatig
behandeld. Voor grote ondernemingen ziet het beeld met betrekking tot
het aantal ontvangen aangiften per belastingjaar, de uitworp en de
handmatig behandelde aangiften er als volgt uit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 066, nr. 456

6

Aangiften Vpb grote ondernemingen
Belastingjaar
Ontvangen aangiften
Verzonden uitnodigingen tot het doen van aangifte (2018)
Uitworp
Traditioneel geregelde aangiften2
1
2

2014

2015

2016

2017

54.400

56.700

58.900

34.6001

37.500
8.600

39.600
10.300

40.600
10.500

21.600
10.400

2018

63.900
niet bekend
8.000

Betreft het aantal ontvangen aangiften 2017 per februari 2019; tot en met 1 mei 2019 worden naar verwachting nog aangiften 2017 ontvangen.
Betreft aantal traditioneel geregelde aangiften per kalenderjaar en kan zien op aangiften uit verschillende belastingjaren.

De leden van de fractie van het CDA vragen hoe de afhandeling van
aangiften verloopt die niet handmatig worden gecontroleerd. Deze leden
vragen of deze ondernemers een voorlopige aanslag of een definitieve
aanslag krijgen of dat de aangifte wordt aangehouden in afwachting van
de controle in een later jaar.
De Belastingdienst streeft ernaar om iedere belastingplichtige zo snel
mogelijk zekerheid te geven over de fiscale positie. Iedere aangifte wordt
bij binnenkomst geautomatiseerd beoordeeld op aanwezige risico’s. Als
de Vpb-aangiften van mkb-ondernemers niet worden uitgeworpen of na
uitworp uitsluitend worden toebedeeld aan categorie 3 wordt de aanslag
definitief vastgesteld conform de aangifte.
De leden van de fractie van het CDA vragen welke belastingmiddelen als
het meest risicovol worden beoordeeld. Daarnaast vragen deze leden bij
welke belastingmiddelen meer toezichtscapaciteit gewenst is.
Er kan niet zonder meer een belastingmiddel worden aangewezen dat het
meest «risicovol» is. Bij de beoordeling van risico’s gaat het ook om een
combinatie van (onder andere) kenmerken van het subject (de belastingplichtige), de hoogte van de belasting, de complexiteit van de wet- en
regelgeving en het (on)gemak van (niet)naleving. Kortom, niet alleen het
middel zegt iets over het risico. In zijn algemeenheid streeft de Belastingdienst overigens naar een subjectgerichte aanpak, waarbij integraal naar
het subject wordt gekeken, over middelen heen.
Aan de onderwerpen waarbij in de aangifte relatief vaak fouten worden
gemaakt, besteedt de Belastingdienst extra aandacht op de website van
de Belastingdienst en in de aangifteformulieren. Dit past binnen de
uitvoerings- en toezichtstrategie van de Belastingdienst; namelijk van de
aanpak van het achteraf corrigeren van individuele aangiften, naar een
aanpak waarin het maken van fouten in aangiftes en aanvragen zoveel
mogelijk wordt voorkomen.
Vragen van de leden van de fractie van GroenLinks
De leden van de fractie van GroenLinks vragen in hoeverre de reorganisatie bij de Belastingdienst een rol heeft gespeeld bij de risicoselectie
door de Belastingdienst. Daarnaast vragen deze leden in hoeverre de
ontwikkeling van het aantal handmatig beoordeelde aangiften te maken
heeft met de reorganisatie van de Belastingdienst.
Het is praktisch onmogelijk om alle aangiften individueel handmatig te
bekijken. Daarom zet de Belastingdienst de beschikbare capaciteit door
middel van risicogericht toezicht zo effectief mogelijk in. De strategie van
de Belastingdienst is erop gericht om het naleven van fiscale verplichtingen zo eenvoudig mogelijk te maken en fouten zoveel mogelijk te
voorkomen. Het is daarom niet gezegd dat een hogere beschikbare
capaciteit direct leidt tot een groter aantal handmatige beoordelingen van
aangiften. Tegelijkertijd ondervindt de Belastingdienst wel degelijk hinder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 066, nr. 456

7

van de vertrekregeling en heeft een grote wervingsopgave. Met meer
capaciteit kan de Belastingdienst meer toezichtsactiviteiten uitvoeren.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen welke beleidsmatige
wijzigingen hebben plaatsgevonden in de afgelopen jaren rondom de
risicoselectie. Het systeem van geautomatiseerde risicoselectie, indeling
in risicoprofielen, beoordeling en behandeling door experts is de
afgelopen tien jaren neergezet en doorontwikkeld. De hierbij gehanteerde
selectieregels en risicocategorieën worden jaarlijks omwille van eenheid
van beleid en uitvoering centraal door vaktechnische experts vastgesteld.
Hierbij wordt rekening gehouden met ervaringen over voorgaande jaren,
nieuwe ontwikkelingen in regelgeving en de beschikbare capaciteit.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen welk percentage van de
aangiften uit categorie 2 in categorie 1 terechtkomt. Deze leden vragen
verder hoe dit percentage zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld.
In mijn brief van 1 februari jongstleden heb ik toegelicht dat de risico’s
van de aangiften van mkb-ondernemingen in categorie 2 een nadere
beoordeling vragen en op basis van deze beoordeling worden de
aangiften toebedeeld aan categorie 1 of 3. Dit is een dynamisch proces dat
gedurende het jaar voortdurend plaatsvindt. Vanwege de dynamiek van
het proces beschikt de Belastingdienst niet over de gevraagde percentages. Wel kan een momentopname worden gemaakt, zoals voor de
aangiften Vpb over 2016 is gebeurd in november 2018. Het ging toen om
25.000 aangiften over het belastingjaar 2016 die in november 2018 nog in
categorie 2 waren opgenomen.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen met hoeveel zekerheid kan
worden gesteld dat aangiften die van bakje 2 naar bakje 3 zijn gegaan niet
zouden hebben geleid tot extra inkomsten voor de Belastingdienst als ze
wel handmatig waren gecontroleerd. Ook de leden van de fractie van de
PvdA vragen wat het geschatte bedrag aan misgelopen belastinginkomsten is door minder stringente controle.
Van de ontvangen Vpb-aangiften van mkb-ondernemers werd in 2016
circa 17 procent (120.000 aangiften) uitgeworpen met (relevante) risico’s.
Ik wil graag benadrukken dat ondanks de gesignaleerde risico’s, de
aangiften niet onjuist hoeven te zijn en alsnog conform aangifte kunnen
worden afgedaan. Dat gebeurt op basis van de feiten en omstandigheden
van het concrete geval. Het controleren van alle aangiften Vpb door
mkb-ondernemers had tot hogere inkomsten kunnen leiden maar dat kan
ik uw Kamer niet garanderen. Om alle aangiften individueel te kunnen
bekijken zouden er echter veel meer mensen op de aangiftebehandeling
moeten worden ingezet. Dat is praktisch ondoenlijk en vind ik niet
verstandig.
De operationele keuze om aangiften wel of niet in behandeling te nemen
is weloverwogen. Het gaat hier om aangiften met risico’s die bij volgende
aangiften nog beoordeeld en indien nodig gecorrigeerd kunnen worden.
Rekeningcourantverhoudingen doen zich doorgaans meerdere jaren op rij
voor. Na vaststelling van de aanslag conform aangifte is het toezicht niet
voorbij. Mocht zich later een zogenoemd nieuw feit voordoen waardoor
alsnog een correctie moet plaatsvinden, dan kan dat. De navorderingstermijn is immers vijf jaar. Gezien het soort risico’s is moeilijk in te
schatten of en zo ja, hoe groot het financieel belang is. In de begroting is
een prestatie-indicator opgenomen van de correctieopbrengst bij de
aangiftebehandeling vennootschapsbelasting (Vpb) door de directie MKB.
De afgelopen jaren heeft de Belastingdienst de streefwaarde steeds
gehaald. Overigens worden de prestatie-indicatoren, zoals ook in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 066, nr. 456

8

Jaarplan 2019 Belastingdienst (hierna: Jaarplan)6 is aangegeven,
doorontwikkeld zodat deze beter aansluiten bij de uitvoerings- en
toezichtstrategie van de Belastingdienst. Ook de indicator met een
normbedrag aan correctieopbrengsten wordt tegen het licht gehouden.
De doorontwikkeling is een meerjarig traject tot aan de Rijksbegroting
2021. Ik ga graag met uw Kamer in gesprek over de over de doorontwikkeling van de prestatie-indicatoren bij de bespreking van het Jaarplan
2020.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoe de risicoselectie bij de
Belastingdienst zich verhoudt tot de risicoselectie door andere
EU-lidstaten.
Het risicogerichte toezicht van de Belastingdienst maakt onderdeel uit van
de meer omvattende uitvoerings- en toezichtstrategie. Belastingdiensten
van andere lidstaten hanteren eenzelfde strategie en onderdeel daarvan is
risicoselectie.7 Binnen het risicogerichte toezicht maken alle belastingdiensten vanzelfsprekend eigen keuzes op basis van de belangrijkste
risico’s in de betreffende lidstaat, capaciteit, et cetera.
Vragen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de fractie van de SP vragen hoe het aantal boekenonderzoeken zich de laatste tien jaar heeft ontwikkeld. De leden van de fractie
van de SP vragen hoe de inspectiecapaciteit is verdeeld over de verschillende typen aangiften. Deze leden vragen voorts hoe het aantal fte dat de
aangiften handmatig controleert zich de afgelopen tien jaar heeft
ontwikkeld. De leden van de fractie van de PvdA vragen met hoeveel fte
de handmatige controlepraktijk is afgenomen in de afgelopen vier jaren.
In de jaren 2013 tot en met 2018 heeft de Belastingdienst/MKB de
volgende hoeveelheid boekenonderzoeken verricht.

Aantal boeken-onderzoeken

2013

2014

2015

2016

2017

2018

38.900

37.300

25.300

27.000

23.300

19.900

In de begroting is een prestatie-indicator opgenomen van de correctieopbrengst bij de boekenonderzoeken door de directie MKB. De afgelopen
jaren heeft de Belastingdienst de streefwaarde steeds gehaald.
De directie MKB heeft een berekening gemaakt van het aantal fte’s dat
zich bezighoudt met boekenonderzoeken op basis van de gerealiseerde
uren in het tijdsysteem in 2015, 2016, 2017 en 2018. Het betreft een
voorlopig inzicht dat nog nadere analyse en uitwerking behoeft.

Aantal fte

2015

2016

2017

2018

1654

1603

1460

1359

De onderstaande tabel geeft op basis van de gerealiseerde uren in het
tijdregistratie-systeem een inschatting van het aantal fte dat in de
aangegeven kalenderjaren bezig is met de aanslagregeling en navorderingsaanslagen vennootschapsbelasting.
6
7

Kamerstuk 31 066, nr. 439.
Zie daarvoor ook de Compliance Risk Management Guide for Tax Administrations van de EU
https://ec.europa.eu/taxation_customs/sites/taxation/files/resources/documents/common/
publications/info_docs/taxation/risk_managt_guide_en.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 066, nr. 456

9

Realisatie 2015

Realisatie 2016

Realisatie 2017

Realisatie 2018

194

212

209

202

Aantal fte

De leden van de fractie van de SP vragen wanneer het besluit is genomen
om de uitgeworpen aangiften door mkb’ers af te doen. Deze leden vragen
verder waarom in de verslaglegging van de werkzaamheden van de
Belastingdienst niet expliciet is opgenomen hoeveel risicovolle aangiften
worden uitgeworpen. Deze leden vragen ten slotte of ik ben geïnformeerd
over dit besluit en waarom de Kamer niet is geïnformeerd.
Ik informeer uw Kamer periodiek via het Jaarplan en de begroting over de
uitvoerings- en toezichtstrategie en rapporteer over de daarbij behorende
prestatie-indicatoren. De Belastingdienst moet deze strategie uitwerken in
operationele keuzes. Dat is in het onderhavige geval op de gebruikelijke
manier gebeurd. De operationele keuzes zijn in lijn met de strategie zoals
uiteengezet in het Jaarplan en hebben eraan bijgedragen dat de prestatieindicatoren gehaald zijn. De selectieregels voor de uitworp worden
zorgvuldig vastgesteld door ervaren vaktechnische experts. De selectieregels worden ieder jaar scherper doordat de Belastingdienst bij het
vaststellen van deze selectieregels leert van voorgaande jaren. De keuzes
met betrekking tot de risicoprofielen worden door de directeuren van de
uitvoeringsdirecties gemaakt.
De Belastingdienst streeft ernaar om de aangiften met de hoogste risico’s
te detecteren. Een van de middelen daarvoor is de inzet van data-analyse.
Het aantal uitgeworpen aangiften kan daardoor van jaar op jaar
verschillen en is geen goede indicator van de juistheid van de aangiften of
van de toezichtinspanningen van de Belastingdienst. De bespreking van
het Jaarplan is het geëigende moment om met uw Kamer van gedachten
te wisselen over de strategische keuzes van de Belastingdienst. Dat doe ik
graag.
De leden van de fractie van de SP vragen of ik bereid ben jaarlijks een
overzicht te verstrekken van de kengetallen toezicht met de aantallen
aangiften en boekenonderzoeken.
Zoals ik in mijn brief van 14 juni 2018 heb aangegeven en zoals later met
uw Kamer besproken, werk ik aan een nieuwe wijze van rapporteren over
de Belastingdienst.8 Zo start de jaarplancyclus met het opstellen van de
Rijksbegroting hoofdstuk IX, gevolgd door het maken van het jaarplan.
Deze documenten geven inzicht in de doelstellingen van de Belastingdienst in het komend jaar en zijn voorzien van prestatie-indicatoren om de
resultaten van die doelstellingen in kaart te brengen. Met de voortgangsrapportages en de afsluitende jaarrapportage wordt er drie keer over het
Jaarplan gerapporteerd. De voortgangsrapportages laten de voortgang
zien ten aanzien van de doelen in het Jaarplan. Ook laat de voortgangsrapportage zien hoe de Belastingdienst presteert op de prestatieafspraken
die in de begroting van Financiën IX zijn opgenomen. Ik hecht aan deze
gestructureerde wijze van rapporteren zodat de informatievoorziening aan
uw Kamer meer samenhangend en informatief is. De cijfers en statistieken
die in de verschillende rapportages zijn opgenomen, hangen samen met
de prestatie-indicatoren. Dat zijn wat mij betreft de meest relevante
gegevens en de gegevens waar ik structureel over zal rapporteren.
Overigens wil ik benadrukken dat handmatig toezicht op individuele
aangiften niet het enige instrument is om tot een zo hoog mogelijke
8

Kamerstuk 31 066, nr. 410.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 066, nr. 456

10

naleving te komen en daarmee de belastingopbrengsten zeker te stellen.
Andere instrumenten, zoals dienstverlening (bijvoorbeeld een telefoontje),
beleid gericht op fiscaal dienstverleners of een automatische correctie,
kunnen effectiever zijn om tot een zo hoog mogelijke naleving te komen.9
De leden van de fractie van de SP vragen hoeveel aangiften op andere
terreinen na geautomatiseerde risicobeoordeling worden uitgeworpen,
om welke percentages dit gaat en hoe deze risico’s verder worden
gecategoriseerd. Deze leden vragen hoeveel van deze uitgeworpen risico’s
worden gecontroleerd en hoeveel er alsnog worden weggestreept.
Het risicogerichte toezicht is een onderdeel van de uitvoerings- en
toezichtstrategie van de Belastingdienst strategie. Tussen de verschillende
dienstonderdelen en belastingmiddelen kan de precieze vormgeving
verschillen. Het is in de beperkte beschikbare tijd voor de beantwoording
van deze vragen niet gelukt om een Belastingdienstbrede analyse van de
aantallen te maken. In het antwoord op de feitelijke vragen over de
beleidsdoorlichting van artikel 1 Belastingdienst is een breder overzicht
opgenomen van de toezichtactiviteiten van de Belastingdienst.10
De leden van de SP vragen of de prestatie-indicator «Bruto correctie
opbrengsten aangiftenbehandeling Vpb MKB» is gebaseerd op de te
verwachten risico’s of op de capaciteit die er is voor controle.
Deze prestatie-indicator is op beide gebaseerd. Er is een nalevingstekort
en dus zijn er risico’s. Daarnaast is de hoogte van de streefwaarde ook
afhankelijk van de capaciteit, zoals ook in begrotingshoofdstuk IX bij de
toelichting op de prestatie-indicator is vermeld. Overigens worden de
prestatie-indicatoren, zoals ook in het Jaarplan 2019 Belastingdienst
(hierna: Jaarplan)11 is aangegeven, doorontwikkeld zodat deze beter
aansluiten bij de uitvoerings- en toezichtstrategie van de Belastingdienst.
Ook de indicator met een normbedrag aan correctieopbrengsten wordt
tegen het licht gehouden. De doorontwikkeling is overigens een meerjarig
traject tot aan de Rijksbegroting 2021.
De leden van de fractie van de SP vragen of het besluit om 90% van de
uitgeworpen risicovolle aangiften ongecontroleerd af te doen genomen
had kunnen worden als de naheffingsdoelstelling nog niet gehaald was.
Zoals ik in mijn brief van 1 februari jongstleden heb toegelicht, is er geen
sprake van risicovolle aangiften die ongecontroleerd afgedaan worden
(Kamerstuk 31 066, nr. 453). Daarnaast kent de Belastingdienst geen
navorderingsdoelstelling. In de begroting is een prestatie-indicator
opgenomen van de correctieopbrengst bij de aangiftebehandeling
vennootschapsbelasting (Vpb) door de directie Midden- en Kleinbedrijf
(MKB). De afgelopen jaren heeft de Belastingdienst de streefwaarde
steeds gehaald. Met het risicogerichte toezicht zet de Belastingdienst de
beschikbare capaciteit zo effectief mogelijk in. De inzet van capaciteit is
een operationele afweging die voortdurend door de Belastingdienst wordt
gemaakt.
De leden van de fractie van de SP vragen verder of er meer aangiften
handmatig zouden worden gecontroleerd als de Belastingdienst meer
capaciteit zou hebben.

9

Kamerstuk 31 066, nr. 439.
Kamerstuk 31 935, nr. 49.
11
Kamerstuk 31 066, nr. 439.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 066, nr. 456

11

Het is vanzelfsprekend zo dat de Belastingdienst met meer capaciteit meer
aangiften handmatig zou kunnen behandelen. Op dit moment levert de
Belastingdienst een grote wervingsinspanning om het grote aantal
vacatures te vullen. Daarmee komt voor de Belastingdienst meer
capaciteit beschikbaar.
Om de naleving te bevorderen en te borgen, en daarmee ook de belastingopbrengsten zeker te stellen, zet de Belastingdienst een mix van
instrumenten in. Dit betekent dat steeds wordt bepaald wat het meest
effectieve preventieve of repressieve instrument is dat ingezet wordt
evenals dat wordt bepaald op welke activiteiten medewerkers het beste
kunnen worden ingezet. De inzet op het voorkomen van fouten in
aangiften door belastingplichtigen heeft hierbij het meeste effect.
De leden van de fractie van de SP vragen hoeveel fte worden aangenomen die aangiften handmatig gaan controleren.
Tussen september 2018 en januari 2019 zijn bij de directie MKB circa
428 fte ingestroomd. Instromende medewerkers worden op dit moment
opgeleid en ingewerkt. Daarbij beziet de Belastingdienst/directie MKB nog
op welke processen deze medewerkers worden ingezet. Met het risicogerichte toezicht zet de Belastingdienst de beschikbare capaciteit zo effectief
mogelijk in. De inzet van capaciteit is een afweging die voortdurend door
de Belastingdienst wordt gemaakt. In het algemeen geldt uiteraard dat de
Belastingdienst met meer capaciteit meer aangiften kan behandelen.
Vragen van de leden van de fractie van de PvdA
De leden van de fractie van de PvdA vragen of ik ook van mening ben dat
er altijd steekproefsgewijs controles gedaan moeten worden, ook
wanneer het geen hoog-risico aangifte betreft.
Daar ben ik het mee eens. Door statistische steekproeven krijgt de
Belastingdienst namelijk inzicht in het niveau en de oorzaken van
niet-naleving dat nodig is om de mix van instrumenten te bepalen die het
grootste effect op de naleving zal hebben. Het aselecte karakter van
steekproeven zorgt er ook voor dat er een zekere onvoorspelbaarheid zit
in ons toezicht: elke belastingplichtige kan in beginsel controle
verwachten. Dit laat echter onverlet dat, en dit heeft ook de Algemene
Rekenkamer onderkend,12 de risicogerichte controles, in termen van
correctiebedragen per uur, doeltreffender zijn dan een controlebenadering
zonder risicoselectie zoals een aselecte steekproef. In zijn toezichtstrategie
maakt de Belastingdienst dan ook gebruik van een mix van beide
instrumenten waaronder een aselecte steekproef. Daar behoren ook
aselecte boekenonderzoeken in het mkb toe. Daarvan worden er in 2019
naar verwachting 2250 gedaan.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of een hoge rekening-courant
standaard aangemerkt wordt als hoog risico. Deze leden vragen verder of
bij aangiften van zzp’ers beoordeeld wordt of sprake is van een schijnconstructie en of anderszins geen sprake is van ondernemerschap. Voorts
vragen deze leden er nog ruimte is om te controleren of kosten dubbel in
aftrek worden genomen, bijvoorbeeld een auto bij twee ondernemingen
van de zelfde persoon.

12

Kamerstuk 31 066, nr. 319.
https://www.rekenkamer.nl/publicaties/rapporten/2016/11/30/handhavingsbeleidbelastingdienst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 066, nr. 456

12

De selectieregels, de aandachtspunten bij de handmatige beoordelingen
en de daaruit voortvloeiende correcties kunnen niet openbaar worden
gemaakt, omdat deze inzicht geven in de wijze waarop de Belastingdienst
bepaalt welke aangiften worden gecontroleerd. Bij de aangiftebehandeling houdt de Belastingdienst toezicht op de juiste toepassing van alle
fiscale wet- en regelgeving, waaronder rekening-courantposities en
kostenaftrek. In het licht van de kwalificatie van de arbeidsrelatie houdt de
Belastingdienst toezicht op de juiste toepassing van de loonheffingen.
Gedurende het handhavingsmoratorium van de Wet deregulering
beoordeling arbeidsrelatie (DBA) dat geldt tot 1 januari 2020 kan de
Belastingdienst alleen handhaven bij kwaadwillenden. Kwaadwillenden
zijn opdrachtgevers die opzettelijk een situatie van evidente schijnzelfstandigheid laten ontstaan of voortbestaan.
De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom er minder aangiftes
van ondernemingen worden gecontroleerd terwijl zij van mening zijn dat
het aantal foute mkb-aangiftes relatief hoog is.
Zoals ik ook in mijn brief van 1 februari jongstleden heb aangegeven,13 wil
ik het beeld wegnemen dat een significant deel van de mkb-ondernemers
hun aangifteverplichtingen niet zou nakomen.
Bij het merendeel van de aangiften Vpb door mkb-ondernemers, in 2016
ruim 83 procent, worden namelijk geen relevante risico’s gedetecteerd.
Dat gezegd hebbende, zet de Belastingdienst een mix van instrumenten in
om de naleving te bevorderen en te borgen. De praktijk leert dat een mix
van middelen het beste bijdraagt aan naleving, in die mix zitten zowel
preventieve als meer repressieve middelen. Voorgaande betekent dat
steeds operationeel wordt bepaald wat het meest effectieve (preventieve
of repressieve) instrument is dat ingezet wordt evenals dat wordt bepaald
op welke activiteiten medewerkers het beste kunnen worden ingezet. Dit
jaar worden bijvoorbeeld medewerkers ingezet voor een campagne voor
startende ondernemers en voor het geven van voorlichting aan fiscaal
dienstverleners op intermediairdagen en in expertsessies. In het geval tot
handmatige beoordeling wordt overgegaan, wordt vervolgens een
afweging gemaakt op basis van het fiscale belang, de beschikbare
capaciteit en de voorraadvorming van uitgeworpen aangiften. Tot slot
speelt ook de wervingsopgave een rol. Met meer capaciteit kan de
Belastingdienst immers meer aangiften behandelen. De geworven
medewerkers door Belastingdienst/MKB zijn echter nog niet allemaal
ingestroomd en ingewerkt. Bovendien moet, op basis van de uitvoeringsen toezichtstrategie, worden bezien op welke processen de inzet van
medewerkers het meest effectief is.
De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe ik de signalen uit de
praktijk beoordeel dat de Belastingdienst onbereikbaar zou zijn voor
ondernemers waardoor de kans op fouten toeneemt.
De uitvoerings- en toezichtstrategie van de Belastingdienst is er onder
meer op gericht om een omgeving te creëren waarin het maken van
fouten zoveel mogelijk wordt voorkomen en waarin het burgers en
bedrijven gemakkelijk wordt gemaakt goede aangiften en aanvragen te
doen. Dit doet de Belastingdienst voor ondernemers op verschillende
manieren. Om de kwaliteit van de aangiften te verhogen, werkt de
Belastingdienst samen met softwareontwikkelaars, fiscaal dienstverleners
en andere overheidsorganisaties. Zo wordt er bijvoorbeeld voorlichting
gegeven aan fiscaal dienstverleners (intermediairdagen, expertsessies en
een-op-eengesprekken door accountmanagers). Daarnaast voert de
13

Kamerstuk 31 066, nr. 453.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 066, nr. 456

13

Belastingdienst campagnes uit voor specifieke doelgroepen. Dit jaar
bijvoorbeeld voert de Belastingdienst campagne voor startende ondernemers omdat is geconstateerd dat bij startende ondernemers vaak
dezelfde fouten voor komen. Voor inhoudelijke vragen over de inkomstenbelasting en omzetbelasting of inning en betalingen kunnen ondernemers
en hun intermediairs bovendien terecht bij de BelastingTelefoon. Jaarlijks
wordt bijna drie miljoen keer met de BelastingTelefoon gebeld.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of ik bereid ben te investeren
in de Belastingdienst.
Zoals toegelicht in het mondelinge vragenuur ben ik er niet op voorhand
op tegen om meer geld te investeren in de Belastingdienst. Ik heb echter
ook aangegeven dat budget op dit moment niet het grootste knelpunt in
de uitvoering is. De Belastingdienst had 4200 vacatures, waarvan er nu
nog 3400 openstaan. Op dit moment levert de Belastingdienst een grote
wervingsinspanning om het grote aantal vacatures te vullen. Daarmee
komt voor de Belastingdienst meer capaciteit beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 066, nr. 456

14