S TA N D VA N Z A K E N U R G E N T E
OTTERKNELPUNTEN
ALTERR A, WAGEN IN GEN UR
Loek Kuiters & Dennis Lammertsma

Versie 10/05/2016

In opdracht van het Ministerie van EZ; Helpdeskvraag KVB-018-N&B

 Alterra, Wageningen UR; mei 2016

Inhoud
Inleiding

3

Aanpak

5

Resultaten

5

Stand van zaken per knelpunt

6

Knelpunt 9A

A6 Lemmer-Joure, afslag 18 (Fr)

6

Knelpunt 9C

A6 Lemmer-Joure, ter hoogte van Lemmer (Fr)

10

N334 Steenwijk-Zwartsluis (Ov)

12

Knelpunt 9B

Knelpunt 2A
Knelpunt 4B

A6 Lemmer-Joure, afslag 19 (Fr)

A7 Joure-Drachten, afslag 25 (Fr)

Knelpunt 11A N351 Kuinre Wolvega, ter hoogte van de Scheene (Fr)
Knelpunt 11C N351 Kuinre-Wolvega, ter hoogte van Spanga (Fr)

8

10
13
14

Knelpunt 43

Lemsterweg (Fr)

Knelpunt 3

Heidenskipsterdyk (Fr)

18

N361 Trynwaldsterdijk (Fr)

20

Knelpunt 56B N351 Slijkenburgerdijk (Ov)

23

Knelpunt 49
Knelpunt 21
Knelpunt 95

A32 ter hoogte van Wolvega (Fr)
A32 ter hoogte van De Deelen (Fr)

Knelpunt 112 N358 Sylsterwei (Fr)
Knelpunt 57

De Auken (Ov)

16
18
19

21
23

Knelpunt 74A N331 tussen Zwartsluis en Hasselt (Ov)

24

Knelpunt 71A N331 tussen Zwartsluis en Vollenhove (Ov)

24

Knelpunt 160 Meenteweg (Ov)

Knelpunt 56A N351 Slijkenburgerdijk (Ov)

Knelpunt 56C N334 tussen Zwartsluis en Beukerssluis (Ov)

24
26

26

Knelpunt 55A De Mussels (Dr)

28

Verdere acties provincie Friesland

30

Verdere acties provincie Overijssel

30

Conclusies en aanbevelingen

30

Literatuur

32

Bijlage 1: Contactpersonen

33

Bijlage 2: Knelpunten provincie Fryslân

34

Inleiding
Naar aanleiding van een gerechtelijk vonnis van 22 mei 2013 is door Alterra in opdracht van het
ministerie van EZ een inventarisatie gemaakt van infrastructurele knelpunten in en tussen
otterleefgebieden en van maatregelen die daar zouden moeten worden genomen. De betreffende
knelpunten met mate van urgentie en mogelijke mitigerende maatregelen zijn beschreven in Alterra
rapport 2513 (Kuiters & Lammertsma 2014).

In het rapport wordt onderscheid gemaakt tussen ‘bekende knelpunten’ en ‘overige knelpunten’. Bekende
knelpunten zijn de 29 knelpunten zoals beschreven in eerdere rapporten van Alterra (van der Grift et al.
2006, Lammertsma et al. 2011, Jansman et al. 2011, Kuiters et al. 2012). Deze bekende knelpunten, voor
zover gelegen binnen de huidige otterleefgebieden, zijn door Alterra in september 2013 bezocht en
beoordeeld. Van deze bekende knelpunten zijn er zeven beoordeeld als zodanig urgent dat daar met hoge
prioriteit maatregelen moeten worden genomen, omdat er al één of meer otters zijn doodgereden en de
faunavoorzieningen nog steeds tekort schieten.
Daarnaast heeft Alterra op basis van luchtfoto’s binnen en tussen de actuele leefgebieden locaties
aangemerkt die een mogelijk knelpunt kunnen zijn voor de otter. Deze locaties zijn in oktober-november
2013 bezocht en beoordeeld. Dit heeft geresulteerd in 14 ‘overige knelpunten’ die door Alterra als actueel
en urgent zijn aangemerkt.
Volgens de gerechtelijke uitspraak in hoger beroep van 4 november 2014 moet de Staat ervoor zorgen
dat:
• zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen één jaar na betekening van het rechtbankvonnis de zeven
reeds bekende urgente knelpunten, zullen zijn opgelost.
• zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen twee jaar na 1 mei 2014 de overige urgente knelpunten
(behalve knelpunten 21 en 95), zullen zijn opgelost;
• zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen drie jaar na 1 mei 2014 de overige urgente knelpunten 21
en 95, zullen zijn opgelost.
Het ministerie van EZ, directie Natuur & Biodiversiteit heeft Alterra gevraagd om de stand van zaken van
de 21 urgente knelpunten in kaart te brengen.

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 3

Figuur 1. Ligging van de 21 urgente knelpunten (bron: Alterra rapport 2513). In kleur de verschillende wegbeheerders:
groen: rijk (RWS); geel: provincies; rood: gemeentes.

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 4

Aanpak
Aan de hand van veldbezoeken op 2 en 3 februari 2016 is een beoordeling gemaakt van de stand van
zaken van de in 2013 vastgestelde 21 meest urgente verkeersknelpunten voor de otter. Gekeken is of de
betreffende knelpunten zijn opgelost. Indien dat niet het geval was is bekeken welke maatregelen er
moeten worden genomen.
Met de betreffende overheden (Rijk/RWS, provincies en gemeentes) zijn de resultaten besproken en is
informatie verkregen over de plannen en planning met betrekking tot het oplossen van de knelpunten die
nog niet zijn opgelost. Over de rijkswegen is contact geweest met Francis Smeltekop (RWS), voor de
provincie Friesland met Margriet Krijn, voor de provincie Overijssel met Bert Dijkstra en Jochem
Huffmeijer, en voor de provincie Drenthe met Akke Kooij. Wat gemeentes betreft is overleg geweest met
Kees Wielink (gemeente Midden-Drenthe), Sicco Popma (gemeente Sudwest Fryslân), Gert Ekkelenkamp
(gemeente Steenwijkerland) en Jacco Landman (gemeente Weststellingwerf). Zie bijlage 1 voor informatie
over contactpersonen.

Resultaten

De uitkomsten van de recente inventarisatie staan samengevat in tabel 1 en 2 voor respectievelijk de
zeven ‘reeds eerder bekende knelpunten’ en de veertien ‘overige knelpunten’. Februari 2016 was de stand
van zaken dat van de 21 knelpunten er acht deels of geheel zijn opgelost. Van de overige knelpunten zullen
er in de loop van 2016 nog eens zes worden opgelost en één op de wat langere termijn. Van de overige zes
knelpunten is er één niet langer urgent, aangezien er al een aantal jaren geen otteractiviteit meer is
waargenomen en aan de rand van het verspreidingsgebied ligt. Voor vijf knelpunten bestaan vooralsnog
geen plannen voor mitigerende maatregelen.
Tabel 1. Zeven reeds bekende knelpunten met hoge urgentie.

Nr
9A
9B
9C
2A
4B
11A
11C

Locatie
A6 ter hoogte van Tjeukemeer, afslag 18 (Fryslân)
A6 ter hoogte van Tjeukemeer, afslag 19 (Fryslân)
A6 ter hoogte van Lemmer (Fryslân)
A7 ter hoogte van Oudehaske, afslag 25 (Fryslân)
N334 Blauwehandseweg (Overijssel)
N351 Pieter Stuyvesantweg ter hoogte van de Scheene (Fryslân)
N351 ter hoogte van Spanga (Fryslân)

Status feb_2016
Deels opgelost
Deels opgelost
Opgelost
Opgelost
Opgelost
Opgelost
Knelpunt

Planning

Status febr_2016
Knelpunt
Knelpunt
Niet meer urgent
Knelpunt
Knelpunt
Knelpunt
Knelpunt
Opgelost?
Knelpunt
Knelpunt
Deels opgelost
Knelpunt
Knelpunt
Opgelost

Planning
geen?
geen

2016

Tabel 2. Overige knelpunten met hoge urgentie.
Nr
43
49
3
21
95
112
56B
57
74A
160
71A
56A
56C
55A

Locatie
Lemsterweg (Fryslân) (gemeente Weststellingwerf)
A32 ter hoogte van Wolvega (Fryslân)
Heidenskipsterdyk (Fryslân) (gemeente Súdwest-Fryslân)
A32 ter hoogte van De Deelen (Fryslân)
N361 Trynwaldsterdyk (Fryslân)
N358 Sylsterwei (Fryslân)
N351 Slijkenburgerdijk (Overijssel)
De Auken (Wieden) (Overijssel) (gemeente Steenwijkerland)
N331 tussen Zwartsluis en Hasselt (Overijssel)
Meenteweg (Overijssel) (gemeente Steenwijkerland)
N331 tussen Zwartsluis en Vollenhove (Overijssel)
N351 Slijkenburgerdijk (Overijssel)
N334 Zwartsluis-Beukerssluis (Overijssel)
De Mussels (Drenthe) (gemeente Midden-Drenthe)

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

geen
2016
2016
2016
geen
planfase
geen
2016
2016
2016

| 5

Stand van zaken per knelpunt
Hieronder is per knelpunt in detail beschreven wat de huidige status is en in hoeverre de eerder
voorgestelde maatregelen zijn uitgevoerd. In lichtblauw de informatie over het betreffende knelpunt zoals
vermeld in Alterra-rapport 2513.
Knelpunt 9A

A6 Lemmer-Joure, afslag 18 (Fr)

Nr

Prov

Weg

Locatie

9A

Fr

A6 Lemmer-Joure

Tjeukemeer, afslag 18

Voorgestelde
maatregelen
Rasters verlengen voorbij
plas Eesterga en rond de
op- en afritten van N924
en N354; nieuwe
faunabuis; 2 x 1000 +200
m raster; zie verbeterplan
Niewold & Bosma (2013b)

Status: knelpunt is (deels) opgelost
Beide zijden van de A6 zijn gerasterd over de volle lengte langs het Tjeukemeer. Extra faunabuizen zijn
aangelegd. Alleen het hek (zie foto) moet nog worden aangepast met een sleep aan de onderzijde. Otters
kunnen daar nu nog onderdoor. Dit is gemeld aan RWS. Inmiddels is ook het laatste stuk naar Lemmer in
rasters gezet.

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 6

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 7

Knelpunt 9B

A6 Lemmer-Joure, afslag 19 (Fr)

Nr

Prov

Weg

Locatie

9B

Fr

A6 Lemmer-Joure

Tjeukemeer, afslag 19

Voorgestelde
maatregelen
Rasters te kort bij N927;
faunabuis bij viaduct
Heide nu niet werkzaam;
rasters verlengen 2x 400
m raster met nieuwe
faunabuis iets
noordelijker; zie
verbeterplan Niewold &
Bosma (2013b)

Status: knelpunt is (deels) opgelost
Beide zijden van de A6 zijn gerasterd tot afslag 19. Extra faunabuizen zijn aangelegd. Aandachtspunt blijft
het punt waar de N927 (Tsjûkemarwei) de A6 kruist. Wissel loopt hier over de weg waar hard wordt
gereden. Aanbrengen van een looprichel bij onderdoorgang van Sint Nykster Feart onder de N927 zou
probleem kunnen oplossen, in combinatie met het verlengen van de rasters.
Toelichting provincie: De provincie zal deze tekortkoming meenemen in haar mitigatieplannen.

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 8

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 9

Knelpunt 9C

A6 Lemmer-Joure, ter hoogte van Lemmer (Fr)

Nr

Prov

Weg

Locatie

9C

Fr

A6 Lemmer -Joure

Ter hoogte van Lemmer

Voorgestelde
maatregelen
Rasters plaatsen richting
Eesterga; alleen zinvol in
combinatie met droge
faunabuis onder A6

Status: knelpunt is opgelost
De A6 is voorbij het industrieterrein van Lemmer aan beide zijden uitgerasterd richting plas bij Eesterga.
Knelpunt 2A

A7 Joure-Drachten, afslag 25 (Fr)

Nr

Prov

Weg

Locatie

2A

Fr

A7 Joure Drachten

Oudehaske, afslag 25

Status: knelpunt is opgelost
Rasters zijn verlengd en er is een droge looprichel bij de faunapassage.

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

Voorgestelde
maatregelen
Er ligt faunapassage maar
rasters schieten te kort;
rasters verlengen

| 10

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 11

Knelpunt 4B

N334 Steenwijk-Zwartsluis (Ov)

Nr

Prov

Weg

Locatie

4B

Ov

N334 SteenwijkZwartsluis

Blauwehandse Weg; doorkruist
De Wieden

Voorgestelde
maatregelen
Wel rasters, maar niet
langs hele traject, op
sommige stukken maar
aan een zijde van de weg:
gevaarlijk! Rasters aan
beide zijde van de weg
vanaf Belterwijde tot sluis;
2 x 1000 m; eventueel
geluidsribbels
aanbrengen.

Status: knelpunt is opgelost
Voorbij Belterwijde richting Zwartsluis is raster langs Blauwehandse Weg aan één zijde doorgetrokken.
Op enkele plaatsen zijn fauna-uittreedplaatsen voor reeën. Deze zijn uitgerasterd waardoor wordt
voorkomen dat otters hier de weg oversteken. Op dit traject zijn sinds december 2013 geen otters meer
doodgereden.

Toelichting provincie: Voorjaar 2015 zijn er nog twee nieuwe faunabuizen onder de weg met geleidend
raster aangelegd. Deze worden ook al door otters gebruikt. Rasters slechts aan één zijde van de weg
doorgetrokken vanwege gebruik van andere zijde van de weg door vissers die hier ook hun auto parkeren.
Richting het noorden is ook een bestaande buis watervrij gemaakt. Al met al zijn er op dit traject nu vier
veilige passagemogelijkheden onder de weg door.

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 12

Knelpunt 11A

N351 Kuinre Wolvega, ter hoogte van de Scheene (Fr)

Nr

Prov

Weg

Locatie

11A

Fr

N351 Kuinre-Wolvega

Pieter Stuyvesantweg / brug
over Scheene

Voorgestelde
maatregelen
Rasters te kort en deels
kapot; verlengen met 4 x
75 m raster

Status: knelpunt is opgelost
Rasters zijn hersteld en verlengd en er is een droge faunapassage aanwezig in de vorm van een looprichel.

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 13

Knelpunt 11C

N351 Kuinre-Wolvega, ter hoogte van Spanga (Fr)

Nr

Prov

Weg

Locatie

11C

Fr

N351 Kuinre-Wolvega

Pieter Stuyvesantweg / Spanga

Voorgestelde
maatregelen
Otterwissel kruist hier de
weg; snelheidsbeperkende maatregelen

Status: knelpunt is nog niet opgelost
Hier is oktober 2014 een tweede slachtoffer gevallen. Nog geen verdere maatregelen genomen. Bij de brug
over de Helomavaart is een groot deel van de bestaande rasters verwijderd (vanwege bouwactiviteiten),
wat nu een gevaarlijke situatie oplevert. De looprichel, die eerder kapot was, is hersteld (zie foto).
Toelichting provincie: De provincie streeft ernaar dit knelpunt goed op te lossen (een groot deel van het
beschikbaar gestelde budget gaat naar oplossen van dit knelpunt). Voor de N351 (Pieter Stuyvesantweg),
die de Rottige Meenthe over de volle lengte doorkruist, is een rasterplan opgesteld, waarbij op meerdere
plekken faunabuizen zullen worden aangelegd met geleidend raster. Dit moet nog grotendeels worden
uitgevoerd. Op de meeste plaatsen moeten nog rasters worden aangebracht, evenals een aantal betonnen
faunabuizen (diameter 40 cm). Uitvoering zal op korte termijn starten.

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 14

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 15

Knelpunt 43

Lemsterweg (Fr)

Nr

Prov

Weg

Locatie

43

Fr

Lemsterweg

Jonkers of Hellemavaart langs
Brandemeer

Voorgestelde
maatregelen
Moeilijk oplosbaar
vanwege vissteigers;
vraagt om veel
klaphekken; misschien
eerst knelpunt bij het
Krompad oplossen (nr
42), waardoor dieren niet
meer over land trekken;
rasters aan kant van
Brandemeer; andere zijde
is agrarisch gebied

Status: knelpunt is nog niet opgelost
Op deze weg zijn tussen 2009 en 2011 drie otters doodgereden. Halverwege bevindt zich een stuw waar
otters niet langs kunnen en dus over de weg moeten. Verkeersremmende maatregelen lijken de beste
oplossing. Het is momenteel een 80-km weg en rechtheid van de weg nodigt uit tot hardrijden.

Toelichting gemeente: Hierover is contact geweest met Klaas Hallema van de gemeente Weststellingwerf.
Hij heeft de kwestie voorgelegd aan de afdeling Ruimte van de gemeente. Jacco Landman, teamleider
Beheer & Realisatie, afdeling Ruimte, gaat hier nadere informatie over verzamelen en meldt nog terug.

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 16

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 17

Knelpunt 49
Nr

Prov

49

Fr

A32 ter hoogte van Wolvega (Fr)
Weg

Locatie

Voorgestelde
maatregelen
Moeilijk oplosbaar

A32 ter hoogte van
Klaverblad
Wolvega
Status: knelpunt is nog niet opgelost
Het betreft hier de A32 bij het klaverblad, afslag 8. Na de rapportage in 2013 zijn dichtbij dit knelpunt in
2015 nóg twee slachtoffers gevallen: iets ten zuiden van klaverblad richting Steenwijk en iets verderop na
het punt waar de A32 de Lindevallei kruist. Rasteren lijkt hier de enige oplossing. Het traject van de A32
tussen hmp 31 en 35 vraagt om maatregelen.
Toelichting RWS: Overleg gehad met Francis Smeltekop (RWS): heeft hier voorjaar 2014 veldbezoek
afgelegd met Hans Bekker (RWS) en Harrie Bosma (Wetterskip) en hebben geconcludeerd dat klaverblad
rasteren geen optie is vanwege op- en afritten.
Knelpunt 3
Nr

Prov

Heidenskipsterdyk (Fr)
Weg

Locatie

Voorgestelde
maatregelen
Rasters plaatsen

3
Fr
Heidenskipsterdyk
Rasters nodig?
Status: knelpunt is niet meer urgent
In augustus 2013 is hier een otterwijfje doodgereden. Het is niet zo duidelijk waarom het dier hier is
doodgereden, aangezien er slechts aan een zijde van de weg water loopt, de Koudumervar. Er is hier al een
aantal jaren geen otteractiviteit meer waargenomen (sowieso weinig otteractiviteit rond De Fluessen). De
laatste verkeersslachtoffers in deze zuidwesthoek van Friesland dateren van 2013. Daarom stellen we
voor om dit voorlopig niet meer als urgent knelpunt te beschouwen.

Toelichting provincie: Het knelpunt ligt dichtbij potentieel knelpunt (nr 4), op de plek waar de N359 de
Koudumervar kruist en de Nije Feart in de Koudumervar uitkomt. De provincie gaat op dit punt mogelijk
maatregelen nemen om de situatie voor de otter veiliger te maken (droge looprichel met raster). Als de
doortrekmogelijkheden hier voor de otter veiliger worden, is de kans groot dat langs de
Heindeskipsterdyk geen aanvullende maatregelen nodig zijn. Dat zal de toekomst moeten uitwijzen.
Toelichting gemeente Súdwest Fryslân: Deze informatie is besproken met Sicco Popma van de gemeente
Sudwest Fryslân (24/02/2016). Hij zal over dit knelpunt contact onderhouden met de provincie.

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 18

Knelpunt 21

A32 ter hoogte van De Deelen (Fr)

Nr

Prov

Weg

Locatie

21

Fr

A32 ter hoogte van De
Deelen

Faunapassage onder weg door
naar De Deelen??

Voorgestelde
maatregelen
kruist hier geen waterweg;
maar hoe loopt natte
verbinding tussen De
Deelen richting
Sneekermeer? Oplossing
onduidelijk

Status: knelpunt is nog niet opgelost
Toelichting: In 2012 is hier één slachtoffer gevallen. Tussen de snelweg en de parallelle secundaire weg
ligt een smalle rietgordel (met sloot). Knelpunt als zodanig is moeilijk precies te lokaliseren, maar dit deel
van de A32 tussen Akkrum en Heerenveen ligt ter hoogte van de verbinding tussen De Deelen en het
Sneekermeer. Er zou hier moeten worden nagedacht over ontsnippering- en inrichtingsmaatregelen om
deze ecologische verbinding tot stand te brengen.

Toelichting Provincie en RWS: ligt in de buurt van MJPO-knelpunt (FR-02 Bokkumermeer/Grou en
potentieel knelpunt 6). Oplossing in samenhang hiermee bekijken. Ook overleg gehad met Francis
Smeltekop (RWS): heeft hier voorjaar 2014 veldbezoek afgelegd met Hans Bekker (RWS) en Harrie Bosma
(Wetterskip) en hebben geconcludeerd dat niet duidelijk is waar en wat het probleem is.

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 19

Knelpunt 95

N361 Trynwaldsterdijk (Fr)

Nr

Prov

Weg

Locatie

95

Fr

N361 Trynwaldsterdijk

Kruist De Ryd

Voorgestelde
maatregelen
Geen voorzieningen; lastig
oplosbaar vanwege lage
ligging weg; faunabuis niet
goed mogelijk; rotonde
aanleggen zal snelheid uit
verkeer halen; voor
uitgewerkt mitigatieplan
zie Niewold & Bosma
(2014)

Status: knelpunt is nog niet opgelost
Er zijn bij het knelpunt twee waarschuwingsborden geplaatst ‘overstekende otter’. Eén bord staat echter
op de verkeerde plek: bijna op/na de kruising van de weg met De Rijd. Het maakt de automobilisten in
ieder geval bewust van de aanwezigheid van de otter. Verder zijn er nog geen voorzieningen getroffen.

Toelichting Provincie: It Fryske Gea gaat op korte termijn een faunabuis plaatsen en er zal door de
provincie ook geleidend raster worden aangebracht. De planning is dat dit zomer 2016 zal gebeuren.
Mogelijk komt er op termijn een robuustere voorziening met een brug aangezien op dit punt ook
menselijke slachtoffers zijn gevallen.

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 20

Knelpunt 112

N358 Sylsterwei (Fr)

Nr

Prov

Weg

Locatie

112

Fr

N358 Sylsterwei

Sluis-/stuwcomplex bij
Dokkumerdiep/Dokkumer
Zijlen

Voorgestelde
maatregelen
Barrière; zie rasterplan
Niewold & Bosma (2013)

Status: knelpunt is nog niet opgelost
De stuw/sluis vormt een barrière en even ten noorden van het sluis/stuwcomplex is in 2013 een otter
doodgereden. Volgens Niewold & Bosma (2013) kan de barrière het best worden opgelost met de aanleg
van een faunabuis met geleidende rasters in de dijk onder de N358, direct ten zuiden van de sluis. De weg
ter hoogte van de stuw/sluis lijkt niet heel gevaarlijk, omdat hier niet hard kan worden gereden
(bebouwde kom, 60 km snelheidsbeperking). Zie voor verdere details het rasterplan van Niewold &
Bosma (2013).
Toelichting Provincie: De provincie heeft het plan maatregelen uit te voeren conform het voorgestelde
rasterplan met faunabuis. Het is nog niet bekend wanneer dit gaat gebeuren.

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 21

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 22

Knelpunt 56B

N351 Slijkenburgerdijk (Ov)

Nr

Prov

Weg

Locatie

56B

Ov

N351 Slijkenburgerdijk

Weg loopt parallel aan Linde en
Nieuw Kanaal

Voorgestelde
maatregelen
Er ligt faunabuis maar
raster aan westzijde te
kort; zijde die op fietspad
eindigt niet ideaal; Zou
sloot moeten worden
gegraven met geleidend
raster richting faunabuis.

Status: knelpunt is niet opgelost
Er zijn hier nog geen verdere maatregelen genomen. Er ligt een faunabuis maar het raster aan de
westzijde is nog steeds te kort. Vooral aan zijde van het fietspad zou meer geleiding moeten komen,
aangezien otters hier de route van faunatunnel (die eindigt op het fietspad) naar de Linde moeilijk zullen
kunnen vinden. Maar een oplossing is hier lastig vanwege het weiland.

Toelichting provincie: Voor 2017 staat hier groot onderhoud gepland aan de weg. Het raster aan westzijde
zal worden verlengd (wordt in planning meegenomen). De suggestie om een sloot te graven richting
faunabuis acht men niet uitvoerbaar, omdat de grond particulier eigendom is.

Knelpunt 57

De Auken (Ov)

Nr

Prov

Weg

Locatie

57

Ov

De Auken (De Wieden)

Loopt parallel aan gracht

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

Voorgestelde
maatregelen
Weg uitrasteren tot aan
kruising met Gasthuisdijk;
lastig vanwege vele
vissteigers; alternatief:
verkeersremmende
| 23

maatregelen (60 km)
alternatief;

Status: knelpunt (deels) opgelost (?)
Op de weg kan hard worden gereden (twee slachtoffers in 2011 en 2012). Het is zeer de vraag of de
ribbels die zijn aangebracht voldoende effectief zijn om nieuwe slachtoffers te voorkomen.

Toelichting gemeente Steenwijkerland: Na overleg tussen Provincie, gemeente en Natuurmonumenten is
gekozen voor het aanbrengen van ribbels op de weg om de veiligheid voor otters te vergroten.
Knelpunt 74A

N331 tussen Zwartsluis en Hasselt (Ov)

Nr

Prov

Weg

Locatie

74A

Ov

N331 tussen Zwartsluis
en Hasselt

Kruist verbinding tussen De
Olde Maten en Zwarte Water

Voorgestelde
maatregelen
Geen voorzieningen langs
hele traject; een of
meerdere faunabuizen
met geleidende rasters
noodzakelijk

Status: knelpunt is nog niet opgelost
Er zijn hier nog geen maatregelen genomen. Bij de stuw is een droge looprichel onder de N331 aanwezig
maar zonder geleidend raster.
Toelichting provincie: Voorlopig staat hier nog geen groot onderhoud gepland. Het plan is om hier twee
faunabuizen onder de weg aan te leggen met geleidende rasters (het is nog onbekend wanneer dit zal
gebeuren).
Knelpunt 160

Meenteweg (Ov)

Nr

Prov

Weg

Locatie

160

Ov

Meenteweg

Lokkenpolder/Weerribben

Voorgestelde
maatregelen
Rasters moeten hersteld
en verlengd/
snelheidsbeperkende
maatregelen noodzakelijk

Status: knelpunt is nog niet opgelost
Alleen ter hoogte van de faunatunnel is raster aanwezig (en gerepareerd). Rest van Meenteweg is nog niet
gerasterd, ofschoon hier hard wordt gereden. Snelheidsbeperkende maatregelen zijn hier noodzakelijk. In
periode 2008-2013 zijn hier drie slachtoffers gevallen.
Toelichting gemeente Steenwijkerland: Er zijn hier geen verdere acties ondernomen. Staatsbosbeheer
onderschrijft de noodzaak van rasteren, of in geval dat praktische problemen geeft, er in ieder geval
snelheidsbeperkende maatregelen worden genomen. Het laatste slachtoffer dateert van 2013.
Knelpunt 71A

N331 tussen Zwartsluis en Vollenhove (Ov)

Nr

Prov

Weg

Locatie

71A

Ov

N331 tussen Zwartsluis
en Vollenhove

Gemaal Barsbeker

Voorgestelde
maatregelen
Wissel loop over de weg;
rasters plaatsen? Valt nog
te bezien welke
maatregelen meest
adequaat zijn.

Status: knelpunt is deels opgelost
Er is een faunabuis met geleidend raster aangelegd. Maar rasters zijn aan beide zijden van de weg te kort
Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 24

(of sluit niet goed aan). Er loopt hier een wissel over de weg.

Toelichting provincie: Vanwege de aanwezige uitritten is het lastig om de rasters te verlengen. Het
bestaande raster zal worden doorgetrokken op de plek waar deze nu niet goed aansluit.

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 25

Knelpunt 56A

N351 Slijkenburgerdijk (Ov)

Nr

Prov

Weg

Locatie

56A

Ov

N351 Slijkenburgerdijk

Weg loopt parallel aan Linde en
nieuw Kanaal.

Voorgestelde
maatregelen
Op smalste plek in bocht
zou raster moeten komen
met faunabuis (zoals bij
Slijkenburg; zie 56B)

Status: knelpunt is nog niet opgelost
Er zijn hier nog geen maatregelen genomen. De voorgestelde maatregel lijkt nog steeds de beste oplossing.
Toelichting provincie: De planning is om hier in de loop van 2016 een faunabuis aan te leggen. Wel lastig
omdat het hier een waterkerende dijk betreft.
Knelpunt 56C
Nr

Prov

56C

Ov

N334 tussen Zwartsluis en Beukerssluis (Ov)
Weg

Locatie

Voorgestelde
maatregelen
Faunabuis met geleidende
rasters?

N334 tussen ZwartsluisVerbinding De Olde Maten-De
Beukerssluis
Wieden
Status: knelpunt is nog niet opgelost
Er zijn hier nog geen maatregelen genomen. Slechts aan één zijde van de weg staan over een deel van het
traject rasters. Hier zouden tenminste twee faunabuizen met geleidend raster moeten worden aangelegd
bij de twee al aanwezige natuurvriendelijke oevers in het Meppelerdiep.
Toelichting provincie: Het betreft hier een waterkerende dijk, maar het plan is om hier in de loop van
2016 faunabuizen aan te leggen ter hoogte van de locaties waar natuurvriendelijke oevers aanwezig zijn.
Het is een lastige situatie vanwege waterkerende dijk. Bij hoog water van het Meppelerdiep zou water in
Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 26

de buis kunnen lopen. Hier wordt een oplossing voor bedacht. Gaat in uitvoering in de periode apriloktober 2016. Rasteren aan de noordkant van de N334 is lastig vanwege toegangswegen naar particuliere
percelen. Op termijn gaan deze gronden naar Natuurmonumenten (worden toegevoegd aan De Wieden)
en ontstaan er nieuwe mogelijkheden.

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 27

Knelpunt 55A

De Mussels (Dr)

Nr

Prov

Weg

Locatie

55A

Dr

De Mussels

Kruist Beilerstroom

Voorgestelde
maatregelen
Raster plaatsen; droge
onderdoorgang?

Status: knelpunt opgelost
Er is een droge onderdoorgang onder brug, maar geleidend raster lijkt noodzakelijk, omdat hier hard
wordt gereden. Onverharde weg naar visplas maakt het wel complex tenzij hier een toegangshek gemaakt
kan worden. Overigens was hier nog steeds otteractiviteit.

Toelichting provincie en gemeente: Binnenkort wordt naast de bestaande brug een fietspad aangelegd, om
deze weg veiliger te maken voor fietsers. De droge onderdoorgang on de bestaande brug zal worden
aangepast om deze voor otters aantrekkelijker te maken. Er zal niet worden gerasterd en er worden
verder geen snelheidsbeperkende maatregelen genomen. De klus wordt op korte termijn aanbesteed en
gaat in 2016 in uitvoering (informatie van Kees Wielink, gemeente Midden-Drenthe en Akke Kooij van de
provincie Drenthe).
Update mei 2016: Oevers zijn inmiddels aangepast (zie laatste foto)en daarmee is het knelpunt opgelost.

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 28

Nieuwe situatie na aanpassing oevers (mei 2016)

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 29

Verdere acties provincie Friesland
De provincie Friesland heeft besloten in principe naast de urgente knelpunten ook het merendeel van de
overige (potentiële) knelpunten zoveel mogelijk op te lossen (Bijlage 2).
• In het kader van het project ‘Centrale As’ (tussen Dokkum en Drachten) zijn er meerdere
faunapassages aangelegd, zoals bij De Falom.
• Andere knelpunten die in het kader van gebiedsontwikkeling rond de Centrale As worden
aangepakt zijn: knelpunt 95 Westerdyk (zie p.19) en knelpunt 15 (bekeken zal worden of er een
robuuste verbinding mogelijk is; budget voor de infrastructurele otterknelpunten en het budget
van DCA worden bij elkaar gevoegd en It Fryske Gea kijkt of ze ook mee kunnen financieren).
• Ook knelpunt 89 wordt door de provincie opgepakt.
• Een aantal andere knelpunten (34 en 102) zullen minder belangrijk worden omdat de betreffende
weg zal worden afgewaardeerd of verlegd als resultaat van het project Centrale As.
• Knelpunt 29 (potentieel knelpunt): is in studie, waarbij bekeken zal worden of de passeerplaats
ook kan gaan functioneren t.b.v. dassen in het gebied.

Verdere acties provincie Overijssel

Ook de provincie Overijssel heeft besloten naast de urgente knelpunten ook diverse andere (potentiële)
knelpunten aan te pakken. Maatregelen worden zoveel mogelijk afgestemd met gepland groot onderhoud
van wegen.
• De afgelopen jaren zijn diverse knelpunten aangepakt, zoals bij Muggenbeet onder de N333 en bij
de Roomslootbrug (knelpunt 161) waar nieuwe faunapassages zijn aangelegd. Waar de Friese
weg het Noorddiep kruist is bij knelpunt 72 een droge looprichel gemaakt met geleidend raster
en is daarmee als knelpunt opgelost.
• Het knelpunt bij het sluizencomplex bij het Ganzendiep bij IJsselmuiden (knelpunt 139) gaat
aangepakt worden.
• Onder de N375 richting Meppel (weg in groot onderhoud) zal in de loop van 2016 een extra
faunabuis worden aangelegd met rasters.
• Voor het gebied direct ten zuiden van Zwolle, waar de afgelopen jaren meerdere otters zijn
doodgereden, is de provincie bezig om in overleg met andere partijen als ProRail, RWS,
waterschappen en gemeentes de belangrijkste knelpunten in kaart te brengen en te zien welke
maatregelen op korte termijn genomen moeten worden.

Conclusies en aanbevelingen

Van de 21 urgente knelpunten zijn er zeven deels of geheel opgelost (situatie februari 2016). Dat betreft
vooral knelpunten langs de rijkswegen A6 en A7 in Friesland, waar tot voor kort veel verkeersslachtoffers
vielen, en een aantal provinciale wegen in zowel Friesland als Overijssel. Voor nog eens zeven knelpunten
langs provinciale wegen bestaan concrete plannen om deze op korte termijn (2016) op te lossen en een op
de wat langere termijn, waarbij waar mogelijk wordt meegekoppeld met groot onderhoud aan wegen of
andere infrastructurele aanpassingen. Eén knelpunt is niet langer urgent aangezien er al een aantal jaren
geen otteractiviteit meer is waargenomen en deze aan de rand van het verspreidingsgebied ligt. Voor vijf
knelpunten zijn nog geen mitigerende maatregelen genomen of gepland.
Voor de vijf knelpunten gelegen op gemeentelijke wegen, is er één in de aanbestedingsfase (De Mussels,
55), zijn op één weg ribbels aangebracht (De Auken, 57), zijn bestaande rasters hersteld (Meenteweg,
160) en is één knelpunt niet langer urgent (Heidenskipsterdyk, 3), omdat er al een aantal jaren geen
otteractiviteit meer is waargenomen. Voor één gemeentelijk knelpunt bestaan nog geen plannen voor
mitigerende maatregelen (Lemsterweg, 43).

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 30

De verwachting is dat de otterpopulatie zich de komende jaren ruimtelijk geleidelijk verder zal uitbreiden.
Het is daarbij van belang om nieuwe urgente knelpunten te signaleren en deze informatie te delen met de
verantwoordelijke wegbeheerders, zodat mitigerende maatregelen kunnen worden genomen om zo op
deze locaties de kans op verkeersslachtoffers te minimaliseren.

Het langetermijndoel is een landelijk netwerk van otterleefgebieden die met elkaar zijn verbonden via
ecologische verbindingen die zodanig veilig zijn dat het jaarlijkse aantal verkeersslachtoffers relatief
beperkt blijft ten opzichte van de totale populatieomvang. Momenteel bedraagt die naar schatting 25%
van de populatieomvang. Een halvering van dat percentage is vanuit oogpunt van de realisatie van een
duurzame populatie wenselijk.

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 31

Literatuur
Jansman, H.A.H., D.R. Lammertsma, H.P. Koelewijn, A.T. Kuiters (2011). De otter in Overijssel. Status en
toekomstverwachtingen. Alterra-rapport. Wageningen. 25p.
Kuiters, A.T., D.R. Lammertsma, H.A.H. Jansman en H.P. Koelewijn (2012). Status van de Nederlandse
otterpopulatie na herintroductie. Kansen voor duurzame instandhouding en risico’s van uitsterven.
Alterra-rapport 2262. Wageningen. 54p.
Kuiters, A.T. & D.R. Lammertsma (2014). Infrastructurele knelpunten voor de otter. Overzicht van
verkeersknelpunten met mate van urgentie voor het nemen van mitigerende maatregelen. Alterra
rapport 2513. Wageningen. 69p.
Lammertsma, D.R., H.A.H. Jansman & A.T. Kuiters (2011). Advies over mitigerende maatregelen voor de
otter in Friesland. Alterra-rapport 2104, Wageningen. 26p.
Niewold, F. & H. Bosma (2013a). Lauwersmeer veilig voor otters. Analyse knelpunten en
oplossingsgerichte voorstellen. Rapport NWI-OT2013-03; 10p.
Niewold, F. & H. Bosma (2013b). Traject A6 Lemmer-Joure (FR12) gevaarlijke barrière voor otters.
Analyse en voorstellen voor aanvullende mitigerende maatregelen. Rapport NWI-OT2013-04. 7p.
Niewold, F. & H. Bosma (2014). Risicovolle oversteek otters N361 Trynwaldsterdyk bij Giekerk, Friesland.
Notitie NWI-OT2014-01. 4p.
Van der Grift, E.A., C.C. Vos, B.J.H. Koolstra & H. Kuipers (2006). Meerjarenprogramma Ontsnippering en de
Natte As. Quick-scan ontsnipperende maatregelen in robuuste verbindingen. Alterra-rapport 1309,
Wageningen.

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 32

Bijlage 1: Contactpersonen
Contactpersonen
Francis Smeltekop (RWS)
Margriet Krijn (provincie Friesland)
Bert Dijkstra (provincie Overijssel)
Jochem Huffmeijer (provincie Overijssel)
Akke Kooij (provincie Drenthe)
Klaas Hallema (gemeente Weststellingwerf)
Jacco Landman (gemeente Weststellingwerf)
Kees Wielink (gemeente Midden-Drenthe)
Sicco Popma (gemeente Súdwest Fryslân)
Gert Ekkelenkamp (gemeente Steenwijkerland)

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

francis.smeltekop@rws.nl
m.krijn@fryslan.nl
aj.dijkstra@overijssel.nl
j.huffmeijer@overijssel.nl
a.kooij@drenthe.nl
k.hallema@weststellingwerf.nl
j.landman@weststellingwerf.nl
c.wielink@middendrenthe.nl
s.popma@sudwestfryslan.nl
gert.ekkelenkamp@steenwijkerland.nl

| 33

Bijlage 2: Knelpunten provincie Fryslân

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 34

Stand van zaken verkeersknelpunten otter

| 35