2010D28828

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(LNV) heeft een aantal fracties vragen en opmerkingen aan de minister
van LNV over en naar aanleiding van de geannoteerde agenda voor de
Landbouw- en Visserijraad op 12 juli 2010 (kamerstuk 21501-32, nr. 405).
De fungerend voorzitter van de commissie,
Atsma
De adjunct-griffier van de commissie,
Hartemink

nds-tk-2010D28828

1

Inhoudsopgave

blz.

Inleiding
Werkprogramma van het Belgisch voorzitterschap
Rapport van de High Level Group Zuivel
Verslag Landbouw- en Visserijraad 29 juni 2010
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
Visserij en GLB
Markttoelating van zes gemodificeerde maïsvariëteiten en RTRS
Overige opmerkingen

2
2
3
7
7
9
9
10

Inleiding
De leden van de VVD fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda Landbouw- en Visserijraad van 12 juli 2010
en van het Verslag Landbouw- en Visserijraad van 28 en 29 juni 2010.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de geannoteerde agenda van de Landbouw en Visserijraad van 12 juli.
De leden van de fractie van de ChristenUnie maken graag van de
gelegenheid gebruik om in aanloop naar de Landbouw- en Visserijraad
van 12 juli de minister enkele zaken voor te leggen. Met name de
aanbevelingen van de High Level Group (HLG) Zuivel en de reactie van de
regering daarop geven de leden van de fractie van de ChristenUnie
daartoe aanleiding.
De leden van fractie van de PvdD hebben kennis genomen van de
geannoteerde agenda voor de Landbouw & Visserijraad van 21 juli en het
verslag van de vorige raad. Zij willen hierover graag enkele vragen stellen.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de agenda en de inzet van de minister voor de eerstvolgende
Landbouwraad. Een belangrijk agendapunt is de bespreking van het
rapport van de High Level Group Zuivel. De leden hebben naar aanleiding
hiervan nog enkele vragen.
Werkprogramma van het Belgisch Voorzitterschap
De leden van de CDA-fractie hebben vernomen dat van juli tot en met
december 2010 België voorzitter van de Raad is. Kan de minister
uiteenzetten op welke termijn zij ontwikkelingen verwacht op de prioriteiten op landbouwgebied: de toekomst van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid (GLB) na 2013, het verslag van de High Level Group
Zuivel, kwaliteitsbeleid voor landbouwproducten en de concurrentiepositie van landbouw en de agro-industrie? En hoe de Nederlandse inzet
eruitziet? Kan de minister uiteenzetten wanneer zij de agendering van het
auditrapport van de Europese Commissie over de herziening van het
plantengezondheidsbeleid verwacht? Kan de minister uiteenzetten of zij
daar ook de Nederlandse ervaring met PSTvD en de boktor naar voren
brengt? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kan dan ook de definitie en reikwijdte
van het ondernemersrisico worden besproken? De leden van de
CDA-fractie zijn geïnteresseerd naar de ervaringen van andere lidstaten op
dit punt.
Het voorzitterschap laat weten de Raad waar nodig te consulteren in
verband met de voortgang van de Doha ronde. De leden van de
D66-fractie vragen of de minister uiteen kan zetten wat de huidige stand
van zaken is met betrekking tot de onderhandelingen over de landbouw.

2

De leden willen graag een nadere toelichting op de plannen van het
Belgische voorzitterschap met betrekking tot «het werk gedaan door de
Raad met betrekking tot genetisch gemodificeerde organismen». De leden
van de D66-fractie vragen zich af op welke wijze het Belgische voorzitterschap van plan is de verschillende voorstellen met betrekking tot labelling
(welzijnsindicatoren, algemene consumenteninformatie, etikettering om
imitatiezuivel producten te onderscheiden en voorstellen voor oorsprongsindicatie) in samenhang te behandelen om duplicatie van discussies en
onnodige lastenverzwaring voor bedrijven te voorkomen. Overigens zij
hierbij aangetekend dat de leden van de D66-fractie de lijn van de minister
steunen om herkomstindicatie niet verplicht te stellen, omdat dit kan
leiden tot verstoring van de interne markt.
De leden van de ChristenUnie-fractie zien graag dat het Belgisch voorzitterschap de ontwikkeling van een sociaaleconomisch toetsingskader en
voorwaarden waaronder nationale lidstaten zelf mogen beslissen over
teelt in eigen land voortvarend ter hand neemt. Deze fractie blijft graag op
de hoogte van alle ontwikkelingen op dit dossier en rekent op de inzet van
de minister.
Rapport van de High Level Group Zuivel
De eerste aanbeveling van de High Level Group (HLG) Zuivel is de
versterking van de contractuele relaties in de zuivelketen, om zo beter in
te kunnen spelen op signalen van de markt. Leveringscontracten tussen
melkveehouders en zuivelverwerkers moeten daarvoor tegen het licht
worden gehouden. Nederland heeft zich uitgesproken voor vrijwilligheid
van de contracten en voor erkenning van de bijzondere positie van de
zuivelcoöperaties. De VVD-fractie deelt die mening. Zou de minister uiteen
kunnen zetten hoe andere lidstaten op dit punt reageren en hoe dit punt
zich verhoudt tot de concurrentiepositie tussen de lidstaten en de
melkveehouders?
Aanbeveling 2 van de HLG houdt een zoektocht in naar versterking van de
onderhandelingspositie van de producenten. De minister schrijft geen
voorstander te zijn van een versterking van de uitzonderingspositie van
zuivel in het mededingingsrecht. De VVD-fractie zou graag zien dat de
minister hier toch enige ruimte zoekt om ruimte te geven aan een
bepaalde bundeling van krachten onder de producenten. Is de minister
bereidt de grenzen daarvoor te verkennen?
Aanbeveling 4 houdt in dat transparantie in de gehele keten van groot
belang is en de VVD-fractie onderschrijft dit van harte. De fractie vraagt
zich wel af of transparantie in de keten een oplossing is om de lage – tè
lage – prijzen een halt toe te roepen. Hoe kijkt de minister hier tegen aan?
Ten aanzien van aanbeveling 7 is de VVD-fractie verbaasd dat er wordt
geconcludeerd dat de landbouwsector inclusief de zuivelsector voor
innovatie en onderzoek meer en beter gebruik zou moeten maken van de
fondsen voor plattelandsbeleid. Kan de minister uiteenzetten waardoor dit
komt? En maken de landbouwsectoren in andere lidstaten hier wel
gebruik van? En hoe?
De leden van de CDA-fractie nemen kennis van de conclusies van de HLG
Zuivel. De conclusie die uit de opgesomde zeven aanbevelingen getrokken
zou kunnen worden is dat vooral de bestaande Nederlandse lijn is
verdedigd. Natuurlijk is dat in de huidige crisistijdgeest een mooie winst,
maar toch hadden de leden van de CDA-fractie graag wat meer gezien.
Sprankelde ideeën of eerder geopperde ideeën zijn niet verder uitgewerkt.
Een korte weergave:
Nederland heeft zich doorlopend uitgesproken voor vrijwilligheid van
contracten en voor erkenning van de bijzondere positie van zuivelcoöperaties. Dit laatste omdat het Nederlandse systeem van afspraken van de

3

zuivelcoöperaties met hun ledeneigenaren zo goed werkt. Zowel het
vrijwillige karakter van de contracten als de speciale status van coöperaties wordt mede op verzoek van Nederland daarom uitdrukkelijk erkend
in de aanbeveling. Ook is vastgehouden aan de Nederlandse wens te
weten handhaving van de in de «Health Check» gemaakte afspraken over
een afgeslankt vangnet in de vorm van (in duur en volume) beperkte
interventiemaatregelen en handhaving van de quotumverruiming.
Daarnaast toont de minister zich ook geen voorstander van verplichte
oorsprongsetikettering voor zuivelproducten.
De leden van de CDA-fractie vragen zich na deze opsomming af of de
minister uiteen kan zetten wat de winst voor de Nederlandse ondernemer
is van de HLG Zuivel. Zijn ook de laatste twee punten (termijnmarkten,
andere systemen / 3e landen) verder uitgewerkt? Is bij de scan of de
marktbeheerinstrumenten ook gekeken naar het verlagen van de
superheffing of verevening? Is de optie om de middelen die via de
superheffing afgedragen worden in eigen land te gebruiken voor
versterking van de melkveehouderij (naar Frans voorbeeld) onderzocht?
Is, in het kader van de mededinging bijvoorbeeld ook gekeken naar
verruiming van de definitie van «relevante markt»? Nu is de relevante
markt vaak niet groter dan het grondgebied van een lidstaat. Zuivelproducten worden echter grensoverschrijdend verhandeld. De relevante
markt wordt dus in toenemende mate internationaal.
Is gekeken naar het effect van inter-brancheorganisaties/GMO in andere
sectoren en of deze middelen daadwerkelijk hebben bijgedragen aan een
betere prijsvorming? En op welke manier is het goed functioneren van de
interne markt in de bestaande inter-brancheorganisaties gewaarborgd?
Ten aanzien van transparantie; heeft de HLG ook gekeken tot hoever
transparantie moet reiken, sectorniveau of nog verder? Transparantie kan,
naar mening van de leden van de CDA-fractie, dan wel eens een
omgekeerd effect hebben waardoor supermarkten en handelaren het
alleen maar makkelijker wordt gemaakt om de laagste prijs op te zoeken.
En dat lijkt de leden van de CDA-fractie dan weer ongewenst. Kan de
minister uiteenzetten welke beïnvloedingsmomenten nu nog volgen na
deze bespreking over de aanbevelingen van de HLG?
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat na 2015 geen
melkquotum of ander beperkend rechtensysteem dient te gelden voor de
melkveehouderij/zuivelsector. Nederlandse melkveehouders kunnen na
2015 hun concurrentiepositie verbeteren, omdat ze niet meer hoeven te
investeren in het kopen van melkquota en ook geen superheffing meer
hoeven te betalen. Ze kunnen vanaf 2015 deze middelen investeren in
verduurzaming van de melkveehouderijsector, onder meer om de
milieudruk te verlagen en energie op te gaan wekken. De leden van de
CDA-fractie zijn van mening dat door investeringen in techniek en
innovaties het behalen van milieudoelen eerder dichtbij komt dan door
het investeren in (productie)rechten.
De SP-fractie wil graag het hele High Level Group Zuivel rapport van de
minister ontvangen, niet alleen de samengevatte conclusies. De
voorstellen van de HLG lijken een goede eerste stap en het is teleurstellend dat de minister slechts schoorvoetend meedoet. De SP-fractie wil
graag dat de High Level Group en de toekomst van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) in samenhang bekeken worden. De HLG
zuivel geeft een richting aan die wat de SP-fractie betreft beter is dan die
van de minister. De minister lijkt in de EU geïsoleerd te raken; ook hier
tegenover een groep van 22 landen. De HLG geeft een goede richting
betreffende marktregulering en marktverbetering, woewel de maatregelen
in sommige gevallen nog steeds symptoombestrijding zijn van inkoopmacht en onevenwichtige verhoudingen in de sector.

4

De leden van de D66-fractie zijn voorstander van een grondige
hervorming van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, en zijn dan ook
verheugd over de prioritaire status van dit dossier voor het Belgische
voorzitterschap. De leden zijn van mening dat het landbouwbeleid veel
meer door de markt gestuurd moet worden. Daarom delen de leden de
kritische positie van de minister ten aanzien van een aantal van de
voorstellen van de High Level Group. Contractvrijheid tussen partijen is
een hoog goed, en deze leden zijn dan ook geen voorstander van
verplichte contracten, die de rigiditeit van de zuivelmarkt vergroten, en
grensoverschrijdend verkeer zouden kunnen belemmeren. Kan de
minister de Europese Commissie vragen in hoeverre deze van mening is
dat de nationale mogelijkheid tot het verplicht stellen van dergelijke
contracten een belemmering vormt voor de interne markt? In lijn met
bovenstaand standpunt dat de landbouwsector zoveel mogelijk moet
functioneren als een normale markt steunen de leden van de D66-fractie
de minister in haar bewaar tegen versterking van de uitzonderingspositie
van zuivel in het mededingingsrecht en in haar bezwaar tegen het
terugdraaien van de afgesproken quotumgroei, of andere vormen van
afzwakking van de afspraken die bij de Health Check zijn gemaakt ter
hervorming en afbouw van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. De
leden van de D66-fractie hechten aan een duidelijk signaal van de minister
op deze punten in het debat over de aanbevelingen van de High Level
Group.
Zoals de minister in haar brief uiteenzet heeft de HLG onder andere
gezocht naar oplossingen om schommelingen in de zuivelprijs op te
kunnen vangen. De leden van de ChristenUnie-fractie vinden het goed dat
onderzocht is wat er aan mogelijkheden is, ook al zijn de prijzen weer
gestegen. Alvorens in te gaan op de specifieke aanbevelingen hechten de
leden van de fractie van de ChristenUnie er aan om een opmerking van
meer fundamentele aard te maken. De huidige zuivelmarkt is een
mengvorm van productiebeperking middels het quotumsysteem in een
steeds vrijere markt. Is de minister niet met de leden van mening dat een
dergelijke «vlees noch vis» mengvorm haast vraagt om prijsschommelingen en onvermogen van productenten om voldoende te kunnen
anticiperen? Wat de leden van de fractie van de ChristenUnie betreft is het
beter te kiezen voor een zuivere variant, namelijk voor een bepaalde mate
van productiebeperking, middels een quotumsysteem, met meer
bescherming aan de grenzen. Met andere woorden: voor boeren zal de
productie wat lager liggen, maar de kans op een hogere prijs is groter. Dat
brengt de leden van de ChristenUnie-fractie op aanbeveling 6: er zou
onderzoek moeten worden gedaan naar nieuwe instrumenten om
prijsschommelingen tegen te gaan. Is de minister het niet met deze leden
eens dat we nu in feite instrumenten wegdoen die juist van waarde
zouden kunnen zijn? Zou het niet een logisch gevolg zijn, hoewel door
deze fractie onwenselijk geacht, dat wanneer wordt ingezet op liberalisering van de zuivelmarkt en dus vrije markt, daar ook prijsschommelingen bij horen? Wat de leden van de fractie van de ChristenUnie betreft
dus ondersteuning van het inzetten van instrumenten om prijsschommelingen tegen te gaan, maar dan ook in combinatie met behoud van een
quotumsysteem.
Ten aanzien van aanbeveling 1 en 2: is de minister van mening dat de
zuivelcoöperaties dusdanig ingericht zijn en functioneren dat de belangen
van de individuele leden voldoende behartigd worden? Immers, de
minister schrijft dat het Nederlandse systeem van afspraken van de
zuivelcoöperaties met hun ledeneigenaren goed werkt. Tegelijk stelt de
minister dat versterking van het wettelijk recht van melkproducenten om
via producentenorganisaties gezamenlijk te onderhandelen met een
zuivelverwerker niet nodig is. Zijn coöperaties in deze tijd nog wel zo op
de belangen van producenten gericht dat een steviger onderhandelings-

5

positie overbodig is? De leden van de fractie van de ChristenUnie horen
graag een nadere uitleg van de minister waarom versterking van de
positie van producenten niet nodig zou zijn. Kan zij uiteenzetten hoe een
«optimaal gebruik van de bestaande interpretatieruimte» er uit kan zien?
Wat voor mogelijkheden zou deze interpretatieruimte nog bieden waar nu
geen of weinig gebruik van wordt gemaakt?
In het kader van de HLG ten slotte nog een vraag over het al dan niet
etiketteren van plaats van herkomst van zuivel. Is bekend wat de effecten
zijn van de etikettering van vleesproducten met land van herkomst? Op tal
van vleesproducten staat het land van herkomst, en de leden van de
ChristenUnie-fractie zouden graag weten wat het effect daarvan is op
aankoopgedrag van consumenten. Kopen zij vaker vlees uit eigen land of
nabije regio (EU), of laat de consument zich niet leiden door etikettering
met land van herkomst?
De leden van de SGP-fractie maken over de High Level Group Zuivel de
volgende opmerkingen. De minister geeft aan dat de HLG-voorzitter in
weerwil van de wens van 22 lidstaten, onder aanvoering van Duitsland en
Frankrijk, conform de Nederlandse wens heeft vastgehouden aan
handhaving van de in de Health Check gemaakte afspraken over een
afgeslankt vangnet in de vorm van beperkte interventiemaatregelen en
handhaving van de quotumverruiming. Kan de minister meer concreet
uiteenzetten wat de huidige inzet is van de 22 lidstaten, onder aanvoering
van Duitsland en Frankrijk, als het gaat over het zuivelbeleid na 2015?
De leden van de SGP-fractie zijn van mening dat zowel de minister als de
Europese Commissie zich onvoldoende rekenschap geven van het
functioneren van de zuivelmarkt. Zowel de minister als de Europese
Commissie gaan ervan uit dat de recente crisissituatie het gevolg was van
conjuncturele (en niet van structurele) overproductie. Zij schatten de
vooruitzichten voor de situatie van de communautaire zuivelsector op de
middellange en lange termijn positief in, omdat het uiteindelijke economische herstel zal leiden tot een toename van de vraag naar zuivel met
een hogere toegevoegde waarde. Tegen deze achtergrond blijven zij bij de
voorgenomen afschaffing van het quotumsysteem en de verruimingen in
de aanloop daar naar toe.
Erkent de minister dat het in macro-economisch opzicht opmerkelijk is dat
ondanks de lagere melkprijzen van de afgelopen twee jaar de melkproductie van landen buiten de Europese Unie is gestegen, met Nieuw
Zeeland en Argentinië op kop? Erkent de minister dat in landen met een
toenemende vraag naar zuivel, zoals China en India, ook de mate van
zelfvoorziening toeneemt, met alle consequenties van dien voor de afzet
van Europese zuivel buiten de EU? Erkent de minister dat individuele
melkveehouders hun productie uit willen breiden, zowel bij een toenemende vraag naar zuivel en hogere prijzen om deze vraag te verzilveren
als bij een dalende vraag en lagere prijzen om kosten te drukken, en
structurele overproductie daarom dichtbij is? Erkent de minister dat de EU
met de afschaffing van het quotumsysteem geen instrument meer heeft
om structurele overproductie te voorkomen en conjuncturele overproductie te beperken? Is de minister bereid de hiervoor genoemde aspecten
in te brengen en mee te wegen in de voortgaande discussie over het
functioneren van de zuivelmarkt en het rapport van de High Level Group
Zuivel?
Onderzoekers van het Landbouw Economisch Instituut (LEI) hebben in het
rapport «European dairy policy in the years to come» (maart 2010) diverse
private en publieke instrumenten met het oog op het realiseren van een
«zachte landing» besproken. Zij stellen dat termijncontracten en termijnmarkten mogelijke instrumenten zijn om prijsfluctuaties te dempen, maar
dat een gedegen analyse van de mogelijke effecten van deze maatregelen
meer onderzoek vergt. Welk perspectief ziet de minister voor termijncontracten en termijnmarkten op Europees en nationaal niveau? Is zij bereid

6

het genoemde aanvullende onderzoek uit te laten voeren? In het
genoemde rapport wordt ook een mogelijke verlaging van de superheffing voor het realiseren van een zachte landing genoemd en gewogen:
«A reduction of the levy will contribute to a gradual increase of milk
production in the EU, better matching demand developments in the EU
and may strengthen the sector’s international position.» Hoe waardeert de
minister deze optie?
De leden van de SGP-fractie maken zich zorgen over de toenemende
quotumhandel in Nederland. De afgelopen maanden lag de hoeveelheid
overgedragen melkquotum zonder grond beduidend hoger dan in
dezelfde maanden vorig jaar, terwijl de afschaffing van het quotumsysteem in 2015 dichterbij komt en het twijfelachtig is of investeringen in
nieuw quotum terugverdiend kunnen worden. Herkent de minister het
geschetste zorgpunt? Welke achterliggende factoren zorgen voor de
toename van de quotumhandel? In hoeverre speelt mogelijke onduidelijkheid over de geplande afschaffing van het quotumsysteem in 2015 een
rol?
Verslag Landbouw- en Visserijraad 29 juni 2010
De CDA-fractie vraagt de minister uiteen te zetten hoe ver Nederland in
verhouding met andere lidstaten is met de implementatie en uitvoering
van de maatregelen in het kader van het EVF. Zijn de Nederlandse beheeren controlesystemen goedgekeurd? Zijn in Nederland de eerste interimbetalingen verricht? Heeft de Europese Commissie Nederland opgeroepen
de inspanningen op dit terrein te intensiveren? Zo ja, wan kunnen de
consequenties zijn voor Nederland als niet aan de eisen wordt voldaan?
Kan de minister uiteenzetten welke consequenties er zijn voor de
Nederlandse vissers (zeker gezien de geschetste problematiek rondom
makrelen) als IJsland toetreedt? De leden van de CDA-fractie kunnen zich
vinden in het uitsluiten van bedrijven van inkomenssteun, die vallen
binnen de definitie «bestuursorgaan» van de Algemene wet bestuursrecht
of behoren tot die ondernemingen die in de Wet op de vennootschapsbelasting uitdrukkelijk zijn gecategoriseerd onder «publieke ondernemingen». Objectief kan worden vastgesteld dat zij door hun wettelijk
vastgelegde publieke status en doelstelling niet in overwegende mate
landbouwactiviteiten uitvoeren. De leden van de CDA-fractie nemen
kennis van de voortvarendheid om deze potentiële aanvragers met ingang
van 2011 uit te sluiten van inkomenssteun. Het betreft onder andere
Schiphol, Staatsbosbeheer en gemeenten. De leden van de CDA-fractie
vragen zich echter nog wel af welk effect dit kan hebben voor individuele
ondernemers die wellicht andere contractvormen hebben (bijvoorbeeld
steun voor aardappelzetmeel). Wellicht speelt hetzelfde nog in andere
(deel)sectoren. En op welke wijze kunnen de middelen die met het
uitsluiten van de eerder genoemde bedrijven door Nederland nog worden
benut of vloeien deze terug? En over hoeveel geld gaat het? Graag een
nadere toelichting.
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
Het loslaten van een flink aantal landbouwsubsidies lijkt een nieuwe
richting van het GLB, die wat de SP-fractie betreft terecht is. Maar juist bij
het loslaten van die subsidies is marktbeheersing nodig, evenals
productiebeheersing en stabiele prijzen. Productie- en prijsbeheersing en
loslaten van subsidies zijn twee zijdes van één medaille. Graag horen de
leden van de SP-fractie of de minister überhaupt de noodzaak ziet om te
grote schommelingen in de zuivelprijzen en andere voedselprijzen tegen
te gaan en stabiliteit in boereninkomens en consumentenprijzen te
bewerkstelligen. En zo ja, welke maatregelen de minister daarvoor in
gedachten heeft. En zo nee, waarom deze problemen voor producenten

7

en consumenten de minister koud laten? Zonder productie en prijsbeheersing gaan boeren een onzekere en donkere toekomst tegemoet.
Dogma’s die elk ingrijpen verbieden zijn met de kredietcrisis en voedselcrisis verouderd geraakt en deze dogma’s zullen ook de Europese
landbouw geen goed doen. De SP-fractie vindt het triest dat de minister
zich hardnekkig blijft verzetten tegen de wens van een groep van 22
lidstaten, geleid door Frankrijk en Duitsland, om de afgesproken quotumgroei terug te draaien. De minister laat de boeren hier in de steek. De
SP-fractie vraagt de minister te ijveren tegen de afschaffing van de
zuivelquota. De SP-fractie is altijd tegen afschaffing van zuivelquota
geweest omdat de SP-fractie dit als een goed productiebeheersings- en
marktmechanisme ziet.
Door een sterke inkoopmacht is er sprake van een grote machtsongelijkheid in de zuivelmarkt. Het voorstel voor het opstellen van richtlijnen of
wettelijke regelingen voor leveringscontracten, lijkt de SP-fractie een zeer
goede zaak die de rechtszekerheid zal vergroten, evenals de voorspelbaarheid voor de bedrijfsvoering. De leden van de SP-fractie betreuren het
dat de minister zich doorlopend heeft uitgesproken voor vrijwilligheid van
contracten. De SP-fractie begrijpt niet wat er op tegen kan zijn om hier
goede richtlijnen voor op te stellen. Ook vraag de SP-fractie zich af wat de
minister precies heeft bepleit betreffende erkenning van de bijzondere
positie van zuivelcoöperaties
De SP-fractie vindt dat boeren te veel worden beperkt door de NMA in
hun collectieve handelen. Vooral daar waar boeren zich organiseren rond
meerwaarde op maatschappelijk en milieutechnisch gebied, moet hier
veel meer ruimte voor komen.
De SP-fractie is er voorstander van om zuivelproducenten toe te staan om
via producentenorganisaties gezamenlijk te onderhandelen met een
zuivelverwerker over contractvoorwaarden. Wel ziet de SP-fractie graag
voldoende borging voor hoge sociale- en milieustandaarden hierbij. De
minister schrijft dat zij geen voorstander is van een versterking van de
uitzonderingspositie van de zuivel in het mededingingsrecht. Wat de
SP-fractie betreft moet het gehele mandaat van de NMA herzien worden.
De SP-fractie vraagt de minister dan ook zich hiervoor in te spannen.
Graag horen de leden van de SP-fractie of de minister bereid is zich
ervoor in te zetten het NMA-mandaat te herzien, waarbij er niet alleen
gekeken wordt consumentenbelangen maar ook naar zaken als te sterke
marktconcentraties, inkoopmacht en stimulering van het opstellen en
naleving van hogere milieu- en sociale criteria.
De minister is geen voorstander van verplichte oorsprongsetikettering
voor zuivelproducten. De SP-fractie ziet ook het risico van «koop
nationaal» campagnes. Maar heeft de minister er wel aan gedacht dat dit
ook een middel kan zijn tot regionalisering van de voedselproductie,
bijvoorbeeld door aan te geven dat iets een streekproduct is en het
bijvoorbeeld op een afstand van minder dan 60 km geproduceerd is?
Transparantie en informatievoorziening, zoals middels de European Food
Price Monitoring Tool en Eurostat, lijkt de SP-fractie een eerste stap
richting een betere prijs- en marktvorming die aangemoedigd moet
worden. De SP-fractie hoort de minister hier graag wat enthousiaster over.
De SP-fractie steunt de minister in haar verzet tegen exportrestituties, die
schadelijk zijn voor ontwikkelingslanden en vraagt de minister dit vol te
houden. De SP-fractie kan zich zeer vinden in het verzoek aan de Europese
Commissie om te zoeken naar nieuwe instrumenten om inkomensschommelingen op te vangen, onder de voorwaarde dat ze moeten passen in de
definitie van de groene box in de WTO (niet handelsverstorend).

8

Visserij en GLB
De SP-fractie is verontwaardigd dat bij de herziening van het GVB de
motie Polderman / Irrgang (Kamerstuk 21501-32-392) niet ten uitvoer lijkt
te zijn gebracht, aangezien de leden van de SP-fractie hier niks over terug
lezen, en verzoekt de minister om een brief met uitleg over hoe de
minister de motie heeft uitgevoerd en gaat uitvoeren. De SP-fractie
betreurt het dat de minister weigert onderscheid te maken in het GVB
tussen kleinschalige, artisanale vloten en grootschalige vloten. De
SP-fractie ziet niet graag extra steun voor aquacultuur vanwege
onbekende of negatieve milieu- en dierenwelzijneffecten.
De leden van de fractie van D66 zijn verheugd dat het Belgische voorzitterschap de herziening van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid als
prioritair heeft aangemerkt en dat zij de band tussen wetenschap en
visserij wil versterken. De leden vragen de minister in haar interventie het
belang van het versterken van de wetenschappelijke basis voor de juiste
vaststelling van quota ter bescherming van de visstand te benadrukken.
Naast de al genoemde aandachtsgebieden willen de leden van de D66
fractie in het bijzonder dat ook voor de diepzeevisserij op basis van
wetenschappelijke informatie quota worden vastgesteld, en vragen de
minister hierop aan te dringen bij het Belgische voorzitterschap en het
onder de aandacht te brengen bij het toekomstige Hongaarse voorzitterschap dat nu haar prioriteiten aan het bepalen is. Effectieve handhaving is
de kern van een succesvol Gemeenschappelijk Visserij Beleid. De leden
van de fractie van D66 vragen de minister dit belang in haar inbreng te
benadrukken. Het Communautair Bureau voor Visserijcontrole (CBVC) in
Vigo is operationeel sinds 2007. Hoe beoordeelt de minister de impact van
de handhaving door dit bureau?
De leden van de fractie van de PvdD hebben kennis genomen van de
toelichting van Commissaris Dumanaki op de Mededeling over de
vangstmogelijkheden voor 2011. Op papier klinken de woorden goed: de
erkenning van de overbeviste bestanden en de erkenning dat wetenschappelijke adviezen moeten worden opgevolgd. De leden missen echter het
voorzorgbeginsel in de brief van de minister. Zeker waar het gaat over de
bestanden waar voor wetenschappelijke informatie ontbreekt, zou het
voorzorgbeginsel leidend moeten zijn en niet de wens van de minister om
de vangstquota te houden zoals ze zijn. Is de minister bereid voor de
daadwerkelijke onderhandelingen afstand te nemen van haar standpunt
dat de «roll over» van de vorige toegestane vangsthoeveelheden zou
moeten gelden?
En welke invulling ziet zij voor zich als zij spreekt over «alternatieve
richtsnoeren»? Mogen de leden van de fractie van de PvdD ervan uitgaan
dat de minister daar het voorzorgprincipe centraal zal stellen?
Markttoelating van zes gemodificeerde maïsvariëteiten en RTRS
Ten aanzien van het verslag van de Landbouw – en Visserijraad van
29 juni 2010 heeft de VVD-fractie de volgende vraag. De markttoelating
van de zes genetisch gemodificeerde maïsvariëteiten heeft geen kwalificerende meerderheid gekregen, zodat de Europese Commissie een besluit
zal moeten nemen. Kan de minister reeds uiteenzetten hoe dat besluit zal
uitpakken?
De leden van fractie van de PvdD hebben kennis genomen van de
uitkomsten van de recente ledenvergadering van de Round Table on
Responsible Soy (RTRS). De minister meldt dat de standaard is vastgesteld voor duurzame sojaproductie, en dat dit een aanscherping van de
voorlopige principes en criteria die vorig jaar zijn aangenomen zou zijn.

9

De leden willen graag van de minister weten wat deze aanscherping dan
precies in zou houden en hoe deze getoetst is op duurzaamheid. Deelt de
minister de indruk van de leden van fractie van de PvdD dat de
zogenaamde «RTRS-approved map» die in een multi-stakeholderproces
overeengekomen moeten worden, nog erg veel ruimte bieden voor
ontbossing ten behoeve van de sojateelt, ten koste van gebieden die
belangrijke zijn voor het in stand houden van de biodiversiteit? En deelt
de minister de mening van de leden dat vastleggen van het afzien van
bestrijdingsmiddelen die via internationale verdragen al uitgebannen zijn,
geen milieuwinst is? Kan de minister meer uitleg geven over de gentechvrije RTRS-soja die nu blijkbaar in voorbereiding is? Is het zo dat
handelspartners geen gentechsoja willen importeren, is het eerder zo dat
de boeren geen gentechsoja willen produceren of is er een andere reden
waarom deze voorziening wordt getroffen? Deelt de minister de mening
van de leden van de PvdD-fractie dat de RTRS soja zeker nog geen
duurzame soja te noemen is, omdat verduurzamen nog geen
duurzaamheid betekent?
Overige opmerkingen
De SP-fractie vraagt of de minister nog de gebrekkige toetsing van de
antibioticaresistentie van de Amflora aardappel heeft aangekaard en heeft
gevraagd om uitgebreidere toetsing. Zo nee: waarom niet? Vindt de
minister antibioticaresistentie een onderwerp om met een halve toets af te
doen?
De SP-fractie vraagt zich tevens af hoe de minister haar belofte – die zij
deed n.a.v. de brief van Greenpeace met de uitgelekte stukken –
vormgeeft, om de kwaliteit en de houdbaarheid van nieuwe GGO
regelgeving te garanderen. De SP-fractie kijkt reikhalzend uit naar de
conferentie over landbouw, voedselzekerheid en klimaatverandering die
van 31 oktober tot 5 november 2010 in Den Haag gehouden zal worden.
De SP-fractie is van mening dat geen goede uitvoering is gegeven aan de
toezegging om na te gaan of er een criterium gevonden zou kunnen
worden om bepaalde categorieën van bedrijven, die slechts een onaanzienlijke deel van hun economische activiteiten besteden aan het
produceren van landbouwproducten, of waarvan het voornaamste
bedrijfs- of ondernemingsdoel niet de uitoefening van een landbouwactiviteit is, uitgesloten kunnen worden van inkomenssteun. De minister heeft
dit verengd tot «bestuursorganen», terwijl dit ook over bedrijven zou
moeten gaan. Graag verzoekt de SP-fractie de minister om alsnog met een
bedrijvencriterium of plafond te komen, waarbij met name gedoeld wordt
op grote bedrijven die niet in eerste instantie agrarische bedrijven zijn.
Graag wil de SP-fractie ook weten hoe het zit met de Kroondomeinen in
deze. De SP-fractie is geen voorstander van het rondpompen van geld en
staat dus achter het besluit om de betreffende bestuursorganen uit te
sluiten.
De leden van fractie van de PvdD vernamen dat de Europese Commissie
heeft besloten de exportrestituties op kuikens te verlagen. De leden van
fractie van de PvdD zijn ontstemd dat er nog steeds met deze exportrestituties gewerkt wordt. Deze restitutie moet gewoon op nul gezet worden,
samen met de andere exportrestituties. Deelt de minister deze mening?
Kan de minister uiteenzetten hoeveel exportrestituties er nog zijn, welk
deel daarvan op dierlijke producten zit, hoe hoog deze zijn per product en
hoe zij van plan is hier een einde aan te maken?
Tevens vernamen de leden van fractie van de PvdD dat Eurocommissaris
Ciolos een promotiefonds wil gaan oprichten op de afzet van landbouwproducten in derde landen te stimuleren. Kan de minister daar meer
informatie over geven? Gaan we nu weer varkenslapjes en melk proberen
te slijten aan China, en blijven we dus overschotten produceren? Het lijkt

10

deze leden niet de bedoeling dat we nu weer met belastinggeld de
gesubsidieerde overproductie gaan proberen te slijten. Een andere
suggestie zou kunnen zijn: produceer gewoon wat je zelf nodig hebt, al
dat gesleep is niet goed voor het milieu, en niet goed voor de boer. De
leden van fractie van de PvdD horen graag van de minister dat zij zich
tegen de komst van een dergelijk promofonds zal verzetten.
Het Europees Parlement wil dat het land van herkomst vermeld gaat
worden op de verpakking van al het verse vlees en zuivel. De leden van
fractie van de PvdD zijn daar erg blij mee, en willen graag van de minister
weten of zij dat ook is. Wanneer worden hierop concrete stappen
ondernomen? Hoe gaat dit nu verder verlopen? Kan de minister
toezeggen dat zij zich niet in zal zetten voor het alternatieve plan dat de
vleesindustrie hier nu voor heeft, namelijk het niet vermelden van het land
waar de dieren geslacht zijn? Juist dat laatste is erg belangrijk om de
lange afstandtransporten tegen te gaan. Deelt de minister deze mening?
Kan zij hierbij ook uitleggen waarom zij meedeelt niet voor herkomstetikettering van zuivelproducten te zijn? Deelt de minister de mening dat
transparantie naar de consument een eerste voorwaarde is om tot
werkelijke verduurzaming van de ketens te komen, en dat herkomstetikettering daaraan positief kan bijdragen? Immers, ook met het oog op het
sluiten van de kringlopen zou het goed zijn meer streekgebonden te
consumeren. Deelt de minister deze mening, en ziet zij ook dat herkomstetikettering daaraan kan bijdragen?
De leden van fractie van de PvdD hebben al eerder gevraagd naar de
voortgang van de discussie over kloonvlees. De minister deelde mee te
willen wachten tot Commissaris Dalli volgend jaar verslag uitbrengt over
de uitwerking van de resolutie die door het Europees Parlement is
aangenomen waarin wordt gesteld dat kloonvlees niet welkom is in de
EU. Maar waarschijnlijk ligt het kloonvlees al lang in onze Europese
supermarkten. Het is namelijk niet verboden in de Verenigde Staten, en
het is niet of nauwelijks mogelijk gekloonde dieren te herkennen, om van
sperma van gekloonde dieren nog niet eens te spreken. Kan de minister
bevestigen dat momenteel niet duidelijk is welke producten afkomstig zijn
van gekloonde dieren? Is het inderdaad mogelijk dat ook Nederlandse
consumenten het vlees van gekloonde dieren ongemerkt consumeren? Zo
ja, hoe beoordeelt de minister dit, mede in het licht van de door haar zo
hoog gehouden keuzevrijheid? Deelt de minister het uitgangspunt dat
kloonvlees als zodanig herkenbaar zou moeten zijn?
De leden van fractie van de PvdD willen graag weten wat de minister gaat
doen om dit probleem aan te pakken. Want het klonen van dieren voor
vleesproductie is in Europa niet goedgekeurd, en nu wordt het
opgedrongen vanuit Amerika. Deelt de minister de mening dat een
etiketteringverplichting voor vlees geïmporteerd vanuit derde landen,
waardoor duidelijk wordt of het wel of niet om gekloonde dieren gaat, een
goede en werkbare oplossing kan zijn? Is zij bereid zich hiervoor in te
zetten? Zo ja, op welke wijze? Zo neen, waarom niet? Welke andere ideeën
leven er om dit probleem op te lossen?
Het is de PvdD opgevallen dat op de komende Landbouw & Visserijraad
geen terugblik op de afgelopen bijeenkomst van de Internationale Walvis
Commissie (IWC) is geagendeerd. Blikt de Raad nog wel terug op het
verloop van die bijeenkomst? De fractie van de PvdD heeft inmiddels wel
van maatschappelijke organisaties, die aanwezig waren op de afgelopen
IWC-conferentie, vernomen dat ook dit jaar weer sprake was van
omkopingspraktijken door Japan, met de bedoeling om andere landen
voor hun standpunten te laten stemmen. Kan de minister dit beeld, dat
ons al jarenlang vanuit verschillende hoeken bereikt, bevestigen? De
leden van de fractie van de PvdD denken dat het belangrijk is dat een
dergelijke handelwijze door Japan openlijk op de IWC wordt benoemd en
bekritiseerd. Ook Junichi Sato, één van de Japanse Greenpeaceactievoerders die zich verzet tegen de walvisjacht door zijn land, sprak

11

daarover toen hij onlangs op bezoek was in de Tweede Kamer. Kan de
minister uiteenzetten waarom de Nederlandse delegatie de omkopingspraktijken door Japan niet (openlijk) aan de orde heeft gesteld tijdens de
IWC-conferentie?

12