2022D34733

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Financiën heeft op 7 september 2022 enkele
vragen en opmerkingen aan de Minister van Financiën voorgelegd over
haar op 7 juni 2022 toegezonden brief inzake de Beleidsagenda voor
duurzame financiering (Kamerstuk 33 043, nr. 108).
De voorzitter van de commissie,
Tielen
De adjunct-griffier van de commissie,
Van den Bos

nds-tk-2022D34733

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de beleidsagenda voor duurzame financiering. Zij erkennen het belang van
investeringen in een duurzame economie. Zij lezen in de beleidsagenda
dat de sector zelf al veel in gang heeft gezet, zoals een commitment aan
het klimaatakkoord van Parijs. De leden van de VVD-fractie lezen dat de
Minister financiële instellingen desondanks wil vragen «hun balansen in
lijn te brengen met het 1,5 graden scenario». Kan de Minister aangeven
wat zij hier concreet mee bedoelt ten opzichte van het commitment vanuit
de sector zelf? Op welke wijze dienen «de balansen» aangepast te worden
volgens de Minister? Is de Minister voornemens dit juridisch af te
dwingen, aangezien zij in tabel 1 in de bijlage van de beleidsagenda
aangeeft «normerend op te willen treden indien onvoldoende voortgang
bereikt wordt»?1 Acht de Minister zich bevoegd in te grijpen in de
bedrijfsvoering van private ondernemingen? En hoe verhoudt zicht dat tot
haar Europese ambitie voor een gelijk speelveld voor financiële instellingen? Welke andere Europese landen hebben ten aanzien van dit punt
concrete acties ondernomen? Deelt de Minister de mening dat Nederland
hier gelijk moet optreden in Europa? Hanteert de Minister een ondergrens
qua omvang van de financiële instellingen die aan de rapportageverplichtingen moeten voldoen? Welke acties onderneemt de Minister in dit kader
om de administratieve lastendruk te beperken voor de sector, met name
het midden- en kleinbedrijf? Heeft de Minister de sector geconsulteerd bij
de totstandkoming van de beleidsagenda? Zo ja, kan de Minister de
feedback op haar actiepunten met de Kamer delen? Zo nee, is de Minister
bereid de beleidsagenda ter consultatie aan de sector voor te leggen en
de resultaten met de Kamer te delen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de beleidsagenda voor duurzame financiering en delen de mening dat
de financiële sector hard nodig is om een duurzame economie te
bereiken. Daarom staan deze leden positief tegenover de beleidsagenda,
maar hebben de leden van de D66-fractie nog enkele vragen en opmerkingen bij deze beleidsagenda.
Uiteraard hopen de leden van de D66-fractie dat er voldoende voortgang
wordt geboekt door de financiële sector op de klimaatcommitment,
waarin de sector zich aan de afspraken uit Parijs heeft verbonden. Omdat
in de laatste voortgangsrapportage werd gemeld dat 51 procent van de
financiële instellingen een actieplan heeft, waarvan 48 procent op
relevante financieringen, waarvan 77 procent in lijn met het Parijsakkoord,
begrijpen de leden van de D66-fractie dat minder dan 19 procent in 2021
een actieplan had om aan het klimaatakkoord van Parijs uit 2015 te
voldoen. De leden van de D66-fractie vragen bij welk percentage in de
komende voortgangsrapportage de Minister tevreden is als het gaat om
concrete actieplannen om uitstoot te meten en terug te dringen? Voorts
vragen de leden van de D66-fractie naar wat de acties zijn om ervoor te
zorgen dat alle financiële instellingen aan de doelstellingen van het
klimaatakkoord en het akkoord van Parijs worden gehouden, mocht de
score niet 100 procent zijn?

1

Kamerstuk 33 043, nr. 108, Bijlage «Tabel: Beleidsagenda duurzame financieringen»
(2022D23160), pagina 1.

2

Is de Minister het met de leden van de D66-fractie eens dat de volgende
voortgangsrapportage over het klimaatcommitment van de financiële
sector meer inzicht moet geven in de kwaliteit van de plannen van
individuele financiële instellingen? Ook zijn deze leden geïnteresseerd in
de verkenning van mogelijkheden om normerend op te treden in het geval
dat het de financiële sector niet zelfstandig lukt om aan de afspraken te
voldoen. De leden van de D66-fractie vragen naar wanneer deze
verkenning wordt afgerond.
Ook de leden van de D66-fractie staan positief tegenover grotere
betrokkenheid van de wetenschap en het maatschappelijk middenveld bij
de beoordeling van de voortgang van het klimaatcommitment. Deze leden
achten het van groot belang dat de heldere en voorspelbare transitiepaden voor de reële economie zo spoedig mogelijk worden afgerond,
zodat de financiële sector beter weet wat het kan verwachten. Bovendien
hechten de leden van de D66-fractie waarde aan het ontwikkelen van deze
transitiepaden in een internationale context. Daarom vragen de leden van
de D66-fractie naar wanneer de transitiepaden zijn opgesteld en welke
internationale partijen hierbij betrokken zullen worden, zoals Europese
partijen. Houdt de Minister daarbij voldoende oog voor de samenhang
tussen Europese afspraken, zoals op het gebied van due dilligence, met
OESO-richtlijnen en andere internationale afspraken, zo vragen deze
leden.
Hoewel de leden van de D66-fractie een ambitieuze invulling van
onderzoeken naar de inzet van macro-prudentiële instrumenten voor de
aanpak van duurzaamheidsrisico’s ondersteunen, vragen zij naar wat de
concrete invulling van «mij hard maken» is? Wanneer kan een dergelijk
onderzoek worden gestart? Voorts lezen de leden van de D66-fractie dat
de Minister de toezichthouder gaat aanmoedigen om onderzoek te doen
naar biodiversiteitsverlies, een groot milieurisico. Welke concrete acties
kunnen deze leden verwachten van toezichthouders die door prudent
toezicht te houden ook biodiversiteit mee zouden moeten wegen in hun
toezicht? Daarnaast lezen de leden van de D66-fractie in het voorstel van
de Europese Commissie over de Richtlijn gepaste zorgvuldigheidsverplichting voor ondernemingen, waarin de financiële sector wordt
vrijgesteld van bepaalde verplichtingen. In de nota naar aanleiding van
het verslag over het BNC-fiche2 geeft de Minister aan deze aanpak niet in
lijn te vinden met de OESO- richtlijnen en de United Nations Guiding
Principles on Business and Human Rights (UNGPs) en dat zij in Brussel
inzet op aanscherping op dit punt. Wat is de precieze inzet, wat wil de
Minister uiteindelijk in de richtlijn en wat is de stand van zaken, zo vragen
deze leden.
De leden van de D66-fractie weten dat een van de grootste duurzaamheidsrisico’s, zeker voor Nederland, overstromingen kunnen zijn. Vanwege
dit risico kunnen deze leden zich voorstellen dat er in de toekomst een
grotere rol is voor verzekeraars, die daarbij één loket kunnen bieden voor
de afhandeling en preventieve maatregelen onder de aandacht kunnen
brengen. Hoe kijkt de Minister naar de rol van verzekeraars om overstromingsrisico’s te beheersen zodat hiervoor in de toekomst minder publieke
middelen nodig zijn en hoe past dit risicobeheer in de inzet op duurzame
financiering, zo vragen deze leden.
Omdat financiële gevolgen van duurzaamheidsrisico’s goed moeten
worden beheerst, staan de leden van de D66-fractie positief tegenover het
borgen van het kennisniveau op bestuursniveau bij financiële instellingen.
Daarbij zien deze leden duurzaamheidsrisico’s als breder dan enkel
2

Kamerstuk 22 112, nr. 3429.

3

klimaatrisico’s, dus vragen de leden van de D66-fractie hoe andere
duurzaamheidsaspecten zoals biodiversiteit worden meegewogen in de
beoordeling van het kennisniveau van bestuurders. Hoe wordt het
kennisniveau bij toezichthouders goed geborgd, zo vragen deze leden.
Ook de leden van de D66-fractie vinden het van groot belang dat
duurzame investeringen echt duurzaam zijn en dat groenwassen wordt
voorkomen. Daarom hebben deze leden zorgen over het beoordelen van
beloftes in plaats van gerealiseerde impact bij het verstrekken van
keurmerken. Wat is de inzet van de Minister rond het wegen van impact in
plaats van beloftes bij de internationale harmonisatie van rapportagestandaarden voor duurzaamheid, die de leden van de D66-fractie als een
positieve ontwikkeling zien? Hoe verhoudt de Nederlandse aanpak van
verduurzaming van de financiële sector zich tot andere landen met een
grote financiële sector, zo vragen deze leden.
Graag gaan de leden van de D66-fractie in gesprek over de nadere
uitwerking van de beleidsagenda en de inzet op verduurzaming van de
financiële sector. Naast de partijen die de Minister noemt om bij dit
gesprek te betrekken, zien de leden van de D66-fractie ook een rol voor
consumenten die zich ervan bewust kunnen zijn dat ze wel of niet willen
bijdragen aan het financieren van bijvoorbeeld olieboringen. Via welke
routes wordt de consument geïnformeerd over het investeringsbeleid van
de financiële instellingen waarbij zij geld hebben en op welke manier
houdt de Autoriteit Financiële Markten (AFM) hier toezicht op, zo vragen
deze leden. Hoe worden bijvoorbeeld banken en pensioenfondsen
verplicht om transparant te zijn richting consumenten over (de
duurzaamheid van) hun beleggingsbeleid, zo vragen de leden van de
D66-fractie.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie onderschrijven het belang van de verduurzaming van de financiële sector en de stappen die het kabinet zet. Deze
leden vinden het vooral belangrijk dat het kabinet gezamenlijk optrekt met
de financiële sector en het bedrijfsleven, en dat er bovenal aandacht is
voor het perspectief van burgers.
De leden van de CDA-fractie missen in de beleidsagenda aandacht voor
het perspectief van burgers, die in hoge mate afhankelijk zijn van de
producten van banken, verzekeraars en pensioenfondsen. Kan de Minister
schetsen welke invloed de toenemende aandacht voor en de eisen aan
duurzaamheid in de financiële sector heeft op burgers en bedrijven? De
leden van de CDA-fractie lezen in de beleidsagenda dat de transitie een
bijdrage vraagt van de hele samenleving. Welke stappen neemt de
Minister om te borgen dat burgers en bedrijven, zeker in sectoren waar
een grote transitie gaande is zoals de agrarische sector en de mobiliteit,
toegang blijven houden tot financiering en verzekeringsproducten? Met
andere woorden, hoe zorgt de Minister ervoor dat er bij de verduurzaming
van de financiële sector voldoende oog is voor het perspectief van
burgers en bedrijven?
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister het met de CDA-fractie
eens is dat de verduurzaming van de financiële sector alleen kan slagen
als de overheid en de financiële sector gezamenlijk optrekken. De leden
van de CDA-fractie vragen of de Minister kan toelichten hoe zij dit aanpakt
en hoe het gezamenlijke gesprek hierover wordt vormgegeven.

4

De leden van de CDA-fractie vragen hoe en wanneer de Minister de Kamer
informeert over de voortgang op de in de tabel genoemde maatregelen en
instrumenten.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van GroenLinks
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met veel interesse kennisgenomen van de beleidsagenda voor duurzame financiering. Zij onderschrijven van harte de beleidsambitie van deze agenda en hebben hier ter
aanmoediging van verdere ambitie een aantal vragen over.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben een vraag, op het niveau van
de doelen, over het derde doel (meer transparantie en betere disclosures).
Deze leden vragen zich af of dit daadwerkelijk een apart beleidsdoel is, of
meer een middel om zowel het eerste als tweede doel op meer effectieve
wijze te bereiken. Deze leden merken op dat de kabinetsbrief op dit punt
een beetje op twee gedachten lijkt te hinken en zouden hierop daarom een
toelichting willen van het kabinet.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar wat de ambitie is om de
financiële markten een vliegwiel te laten zijn voor verduurzaming. Zij
onderschrijven daarbij de kritische houding van het kabinet ten opzichte
van de verschillende definities van relevante financieringen en invulling
van actieplannen die er op dit moment binnen het Klimaatakkoordcommitment is. Deze leden zijn al langer kritisch op de governance rond het
Klimaatakkoordcommitment en hebben daarover daarom een aantal
vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe het kabinet op dit moment
heel precies de verdeling van verantwoordelijkheden ziet binnen dit
commitment. Kunnen wij het kabinet erop aanspreken dat de onderlinge
vergelijkbaarheid op dit moment nog achterloopt? Voelt het kabinet zich
hier verantwoordelijk voor? Of moeten we daar de procesbegeleider of
sectorpartijen zelf op aanspreken?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen daarnaast of het kabinet een
update kan geven over haar gesprekken in het kader van het Klimaatakkoordcommitment. Welke vorderingen heeft de sector volgens het kabinet
inmiddels gemaakt? En in welke mate stemmen die het kabinet tevreden?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat afhankelijk van de
uitkomsten van de voortgangsrapportage het kabinet zal besluiten of
meer normerend optreden gepast en mogelijk is. De leden vragen de
Minister of nader gespecificeerd kan worden in welke mate en in welke
gebieden er (on)voldoende vorderingen gemaakt moeten zijn om meer
normerend op te treden. Op basis van welke indicatoren en uitkomsten
gaat de Minister hier precies sturen?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de rol van de toezichthouder in het mogelijk normerende optreden binnen het Klimaatakkoordcommitment. Zij merken op dat de primaire taak van toezichthouders bij
risicobeheersing ligt. Hoewel impact uiteindelijk bijdraagt aan risicobeheersing, lijkt hier primair ook een rol weggelegd voor de politiek, net
zoals de politiek breder het primaat heeft in het uitrollen van sectordoelen
in het klimaatbeleid. Zij vragen de Minister daarom waarom de toezichthouder hier als mogelijke partij wordt genoemd. Is dit niet een kwestie
waar de politiek het voortouw zou moeten nemen? En wat zou dit moeten
betekenen voor de verantwoordelijkheid van het kabinet in de governance
van het commitment?

5

De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat in het Europese
CRR/CRD-voorstel3 een element zit die financiële instellingen verplicht
transitieplannen op te stellen. Zij vragen de Minister of dit de facto gaat
betekenen dat, mocht het voorstel inclusief die transitieplannen aangenomen worden, er een Europa-brede verplichting komt om onder
CRR/CRD-vallende instellingen richting een klimaatneutrale balans toe te
bewegen. Zij vragen het kabinet daarnaast of zij het met GroenLinks eens
is dat dit aspect van het CRR/CRD-voorstel een belangrijk onderdeel zou
moeten zijn van het in internationaal verband verder uitdragen van best
practices met het Nederlandse klimaatakkoordcommitment (dit element
wordt nu nog niet als zodanig genoemd).
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat het in lijn brengen met
de Parijsdoelstellingen van de financieringsbalans zal betekenen dat
financiële instellingen vervuilende activa zullen afstoten, of in ieder geval
geen of minder nieuwe vervuilende investeringen zullen doen. Zij merken
tegelijkertijd op dat er een «secundaire markt» zal zijn voor (binnenlandse
of buitenlandse) financiële partijen die het commitment niet onderschrijven en deze financieringen dan zullen overnemen. Zij vragen de
Minister of zij het met GroenLinks eens is dat dit «lek» een probleem
vormt voor de effectiviteit waarmee de financiële sector de reële
economie kan aanjagen te verduurzamen, en wat de Minister wil doen om
ook dit deel van het financiële systeem actief en sturend te helpen om te
verduurzamen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister bereid is om in
het kader van de CRR/CRD-onderhandelingen reeds te pleiten voor
concentratielimieten en wat hierbij de overwegingen zijn.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het kabinet een tijdslijn kan
schetsen van het mogelijk opnemen van duurzaamheidsrisico’s in pijler 1
van het Bazel-raamwerk. Op dit moment lopen er onderhandelingen over
de Europese implementatie van Bazel IV. In 2023 komt Europese Bankautoriteit (EBA) met haar conclusies. Kan op basis daarvan de CRR/CRD
opnieuw aangepast worden? En is het kabinet bereid daarvoor te pleiten?
Of zal op een nieuw Bazel-akkoord gewacht moeten worden? Klopt het dat
die naar waarschijnlijkheid pas voor 2027/2028 gepland staat? Wat
betekent dit voor de opvolging van de EBA-adviezen als hieruit blijkt dat
duurzaamheidsrisico’s kapitaliseren in pijler 1 mogelijk is?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen op welke manier de Minister
zich in Europees verband hard gaat maken voor de mogelijkheid voor EBA
om concrete aanbevelingen te doen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen met welke publieke en private
partners de Minister zich in gaat zetten voor opname van de financiële
sector in het Global Biodiversity Framework.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister concentratielimieten als de enige manier ziet om duurzaamheidsrisico’s in pijler 1 te
beprijzen, of dat deze risico’s ook geïntegreerd zouden kunnen worden in
de manier waarop de risicoweging van activa, ook onder een bepaalde
concentratie, tot stand komt. Wat zijn hierbij de smaken, zo vragen zij, en
de overwegingen van het kabinet.

3

De Capital Requirements Regulation (Regulation (EU) nr. 575/2013; de CRR) en de Capital
Requirements Directive (Directive 2013/36/EU; de CRD).

6

De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister of zij kan toelichten
op welke manier de EBA aandacht besteed aan (materiële) biodiversiteitsrisico’s. Deze leden vragen ook of het kabinet vindt dat deze, wanneer
materieel, in principe ook ingeprijsd zouden moeten worden.
De leden van de GroenLinks-fractie verwelkomen dat het kabinet aandacht
wil besteden aan duurzaamheidsrisico’s in Solvency II en IORP II (de
Institutions for Occupational Retirement Provision Directive). De leden
vragen of de Minister voor beide dossiers kan toelichten hoe dit specifiek
terugkomt in haar inzet.
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat het in lijn brengen met
de Parijsdoelstellingen van de balansen van financiële instellingen,
alsmede breder het beheersen van transitie- en vooral fysieke risico’s,
voor sterke herverdelingseffecten kan zorgen in de samenleving. Met
name bij materialiserende fysieke risico’s, dragen actoren die hierdoor
benadeeld worden, niet altijd de verantwoordelijkheid voor het feit dat ze
hierdoor benadeeld worden, omdat ook niet-fossiele partijen hierdoor
geraakt kunnen worden. De leden van de GroenLinks-fractie vragen de
Minister of zij erkent dat dit van de politiek vraagt dat ze enerzijds
onverkort van financiële instellingen klimaatneutraliteit verwacht, en
anderzijds met goed beleid instaat voor de herverdelingseffecten die
daardoor kunnen ontstaan. Deze leden vragen bovendien wat dit vraagt
van de politiek in het soort van (herverdelings-)beleid dat ze op dit punt
zal moeten gaan voeren. Moeten we, bijvoorbeeld, mensen compenseren
omdat ze een hogere rente betalen omdat ze toevallig onder zeeniveau
wonen? Waarom zou dat wel of niet wenselijk zijn?
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat het kabinet op basis
van de initiatiefnota «Van oliedom naar gezond verstand»4 met de
Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) in gesprek zou
gaan over onderzoek naar verdeling van verliezen als gevolg van
materialiserende duurzaamheidsrisico’s. Deze leden vragen hoe het
hiermee, alsmede met het onderzoek van het WRR, staat.
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat verzekerbaarheid van
klimaatschade niet alleen gaat over het op de hoogte brengen van burgers
en verbeteren van verzekerbaarheid, maar ook op een visie op privatisering dan wel socialisering van verliezen die simpelweg niet verzekerbaar zijn. Wat vraagt dit van de architectuur van de verzekeringsmarkt?
Is het kabinet bereid ook dit vraagstuk verder uit te diepen?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister zich nog altijd
hard maakt voor een algemene taxonomie (die niet alleen groen maar ook
bruin beslaat), op welke manier zij daar bij de Europese Commissie op
aandringt, en hiertoe coalities bouwt in de Raad.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister met hen de zorg
deelt dat de huidige Europese sustainable finance aanpak ervoor kan
zorgen dat groene investeringen overgereguleerd worden, terwijl
vervuilende investeringen «ondergereguleerd» blijven. Deze leden vragen
wat deze vaststelling betekent voor de inzet van Nederland ten aanzien
van de duurzame financieringsstrategie van de Europese Commissie. Zij
wijzen er op dat de Europese Rekenkamer in een rapport in 2021 gesteld
heeft dat «het Actieplan [van de Commissie] niet gepaard ging met
specifieke acties om de duurzaamheids- en sociale kosten van niet
duurzame activiteiten aan te pakken, en niet naar dit onderliggende

4

Kamerstuk 35 446.

7

probleem verwees, terwijl de High Level Expert Group het belang van de
aanpak hiervan wel heeft onderschreven».5
De leden van de GroenLinks-fractie vragen welke lessen het kabinet trekt
uit het genoemde rapport van de Europese Rekenkamer voor de te voeren
(nationale en Europese) beleidsstrategie voor het verduurzamen van
financieringsstromen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister of zij bereid is bij
de Europese Commissie erop aan te dringen dat zij bij dit mandaat nog
met wetgeving komt om credit rating agencies van ESG-producten
(Environmental, Social en Governance) scherper te reguleren, alsmede
credit rating agencies te dwingen om beter rekenschap te geven van
duurzaamheidsrisico’s in kredietwaardigheidsanalyses, om zo het
probleem van groenwassen en onderschatting van duurzaamheidsrisico’s
te adresseren. Dit zou immers aansluiten op de consultatie die de
Europese Commissie daarover op dit moment afgerond heeft, merken zij
op.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het kabinet bereid is om in
Europees verband te pleiten voor minimumstandaarden waaraan
ESG-producten moeten voldoen, net zoals er straks minimumstandaarden
zijn waaraan groene obligaties moeten voldoen. Ook dit kan immers een
belangrijk middel zijn om groenwassen te voorkomen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen tenslotte of de Minister een
reactie kan geven op het onderzoek «ESG-ratings leiden niet tot
maatschappelijk verantwoorder beleggen» (Kroft en Bams, ESB, augustus
2022).6 Erkent de Minister het in het artikel geschetste probleem, en kan zij
heel precies aangeven welke beleidsmaatregelen volgens haar dit
probleem effectief zouden kunnen adresseren, zo vragen deze leden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdD
De leden van de PvdD-fractie zijn van mening dat de beleidsagenda
terecht vaststelt dat de urgentie van de transitie naar een duurzame
economie staan en dat de financiële sector een vliegwiel voor verduurzaming moet zijn. De leden van de PvdD-fractie constateren dat, op basis
van legio onderzoeken van verschillende organisaties, helaas echter ook
dat, ondanks dat er sinds Grenzen aan de Groei van de Club van Rome al
50 jaar lang pogingen worden ondernomen om dit te veranderen, dit nog
onvoldoende leeft bij de financiële sector, zowel op het gebied van
klimaat, als op het gebied van biodiversiteit en andere belangrijke
duurzaamheidsthema’s zoals mensenrechten. Het is dan ook de hoogste
tijd voor onderscheidend overheidsbeleid.
In antwoord op eerdere Kamervragen van de leden van de PvdD-fractie
geeft de Minister van Financiën (ook haar voorganger) steeds aan dat zij
(hij) vindt dat het niet aan haar (hem) is om het beleid van individuele
financiële instellingen te beoordelen. Blijft zij bij dat standpunt? Zo ja, wie
zal dan beoordelen of de plannen van de financiële instellingen het
gewenste niveau van transparantie, vergelijkbaarheid en ambitie
bereiken? Op basis van welke indicatoren gaat dit objectief en wetenschappelijk worden gemeten? Deelt zij de constatering dat de vorige
voortgangsrapportage over het klimaatcommitment onvoldoende inzicht
5

Zie Special Report 22/2021: European Court of Auditors. Sustainable Finance: More consistent
EU action needed to redirect finance towards sustainable investment. Pagina 162.
6
ESB, 18 augustus 2022 (https://esb.nu/esb/20071500/esg-ratings-leiden-niet-totmaatschappelijk-verantwoorder-beleggen).

8

geeft in de prestaties en de kwaliteit van de plannen van individuele
financiële instellingen? In hoeverre worden bevindingen uit onderzoeken
die zowel het investeringsbeleid als de investeringspraktijk van de
financiële instellingen recentelijk langs de klimaatmeetlat hebben gelegd,
meegenomen in deze beoordeling? De Minister geeft aan dat de
Commissie Financiële Sector Klimaatcommitment (CFSK) een maatschappelijke dialoog zal inrichten om zo het maatschappelijk middenveld en de
wetenschap beter te betrekken bij de governance van het klimaatcommitment. Wanneer gaat deze dialoog plaatsvinden? Mocht de Minister
besluiten normerend op te treden, hoe zou deze interventie er dan uit
zien?
De leden van de PvdD-fractie lezen dat de Minister gaat onderzoeken of de
huidige governance van het klimaatcommitment nog past binnen de
ambitieuze klimaatopgave en zij gaat verkennen of meer normerend
optreden ten aanzien van de doelstellingen van het klimaatcommitment
mogelijk is als onvoldoende voortgang wordt bereikt. Wat gaat de
Minister doen in deze verkenning?
De publicatie van de rapportages over het klimaatcommitment staan eind
dit jaar en begin volgend jaar gepland. Wanneer zal de Minister conclusies
trekken om bijvoorbeeld naar de rol van toezichthouders te kijken? Kan
dat meteen na publicatie van de rapportages als daaruit blijkt dat het nog
niet de goede kant op gaat? En in hoeverre wordt biodiversiteit ook
meegenomen in de gestelde normen?
Op het gebied van biodiversiteit zien de leden van de PvdD-fractie een
financiële sector die blijft vasthouden aan financiering van grootschalige
industriële monoculturen en pesticidebedrijven en zich hiermee dus
mogelijk schuldig maken en mogelijk bijdragen aan ecocide. Legio
onderzoeken van verschillende organisaties en nieuwberichten uit
landelijke kranten bevestigen dit.
Op welke manier vindt de Minister dat de grove misstanden (zoals
investeringen die zorgen voor verdere ontbossing van de Amazone) nou
een goed bewijs zijn van de doeltreffendheid van haar beleid dat het niet
aan de Minister is om het beleid van individuele financiële instellingen te
beoordelen. Wordt het niet eens eindelijk tijd dat de Minister zich wel
uitspreekt over de grove misstanden? Hoe lang blijft ze aldus individuele
financiële instellingen de facto vrijstellingen verlenen?
De leden van de PvdD-fractie zijn van mening dat de beleidsagenda
onverantwoord weinig ambitie bevat op het gebied van biodiversiteitsverlies. Zeker in een tijd waarin, tijdens de Biodiversiteitstop aan het einde
van dit jaar, belangrijke mondiale afspraken moeten worden gemaakt, is
dat niet alleen een gemiste kans, maar ook een verwijtbaar tekort in het
beleid van de Minister. Immers de huidige mate van biodiversiteitsverlies
draagt bij aan de ineenstorting van ecosystemen. Recentelijk heeft een
netwerk van 40 centrale banken erkend dat biodiversiteitsverlies in het
bijzonder significante macro-economische implicaties kan hebben. Er is
geen tijd meer te verliezen.
Zowel de klimaatcrisis als het biodiversiteitsverlies kunnen worden
tegengegaan door in te zetten op meer plantaardige eiwitten. Een
aanzienlijk deel van de financiering door financiële instellingen gaat
helaas nog steeds naar de intensieve industriële veehouderij. De
landbouw- en veeteeltsector en de daarmee gepaard gaande ontbossing
is verantwoordelijk voor 13 tot 20 procent van de wereldwijde uitstoot van
broeikasgassen. Momenteel heeft alleen de Triodos Bank een concrete
strategie voor de noodzakelijke voedsel-en eiwittransitie. Na het rapport

9

dat de Eerlijke Geldwijzer hierover lanceerde in mei 2021 onderschreef de
toenmalige Nederlandse Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV), Carola Schouten, het rapport met de woorden: «Ik roep
financiële instellingen op om de inhoud en aanbevelingen uit het rapport
van de Eerlijke Geldwijzer over [de eiwittransitie] te nemen en waar
mogelijk te implementeren.» De Minister van Financiën gaat samen met
de Minister van LNV, pleiten voor opname van de financiële sector in het
internationale Global Biodiversity Framework. In hoeverre zal Nederland
inzetten op verplichte biodiversiteitsnormen en randvoorwaarden voor de
globale financiële sector? Indien Nederland niet inzet op het verplichten
van biodiversiteitsnormen, waar zal Nederland wel voor oproepen? Welke
inzet zal mogelijk gesteund worden in Europa? Welke rol ziet de Minister
precies voor zichzelf weggelegd in dit proces? Op welke manier gaat zij
zich hiervoor inzetten? Gaat zij in dit kader ook samen met haar collega
van LNV stappen ondernemen om de noodzakelijke eiwittransitie van de
financiële sector aan te jagen en zo opvolging geven aan de woorden van
de vorige Nederlandse Minister van LNV? Zo ja, welke? Zo nee, waarom
niet?
De leden van de PvdD-fractie constateren dat de beleidsagenda voor
duurzame financiering veel te weinig informatie bevat over andere
duurzaamheidsonderwerpen zoals het sociale aspect van een duurzame
financiële sector, waarbij het bijvoorbeeld gaat om mensenrechten. Veel
financiële instellingen leven de UNGP’s en OESO-richtlijnen onvoldoende
na en blijven investeren in bedrijven die betrokken zijn bij ernstige
mensenrechtenschendingen. Zo bleek uit een recent rapport van de
eerlijke Geldwijzer dat negen van de tien pensioenfondsen gezamenlijk
tenminste 3,8 miljard euro beleggen in gas-, olie- en mijnbouwbedrijven
die langdurig betrokken zijn bij structurele mensenrechtenschendingen.
De schendingen variëren van zeer onveilige werkomstandigheden,
ernstige vervuiling van het leefgebied van omwonenden, tot medeplichtigheid aan oorlogsmisdaden. Kan de Minister uitleggen waarom zij deze
samenhang in problematiek zo negeert?
De Minister zegt dat ze zich in het algemeen ook wil inzetten voor de
verbetering van de kwaliteit, onafhankelijkheid en vergelijkbaarheid van
duurzaamheidsbeoordelingen en ze erkent het risico op greenwashing
door ESG-bureaus. Omdat een uniforme definitie voor een duurzame
investering ontbrak, heeft de Europese Commissie een taxonomie voor
duurzame activiteiten en investeringen bedacht. Deze leden zijn eigenlijk
van mening dat deze groene taxonomie in principe zou moeten volstaan.
Elke investering zou immers een duurzame investering moeten zijn en dus
binnen de groene taxonomie moeten vallen.
In de groene taxonomie zijn nu echter ook niet duurzame investeringen
opgenomen en er vloeien ook geen verplichtingen uit voort. Het is
wederom een vrijblijvende maatregel, bovenop alle andere vrijblijvende
maatregelen die er al zijn. Die vrijblijvendheid is wellicht niet de
bedoeling, maar een analyse van de werkelijkheid (diverse onderzoeksrapporten en krantenberichten over grove misstanden die eerder structureel
lijken dan incidenteel) laat zien dat het zo toch wel wordt ervaren door
financiële instellingen. Is de Minister bereid om zich ervoor in te zetten om
de groene taxonomie een verplichtend karakter te geven? Er leeft nu een
breder gedragen wens om een grijze of bruine taxonomie te ontwikkelen.
De leden van de PvdD-fractie willen voorkomen dat dit juist vertragend
werkt. In principe zou de groene taxonomie onder bepaalde voorwaarden
volstaan. Alles wat er niet in valt zou verboden moeten zijn. Hoe ziet de
Minister dat? Als de Minister eerst een bruine taxonomie wil zien, is zij
dan in elk geval bereid hier vaart mee te maken? Wat zijn haar plannen op
dit gebied?

10

Een van de manieren om tot meer consistente, vergelijkbare en
betrouwbare duurzaamheidsbeoordelingen te komen is door aan te
sluiten op internationale standaarden zoals de Task Force on Climaterelated Financial Disclosures (TCFD). De standaarden zoals opgesteld in
de Task Force on Nature-related Financial Disclosures (TNFD) ontbreken
echter. Waarom heeft de Minister hier geen rekening mee gehouden? In
hoeverre wil de Minister hier alsnog rekening mee houden? In hoeverre
stimuleert de Minister de Nederlandse organisaties in hun rol als koploper
met betrekking tot natuur-gerelateerde rapportage, in lijn met de TNFD?
De leden van de PvdD-fractie hebben ook vragen over de beheersing van
duurzaamheidsrisico’s. In december vorig jaar luidde de DNB de
noodklok: bij de afweging van risico’s, nam slechts 30 procent van de
pensioenfondsen, 22 procent van de verzekeraars en 10 procent van de
banken duurzaamheid mee. De rest is zich wel bewust van de risico’s
maar onderneemt geen actie. Is de Minister het eens met de stelling dat,
met het onvoldoende meenemen van deze impact, de risicomodellen van
banken en verzekeraars ernstig tekortschieten op dit punt?
Wat zijn de huidige cijfers ten aanzien van het afwegen van duurzaamheidsrisico’s en het ondernemen van actie daarop? In hoeverre wordt deze
informatie meegenomen in een afweging voor meer normerend
optreden? Overweegt de Minister ook om, naast een aangekondigd
vervolgonderzoek naar biodiversiteitsrisico’s door toezichthouders, ook
toezichthouders beter toe te rusten om gepaste maatregelen te kunnen
nemen als dit onvoldoende gebeurt? Welke rol kunnen de Minister van
Financiën en de toezichthouders spelen bij het waarborgen van het
voorzorgsbeginsel in monetair beleid en toezichtmechanismes? De
Minister schrijft dat er binnen financiële instellingen voldoende kennis
beschikbaar moet zijn over duurzaamheidsrisico’s. Klimaatexpertise wordt
al geïntegreerd in de «fit and proper»-test voor bestuurders. Hoe kijkt de
Minister aan tegen het opnemen van biodiversiteitsexpertise in de
besturen van financiële instellingen?
Tot slot merken de leden van de PvdD-fractie op dat duurzaamheidsrisico’s nu wel serieuzer worden genomen door financiële instellingen,
maar dat er geen collectieve actie is. Wanneer elke financiële instelling
ieder op haar eigen manier haar risico’s analyseert en individuele
responsstrategieën ontwikkelt, brengt dit grotere systeemrisico’s met zich
mee. Welke rol ziet de Minister voor zichzelf en haar Minister weggelegd
om noodzakelijke collectieve actie te stimuleren?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de BBB
Het lid van de BBB-fractie heeft met belangstelling kennisgenomen van de
brief van de Minister van Financiën van 7 juni 2022. Het lid van de
BBB-fractie vindt het volstrekt onverantwoord om in deze tijden de lat qua
CO2-reductie nog hoger te leggen dan de ook al verstrekkende doelstelling
van 55 procent reductie in 2030. De Minister geeft het volgende aan: «De
transitie naar een duurzame economie vraagt een bijdrage van de hele
samenleving: van de overheid, burgers, bedrijven en maatschappelijke
organisaties». Het lid van de BBB-fractie vraagt de Minister of zij zich wel
realiseert dat in deze tijden van enorme inflatie het voor miljoenen
burgers onmogelijk is om ook nog een financiële bijdrage aan een
duurzame economie te leveren. Ook stelt de Minister dat middelen die
banken, verzekeraars, pensioenfondsen en vermogensbeheerders
investeren sturend zijn voor de financiering van een duurzame economie.
Kan de Minister aan ons uitleggen waar zij deze stelling op baseert en of
dit een wens of een zekerheid is?

11

De Minister wil dat de financiële instellingen hun balansen in lijn brengen
met het 1,5 gradenscenario en de ambities van het kabinet. Het lid van de
BBB-fractie wil graag weten van de Minister wat de impact hiervan op het
rendement is van de beleggingsproducten (waaronder pensioenen) en
dus op de inkomsten van de burgers. Daarnaast wil het lid van de
BBB-fractie weten welke instrumenten de Minister heeft om haar wens
door de instellingen tot uitvoer te laten brengen en hoe zij om wenst te
gaan met buitenlandse financiële instellingen, waar andere normen
worden gehanteerd op dit gebied.
De Minister geeft in de brief aan: «Hierbij zal ik bijvoorbeeld kijken naar
een mogelijke rol voor de toezichthouders, en of de huidige, sectorgedreven, governance van het klimaatcommitment nog past bij de
ambitieuze klimaatopgave.» Het lid van de BBB-fractie hoort graag van de
Minister of zij speelt met de gedachte om als overheid hier op in te grijpen
en welke instrumenten ze hiervoor momenteel ter beschikking heeft.
De Minister wil zich hard maken voor «.... Een ambitieuze invulling van
onderzoeken naar de inzet van macro-prudentiële instrumenten voor de
aanpak van duurzaamheidsrisico’s door toezichthouders en risicocomités
zoals de European Systemic Risk Board (ESRB).» Het lid van de fractie
BBB hoort graag van de Minister wanneer de Kamer de uitkomsten
hiervan kan verwachten.
De Minister geeft terecht aan dat groenwassen voorkomen moet worden.
Het lid van de BBB-fractie hoort graag welke aanwijzingen de Minister
heeft dat hier momenteel sprake van is en of ze een inschatting kan
maken van de mate waarin dit plaatsvindt of dat ze het hier over een
hypothetische situatie heeft.
De Minister geeft aan dat de beoordelingen en kaders zeer versnipperd
zijn en er geen of onvoldoende sprake is van internationale harmonisatie.
Het lid van de BBB-fractie hoort graag van de Minister hoe zij oneerlijke
concurrentie momenteel denkt te voorkomen.
«Op de banken waarvan de staat aandeelhouder is rust een bijzondere
verantwoordelijkheid om voortgang te boeken op de duurzaamheidsdoelstellingen.», aldus de Minister. Het lid van de BBB-fractie hoort graag hoe
die bijzondere verantwoordelijkheid momenteel tot uitdrukking komt en
hoe de prestaties van de banken waar de staat deelnemer is zich
momenteel op het gebied van duurzaamheid verhouden tot de andere
banken.

12