Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

27 858

Gewasbeschermingsbeleid

27 625

Waterbeleid

Nr. 326

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 oktober 2015
In deze brief ga ik, mede namens de Minister van Infrastructuur en Milieu
en de Staatssecretaris van Economische Zaken, in op de samenhang
tussen het toelatingsbeleid voor gewasbeschermingsmiddelen en de
Kaderrichtlijn Water (KRW), en de samenhang tussen de KRW en de
Nitraatrichtlijn. Tevens informeer ik u over de uitvoering van diverse
moties op het dossier gewasbeschermingsmiddelen.
Samenhang tussen het toelatingsbeleid en de KRW
In het plenaire debat van 28 mei 2015 over gewasbeschermingsmiddelen
is u een nadere uitleg toegezegd over de verschillen in normering tussen
de KRW (Richtlijn 2000/60/EC) en de toelating van gewasbeschermingsmiddelen volgens Verordening (EG)1107/2009. Tijdens dit debat werd de
suggestie gedaan om de waterkwaliteitsnormen te betrekken bij de
toelatingsbeoordeling van gewasbeschermingsmiddelen.
De wens om de KRW-normen nadrukkelijk in de toelating te betrekken, is
zeer begrijpelijk. Het is immers moeilijk uit te leggen dat een toegelaten
gewasbeschermingsmiddel bij gebruik volgens de voorschriften in de
praktijk kan leiden tot een overschrijding van de KRW-normen. Het is
echter niet eenvoudig om beide kaders in elkaar te schuiven, omdat beide
kaders zijn vastgelegd op Europees niveau. In deze brief wordt achtereenvolgens ingegaan op het huidige stelsel van verschillende kaders, de wijze
waarop daar momenteel mee wordt omgegaan en perspectieven om
beide kaders in de toekomst beter op elkaar af te stemmen.
Het huidige stelsel van het toelatingsbeleid en de KRW
Het toelatingsbeleid voor gewasbeschermingsmiddelen is vastgelegd in
de Verordening die het op de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen in Europa harmoniseert. De ruimte voor nationale afwegingen, ook
op het vlak van de gehanteerde normering, is daarmee zeer beperkt. Bij

kst-27858-326
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 858, nr. 326

1

toelatingen geldt een wettelijke toelatingsprocedure, waarbij wordt
gewerkt met een Europees geharmoniseerde toelatingsnorm. Voor de
inwerkingtreding van de Verordening werd wel vooraf getoetst aan
KRW-normen, de zogenoemde preregistratie. Bij de behandeling van de
wetgeving ter implementatie van de Verordening in 2010 heeft de Kamer
de motie Snijder-Hazelhoff/Koopmans (Kamerstuk 32 372, nr. 42)
aangenomen met het verzoek deze preregistratietoets te schrappen,
omdat deze niet aansloot bij de Verordening en als nationale kop op
Europese regelgeving werd gezien. De regering heeft de Regeling
gewasbeschermingsmiddelen en biociden daarop aangepast.
Omgaan met verschillende kaders
In de situatie dat waterkwaliteitsnormen strenger zijn dan de toelatingsnormen hoeft in de praktijk nog geen sprake te zijn van het overschrijden
van waterkwaliteitsnormen. Dit hangt namelijk in belangrijke mate af van
de wijze van het gebruik van de betreffende gewasbeschermingsmiddelen. Naast de middelspecifieke voorschriften die bij de toelating kunnen
worden vastgelegd om emissies te beperken, zijn in het Activiteitenbesluit
milieubeheer generieke emissiebeperkende maatregelen vastgelegd, zoals
het aanhouden van een teeltvrije zone naast het oppervlaktewater en het
gebruik van bepaalde spuitapparatuur die het verwaaien beperkt. In veel
gevallen zijn deze maatregelen toereikend om overschrijding van de
waterkwaliteitsnormen te voorkomen.
Als op grond van monitoringsgegevens toch blijkt dat niet aan de
waterkwaliteitsnormen wordt voldaan, wordt dit aangepakt via emissiereductieplannen. Jaarlijks wordt met de producenten van gewasbeschermingsmiddelen afgesproken voor welke normoverschrijdende gewasbeschermingsmiddelen een emissiereductieplan wordt opgesteld en
uitgevoerd. Afhankelijk van de uitkomsten van de analyse kan het
noodzakelijk zijn maatregelen te treffen. Eén van de mogelijke uitkomsten
kan zijn dat het nodig blijkt dat de toelating door het College voor de
toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) moet
worden aangescherpt of dat de naleving van de voorschriften moet
worden verbeterd.
Perspectieven voor harmonisatie tussen toelatingsbeleid en KRW
De regering zal bij de toekomstige evaluatie van de Gewasbeschermingsverordening de samenhang daarvan met de KRW ook op Europees niveau
onder de aandacht brengen, om te bezien of daar nog mogelijkheid tot
verdere optimalisering van die samenhang wordt gezien.
In 2011 heeft Wageningen UR in opdracht van de Ministeries van
Economische Zaken en Infrastructuur en Milieu onderzoek uitgevoerd om
de methodiek van de normen die worden gehanteerd bij de toelating en in
de KRW zoveel mogelijk op elkaar af te stemmen. Hieruit bleek dat de
verschillen kunnen worden verkleind als wordt uitgegaan van dezelfde set
aan gegevens. In de nieuwe handleiding over de normstelling voor
aquatische organismen die de Europese Voedselautoriteit heeft uitgebracht (EFSA, 2013) is rekening gehouden met het Nederlandse
onderzoek. Met deze verdere harmonisatie van beide normenkaders is al
een eerste stap gemaakt om verschillen tussen beide kaders te verkleinen.
Samenhang tussen de Nitraatrichtlijn en de KRW
Tijdens het AO Water van 24 juni 2015 (Kamerstuk 31 710, nr. 43) heeft het
lid Smaling (SP) de Minister van Infrastructuur en Milieu verzocht om in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 858, nr. 326

2

deze brief ook de samenhang tussen de KRW en de Nitraatrichtlijn te
behandelen.
De Nitraatrichtlijn (van 12 december 1991) richt zich op de bescherming
van water (waaronder aquatische ecosystemen) tegen verontreiniging
door nitraten uit agrarische bronnen. Vanwege het risico op verontreiniging van grondwater met nitraten en vanwege het risico op eutrofiëring
van zoet oppervlaktewater en kust- en overgangswateren is geheel
Nederland in het kader van de Nitraatrichtlijn als kwetsbare zone
aangewezen. De KRW (van 23 oktober 2000) richt zich op voorkoming van
achteruitgang van de toestand van alle oppervlakte- en grondwaterlichamen en op de bescherming, de verbetering en het herstel van al die
waterlichamen teneinde uiterlijk eind 2027 een goede toestand te
bereiken. Waar de Nitraatrichtlijn zich dus specifiek richt op het
voorkomen en verminderen van waterverontreiniging door vermindering
van emissies van nitraten (en fosfaten) uit agrarische bronnen, richt de
KRW zich nadrukkelijk ook op de vermindering van verontreinigingen uit
andere bronnen en op inrichting- en beheermaatregelen van het
watersysteem.
De evaluatie van de mestwetgeving, die conform de Meststoffenwet eens
in de vijf jaar moet worden uitgevoerd, is gestart en wordt in dialoog met
belanghebbenden in 2016 afgerond met een syntheserapport van het
Planbureau voor de Leefomgeving. Naast doelen van de Nitraatrichtlijn
worden ook de doelen van de KRW, waaronder die voor drinkwaterwinningen, betrokken in deze evaluatie. Hierin wordt ook de uitwisseling
tussen grond- en oppervlaktewater meegenomen. De uitkomsten worden
betrokken bij het opstellen van het 6e Actieprogramma Nitraatrichtlijn,
waarover uiterlijk voor 1 januari 2018 overeenstemming met de Europese
Commissie moet worden bereikt.
Motie Schouw/Jacobi betreffende voor- en nadelen emissiereductieplan
(Kamerstuk 27 858, nr. 206)
De motie Schouw/Jacobi heeft de regering verzocht de voor- en nadelen
te inventariseren van het verplichten van een emissiereductieplan in de
situatie dat de waterkwaliteitsnormen strenger zijn dan de toelatingsnormen.
Zoals hiervoor is beschreven, hoeft in de bedoelde situatie nog geen
sprake te zijn van normoverschrijdingen. Of dit gebeurt, hangt in
belangrijke mate af van het gebruik in de praktijk van het gewasbeschermingsmiddel en maatregelen die in generieke voorschriften zijn of
worden opgenomen ter bescherming van de waterkwaliteit.
Zoals ook hiervoor is beschreven, zijn emissiereductieplannen er geheel
op gericht om gebleken normoverschrijdingen te analyseren en na te
gaan waardoor deze precies worden veroorzaakt. Een belangrijk nadeel
van het verplichten van een emissiereductieplan in de situatie dat de
waterkwaliteitsnormen strenger zijn dan de toelatingsnormen is dus dat
dit instrument niet geschikt is voor situaties waarin zich nog geen
normoverschrijdingen hebben voorgedaan. Daarnaast zou het ook niet
doelmatig zijn om emissiereductieplannen in te zetten als in de praktijk
geen normoverschrijdingen optreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 858, nr. 326

3

Motie Dik-Faber betreffende green deal recreatieterreinen
(Kamerstuk 27 858, nr. 253)
De motie Dik-Faber verzoekt de regering zich ervoor in te spannen dat op
korte termijn een green deal voor recreatieterreinen wordt gesloten die
gelijk op gaat lopen met de green deal voor sportterreinen. Recreatie- en
sportterreinen worden vooralsnog uitgezonderd van het verbod om
gewasbeschermingsmiddelen te gebruiken in overig groen buiten de
landbouw, dat volgens de planning in november 2017 in werking treedt.
De green deals hebben als doel het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op deze terreinen af te bouwen, zodat in 2020 nagenoeg geen
gewasbeschermingsmiddelen meer worden gebruikt.
Beide green deals verkeren in een vergevorderd stadium en worden naar
verwachting dit najaar ondertekend.
Motie Van Gerven betreffende uitzonderingen verbod glyfosaat
(Kamerstuk 27 858, nr. 241)
De motie Van Gerven verzoekt de regering om de uitzonderingen op het
verbod op het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen met daarin de
werkzame stof glyfosaat voor niet-commerciële doeleinden zo beperkt
mogelijk te houden. Ik heb u toegezegd dat voor het onkruidbestrijdingsseizoen van 2016 regelgeving in werking zal treden waarmee het gebruik
van gewasbeschermingsmiddelen op verhardingen niet meer is toegestaan. Daarbij worden uitzonderingen geformuleerd die noodzakelijk zijn
voor een veilige exploitatie, voor de bescherming van de gezondheid van
mens, dier of milieu zoals de bestrijding van invasieve exoten of op
specifieke terreinen voor recreatieve doeleinden of het beoefenen van
sport die vanwege hun aard of omvang redelijkerwijs niet op een andere
wijze kunnen worden onderhouden. De uitzonderingen worden aan de
hand van deze criteria zo beperkt mogelijk ingevuld.
U heeft op 8 juni 2015 een ontwerp ontvangen van het Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden met daarin het verbod op het gebruik op
verhardingen.
Motie Van Tongeren betreffende barometer duurzaam terreinbeheer
(Kamerstuk 27 858, nr. 239)
De motie Van Tongeren verzoekt de regering om alleen uitzonderingen op
het verbod op het gebruik van onkruidbestrijdingsmiddelen buiten de
landbouw toe te staan die voldoen aan de criteria goud en zilver van de
Barometer Duurzaam Terreinbeheer van de Stichting Milieukeur. Zoals
hiervoor is aangegeven bij de motie Van Gerven over het zo beperkt
mogelijk houden van uitzonderingen, zal een aantal criteria worden
gehanteerd om deze uitzonderingen in te vullen. De criteria in het
conceptbesluit dat u op 8 juni 2015 heeft ontvangen, komen grotendeels
overeen met de situaties waarin het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen volgens de Barometer Duurzaam Terreinbeheer niveau Zilver is
toegestaan.
Bij de uitwerking van de uitzonderingen in de Ministeriële Regeling
gewasbeschermingsmiddelen en biociden moet rekening worden
gehouden met de handhaafbaarheid, haalbaarheid en betaalbaarheid. Dit
kan met zich meebrengen dat de uitkomst anders is dan voor het private
certificeringsysteem waar terreinbeheerders zich vrijwillig aan committeren en zelf het ambitieniveau kunnen kiezen. Een ander verschil is dat de
Barometer enkele specifieke middelen omschrijft die niet mogen worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 858, nr. 326

4

gebruikt, terwijl in de regelgeving geen onderscheid kan en zal worden
gemaakt in specifieke middelen.
Gelet op de strekking van de motie, waarbij in de overwegingen de
bescherming van het oppervlaktewater een belangrijke rol speelt, is
gekeken of daartoe voorwaarden uit de Barometer kunnen worden
overgenomen. Gebleken is dat deze voorwaarden worden afgedekt met
de nieuwe regelgeving, of inmiddels zijn afgedekt in bestaande regelgeving of in de toelatingen van gewasbeschermingsmiddelen.
Motie Geurts betreffende juridische basis aangekondigd verbod
op alle middelen buiten de landbouw (Kamerstuk 27 858, nr. 285)
De motie Geurts verzoekt de regering de Kamer voor 1 maart 2015 te
informeren over de criteria die de juridische basis zouden moeten zijn van
het aangekondigde verbod op alle middelen die gebruikt worden buiten
de landbouw. In de brief van 19 maart 2015 (Kamerstuk 27 858, nr. 301) is
uw Kamer toegezegd dat in de Nota van toelichting bij het Besluit
gewasbeschermingsmiddelen en biociden de criteria voor het verbod
uiteen worden gezet. Het conceptbesluit heeft u op 8 juni 2015 ontvangen.
Ik beschouw genoemde moties hiermee als uitgevoerd.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 858, nr. 326

5