Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

21 501-20

Europese Raad

Nr. 1171

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 december 2016
Tijdens de regeling van werkzaamheden van 6 december jl. (Handelingen II 2016/17, nr. 31, Regeling van werkzaamheden) heeft de Tweede
Kamer het kabinet verzocht om een kamerbrief over de gevolgen van het
Italiaanse referendum van zondag 4 december jl.
Het kabinet heeft kennis genomen van de uitslag van het referendum en
dat premier Renzi naar aanleiding van deze uitslag zijn ontslag heeft
aangeboden. President Mattarella heeft Paolo Gentiloni, Minister van
Buitenlandse Zaken onder Renzi, aangewezen als nieuwe premier en
gevraagd een nieuw kabinet te formeren.
Het is in het Italiaans en Europees belang dat Italië snel een stabiele
regering heeft. Het is zaak dat Italië blijft werken aan het op orde brengen
van de begroting en het doorvoeren van structurele hervormingen die het
groeipotentieel verhogen. Een nieuwe regering zal met voorstellen
moeten komen om hier invulling aan te geven.
Tijdens de regeling van werkzaamheden is specifiek gevraagd naar de
ontwikkelingen in het Italiaanse bankwezen, monetair beleid (kwantitatieve verruiming, Target 2 en in het verlengde daarvan de continuïteit van
het eurosysteem). Onderstaand wordt uitgebreider stilgestaan bij de
situatie van het Italiaanse bankwezen en monetair beleid.
Italiaanse bankwezen
Een aantal Italiaanse banken kent al langere tijd structurele uitdagingen.
Zo zet een groot aantal niet-presterende leningen druk op de winstgevendheid van en het vertrouwen in sommige banken. Los van het
referendum proberen sommige banken dan ook al langere tijd hun
balansen op te schonen of hun kapitaalbasis te versterken, bijvoorbeeld
door het uitgeven van nieuwe kapitaalinstrumenten. Onzekerheid over de
gevolgen van de uitslag van het referendum kan ervoor zorgen dat private
investeerders minder bereid zijn om kapitaal te verschaffen aan sommige

kst-21501-20-1171
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-20, nr. 1171

1

Italiaanse banken. Dit neemt niet weg dat als het individuele banken niet
lukt om op eigen benen te staan, er Europese regels zijn hoe hiermee om
te gaan, zowel in het kader van de Bank Recovery and Resolution Directive
(BRRD) als in het kader van staatssteun.1 Deze regels dienen uiteraard te
worden gerespecteerd.
Monetair beleid
Kwantitatieve verruiming
Het ECB opkoopprogramma is eind 2014 gestart en is afgelopen week
verlengd tot en met december 2017. Maandelijkse aankopen onder het
opkoopprogramma zullen tot en met maart 2017 EUR 80 miljard per
maand bedragen, daarna zal per maand EUR 60 miljard worden aangekocht. Het ECB opkoopprogramma bestaat uit meerdere componenten: zo
worden bedrijfsobligaties, gedekte obligaties en asset-backed securities
opgekocht. Het grootste deel van de aankopen betreft echter staatsobligaties. Over die aankopen – waarbij vooral nationale centrale banken
staatsobligaties van de eigen overheid kopen – is risicodeling binnen het
Eurosysteem beperkt. Ook het meest recente ECB-besluit (d.d.
8 december) brengt hierin geen verandering aan. Dit limiteert de
kredietrisico’s op de balans van DNB. Daarnaast bestaat er voor DNB bij
de aankopen een renterisico, dat zich materialiseert wanneer de beleidsrentes in de toekomst snel en significant zouden stijgen. DNB houdt met
deze toegenomen risico’s rekening in haar kapitalisatie d.m.v. het treffen
van een voorziening. Ik heb onlangs een brief van DNB aan uw Kamer
doorgeleid die u uitgebreider over deze voorziening informeert.2 De
doelomvang van de voorziening is gebaseerd op de inschatting van DNB
van de risico’s als gevolg van kwantitatieve verruimingop de lange termijn
en zal jaarlijks geëvalueerd en zo nodig bijgesteld worden. Wanneer DNB
in maart 2017 haar jaarverslag publiceert geeft DNB weer een update van
haar risico’s.
Target 2
Het Target 2-systeem is het betalingssysteem waarbinnen overboekingen
tussen banken binnen de eurozone, via de ECB worden geadministreerd.
Eventuele Target 2-saldi als gevolg van deze overboekingen zijn in feite
administratief en het bestaan ervan vormt niet direct een probleem. Saldi
worden dan ook niet verrekend. Slechts indien een lidstaat zou besluiten
zijn nationale munteenheid opnieuw in te voeren en uit het Eurosysteem
zou treden, houdt die betreffende nationale centrale bank een claim op
dan wel verplichting jegens de ECB.3 Dit is niet aan de orde.
De Minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

1

Zie voor meer achtergronden o.a. antwoorden op kamervragen van lid Harbers: Aanhangsel
Handelingen II 2015/16, nr. 3097.
Kamerstuk 32 013, nr. 140.
3
Zie voor meer achtergronden over de aard en risico’s van het Target 2-systeem de volgende
kamerbrief: Kamerstuk 21 501-07, nr. 905.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-20, nr. 1171

2