Werkplan 2018

IGJ i.o.
Werkplan
2018

1/74

Werkplan 2018
Voorwoord
Samenvatting
1
1.1
1.2
1.3

De inspectie in 2018
Externe ontwikkelingen en koers
Toezicht
Handhaving

2

Ontwikkelingen met consequenties voor 		
toezicht
2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van belang voor 	
de activiteiten in 2018
		
3
Samenwerking
3.1 Samenwerking binnen Nederland
3.2 Internationale samenwerking
4
4.1
4.2
4.3
4.4

Netwerkzorg in een veranderend
zorglandschap
Ontwikkelingen in de (langdurige) zorg thuis
Belangrijkste risico’s in de (langdurige) zorg 		
thuis
Toezichtstrategie
Verwachte resultaten

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Curatieve gezondheidszorg, geneesmiddelen en medische technologie (CG/GMT)

5
5.1
5.2
5.3
5.4
5.5
5.6
5.7
5.8
5.9
5.10
5.11
5.12

Aanpak per sector
Eerstelijnszorg
Medisch specialistische zorg
Farmaceutische bedrijven
Medische Technologie
Mondzorg
Producten
Verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorg
Gehandicaptenzorg
Zorg voor asielzoekers en justitiabelen
Geestelijke gezondheidszorg
Preventie
Jeugd

6
6.1
6.2
6.3
6.4
6.5
6.6

Bedrijfsvoering
Personeel
Planning en Control
Kwaliteitsmanagementsysteem
ICT en informatiemanagement
Gegevensbescherming
Evaluatie van de effectiviteit van de inspectie

7

Kansen en risico’s

Bijlagen
1
Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan
2016-2019
2
Overzicht nieuwe wetgeving

Eerstelijnszorg
– Huisartsen
– Fysiotherapie
– Apotheken
– Alternatieve zorg
– Paramedische zorg
– Bedrijfsartsen
– Acute Eerstelijnszorg
Medisch specialistische zorg
– Ziekenhuizen
– Particuliere klinieken
– Revalidatiecentra
– Abortushulpverlening
Farmaceutische bedrijven
– Fabricage van geneesmiddelen
– Groothandel van geneesmiddelen
– Instellingen voor klinisch onderzoek
– Apotheekhoudenden

Medische Technologie
– Fabrikanten van medische technologie
– Notified bodies in EU (NL en internationaal)

Producten
– Toezicht op reclame en gunstbetoon
(Geneesmiddelenwet):
• Farmaceutische bedrijven
• Beroepsbeoefenaren (artsen,
Mondzorg
apothekers, tandartsen, verlos– Praktijken en instellingen:
kundigen, verpleegkundigen)
• Mondzorgpraktijken
– Toezicht op gunstbetoon (Wet op de
• Centra voor bijzondere tandheelkunde
medische hulpmiddelen):
• Tandarts en kaakchirurg in intramurale
• Leveranciers medische hulpmiddelen
		instellingen
• Personen en instellingen betrokken bij
• Tandarts binnen Dienst Justitiële
		 de toepassing van medische hulp		 Inrichtingen (DJI)
		middelen
– Individuele beroepsbeoefenaren:
• Tandartsen, mondhygiënisten,
		tandprothetici
• Gedifferentieerde beroepsbeoefenaren
(paradontologen, implantologen)
• Tandartsspecialisten (kaakchirurgen,
		orthodontisten)

Maatschappelijke zorg (MZ)
Verpleeg- en verzorgingshuizen en 		
thuiszorg
– Verpleeg- en verzorgingshuizen
– Particuliere ouderenzorg
– Thuis- en kraamzorg
– Palliatieve zorg en hospices
– Geriatrische revalidatie
Gehandicaptenzorg
– Instellingen voor gehandicaptenzorg
Zorg voor asielzoekers en justitiabelen
– Instellingen voor forensische zorg
– Forensisch psychiatrische centra
– Detentiecentra
– Arrestantencomplexen
– Asielzoekerscentra

2/74

Jeugd
Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ)
– Intra- en extramurale ggz-zorgaanbieders
– Vrijgevestigde psychiaters
– Psychotherapeuten
– Psychologen
Preventie
– GGD/GHOR organisaties
– Organisaties voor bevolkingsonderzoek
– Particuliere screeningorganisaties

Jeugdhulpaanbieders (inclusief jeugdggz en jeugd-LVB)
Aanbieders van jeugdbescherming en
jeugdreclassering
Andere aanbieders in het jeugddomein
– Veilig Thuis: het advies- en meldpunt
huiselijk geweld en kindermishandeling
– Instellingen voor jeugdgezondheidszorg
– De Raad voor de Kinderbescherming
– Vergunninghouders voor interlandelijke
adoptie
– Opvangvoorzieningen voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen
– Schippersinternaten
– Justitiële jeugdinrichtingen
– Halt

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

Voorwoord

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Met andere ogen kijken
Gezond vertrouwen in goede en veilige zorg, dat is ons doel als Inspectie
Gezondheidszorg en Jeugd in oprichting[1]. Ons toezicht strekt zich uit over de talloze
zorg- en hulpverleners in ons land tot bedrijven overal ter wereld die betrokken zijn
bij geneesmiddelen en medische technologie. Al deze zorg- en hulpverleners,
instellingen en bedrijven zijn wettelijk verantwoordelijk voor kwaliteit en veiligheid
van hun zorgaanbod. Vrijwel zonder uitzondering zetten zij zich in voor goede en
veilige gezondheidszorg en jeugdhulp. Echter, de vraag wát goede en veilige zorg is,
verandert snel als gevolg van vele maatschappelijke, wetenschappelijke en
technologische ontwikkelingen.
In deze dynamische omgeving willen wij met ons toezicht op kwaliteit en veiligheid
bijdragen aan verbetering van de gezondheidszorg en de jeugdhulp. Ons toezicht
verandert mee en is effectief als we zorgaanbieders kunnen stimuleren om te blijven
leren en de zorg verder te verbeteren. In de volgende fase van deze ontwikkeling staat
het gesprek tussen de vele betrokkenen in de zorg centraal over hoe zij samen de zorg
bieden die aansluit bij de vraag van de patiënt. Nieuwe vormen van afstemming zijn
nodig bij persoonsgerichte zorg die steeds vaker op maat en in de thuissituatie wordt
geboden, om te voorkomen dat mensen tussen wal en schip terecht kunnen komen.
De meest kwetsbare patiënten en cliënten vormen daarbij ons uitgangspunt. De zorg
moet er letterlijk voor hen zijn als zij er een beroep op doen.
Zorgverleners hebben in de afgelopen jaren het werken aan kwaliteit nog al eens
beleefd als toenemende bureaucratie. Omdat zorgverleners hun verantwoordelijkheid nemen voor kwaliteit én daarover verantwoording afleggen, kan de burger

[1]

vertrouwen stellen in goede en veilige zorg. Met dat doel voor ogen zet de inspectie
zich in, samen met professionals en vele andere partijen, om de administratieve
lasten voor zorgverleners en zorginstellingen te beperken.
Wij houden toezicht op de gezondheidszorg en de jeugdhulp namens alle inwoners
van Nederland. Daarom maken we ook een toegankelijke publieksversie van dit
werkplan waarin u vindt welke keuzen we maken in ons toezicht in 2018. Dat doen
we voorjaar 2019 ook met ons jaarbeeld, waarin we verantwoording afleggen over de
resultaten daarvan.
We gaan onze wijze van rapporteren aanpassen en nieuwe producten ontwikkelen
om onze kennis open en toegankelijk te delen. We willen het goede gesprek over
kwaliteit en veiligheid voeren tijdens ons toezicht in instellingen en bedrijven, via
onze nieuwe website, de publieksmedia of de social media, met burgers via het
Landelijk Meldpunt Zorg, met zorgverleners via het Meldpunt IGJ. De inspectie wil
niet alleen kijken naar risico’s en incidenten. De vraag is ook hoe zorgaanbieders bij
steeds complexere zorgvragen kunnen leren van elkaars best practices en zo kunnen
blijven beantwoorden aan de hooggespannen verwachtingen van de samenleving.
Ofwel: hoe komt het dat het zo vaak zo goed gaat in de zorg en wat kunnen we
daarvan leren?

Dr. J.A.A.M. (Ronnie) van Diemen-Steenvoorde
Inspecteur-generaal Gezondheidszorg en Jeugd

We hanteren de naam Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd in oprichting sinds de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de 		
Inspectie jeugdzorg per 1 oktober 2017 in één organisatie zijn samengebracht. Totdat wetswijziging heeft plaatsgevonden in verband met de fusie van beide inspectiediensten blijven de beide bij wet bepaalde afzonderlijke
organisatienamen formeel van toepassing.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

3/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

Samenvatting

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

De inspectie in 2018
2018 is het eerste jaar dat de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd in oprichting (IGJ
i.o.) een werkplan uitbrengt na het samengaan van de Inspectie voor de
Gezondheidszorg (IGZ) en de Inspectie Jeugdzorg (IJZ). Na jaren van nauwe samenwerking zijn beide inspecties op 1 oktober 2017 samengegaan tot één organisatie.
IGJ i.o. geeft vorm en inhoud aan het toezicht op de gezondheidszorg en de
jeugdhulp. Dat doet zij vanuit het uitgangspunt ‘gezond vertrouwen’.

en begeleiding wanneer zij klachten hebben over de kwaliteit van zorg.
In 2018 werkt de inspectie verder aan de samenhang tussen beide vormen van
toezicht.
Als IGJ i.o. vaststelt dat het niveau van de zorg onvoldoende is of als zij grote risico’s
ziet, grijpt zij in. De interventiemogelijkheden van de inspectie reiken van advies,
corrigerende interventies, bestuursrechtelijke maatregelen tot en met tuchtrechtelijke en strafrechtelijke maatregelen.

Een veranderend zorglandschap
De zorg en de maatschappij veranderen. Daar waar zorg voorheen vaak binnen de
muren van een instelling plaatsvond, krijgen mensen nu zo lang mogelijk zorg en
hulp thuis. Er wordt meer rekening gehouden met de eigen wensen en behoeften van
patiënten en cliënten. De inspectie kijkt in 2018 vanuit het perspectief van de burger
naar de zorg en jeugdhulp. Bij de zorg thuis wordt steeds vaker gebruik gemaakt van
innovatieve ICT-toepassingen onder de naam e-health.
Vanuit de samenleving is er een roep om een open en transparante overheid. De
inspectie verwacht van zorgaanbieders dat zij open zijn, bijvoorbeeld over het leren
van incidenten. Zelf gaat de inspectie de komende tijd ook meer resultaten van het
toezicht actief openbaar maken en inzicht geven in de manier waarop toezicht
uitgevoerd wordt.

Aanpak per sector
IGJ i.o. houdt toezicht op zorgaanbieders in verschillende sectoren binnen de
gezondheidszorg en jeugdhulp. Voor elke sector heeft de inspectie een aanpak
ontwikkeld. Die aanpak bestaat uit een toezichtstrategie gebaseerd op
ontwikkelingen en risico’s in die sector. De toezichtstrategie is hierbij gekoppeld
aan concrete resultaten die de inspectie wil bereiken in 2018.

Toezicht in 2018
IGJ i.o. maakt zich sterk voor de genoemde ontwikkelingen in de zorg. Daarnaast
blijft zij oog houden voor de kwaliteit van de zorg en de mogelijke risico’s. Daarbij
maakt de inspectie gebruik van twee soorten toezicht: toezicht op risico’s in de zorg
(risicotoezicht) en toezicht op incidenten in de zorg (incidententoezicht).
Met risicotoezicht zet de inspectie haar toezichtcapaciteit proactief en gericht in op
de grootste risico’s in de zorg. Vanuit het incidententoezicht reageert de inspectie op
meldingen van burgers, zorgaanbieders, fabrikanten, gemeenten en andere
instanties. Bij het Landelijk Meldpunt Zorg (LMZ) kunnen burgers terecht voor advies

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Netwerkzorg
Door de sectorale plannen heen heeft de inspectie in 2018 bijzondere aandacht voor
netwerkzorg. Patiënten en cliënten maken steeds vaker gebruik van zorg op maat
thuis in hun eigen omgeving. Daarbij voeren zij steeds meer de eigen regie. Dit
vraagt om zorg die over de grenzen van individuele zorgaanbieders, vakgebieden en
sectoren heen gaat: netwerkzorg. Denk bijvoorbeeld aan een zorgnetwerk van een
cliënt met een mantelzorger, huisarts, fysiotherapeut, wijkverpleegkundige, hulp in
de huishouding, medisch specialist, de Wmo-dagbesteding en de apotheker. De
kwaliteit van deze zorg is voor een groot deel afhankelijk van goede samenwerking
tussen zorgaanbieders en hulpverleners.
Samenwerking in het toezicht
IGJ i.o. is ervan overtuigd dat de kwaliteit en de veiligheid van de zorg en jeugdhulp
groter wordt door samenwerking met betrokken partijen in de zorg. Daarom blijft
de inspectie ook in 2018 in gesprek met haar belangrijkste stakeholders en werkt zij

4/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

actief samen binnen diverse samenwerkingsverbanden. Een voorbeeld hiervan op
nationaal niveau is het gezamenlijke, integrale toezicht in het sociaal domein. IGJ i.o.
voert dit samen met de Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie JenV), de Inspectie
van het Onderwijs (IvhO) en de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ISZW)
uit binnen het Toezicht Sociaal Domein (TSD).
Verder zoekt IGJ i.o. ook internationaal de samenwerking. Bijvoorbeeld bij het
toezicht op geneesmiddelen en op het gebied van het Europees waarschuwingsmechanisme voor disfunctionerende zorgverleners.
Bedrijfsvoering
In 2018 gaat IGJ i.o. verder met de doorontwikkeling en de professionalisering van
haar organisatie. Een belangrijk onderdeel hierin is een goede implementatie van het
samengaan van de IGZ en de IJZ in één organisatie. Daarnaast richt de inspectie zich
het komende jaar onder meer op de onderwerpen integriteit, gegevensbescherming,
kwaliteitsmanagement en de opleiding en ontwikkeling van haar medewerkers.
Bijzondere aandacht is er in 2018 voor de invoering van het nieuwe interne
informatiesysteem ‘IV van Morgen’, gebaseerd op zaakgericht werken met een
document management systeem.

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

IGJ i.o.
Werkplan
2018

5/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

1 De inspectie in 2018

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Op 1 oktober 2017 zijn de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) en de Inspectie
Jeugdzorg (IJZ) samengevoegd tot één inspectie: Inspectie Gezondheidzorg en Jeugd
in oprichting (IGJ i.o.). Dit is een vervolg op jaren van nauwe inhoudelijke samen­
werking tussen de inspecties. In 2018 geeft IGJ i.o. als één inspectie vorm en inhoud
aan het toezicht op zorg en jeugdhulp. Het werkplan 2018 is het eerste werkplan dat
IGJ i.o. uitbrengt.
De nauwe samenwerking van IGZ en IJZ in de voorgaande jaren was onder meer
­zichtbaar in het gezamenlijke Jaarwerkprogramma Landelijk Toezicht Jeugd dat
IGZ en IJZ met de Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie JenV) opstelden en in
de vele ­gezamenlijke toezichtactiviteiten. Aandacht voor integraal toezicht in het
­jeugddomein en breder in het sociale domein is een belangrijk uitgangspunt voor
IGJ i.o., waar zij zich ook in 2018 voor inzet.

1.1

Externe ontwikkelingen en koers

De zorg verandert. Waar het jaren geleden vanzelfsprekend was dat complexe of
langdurige zorg volledig binnen de muren van een ziekenhuis, verpleeghuis of
­jeugdhulpinstelling plaatsvond, kan die zorg nu in mindere of meerdere mate ook
thuis plaatsvinden. Mensen die zorg nodig hebben, blijven langer thuis wonen en
ook na bijvoorbeeld een complexe operatie brengen mensen een groter deel van
hun hersteltijd thuis door. De toegenomen bewegingsvrijheid wordt mede mogelijk
gemaakt door technische ontwikkelingen die ervoor zorgen dat relatief complexe
ondersteuning ook thuis gerealiseerd kan worden. Door innovatieve toepassing
van informatie- en communicatietechnologie, ook wel e-health genoemd, worden
­nieuwe mogelijkheden gecreëerd voor het verkrijgen van meer inzicht in de eigen
gezondheid, het verlenen van zorg op maat en het inpassen van zorg in de eigen
­leefomgeving.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

De beweging van een deel van de zorg naar de persoonlijke omgeving weerspiegelt
ook de waarde die wij als samenleving hechten aan zorg die aansluit bij de eigen
wensen en behoeften van de patiënt of cliënt, in de nabijheid van familieleden en
naasten. Voortschrijdend inzicht over de invloed van individuele verschillen op de
effectiviteit van behandelingen, stelt ons in staat om zorg op maat te leveren. Dit is
zichtbaar in de curatieve zorg, waar medische vooruitgang het aantal behandelopties
vergroot, maar vooral ook in de maatschappelijke zorg, waar we steeds beter weten
hoe zeer de uiteenlopende behoeften aan ondersteuning samenhangen.
Daarbij is het vandaag de dag vaak de patiënt of cliënt zelf die zich inspant om de
zorg te laten samenhangen met zijn eigen wensen en behoeften. Meer dan in het
verleden willen we zelf controleren hoe zorgverlening ingepast kan worden in ons
leven en zoeken we de ruimte om de logica van persoonlijk welzijn naast de logica
van v­ eiligheid en behandeleffectiviteit te plaatsen. Meer dan in het verleden hechten
we ook als samenleving aan een leven waarin professionele zorg en ondersteuning
aansluit bij de mogelijkheden van mantelzorg, mede om zo een nieuwe invulling te
geven aan maatschappelijke solidariteit.
Waar de zorg steeds minder binnen de muren van een instelling plaatsvindt en zich
gaandeweg ook minder leent voor beheersing door één organisatie, zijn nieuwe
waarborgen nodig. Belangrijke randvoorwaarden voor goede zorg zullen op een
­andere manier gerealiseerd moeten worden. Wanneer meerdere zorgaanbieders
­betrokken zijn bij de zorgverlening aan een cliënt, is de kwaliteit sterk afhankelijk van
een goede samenwerking tussen de zorgaanbieders. Dit vergt duidelijke a­ fspraken
over een actieve rolverdeling en adequate overdracht tussen de betrokken zorg­
verleners. Waar iedere zorgverlener vanuit de eigen discipline bijdraagt, is het van
belang dat zij dit doen vanuit een gezamenlijk beeld van de samenhang tussen de
verschillende hulpbehoeftes.

6/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Zorg in deze context vraagt om een lerende cultuur in een context die breder is
dan de eigen organisatie. Een cultuur waarin de patiënt of cliënt centraal staat en
waarin de betrokken zorgverleners met de patiënt en over de grenzen van disciplines­
­vooruit kunnen denken. Bijvoorbeeld over nieuwe beperkingen ten gevolge van
een ­botbreuk voor een thuiswonende oudere, over de risico’s van het gebruik van
­medische a­ pparatuur in de thuisomgeving of over de gevolgen van psychische
­problemen voor kinderen in een kwetsbaar gezin.
IGJ i.o. maakt zich in 2018 langs verschillende wegen sterk voor deze ontwikkelingen.­
Zij trekt daarbij zoveel mogelijk samen op met de betrokkenen in de zorg en
­signaleert knelpunten en tekortkomingen, op een manier waarop de betrokken
­partijen in de zorg hier oplossingen voor kunnen vinden. Waar nodig jaagt IGJ i.o.
­benodigde ontwikkelingen aan, bijvoorbeeld ten behoeve van de totstandkoming
van veldnormen voor nieuwe situaties in de zorgverlening.
Zo gaat IGJ i.o. in 2018 door met de ontwikkeling van toezicht op het niveau van een
stad of regio. Het is immers op het lokale niveau dat de maatschappelijke uitdaging
om adequate zorgnetwerken te vormen rondom de behoeften van de cliënt tastbaar
wordt. Hier moeten zorgverleners samen met gemeenten en verzekeraars kunnen
waarborgen dat iedereen die zorg nodig heeft in beeld is en de zorg ontvangt die hij
of zij nodig heeft. En dat de zorg veilig is. Hoe voorkom je bijvoorbeeld verspreiding
van infecties wanneer patiënten langer thuis blijven wonen en in dezelfde week
bijvoorbeeld zowel in aanraking komen met de thuiszorg, de huisartsenpraktijk en
het ziekenhuis.
Daarbij heeft IGJ i.o. extra aandacht voor mensen die afhankelijk zijn van zorg, maar
voor wie het mogelijk meer moeite kost hun eigen zorgbehoeften te formuleren en
daardoor extra kwetsbaar zijn. Hier is het extra van belang dat signalen worden gezien
en gedeeld en worden aangegrepen om er gezamenlijk voor te zorgen dat kwetsbare
mensen niet tussen de wal en het schip vallen. In dit verband gaat de inspectie in 2018
bijvoorbeeld extra aandacht besteden aan de manier waarop zorgaanbieders omgaan
met meldingen van mogelijk huiselijk geweld en kindermishandeling. Waar de
inspectie in 2017 onderzoek heeft gedaan naar het gebruik van de meldcode door

IGJ i.o.
Werkplan
2018

zorgverleners, ziet zij in 2018 toe of zorgverleners waar nodig voldoende in actie
komen naar aanleiding van deze meldingen.
Op deze manier stelt IGJ i.o. ook in 2018 het belang van een lerende cultuur centraal
in haar toezicht en geeft zij verdere invulling aan haar Meerjarenbeleidsplan
2016 - 2019, waarin ook de ervaringen van de in 2017 met IGZ gefuseerde IJZ
­doorklinken. IGJ i.o. zet de ontwikkellijn van IJZ op het gebied van integraal toezicht
verder door en verbreedt dit naar het gehele sociale domein, waarbij naast IGJ i.o.
ook Inspectie JenV, de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ISZW) en de Inspectie van het Onderwijs (IvhO) betrokken zijn.
1.1.1

Goed bestuur

Een zorgaanbieder is verantwoordelijk voor het leveren van kwalitatief goede zorg.
IGJ i.o. ziet erop toe dat dit ook gebeurt en kijkt daarbij naar alle aspecten die hierop
van invloed zijn, inclusief het bestuur en de bedrijfsvoering. In juli 2016 hebben IGZ
en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) in hun gezamenlijk kader ‘Toezicht op goed
bestuur’ aangegeven wat zij verwachten van zorgbestuurders. Voorop staat dat de
raad van bestuur (RvB) eindverantwoordelijk is voor het leveren van goede zorg. Maar
ook de raad van toezicht heeft hierbij, als werkgever van de RvB, een belangrijke rol.
In het kader van het toezicht op goed bestuur betrekt de inspectie daarom ook de
raad van toezicht steeds nadrukkelijker. De inspectie toetst of bestuurders voldoende
‘in control’ zijn met betrekking tot de kwaliteit en de veiligheid van de zorg. Leren en
verbeteren hoort daarbij vanzelfsprekend te zijn.
In 2017 heeft de samenwerking met NZa op dit terrein verder vorm gekregen en is in
een aantal casus nauw opgetrokken. Zo zijn er inspecteurs van IGZ en IJZ samen met
collega’s van NZa getraind in het voeren van bestuursgesprekken. Goed bestuur en
sturen op kwaliteit en veiligheid is daarnaast integraal opgenomen in een aantal
toetsingskaders. Om het vertrouwen dat IGJ i.o. heeft in bestuurders op een
objectieve manier te wegen, is verder in 2017 een afwegingskader vertrouwen
ontwikkeld.

7/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Met ingang van 2017 is de Zorgbrede Governancecode van Brancheorganisaties Zorg
(BoZ) uit 2010 vervangen door de Governancecode Zorg – 2017. Het jaar 2017 wordt
daarbij beschouwd als een overgangsjaar. De belangrijkste wijziging zit in de overgang van een regelgedreven naar een principegedreven code. Met de verschuiving
van regels naar principes en een grotere nadruk op de maatschappelijke rol van zorg­organisaties, willen de brancheorganisaties in de zorg de dialoog over de governance­
stimuleren. Hiermee willen ze voorkomen dat zorgorganisaties de regels slechts
­‘afvinken’. De nieuwe code schenkt ook meer aandacht aan cultuur en gedrag,
­waarden en normen en medezeggenschap en dialoog. De code is onderdeel van
­zelfregulering van de zorgsector. Belanghebbenden kunnen geschillen over niet
­naleven van de code voorleggen aan de Governancecommissie Gezondheidszorg.
In het toezicht op goed bestuur beschouwt IGJ i.o. de Governancecode Zorg – 2017
als een breed gedragen veldnorm ter uitwerking van de Wet toelating zorginstellingen (WTZi) en het Uitvoeringsbesluit WTZi. Dat houdt concreet in dat IGJ i.o. naar de
Governancecode Zorg - 2017 kan verwijzen bij het aanwenden van bevoegdheden.
Daarbij moet overigens voor ogen gehouden worden dat bij een eventueel geschil
over een handhavingsbesluit van IGJ i.o., de rechter vol zal toetsen of in het concrete
geval de niet-naleving van de governancecode daadwerkelijk tot een overtreding van
de WTZi leidt.
Op de ontwikkelagenda voor goed bestuur staan voor 2018:
1
Expertise bedrijfsvoering: IGJ i.o. breidt haar toezichtexpertise op het gebied
van bedrijfsvoering verder uit, met onder meer kennis vanuit accountancy en
het ondernemingsrecht.
2
Indicatorontwikkeling: IGJ i.o. onderzoekt in 2018 in hoeverre indicatoren
ontwikkeld kunnen worden voor financieel en integriteitstoezicht. Op het
moment van inwerkingtreding van de Wet toetreding nieuwe zorgaanbieders
(Wtza) draagt IGJ i.o. een aantal taken op het terrein van de Wet toelating
zorginstellingen (WTZi) over aan NZa waaronder het toezicht op de jaarverantwoording.
3
Verantwoording: in 2018 verkent IGJ i.o. op welke wijze de maatschappelijke
effecten van het toezicht op goed bestuur inzichtelijk gemaakt kunnen worden.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

1.1.2 Minder vinken, meer vonken
Zorgprofessionals richten zich in hun werktijd het liefst zoveel mogelijk op het
beter maken van een patiënt of het helpen van een cliënt. Vanuit de positie van IGJ
i.o. is het daarom van belang dat er geen verantwoordings- en kwaliteitseisen worden
gesteld die geen bijdrage leveren aan inzicht en verbetering van de zorg, dat
zorgverleners geen onnodige regeldruk ervaren en dat het vooral duidelijk is aan
welke regels zorgaanbieders zich moeten houden.
IGJ i.o. heeft in het reduceren van de ervaren regeldruk een rol door:
1
Indicatoren terug te dringen tot een set die ook volgens de professionals
inzicht geeft in de kwaliteit van de zorg. Een mooi voorbeeld hiervan zijn de
kwaliteitsindicatoren binnen de medisch specialistische zorg. In 2018 kijkt
IGJ i.o. samen met de wetenschappelijke verenigingen en koepelorganisaties
welke indicatoren in 2018 mogelijk kunnen vervallen.
2
Aan te sluiten bij bestaande en eenduidige registraties. IGJ i.o. heeft met
betrokken partijen de verantwoordelijkheid om zo veel mogelijk gebruik te
maken van bestaande registraties en indicatoren.
Zorgaanbieders zijn intrinsiek gemotiveerd om zich aan relevante normen te houden
die vanuit de zorgsector worden opgesteld en zij willen hier verantwoording over
afleggen. De inspectie vindt het belangrijk dat er geen onduidelijkheid bestaat bij
zorgaanbieders en zorgprofessionals over de normen waar de inspecteurs de
kwaliteit van de zorg op kunnen toetsen tijdens het toezicht. Ook wil de inspectie dat
het duidelijk is hoe haar inspecties bijdragen aan de waarborging van de kwaliteit en
de veiligheid van zorg. Daarom maakt IGJ i.o. in 2018 haar toezichtkaders zoveel
mogelijk openbaar op haar website.
IGJ i.o. kijkt met andere toezichthouders hoe ze zoveel mogelijk samen kunnen
optrekken, zodat zorgaanbieders niet door verschillende toezichthouders worden
bevraagd over soortgelijke zaken. Hiermee wordt de ervaren toelichtlast beperkt.
Zo werkt IGJ i.o. in 2018 bijvoorbeeld samen met ISZW in het toezicht op de
ouderenzorg, waarbij wordt onderzocht in hoeverre de werkomstandigheden tot

8/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

risico’s leiden voor de kwaliteit van de zorg. Een ander voorbeeld hiervan is het verder
versterken van de samenwerking met de Wmo-toezichthouders bij het toezicht in het
sociaal domein.
1.1.3

Openheid

De samenleving verandert, er is een roep om een open en transparante overheid.
Een overheid die inzicht geeft in haar afwegingen, keuzes en resultaten. Het gaat niet
alleen om verantwoording, maar ook over het keuzeproces: Welke afwegingen zijn er
gemaakt? Door aanpassing van wet- en regelgeving wordt het de inspectie mogelijk
gemaakt om steeds meer informatie actief openbaar te maken.
Het openbaar maken van inspectiegegevens biedt inzicht in de werkwijze van de
inspectie. IGJ i.o. gaat ook beter laten zien hoe zij werkt. Waar let de inspectie precies­
op als zij op inspectiebezoek gaat? Hoe weegt de inspectie risico’s? En wat zijn de
­resultaten van het toezicht?
IGJ i.o. draagt zelf bij aan open communicatie over de resultaten van de zorg door
zoveel mogelijk openheid te geven over het toezicht. IGZ en IJZ maakten in 2016
en 2017 al veel van haar toezichtinformatie openbaar, zoals rapporten op basis
van r­ isicotoezicht en thematisch toezicht en verschillende maatregelen, zoals het
­instellen van verscherpt toezicht en het geven van aanwijzingen en bevelen. Met
de wijzigingen van de Gezondheidswet en Jeugdwet maakt IGJ i.o. gefaseerd meer
­informatie openbaar (zie ook hoofdstuk 2).
IGJ i.o. verbetert in 2018 de toegankelijkheid van toezichtresultaten voor een
breed publiek door het gebruik van begrijpelijke taal en moderne communicatie­
middelen. Ook geeft de inspectie inzicht in de manier waarop zij toezicht houdt,
door b
­ ijvoorbeeld haar toetsingskaders openbaar te maken, daar waar dat mogelijk
is. In 2018 gaat de inspectie gebruik maken van een nieuw informatiesysteem dat
een ­belangrijke randvoorwaarde is om een transparante inspectie te kunnen zijn die
signaleert en agendeert.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

De manier waarop IGJ i.o. de inspectie-informatie presenteert in de juiste context
is belangrijk voor het hiervan kunnen leren door de zorgaanbieders. Om te kunnen­
­leren is vooral het verhaal belangrijk: Wat is er gebeurd? Hoe was de situatie?
­Waarom werd bepaalde zorg juist een succes? Wat ging er niet goed en wat kan er
worden ­verbeterd? Maar ook wat betekent het dat er bijvoorbeeld incidenten gemeld
worden?­Want goede zorg leveren, betekent niet dat er geen fouten worden gemaakt.
Goede zorg betekent wèl: leren en verbeteren.
Naming en shaming is geen doel van het openbaar maken van informatie. Niemand
kan leren in een onveilige werksituatie. IGJ i.o. gaat hier zorgvuldig mee om. Dit
­verwacht de inspectie ook van de zorgaanbieders. Een veilige cultuur moet continu
hoog op ieders agenda staan.
IGJ i.o. verwacht ook van zorgaanbieders dat ze open communiceren over de
­resultaten van de zorg en zich inspannen om de kwaliteit van de zorg zoveel mogelijk
te waarborgen en te verbeteren. Dit zijn voor de inspectie zwaarwegende elementen.
Op basis van die elementen bekijkt de inspectie of de zorg zo georganiseerd is dat
patiënten en cliënten mogen rekenen op veilige zorg van goede kwaliteit.

1.2

Toezicht

IGJ i.o. kent twee toezichtmethoden: toezicht op risico’s in de zorg (risicotoezicht)
en toezicht op incidenten in de zorg (incidententoezicht). Met risicotoezicht zet de
inspectie haar toezichtcapaciteit proactief en gericht in op de grootste risico’s in
de zorg. Onder incidententoezicht valt het toezicht waarmee de inspectie reageert
op meldingen van burgers, zorgaanbieders, fabrikanten, gemeenten en andere
­instanties. In 2018 wordt de onderlinge samenhang tussen deze vormen van toezicht
gerealiseerd.
1.2.1 Toezicht op risico’s in de zorg
Risicotoezicht is gebaseerd op het proactief en periodiek verzamelen van zowel in- als
externe informatie om zo zicht te krijgen op risico’s die zorg- of sectorbreed gelden.

9/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

IGJ i.o. verzamelt daarnaast data over individuele zorgaanbieders en fabrikanten.
Zij gebruikt de verzamelde informatie om te beoordelen welke zorgaanbieder of
fabrikant zij gaat bezoeken. Analyse van deze verschillende data levert risicoprofielen
op die zij ter plekke gaat verifiëren. Indien blijkt dat er zich (potentieel) risico’s gaan
voordoen, treedt de inspectie proportioneel op.
Risicotoezicht is ook het uitvoeren van landelijk toezicht op risicothema’s. Zo
besteedt IGJ i.o. in 2018 specifiek aandacht aan het thema netwerkzorg in een
­veranderende zorgsector (zie hoofdstuk 4). De thema’s van voorgaande jaren (goed
bestuur, medicatieveiligheid en disfunctionerende beroepsbeoefenaren) krijgen
aandacht in het toezicht in de verschillende sectoren. In de afdelingen waar dit
nodig is, vindt in 2018 doorontwikkeling plaats van het risicotoezicht, zodat ook daar
­sectorbrede monitoring en gericht toezicht op de grootste risico’s gerealiseerd kan
worden.
1.2.2 Toezicht op incidenten in de zorg
Meldingen over incidenten, misstanden en structurele tekortkomingen zijn een
­belangrijke informatiebron voor de inspectie. Ze kunnen een signaal zijn dat er
­ergens een structureel risico is voor onveilige zorg. Iedereen kan een melding doen,
maar zorgaanbieders en fabrikanten zijn voor bepaalde incidenten verplicht deze te
melden bij de inspectie.
De inspectie voert incidententoezicht uit vanuit de visie dat zorgaanbieders en
­fabrikanten van iedere melding kunnen leren en zo herhaling mogelijk kunnen
­voorkomen. De inspectie verwacht dan ook dat de zorgaanbieders en fabrikanten zelf
de melding onderzoeken en passende maatregelen treffen. Daarbij verwacht zij dat
de zorgaanbieder de patiënt/cliënt en/of zijn naaste betrekt bij het onderzoek en de
­uitkomsten van het onderzoek met hen deelt. IGJ i.o. blijft in 2018 aandacht vragen
voor het melden van calamiteiten door zorgaanbieders. Zij spreekt z­ orgaanbieders
aan op het leren van calamiteiten en het op de juiste wijze van onderzoeken van
­calamiteiten.Eind 2018 kijkt de inspectie wederom hoe ver de verschillende sectoren
zijn met de kwaliteit van hun calamiteitenonderzoek en de mate waarin zij lerend

IGJ i.o.
Werkplan
2018

vermogen laten zien en openheid tonen. Afhankelijk van de melding stelt de
inspectie voorwaarden aan het onderzoek.
Er zijn situaties waarin de inspectie besluit om direct zelf onderzoek te doen. Bij dit
besluit spelen de ernst van de calamiteit, de maatschappelijke impact en de beoordeling van het lerend vermogen van de zorgaanbieder een rol. Wanneer de inspectie
zelf onderzoek doet, betrekt zij de patiënt/cliënt en/of zijn naasten. Bij de behandeling van de meldingen stemt de inspectie af met andere toezichthouders, zoals
Inspectie JenV en de gemeentelijke toezichthouders, wanneer toezichtactiviteiten
elkaar raken of overlappen.
In 2018 werkt de inspectie verder aan differentiatie in het behandelen van meldingen.
Door het gebruik van verschillende werkwijzen per soort melding wil ze de efficiëntie
en effectiviteit van het incidententoezicht vergroten. Hierdoor worden instellingen
beter in staat gesteld goed onderzoek te doen, te leren van de incidenten, worden
meldingen sneller afgerond en kan meer geleerd worden van de meldingen.
1.2.3

Ontwikkeling van het toezicht

In 2018 werkt IGJ i.o. verder aan de samenhang tussen het risicotoezicht en het
­incidententoezicht. Daarnaast blijft de inspectie werken aan het vergroten van het
risicogestuurde karakter van het incidententoezicht. Net als in 2017 analyseert de
­inspectie ontvangen meldingen en publiceert zij de resultaten hiervan. Hierdoor
wordt zichtbaar welke ontwikkeling sectoren doormaken in het leerproces
bij m
­ eldingen. Deze meer preventieve vorm van toezicht biedt ook betere mogelijk­
heden om de burgers en de media te betrekken bij het toezicht en daarmee de
­uitstraling van het toezicht verder te vergroten.
1.2.4 Burgerperspectief
Het burgerperspectief neemt een belangrijke plaats in bij de behandeling van
­meldingen. Bij het Landelijk Meldpunt Zorg (LMZ) kunnen burgers terecht voor
­advies en begeleiding wanneer zij klachten hebben over de kwaliteit van zorg.

10/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

De signalen die LMZ ontvangt, worden in kaart gebracht en verzameld voor het
­risicogestuurde toezicht van de inspectie. Ernstige klachten legt LMZ voor aan het
meldpunt. Dit om te bepalen of een toezichtonderzoek moet volgen.
De inspectie gaat in 2018 meer ervaringen uitwisselen met andere inspecties om een
nog betere borging van het burgerperspectief in haar werk te bereiken[2]. Uitkomsten
van een imago-onderzoek zijn in 2018 input voor reflectie op hoe de burger de
inspectie ervaart.
Als een zorgaanbieder een eigen onderzoek doet naar aanleiding van een incident,
dan stelt IGJ i.o. als voorwaarde dat de patiënt/cliënt en/of zijn naaste zo mogelijk
expliciet wordt betrokken bij het onderzoek. De inspectie wil dit terugzien in de
rapportage, zodat zij weet of de patiënt/cliënt en/of zijn naaste zich gehoord heeft
gevoeld.

1.3

Handhaving

Als IGJ i.o. vaststelt dat het niveau van zorgverlening onvoldoende is of dat door
­zwakke plekken in het zorgproces de kans op vermijdbare schade te groot is, grijpt
zij in door middel van een interventie. De inspectie kiest voor de interventie die
past bij de omvang van het risico en de overige omstandigheden van de situatie. De
­interventiemogelijkheden van IGJ i.o. reiken van advies, corrigerende interventies,­
bestuursrechtelijke maatregelen tot en met tuchtrechtelijke en strafrechtelijke
­interventies.

De inspectie treedt met haar interventies altijd ‘naar verhouding’ op met als doel
om zoveel mogelijk effect te bereiken. Zij gaat in haar toezicht uit van vertrouwen in
de intrinsieke motivatie van zorgaanbieders om de best mogelijke zorg te
verlenen. ­Fouten en ongelukken zijn helaas onvermijdelijk, ook in de zorg. Van
belang is dat daarvan wordt geleerd, zodat de veiligheid wordt gewaarborgd en de
kwaliteit v­ erbetert. Met als doel betere beheersing van risico’s en beperking van
­gezondheidsschade. Wanneer dit vertrouwen in de intrinsieke motivatie en verbeterbereidheid groot is, kan de inspectie ervoor kiezen een lichtere maatregel op te
leggen. IGJ i.o. beschikt over een afwegingskader dat helpt bij de onderbouwing
waarom er al dan niet sprake is van (herstel van) vertrouwen in de zorgaanbieder.
Bij het behandelen van meldingen waarbij mogelijk een strafbaar feit is gepleegd,
onderzoekt IGJ i.o. of er een strafrechtelijk onderzoek gestart moet worden.
­Verder ziet de inspectie toe op de verplichting voor zorgaanbieders om jaarlijks
een ­Jaardocument Maatschappelijke Verantwoording of Jaardocument Jeugdzorg
aan te leveren. Deze verplichting geldt voor zorginstellingen die onder de Wet
­toelating ­zorginstellingen (WTZi) of de Jeugdwet vallen. Wanneer een ­zorgaanbieder
niet aan deze verplichting voldoet, dan legt de inspectie namens de minister van
­Volksgezondheid, Welzijn en Sport een last onder dwangsom op.

In het handhavingskader van IGJ i.o. staat welke maatregelen zij kan nemen en hoe zij
deze toepast. In 2017 werkte de inspectie dit kader verder uit in haar interventie­beleid
en optimaliseerde zij het, zodat het uniform toepasbaar is voor alle ­onderdelen van
de organisatie. In 2018 en daarna vinden indien nodig verdere aanpassingen van het
handhavingskader plaats.

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

[2]

Zoals geadviseerd door de Nationale ombudsman in het rapport ‘Burgerperspectief in het werk van de
Rijksinspecties (2017/080)’

IGJ i.o.
Werkplan
2018

11/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met consequenties
voor toezicht
Voor 2018 is een aantal nieuwe wetten en wetswijzigingen op nationaal en Europees
niveau voorzien, waaruit consequenties voortvloeien voor het werk van de inspectie.
Dit leidt in een aantal gevallen tot een taakuitbreiding voor de inspectie.

2021) omvatten de calamiteiten­rapportages en de boetebesluiten. In 2018 bereidt de
inspectie de uitwerking van de volgende fase van openbaarmaking voor. Verwacht
wordt dat medio 2019 ook de c­ alamiteitenrapporten openbaar gemaakt gaan worden.

3 Samenwerking

Niet alleen de veranderingen in wet- en regelgeving hebben gevolgen voor het
toezicht, ook ontwikkelingen in de maatschappij zijn van belang voor de manier
waarop IGJ i.o. haar taken uitvoert.

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap

2.1

Niet alleen de inspectieresultaten van IGJ i.o., maar ook die van de Nederlandse
­Voedsel- en Waren Autoriteit (NVWA) en de Inspectie Justitie en Veiligheid
(Inspectie JenV) worden openbaar gemaakt op basis van deze wetgeving. Het doel
van de wet is het verhogen van het nalevingsniveau, het bieden van meer
informatie aan de m
­ aatschappij en het afleggen van verantwoording door de
overheid door meer ­transparantie. Dit om het leren en verbeteren van zorgaanbieders
verder te ­bevorderen.

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018
3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Nieuwe wetgeving

Er is, zowel nationaal als in Europees verband, veel wetgeving in ontwikkeling die
gericht is op meer openheid, maar ook op het gebied gegevensuitwisseling en
– bescherming. Deze ontwikkelingen hebben grote invloed op de werkwijze van
de inspectie. Andere wetsvoorstellen leiden tot een uitbreiding van de taken en
bevoegdheden van de inspectie. De inspectie heeft een Toezichts- en Handhaafbaarheidstoets (T&H-toets) ontwikkeld voor dergelijke nieuwe wetgeving.

Om dit mogelijk te maken heeft de inspectie in 2017 haar werkprocessen en manier
van rapporteren aangepast. Deze gewijzigde werkwijze gaat in 2018 meer zichtbaar
worden. Zo wordt er bijvoorbeeld gebruik gemaakt van vaste formats voor toetsingskaders, toezichtrapporten en maatregelen, waardoor de individuele producten een
uniform uiterlijk krijgen.

2.1.1 Wetgeving gericht op meer openheid
Wijziging Gezondheidswet en de Jeugdwet in verband met openbaarmaking
inspectiegegevens
In 2016 heeft het parlement de wijzigingen van de Gezondheidswet en de J­ eugdwet
aangenomen. Op basis hiervan gaat de inspectie stapsgewijs meer informatie
­openbaar maken. De verwachting is dat de Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB)
– waarin wordt beschreven welke inspectieproducten IGJ i.o. in de toekomst openbaar gaat maken en op welke wijze – medio 2018 in werking treedt. Dit is de eerste
fase van in totaal drie fases. In deze eerste fase worden de maatregelen en inspectierapporten van IGJ i.o. standaard ­openbaar gemaakt. De volgende fases (2019 t/m

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Wet Open Overheid
Het Wetsvoorstel open overheid (Woo) is op 19 april 2016 door de Tweede Kamer
aangenomen en ligt voor behandeling bij de Eerste Kamer. Als de Eerste Kamer het
wetsvoorstel aanneemt, dan vervangt deze wet de huidige Wet openbaarheid van
bestuur (Wob). De Eerste Kamer heeft gevraagd een impactanalyse van de Woo uit te
voeren alvorens deze te behandelen. Deze impactanalyse is gedurende 2016 en 2017
uitgevoerd. De resultaten van de impactanalyse bepalen in hoge mate of de
Eerste Kamer gaat instemmen met de wet zoals die nu voorligt. Bij instemming zal er
veel veranderen voor de inspectie. Ten tijden van het schrijven van dit werkplan is het
nog onzeker wat dit betekent voor de werkzaamheden van IGJ i.o. in 2018.

12/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

2.1.2 Wetten over gegevensuitwisseling en -bescherming

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Algemene verordening gegevensbescherming
Op 25 mei 2018 wordt de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) van
kracht. Deze verordening stelt zwaardere eisen aan gegevensverwerking door de
inspectie. De inspectie krijgt meer verplichtingen ten opzichte van betrokkenen en
moet transparant zijn over naleving van de AVG. In 2018 gaat de inspectie verder met
het toetsen en waar nodig aanpassen van haar systeemvereisten en werkprocessen
met betrekking tot de inwerkingtreding van de AVG.
2.1.3 Wetten die leiden tot uitbreiding van bevoegdheden
Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg
In 2016 en 2017 hebben zorgaanbieders de tijd gekregen om de nieuwe kwaliteits­
eisen uit de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) in hun organisaties
door te voeren. Waar in de (toezicht)praktijk begrippen en normen uit de Wkkgz
en het uitvoeringsbesluit Wkkgz vragen oproepen, onderzoekt de inspectie deze in
­samenwerking met het ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS).
De weerslag hiervan is te vinden in de communicatie met zorgaanbieders over de
wet. Waar nodig moedigt de inspectie aan tot een lerende cultuur waarin openheid
bestaat tegenover cliënten over de kwaliteit van de zorg en over wat beter had
gemoeten.
Het niet naleven van de verplichting om calamiteiten onverwijld te melden is vanaf
maart 2017 direct beboetbaar geworden. Dit zal naar verwachting in 2018 tot gevolg
hebben dat vaker boetes worden opgelegd. In 2017/2018 wordt de aanpassing in het
boetebeleid mogelijk uitgebreid tot de melding van geweld in de zorgrelatie, nu de
minister van VWS de definitie van geweld in relatie tot de meldplicht in beleidsregels
heeft verhelderd.
Zorgaanbieders zijn verplicht bij de inspectie te melden als zij wegens disfunctioneren­een zorgverlener ontslaan of de samenwerking met een collega b
­ eëindigen.
In 2018 treedt IGJ i.o. passend op wanneer deze meldplicht niet ­nageleefd wordt.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Het niet naleven van de meldplicht levert dan een bestuurlijke b
­ oete op. Om de
Wkkgz zo optimaal mogelijk te laten werken, gaan het ministerie van VWS en de
inspectie in 2018 de wet monitoren, evalueren en indien nodig aanpassen.
Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg
Bij het toezicht op de kwaliteit van zorg gaat de inspectie uit van vertrouwen in de
beroepsbeoefenaar en zijn kwaliteiten om zijn werk naar behoren uit te voeren.
­Disfunctioneren is die situatie dat iemand (veelal) structureel tekortschiet als gevolg
van een gebrek aan beroepscompetenties en waarin sprake is van onverantwoorde
zorgverlening. In die situaties is vaak sprake van omstandigheden dat patiënten
­geschaad zijn of het risico lopen geschaad te worden. In haar toezicht heeft IGJ i.o.
extra aandacht voor vormen van ernstig disfunctioneren waarbij de patiëntveiligheid
acuut in gevaar is, bijvoorbeeld bij verdenking van ernstig middelenmisbruik.
Als een beroepsbeoefenaar niet meer in staat is of bereid is de problemen zelf op
te lossen, ligt het in de rede dat de inspectie ingrijpt. In het toezicht dat daarop
volgt, beoordeelt de inspectie of en in welke mate er sprake is van disfunctioneren.
De i­ nspectie beoordeelt de mogelijkheid tot borging van de patiëntveiligheid in
de ­werkomgeving van deze beroepsbeoefenaren. Maakt iemand deel uit van een
­collegiaal samenwerkingsverband en zijn daar mogelijkheden aanwezig ter borging
van patiëntveiligheid? Bij solistisch werkende beroepsbeoefenaren zijn deze
­mogelijkheden tot borging vaak beperkter aanwezig of zelfs afwezig. De inspectie
betrekt dit gegeven bij het inschatten van de risico’s voor de veiligheid van zorg en
cliënten en bij de weging tot het nemen van maatregelen. Ook wordt betrokken of er
sprake is van samenwerking in de vorm van scholing, intervisie en/of waarneming.
De inspectie verwacht daarnaast van een beroepsbeoefenaar dat hij zich ook buiten
het beroep op een dusdanige manier gedraagt zoals van een goed beroepsbeoefenaar
mag worden verwacht.
In 2018 bereidt IGJ i.o. zich voor op extra taken die voortvloeien uit de wijziging van
de Wet beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet BIG). De beoogde wijziging­
leidt onder andere tot een grotere rol van de inspectie als klager in tuchtzaken.
Om te stimuleren dat onder andere door IGJ i.o. meer relatief zware zaken worden

13/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

helpt bij het traceren van nieuw zorgaanbod. In het wetsvoorstel is voorzien dat IGJ
i.o. onder andere toezicht houdt op het melden door de aanbieders.

a­ angebracht bij de tuchtcolleges, worden de mogelijkheden voor het tuchtcollege
aangepast. Het tuchtcollege kan een beroepsbeoefenaar een breed beroepsverbod
opleggen. Daardoor kan het tuchtcollege een beroepsbeoefenaar die een ernstig
gevaar vormt voor patiënten het recht ontzeggen om patiënten te behandelen.­
­Betrokkene heeft dan nog wel de mogelijkheid om in de zorg werkzaam te zijn,
­zolang hij een functie vervult waarbij hij geen patiënten behandelt. Voorheen kon
het tuchtcollege alleen de registratie van een beroepsbeoefenaar doorhalen voor
het beroep waarvoor deze stond ingeschreven. IGJ i.o. krijgt de bevoegdheid tot
het ­opleggen van een voorlopig beroepsverbod via een ‘Last tot onmiddellijke
­beëindiging van de beroepsuitoefening’.

Wijziging Jeugdwet in verband met registratieplicht nieuwe toetreders
Voor de inwerkingtreding van de Jeugdwet was over het algemeen sprake van een
bestendig aantal jeugdhulpaanbieders, met zo nu en dan een paar nieuwe toetreders.
Vanaf 1 januari 2015 is dat anders. Sindsdien is er sprake van een veel omvangrijker en
dynamischer veld, met meer wisselende spelers. Een belangrijke toename van nieuwe
jeugdhulpaanbieders wordt gevormd door gezinshuizen en zorgboerderijen. Omdat
het hier gaat om jeugdhulp met verblijf voor (vaak) kwetsbare kinderen, is het extra
belangrijk dat er goed zicht is op deze nieuwe aanbieders.

Verder regelt deze wetswijziging dat de inspectie periodiek een geaggregeerd
­overzicht ontvangt van alle ingediende tuchtklachten. Op die manier wordt zij op
de hoogte gesteld van lopende tuchtzaken en kan zij deze informatie als s­ ignaal
­gebruiken voor haar risicotoezicht. Daarnaast ontvangt de inspectie van alle
­gegronde klachten de eindbeslissing.

Om deze reden wordt gewerkt aan een aanpassing in de Jeugdwet, waarmee wordt
geregeld dat jeugdhulpaanbieders zich voor aanvang van hun werkzaamheden
moeten registreren bij een nog nader aan te wijzen instantie. Hierdoor krijgt de
inspectie beter zicht op deze nieuwe aanbieders van jeugdhulp en kan in 2018
gericht toezicht worden gehouden.

Andere wijzigingen die voortkomen uit de wijziging van de Wet BIG, zijn:
–
uitbreiding van het toezicht op de uitvoering van tuchtrechtmaatregelen;
–
vervanging van het veroorzaken van ‘schade’ (of de aanmerkelijke kans daarop)
aan de gezondheid van een ander door het ruimere begrip ‘benadeling’, zodat
daaronder ook schade aan de geestelijke gezondheid kan worden begrepen;
–
vaststelling dat voorbehouden handelingen, ook wanneer deze met een louter
cosmetische oogmerk worden uitgevoerd, onder de Wet BIG vallen en alleen
door bevoegden zelfstandig mogen worden uitgevoerd.
Wet toetreding zorgaanbieders
De inspectie is de afgelopen jaren veel scherper gaan toezien op nieuwe toetreders in
de zorg. Afhankelijk van het type zorg, bezoekt de inspectie nieuwe zorgaanbieders
binnen vier weken tot zes maanden na de start. Zij werkt hierin sinds 1 januari 2016
nauw samen met CIBG. Momenteel ligt het Wetsvoorstel toetreding zorgaanbieders
(Wtza) in de Tweede Kamer, waarmee een meldplicht gaat gelden voor alle nieuwe
toetreders die vallen binnen het toepassingsbereik van de Wkkgz. Deze meldplicht

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Wet zorg en dwang en Wet verplichte ggz
Naar verwachting treden de Wet zorg en dwang (Wzd) en de Wet verplichte ggz
(Wvggz) in 2019 in werking. Deze wetten hebben grote consequenties voor (het
toezicht op) de ouderenzorg, geestelijke gezondheidszorg en gehandicaptenzorg. In
aanloop hiernaar worden uitvoeringsregelingen getroffen, waar de inspectie vanuit
het perspectief van de toezichthouder over adviseert. Dat betekent dat zij de inhoud
van deze wetten in 2018 in haar toezicht implementeert en dat zij toezichtkaders
­ontwikkelt die worden gepubliceerd op haar website. Voor de inwerkingtreding van
de wet maakt IGJ i.o. afspraken met belanghebbende partijen, zoals gemeenten, om
een goede samenwerking bij de uitvoering van en het toezicht op de Wvggz en de
Wzd te waarborgen.
Verordeningen medische technologie
IGJ i.o. is in 2018 volop bezig met de implementatie van de EU-verordeningen
Medical­Devices Regulation (MDR) en In-Vitro Diagnostica Regulation (IVDR). Deze

14/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

v­ erordeningen betekenen een grote verandering in het markttoelatingssysteem van
medische hulpmiddelen en In-Vitro Diagnostica en omvatten meer en striktere eisen
aan deze hulpmiddelen. De strengere wetgeving heeft als doel om de veiligheid van
medische hulpmiddelen voor patiënten te vergroten. Dit betekent dat het toezicht
van IGJ i.o. verzwaard en uitgebreid wordt voor dit doel.
2.1.4 Toezichts- en handhaafbaarheidstoets
Het is zowel in het belang van de minister van VWS als van IGJ i.o. dat wet- en
­regelgeving effectief handhaafbaar is. Om dit te realiseren ontwikkelde de inspectie
een Toezichts- en Handhaafbaarheidstoets (T&H-toets), waarmee op een uniforme en
gestructureerde manier kan worden getoetst wat de gevolgen zijn van voorgenomen­
wetgeving voor de handhaving door de inspectie. De toets is het formele sluitstuk
van de afstemming tussen de inspectie en het beleid over de gevolgen van nieuwe
­wetgeving voor inspectie. In de toets zijn ook enkele vragen uit de fraudetoets
­opgenomen.

g­ ezondheid, het verlenen van zorg op maat en het inpassen van zorg in de eigen
­leefomgeving. E-health biedt op deze manier nieuwe instrumenten die ingezet
­kunnen worden om de zorg beter aan te laten sluiten op de behoeften en wensen
van de p
­ atiënt.
Naast de mogelijkheden die e-health biedt, introduceert het ook nieuwe risico’s voor
de patiëntveiligheid. Risico’s die deels samenhangen met de onzekerheden rondom
de introductie van nieuwe producten en methoden, deels met de organisatorische
veranderingen die hiervoor nodig zijn. IGJ i.o. verwacht daarom van producenten­
van medische technologie dat zij alert zijn op eventuele risico’s bij het gebruik van
hun producten in de praktijk. Van zorgaanbieders verwacht de inspectie dat zij
zorg d
­ ragen voor een verantwoorde toepassing van nieuwe technologie in de zorg­
verlening, met oog voor de technische, procesmatige en organisatorische risico’s die
zich daarbij kunnen voordoen.

2.2.1 E-health

Toepassingen van e-health maken nieuwe manieren van communicatie en samen­
werken mogelijk tussen de patiënt en zijn zorgverleners of tussen zorgverleners
­onderling, ook wanneer deze voor verschillende zorgorganisaties werken. Dit
vraagt om duidelijke afspraken over deze samenwerking en de daarvoor benodigde
­uitwisseling van informatie. Het vraagt ook om een goede beveiliging van de hiervoor
gebruikte netwerken, bijvoorbeeld tegen cyberaanvallen. De inspectie kijkt daarom
in haar toezicht ook naar het gebruik van informatiestandaarden en de naleving van
de wettelijk verplichte NEN-normen voor informatiebeveiliging. Zij heeft daarbij
nauw contact met de Autoriteit Persoonsgegevens, de toezichthouder voor
bescherming van privacy. Daar waar de patiëntveiligheid in gevaar komt, zoals bij
fouten die o
­ ntstaan door verkeerde overdracht van gegevens, houdt de inspectie
toezicht. Daarnaast heeft IGJ i.o. een toezichtstitel op basis van de Wet cliënten­
rechten bij elektronische verwerking van gegevens. Hier zal IGJ i.o. risicogestuurd op
de naleving toezien.

E-health ontwikkelt zich steeds verder en biedt veel kansen voor de zorg. Door
­innovatieve toepassing van informatie- en communicatietechnologie worden
nieuwe mogelijkheden gecreëerd voor het verkrijgen van meer inzicht in de eigen

Parallel aan de snelle ontwikkeling van toepassingen van e-health ontwikkelt IGJ i.o.
in 2018 toezichtsinstrumenten die kunnen worden gebruikt bij het toezicht hierop.
Dit vertaalt zich in 2018 onder meer in de ontwikkeling van een toezichtkader voor

In 2016 en 2017 is de procedure voor het uitvoeren van de T&H-toets geëvalueerd
en op een beperkt aantal onderdelen gewijzigd. In 2018 gaat IGJ i.o. de T&H-toets
­uitvoeren conform de gewijzigde procedure.
Net als in 2017 voert de inspectie in 2018 verschillende T&H-toetsen uit. De wetten
die de inspectie in 2017 getoetst heeft, treden naar verwachting in de loop van 2018
in werking. Dit geldt ook voor een aantal wetten waarvan de T&H-toets in 2016 heeft
plaatsgevonden.

2.2 Andere ontwikkelingen van belang voor de activiteiten in 2018

IGJ i.o.
Werkplan
2018

15/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

de toepassing van e-health, waarin de inspectie aangeeft op welke normen zij de
­toepassing van e-health gaat toetsen.
De inspectie ontwikkelt daarnaast in 2018 een toezichtvisie voor de zorg thuis,
waarbij de toepassing van e-health en medische technologie een belangrijke rol
speelt. Daarbij kijkt zij naar de afspraken tussen de betrokken zorgaanbieders vooraf,
maar ook naar de uitvoering en de informatievoorziening. Beheersing van risico’s
met oog voor de patiënt staat hierbij centraal.
2.2.2 Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling
Nederland wordt regelmatig opgeschrikt door familiedrama’s met soms
mishandeling­van kinderen en/of partners met een dodelijke afloop. Maar misschien
nog wel indrukwekkender zijn de cijfers over de situaties van huiselijk geweld en/
of kindermishandeling die de krantenkoppen niet halen: 119.000 kinderen, 197.000
vrouwen en één op de twintig ouderen zijn per jaar slachtoffer van mishandeling.
Achter elk van deze cijfers gaat een individu schuil met zijn of haar eigen trauma’s,
verdriet en beschadigingen. Alle partijen die kunnen bijdragen aan het verlagen
van deze cijfers moeten hun verantwoordelijkheid hiervoor nemen. Eén van de
mogelijkheden­die zorgaanbieders hebben, is zorgen dat alle medewerkers met direct
­patiënt-/cliëntcontact werken volgens de voor de betreffende sector geldende
meldcode en dat zij hierin voldoende geschoold zijn.
De inspectie heeft in 2017 een onderzoek gedaan naar het gebruik van de meldcode­
in verschillende sectoren, waar ook scholing van medewerkers deel van uit maakte.­
­Tussen sectoren bestonden grote verschillen in de mate waarin de meldcode
­toegepast werd en medewerkers geschoold waren. Daarom maakt IGJ i.o. per sector­
een toezichtplan om beter gebruik van de meldcode te bevorderen door middel
van op de sector afgestemd toezicht. Daarnaast is het gebruik van de meldcode een
­onderdeel binnen het risicotoezicht. Ten slotte gaat de inspectie in 2018 door met de
verkenning hoe het veld beter met deze problematiek om kan gaan en hoe de rol van
de inspectie daarbij kan helpen.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

16/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

3 Samenwerking

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

IGJ i.o. De inspectie werkt hierbij samen met de Inspectie van het Onderwijs (IvhO),
de Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie JenV) en de Inspectie Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (ISZW).

IGJ i.o. heeft de overtuiging dat de impact op de kwaliteit en de veiligheid van de
zorg groter wordt door samenwerking met betrokken partijen in de zorg. In
gezamenlijkheid kan de inspectie meer bereiken dan alleen. De taken en
verantwoordelijkheden van de partijen in de zorg verschillen, maar allen hebben
het doel om te leren en te verbeteren, zodat de zorg verbetert.

De samenwerkende inspecties gaan het toezicht in 2018 verder verbreden van jeugd
naar het volwassenendomein. Vanuit een gezamenlijke integrale blik kunnen de
inspecties goed zicht krijgen op het resultaat van de gezamenlijk inspanningen in de
uitvoering.

Een meer gestructureerde omgang met alle betrokkenen in de zorg draagt bij aan de
effectiviteit van het toezicht en helpt bij de beweging van reactief naar proactief
toezicht.
In lijn met het Meerjarenbeleidsplan 2016 - 2019 zet de inspectie in 2018 haar
activiteiten op het gebied van stakeholdermanagement verder voort. Zij gaat onder
andere door middel van dialoogsessies in gesprek met haar belangrijkste
stakeholders, zoals bij het onderwerp netwerkzorg. Dit om te beoordelen hoe
ontwikkelingen in het toezicht zich verhouden tot hun ervaringen en verwachtingen.
Ook informeert de inspectie haar stakeholders proactief over de ontwikkelingen in
toezicht ingegeven door nieuwe wetgeving.
In 2017 onderzocht de inspectie of het imago dat ze bij haar stakeholders had
aansloot bij wat ze wil uitdragen. De uitkomsten van dit onderzoek gaven inzicht
waar er discrepanties zijn tussen het imago dat de inspectie wil uitstralen en het beeld
dat de stakeholders van de inspectie hebben. Dit geeft de inspectie handvatten om in
2018 actief te werken aan het verbeteren van haar (communicatie)uitingen.

3.1

Samenwerking binnen Nederland

3.1.1

Integraal toezicht in het sociaal domein

Het gezamenlijke (integrale) toezicht dat door Toezicht Sociaal Domein (TSD) in
het sociaal domein wordt uitgevoerd, staat in nauwe verbinding met het toezicht van

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Het Toezicht Sociaal Domein (TSD) moet een antwoord geven op de vraag of burgers
passende, samenhangende en effectieve zorg en ondersteuning krijgen. De toezichtobjecten zijn de organisaties waar de vier sectorale inspecties toezicht op houden.
Daarbij hanteren zij een brede definitie van zorg en ondersteuning die betrekking
heeft op alle onderdelen van het sociaal domein. Het gaat over lichte en zware zorg,
ondersteuning, diensten, bescherming en drang en dwang (maatregelen). Hieronder
vallen bijvoorbeeld schuldhulpverlening, re-integratietrajecten, maatschappelijke
ondersteuning, informele zorg, (geestelijke) gezondheidszorg, politie en
reclassering. De gemeenten zijn bij het toezicht op het stelsel geen toezichtobject.
Wel worden gemeenten gevraagd hun regierol in te zetten om verbeteringen
mogelijk te maken en te sturen op kwaliteit.
Naast het leveren van input ten behoeve van het toezicht van de afzonderlijke
­inspecties, wordt ook gebruik gemaakt van de aanwezige kennis, expertise en
­competenties die binnen de vier inspecties aanwezig is. Het werkprogramma van
de samenwerkende inspecties komt tot stand op basis van de risicoanalyses van de
­(afzonderlijke) inspecties. Deze leiden vervolgens tot een gezamenlijke risicoanalyse
en (meerjarige) programmering voor het gezamenlijk uit te voeren toezicht in het
sociaal domein.
De uitkomsten van de sectorale onderzoeken worden benut voor de onderzoeken

17/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

van de samenwerkende inspecties in het sociaal domein en vice versa. De nauwe
­samenwerking tussen de inspecties geeft ook een betere aansluiting van de ketens
beleid, toezicht en handhaving.

In 2018 verwacht de inspectie circa tweehonderd kleine en grote strafrechtelijke
onderzoeken uit te voeren. Ook schat de inspectie in dat zij over ongeveer 225
meldingen van seksueel misbruik zal afstemmen met OM en de politie.

3.1.2 Afstemming toezicht rijksinspecties en Wmo-toezichthouders in het
sociaal domein

3.1.4 Bevorderen transparantie en aanpak zorgfraude met Nederlandse
Zorgautoriteit

Het is belangrijk dat alle partijen die hulp, zorg en ondersteuning geven in het sociale
domein informatie met elkaar uitwisselen, afstemmen en elkaars expertise benutten.
Gemeenten en rijk hebben een toezichthoudende taak in het sociale domein. De
uitvoering van het toezicht is in handen van de gemeentelijke toezichthouder Wet
Maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de rijksinspecties (IGJ i.o., Inspectie JenV,
IvhO en ISZW). Goede samenwerking tussen deze partijen voorkomt dat hun toezicht
of de handhaving in het sociaal domein onbedoeld en onnodig overlapt of ten
onrechte achterwege blijft. Ook wordt de toezichtlast voor de aanbieders van hulp,
zorg en ondersteuning op deze manier tot een verantwoord minimum beperkt. Het in
2017 vernieuwde afsprakenkader en bijbehorende draaiboeken worden in 2018 verder
ingevuld en geïmplementeerd.

IGJ i.o. werkt in 2018 verder aan het versterken van de samenwerking met de
­Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Sinds medio 2016 maakt de inspectie op
­casusniveau gebruik van de expertise van NZa en wisselen zij meer informatie met
­elkaar uit met betrekking tot het versterken van toezicht op goed bestuur, op basis
van het samenwerkingsprotocol tussen IGZ en NZa.
De samenwerking spitst zich toe op inspanningen ter bevordering van de
­transparantie van de zorg en om fraude in de zorg aan te pakken.

3.1.3 Afstemming samenloop handhaving met Openbaar Ministerie
In 2017 is de werkwijze voortvloeiend uit het samenwerkingsprotocol met het
Openbaar Ministerie (OM) verder geïmplementeerd. In twintig zaken waar s­ amenloop van handhaving door toezicht van de inspectie en het OM heeft ­plaatsgevonden heeft Tripartite overleg plaatsgevonden tussen OM, IGZ Toezicht en IGZ
Opsporing om trajecten op elkaar af te stemmen. Deze overleggen zijn c­ onstructief
verlopen. Ook in 2018 vindt afstemming plaats tussen IGJ i.o. en OM over zaken
waarin een mogelijke samenloop van handhaving aan de orde is. Het a­ angescherpte
samenwerkingsprotocol tussen de inspectie en OM uit 2015 geldt d
­ aarbij als uitgangspunt. Het doel hiervan is om de afstemming te verdiepen en tijdig te laten plaatsvinden. Eventuele onduidelijkheden of knelpunten in de ­samenwerking worden
besproken op het bestuurlijk overleg tussen de inspecteur-generaal van IGJ i.o. en de
procureur-generaal van OM en waar nodig voorzien van een oplossing.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Transparantie in de zorg
IGJ i.o., NZa en het Zorginstituut Nederland (ZiN) geven in 2018 nadere invulling­
aan de onderlinge samenwerking en afstemming. De drie organisaties kennen­
­raakvlakken. IGJ i.o. houdt toezicht op de kwaliteit en veiligheid van zorg, ZiN
­stimuleert continue kwaliteitsverbetering in de gezondheidszorg en maakt
­begrijpelijke en betrouwbare informatie over de kwaliteit van de geleverde zorg
­toegankelijk en NZa bewaakt met haar nalevings- en uitvoeringstoezicht het
­consumentbelang van kwalitatief goede, toegankelijke en betaalbare zorg.
IGJ i.o., NZa en ZiN zetten zich in 2018 gezamenlijk in voor transparantie over wat
goede zorg is en hoe je dat meet, ieder vanuit hun eigen verantwoordelijkheden.
Eenduidige kwaliteitsindicatoren bieden daarbij een basis voor de verbetering en
uitbreiding van de openbare kwaliteitsinformatie, zoals die onder meer toegankelijk
wordt gemaakt op kiesbeter.nl en zorgkaartnederland.nl.
Aanpak van fraude in de zorg
IGJ i.o. ziet primair toe op de kwaliteit en veiligheid van de zorg. De bevoegdheden
van de inspectie zijn niet specifiek gericht op de aanpak van zorgfraude. Echter,
wanneer zij signalen over zorgfraude ontvangt of in haar toezicht op vermoedens of

18/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

signalen van zorgfraude stuit, dan brengt zij de relevante ketenpartners hiervan op de
hoogte.
Signalen over de kwaliteit van zorg, zoals over mogelijke zorgverwaarlozing, gaan
soms ook gepaard met mogelijk bewust onrechtmatig financieel handelen. De
­inspectie wil tekortkomingen in de zorg veroorzaakt door frauduleuze z­ orgaanbieders
flink verminderen. Belangrijke voorwaarde voor een effectieve aanpak van zorgfraude
is de onderlinge samenwerking van de verschillende toezichthouders en inspecties.
Met NZa is in 2017 een informatieconvenant gesloten om de samenwerking nog meer
te faciliteren. In breder verband is er samenwerking binnen de Taskforce Integriteit
Zorg, de Stuur- en Weegploeg Zorg (SWP zorg) onder leiding van het Functioneel
Parket van het OM.

3.1.5 Toezicht op goede zorg en goed personeelsbeleid met Inspectie Sociale
Zaken en Werkgelegenheid

In nauwe samenwerking met ISZW, NZa, FIOD en OM betrekt IGJ i.o. signalen van en
meldingen over fraude met zorggelden in haar toezicht. Zij beoordeelt deze op
m
­ ogelijke signalen over risico’s voor de kwaliteit van zorg. Andersom worden
­signalen die de inspectie waarneemt over mogelijk fraude met zorggelden
doorgeleid naar de andere ketenpartners. De inspectie levert daarbij ook inzet
voor het ­gezamenlijk ingerichte Informatie Knooppunt Zorgfraude (IKZ). Bij IKZ
zijn naast de hiervoor genoemde partners tevens de Belastingdienst, het Centrum
­Indicatiestelling Zorg (CIZ), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en
de Zorgverzekeraars Nederland (ZN) aangesloten. Het doel van IKZ is het versterken­
van de integriteit van de zorgsector. Dit door het voorkomen en aanpakken van
­onrechtmatigheden in de zorg die ten laste komen van de voor zorg bestemde
­middelen. IKZ wil haar doel bereiken door samenwerking tussen de convenant­
partners te stimuleren, te coördineren en te vergroten. Dat kan door het uitwisselen
van informatie en het uitwisselen van kennis en inzicht.

In het najaar van 2016 en in 2017 hebben IGZ en ISZW bij wijze van pilot twintig
gezamenlijke toezichtbezoeken afgelegd aan afdelingen psychogeriatrie in
verpleeghuizen verspreid over heel Nederland. Met de pilot wilden de inspecties te
weten komen of het gezamenlijk afleggen van toezichtbezoeken een efficiënte en
effectieve manier van toezicht houden is vergeleken met afzonderlijke toezichtbezoeken. Dit alles met het oog op meer bewustwording bij de instellingen over de
samenhang tussen de veiligheid en kwaliteit van persoongerichte zorg en goed
personeelsbeleid.

IGJ i.o. en NZa gaan intensiever samenwerken op het gebied van toezicht op b
­ edrijfsvoering. Met de inwerkingtreding van de Wet toetreding zorgaanbieders (Wtza) krijgt
NZa hier in de toekomst een rol in (zie ook hoofdstuk 2). Daarnaast blijkt dat steeds
meer zorgaanbieders ondernemingsrechtelijk complex zijn opgebouwd (in allerlei
BV’s en stichtingen), waardoor zorgfraude minder makkelijk op te sporen is. NZa en
IGJ i.o. gaan daarom vaker gezamenlijk en intensiever optrekken in het toezicht.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

IGJ i.o. houdt toezicht op de verpleeghuiszorg door te toetsen of de zorg in verpleeghuizen naast veilig ook goed en persoonsgericht is. ISZW ziet toe op veilige en
gezonde arbeidsomstandigheden voor het personeel. Beide inspecties doen dit
vanuit een eigen wettelijk kader. IGJ i.o. baseert zich daarbij op wet- en regelgeving
en veldnormen uit de (gezondheids)zorg. ISZW gaat uit van de bepalingen in de
Arbeidsomstandighedenwet en het Arbobesluit. Omdat een wisselwerking bestaat
tussen de kwaliteit van zorg en personeelsbeleid wordt van instellingen verwacht dat
zij een integraal beleid voeren.

Het zorgveld juicht de samenwerking tussen beide inspecties toe, zo bleek uit de
reacties tijdens de evaluatie van de pilot met zorgaanbieders. Het uitvoeren van de
pilot heeft concrete vervolgacties opgeleverd. De inspecties gaan daarmee aan de
slag. In 2018 komt er een vervolg. IGJ i.o. en ISZW leggen dan opnieuw gezamenlijke
bezoeken af aan circa twintig instellingen in de verpleeghuissector, specifiek gericht
op de samenhang tussen zorg en arbo. Over de uitkomsten wordt gemeenschappelijk
gerapporteerd. De sector wordt bij de voorbereiding van deze nieuwe pilot
betrokken. Daarnaast willen de inspecties samenwerken op die terreinen waar de
risico’s het grootst zijn en daarover informatie uitwisselen.

19/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

3.1.6 Samenwerking op het gebied van illegaliteit

3.2

Internationale samenwerking

IGJ i.o. streeft naar een nauwe samenwerking met haar ketenpartners bij de aanpak
van het illegaal aanbod van en de handel in medische producten (geneesmiddelen­
en medische hulpmiddelen). Daarbij werkt zij samen met NVWA, douane, politie,­
­bijzondere opsporingsdiensten en OM, met name door het uitwisselen van
­informatie en het uitvoeren van gezamenlijke acties. De inspectie stimuleert
afspraken en keuzes over de gezamenlijke inzet op illegaliteit en het borgen van het
legale kanaal van aanbod en handel. IGJ i.o. levert daarnaast ook deskundigheid op
het gebied van classificatie van producten, wet- en regelgeving en een risicogestuurde
inzet voor handhaving. De basis voor goede afspraken zijn bestaande en mogelijk
nieuwe convenanten met deze partners. Door deze nauwere samenwerking hoopt de
inspectie de veiligheid voor consumenten te vergroten.

3.2.1 Nederlandse Antillen

Een voorbeeld van een nieuw convenant is de samenwerking rond dopinggeduide
middelen. In het kader van het Wetsvoorstel uitvoering antidopingbeleid (Wuab)
wordt een intensievere verstrekking van gegevens voorbereid tussen de handhavende
diensten en de Nederlandse Dopingautoriteit. De lopende activiteiten van de
inspectie bij het tegengaan van het illegaal aanbod van en handel in dopinggeduide
middelen wordt daarmee versterkt.

In 2018 bekijkt de inspectie in samenwerking met het ministerie van VWS op welke
wijze het toezicht op de BES-eilanden verbreed kan worden naar het sociale domein.
Specifiek wordt in 2018 vervolg gegeven aan de audit die in 2017 in het Fundashon
Mariadal ziekenhuis in Bonaire is uitgevoerd.

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

IGJ i.o. heeft voor 2018 en de jaren daarna de ambitie om het systeem van
gereguleerde toelating en verstrekking van geneesmiddelen te waarborgen. Ook wil
ze het gezondheidsrisico door gebruik van illegaal verkregen geneesmiddelen en
medische hulpmiddelen terugdringen. Dit wil zij bereiken door middel van
risicogestuurd toezicht. De focus ligt daarbij op onderzoek van meldingen met een
hoog risico voor de gebruikers of het systeem en op het versterken van de interne en
externe coördinatie en afstemming. Zo leidt de inzet van de betrokken handhavende
diensten tot een maximale terugdringing van risico’s. De consument krijgt informatie
over de handhaving en de risico’s door de inzet van een (passende) actieve
communicatieboodschap.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Het toezicht op de gezondheidszorg en de jeugdhulp in Caribisch Nederland
(Bonaire, Sint Eustatius en Saba) wordt voortgezet zoals afgelopen jaren is ingekleed.
De inspectie houdt toezicht op basis van vigerende wet- en regelgeving, die voor deze
zogenaamde BES-eilanden soms afwijkend is van de wetgeving voor Europees
Nederland. Het toezicht bestaat uit vier onderdelen:
–
algemeen toezicht;
–
incidenten- en calamiteitentoezicht;
–
thematisch toezicht van organisatie(onderdelen) of beroepsgroepen;
–
tussentijdse monitoring via e-mail en telefoon.

Daarnaast zet de IGJ i.o. in 2018 de samenwerkingsovereenkomst met Sint Maarten
voort en verkent de inspectie de mogelijkheden voor het opstellen van samenwerkingsovereenkomsten met Curaçao en Aruba.
3.2.2 Internationaal toezicht geneesmiddelen: gevolgen van de Brexit
IGJ i.o. houdt op het gebied van geneesmiddelen, als onderdeel van het Europese
netwerk van inspectieautoriteiten, zowel binnen Nederland als internationaal
toezicht. Onderzoek naar en productie van geneesmiddelen en geneesmiddelenbewaking vindt namelijk overal ter wereld plaats. Binnen Europa worden
inspectieresultaten wederzijds erkend. Internationaal toezicht buiten Europa wordt
georganiseerd vanuit de European Medicines Agency (EMA). In opdracht van EMA
voert IGJ i.o. ook inspecties uit in het buitenland.

20/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Een belangrijke ontwikkeling voor het geneesmiddelentoezicht vormt de Brexit en
daarbij nu het recente besluit dat de EMA per 2019 naar Nederland komt. Dit heeft
gevolgen voor de aard en omvang van de werkzaamheden die op IGJ i.o. (en de
ketenpartners in de geneesmiddelenketen) afkomen en voor de prioriteiten die de
IGJ i.o. zal maken rondom het toezicht op geneesmiddelen en klinisch onderzoek.
De verdere gevolgen van deze ontwikkelingen worden in 2018 verder in kaart gebracht
in samenwerking met ketenpartners.
3.2.3 Opsporing van illegale handel in geneesmiddelen
IGJ i.o. is vertegenwoordigd in twee internationale fora, namelijk de Working Group
of Enforcement Officers (WGEO) van de Europese Unie en het mondiale Permanent
Forum on International Pharmaceutical Crime (PFIPC). In beide organisaties wordt
nauw samengewerkt om de internationale criminaliteit op het terrein van de illegale
handel in geneesmiddelen terug te dringen. Hiertoe worden richtlijnen ontwikkeld
en ‘best practices’ uitgewisseld.
Ook wordt er concreet samenwerkt in internationale opsporingsonderzoeken.

3.2.5 Internationale kennisuitwisseling
Op internationaal terrein werkt IGJ i.o. proactief samen met verschillende Europese
toezichthouders. De afgelopen jaren is het belang van internationale samenwerking
tussen gezondheidszorginspecties aanzienlijk gestegen. Dit heeft bijvoorbeeld recent
geleid tot goede werkrelaties, netwerken en werkbezoeken tussen de Britse, Deense,
Zweedse, Noorse en Belgische inspecties. Door het uitwisselen van kennis en ervaring­
hebben inspecties elkaar geholpen in de professionele ontwikkeling van hun werk
en van hun organisaties. Op verschillende actuele thema’s vindt i­ nternationale
­samenwerking plaats, zoals effectiviteit van het toezicht, datagedreven toezicht,
­risicogestuurd toezicht, toezicht op e-health en toezicht op netwerkzorg.
In 2018 verkent IGJ i.o. nieuwe wegen om de internationale samenwerking te
­ondersteunen en verder uit te bouwen. Daarbij zal ook meer gebruik worden
­gemaakt van moderne communicatiemiddelen, werkbezoeken en internationale
netwerken.

3.2.4 Europees waarschuwingsmechanisme voor disfunctionerende zorgverleners
Ook in 2018 werkt IGJ i.o. mee aan de uitvoering van het Europees waarschuwings­
mechanisme voor disfunctionerende zorgverleners, dat sinds 18 januari 2016 in
­werking is getreden. Als een zorgverlener in een EU-lidstaat een beroepsbeperking of
-verbod krijgt opgelegd, dan waarschuwen EU-lidstaten elkaar. Deze waarschuwing­
komt uit het informatiesysteem voor de interne markt (IMI). IGJ i.o. meldt de
door haar opgelegde beroepsbeperkende maatregelen aan BIG-gereglementeerde
­zorgverleners ook zelf aan IMI. Het jaar 2017 heeft in het teken gestaan van de
­invoering van het waarschuwingsmechanisme. Daarbij is steeds nauw samengewerkt­
met CIBG en het ministerie van VWS om te komen tot eenduidige uitleg en
­toepassing van het EU-waarschuwingsmechanisme. In 2018 consolideren IGJ i.o. en
CIBG de afspraken over de uitvoering op basis van de ervaringen die tot nu toe zijn
opgedaan.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

21/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

4 Netwerkzorg in een veranderend
zorglandschap
4.1

Cliënten die thuis intensieve zorg, behandeling en ondersteuning krijgen, hebben
meestal te maken met verschillende zorg- en hulpverleners. Samenwerking tussen
deze zorg- en hulpverleners in de netwerken rondom de cliënt is belangrijk, maar
vindt nog niet vanzelfsprekend plaats. De huidige organisatie van zorg stimuleert
­onvoldoende tot samenwerken en de blik van de zorgverleners is veelal gericht op
één specifiek probleem. Het ontbreken van integrale zorg kan leiden tot risico’s. Dit
geldt met name bij kwetsbare cliënten, bijvoorbeeld mensen met dementie, w
­ aarvan
tachtig procent thuis woont. Steeds meer zorg en ondersteuning wordt vanuit het
eigen netwerk van de cliënt geboden. Een risico hierbij is overbelasting van de
­mantelzorg. Langer thuis wonen kan ook leiden tot extra risico’s vanuit bijvoorbeeld­
de woon- en leefomgeving van de cliënt, medicatiegebruik, zorgrelaties of het
­gebruik van medische technologie thuis.

Ontwikkelingen in de (langdurige) zorg thuis

Steeds meer mensen blijven zo lang mogelijk thuis wonen, ook als zij zorg,
­behandeling of ondersteuning nodig hebben. In de thuissituatie heeft de cliënt zelf
de regie en blijft hij zo zelfredzaam mogelijk, eventueel met hulp van zijn eigen
­netwerk. En als die hulp niet meer voldoende is, kan de cliënt een beroep doen op de
gemeente voor ondersteuning en op de zorgverzekeraar voor zorg en behandeling in
de thuissituatie op basis van de Zorgverzekeringswet (Zvw) of de Wet langdurige zorg
(Wlz). De wijkverpleegkundige heeft een spilfunctie gekregen in de veranderende
zorg thuis en vervult verschillende rollen: zorgverlener, bevorderaar van preventie en
zelfmanagement, indicatiesteller en de link naar het sociaal domein.

4.3

IGJ i.o. houdt toezicht op de zorg thuis en de gemeente is verantwoordelijk voor
het toezicht op de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Bij cliënten die
­zowel zorg (Zvw/Wlz) als ondersteuning (Wmo) ontvangen, komen gemeenten en de
­inspectie elkaar tegen.

4.2 Belangrijkste risico’s in de (langdurige) zorg thuis
De schuivende panelen in de zorg thuis leiden tot een verschuiving in taken en
­verantwoordelijkheden van zorg- en hulpverleners. Die transformatie is volop gaande
en taken en verantwoordelijkheden zijn nog niet volledig uitgekristalliseerd. Dit kan
leiden tot risico’s in de kwaliteit en veiligheid van de zorg thuis of tot gevolg hebben
dat mensen niet de zorg ontvangen die zij nodig hebben. Ook de toenemende duur
en complexiteit van de zorg thuis en de toenemende diversiteit van de doelgroepen
in de zorg thuis kunnen leiden tot nieuwe risico’s.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Toezichtstrategie

Toezicht op zorgnetwerken rond de cliënt thuis
De inspectie heeft in de afgelopen jaren de basis gelegd voor het toezicht op
­zorgnetwerken rond cliënten thuis. Er is een toetsingskader en een werkwijze
­ontwikkeld en deze zijn getest in pilots.
Bij het toezicht op netwerkzorg thuis kijkt de inspectie vanuit het cliëntperspectief
naar de samenwerking en samenhang in zorgnetwerken rond een cliënt. Dat doet de
inspectie zowel op het niveau van het netwerk rond een cliënt als op het niveau van
een gemeente of regio.
Thema’s die in het toezicht op zorgnetwerken rond cliënten thuis aan de orde komen
zijn: ‘cliënt centraal in de zorg thuis’, ‘integrale zorg’, ‘samenwerking zorgverleners
en mantelzorg’ en ‘veiligheid in de zorg thuis’.
Omdat bij het toezicht op netwerkzorg thuis ook de ondersteuning die vanuit de
gemeente wordt geboden een belangrijke rol speelt, werkt de inspectie samen met
de Wmo-toezichthouder. Doel hiervan is om de toezichtlast voor zorgaanbieders te
beperken en het effect van toezicht te versterken (zie ook paragraaf 3.1.2).

22/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

In het toezicht op zorgnetwerken legt de inspectie de nadruk op het signaleren,
agenderen en stimuleren van de relevante netwerkpartners om de samenwerking in
netwerken te verbeteren. Handhaving is geen primair doel en gebeurt alleen als een
netwerkpartner disfunctioneert in de samenwerking.
In 2018 wordt het toezicht op netwerkzorg thuis verbreed en doorontwikkeld.
Gebiedsgericht toezicht op netwerken in de zorg thuis
In 2017 is de inspectie gestart met gebiedsgericht toezicht op netwerken in de zorg
thuis. Omdat ouderen langer thuis blijven wonen en het aantal kwetsbare ouderen­
thuis toeneemt, richt de inspectie zich bij dit toezicht op zorgnetwerken rond
­kwetsbare ouderen.
In een bepaald gebied (bijvoorbeeld een wijk of gemeente) kijkt de inspectie vanuit
het cliëntperspectief van de oudere naar de manier waarop de samenwerking tussen
de verschillende zorg- en hulpverleners in het netwerk rond de oudere verloopt. Ook
kijkt ze naar de samenhang in zorg, behandeling en ondersteuning. Wordt de burger
voldoende ondersteund door de verschillende netwerkpartners? Dragen zij bij aan de
kwaliteit van leven van de burger? En hoe is de samenwerking met de mantelzorg?
Het gebiedsgericht toezicht op zorgnetwerken wordt stapsgewijs verbreed. In 2018
­gebeurt dit door in de gekozen gebieden tegelijk ook de thuiszorginstellingen­
te ­bezoeken. Zo wordt de informatie over netwerkzorg aan kwetsbare ouderen
­gekoppeld aan informatie over de zorg thuis.

t­ huissituatie kan een kind meer deelnemen aan het sociale verkeer, wat voor de
­ontwikkeling van het kind en het kind-zijn belangrijk is.
Bij medisch specialistische zorg thuis houdt de medisch specialist de eind­
verantwoordelijkheid. Meestal wordt de handeling uitgevoerd door de verpleeg­
kundige van de thuiszorg, soms zijn er verpleegkundigen die vanuit het ziekenhuis de
handeling thuis gaan uitvoeren. Uiteraard moet ook de huisarts betrokken zijn
bij deze zorg.
Omdat meerdere zorgverleners een rol spelen bij deze zorg is samenwerking en
­samenhang in de zorg essentieel. Daarbij speelt vaak ook nog de samenwerking en
afstemming met het onderwijs een rol. Na een verkenning van dit thema in de tweede
helft van 2017 gaat de inspectie in 2018 het toezicht op de medisch specialistische
zorg thuis aan kinderen uitvoeren.

4.4 Verwachte resultaten
Met het toezicht op zorgnetwerken rondom de cliënt thuis beoogt de inspectie verbetering van:
–
kwaliteit en veiligheid van de zorg thuis vanuit cliëntperspectief;
–
samenwerking en samenhang in zorgnetwerken rond kwetsbare ouderen en
in medisch specialistische zorg thuis aan kinderen;
–
afstemming en samenwerking van IGJ i.o. met de Wmo-toezichthouders in
gemeenten.

Toezicht op medisch specialistische zorg thuis aan kinderen
Het toezicht op medisch specialistische zorg thuis voor kinderen past binnen de
doorontwikkeling van het toezicht op netwerken in de zorg thuis. De medisch
­specialistische zorg thuis hangt direct samen met de specialistische behandeling
in het ziekenhuis, maar gebeurt in de thuissituatie. Ook kan het zo zijn dat een
­behandeling die voorheen in het ziekenhuis werd uitgevoerd nu in de thuissituatie
gegeven wordt, bijvoorbeeld met behulp van medische technologie en e-health.
Voor een kind is de sfeer en de veiligheid van de thuissituatie van belang. In de

IGJ i.o.
Werkplan
2018

23/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

5 Aanpak per sector

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

5.1

Eerstelijnszorg

5.1.1 Ontwikkelingen eerstelijnszorg
De eerstelijns zorgsector kent een brede spreiding van zorgaanbieders. Van grote
­netwerken, ketens en grotere instellingen tot solistisch werkende personen. Het
toezicht op de eerstelijnszorg richt zich op meerdere deelsectoren: huisartsen­
dagpraktijken, verloskundige zorg, sociale geneeskunde (waaronder bedrijfsartsen), basisartsen, paramedische zorg en ‘andere zorg’ (zoals cosmetische en
alternatieve­­zorg). Daarnaast richt IGJ i.o. zich op de acute zorg, vooral de zorg
binnen de h
­ uisartsenposten (HAP’s) op tijden dat de dagpraktijk gesloten is en de
ambulancezorg­(waaronder buitenlandvervoerders). Tot slot richt het toezicht zich op
de e­ erstelijns farmaceutische zorg (de zorgrelatie van de openbare en poliklinische
apothekers met de patiënt).
Wetswijzigingen
De transitie in de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) heeft nog steeds
zijn uitwerking op de organisatie van zorg. De huisarts, de apotheker en de wijk­
verpleegkundige vormen nu de (verzwaarde) spil in veranderende zorgnetwerken. De
beroepsgroepen organiseren zich sindsdien op een dusdanige wijze dat de werkdruk
niet hoger wordt en de veiligheid en de kwaliteit van de geleverde zorg gegarandeerd
blijft.
Daarnaast heeft de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) zijn uitwerking
op het toezichtveld van de inspectie, met name voor alternatieve zorgaanbieders en
bij disfunctionerende beroepsbeoefenaren.
Samenwerking en organisatie
Een belangrijke verandering is substitutie van zorg. Er wordt gewerkt met meer
­zorgaanbieders waarbij de huisarts een regiefunctie vervult (ouderenzorg en ggz in

IGJ i.o.
Werkplan
2018

de eerstelijn). In de eerstelijns zorgsector ziet de inspectie in het bijzonder ook meer
zorg in (sectoroverstijgende) samenwerkingsverbanden. Al dan niet in ketenverband
ontstaan steeds meer netwerken. In bijvoorbeeld anderhalvelijnscentra worden
kenmerken van eerstelijns- en tweedelijnszorg gecombineerd. Het gaat deels om
verplaatsing van de tweedelijn naar de eerstelijn, deels om echt nieuwe vormen van
zorg. Op deze manier willen zorgaanbieders onnodige doorverwijzing van eerstelijnszorg naar tweedelijnszorg voorkomen. Tevens wordt een verkleining van de normpraktijk[3] waargenomen waar meer medewerkers samenwerken. Binnen nieuwe,
gevarieerde zorgpraktijken werken meerdere disciplines samen. Praktijken groeien
bovendien in omvang, waardoor organisatievraagstukken vandaag de dag meer aan
de orde zijn voor zorgverleners.
Door deze ontwikkelingen ziet de inspectie in het veld een beweging naar meer s­ amenwerking. Zorgaanbieders moeten en willen zo tot betere samenhang van zorg komen
binnen de gegeven wettelijke kaders, met als doel een patiëntgerichte o
­ rganisatie van
de zorg. Huisartsen, zorgverzekeraars en huisartsen- en patiënt­organisaties werken
verder aan oplossingen voor knelpunten in de huisartsenzorg. De eerste afspraken in
2017 tussen het ministerie van VWS en het veld zijn gericht geweest op het
verminderen van bureaucratie en administratieve lasten van de h
­ uisartsen. Daarnaast
zijn afspraken gemaakt rond de thema’s samenwerking en kwaliteit. In andere
deelgebieden van de eerstelijnszorg is een soortgelijke beweging waarneembaar.
Zorgaanbieders zijn in goed georganiseerde samenwerkingsverbanden bovendien
beter in staat en bereid om verminderd functioneren te signaleren en daarop tijdig
bij te sturen. Zij werken daarbij steeds meer aan normontwikkeling rond verminderd
functioneren, waarbij beroepsbeoefenaren elkaar kunnen aanspreken wanneer zij
verminderd functioneren signaleren en samen tijdig afspraken maken om te
­voorkomen dat een zorgverlener gaat disfunctioneren. De inspectie heeft in
het ­verlengde daarvan in haar toezicht extra aandacht voor vormen van ernstig
­disfunctioneren waarbij de patiëntveiligheid acuut in gevaar is, bijvoorbeeld bij
­verdenking van ernstig middelenmisbruik.
[3]

24/74

Een normpraktijk is het aantal ingeschreven patiënten per fulltime werkende huisarts.

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Acute eerstelijnszorg
Binnen de acute eerstelijnszorg, huisartsendienstenstructuren en ambulancezorg
speelt een aantal specifieke ontwikkelingen een rol. De laatste jaren zijn er b
­ elangrijke
­ontwikkelingen geweest in met name de spreiding van de spoedeisende hulp, de
toegankelijkheid van gespecialiseerde complexe acute zorg en de organisatie van
de huisartsenposten. De consequenties worden nu zichtbaar voor de gehele acute
­keten. Met name de ambulancezorg kampt met toegenomen aanrijtijden, meer
­interklinisch vervoer en presentatie/opnamestops. Binnen de deelsector ambulancezorg wordt op dit moment gewerkt aan een oriëntatie op de inrichting van toekomstbestendige acute zorg. Dat brengt onzekerheden voor de korte termijn met zich mee.
Meerdere ­Regionale Ambulance Voorzieningen hebben openstaande vacatures voor
ambulance­­zorgverleners. Dit werkt door in de mogelijkheden voor scholing, deelname
aan ­calamiteitenonderzoek en andere kwaliteitsbevorderende processen. Er speelt
­bovendien krapte op de arbeidsmarkt van triagisten. Mogelijk zijn die effecten ook
­komend jaar nog een groeiend probleem. De situatie bij de huisartsendienstenstructuren is op korte en middellange termijn wel redelijk stabiel. Ook daar is echter
sprake van hoge werkdruk. Dit uit zich in de toegenomen wachttijden aan de telefoon,
het hoge ziekteverzuim bij triagisten en de toename van differentiatie onder
triagisten (bijvoorbeeld inzet medisch studenten). Tot slot speelt in die sector dat er
steeds meer discussie is over het meest gebruikte triagesysteem, waarbij de inspectie
zorgen heeft over de doorontwikkeling van de kwaliteit van de triage.

hun geneesmiddelengebruik. Medicatieveiligheid en het informeren van de patiënt
spelen daarbij een belangrijke rol. Huisartsen en apothekers voeren op meer
reguliere basis en op gestructureerde wijze medicatiebeoordelingen uit. Door
multimedicatieproblematiek en vergrijzing ontstaan extra risico’s. Er is vanuit de
beroepsgroep daarbij steeds meer aandacht voor het tijdig opvangen van signalen van
disfunctioneren.
Daarnaast zijn er ontwikkelingen rondom e-health en robotisering van de
farmaceutische zorg, waarbij de beroepsgroep en inspectie nauw betrokken zijn om
de kwaliteit en veiligheid van zorg te kunnen borgen.
Eerstelijnszorg (overig)
De veranderingen in de huisartsenzorg (substitutie, verkleining van de normpraktijk) hebben als gevolg dat de huisarts wordt aangesproken op andere
competenties dan vroeger het geval was. De huisarts voert de regie in complexe
zorgverbanden, hij moet het overzicht behouden en is centraal informatiepunt voor
alle zorg die geleverd wordt aan de patiënt. Daarbij moet de huisarts goed kunnen
samenwerken in zijn praktijkverband, maar ook binnen netwerken om zijn patiënten
heen. Dat betekent dat er tegenwoordig van de huisarts verwacht wordt dat hij over
bepaalde managementvaardigheden beschikt, informatie goed moet kunnen
overdragen en ook andere medisch inhoudelijke kennis up-to-date houdt.
Tabel: overzicht aantal zorgaanbieders eerstelijnszorg

Binnen specifieke deelgebieden van de acute zorg bestaan risico’s, zoals bij de
evenementenzorg. De reorganisatie van de landelijke meldkamers zit nog in de
ontwikkelfase. De inspectie volgt deze ontwikkeling. In eerste instantie verandert het
zorglandschap ook door fusies en hebben de ontwikkelingen in krimpregio’s effect op
de inrichting van de acute ketenzorg.
Eerstelijns farmaceutische zorg
In de eerstelijns farmaceutische zorg is vooral de rol van de openbare apotheker in
ontwikkeling. Voorheen was die rol met name gericht op het bereiden en afleveren
van geneesmiddelen in combinatie met een controlerende functie op de
voorschrijving. Tegenwoordig ligt de focus sterk op het begeleiden van patiënten in

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Type zorg

Aantal

1 Huisartsenpraktijken

5.045

2 Huisartsen (werkzaam)

9.418

3 Openbare apotheken

1.981

4 Fysiotherapeuten (werkzaam)

27.180

5 Fysiotherapiepraktijken

7.521

6 Huisartsenposten en spoedeisende hulpafdelingen

121

7 Regionaal ambulancevervoerregio’s

25

Bron: www.volksgezondheidenzorg.info (1;6), www.staatvenz.nl (2;3;4;7), www.zorgkaartnederland.nl (5)

25/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

5.1.2 Belangrijkste risico’s in de sector

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Stijging complexiteit zorgvraag bij huisartsen, openbare apothekers en
wijkverpleegkundigen
Door de afname van intramurale zorg en de toenemende extramuralisering krijgt de
eerstelijn te maken met kwantitatief en kwalitatief zwaardere zorgvragen. De
zorgprofessional in de eerstelijn heeft te maken met een zwaardere werklast. Hierdoor
kan er een tekort aan capaciteit en deskundigheid ontstaan om patiënten van passende
zorg van die specifieke zorgzwaarte te voorzien. Dit vormt een risico voor de kwaliteit
en veiligheid van zorg.
Disfunctioneren
Het risico op disfunctionerende beroepsbeoefenaren is altijd aanwezig. Met name
bij de zorg door solistisch werkende zorgaanbieders of binnen kleine praktijken is
verminderd functioneren lastig te signaleren. Het wordt soms (te) laat onderkend en
het is daarom juist binnen deze deelsector een potentieel risico.

beperktere toegang tot zorg. Verder ziet de inspectie in sommige regio’s nieuwe
­zorgaanbieders toetreden tot een verzadigde markt.
Acute zorg
Binnen de acute zorgketen is specifieke aandacht van IGJ i.o. nodig voor de inrichting van de sector, de samenwerking tussen partijen en een aantal kwetsbare kern­
processen (zoals triage).
Daarnaast is er een aantal aandachtgebieden dat specifieke aandacht nodig heeft:
–
evenementenzorg, met de geringe organisatie van en normering voor
vrijwillige zorg;
–
buitenlandvervoer, waarbij grensoverschrijdende inzet van professionals
een rol speelt. Voor het toezicht speelt dat tussen lidstaten verschillende
normeringen gelden voor het beoordelen van die professionals en/of de
kwaliteit van zorg;
–
een nieuw toezichtgebied is de kwaliteit van zorg op zee en olieplatforms.
Dat moet nader vormgegeven worden.

Ketenzorg
Het houden van het totaaloverzicht en eindverantwoordelijkheid voor de zorg is
opgenomen in de samenwerking tussen verschillende zorgverleners die betrokken
zijn bij de behandeling van een (chronisch) zieke patiënt. IGJ i.o. ziet het risico dat de
samenwerking in de keten niet (voldoende) aansluit bij de zorgvraag van de
patiënt. De oorzaak kan gelegen zijn in diffuse informatieoverdracht of het niet
optimaal uitvoeren van de (regie)functie van de verantwoordelijke zorgverlener.
Eindverantwoordelijkheid voor de zorg, communicatie tussen zorgverleners en
overdracht zijn kwetsbare processen. Wanneer een zorgvraag acuut is, kunnen als
gevolg daarvan risicovolle momenten ontstaan voor de patiëntveiligheid (met name
voor kwetsbare mensen in de samenleving, zoals ouderen die verblijven in
kleinschalige woonvormen).

Eerstelijns farmaceutische zorg
De risico’s in de eerstelijns farmaceutische zorg liggen met name bij de zorg
voor kwetsbare ouderen die vijf of meer verschillende geneesmiddelen krijgen ­(polyfarmaciepatiënten). Ook rond de terhandstelling van geneesmiddelen
(in g­ eïndividualiseerde distributievorm) aan patiënten die voor de toediening
­afhankelijk zijn van derden of instellingen bestaan risico’s.

Krimpregio’s
In krimpregio’s in ons land neemt de bevolkingsomvang af en de gemiddelde leeftijd
toe. Dit levert verschillende risico’s op voor patiënten. Door fusies hebben patiënten­

Incidententoezicht
IGJ i.o. verwacht dat in 2018 het aantal verplichte meldingen over de eerstelijnszorg
gelijk blijft. Doordat de gebruikelijke werkwijze van de inspectie in andere sectoren­

IGJ i.o.
Werkplan
2018

De ontwikkeling in de farmaceutische zorg beweegt zich meer richting r­ obotisering
van die zorg met name voor de avond-, nacht- en weekendzorg. IGJ i.o. heeft
­aandacht voor de kwaliteit van dergelijke zorg voor patiënten.
5.1.3 Toezichtstrategie

26/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

– namelijk waar mogelijk de zorgaanbieder zelf onderzoek laten doen – minder
goed mogelijk is bij solistisch werkende praktijken, vraagt meldingenbehandeling in deze sector relatief veel aandacht en inzet van de inspectie. Juist daarom is
een slimme inrichting van deze vorm van toezicht in deze sector belangrijk. Om het
­effect te ­kunnen blijven sorteren, gaat de inspectie deze toezichtvorm nog gerichter
­organiseren. Dat kan door onderzoek te doen naar de meest risicovolle meldingen en
daarmee effectiever en efficiënter op te treden als toezichthouder.

Ontwikkeling risicotoezicht in deelsectoren
In 2017 pakte de inspectie de ontwikkeling van het risicotoezicht op binnen de
­eerstelijnszorg door onderzoek te (laten) doen naar mogelijke risico-indicatoren voor
toezicht op de individuele vrijgevestigde beroepsbeoefenaren. Ook werden per deelsector de belangrijkste ontwikkelingen en risico’s in kaart gebracht en bepaald hoe de
wijze van toezicht per deelsector moest zijn (alleen reactief, proactief toezicht of een
combinatie). Dit deed de inspectie onder meer op basis van signalen uit meldingen.
In 2018 wordt aan de hand van bepaalde trendanalyses bezien hoe het risicotoezicht
verder vorm gegeven kan worden. Dat neemt niet weg dat gerichte pilots uitgevoerd
op nieuwe ontwikkelingen of ontwikkelingen waar grote risico’s gesignaleerd worden
(denk aan substitutie of netwerkzorg) door kunnen gaan of opgestart worden.

Naast deze gerichtere organisatie van het incidententoezicht zoekt de inspectie in
deze sector naar goede indicatoren om risico’s in de patiëntenzorg tijdig te ­kunnen
signaleren. Daarbij kijkt de inspectie ook naar patiëntenrisico’s in de k­ etenzorg.
­Hierdoor kan de inspectie sneller gericht toezicht inrichten en uitvoeren om p
­ atiëntrisico’s te constateren en mitigeren. Het toezicht wordt op die manier meer proactief
van aard in plaats van reactief. Het vertalen van de risico’s naar de toezichtpraktijk en
het kiezen van de juiste toezichtinstrumenten om die risico’s hanteerbaar te maken, is
de uitdaging. Waar mogelijk werkt de inspectie samen of in overleg met verschillende
(veld)partijen om tijdig en effectief in te kunnen spelen op risico’s. Op deze wijze
maakt de inspectie een verbinding tussen het incidenten- en het ­risicotoezicht.

De ervaring tot nu toe leert dat het incidententoezicht voor de huisartsenposten en
ambulancezorg nog steeds een belangrijke pijler is in het risicotoezicht. In 2017 is
gestart met de ­uitvraag van een beperkt aantal indicatoren voor doorontwikkeling
naar risico­gestuurd toezicht. In 2018 wordt gekeken of specifiek toezicht voor deze
groep ­verder ontwikkeld kan worden. Nagedacht wordt over de wijze waarop het
toezicht het ­komende jaar realistisch ingevuld kan worden, inspelend op de grootste
risico’s die naar voren komen uit de indicatoren.

Risicotoezicht
De ontwikkeling van het risicotoezicht binnen de eerstelijn is ingewikkeld. De
­deelsectoren bevinden zich in verschillende fasen van ontwikkeling ten aanzien van
structurering en professionalisering. Daarnaast kent de sector een grote ­spreiding
aan (individuele) zorgverleners. Ook ziet de inspectie een verscheidenheid aan
­patiënt- en toezichtrisico’s. Soms vraagt dit om een gerichte aanpak in een deelsector.
De inspectie speelt in op nieuwe ontwikkelingen daar waar zij de grootste risico’s ziet.
Aan de hand van de resultaten van het onderzoek over de mogelijkheid van toezicht
op vrijgevestigde individuele beroepsbeoefenaren, kan de inspectie haar toezicht
dynamisch, gerichter en effectiever invullen. Met de ingezette procesveranderingen
binnen de afdeling op het gebied van incidententoezicht komt in 2018 ruimte voor
het doorontwikkelen van het toezicht richting vormen van risicotoezicht. Indicatorontwikkeling en de doorontwikkeling van dashboards met toezichtinformatie dragen
bij aan deze ontwikkeling.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

In de deelsector eerstelijns farmaceutische zorg doet de inspectie ieder jaar een
­uitvraag van kwaliteitsindicatoren. De inspectie selecteert de te bezoeken openbare en poliklinische apotheken op basis van de uitkomsten hiervan. Ook zijn er
gerichte pilots ingezet op vermoedelijke risicoterreinen, zoals specifiek toezicht op
­medicatieveiligheid en bij Geneesmiddel Distributiesysteem -apotheken. Jaarlijks
worden de accenten van die risicogebieden, in overleg met het veld, verkend en
­bepaald.
Communicatie over toezichtstrategie
Een goed relatiebeheer door middel van stakeholdermanagement is nodig om
de juiste kwaliteit te realiseren. In alle vormen van toezicht op de deel­sectoren
in de eerstelijnszorg streeft de inspectie naar samenwerking met ­koepels en
patiënten(verenigingen). Ook bespreekt de inspectie ontwikkelingen en het

27/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

toezicht op specifieke risico’s. Denk aan het risico van disfunctionerende
beroepsbeoefenaren,­waarop beroepsgroepen normen (kunnen) ontwikkelen.
In de ontwikkeling van toezichtstrategieën op (deel)sectoren gaat de inspectie het
veld actief informeren over de inrichting en gebruik van normen voor haar toezicht.
5.1.4 Verwachte resultaten

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

–

3 Samenwerking

–

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

–

–

In 2018 is wet- en regelgeving verder vertaald naar beleidskaders voor het
toezicht en is openbaar gemaakt hoe de inspectie haar toezicht inzet binnen
de sector eerstelijnszorg.
Binnen alle deelsectoren van de eerstelijnszorg vindt een verdere doorontwikkeling plaats van incidententoezicht naar risicogestuurd toezicht.
Stakeholdermanagement is gestructureerd opgezet en geïmplementeerd en
wordt structureel uitgevoerd, waardoor het voor koepel- en brancheorganisaties inzichtelijk is op welke wijze de inspectie haar relaties beheerd.
Uitvoering van het kwaliteitssysteem binnen de afdeling leidt tot verbeterde
ondersteuning van inspecteurs met verbetering van de interne processen.

5.2 Medisch specialistische zorg
5.2.1 Ontwikkelingen in de medisch specialistische zorg
Medisch specialistische zorg wordt verleend in ziekenhuizen en in een groot aantal­
particuliere klinieken. Medisch specialistische zorg buiten het ziekenhuis kan in
­verschillende soorten instellingen plaatsvinden, waaronder categorale ziekenhuizen
en particuliere klinieken.
Binnen de medisch specialistische zorg is sprake van een algemene trend dat
­patiënten zelf steeds actiever op zoek gaan naar een passend zorgaanbod. Daarnaast
is de zorgvraag van patiënten complexer geworden door toegenomen comorbiditeit
en kwetsbaarheid.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

De medisch specialistische zorg kenmerkt zich ook door technologische
­ontwikkelingen. Innovaties en technologische ontwikkelingen rond diagnostiek en
behandelingen, waaronder operatieve ingrepen, leiden tot enerzijds complexere
intensievere zorg en anderzijds tot een verkorting van de ligduur en een toename van
dagbehandelingen of kort verblijf. Ziekenhuizen vangen dat deels op door verpleeg­
afdelingen samen te voegen of te sluiten en door het anders inrichten van
de ­organisatie van de zorg, bijvoorbeeld met acute opnameafdelingen. De
­verpleegkundige zorg verandert daardoor van zwaarte en vraagt meer en andere
­specifieke deskundigheid.
Ziekenhuiszorg
Het landschap in de medisch specialistische ziekenhuiszorg blijft veranderen. Het
spreiden of juist concentreren van behandelingen voor bepaalde aandoeningen zet
ook in 2018 door. De beschikbare expertise van zorgprofessionals heeft hierop een
belangrijke invloed.
Daarnaast blijft een verschuiving zichtbaar van de tweede naar de anderhalvelijnszorg
(zie ook paragraaf 5.1 Eerstelijnszorg). Hierdoor is sprake van een grotere diversiteit
aan zorgvormen, waardoor de samenwerking tussen huisarts en medisch specialist
een nieuwe dimensie kent. Door de relatie met de eerstelijnszorg, vraagt dit van de
inspectie ook een multidisciplinaire samenwerking. Er is ook een trend zichtbaar
van verschuivingen in de ketens van de acute zorg en de verloskunde en mogelijke
­verschuivingen in de IC-zorg als gevolg van een nieuwe richtlijn.
Met de invoering van integrale bekostiging voor medisch specialistische zorg is de
verhouding tussen raden van bestuur en medisch specialisten in veel zieken­huizen
gewijzigd, vooral vanwege de introductie van een medisch specialistisch bedrijf
(MSB). Ook al wordt de komst van het MSB in veel ziekenhuizen als een positieve
­ontwikkeling beschouwd, die ook aan kwaliteit en veiligheid van zorg een impuls
heeft gegeven, toch blijft de samenwerking tussen de raad van bestuur en medisch
specialisten een belangrijk aandachtspunt voor de inspectie.

28/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Ongeacht het besturingsmodel van een ziekenhuis, moeten waarborgen voor
­kwaliteit en veiligheid aanwezig zijn en blijven. Het signaleren van potentiële
­risico’s en het nemen van tijdige en passende beheersmaatregelen valt onder de
­verantwoordelijkheid van de raad van bestuur. Bestuurders moeten alert zijn op
de gevolgen van onderlinge verhoudingen tussen de raad van bestuur en medisch
­specialisten en tussen medisch specialisten onderling (vrijgevestigde medisch
­specialisten en medisch specialisten in loondienst). Voorop staat dat de raad van
bestuur eindverantwoordelijk is voor het leveren van goede zorg in het ziekenhuis en
dat zij deze verantwoordelijkheid ook moet kunnen dragen. Ook de raad van t­ oezicht
heeft hierbij een belangrijke rol. In het kader van het toezicht op Goed Bestuur
­betrekt de inspectie daarom ook de interne toezichthouder steeds nadrukkelijker.
Particuliere klinieken
Instellingen voor medisch specialistische zorg die geen ziekenhuis zijn, worden
­samen particuliere klinieken genoemd. Voor particuliere klinieken zijn dezelfde
­normen en richtlijnen van toepassing als voor ziekenhuizen.
Een belangrijke ontwikkeling is dat deze particuliere klinieken zorg aanbieden in
verschillende samenwerkingsvormen en combinaties van zorgaanbod. Voorbeelden­
hiervan zijn noodzakelijke zorg (bijvoorbeeld een nieuwe knie) en cosmetische
zorg (bijvoorbeeld cosmetische borstvergrotingen). Verder variëren de particuliere
­klinieken in grootte, van alleen medisch specialistische zorg tot combinaties met
medisch specialistische zorg en cosmetische artsen. Daarnaast is steeds vaker sprake­
van zorgprofessionals, zoals verpleegkundigen, cosmetisch artsen en medisch
­specialisten, die op meerdere locaties of in meerdere klinieken en ziekenhuizen
­werken.
Abortushulpverlening
In Nederland hebben vijftien abortusklinieken en alle ziekenhuizen een vergunning
voor het afbreken van een zwangerschap. Zij zijn conform de Wet afbreking
­zwangerschap (Waz) verplicht ieder kwartaal gegevens over de uitgevoerde
­behandelingen aan te leveren bij de inspectie. Deze informatie vormt een continue
basis voor het toezicht op deze instellingen.
Een belangrijke ontwikkeling in de abortushulpverlening is het voornemen om

IGJ i.o.
Werkplan
2018

huisartsen de ‘abortuspil’ te kunnen laten voorschrijven bij vroege zwangerschapsafbrekingen. Daarvoor moet de Waz en het bijbehorende Besluit gewijzigd worden.
De voorbereidingen voor het wetswijzigingstraject zijn gestart in 2016 en zullen zeker
nog tot in 2018 doorlopen. Dit betekent dat er mogelijk een nieuwe zorgaanbieder
komt in de abortushulpverlening: de huisarts.
Tabel: Overzicht aantal zorginstellingen van medisch specialistische zorg
Type zorginstelling

Aantal

Algemene ziekenhuizen

50

Categorale ziekenhuizen

14

Topklinische zorgziekenhuizen

30

Universitair Medische Centra (UMC’s)

8

Privéklinieken

106

Zelfstandige Behandelcentra

213

Revalidatiecentra

21

Abortusklinieken

15

Bron: nvz-ziekenhuizen.nl

5.2.2 Belangrijkste risico’s in de sector
Ziekenhuiszorg
Door het spreiden of juist concentreren van behandelingen blijft in 2018 de
dynamiek­binnen de ziekenhuisbranche toenemen. Hoogcomplexe zorg wordt in
meer ­gespecialiseerde ziekenhuizen geconcentreerd. Het risico speelt dat kleinere
­ziekenhuizen niet (meer) voldoen aan de eisen, waardoor zij specifieke operaties of
behandelingen niet meer kunnen uitvoeren.
Particuliere klinieken
Veel nieuwe particuliere klinieken, die onderling sterk verschillen, zijn toegetreden
tot de markt. Het gaat om zowel (locaties van) ketens als kleine instellingen. Deze
onderlinge verscheidenheid vergt op het gebied van toezicht en handhaving veel

29/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

inspanningen van de inspectie. De basis van de organisatie van zorg in de particuliere
klinieken, maar ook van de governance, is niet altijd voldoende op orde. Zo komt
het voor dat de bestuurder tevens de medisch eindverantwoordelijke is en de enig
uitvoerend medisch specialist. Van enige tegenspraak is dan geen sprake. Daardoor
ontstaan risico’s op het gebied van grenzen aan de zorg, compliance aan richtlijnen,­
verantwoordelijkheden, dossiervoering, operatieve zorg, medicatieveiligheid,
­convenant medische technologie en infectiepreventie.

inzet en het tijdig aanpassen van de toezichtinstrumenten vormen belangrijke
uitgangs­punten voor efficiënt toezicht. Daarbij zoekt de inspectie aansluiting bij de
­verantwoordelijkheid van zorgaanbieders en zorgprofessionals zelf en spreekt de
inspectie – meer nog dan in het verleden – de besturen en de interne toezichthouders
aan op hun eigen verantwoordelijkheid.
De kwaliteitsindicatoren (de basisset) en risicomodellen vormen een belangrijk
­onderdeel van het risicogestuurde toezicht voor de hele medisch specialistische zorg.
Voor zowel ziekenhuizen als voor particuliere klinieken geldt dezelfde normenset.
De inspectie stelt de kwaliteitsindicatoren en risicomodellen op samen met koepels en wetenschappelijke verenigingen. Hierin is ook aandacht voor het agenderen
en toetsen van het urgentiebesef bij veldpartijen en ziekenhuizen ten aanzien van
­nieuwe risico’s.

Abortushulpverlening
Zwangerschapsafbreking is in potentie een risicovolle ingreep, vooral waar sedatie
buiten de operatiekamer en buiten het ziekenhuis plaatsvindt. Na een langdurig
traject heeft de beroepsvereniging in mei 2017 een protocol met minimumnormen
voor toepassing van sedatie vastgesteld. De implementatie daarvan in de klinieken
vraagt om een nauwgezette actieve monitoring door de inspectie. Het is ten tijde van
het schrijven van het werkplan nog niet duidelijk wat de voorgenomen wetswijziging
rond de abortuspil gaat betekenen voor het toezicht van de inspectie.
Cosmetische sector
In een groot aantal particuliere klinieken wordt cosmetische zorg verleend. Hierbij­
wordt soms gebruik gemaakt van nieuwe technieken die (nog) niet onderzocht zijn.
Ook de diversiteit van aanbieders van medisch specialistische zorg op dit gebied
vraagt de nodige aandacht van de inspectie gezien de verschillen in hoogrisico zorg
en l­ aagrisico zorg. De inspectie ziet binnen de cosmetische sector een gebrek aan
­intervisie en het ‘bij elkaar in de keuken kijken’. Dat leidt tot risico’s. Daarnaast vormt
de versnippering in deze sector, van éénpitters in het eigen huis tot ‘fancy clinics’,
eveneens een aandachtspunt.
5.2.3 Toezichtstrategie
Het toezicht op de medisch specialistische zorg wordt uitgevoerd op diverse soorten­
zorginstellingen. Deze verschillen in grootte, in type aangeboden zorg en in
­complexiteit. De inspectie richt zich in haar toezicht in toenemende mate op locaties­
en/of type zorg waar de kans het grootst is dat een risico zich voordoet. ­Gerichte

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Uitkomsten van het incidententoezicht bieden ook aanknopingspunten voor
sturing­op gerichte verbeteracties door de instellingen. De naleving van normen
en ­verbeteracties wordt getoetst door (onaangekondigde) inspectiebezoeken in
­ziekenhuizen en particuliere klinieken.
Een goede verbinding tussen het incidententoezicht en het risicotoezicht draagt bij
aan de juiste risicoanalyse en toezichtaanpak. Dit krijgt vorm door gestructureerde­
interne overleggen. Verder heeft de inspectie blijvende aandacht voor nieuwe
­toetreders op het terrein van de medisch specialistische zorg.
Ziekenhuiszorg
De inspectie richt in 2018 haar aandacht binnen de medisch specialistische zorg
op ontwikkelingen als innovatie, verschuivingen binnen het zorglandschap en de
­beschikbaarheid van personeel. Zij zal met name de aandacht richten op de k­ waliteit
van de basiszorg. Het toezicht van de inspectie breidt zich uit naar de o
­ ntwikkelingen
van de anderhalvelijn. Het toezichtkader anderhalvelijnszorg wordt in 2018 doorontwikkeld. Daarnaast integreert de inspectie het toezicht op het gebied van bloed
en weefsels, medische technologie, medicatie en infectiepreventie verder, zodat de
beschikbare toezichtinformatie maximaal wordt benut.

30/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

In 2018 blijft de inspectie aandacht besteden aan een juist werkende calamiteiten­
procedure met de nadruk op de implementatie van verbetermaatregelen. De
­inspectie verwacht van zorginstellingen ook voldoende aandacht voor klinisch
­leiderschap, waarbij supervisie van de arts-assistenten en de inrichting van het hoofd­
behandelaarschap centraal staan.

5.2.4 Verwachte resultaten
Particuliere klinieken
Ook in 2018 ziet de inspectie scherp toe op de particuliere klinieken. Dit houdt in
dat zij meer onaangekondigde inspecties uitvoert. De vereisten op het gebied van
­transparantie worden in 2018 verder gelijkgetrokken tussen de ziekenhuizen en de
particuliere klinieken. Dit geldt ook voor toezicht op goed bestuur.

5 Aanpak per sector

De inspectie heeft voor het toezicht op particuliere klinieken een risicomodel
­ontwikkeld en verder geoptimaliseerd. Het risicomodel wordt gebruikt voor het
­risicogestuurde toezicht. Hieruit volgt een prioritering van te bezoeken zorg­
aanbieders en thema’s, waarbij ook klinieken met een lage risicoscore worden
­geselecteerd.

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Cosmetische sector
Het toezicht op de cosmetische sector wijkt in principe niet af van het toezicht
op de particuliere sector. In de afgelopen jaren heeft de inspectie dit toezicht
­geïntensiveerd. Ook in de cosmetische sector worden meer onaangekondigde
­inspecties uitgevoerd. De thema’s die daarbij aan de orde kunnen komen zijn het
convenant medische technologie, de dagverpleging en het operatief proces.

Tot slot zal IGJ i.o. in haar toezicht anticiperen op planningsbesluiten en wijzigingen
in het kader van de Wet op bijzondere medische verrichtingen (WBMV). De inspectie
heeft een specifieke wettelijke taak bij het toezicht op de naleving van de vergunning­
plicht voor bepaalde vormen van zorg, voortkomend uit de WBMV. De inspectie
­anticipeert daarom in het kader van de WBMV op nieuwe of gewijzigde vergunningverplichtingen en andere wijzigingen.

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

ook in 2018 volgt de inspectie daar de stand van zaken aan de hand van de registraties.­
De inspectie bezoekt standaard nieuwe abortusklinieken na aanvraag van de
­vergunning. Dit vindt in het kader van het wettelijk advies eenmaal voor de start
plaats en eenmaal na de start.

–

Abortushulpverlening
Elk jaar worden minimaal drie van de vijftien abortusklinieken bezocht in het kader
van risicogestuurde toezicht. In 2018 zal de nadruk bij de bezoeken liggen op naleving
van de Waz, complicaties en sedatie. Hiertoe is in 2017 een toetsingskader ‘Sedatie
c.q. narcose bij behandeling in abortusklinieken’ ontwikkeld, dat bij de inspectie­
bezoeken in 2018 gebruikt gaat worden.

–

Ziekenhuizen worden tot op heden niet specifiek op dit onderwerp bezocht, maar

IGJ i.o.
Werkplan
2018

31/74

In 2018 worden binnen de ziekenhuiszorg verbetermaatregelen structureel
getoetst door middel van onaangekondigde bezoeken. Alle ziekenhuizen
worden in 2018 meer dan eens door de inspectie bezocht. De inspectie
rapporteert in verslagen van jaargesprekken met de raad van bestuur over de
uitkomsten ten aanzien van risicomanagement en de implementatie van
verbetermaatregelen. De inspectie verwacht hiermee dat raden van bestuur
actief sturen op verbetermaatregelen die de kwaliteit van de zorg verbeteren.
De verslagen worden actief openbaar gemaakt door de inspectie, zodat de
informatie voor iedereen inzichtelijk is. Deze zichtbaarheid draagt eveneens
bij aan verbetering van kwaliteit van zorg.
In het kader van incidententoezicht melden alle ziekenhuizen calamiteiten en
voert de inspectie aanvullend inspectieonderzoeken uit op basis van
casusgebonden indicaties. De inspectie controleert ook de verbetermaatregelen na calamiteiten op structurele, risicogerichte basis.
In 2018 wordt voor ziekenhuiszorg en particuliere klinieken één basisset
medische specialistische zorg gebruikt, waardoor dezelfde indicatoren gaan
gelden, waar de zorg ook verleend wordt. Het risicogestuurde toezicht aan de
hand van de indicatoren wordt daarmee meer op dezelfde manier uitgevoerd.
Daarnaast geeft de inspectie één ‘Het Resultaat Telt’ uit.

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

De bezoeken aan de particuliere klinieken worden risicogestuurd bepaald en
bestaan behalve uit de reguliere bezoeken en focusbezoeken ook uit signaalbezoeken (dat wil zeggen op basis van de uitkomsten van de indicatoren).
Specifiek besteedt de inspectie aandacht aan het convenant medische
technologie, de infectiepreventie, de operatiekamers en de medicatieveiligheid. Naar verwachting vragen follow-up bezoeken bij deze klinieken
ook in 2018 veel aandacht. Alle bezoeken leiden tot een openbaar instellingsrapport.
Daarnaast zijn er aanvullende inspectieonderzoeken op basis van casusgebonden indicaties.
De inspectie houdt zich in 2018 in het kader van abortushulpverlening actief
bezig met het wijzigingstraject van de Waz. Voor de ontwikkeling van het
toetsingskader voor de Waz-vergunning huisartspraktijken ontwikkelt ze een
goed risicomodel om de beschikbare inspectiecapaciteit efficiënt in te zetten.
De inspectie stelt een jaarrapportage op in het kader van de Waz 2017. Zij
brengt bezoeken in het kader van risicogericht toezicht, met in 2018 de focus
op de toepassing van sedatie c.q. narcose in de abortusklinieken. De
uitkomsten van de aangeleverde data in het kader van de Waz, benchmarking
en de bezoeken aan klinieken en ziekenhuizen worden actief gemonitord.

–

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

–

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

–

5.3.1 Ontwikkelingen in de sector
IGJ i.o. houdt toezicht op de kwaliteit en veiligheid van geneesmiddelen in de gehele
geneesmiddelenketen. Het doel is waarborgen dat patiënten geneesmiddelen krijgen­
die voldoen aan de geldende normen. Het toezicht richt zich in het bijzonder op de
legale keten: van klinisch onderzoek, productie, distributie tot farmacovigilantie­
­(geneesmiddelenbewaking). Naast het toezicht op geregistreerde geneesmiddelen
wordt in nationale context ook toezicht gehouden op niet-registreerde genees­
middelen. De Geneesmiddelenwet verbiedt geneesmiddelen in Nederland af te
­leveren of ter hand te stellen waarvoor in Nederland geen handelsvergunning
­(registratie) is verleend. De wet voorziet in een uitzondering in specifieke situaties.

Good Manufacturing Practice (GMP – Goede Manieren van Produceren)
Een belangrijke ontwikkeling op GMP-gebied, nationaal en internationaal, is de
­toename van het optreden van geneesmiddelentekorten. Een andere ontwikkeling­is
dat de Europese GMP-richtlijnen in complexiteit toenemen. Dit wordt v­ eroorzaakt door
het opstellen van richtlijnen per deelgebied van geneesmiddelen, zoals­de richtlijn
voor geavanceerde medicinale producten (ATMP’s). Ook wordt gewerkt­aan de verdere
implementatie van de Falsified Medicines Directive. Deze E­ uropese ­regelgeving moet
verhinderen dat vervalste geneesmiddelen in de legale d
­ istributieketen terecht
komen. Als gevolg van deze richtlijn zijn onder meer nieuwe eisen gesteld aan

4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

De inspectie houdt, als onderdeel van het Europese netwerk van inspectieautoriteiten,
toezicht zowel binnen Nederland als internationaal. Onderzoek naar geneesmiddelen,
de productie en bewaking ervan vindt namelijk overal ter wereld plaats. Binnen
Europa worden inspectieresultaten wederzijds erkend. Internationaal toezicht buiten
Europa wordt georganiseerd vanuit de European Medicines Agency (EMA). In
opdracht van EMA voert IGJ i.o. ook inspecties uit in het buitenland.
Een belangrijke ontwikkeling voor het geneesmiddelentoezicht vormt de Brexit en
daarbij nu het recente besluit dat de EMA per 2019 naar Nederland komt. Dit heeft
gevolgen voor de aard en omvang van de werkzaamheden die op IGJ i.o. afkomen.
Het Verenigd Koninkrijk neemt momenteel bijvoorbeeld van alle typen geneesmiddelengerelateerde inspecties een groot deel voor haar rekening. Afhankelijk van
de uitkomsten van de Brexit-onderhandelingen op dit punt, moeten deze inspecties
mogelijk overgenomen worden door de EU-landen, en misschien zelfs aangevuld
worden met inspecties op Engels grondgebied. Als onderdeel van het Europese
netwerk van inspectie-autoriteiten zal IGJ i.o. naar verwachting een deel van deze
aanvullende last voor haar rekening krijgen. Naarmate de Brexit-onderhandelingen
verder gevorderd zijn, zullen de gevolgen voor het toezicht op geneesmiddelen voor
de inspectie duidelijker worden. De verdere gevolgen van deze ontwikkelingen
worden in 2018 verder in kaart gebracht in samenwerking met ketenpartners.

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

Een van de uitzonderingen betreft het leveren op artsenverklaring, waarvoor de
­inspectie vooraf toestemming moet verlenen.

5.3

Farmaceutische bedrijven

IGJ i.o.
Werkplan
2018

32/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

fabrikanten, importeurs en distributeurs van werkzame stoffen. In 2019 dient de gevorderde implementatie van de invoering van veiligheids­kenmerken voor receptgeneesmiddelen geïmplementeerd te zijn en dat gaat in 2018 gerichte aandacht vragen.

is zeer lastig, omdat het om in Nederland niet-geregistreerde geneesmiddelen voor
de buitenlandse markt gaat. Bovendien is het krijgen en houden van goed inzicht in
de gehele distributieketen lastig vanwege de vele tussenhandelaren.

In 2017 is een wederzijdse erkenningsovereenkomst afgesloten tussen de European
Medicines Agency (EMA) en de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA)
op het gebied van GMP- inspecties. Deze belangrijke mijlpaal heeft in 2018
­consequenties voor toezichtstaken van de inspectie, bijvoorbeeld omdat Europese
­inspecteurs niet meer standaard naar Amerikaanse bedrijven hoeven die in Europa
leveren. De overeenkomst zal op veel punten tot nadere afspraken en afstemming
­leiden tussen FDA en EMA en binnen EMA-verband, die mede bepalend zullen zijn
voor internationale werkzaamheden van de Nederlandse GMP-inspecteurs. Dit p
­ roces
zal niet voor 2018 afgerond zijn, wat enige onzekerheid met zich mee zal brengen voor
de aard en omvang van de internationale inzet met betrekking tot het GMP-­toezicht.

Good Clinical Practice (GCP – Goede Klinisch onderzoek Praktijk)
Naar verwachting zal in 2019 de nieuwe Europese clinical trial-verordening in w
­ erking
treden, waardoor de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen zal
­wijzigen. Belangrijke consequentie van de inwerkingtreding zal zijn dat de inspectie
de bevoegdheid krijgt om bestuursrechtelijke maatregelen te treffen.

Good Manufacturing Practice-Ziekenhuisapotheken (GMP-Z – Goede Manieren
van Produceren Ziekenhuisapotheken)
De inspectie ziet steeds vaker dat geneesmiddelen, al dan niet vanwege een (tijdelijk)­
tekort, in ziekenhuisapotheken worden bereid. Vaak vindt dit plaats in­een afwijkende
vorm (bijvoorbeeld in een ander volume) vergeleken met de geregistreerde­geneesmiddelen. Daarnaast neemt het doorleveren van v­ oorraadbereidingen toe in ziekenhuizen.
Good Distribution Practice (GDP – Goede Distributie Praktijk)
De complexiteit van zowel de bedrijfsstructuur van vergunninghouders als de
­distributieketen waarin vergunninghouders opereren, is toegenomen. Regelmatig
is het onduidelijk hoe verantwoordelijkheden zijn verdeeld. Dit geldt zowel voor de
verantwoordelijkheidsverdeling binnen bedrijven als tussen bedrijven, bijvoorbeeld
in het geval van uitbestede activiteiten.
Daarnaast blijft de parallelhandel zorgelijk. Met name daar waar de groothandel
niet voor Nederland geregistreerde geneesmiddelen op voorraad houdt met als doel
­levering aan andere groothandels buiten Nederland. Het houden van toezicht daarop

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Geneesmiddelen Zonder Handelsvergunning (GZH)
In 2017 zag de inspectie het aantal aanvragen voor toestemming voor het leveren
op artsenverklaring van niet-geregistreerde geneesmiddelen in Nederland wederom
­stijgen. Het gaat hier om een van de uitzonderingen op de registratieverplichting,
waarvoor de inspectie toestemming moet verlenen. Het is nog niet duidelijk of
deze lijn zich voortzet in 2018, omdat de artsenverklaringregeling naar verwachting­
­minder vaak wordt toegepast in het kader van geneesmiddelentekorten. Dit
vanwege­een medio 2017 genomen besluit van de minister van VWS om de regeling
­geneesmiddelenwet zodanig aan te passen, dat in geval van tekorten geen artsen­
verklaringadministratie meer nodig is, als een in een ander EU-land geregistreerd
­alternatief naar Nederland wordt gehaald. Een en ander na toestemming daartoe
door IGJ i.o. op productniveau.
Een andere belangrijke ontwikkeling bij GZH is het collegiaal doorleveren
van a­ potheekbereidingen. Alhoewel collegiaal doorleveren in strijd is met de
­Geneesmiddelenwet en de Europese richtlijnen realiseert de inspectie zich dat
­hiervoor behoefte bestaat bij patiënten en apotheken. Steeds minder apotheken zijn­
in staat om zelf bereidingen te maken. In 2016 is de nieuwe circulaire ‘­ Handhavend
optreden bij collegiaal doorleveren van eigen bereidingen door apothekers’ van
kracht geworden en in 2017 vijf annexen waarin de circulaire op belangrijke punten­
nader wordt toegelicht. De circulaire beschrijft de restrictieve voorwaarden ten
­aanzien van collegiaal doorleveren, waarbij de inspectie niet-handhavend zal
­optreden. Hiermee zet de inspectie het huidige beleid voort.

33/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

Good Manufacturing Practice-Ziekenhuisapotheken (GMP-Z)
Doordat het bereidingsassortiment van ziekenhuisapotheken is toegenomen, krijgen
patiënten vaker niet-geregistreerde geneesmiddelen. Bij dergelijke geneesmiddelen
vindt geen onafhankelijke toetsing plaats vooraf door het College ter Beoordeling
van Geneesmiddelen (CBG) op de ontwerpkwaliteit, zoals dit wel bij geregistreerde
geneesmiddelen het geval is. Ook ontstaan nieuwe risico’s doordat grote apotheken
steeds groter worden en kleine apotheken steeds kleiner. Voor behoud van expertise
is het de vraag welke ondergrens gehandhaafd moet worden. Dit is met name van
belang voor steriele voorraadbereidingen.

Tabel: Overzicht nationaal toezichtveld Farmaceutische Bedrijven in aantallen

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

Farmaceutische Bedrijven

Aantal (jaar)

1 GMP Fabrikantenvergunninghouders

215 (2015)

2 GMP-Z Ziekenhuisapotheken

108 (2015)

3 GDP Groothandelvergunninghouders

361 (2015)

4 API registratiehouders

143 (2015)

5 GCP (aantal beoordeelde onderzoekdossiers NL)

1730 (2016)

6 PhV (bedrijven met een handelsvergunning voor

965 (2015)

		 een geneesmiddel humaan)
7 GZH (aantal aanvragers leveren op artsenverklaring)
waarvan:

Apotheekhoudende huisarts

1

			

Fabrikant

105

			

Groothandel

147

			

Openbare apotheek

14

			

Ziekenhuisapotheek

240

Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Good Clinical Practice (GCP)
Bij buitenlandse Contract Research Organizations zijn bij internationale GCP-­
inspecties ernstige tekortkomingen gezien bij onderzoek in het kader van registratie­
van generieke geneesmiddelen. Dit kan gevolgen hebben voor de v­ eiligheid,
­betrouw­baarheid en/of werkzaamheid van het geneesmiddel en daarmee
­consequenties­hebben voor de markttoelating van geneesmiddelen.

Bron: Farmatec (1;3;4), IGZ-informatie (2;7), CCMO (5), CBG (6)
Het internationale toezichtveld van Farmaceutische Bedrijven is in deze tabel buiten beschouwing gelaten.

5.3.2 Belangrijkste risico’s in de sector
Good Manufacturing Practice (GMP)
Een belangrijk risico is dat patiënten niet (tijdig) over de geneesmiddelen beschikken­
die ze nodig hebben als gevolg van een geneesmiddelentekort. Ook signaleert de
inspectie een aantal risicovolle ontwikkelingen op kleinere schaal: de steriliteit van
aseptische voorraadbereidingen die in grote hoeveelheden worden geproduceerd,
instellingen die te weinig geld hebben om aan GMP te voldoen en het niet voldoen
aan de vigerende veldnormen door apotheken die gebruikmaken van Geneesmiddel
Distributie Systemen.

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s

Good Distribution Practice (GDP)
Vervalste geneesmiddelen in de legale keten vormen een risico in de distributieketen.
Een ander risico is dat er door groothandels, vanwege onjuiste opslag en distributie,
geneesmiddelen in het handelskanaal gebracht kunnen worden die niet meer de
­vereiste kwaliteit hebben.

507 (2015)

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Farmacovigilantie (PhV)
Het grootste risico bij PhV is dat er mogelijk handelsvergunninghouders zijn die
geen farmacovigilantiesysteem hebben. Als gevolg daarvan kunnen bijwerkingen van
geneesmiddelen niet goed in beeld komen. Daarnaast geldt dat ook al langer op de
markt zijnde geneesmiddelen nieuwe, ernstige, onverwachte bijwerkingen kunnen
laten zien bij specifieke patiëntengroepen. Vaak is onbekend welke determinanten
bepalend zijn voor het optreden van dergelijke bijwerkingen. Door meer inzicht in
dergelijke determinanten zou een deel van deze bijwerkingen vermeden kunnen
­worden.

34/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Geneesmiddelen Zonder Handelsvergunning (GZH)
Ondanks de toename van het aantal afgeleverde geneesmiddelen op artsenverklaring,­
vermoedt de inspectie dat nog steeds niet alle bevoegden een aanvraag indienen
om een niet in Nederland geregistreerd geneesmiddel te mogen afleveren op artsen­
verklaring. Hierdoor bestaat het risico dat geneesmiddelen worden afgeleverd of
ter hand worden gesteld waarvoor de inspectie geen toestemming heeft verleend,
­waardoor niet wordt voldaan aan de wettelijke eisen.
5.3.3 Toezichtstrategie
Veel toezichtactiviteiten gericht op farmaceutische bedrijven hebben betrekking op
het toezicht op de naleving van Europese wet- en regelgeving. Regelgeving op het
gebied van GMP, GDP, GCP en PhV definieert in detail hoe toezicht ingericht moet
worden. Het Europese systeem van het wederzijds erkennen van elkaars inspecties
(en de in 2017 gesloten wederzijdse erkenningsovereenkomst tussen de EMA en de
FDA) legt de lat hoog, omdat de verantwoordelijkheid van onze inspecties door het
gehele Europese systeem gedragen wordt. Daarmee wordt een groot deel van de
­inspectiecapaciteit ingenomen door dit systeemtoezicht.
Toch is het ook bij het toezicht op geneesmiddelen van belang om te blijven zoeken
naar nieuw opkomende risico’s, waardoor deze zo veel mogelijk teruggedrongen
kunnen worden. Binnen alle deelgebieden van Farmaceutische Bedrijven blijft het
ontwikkelen van toezichtstrategieën om nieuwe risico’s te identificeren en aan te
pakken een belangrijk thema. De inspectie maakte daarmee in 2016 en 2017 een start.
In 2018 wordt dit verder vervolgd. In aanvulling op de GMP-richtlijnen en de huidige
werkwijze voor de prioriteitstelling in het GMP-toezicht op bedrijven, is de inspectie
in 2017 een onderzoek naar belangrijke (patiënt)risico’s bij de productie van geneesmiddelen gestart om het element van risicosturing binnen het GMP-toezicht verder
te verfijnen. Dit onderzoek, dat in samenwerking wordt gedaan met de Academische
Werkplaats Toezicht, wordt in 2018 afgerond.
Om het bereik en het effect van het toezicht nog verder te vergroten is de inspectie in
2017 begonnen om, naast het uitvoeren van inspectiebezoeken en de toepassing van

IGJ i.o.
Werkplan
2018

handhaving bij individuele bedrijven, ook op geaggregeerde wijze de inzichten uit
het toezicht terug te koppelen aan het veld. Dit zet de inspectie in 2018 voort, waarbij
de wijze waarop zij dit doet onderdeel is van de toezichtstrategie per sector.
Good Manufacturing Practice (GMP)
De inspectie voerde in 2017 wekelijks overleg met CBG over mogelijke oplossingen­
voor dreigende tekorten. Dit wordt in 2018 voortgezet. Ook de handhaving op
­overtredingen van de geneesmiddelenwet rondom tekorten blijft in 2018 onderdeel
van de toezichtactiviteiten. De inspectie gaat in 2018 verdere uitvoering geven aan het
actieplan dat het ministerie van VWS en betrokken partijen (waaronder de inspectie)
in 2017 hebben opgesteld om dreigende tekorten tijdig te signaleren, op te vangen en
het ontstaan van tekorten waar mogelijk te voorkomen.
In 2017 heeft de inspectie een audit van haar kwaliteitssysteem voor wat betreft de
GMP-inspecties ondergaan. De audit was onderdeel van het onderlinge Europese
auditprogramma tussen de lidstaten, maar is ook van belang voor het traject richting
wederzijdse erkenning van de GMP-inspecties door EMA en FDA. Uit de audit is een
aantal verbeterpunten naar voren gekomen, die hebben geleid tot een verbeterplan.
Dit verbetertraject wordt in 2018 worden afgerond.
De hierboven genoemde risico’s bij het op kleinere schaal produceren van aseptische­
producten op voorraad door instellingen die niet aan GMP voldoen worden in 2018
meegenomen in het onderzoek met de Academische Werkplaats Toezicht naar
­mogelijke verfijning van het element van risicosturen bij het GMP-toezicht.
Good Manufacturing Practice-Ziekenhuisapotheken (GMP-Z)
De doelstelling in 2018 is om de inspectiefrequentie voor ziekenhuisapotheken met
voorraadbereidingen gelijk te trekken met die van fabrikanten van geneesmiddelen­
(GMP), waarmee de uitvoering van reguliere GMP-Z-bezoeken bij ziekenhuis­
apotheken minimaal een keer per drie jaar zal plaatsvinden. Daarnaast houdt de
inspectie, voornamelijk in kleinere ziekhuisapotheken, aandacht voor het toezicht­
op VTGM-bereidingen (Voor Toediening Gereed Maken) en BIA-bereidingen
­(Batchgewijze Individuele Asceptische).

35/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

Good Distribution Practice (GDP)
In 2018 continueert de inspectie haar sinds 1 januari 2014 ingezette toezicht bij
­fabrikanten en groothandels op het GDP-richtsnoer. De inspectie streeft ernaar dat
alle betreffende bedrijven voor 1 januari 2019 zijn geïnspecteerd. Daarnaast blijft
de inspectie in 2018 nauw samenwerken met Europese partners daar waar het gaat
om vermoedelijke vervalsingen die in het handelskanaal terecht zijn gekomen. De
bijdrage van de inspectie bestaat uit het in kaart brengen van de geneesmiddelenstromen, zodat binnen de gehele distributieketen nagegaan kan worden waar een
eventueel lek zit. In 2018 investeert de inspectie nadrukkelijk in de uitwerking van de
implementatie van de richtlijn Vervalsingen en in het bijzonder in de invoering van
de veiligheidskenmerken voor receptgeneesmiddelen.
Good Clinical Practice (GCP)
De voorgestelde wijziging van de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek (ter
implementatie van de Europese Clinical Trial-verordening) geeft de inspectie de
­bevoegdheid om bestuursrechtelijke sancties op te leggen. Ze gaat deze nieuwe
­mogelijkheden om de naleving van de bepalingen van de wet en de verordening
te kunnen handhaven in haar toezicht inpassen door een handhavingsbeleid te
­ontwikkelen voor het opleggen van bestuurlijke sancties.
Farmacovigilantie (PhV)
In 2017 heeft de inspectie het fundament gelegd voor de inrichting van risico­
toezicht op geneesmiddelenbewakingssystemen van farmaceutische bedrijven. In
2018 is het gecreëerde risicomodel leidend bij de uitvoering van het toezicht op
farmacovigilantie­systemen bij registratiehouders van geneesmiddelen.
Geneesmiddelen Zonder Handelsvergunning (GZH)
In 2018 toetst de inspectie door middel van reguliere GMP-inspecties en steekproefsgewijze controles van productdossiers of aan de in de circulaire gestelde eisen wordt
voldaan.

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

5.3.4 Verwachte resultaten
–

–

–

–

–

–

–

IGJ i.o.
Werkplan
2018

36/74

In 2018 wordt samen met de Academische Werkplaats Toezicht voor Good 		
Manufacturing Practice (GMP) een onderzoek afgerond naar mogelijkheden
voor verfijning van het element van risicosturing bij GMP-toezicht. Het doel is
de GMP-inspecties efficiënter en met meer impact uit te kunnen voeren.
Daarnaast is het de ambitie om alle inspecties die moeten plaatsvinden in het
kader van het verplichte certificatieprogramma uit te voeren. De bijdrage van
het inspectieteam aan internationale inspecties zal even groot zijn als in 2017,
met als doel de kwaliteit en veiligheid van geneesmiddelen geborgd te houden.
In 2018 is het de ambitie om ten aanzien van Good Manufacturing
Practice-Ziekenhuisapotheken (GMP-Z) reguliere GMP-Z-bezoeken bij
ziekenhuisapotheken net zo vaak uit te voeren als bij fabrikanten van
geneesmiddelen. Hierdoor neemt de intensiteit van het toezicht op ziekenhuisapotheken relatief toe, met als doel de kwaliteit van geneesmiddelen
bereid in ziekenhuisapotheken beter te borgen.
In 2018 is het de ambitie voor Good Distribution Practice (GDP) om alle
inspecties die moeten plaatsvinden in het kader van het verplichte certificatieprogramma uit te voeren, met als doel de kwaliteit en veiligheid van geneesmiddelen geborgd te houden.
In 2018 is voor Good Clinical Practice (GCP) een handhavingsbeleid
ontwikkeld voor het kunnen opleggen van bestuurlijke sancties. Hetzelfde
aantal nationale en internationale inspecties als in 2017 zal worden
gerealiseerd.
Het in 2017 gecreëerde risicomodel wordt gebruikt als basis voor de inrichting
van effectiever toezicht van Farmacovigilantie (PhV). Hetzelfde aantal
nationale en internationale inspecties als in 2017 wordt gerealiseerd.
In 2018 wordt voor Geneesmiddelen zonder handelsvergunning (GZH) het
in 2017 opgestelde handhavingsbeleid rondom het afleveren van nietgeregistreerde geneesmiddelen uitgevoerd. In 2018 blijft de inspectie een
bijdrage leveren aan de werkgroep Tekorten.
Alle deelgebieden blijven werken aan de effectiviteit van het toezicht door
inspectieresultaten terug te koppelen aan het veld.

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

5.4 Medische Technologie

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

5.4.1 Ontwikkelingen in de sector
Medische technologie gaat over producten, technologieën en toepassingen die
worden gebruikt bij de diagnose, behandeling en ondersteuning van ziekten­en
gebreken. Innovatieve technologieën worden in snel tempo ontwikkeld om
­gezondheidsproblemen op te lossen en de kwaliteit van leven te verbeteren.­
­Medische ­technologie is van essentieel belang om tegemoet te komen aan
­ontwikkelingen, zoals een vergrijzende bevolking, toename van chronische­ziekten,
­vroege diagnostiek en behandeling en het beheersen van stijgende kosten­in de
zorg. De sector medische technologie is complex door de grote onderlinge
­verscheidenheid. De inspectie voert haar toezicht in de sector uit op alle technologieën die het hele zorgveld raken. Dit zijn medische hulpmiddelen, In-Vitro
Diagnostica, i­ oniserende straling en e-health.
In de sector medische technologie nemen therapie en diagnose op afstand een hoge
vlucht. Voor de burger zijn medische hulpmiddelen voor zelfzorg eenvoudig­te
verkrijgen, met name via internet. Dit brengt nieuwe risico’s met zich mee. Incidenten
die zich de afgelopen jaren in de zorg hebben voorgedaan, zoals de E­ ssure-casus,
leggen de maatschappelijke onrust en verwachtingen in de samenleving bloot.
Nieuwe wetgeving
De Europese regelgeving rond medische hulpmiddelen draagt bij aan het snel op de
Europese markt kunnen brengen van nieuwe producten, mits deze voldoen aan alle
regels en ze als veilig zijn beoordeeld. In 2016 werd een akkoord bereikt over nieuwe
EU-verordeningen: Medical Devices Regulation (MDR) en In-Vitro Diagnostica
Regulation (IVDR). De verordeningen betekenen een veel strenger markttoelatingssysteem van medische hulpmiddelen en In-Vitro Diagnostica en omvatten meer en
striktere eisen aan deze hulpmiddelen. Onder de nieuwe wetgeving is tevens het
aantal sectoren uitgebreid waarop de inspectie toezicht houdt en worden er meer
eisen gesteld aan het toezicht door de competente autoriteit. In mei 2017 werden de
nieuwe MDR en IVDR gepubliceerd. De implementatie is volop in gang. De sector

IGJ i.o.
Werkplan
2018

heeft respectievelijk drie jaar (MDR) en vijf jaar (IVDR) de tijd om aan deze nieuwe
verordeningen te voldoen. Sommige delen van de nieuwe wetgeving zijn direct van
kracht geworden. De inspectie houdt in 2018 al op delen van deze nieuwe wetgeving
toezicht en dit vraagt extra toezichtcapaciteit. Daarnaast leidt de inspectie in 2018 een
groot Europees project op het gebied van internationaal toezicht om binnen Europa
het toezicht op grote fabrikanten te harmoniseren. Binnen de inspectie wordt in 2018
aandacht besteed aan het opleiden van (nieuwe) medewerkers ten behoeve van het
toezicht op de nieuwe wetgeving.
5.4.2 Belangrijkste risico’s in de sector
De snelle technologische ontwikkelingen in de sector medische technologie en de
daarmee gepaard gaande e-health ontwikkelingen bieden kansen voor nieuwe
behandelmethoden en een vergroting van de patiëntveiligheid. Snelle ontwikkeling
brengt ook risico’s met zich mee, waarbij het uitgangspunt is dat er een goed
evenwicht bestaat tussen de gezondheidsbaten en de risico’s die de toepassing
daarvan met zich meebrengt. De balans tussen gezondheidsbaten en risico’s is
situationeel: de afweging moet worden gemaakt door arts en patiënt. Veilige
medische technologie is nodig om veilige zorg te kunnen leveren. Maar veilige
medische technologie leidt niet per definitie tot veilige zorg. Deskundig gebruik en
voldoende risico-inschatting zijn van belang voor de veilige toepassing. E-health
biedt mogelijkheden om zorg op een andere manier aan te bieden. Dit brengt diverse
risico’s met zich mee, zoals software (bijvoorbeeld apps) die niet aan essentiële eisen
voldoet of tekortkomingen in informatiebeveiliging en standaarden op het gebied
van medicatieveiligheid.
5.4.3 Toezichtstrategie
De inspectie bewaakt en bevordert de optimale veiligheid van medische technologie
en de toepassing ervan, om zo de kwaliteit en veiligheid van de zorg te bevorderen.
Ze houdt toezicht op de veiligheid van medische hulpmiddelen, maar ook op de
veilige toepassing daarvan door zorgverleners. Door het huidige inspectieproces te
optimaliseren en te experimenteren met verschillende vormen van het uitvoeren van

37/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

inspecties wil de inspectie het risicotoezicht op fabrikanten, producten, productlijnen en -categorieën blijven innoveren. Dit doet de inspectie onder andere door
middel van datamining op inspectieresultaten en meldingen uit het verleden en door
actief naar signalen, trends en risico’s over medische technologie te zoeken en deze
op een gestructureerde manier betekenis te geven (datagedreven toezicht). Maar ook
door good practices te verzamelen bij andere inspectiediensten en te onderzoeken
welke vormen van toezicht passen bij de sector medische technologie, wil de
inspectie haar eigen toezicht toekomstbestendig maken. Met het beschikbaar
komen­van het expertisecentrum bijwerkingen van implantaten en het landelijk
implantaten­register in 2017 krijgt de inspectie veel beter inzicht in het toepassen­
van categorieën voor implantaten en hun bijwerkingen. Deze informatie gebruikt
de ­inspectie voor haar toezicht. Ook transparantie moet het bereik en effect van
­inspecties vergroten. De inspectie gaat belanghebbenden proactief informeren over
casuïstiek en de consequenties daarvan.

waarborgen nodig voor een goede samenwerking. Het moet duidelijk zijn wie
­waarvoor verantwoordelijk is. Zorgaanbieders moeten onderling afspraken maken
die er toe leiden dat de patiënt de zorg krijgt die hij nodig heeft en dat risico’s voor de
gezondheid bij alle betrokkenen goed in beeld zijn.
Informatie delen is in deze netwerken extra belangrijk. Niet alleen tussen de
­betrokken zorgverleners, maar ook met de cliënt en diens netwerk. Daarvoor zijn
goede afspraken nodig over de inzet van ondersteunende informatie- en
­communicatiesystemen, oftewel e-health. De eigen informatiesystemen van de
­betrokken zorgaanbieders zijn daarbij vaak niet meer voldoende. Ook hierin doen
zich nieuwe ontwikkelingen voor. Een voorbeeld is de ‘digitale overlegtafel’[4], waarbij
verschillende zorgorganisaties samenwerken in een gezamenlijk informatiesysteem.
Dit kan bijdragen aan het makkelijker delen van informatie.
De inspectie ontwikkelt in 2018 een toezichtvisie voor zorg thuis, waarbij de
­toepassing van e-health en medische technologie een belangrijke rol speelt. Daarbij
kijkt ze naar de afspraken tussen de betrokken zorgaanbieders vooraf, maar ook naar
de uitvoering en de informatievoorziening. Beheersing van risico’s met oog voor de
cliënt staat hierbij centraal.

Op basis van risicoselectie op thema’s, signalen en meldingen ziet de inspectie toe
op bedrijven en zorginstellingen waarbij de veiligheid van producten en/of de
­toepassing mogelijk in het geding is.
Netwerkzorg, e-health en medische technologie
Steeds vaker ontvangen mensen zorg van verschillende aanbieders buiten de muren
van een zorginstelling. Denk bijvoorbeeld aan chemotherapie of nierdialyse thuis of
thuismonitoring bij hartfalen of COPD. Deze ontwikkeling komt voort uit de wens
om de zorg meer te organiseren rondom mensen. De voortdurende ontwikkeling van
medische technologie en e-health maakt het anders organiseren van zorgverlening
steeds meer mogelijk.

Productveiligheid
Tijdens de implementatie van de nieuwe verordeningen richt de inspectie zich bij
fabrikanten voornamelijk op het toezicht op Post Market Surveillance (PMS), wat
gezien wordt als de sleutel voor productveiligheid. Ook in 2018 houdt de inspectie
toezicht op de veilige toepassing van medische technologie in het kader van het
­convenant Medische Technologie.

In deze situaties gaat het vaak om ingewikkelde zorgnetwerken, waarvan veel partijen
deel uitmaken. Bijvoorbeeld een ziekenhuis, de wijkverpleegkundige, een thuiszorg­
organisatie en leveranciers van hulpmiddelen en software-applicaties. Omdat
­mensen thuis zorg ontvangen, zijn ook mantelzorgers en Wmo-ondersteuners een
belangrijk onderdeel van dat netwerk.
Waar zorgaanbieders samenwerken in netwerken rondom de patiënt, zijn nieuwe

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Binnen Europa is het functioneren van de notified bodies (toelatende instantie voor
medische hulpmiddelen) een van de speerpunten in het toezicht. Ieder medisch
hulpmiddel moet een CE-certificaat bezitten voordat het op de markt mag komen.
[4]

38/74

Zie bijvoorbeeld ‘Multidisciplinair samenwerken tussen huisarts en zorgverleners buiten de praktijk en het H-EPD’,
NHG, 2017.

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Vanaf eind 2017 worden alle notified bodies voor medische hulpmiddelen opnieuw
geïnspecteerd en aangewezen door een Europees team van inspecteurs samen met
een afvaardiging van de Europese commissie (Joint Assessment Team). De inspectie­
draagt daar aan bij. Bij deze inspecties wordt beoordeeld of de notified bodies
voldoen aan de gestelde nieuwe wettelijke eisen. Vervolgens wordt beoordeeld of
zij opnieuw de aangewezen instantie mogen zijn voor de toelating van medische
­hulpmiddelen.

en ­levert zij een bijdrage aan het toezicht op de netwerkzorg. Bewustwording van
­elektronische informatie, uitwisseling en informatiebeveiliging en het daarvoor
noodzakelijke gebruik van informatiestandaarden blijven een punt van aandacht.
In 2018 krijgt dit onderwerp een duidelijke plaats in het toetsingskader e-health.
5.4.4 Verwachte resultaten
–

Ook aan de hand van ad-hoc casuïstiek blijft de inspectie in 2018 intensief samen­
werken met de andere EU-lidstaten. Daarnaast hebben de inspecties bij fabrikanten van medische hulpmiddelen tot doel dat het PMS-systeem wordt ingericht en
­uitgevoerd volgens de Medical Devices Regulation.
Het toezicht op In-Vitro Diagnostica richt zich op zelfstandige laboratoria, verdere
oriëntatie op Point of Care-testen (bijvoorbeeld bloedglucosemeters) en richtlijnen
voor de gebruiker. Het toezicht naar op maat gemaakte medische hulpmiddelen
­(bijvoorbeeld door 3D-printing) geeft de inspectie vorm door in kaart te brengen
welke risico’s zich voordoen bij 3D-printing. Vervolgens stelt ze vast hoe toezicht en
handhaving er uit moeten zien.
Voor fabrikanten van hoogrisico producten en klinisch onderzoek met medische
hulpmiddelen is de inspectie in 2016 gestart met meerjarige Europese Joint Actions
op het gebied van inspecties. Deze Europese Joint Actions zullen ook in 2018 worden
voortgezet. Voor klinisch onderzoek met medische hulpmiddelen werkt de inspectie
de operationalisering van haar toezichtvisie verder uit.

–

–

In 2018 neemt de inspectie deel aan een projectmatige implementatie voor
de nieuwe Medical Device Regulation (MDR) en de nieuwe In-Vitro Diagnostica
Regulation (IVDR). Internationaal doet ze mee aan de EU Joint Actions op het
gebied van Joint Inspections en klinisch onderzoek met medische hulpmiddelen. Ook werkt ze intensief samen met EU-lidstaten en EU-commissie 		
in bestaande werkvormen en op het gebied van ad hoc casuïstiek. Dit
met als doel de implementatie van de nieuwe wetgeving te borgen.
In 2018 richt de inspectie haar toezicht op zelfstandige laboratoria in en
oriënteert ze zich verder op Point of Care-testen en richtlijnen voor gebruikers.
Daarnaast geeft ze een eenduidig antwoord op de vraag of zelfstandige
laboratoria In-Vitro Diagnostica mogen ontwikkelen. Ook operationaliseert de
inspectie in 2018 de toezichtvisie op klinisch onderzoek.
In 2018 is de inspectie een transparante toezichthouder, die toezicht en
handhaving waar mogelijk openbaar maakt en FSCA’s (Field Safety Corrective
Actions) proactief publiceert. Daarnaast richt de inspectie in samenwerking
met Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming het toezicht op de
medische toepassing van ioniserende straling in. Verder brengt zij in kaart
welke risico’s zich voordoen bij 3D-printing en stelt zij vast hoe toezicht en
handhaving eruit gaan zien in 2018.

Veilige toepassing
In de curatieve zorgsector legt de inspectie met haar toezicht op het Convenant
­Medische Technologie het accent op revalidatieklinieken en zelfstandige klinieken.
Dit als vervolg op het toezicht op dit onderwerp in de ziekenhuizen. Er volgt een
­continuering/follow-up van de handhaving in ziekenhuizen.

5.5 Mondzorg

Het gebruik van e-health zal de zorgprocessen de komende jaren veranderen en
naar verwachting verbeteren. Daarom continueert IGJ i.o. haar toezicht op e-health

In de sector mondzorg vonden de afgelopen jaren grote veranderingen plaats. Het
aantal ketens nam toe, waarbij grote ketens met meerdere vestigingen in opmars

IGJ i.o.
Werkplan
2018

5.5.1 Ontwikkelingen in de sector mondzorg

39/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

zijn. In grotere praktijken wordt steeds vaker met het ‘meerstoelenconcept’ gewerkt.
Hierbij staat taakdelegatie centraal en werken assistenten onder supervisie van een
tandarts. Ook zijn er meer buitenlandse tandartsen in Nederland aan de slag. Zij
werken regelmatig in een constructie van taakdelegatie in een mondzorginstelling,
totdat zij in het BIG-register zijn geregistreerd. Daarnaast zien we dat de traditionele
tandarts plaatsmaakt voor de tandarts die als zzp’er en in deeltijd werkt.
Het voornemen om de Wet BIG te verruimen kan betekenen dat ook andere zorg­
verleners, zoals bijvoorbeeld mondhygiënisten, zelfstandige bevoegdheden krijgen
die nu alleen tandartsen hebben. Afhankelijk van hoe de verruiming van de Wet
BIG vorm krijgt, brengt de inspectie de impact hiervan in kaart door middel van
­risicogestuurd toezicht.
Cliënten zijn kritisch op de kwaliteit van de geleverde zorg en uiten dit onder meer
via Zorgkaart Nederland. In 2016 is het Kennisinstituut Mondzorg (KIMO) opgericht
om richtlijnen te ontwikkelen voor mondzorg en dit kent een doorloop in 2018. De
inspectie vindt het zorgelijk dat richtlijnontwikkeling langer uitblijft, waardoor de
professionaliteit van de beroepsgroep niet geborgd is.
Tot slot zijn er veel technologische ontwikkelingen in de sector. De intentie om
­innovatieve technologieën toe te passen stijgt. Voorbeelden hiervan zijn de
verdere introductie van geavanceerde 3D-toestellen voor röntgendiagnostiek,
zoals de cone beam-CT, 3D-printen van techniekstukken en de ontwikkeling van
nieuwe ­botvervangende materialen.

Aantal zorgverleners / assistenten

Zorgverleners

2016

2017

1 Mondhygiënist

3.315

2.319

2 Orthodontist

415

260

3 Tandarts

13.221

7.835[5]

4 Tandprotheticus

140

125

Assistenten

2016

2017

		 Assistenten (inclusief preventie-assistentes)

19.350

20.000

		Tandtechnici

4.700

Geen update

Bron: www.zorgkaartnederland.nl (1;4), www.volksgezondheidenzorg.info (2), www.staatvenz.nl (3).

5.5.2 Belangrijkste risico’s in de sector
Aan de huidige ontwikkelingen op het gebied van wet- en regelgeving en technologie
in de sector mondzorg zijn verschillende risico’s verbonden. De inspectie ziet toe op
deze risico’s met behulp van risicogestuurd en incidententoezicht.
Taakdelegatie, herschikking en herregistratie
Op het terrein van taakdelegatie, herschikking en herregistratie signaleert de
inspectie diverse risico’s. Deze risico’s liggen op het vlak van (onduidelijkheid over)
bekwaamheid, dossiervoering, ontbreken van verplichte deelname aan visitatie en
de na- en bijscholing binnen de beroepsgroep(en). Binnen het mondzorgveld is nog

Niet alle zorgverleners kiezen voor herregistratie. Daar zijn verschillende redenen voor, zoals (Bron CIBG,
Herregistratie 2016 – Terugblik en cijfers, april 2017):
– het (bijna) bereiken van de pensioenleeftijd;
– wonen en/of werken in het buitenland;
– andere carrièrekeuzes, waarbij een registratie in het BIG-register niet meer nodig is (bijvoorbeeld managers,
		 beleidsmedewerkers of marketingmedewerkers die werkzaam zijn buiten het deskundigheidsgebied van het
		 beroep van hun BIG-registratie).

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Type zorgverlener / assistenten

[5]

6 Bedrijfsvoering

7 Kansen en risico’s

Tabel: overzicht zorgverleners en assistenten mondzorg in 2016 en 2017

IGJ i.o.
Werkplan
2018

40/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

onvoldoende ’zelfreinigend vermogen’ door het ontbreken van adequate richtlijnen
vanuit het veld met betrekking tot bovengenoemde onderwerpen. Op dit gebied
blijft het mondzorgveld ver achter bij de andere eerstelijns zorgvelden. Er dient op
dit t­ errein voor de mondzorg nog een inhaalslag plaats te vinden. Daarnaast is er
nog geen actueel en verplicht register beschikbaar van werkzame mondhygiënisten,
­tandprothetici, klinisch prothesetechnici en preventie-assistentes. De noodzaak van
de ontwikkeling van verplichtende standaarden voor de beroepsgroep in het belang
van de patiëntveiligheid en de verdere ontwikkeling van de professionaliteit is groot.

openbaar. Daarnaast geeft zij in 2018 actieve invulling aan de samenwerking met
­andere toezichthouders, zoals NZa en ISZW.

Informed Consent
De informatievoorziening door de zorgverlener aan patiënten blijkt vaak o
­ nvoldoende,
waardoor zij geen weloverwogen keuze voor een behandeling kunnen maken.

Cliëntgerichte zorg
De ontwikkelingen in de sector hebben mogelijk invloed op de ervaren kwaliteit door
patiënten. De inspectie stimuleert samen met veldpartijen dat normen voor onder
andere bekwaamheid en delegatie van taken verder worden ontwikkeld. Ook dringt
ze bij de veldpartijen aan op een adequate registratie voor alle zorgverleners met een
zelfstandige bevoegdheid.

Technologische ontwikkelingen
Het gebruik van technologische innovaties in de sector brengt risico’s met zich mee.
Een voorbeeld is het verplaatsen van de productie van tandtechnische werkstukken­
naar landen buiten de Europese Unie, waarbij onduidelijkheid is over product­
specificaties. Ook het gebruik van nieuwe vormen van 3D-röntgendiagnostiek met
een hogere stralingsbelasting (CBCT), sedatie en implantologie in de mondzorg
­waarbij de verplichte deskundigheid en infrastructurele randvoorwaarden ontbreken,
brengen extra stralingsrisico’s met zich mee.

Het opzetten van een goedwerkend kwaliteitssysteem in de mondzorg vraagt ook
in 2018 nog sterk de aandacht. De inspectie blijft met het KIMO in gesprek om
­nadrukkelijk aandacht te vragen voor toezichtaspecten en de handhaafbaarheid van
richtlijnen. De inspectie gaat daarom samen met de veldpartijen de totstandkoming
van handhaafbare veldnormen in 2018 nadrukkelijker stimuleren.

Goed bestuur
Voor het toezicht op goed bestuur gaat de inspectie op periodieke basis gesprekken
voeren over het kwaliteitsmanagement met bestuurders van grote mondzorginstellingen.
5.5.4 Verwachte resultaten

5.5.3 Toezichtstrategie
–
In 2018 geeft de inspectie meer aandacht aan risicotoezicht, naast het incidenten­
toezicht. Onderdeel daarvan is het toezicht op de Kernenergiewet bij het gebruik
van röntgenstraling in de mondzorg, zoals de toepassing van medisch diagnostische
­röntgenapparatuur en het beheer van het Kernenergiewetdossier. Verder legt de
­inspectie in 2018 de nadruk op zorginhoudelijk handelen en disfunctioneren.
–
Transparantie en samenwerking
De inspectie hecht veel waarde aan het bevorderen van transparantie. In navolging
van 2017 maakt de inspectie in 2018 de rapporten in het kader van risicotoezicht

IGJ i.o.
Werkplan
2018

–

41/74

In 2018 stimuleert de inspectie veldpartijen om minstens twee handhaafbare
zorginhoudelijke veldnormen op te stellen (bijvoorbeeld op het gebied van
bekwaamheid) en neemt zij zo nodig verdere stappen. De implementatie en
naleving van deze normen geeft invulling aan een volwaardiger kwaliteitssysteem binnen de mondzorg, dat als basis dient voor het toezicht door de
inspectie.
De inspectie ziet scherp toe op zorginhoudelijke aspecten (medisch handelen)
in de mondzorg en op disfunctioneren en treedt zo nodig handhavend op.
De inspectie richt haar aandacht op toezicht op bekwaamheid en richt zich
specifiek op de meldingen met een zorginhoudelijk karakter.

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

–

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

De inspectie maakt in 2018 de rapporten in het kader van haar (risico)toezicht
op de Kernenergiewet openbaar. Daarnaast publiceert zij een geaggregeerd
rapport over dit onderwerp.

De Wet veiligheid en kwaliteit lichaamsmateriaal (Wvkl) en de Wet inzake
­bloedvoorziening (Wibv) hebben als doel patiënten te beschermen tegen k­ walitatief
slecht of onveilig lichaamsmateriaal. Door technologische- en biomedische
­ontwikkelingen zijn de mogelijkheden voor (her)gebruik van lichaamsmateriaal­
­­toegenomen. Ook verschuift vraag en aanbod van lichaamsmateriaal naar
­internationale netwerken. Het betreft hier bijvoorbeeld (stam)celtherapie en
­fertiliteitsbehandelingen. Deze ontwikkelingen hebben invloed op het toezicht op en
handhaven van de Wvkl.

5.6 Producten
5.6.1 Ontwikkelingen binnen het toezicht op producten
In het toezicht op producten controleert de inspectie de naleving op de Wet
­veiligheid en kwaliteit lichaamsmateriaal (Wvkl), de Wet inzake bloedvoorziening
(Wibv), de Wet op de orgaandonatie WOD), de Opiumwet (Ow), de regels voor
­reclame en gunstbetoon in de Geneesmiddelenwet (GW), de regels op gunstbetoon
in de Wet medische hulpmiddelen (Wmh) en de beginselen van Goede Laboratorium
Praktijk (GLP).

Het aantal laboratoria dat valt onder het toezicht op de naleving van de beginselen­
van Goede Laboratorium Praktijk (GLP) blijft in 2018 redelijk stabiel. GLP is een
­kwaliteitssysteem voor de uitvoering van pre-klinische veiligheidsstudies aan
­geneesmiddelen, diergeneesmiddelen, chemicaliën en gewasbeschermings­middelen.

De inspectie hecht groot belang aan het bevorderen van transparantie om
­ongewenste beïnvloeding en belangenverstrengeling bij het voorschrijven en
gebruik­van geneesmiddelen tegen te gaan. Binnen het veranderde zorglandschap
richt de inspectie zich meer op ongewenste beïnvloeding bij de inkoop van genees­
middelen. Dit doet zij in samenwerking met andere relevante toezichthouders.
Door ­veranderingen in de sector verschuift geoorloofde en mogelijk ongeoorloofde
­beïnvloeding van de traditionele artsenbezoeker naar inkopers en de contractering in
instellingen.
Opiumwetinspecties worden uitgevoerd bij apotheken en bedrijven die handelingen verrichten met Opiumwetmiddelen, zoals het bereiden en verkopen daarvan.
Sinds 2016 werkt de inspectie samen met de Koninklijke Nederlandse Maatschappij
ter ­bevordering van Pharmacie (KNMP) aan een traject waardoor het toezicht op de
­correcte administratie van Opiumwetmiddelen aansluit op de moderne bedrijfs­
voering van apotheken. De inspectie heeft de afgelopen jaren meer zicht gekregen op
artsen die voor eigen gebruik voorschrijven (IMM-recepten[6]).

[6]

De Wet op de medische hulpmiddelen (Wmh) ziet toe op het beschermen van
­patiënten en gebruikers met betrekking tot de veiligheid van medische hulp­
middelen. In de medische hulpmiddelensector zijn dezelfde vormen van marketing
voor medische hulpmiddelen zichtbaar als in de farmaceutische sector. Ook in de
medische hulpmiddelensector kan deze marketing doorslaan naar oneigenlijke­
­beïnvloeding. In 2017 is een wettelijke basis gecreëerd voor het toezicht op
­gunstbetoon in de sector van medische hulpmiddelen.

In Manum Medici - (geef) in handen van de arts.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

42/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Geneesmiddelenreclame
Fabrikanten gebruiken reclame om de verkoop van hun geneesmiddelen te
			
Aantallen
­bevorderen. Voor geneesmiddelen die uitsluitend op recept verkrijgbaar zijn, mag
Opiumwet		
­alleen reclame gemaakt worden bij beroepsbeoefenaren. Voor de verkoop van
1 Houders Opiumwetontheffing
270
­geneesmiddelen die zonder recept verkrijgbaar zijn, richten de geneesmiddelen­
2 Apotheken
1.981
fabrikanten zich op het publiek. Het risico van geneesmiddelenreclame is dat
Bloed & Weefsels		
­beroepsbeoefenaren en/of publiek ongewenst worden beïnvloed, waardoor zij
3 Bloedvoorzieningsorganisaties
1
­mogelijk de verkeerde geneesmiddelen gebruiken.
Tabel: overzicht instellingen / beroepsbeoefenaren vallend onder toezicht op producten

4 Bloedafnamelocatie

53

Gunstbetoon medische hulpmiddelen
6 Orgaancentrum
1
Een werkrelatie tussen een zorgverlener en leverancier van medische hulpmiddelen
7 Donortestlaboratoria
61
kan voordelen opleveren voor patiënten en kan de medische wetenschap b
­ evorderen.
Reclametoezicht		
Door samenwerking kan de zorgverlener verweven raken met de industrie en
8 Beroepsbeoefenaren in de reclameregels van de Geneesmiddelenwet
105.000
­daarmee kan belangenverstrengeling ontstaan. Het onafhankelijke oordeel van de
(artsen, apothekers, tandartsen, verloskundigen)
zorgverlener kan onder druk komen te staan door nauwe banden met de leverancier,­
9 Verpleegkundigen
200.000
waarbij financiële belangen, persoonlijke relaties of statusgevoeligheid een rol
10 Farmaceutische bedrijven
160
­kunnen spelen bij de keuze voor het medisch hulpmiddel.
5 Weefselinstellingen

127

11 Leveranciers medische hulpmiddelen

275

Beginselen van Goede Laboratorium Praktijk (GLP)		
Beginselen van Goede Laboratorium Praktijk (GLP)
12 Onderzoeksinstellingen Nederland betrokken bij pre-klinisch onderzoek

32

13 Onderzoeksinstellingen in het buitenland betrokken bij pre-klinisch onderzoek

8

De betrouwbaarheid van preklinische studies is van groot belang voor de beoordeling­
van de veiligheid van (dier)geneesmiddelen. Betrouwbare preklinische studies zijn
ook belangrijk voor de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek (CCMO) en
de Medisch-ethische Toetsingscommissies (METC’s), met name als er toestemming
­gegeven moet worden voor ‘First-In-Men’ (Fase I) klinische studies.

Bron: Farmatec (1;5), www.staatvenz.nl (2), VWS (6;7), BIG-register (8), CBS (10), GMH (11), IGZ-informatie (12;13)

5.6.2 Belangrijkste risico’s in de sector
5.6.3 Toezichtstrategie
Lichaamsmateriaal
Bij het toezicht op de Wvkl zijn nieuwe terreinen in ontwikkeling en van toepassing,­
zoals het gebruik van (stam)celtherapie. Het wettelijk kader sluit hier niet altijd
voldoende op aan. Het is niet altijd duidelijk binnen welk wettelijk kader het toezicht­
op deze producten moet plaatsvinden. Hierdoor ontstaat de kans dat
producten ­buiten het toezichtkader vallen en daardoor een risico vormen op
onveilige ­producten die toegepast worden bij de patiënt.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Lichaamsmaterialen
De inspectie continueert in 2018 de verlaging van de inspectiefrequentie op
gebieden waar de inspectie lagere risico’s ziet, zodat meer ruimte ontstaat voor
toezicht­gebieden met meer risico. In 2018 geeft de inspectie specifieke aandacht aan
(stam)celtherapieën en fertiliteit. Het toezichtveld voor (stam)celtherapieën wordt
in 2018 nader onderzocht en afgebakend. De fertiliteitsketen zal binnen het toezicht
als een accentpunt blijven staan.

43/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Opiumwetmiddelen
Bij het toezicht op de administratie van Opiumwetmiddelen in apotheken gaat de
inspectie haar aandacht richten op de belangrijkste risico’s. In 2018 werkt de inspectie
de gegevensuitwisseling met de apotheken verder uit, zodat signalen over mogelijk
disfunctioneren tijdig opgepakt kunnen worden.
In 2018 houdt de inspectie toezicht op de belangrijkste risico’s op basis van
­risicogestuurd toezicht aan de hand van de handreiking die de inspectie heeft
­ontwikkeld in samenwerking met de KNMP.
In 2017 is er een samenwerkingsovereenkomst met de Stichting Farmaceutische
­Kengetallen tot stand gekomen voor de gegevensuitwisseling rond Opiumwet­
middelen. In 2018 houdt de inspectie effectief toezicht op basis van deze
­samenwerkingsovereenkomst en het systeem dat de inspectie al eerder ontwikkelde
voor IMM-recepten.
Reclametoezicht
Bij het toezicht op reclame voor geneesmiddelen geeft de inspectie in 2018 prioriteit­
aan inspecties van recente marktintroducties van geneesmiddelen aan de hand van
marketingplannen. Het commerciële belang van een succesvolle introductie van
deze (dure) middelen op de Nederlandse markt is voor farmaceutische bedrijven
erg groot en daardoor ook het potentiële risico op ongewenste beïnvloeding. Ook
­bezoekt ze net als in voorgaande jaren nascholingen en congressen gesponsord door
­farmaceutische bedrijven en/of leveranciers van medische hulpmiddelen.
De i­ nspectie is in 2017 gestart met gesprekken met bestuurders van farmaceutische
bedrijven over de manier waarop zij binnen hun bedrijf naleving van reclameregels
(compliance) borgen. In 2018 ontwikkelt de inspectie, onder andere aan de hand
van deze gesprekken, een toezichtinstrument voor het toezicht op de naleving van
reclameregels bij (farmaceutische) bedrijven. Verder wordt een vervolg gegeven aan
onderzoek naar gegevens in het Transparantieregister Zorg 2017. Hiervoor wordt een
specifieke selectie gemaakt.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

In 2018 ligt met betrekking tot het toezicht op gunstbetoon bij medische hulp­
middelen de prioriteit bij de implementatie van het toezicht bij alle betrokken
­partijen. De inspectie werkt bij haar toezicht op geneesmiddelenreclame samen met
de zelfregulering in de vorm van Stichting Code Geneesmiddelenreclame (CGR) en de
Stichting Openlijke Aanprijzing Geneesmiddelen (KOAG). Bij het toezicht op het gebied
van gunstbetoon voor medische hulpmiddelen werkt de inspectie samen met de
zelfregulering in de vorm van de Stichting Gedragscode Medische Hulpmiddelen (GMH).
Beginselen van Goede Laboratorium Praktijk (GLP)
De inspectie voert het toezicht uit op basis van richtlijnen die zijn gepubliceerd door
de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). Deze zijn
ook in Europese wetgeving vastgelegd. Het toezicht op de naleving van de b
­ eginselen
van GLP bestaat uit periodieke inspecties van onderzoeksinstellingen die studies
­uitvoeren onder GLP. De inspectie voert eenmaal per twee jaar GLP-inspecties uit,
altijd op locatie. Dit toezicht neemt meerdere dagen in beslag. De inspectie­frequentie
is verlaagd naar eens per drie jaar voor een klein aantal instellingen waarvoor het
risico lager wordt ingeschat. De inspectieresultaten in 2016-2017 geven aan dat dit
beleid kan worden voortgezet in 2018.
5.6.4 Verwachte resultaten
–
–

–

44/74

In 2018 houdt de inspectie risicogestuurd toezicht op de Opiumwet bij
bedrijven.
Toezicht op apotheken vindt plaats aan de hand van de handreiking die de
inspectie heeft ontwikkeld in samenwerking met de KNMP. Ook maakt de
inspectie gebruik van gegevens over IMM-recepten voor Opiumwetmiddelen
waar de inspectie op basis van een samenwerkingsovereenkomst met de
Stichting Farmaceutische Kengetallen toegang toe heeft.
In 2018 is het reguliere toezicht op orgaandonatie ingevuld op basis van een
inventarisatie van de risico’s in de keten. De aanpak van risico’s op het gebied
van fertiliteit, zowel nationaal als internationaal, is verder vormgegeven.
Het wettelijke toezichtkader voor (stam)celtherapieën is zo concreet mogelijk
afgebakend.

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

–

In 2018 onderzoekt de inspectie de naleving van reclameregels bij een aantal
recente marktintroducties van geneesmiddelen en rapporteert ze hierover.
De inspectie is in 2017 gestart met gesprekken met bestuurders van
farmaceutische bedrijven over de manier waarop zij binnen hun bedrijf
naleving van reclameregels (compliance) borgen. In 2018 ontwikkelt de
inspectie op basis hiervan een toezichtinstrument. In 2018 toetst de inspectie
een aantal betalingen uit het Transparantieregister Zorg aan de regels voor
gunstbetoon uit de Geneesmiddelenwet.
In 2018 voert de inspectie toezicht uit bij bedrijven op de naleving van GLP. In
2018 wil de inspectie, samen met CCMO, de controle van de GLP-status van
pre-klinische studies die worden beoordeeld in het kader van aanvragen voor
klinisch onderzoek verbeteren.

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

–

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

5.7

kwaliteits­kader heeft de inspectie een nieuw toezichtinstrument ontwikkeld voor
het ­maatschappelijk zorgdomein: het Modulair KernInstrument (MKI). Het MKI richt
zich veelal op persoonsgerichte zorg, deskundig personeel en sturen op kwaliteit
en ­veiligheid. Door dit instrument te gebruiken hebben inspecteurs meer aandacht
voor:
–
welzijn naast verpleging en verzorging, ofwel persoonsgerichte zorg;
–
de deskundigheid van het personeel;
–
contextinformatie;
–
de cultuur van leren en verbeteren.

Verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorg

Het toezicht van de inspectie op deze sector richt zich op aanbieders van verpleeghuis- en verzorgingshuiszorg (V&V) en zorg thuis. Het gaat hier om zowel intramurale
als extramurale zorg. In Nederland zijn ruim 2.330 verpleegzorg- en verzorgingshuislocaties[7] waar circa 129.000 ouderen wonen. In 2016 ontving een kleine 800.000
ouderen zorg thuis[8].
5.7.1 Ontwikkelingen binnen de sector verpleeg- en verzorgingshuizen
De verpleeghuizen hebben in 2017 hard gewerkt om de tekortkomingen aan te
­pakken en verbeteringen door te voeren. Een aantal verpleeghuizen krijgt nog
steeds extra aandacht van de inspectie. Daarnaast heeft IGJ i.o. haar toezicht op de
­gehele sector versterkt. Het vastgestelde kwaliteitskader voor de V&V-sector heeft de
­inspectie doorgevoerd in haar toetsingskader en toezichtbeleid, waarbij zij s­ pecifiek
aandacht heeft voor de kwaliteit en kwantiteit van het personeel. Om haar toezicht
goed aan te laten sluiten bij de ontwikkelingen in de sector en het nieuwe
[7]
[8]

Bron: Zorgkaart Nederland.
Bron: Actiz, Feiten en cijfers over de verpleeghuiszorg, 2016.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Samen met de betrokken partners binnen de sector V&V, zoals de Patiëntenfederatie Nederland (NPCF), de Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland (V&VN),
het ­Zorginstituut en het ministerie van VWS, werkt de inspectie aan het persoons­
gerichter maken van de zorg. Het systeem achter de zorg moet minder sturend zijn
dan de aandacht die de cliënten krijgen. Persoonsgerichte zorg is net zo belangrijk als
veilige zorg. Ook de sector ontwikkelt zich richting meer persoonsgerichte zorg: waar
vroeger vooral een grootschalige aanpak de boventoon voerde, komt de persoons­
gerichte aanpak nu steeds sterker terug.
De transitie in 2015 met de vervanging van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten­
(AWBZ) door de Wet langdurige zorg (Wlz) is nog steeds gaande. Mensen wonen zo lang mogelijk thuis en de instroom in de intramurale zorg is beperkt. Dit
betekent­dat lichtere zorg die vroeger intramuraal werd geïndiceerd nu thuis wordt
geleverd­­(vanuit Zvw of Wmo) en niet langer in verpleeg- of verzorgingstehuizen.
Een ­belangrijk gevolg van deze transitie voor de sector V&V is dat de gemiddelde
­zorgzwaarte hoger is.
De gevolgen van de herziening (minder locaties en grotere vraag naar hoger
­opgeleide medewerkers) zijn nog niet volledig uitgekristalliseerd en vragen om
een groot aanpassingsvermogen. Daarnaast is er ook een groei van cliënten met
­psychiatrische problemen binnen de V&V. Door de afbouw van de langdurige­
­geestelijke gezondheidszorg komt deze groep cliënten vaker terecht in de
­verpleeghuizen.

45/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Een trend die zich in de langdurige zorg ook in 2017 heeft doorgezet is de groei
van kleinschalige wooninitiatieven voor bijvoorbeeld ouderen met beperkingen
of c­ liënten met een psychische zorgvraag. Dit lijkt overeen te komen met de trend
­binnen de maatschappij waarbij groepen mensen zonder actuele zorgvraag nu al
­nadenken over hoe ze later zorg willen ontvangen. Door zowel huisvesting als zorg
gezamenlijk te organiseren, willen ze hun (keuze)vrijheid behouden. De zorgvraag
wordt daarmee steeds kleinschaliger en specifieker op doelgroepen georganiseerd.
Daarbij speelt mee dat (ook oudere) mensen sneller uit het ziekenhuis ontslagen
­worden en met een zwaardere zorgvraag thuis zitten, waardoor vaker intensievere
betrokkenheid van de wijkverpleegkundige en huisarts nodig is.
Het aantal ouderen neemt de komende jaren significant toe. Volgens de CBS
­Bevolkingsprognose neemt het aantal 65-plussers toe van 2,7 miljoen in 2012 tot
een hoogtepunt van 4,7 miljoen in 2041. Als gevolg van deze stijging zal de vraag
naar zorg mee stijgen. De zorgsector is samen met het kabinet hard op zoek naar
­mogelijkheden en ontwikkelingen om deze stijgende zorgvraag met de juiste
­kwaliteit te kunnen blijven beantwoorden.
Een gevolg van de stijging is dat er veel nieuwe spelers op de markt komen, omdat er
een groeiende vraag is. Onder deze nieuwe spelers bevinden zich instellingen waarbij
pgb-gefinancierde zorg wordt verleend. IGJ i.o. zet haar toezicht hierop voort in 2018,
met name als het gaat om bopz-geïndiceerde cliënten. Daarbij heeft de inspectie
­aandacht voor instellingen die van pgb-financiering overgaan op naturafinanciering.
5.7.2 Belangrijkste risico’s in de sector
Deskundigheid zorgprofessional in relatie tot complexiteit zorgvraag
Oudere mensen komen, als gevolg van de transitie, pas in het verpleeghuis terecht
als ze een zwaardere zorgvraag hebben. Daarnaast wonen in toenemende mate
­cliënten met psychiatrische problematiek in een verpleeghuis door de afbouw van
de ­langdurige geestelijke gezondheidszorg. Als gevolg hiervan stijgt de complexiteit
van de zorgvraag. Het opleidingsniveau van de medewerkers heeft deze omslag niet
goed kunnen bijbenen, waardoor de deskundigheid van de zorgprofessional op dit
­moment onvoldoende meegroeit. Het risico bestaat dat niet de juiste zorg aan een
cliënt wordt gegeven als de gegeven zorg niet aansluit bij de complexe zorgvraag.
IGJ i.o.
Werkplan
2018

Daarnaast wordt ook van de zorgprofessional gevraagd om zorg te leveren buiten de
setting van het traditionele verpleeghuis. Steeds vaker wordt de zorg geleverd in de
thuissituatie of op een zorgboerderij. Dit vraagt flexibiliteit en heeft impact op de
manier van werken.
Borging kwaliteit en veiligheid
De inspectie heeft in de afgelopen jaren bij de meest risicovolle organisaties gezien
dat verpleegzorginstellingen de borging van kwaliteit en veiligheid van de zorg niet
rond krijgen. Dit wordt deels veroorzaakt door de discrepantie tussen deskundigheid­
van de zorgprofessional en de complexiteit van de zorg. Andere oorzaken zijn
­onvoldoende aansturing op kwaliteit en veiligheid van de zorg en onvoldoende
regie­op de dagelijkse uitvoering van de zorg: er is te weinig coördinatie van taken
en ­handelingen op de werkvloer. Het onvoldoende borgen van kwaliteitsprocessen
maakt de kans op fouten en daarmee op risico’s voor de cliënt groter.
Medicatieveiligheid en vrijheidsbeperking
Als het gaat om medicatieveiligheid wordt de jaarlijkse medicatiebeoordeling door
artsen en apothekers nog onvoldoende consequent uitgevoerd en is er extra a­ andacht
nodig voor de risico’s van polyfarmacie en het (afbouwen van het) gebruik van
­psychofarmaca. Dat laatste is ook van belang in het kader van het terugdringen van
vrijheidsbeperking. Bij vrijheidsbeperking speelt ook het risico dat niet tijdig externe
expertise wordt ingeschakeld, met name bij kleine zorgaanbieders.
Onbegrepen gedrag en (oneigenlijk) gebruik van psychofarmaca
In 2016 initieerde de staatssecretaris van VWS een programma voor het terugdringen­
van oneigenlijk gebruik van psychofarmaca. Het programma is erop gericht de
­toepassing van psychofarmaca zonder medische indicatie terug te dringen. Het
­streven is om onterecht voorgeschreven psychofarmaca volledig te beëindigen.
De inspectie levert aan dit programma ook een bijdrage door in haar toezicht op
onbegrepen gedrag te toetsen op oneigenlijke indicering van psychofarmaca. In
2018 ziet de inspectie hierop toe via thematisch toezicht.

46/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

5.7.3 Toezichtstrategie

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

De inspectie houdt toezicht op de kwaliteit en veiligheid van de verpleeg(huis)zorg.
In 2017 loopt de projectperiode van het kwaliteitsplan ‘Waardigheid en Trots’ in
de verpleegzorg af. Dit betekent niet dat de inspectie minder aandacht heeft voor
de verpleegzorg. De nieuw ontwikkelde instrumenten en de lopende onderdelen
van het project neemt de inspectie mee in haar reguliere toezicht. Op die manier
moeten­de in gang gezette toezichtontwikkelingen in de verpleegzorg een vaste
plaats krijgen­in het reguliere toezicht. Het gaat hierbij onder andere om blijvende
focus op ­persoonsgerichte zorg, aandacht voor medicatieveiligheid, psychofarmaca,­
­vrijheidsbeperking, versterking van samenwerking met andere inspecties en
­doorontwikkeling van het risicogestuurde toezicht. Dat geldt voor de zorg die thuis
en in een instelling geleverd wordt.
De meeste mensen die verpleeg(huis)zorg ontvangen zijn oudere mensen. Voorop
staat dat de zorg kwalitatief goed en veilig moet zijn; de basiszorg dient gewoonweg
op orde te zijn. Daarbij komt dat de zorg persoonsgericht moet zijn. De inspectie gaat
de komende jaren extra aandacht geven aan toezicht op de persoonsgerichte zorg.
Zij verwacht dat zowel de kwaliteit en de veiligheid, als de kwaliteit van de persoons­
gerichte zorg op orde is. Beide elementen wegen even zwaar.
Meerjarencyclus toezicht op de verpleegzorg
Er is veel behoefte aan een integraal beeld van de sector om te kunnen bepalen of de
zorg van voldoende kwaliteit is. Om als inspectie tot een gewogen oordeel te kunnen
komen, is het belangrijk om de verschillen te herkennen en om deze vervolgens te
­kunnen wegen. Om dit inzicht te krijgen in de verpleegzorg heeft de inspectie in 2017
gewerkt aan een concrete, maar ook realistische meerjarencyclus waarin zij aangeeft
hoe zij de komende vier jaar stapsgewijs zicht krijgt en houdt op de sector door een
scala aan toezichtvormen en -arrangementen. Hierbij wordt ook het toezicht op de
nachtzorg expliciet meegenomen. Binnen deze meerjarencyclus neemt IGJ i.o. thema’s
zoals infectiepreventie mee in haar toezicht.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Blijvende aandacht voor de manier waarop bestuurders sturen op kwaliteit en
veiligheid
Toezichtprocessen bij organisaties die al meerdere jaren de aandacht hebben
van de inspectie, starten altijd met een gesprek met het bestuur. In dit gesprek
presenteert­de inspectie haar informatie en schetst ze hoe het toezichtproces gaat
verlopen. ­Daarnaast vinden er bestuursgesprekken plaats bij de aanvang van een
­toezichtproces. De inspectie bespreekt hierin de problemen die aanleiding zijn voor
toezicht of het verloop van het toezichtproces, bijvoorbeeld wanneer de resultaten
aanleiding geven voor extra toezicht of een handhavende maatregel. Dit onderdeel
uit de toezichtstrategie om meer toe te zien op de bestuurlijke verantwoordelijkheid
van zorgaanbieders komt voort uit het Meerjarenbeleidsplan 2016 - 2019. Een thema
dat hierin ook toenemende aandacht krijgt is integere bedrijfsvoering en stabiliteit
van de organisatie.
Daarnaast staat in het vastgestelde kwaliteitskader vermeld dat elke verpleeghuis­
organisatie in de loop van 2017 een kwaliteitsplan heeft opgesteld en vanaf het
­rapportagejaar 2017 de interne èn externe verantwoording verzorgt via één kwaliteitsverslag. Dit document verschijnt jaarlijks voor 1 juli volgend op het rapportagejaar en
wordt gepubliceerd op de website van de organisatie. Elke verpleeghuisorganisatie
past jaarlijks het kwaliteitsplan aan op basis van het kwaliteitsverslag. Het aangepaste
kwaliteitsplan verschijnt uiterlijk 31 december. De zorgaanbieders zijn daarmee zelf
verantwoordelijk voor de kwaliteit van zorg en daarmee ook voor de verantwoording­
daarvan. Het is belangrijk dat de sector zelf proactief deze verantwoordelijkheid
­oppakt en op die manier de inspectie van de juiste informatie voorziet.
Extra aandacht voor kennis en kunde van de medewerkers (scholing)
De inspectie vindt het belangrijk dat instellingen hun personeelsbestand zo
samenstellen dat deze past bij de cliëntendoelgroep waaraan de instellingen zorg
willen bieden. Zij gaat daar de komende jaren bij haar inspecties nog meer aandacht
aan geven. Hierbij g­ ebruikt de inspectie de nieuwe ‘Leidraad verantwoorde
personeelssamenstelling’.

47/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Toezicht op de zorg thuis
Voor de veranderde positie van de wijkverpleegkundige en de coördinatie van de
zorg ontwikkelde de inspectie in 2016 een nieuw toezichtinstrument voor de zorg
thuis. Met dit instrument deed de inspectie in 2016 een pilot en vervolgens is het
­instrument vastgesteld. In 2017 heeft de inspectie op basis van dit instrument
toezichtbezoeken uitgevoerd in de zorg thuis. Dit wordt voortgezet in 2018, waarbij
medische technologie in de ­thuissituatie wordt meegenomen.

Samenwerking met Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid
In het najaar van 2016 en begin 2017 hebben IGJ i.o. en ISZW twintig gezamenlijke
toezichtbezoeken (pilot) afgelegd aan afdelingen psychogeriatrie in verpleeghuizen.
In 2018 komt er een vervolg. De inspecties leggen dan opnieuw gezamenlijk b
­ ezoeken
af aan circa twintig instellingen in de verpleeghuissector, specifiek gericht op de
­samenhang tussen zorg en arbo.
5.7.4 Verwachte resultaten

Toezicht op kraamzorg
Binnen de verloskunde wordt de zorgverlening rond alle voldragen kinderen
die bij of na de geboorte overlijden of die op een Neonatale intensive care unit
(NICU) o
­ pgenomen moeten worden door beroepsgenoten onderling besproken,
­geanalyseerd en beoordeeld: de zogenoemde perinatale audit. Dit is een vorm
van intercollegiale toetsing met als doel te leren van fouten en de kwaliteit van de
­verloskundige zorg te verbeteren. De toetsing vindt plaats in een veilige en anonieme
omgeving. Daarnaast zijn zorgaanbieders vanuit de Wkkgz verplicht om calamiteiten
te melden bij de inspectie. Zij houdt op basis van de ontvangen meldingen toezicht
op de kraamzorg. Er vindt risicogestuurd toezicht plaats op de kraamzorg.

–

–

–
–

De inspectie heeft in 2017 in meerdere projecten verder gewerkt aan het ontwikkelen
van haar toezicht. In 2018 wordt dit voortgezet:
Toezicht met ervaringsdeskundigen
In het Meerjarenbeleidsplan 2016 – 2019 staat beschreven dat de inspectie naast de
focus op veiligheid van de zorg meer aandacht wil besteden aan de ‘menslievendheid’­­
van die zorg. Ook benadrukt dit plan het betrekken van burgers (burgerperspectief ).­
Door de inzet van ervaringsdeskundigen wil de inspectie aan de ene kant burgers
­‘betrekken bij de verbetering van zorg voor iedereen’ en aan de andere kant die burgers
inzetten om een beter antwoord te krijgen op de vraag of zorgaanbieders voldoende
aandacht geven aan de ‘kwaliteit van leven van de individuele cliënt’.
De ervaringsdeskundige brengt samen met de inspecteur (onaangekondigde) bezoeken.
Daarbij doen zij ieder hun eigen onderzoek en heeft de ervarings­deskundige de
­mogelijkheid in contact te komen met aanwezige cliënten en mantelzorgers.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Ook in 2018 publiceert de inspectie toezichtrapporten aan de hand van het
Modulair KennisInstrument (MKI), waarbij de focus ligt op aandacht, respect
en begrip voor de cliënt. Hierdoor levert ze een bijdrage aan de vergroting van
transparantie door openbaarmaking van rapporten risicotoezicht en
incidententoezicht.
In 2018 is een verbetering zichtbaar op het gebied van de inzet en
deskundigheid van medewerkers in de verpleegzorg. De zorgaanbieders zijn
wettelijk verplicht om over de inzet en deskundigheid van medewerkers te
berichten in het jaarplan en jaarverslag.
In 2018 doet de inspectie toezichtbezoeken in de zorg thuis.
In 2018 houdt de inspectie toezicht op onbegrepen gedrag, bijvoorbeeld door
bekendheid van goede voorbeelden. Dat geldt ook voor het verantwoord
gebruik en het oneigenlijk gebruik van psychofarmaca.

5.8 Gehandicaptenzorg
5.8.1 Ontwikkelingen binnen de sector gehandicaptenzorg
In de zorg voor mensen met een beperking moet aandacht voor kwaliteit en
­veiligheid hand in hand gaan met aandacht voor kwaliteit van leven. Dat is de
­boodschap uit de Kwaliteitsagenda Gehandicaptenzorg ‘Samen werken aan een
­betere gehandicaptenzorg’ die in 2016 voor de gehandicaptenzorg is gepresenteerd.­
Met deze kwaliteitsagenda richt de sector zich op doorontwikkeling van de
­gehandicaptenzorg. De inspectie werkt samen met branche- en cliënten­organisaties

48/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

aan de realisatie van deze agenda. Thema’s waarmee belanghebbenden in de
­gehandicaptenzorg aan de slag zijn gegaan, zijn versterking van de positie van de
­cliënt (cliëntgericht werken), bijzondere zorg- en ondersteuningsvragen, toegeruste
en betrokken professionals en (technologische) innovatie. Daarnaast staan bij raden
van bestuur en raden van toezicht thema’s als een heldere visie, samenwerking en
transparantie centraal.

Toezichtsgebied: aantal zorgaanbieders in gehandicaptenzorg
In de sector gehandicaptenzorg wordt zorg geleverd aan circa 110.000
Wlz-cliënten met een (licht) verstandelijke, zintuiglijke of lichamelijke
beperking[9]. Bij IGJ i.o. zijn 330 zorgaanbieders bekend die zorg leveren aan 		
volwassenen. Veel aanbieders beschikken over meerdere locaties. 165 van
deze zorgaanbieders zijn aangesloten bij de koepelorganisatie Vereniging
Gehandicaptenzorg Nederland (VGN).

Zorginstituut Nederland heeft in 2017 het vernieuwde Kwaliteitskader
Gehandicapten­zorg opgenomen in zijn register. Het kader maakt zichtbaar wat zorgaanbieders, c­ liënten en zorgverzekeraars hebben afgesproken over wat goede zorg
is. Het ­vernieuwde kwaliteitskader geeft cliënten helderheid over goede zorg, helpt
teams de zorg te verbeteren en biedt handvatten voor bestuurlijke verantwoording.
Er ligt een sterk accent op leren en verbeteren. Het Kwaliteitskader Gehandicaptenzorg is het ­resultaat van een omvangrijke en intensieve samenwerking binnen de
sector en is nu de norm voor de hele sector. Ervaringen van zorgaanbieders die al
hebben g­ ewerkt met het nieuwe kwaliteitskader laten zien dat het kader de ­kwaliteit
van de zorg ­verbetert, zowel voor cliënten als voor medewerkers. Organisaties in
de gehandicapten­zorg zullen in 2018 in eigen kwaliteitsrapporten laten zien hoe zij
­werken volgens het nieuwe kader.

5.8.2 Belangrijkste risico’s in de sector
De gehandicaptenzorg is een sector met veel diversiteit. Over het algemeen bestaat
het beeld dat de gehandicaptenzorg op orde is. In haar risicotoezicht en incidententoezicht ziet de inspectie ook voorbeelden waar de zorg en/of besturing niet goed
(genoeg) is.

Een vooralsnog niet aflatende trend in de langdurige zorg is de groei van
­kleinschalige wooninitiatieven voor mensen met een beperking, al dan niet in
­combinatie met zorg voor ouderen en/of cliënten met een psychische zorgvraag.
In 2017 is in de regio Rotterdam een pilot met persoonsvolgende bekostiging gestart.
Het experiment zorgt ervoor dat cliënten meer vrijheid hebben om de zorg af te
nemen bij een zorginstelling van eigen keuze, waardoor zij meer zeggenschap krijgen
over de geleverde zorg. De beweging van de sector richting persoonsgerichte zorg
komt ook hierin naar voren.

Integrale zorg
Bij de zorgverlening aan cliënten zijn veel verschillende mensen betrokken. De
wijzigingen in de wet- en regelgeving en financiering leiden ook in de gehandicapten­
zorg tot veel aanpassingen in het netwerk van de cliënt. Naast de v­ erschillende
­zorgverleners van een zorgaanbieder spelen ook andere zorgprofessionals, mantelzorgers, familieleden en vrijwilligers een belangrijke rol. Als de dialoog tussen
cliënten, hun netwerk en verschillende betrokken zorgverleners niet goed verloopt,
levert dat risico’s op voor de (ervaren) kwaliteit van zorg en leven. Het risico bestaat
dat niet de juiste zorg aan een cliënt wordt geboden, als het zorgnetwerk niet goed
aansluit op de zorgvraag van de cliënt.

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

[9]

IGJ i.o.
Werkplan
2018

49/74

Bron: Zorginstituut Nederland, aantallen cliënten intramurale en extramurale Wlz-zorg op 1 juli 2016 (zorg in natura).

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

Bijzondere zorgvragen
Specifieke doelgroepen vragen om bijzondere aandacht. Als het bijvoorbeeld gaat
om mensen met een ernstig-meervoudige beperking, ouderen met een verstandelijke­
beperking en mensen met een verstandelijke beperking in combinatie met
­psychiatrische problematiek, is specifieke kennis en kunde vereist. Het risico bestaat
dat de juiste medische en agogische deskundigheid niet (voldoende) beschikbaar is
om de juiste zorg te bieden. De intensieve zorgvraag kan een risico voor het verzuim­
van medewerkers met zich meebrengen en daarmee een risico voor de continuïteit­
van zorg. Daarnaast kan er een risico zijn dat kennis en kunde onvoldoende wordt
ontwikkeld en/of beschikbaar is op de arbeidsmarkt. Zowel een zorgvuldige
­bejegening en een respectvolle behandeling als de professionaliteit van medewerkers
is van belang. Hetzelfde geldt voor het werken met goede richtlijnen en leidraden.
Medicatieveiligheid en vrijheidsbeperking
In de gehandicaptenzorg zijn de afgelopen jaren grote stappen gezet in het verhogen­
van medicatieveiligheid en het terugdringen van vrijheidsbeperking. Het kan en
moet nog beter. Als het gaat om medicatieveiligheid wordt de jaarlijkse medicatie­
beoordeling door artsen en apothekers nog onvoldoende uitgevoerd. Ook is er extra
aandacht nodig voor de risico’s van polyfarmacie en het (afbouwen van het) gebruik
van psychofarmaca. Dat laatste is ook van belang in het kader van het terugdringen
van vrijheidsbeperking. Bij vrijheidsbeperking speelt, ook bij kleine zorgaanbieders,
het risico dat niet tijdig externe expertise wordt ingeschakeld.
Nieuwe toetreders en kleinschalige zorgvoorzieningen
IGJ i.o. ziet in haar toezicht dat nieuw startende zorgaanbieders te vaak onvoldoende
hebben gezorgd voor waarborgen voor goede zorg en dat het voor kleinschalige
­zorgvoorzieningen niet vanzelfsprekend is dat de randvoorwaarden voor goede zorg
op orde zijn of blijven. Waar bopz- geïndiceerde cliënten in zorg zijn bij pgbgefinancierde instellingen vraagt dit in het bijzonder aandacht.

6 Bedrijfsvoering

Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Het risicotoezicht op de gehandicaptenzorg richt zich in 2018 in het bijzonder op de
bovengenoemde thema’s en op goed bestuur in de zorg. Zo wil de inspectie blijven
bijdragen aan de ambities uit de Kwaliteitsagenda Gehandicaptenzorg en werk maken­
van ‘agenderen en samenwerken’ en vanuit gezond vertrouwen ‘anticiperen en
­acteren’ in haar toezicht op de gehandicaptenzorg. Zij richt zich daarbij in het risicotoezicht en incidententoezicht in het bijzonder op de volgende onderwerpen:
Persoonsgerichte zorg
Bij gehandicaptenzorg is het belangrijkste doel dat cliënten de zorg en aandacht
krijgen die zij nodig hebben, zodat zij het leven kunnen leiden dat zij willen.
­Persoonsgerichte zorg is daarom standaard het uitgangspunt in het risicotoezicht van
de inspectie. De inspectie beoordeelt of er sprake is van goede zorg en in hoeverre
deze zorg bijdraagt aan de kwaliteit van bestaan van de cliënt. Het toetsingskader
dat de inspectie in 2017 heeft gepubliceerd, vormt de basis voor het toezicht. In het
­toezichtinstrumentarium gebruikt de inspectie onder meer observatie als methode
om informatie te verzamelen.
Voor adequate persoonsgerichte zorg is samenwerking tussen de betrokkenen ten
behoeve van integrale zorg voor de individuele cliënt van groot belang. De inspectie
kijkt hier bij haar toezichtbezoeken naar en ook bij de beoordeling van meldingen.
Aanvullend is netwerkzorg voor de inspectie in 2018 in het bijzonder een
aandachtspunt waar sprake is van zorg aan verschillende doelgroepen in eenzelfde­
woning of locatie. De inspectie werkt in dat kader verder aan integraal of s­ ector-­
overstijgend toezicht. Kennisdeling en samenwerking met (gemeentelijke) toezichthouders in het kader van de Wmo is ook van belang. De inspectie maakt afspraken
met gemeenten over het toezicht in instellingen waar zorg zowel via de Wmo als de
Wlz wordt aangeboden.
Vrijheidsbeperking en medicatieveiligheid
In 2018 is het tien jaar geleden dat de inspectie verscherpt toezicht en handhaving op
onverantwoord gebruik van onrustbanden heeft aangekondigd. De sector heeft zich

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s

5.8.3 Toezichtstrategie

IGJ i.o.
Werkplan
2018

50/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

met ‘Ban de Band’ als leidend beginsel succesvol ingespannen om het gebruik van
onrustbanden enorm terug te dringen. De inspectie maakt in 2018 de balans op.
Najaar 2017 heeft de inspectie extra ingezet op aandacht voor medicatieveiligheid in
de gehandicaptenzorg. In 2018 is de follow-up van dit onderzoek.
Nieuwe toetreders en kleinschalige zorgvoorzieningen
Door te investeren in toezicht aan de voorkant – het bezoeken van startende
­zorgorganisaties – zorgt de inspectie voor vergroting (van bewustwording) van goede
zorg in de sector.
Als onderdeel van het risicotoezicht bezoekt de inspectie een aantal kleine
­zorgaanbieders die eerder als startende organisatie zijn bezocht om te verifiëren­
in hoeverre de impact van het startersbezoek beklijft en tekortkomingen zijn
­weggenomen. De inspectie rapporteert hierover.
Goed bestuur
De raad van bestuur en raad van toezicht van een zorginstelling hebben de
­verantwoordelijkheid om goede zorg te organiseren en te waarborgen. Bij het
­toezicht op de raden van bestuur en raden van toezicht hanteert de inspectie het in
2016 gepubliceerde kader Goed Bestuur als uitgangspunt.
Tijdens gesprekken met bestuurders onderzoekt de inspectie hoe zorgaanbieders
sturen op het gebied van kwaliteit, veiligheid, continuïteit en risicomanagement en
wat dit kan betekenen voor de intensiviteit van het toezicht. De inspectie werkt op dit
thema samen met NZa.

inspectie­nog beter kunnen bepalen waar de risico’s in de zorg het grootste zijn.
Tot slot zal de i­ nspectie in 2018 opnieuw rondetafelgesprekken organiseren voor
(nieuwe) ­bestuurders in de gehandicaptenzorg. In deze gesprekken is aandacht voor
­kennismaking, de werkwijze en prioriteiten van de inspectie. De inspectie ontvangt
ook feedback vanuit de sector.
5.8.4 Verwachte resultaten
–
–
–
–
–
–
–
–

De inspectie bespreekt in 2018 acute zorgen vanuit incidentenmeldingen met
­bestuurders. Wanneer zij ziet dat het eigen onderzoek van de zorginstelling na een
incidentenmelding niet goed uitgevoerd is, spreekt zij de bestuurder daarop aan.
Het lerend vermogen van de organisatie is dan ook bespreekpunt.
De inspectie onderzoekt in 2018 hoe zij haar risicogestuurde toezicht kan verbeteren
door gebruik te maken van aanvullende informatiebronnen, zoals de kwaliteits­
rapporten die zorgaanbieders in de gehandicaptenzorg conform de vereisten
van het kwaliteitskader gehandicaptenzorg gaan opleveren. Op die wijze wil de

IGJ i.o.
Werkplan
2018

51/74

De inspectie heeft aantoonbaar bijgedragen aan de realisatie van
doelstellingen uit de kwaliteitsagenda gehandicaptenzorg.
In 2018 heeft de inspectie integraal toezicht uitgevoerd op locaties waar zorg
aan een mix van doelgroepen wordt gegeven.
In 2018 heeft de inspectie gerapporteerd over het gebruik van onrustbanden in
de gehandicaptenzorg.
De kwaliteit van startende zorgaanbieders is aantoonbaar verbeterd na bezoek
van de inspectie.
In 2018 heeft de inspectie gerapporteerd over de kwaliteit van zorg bij kleine
zorgaanbieders in de gehandicaptenzorg enkele jaren na hun start.
Goed bestuur in de gehandicaptenzorg is actief door de inspectie
gestimuleerd.
In 2018 is de risicoweging van de inspectie verrijkt met informatie uit de
kwaliteitsrapporten.
De inspectie constateert een stijgende lijn in de kwaliteit van onderzoeken
naar incidenten door zorgorganisaties.

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

5.9 Zorg voor asielzoekers en justitiabelen
Toezichtsgebied detentiecentrum
Een detentiecentrum is een tijdelijk huis van bewaring, ingesteld door de
Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) van het ministerie van Justitie en
Veiligheid, waar mensen die illegaal in Nederland verblijven of aan de grens
zijn geweigerd, in bewaring worden gesteld.
Het totaal aantal opvangplaatsen voor de opvang van asielzoekers is eind
2017 31.000. Het terugbrengen van het aantal opvangplaatsen is nodig
vanwege de lagere instroom in Nederland. Van de 106 opvanglocaties
(peildatum april 2017) blijven er 61 open. Op peildatum april 2017 verblijven
er 22.800 asielzoekers en vergunninghouders in de centrale opvang.

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

5.9.1 Ontwikkelingen binnen de sectoren asielzoekers en justitiabelen
Het toezicht op de zorg aan asielzoekers en justitiabelen richt zich op de medische
zorg in penitentiaire inrichtingen (pi’s), forensisch psychiatrische centra (fpc’s),
detentiecentra (dc’s), arrestantencomplexen en asielzoekerscentra[10]. Bij het toezicht
op deze medische zorg gelden dezelfde prioriteiten en onderzoeksmethoden als bij
andere sectoren in de zorg. Specifieke aandacht gaat daarnaast uit naar tijdige
toegang tot (deskundig) personeel en informatieoverdracht in de keten.

Bron: www.coa.nl

Toezichtsgebied penitentiaire inrichting
–
Huis van bewaring voor volwassenen die in voorlopige hechtenis zijn
		
genomen, omdat ze worden verdacht van een (ernstig) misdrijf.
–
Gevangenis voor volwassenen die zijn veroordeeld voor een misdrijf.
–
In vier ’pi’s zijn speciale afdelingen ingericht voor de opvang/
		
begeleiding van gedetineerden met psychiatrische problematiek
		
(het Penitentiair Psychiatrisch Centrum – PPC)

Toezichtgebied forensisch psychiatrisch centrum
Een fpc (tbs-kliniek) is een gesloten instelling waar patiënten verblijven aan wie tbs
met dwangverpleging is opgelegd. Het beveiligingsniveau is zeer hoog. Twee fpc’s
maken deel uit van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI). Dit zijn FPC Veldzicht en
FPC De Oostvaarderskliniek. De overige fpc’s zijn particuliere justitiële instellingen.

7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Tabel: gemiddeld percentage LVB, verslaving en psychische stoornis in het gevangeniswezen
Gedetineerden met een licht verstandelijke beperking (LVB)		

30%

Gedetineerden met een verslaving			

60%

Gedetineerden met een psychische stoornis 			

60%

Bron: www.dji.nl

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie

Het aantal gevangenen in Nederland daalt. De afgelopen jaren zijn verschillende
gevangenissen gesloten. Ook is het aantal tbs-patiënten gedaald. Aan de andere kant
doen ggz-instellingen in toenemende mate een beroep op de fpc’s. Een kleine, maar
groeiende groep psychiatrische patiënten waarbij sprake is van complexe (veelal
meervoudige) problematiek die gepaard gaat met ernstige agressie wordt in verband
met betere beveiligings- en behandelmogelijkheden voor crisisinterventie
opgenomen in een fpc. In de penitentiaire inrichtingen is (toenemende) aandacht
voor verslaving, psychische stoornissen en LVB-problematiek.

[10]

Over het toezicht op de opvang van alleenstaande minderjarige vreemdelingen is meer te lezen in paragraaf 5.12 		
Jeugd.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

52/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

Tabel: overzicht aantal zorginstellingen voor forensische zorg

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

Soort instelling

Aantal instellingen

Penitentiaire inrichtingen (pi’s)

24 (verdeeld over meerdere locaties)

Forensische psychiatrische centra (fpc’s)

7

Justitiële jeugdinrichtingen (jji’s)

7 (waarvan drie rijks justitiële inrichtingen)

Detentiecentra voor vreemdelingen (dc’s)

3[11]

Naast het toezicht op de pi’s, fpc’s en detentiecentra houdt de inspectie ook toezicht
op de medische zorg in opvanglocaties voor asielzoekers. De focus heeft de laatste
jaren gelegen op de snelle groei van het aantal centra en vervolgens op de snelle
krimp in de sector. Belangrijk onderwerp van toezicht komend jaar is de overgang van
de curatieve zorg die in de asielzoekerscentra geleverd wordt, van Gezondheidscentrum Asielzoekers naar Arts en Zorg[12].
5.9.2 Belangrijkste risico’s in de sectoren
Zorg en veiligheid
Zorg en veiligheid kunnen in de klinische forensische zorg op gespannen voet staan
met elkaar. Het zoeken naar de juiste balans tussen het bieden van de juiste zorg en
het waarborgen van de veiligheid op korte en langere termijn is een continu proces
van afwegen met risico’s op een ongewenste uitkomst voor zorg en/of veiligheid.
Beperkingen in vrijheden en het minimaliseren van risico’s door allerlei veiligheidsmaatregelen (controles, preventieve maatregelen) leiden sneller tot een restrictief
(inhumaan) bejegeningsklimaat.

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

[11]
[12]

In DC Zeist is de gesloten gezinsopvang gevestigd.
Deze overgang van GCA naar Arts en Zorg vloeit voort uit de afloop van het contract met Menzis.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Kwetsbare groep
Justitiabelen die te kampen hebben met medische problematiek (somatisch/
psychiatrisch) zijn kwetsbaar. In de eerste plaats door het ontbreken van een
vrije keuze in het vragen van zorg. De toegang naar huisartsenzorg en medisch
­specialistische zorg kan worden bemoeilijkt door de noodzakelijke veiligheids­
maatregelen. De vrijheidsrestricties maken de psychische en somatische
­problematiek vaak complexer dan in een vergelijkbare populatie buiten een justitiële
inrichting. Bij patiënten (justitiabelen) is veelal sprake van zeer ernstige meervoudige­
problematiek. De behandeling van een deel van de problematiek kan beïnvloed
­worden door andere problematiek, wat een zorgvuldig integrale en multidisciplinaire
behandeling vraagt, met aandacht voor alle patiëntgerelateerde risico’s.
Ook asielzoekers zijn, waar het gaat om medische zorg een kwetsbare groep. Toegang
tot zorg is centraal op de locatie geregeld. Daarnaast is de taalbarrière van belangrijke
invloed op het proces van zorgverlening.
Informatieoverdracht in de keten
In de justitiële inrichtingen wordt verwacht dat zorgprofessionals en niet-zorg­
professionals met elkaar samenwerken. Medische informatieoverdracht in de
keten­kan ingewikkeld en kwetsbaar zijn. Zo ontstaat het risico dat niet voldoende
of o
­ njuiste informatie beschikbaar is bij de zorgverleners in de ketenzorg van de
patiënt.­Voor asielzoekers geldt eveneens dat samenwerking in de keten van groot
belang is. Aandachtspunt bij deze doelgroep is het relatief hoge aantal verhuizingen/­
verplaatsingen. Dit maakt dat ketensamenwerking en goede informatieoverdracht
complex en van groot belang is.
Tijdigheid calamiteitenonderzoeken
De Wet kwaliteit klachten geschillen zorg (Wkkgz) verplicht zorgaanbieders om
­calamiteiten te melden bij de inspectie. In deze sector is verbetering nodig in het
tijdig samenstellen van de onafhankelijke calamiteitenonderzoekscommissie met
deskundige zorgprofessionals (deze commissie kent een multidisciplinaire, niet aan
de instelling verbonden samenstelling). Daardoor staan de tijdigheid en kwaliteit
van calamiteitenonderzoeken door het gevangeniswezen en vreemdelingenbewaring
onder druk en daarmee het lerend vermogen van de sector.

53/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Medische zorg door medische diensten
De medische zorg die medische diensten van justitiële inrichtingen bieden, komt tot
stand onder complexe en risicovolle omstandigheden. Soms moeilijk behandelbare,
ernstige en meervoudige gezondheidsproblemen gaan vaak gepaard met risico’s op
het gebied van zorg èn beveiliging. De toegankelijkheid van de juiste zorg op het
juiste moment is in deze context een blijvende uitdaging. Zeker in een periode waarin
organisatieverandering door onder andere de afname van het aantal gedetineerden­
een forse impact heeft op de justitiële sector, is dit een bijzondere bestuurlijke
­verantwoordelijkheid.
Medische zorg aan asielzoekers
Per 1 januari 2018 gaat de organisatie Arts en Zorg de medische zorg aan asielzoekers­
verzorgen. Op dit moment verzorgt het Gezondheidscentrum Asielzoekers de
­medische zorg op alle opvanglocaties. Overdracht en continuïteit van zorg en
­dossiervoering spelen een belangrijke rol.
5.9.3 Toezichtstrategie
De inspectie houdt toezicht op de zorg in deze sectoren door middel van incidenten­
toezicht en risicotoezicht. Bij het incidententoezicht beoordeelt de inspectie
­meldingen over incidenten en richt ze zich sterk op het lerend vermogen van de
­zorgaanbieders. Bij het risicotoezicht kijkt de inspectie in het bijzonder naar die
­onderwerpen en/of organisaties waar zij de meeste zorg over heeft. In haar toezicht
staat de inspectie in 2018 in het bijzonder stil bij de volgende zaken:
Samenwerking
Toezicht houden op de genoemde sectoren vraagt om intensieve samenwerking
­tussen toezichthouders van verschillende organisaties. De inspectie zet in 2018 de
nauwe samenwerking met de Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie JenV) voort.
Dit g­ ebeurt onder meer in een gezamenlijk meldingenoverleg en als deelnemers
aan het ­Nationaal Preventief Mechanisme (NPM). Het NPM ziet in Nederland op
­onafhankelijke wijze toe op een menselijke behandeling van personen die door de
overheid in hun vrijheid zijn beperkt en adviseert de verantwoordelijken op dit punt.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Samen met Inspectie JenV geeft de inspectie het toezicht op de zorg en veiligheid in
justitiële setting verder vorm. Onder meer door het verder ontwikkelen van een
gezamenlijk meldingenoverleg (incidenten en overlijdens in detentie). Daar waar
nodig en mogelijk is sprake van gezamenlijk toezicht. Samen met Inspectie JenV
houdt de inspectie in het kader van de Jeugdwet toezicht op de justitiële jeugdinrichtingen (jji’s). Voor het toezicht op de kwaliteit van de zorg voor arrestanten
werkt de inspectie aanvullend samen met de Commissie Toezicht Arrestantenzorg.
Toezicht op onvrijwillige zorg
De Wet Bopz beschermt onder meer de rechten van cliënten die met een Bopzmaatregel worden opgenomen. De inspectie geeft in het toezicht bijzondere
aandacht aan de organisatie en uitvoering van zorgverlening aan Bopz-patiënten in
tbs-klinieken. Dit ook als follow-up van het onderzoek dat hiernaar is uitgevoerd in
2017.
Ook onderzoekt de inspectie volgens een vaste procedure de meldingen over
onvrijwillige geneeskundige behandelingen (OGB). De inspectie is hier in 2017 mee
gestart en geeft hier in 2018 een vervolg aan.
Goed bestuur
De kwaliteit van het incidentenonderzoek door instellingen blijft een belangrijk
thema. Evenals in 2017 is ook in 2018 de aandacht van de inspectie gericht op het
verder verbeteren van de kwaliteit en tijdigheid van calamiteitenonderzoeken die
worden uitgevoerd door de onderzoekscommissies van de divisie Gevangeniswezen
en Vreemdelingenbewaring. Het verbeteren van de kwaliteit van onderzoeken draagt
bij aan de kwaliteit van zorg en de tijdigheid draagt ertoe bij dat verbetermaatregelen
tijdig worden ingezet. Daarnaast gaat de inspectie bij de bestuursgesprekken in op de
sturing op kwaliteit en continuïteit van de zorg en risicobeheersing door de
bestuurlijk verantwoordelijken.
5.9.4 Verwachte resultaten
–

54/74

In 2018 heeft de inspectie in haar toezicht vervolg gegeven aan de uitkomsten
van haar toezicht op de organisatie en kwaliteit van de zorg voor Bopz-

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

–

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

–

patiënten in forensisch psychiatrische centra (fpc’s) en de toepassing van
onvrijwillig geneeskundige behandelingen (OGB) in de forensische zorg.
In 2018 heeft de inspectie een verbetering van de kwaliteit en tijdigheid van
calamiteitenonderzoeken geconstateerd. De inspectie maakt gebruik van
nieuwe analysemethodes bij de beoordeling van het incidentenonderzoek.
Daardoor is de kwaliteitsverbetering van het onderzoek naar incidenten door
zorgaanbieders gestimuleerd.
De inspectie heeft in 2018 nauw toegezien op de gevolgen van de overdracht
van de medische zorg voor asielzoekers naar Arts en Zorg. Dit betekent dat in
2018 de eerstelijnszorg 24/7 bereikbaar, beschikbaar en van voldoende
kwaliteit is. Daarnaast is de continuïteit van zorg geborgd in het geval van
overplaatsing en verhuizing.

In de ggz is een ontwikkeling gaande gericht op het bevorderen van herstel en
­participatie voor mensen met een psychische aandoening. Destigmatisering draagt
bij aan een betere positie in de samenleving van personen die een psychische
­kwetsbaarheid hebben. Ambulantisering vormt al meerdere jaren een belangrijk thema
binnen de ggz. Het gaat hierbij om de afbouw van klinische bedden en de opbouw van
ambulante zorgteams. Hierbij worden intramurale voorzieningen beperkter ingezet
voor een geringer aantal zorgsituaties. Zowel voor de cliënt als de instelling geeft dit
andere mogelijkheden, maar ook knelpunten. De afbouw van de klinische capaciteit
vraagt van cliënten en zorgverleners meer aandacht voor de zelfregie en herstel van de
cliënt.
Afbouw van klinische bedden geeft een zorgverzwaring van de doelgroep die verblijft
in de intramurale voorziening. Voor het bieden van goede zorg aan complexe
­doelgroepen is samenwerking tussen partners in de ggz, andere zorgaanbieders en het
sociaal domein nodig, zoals samenwerking tussen huisartsen, gemeenten (wijkteams),
politie en justitie, jeugdhulp en ggz.

5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.10.1 Ontwikkelingen binnen de sector geestelijke gezondheidszorg
De geestelijke gezondheidszorg (ggz) is een dynamische sector. Zowel binnen
­instellingen als daarbuiten zijn diverse vormen van ggz beschikbaar. Tot de ggz behoort­
zorg aan volwassenen, kinderen/jeugdigen en ouderen. Ook zorg aan mensen­met
een verslaving valt binnen het domein van de ggz. Het aanbod van de ggz is ingedeeld­
in ggz-ondersteuning bij de huisarts, basis-ggz en gespecialiseerde ggz (Zorg­
verzekeringswet). Een deel van de ggz wordt aangeboden op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Jeugdwet, Wet langdurige zorg (Wlz) en er wordt
ggz verleend op grond van een strafrechtelijke maatregel.
Deze verscheidenheid aan wettelijke- en financieringskaders ervaart de ggz als
­belastend als het gaat om administratieve lasten. Voor de curatieve ggz (Zorg­
verzekeringswet) wordt gewerkt aan een nieuwe bekostigingsstructuur. Verschillende
instellingen ervaren financiële problemen die samenhangen met de verplichtingen en
ontwikkelingen in de ggz, zoals gevolgen van financieringsproblematiek en afbouw
van klinische capaciteit. Dit vergt veel inzet op het vlak van de bedrijfsvoering en goed
bestuur.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Binnen de ggz blijven inhoudelijke speerpunten op het gebied van kwaliteit en
­veiligheid onverminderd van belang: inzet ervaringsdeskundigheid en samenwerking­
met naasten, hanteren meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld, terug­
dringing van toepassing van dwang en drang, preventie van suïcide, medicatie­
veiligheid en een goed zorgaanbod voor mensen die een psychisch probleem hebben
en daardoor verward zijn.
Binnen de ggz zijn meerdere belangrijke initiatieven op het gebied van kwaliteit.
­Vanuit het Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGz worden door de veldpartijen kwaliteitsstandaarden voor de ggz ontwikkeld die van grote betekenis zijn voor de sector. Sinds
1 januari 2017 is het hebben van een kwaliteitsstatuut verplicht voor zorgaanbieders
in de curatieve ggz, wat per zorgaanbieder de patiënt meer inzicht geeft in de wijze
­waarop de behandeling wordt aangeboden.
In samenwerking met andere partijen bereidt de inspectie zich voor op de mogelijke
inwerkingtreding van de Wet verplichte ggz (Wvggz) als beoogd opvolger van de Wet
bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz).

55/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave

zijn, door de omstandigheden waarin deze wordt aangeboden en de manier waarop
wordt omgegaan met fouten of onprofessioneel gedrag. Behalve bij de grote
geïntegreerde instellingen kunnen ook bij solistische ­zorgverleners (vrijgevestigden)
en kleine instellingen risico’s op disfunctioneren ­ontstaan, wanneer richtlijnen of
wettelijke vereisten rond kwaliteit en veiligheid ­onvoldoende worden gevolgd.

Voorwoord
Samenvatting

Tabel: overzicht aantallen cliënten in de geestelijke gezondheidszorg per 2014

1 De inspectie in 2018

		

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Zorgsoort

Aantal

Totaal		

1.246.298

Zonder verblijf		

1.211.833

		

Poh-ggz

366.306

		

Basis-ggz

281.256

		

Gespecialiseerde ggz

686.455

bevat niet de aantallen in het kader van forensische zorg in de ggz

Goed bestuur
In de ggz borgt goed bestuur het organiseren van goede zorg, waarbij systematisch
aan de kwaliteit van zorg wordt gewerkt. Wanneer de bestuurlijke verantwoorde­
lijkheid onvoldoende wordt ingevuld, ontstaan risico’s voor de kwaliteit en
veiligheid­van zorg. In het bijzonder kunnen risico’s ontstaan bij problemen rondom
­continuïteit van bedrijfsvoering of bij strategische ontwikkelingen die ingrijpen in de
organisatie van de zorgaanbieder. Lerend vermogen (bijvoorbeeld na een incident,­
ook instellingen onderling), samenwerking in de keten en transparantie over
­bestuurlijk handelen zijn belangrijke elementen voor goed bestuur in de ggz.

5.10.2 Belangrijkste risico’s in de sector

5.10.3 Toezichtstrategie

Ambulantisering
De ambulantisering van zorg brengt risico’s met zich mee. Geestelijke gezondheidszorg wordt steeds meer in (samenhang met) netwerken aangeboden, bestaande uit
partijen uit de zorg en het sociaal domein. Toegankelijkheid van de zorg, tijdigheid,
samenwerking en goede overdracht zijn van groot belang. Niet toegankelijke of
tijdige zorg kan leiden tot onderdiagnostiek, ontwikkeling van vermijdbare gezondheidsschade of het ontstaan van (gewelds)incidenten. Gebrekkige samenwerking en
onvoldoende overdracht kunnen leiden tot discontinuïteit van zorg, risico’s op het
gebied van medicatieveiligheid, onvoldoende oog hebben voor bijkomende risico’s
(zoals huiselijk geweld of kindermishandeling) of onvoldoende aandacht voor de
samenhang van psychische en lichamelijke problemen.

In 2018 sluit de inspectie aan bij de ontwikkeling dat ggz midden in de samenleving
wordt aangeboden. Voor zowel het risico- als het incidententoezicht geldt dat bij
activiteiten steeds vaker het perspectief van de burger, in zijn rol als cliënt, naaste of
nabestaande wordt benut. Naast het toezicht op de grotere geïntegreerde instellingen
richt de inspectie zich ook op de solistisch werkende zorgverleners (vrijgevestigden)
en kleine instellingen binnen de ggz.

Met verblijf

77.670

		

Gespecialiseerde ggz

49.538

		

ZZP’s

32.155

Bron: Vektis
Met ingang van 1 januari 2015 zijn delen van de ggz overgeheveld naar de Wmo en Jeugdwet. De hier getoonde weergave

In het toezicht geeft de inspectie met nadruk aandacht aan de volgende thema’s:

Professionaliteit
Professioneel handelen met het oog voor de zorgvraag van de patiënt is van wezenlijk
belang. De patiënt en zijn omgeving moet kunnen rekenen op zorg die wordt geboden
volgens de geldende wet- en regelgeving en normen van het veld. Zorg moet ook veilig
IGJ i.o.
Werkplan
2018

Netwerkzorg in een veranderende zorgsector
Het ambulant en herstelgericht werken binnen de ggz, waarbij lokale en regionale
samenwerking een steeds grotere rol speelt. Dit gaat onder andere over aspecten van
medicatieveiligheid en continuïteit van zorg bij ambulante behandeling. Hierbij is
samenwerking en afstemming tussen de zorg en het sociaal domein een belangrijk
aandachtspunt.

56/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Acute zorgketen in de geestelijke gezondheidszorg
In de sector spelen diverse ontwikkelingen gericht op een sluitende aanpak voor
personen met verward gedrag (waarvan een deel psychische problemen heeft). De
­inspectie ziet toe op de kwaliteit van de zorg binnen de acute psychiatrie (zoals­
­toegankelijkheid, medicatieveiligheid), waarbij nu tal van initiatieven gaande
zijn g­ ericht op kwaliteitsontwikkeling. Samenwerking binnen de acute zorgketen­
is d
­ aarbij een belangrijk facet, alsook continuïteit van zorg na afloop van een
­strafrechtelijke maatregel.

inwerkingtreding van de Wvggz blijft de inspectie toezicht houden op de uitvoering­
van de Wet bopz, waarbij aangesloten wordt bij de herstelgerichte ontwikkeling
­binnen de ggz en het streven naar vermindering van de toepassingen van gedwongen
zorg.
Gezien de ontwikkeling van de ggz, werkt de inspectie samen met andere toezichthouders, zoals Inspectie JenV en toezichthouders voor de Wmo.

Disfunctionerende beroepsbeoefenaren
Het bevorderen en borgen van professioneel handelen in instellingen of
­samenwerkingsverbanden (vrijgevestigden) is nodig voor de kwaliteit en veiligheid­
in de zorg. Daarbij dient binnen instellingen een veilig en lerend werkklimaat
te ­bestaan, wat ook het verbeterend vermogen versterkt. Het signaleren van en
handelen­op grond van signalen van mogelijk (seksueel) grensoverschrijdend of
ander onprofessioneel gedrag in de behandelrelatie is een belangrijk aandachtspunt,­
dat zowel in het incidententoezicht als het risicogestuurde toezicht aan de orde
komt.
Goed bestuur
Aan de hand van het toezichtkader Goed Bestuur wordt toezicht gehouden op het
­bestuur binnen de ggz, waar de variatie in grootte, structuur en governance van
­instellingen groot is. In het toezicht op goed bestuur in de ggz wordt samengewerkt
met de Nederlandse Zorgautoriteit. Transparantie en lerend vermogen rond (het
onderzoek naar) incidenten is een belangrijk aandachtspunt. Daarnaast is er een
­bestuurlijke verantwoordelijkheid voor het voeren van een kwaliteitsstatuut in de
curatieve ggz.

De inspectie bespreekt gesignaleerde ontwikkelingen en risico’s met partijen
­binnen de ggz, zoals MIND Landelijk platform ggz, GGZ Nederland en het Netwerk
­Kwaliteitsontwikkeling GGz (NKO). Waar dat passend is, sluit de inspectie aan bij
bijeenkomsten gericht op kwaliteitsontwikkeling of beeldvorming rond kwaliteit en
veiligheid in de ggz. Ook organiseert de inspectie dit soort bijeenkomsten zelf als dit
bijdraagt aan de ontwikkeling van de toezichtstaak in relatie tot de kwaliteit van zorg
in de ggz.
5.10.4 Verwachte resultaten
–

–

–

–
De ontwikkeling van toezicht zal primair gericht zijn op de voorbereiding op de
­toezichtstaak in het kader van de Wvggz, gezien de verwachte inwerkingtreding.
Hierbij werkt de inspectie samen met externe bij de uitvoering van de wet betrokken­
partijen, zoals de gemeenten, de geneesheer-directeuren, de zorgaanbieders, de
­cliënt- en naastenvertegenwoordiging, het Openbaar Ministerie en de politie. Tot de

IGJ i.o.
Werkplan
2018

–

57/74

Meldingen van calamiteiten en andere verplichte meldingen worden
afgehandeld en leiden waar nodig tot vervolgtoezicht, zodat kwaliteit van de
zorg en het lerend vermogen bij de instelling verbetert.
Het toetsingkader ‘Ambulante ggz’ is geïmplementeerd. Hierdoor worden
risico’s binnen netwerken van ambulante ggz gesignaleerd en kunnen
verbetermogelijkheden worden geagendeerd en via toezicht worden ingezet.
De inspectie startte in 2017 een onderzoek naar de acute zorg in de ggz. Dat
loopt door in de eerste maanden van 2018. In 2018 brengt de inspectie een
rapport uit over de resultaten. Als de inspectie tijdens het onderzoek
verontrustende zaken tegenkomt, start zij direct een toezichttraject.
Er wordt toezicht gehouden op het professioneel functioneren (voorkoming
disfunctioneren) binnen de ggz, hoofdzakelijk via onderzoekbij meldingen van
ontslag wegens ernstig disfunctioneren.
Bij risicogestuurde bezoeken wordt getoetst op de mate van medicatieveiligheid in de betreffende zorgvorm, waardoor de aandacht voor medicatieveiligheid wordt vergroot.

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

–

Grote en kleinere zorgaanbieders worden aangesproken op hun
verantwoordelijkheid in het kader van goed bestuur, onder andere in de vorm
van een bestuursgesprek of op handhavend niveau.

5.11 Preventie
5.11.1 Ontwikkelingen in de sector preventie
Preventie is een inspectiebreed thema
Het thema preventie is in 2018 een belangrijk thema in het toezicht van de inspectie.­
Dit richt zich met name op infectiepreventie en verantwoord antibioticabeleid.
­Preventie is een onderwerp dat sectoroverstijgend aandacht behoeft. Of het nu gaat
om de ziekenhuizen, verpleeghuizen, huisartsen, ambulances of privéklinieken,
overal is een goed infectiepreventiebeleid (inclusief antibioticabeleid) van belang.
De inspectie is actief in al deze sectoren op het gebied van preventie.
Ontwikkelingen infectiepreventie
Toenemende antibioticaresistentie is een probleem dat wereldwijd speelt.
­Verspreiding van resistentie gaat over landsgrenzen heen. Daarom is internationale
samenwerking belangrijk. In EU-verband zijn afspraken gemaakt voor de aanpak van
antibioticaresistentie. In 2017 is de Joint Action on AMR van start gegaan waarin de
Europese landen samenwerken. Dit loopt door in 2018.
Ontwikkelingen GGD’en
In 2016 waren er 25 GGD-instellingen. De inspectie constateerde in 2016 bij haar
bezoekronde een grote verscheidenheid aan gemeenschappelijke regelingen, die
de basis vormen voor iedere GGD. De grote diversiteit werd met name bepaald door
­inwonertal, omvang van de GGD en verschillen in organisatievorm. Deze varieerde
van zelfstandig tot onderdeel van de gemeente en vele tussenliggende vormen.
­Daarnaast varieerde het takenpakket van alleen wettelijke taken tot een veelvoud van
plustaken. Gemeenten kopen deze taken in waardoor GGD’en zich genoodzaakt zien
maatwerk te verrichten.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

In 2015 ging het Stimuleringsprogramma Betrouwbare Publieke Gezondheid van start
dat loopt tot 2018. Het doel van het programma was: meer zicht krijgen op de inzet
en effectiviteit van de publieke gezondheid, de vier pijlers van de GGD’en inhoudelijk
verder uitbouwen en waar nodig versterken en de GGD positioneren in het sociaal
domein, bij het National Programma Preventie (NPP) en bij de aanpak van Sociaal
Economische Gezondheidsverschillen (SEGV).
Het stimuleringsprogramma heeft laten zien dat het stelsel van de publieke
­gezondheid, zowel op landelijk als op lokaal niveau op orde is.
Uit verscheidene onderzoeken, in opdracht van het ministerie van VWS, in 2016 en
2017 komt naar voren dat de GGD’en de taken uit de Wet publieke gezondheid (Wpg)
en taken die onder de vier pijlers vallen goed kunnen uitvoeren. Ook zijn zij goed
ingericht op veranderende omstandigheden en innovatie. In 2018 is aandacht voor
versterking van de relatie met het sociaal domein. Het kwaliteits- en transparantietraject van de GGD’en zal naar verwachting in de eerste helft van 2018 ontwikkeld en
eind 2018 operationeel zijn bij alle GGD’en.
Ontwikkeling indicatoren
In 2017 is de ontwikkeling van indicatoren om de kwaliteit van de publieke
gezondheid­te monitoren vervolgd. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
­Milieu (RIVM) startte in 2016 met een groslijs met indicatoren op tien themagebieden
uit de Wpg. In 2017 werd de groslijst ingedikt om tot een werkbare indicatorenset te
komen. De vaststelling hiervan is voorzien in 2018. Dit vindt plaats in relatie tot de
­implementatie van een Governance Code voor de GGD’en.
Onderzoek naar taken GGD’en
Naast de drie inspectieonderzoeken die uitgebracht werden in 2016 (onderzoek naar
de jeugdgezondheidszorg, infectieziektebestrijding IZB en de taakinvulling door de
Directeuren Publieke Gezondheid), heeft de minister van VWS een breder onderzoek­
laten verrichten met betrekking tot de taken van de GGD’en. Hierbij werd extra
­aandacht besteed aan sociaal-economische gezondheidsverschillen en gezondheidsbevordering. In 2017 werden de resultaten hiervan gepubliceerd. Als vervolg hierop is
een bestuurlijk overleg tussen het ministerie van VWS, VNG en GGD GHOR Nederland

58/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

geïnitieerd waarin verdere afspraken worden gemaakt over de verantwoording van de
GGD’en aan de stakeholders. In 2018 is IGJ i.o. daar nauw bij betrokken en ontwikkelt
zij een daarop aansluitend toezichtkader.
Bevolkingsonderzoek en screening
Het aanbod van ‘health checks’ in Nederland, de ontwikkeling van nieuwe vormen
van preventief (zelf )onderzoek en zorgaanbieders die deze controles uitvoeren, neemt
snel toe. Met een health check kunnen mensen preventief (zelf )onderzoek doen.
Daarnaast maken Nederlanders steeds gemakkelijker gebruik van het aanbod in het
buitenland, internet en apps om zichzelf te monitoren of te testen. Het is van belang
dat de inspectie het toezicht en de handhaving op health checks goed kan uitvoeren.
De minister van VWS wenst meer ruimte voor nieuwe ontwikkelingen op het t­ errein
van health checks en onderzoekt hoe de wettelijke kaders hierop aansluiten. In
2018 vindt mogelijk een wijziging op de Wet bevolkingsonderzoek plaats. Daarbij is
­media-aandacht voor het maatschappelijk vraagstuk health checks. De inspectie volgt
deze ontwikkelingen en sluit hierbij aan met haar toezicht.

GGD’en
In het lokaal gezondheidsbeleid is aandacht nodig voor de relatie tussen gezondheid
en omgeving. Daarbij is de relatie met milieu en veehouderij van belang. Dit vraagt
om de ontwikkeling van een ‘One Health’-visie. De landelijke capaciteit medische
milieukunde die de GGD hiervoor beschikbaar heeft is onder de streefwaarde die door
de VNG in 2005 is vastgesteld. Wettelijke, proactieve taken kunnen daarmee onder
druk komen te staan.
Er is steeds meer maatschappelijke aandacht voor crises en incidenten die de
­volksgezondheid bedreigen (bijvoorbeeld bij grote publieksevenementen of
­verontreiniging). Preventief beleid kan risico’s beperken. Dit vraagt specifieke inzet
van de GGD. Het gaat dan ook om de advisering rond gezondheid en veiligheid bij
evenementen. Als er niet genoeg aandacht is voor gezondheidsbescherming, leidt
dit voor burgers tot gezondheidsrisico’s waar zij zelf geen invloed op hebben. De
­inspectie ziet erop toe dat GGD’en invulling geven aan deze specifieke taak.
5.11.3 Toezichtstrategie

5.11.2 Belangrijkste risico’s in de sector
Infectiepreventie
De dreiging van de wereldwijde toename van antibioticaresistentie gaat
­onverminderd voort. Als antibiotica niet meer werkzaam zijn, bestaat er een groot
risico dat behandelbare­ziekten onbehandelbaar worden en tot ernstige ziekte of de
dood leiden. ­Infectieziekten en zorginfecties leiden tot het gebruik van antibiotica.
Antibioticagebruik leidt tot resistentie en infecties met resistente micro-organismen
vragen om gebruik van modernere antibiotica waartegen ook weer resistentie
ontstaat. Goede infectiepreventie/infectieziektenbestrijding gecombineerd met juist
en verantwoord gebruik van antibiotica en goede surveillance zijn de methodes bij
mens en dier om de opkomst van antibioticaresistentie en de daarmee gepaard
gaande problemen tegen te gaan. Aanpak van ziektelast en dreiging door microbiologische risico’s vraagt per definitie een geïntegreerde aanpak, zowel binnen de
gezondheidszorg als de ­veterinaire sector.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

De toezichtstrategie voor preventie beslaat:
1
thematisch toezicht op infectiepreventie en antibioticabeleid;
2
incidententoezicht;
3
afstemming met ministerie van VWS over aanpak antibioticaresistentie;
4
communicatie en transparantie;
5
internationaal;
6
toezicht op de GGD-en.
Ad 1 Thematisch toezicht op infectiepreventie en antibioticabeleid
De inspectie ziet er op toe dat de zorginstellingen hun infectiepreventiebeleid op
orde hebben en er alles aan doen om de verspreiding van infectieziekten en het
­ontstaan van zorginfecties zo goed als mogelijk tegengaan.
Doordat er meer bewegingen plaatsvinden binnen de zorgketen, gaat de inspectie
zich ook richten op infectiepreventie in zorgketens.
De inspectie blijft in 2018 thematisch toezicht houden op de naleving van

59/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

richtlijnen in ziekenhuizen, verpleeghuizen en privéklinieken. Dat doet ze met
inspectie­bezoeken in combinatie met gesprekken met bestuurders.
Na publicatie van een geaggregeerd rapport ‘Toezicht infectiepreventie (TIP) in de
ziekenhuizen’ in het voorjaar van 2018 gaat de inspectie op basis van evaluaties en
gesprekken met het veld vervolgonderzoek ontwikkelen waarmee, mede op basis van
risico-indicatoren, het onderwerp TIP mee zal draaien in het reguliere toezicht van
de ziekenhuizen. Daarnaast leent het onderwerp zich voor ‘thermometerbezoeken’,
waarbij met korte bezoeken risico’s in kaart worden gebracht. Bij vaststelling van
­risicovolle situaties voert de inspectie verdiepend onderzoek uit.
Ook vindt in 2018, op basis van verkennend onderzoek en pilots in 2017, uitbreiding
van het toezicht op infectiepreventie en antibioticabeleid plaats in de forensische
zorg, de ambulancezorg en de eerstelijnszorg.
De bijdrage aan infectiepreventiemodules van het toezicht in de ouderenzorg en
mondzorg wordt in 2018 gecontinueerd. Daarnaast wordt een verkenning uitgevoerd
naar toezicht op infectiepreventie in zorgketens in 2019.
Ad 2 Incidententoezicht
Meldingen van uitbraken van zorginfecties of meldingen van uitbraken met
­micro-organismen in diverse onderdelen van de zorg blijven in 2018 onverminderd
aandacht krijgen. De inspectie brengt bij de afhandeling van dergelijke meldingen­
expertise in en stemt af met de inhoudelijke veldpartijen, zoals het Centrum
­infectieziektebestrijding van RIVM, de Nederlandse Vereniging voor Medische
­Microbiologie (NVMM), de Vereniging voor Hygiëne & Infectiepreventie in de
Gezondheidszorg (VHIG), de Stichting Werkgroep antibioticabeleid (SWAB) en de
Stuurgroep Flexibele Endoscopen Reiniging en Desinfectie (SFERD).
Daarnaast doet de inspectie onderzoek als er sprake is van een calamiteit of een
­mogelijke overtreding op grond van de Wet op het bevolkingsonderzoek (WBO).
Daarin volgt de inspectie de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz).
Het overleg met het ministerie van VWS (RIVM) om signalen van mogelijke
­overtredingen van de WBO te bespreken, zet de inspectie voort. Als het nodig­
is, neemt de inspectie contact op met de mogelijke overtreder. Afhankelijk van

IGJ i.o.
Werkplan
2018

het ­antwoord, weegt de inspectie af of het signaal alsnog in een melding en
­triagebehandeling omgezet moet worden.
Ad 3 Contact met ministerie van VWS over aanpak antibioticaresistentie
Belangrijke focuspunten in de aanpak van antibioticaresistentie zijn de samen­
werking op regionaal niveau, de surveillance (bewaking) van antibioticagebruik,
Bijzonder Resistente Micro-Organismen (BRMO) en zorginfecties. De inspectie blijft
onverminderd nauw betrokken bij deze ontwikkelingen en de ontwikkeling van het
beleid door het ministerie van VWS. Zij stimuleert daarbij te komen tot maatregelen
die handhaafbaar zijn. De inspectie ziet toe op de uitvoering van de maatregelen.
Omdat de aanpak van antibioticaresistentie domeinoverschrijdend is (domein mens/
dier), ontwikkelt de inspectie in navolging van het ministerie van VWS een ‘One
Health’-visie op het toezicht. Dat doet ze samen met de Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit (NVWA). One Health staat voor de bevordering van gezondheid van
mensen, dieren en omgeving door een gezamenlijke domeinoverstijgende aanpak.
De samenwerking met NVWA wordt in 2018 geïntensiveerd, met als doel een bredere
blik op microbiologische veiligheid in zorginstellingen en een gezamenlijke ‘One
Health’-visie op toezicht in antibioticaresistentie.
Toezicht op zorgnetwerken
In 2017 hebben de regionale zorgnetwerken antibioticaresistentie vorm gekregen en
zijn gestart met diverse pilots. De inspectie volgt de ontwikkelingen in het veld en
gaat in 2018 gaandeweg meer invulling geven aan het toezicht op het functioneren
van deze netwerken.
Ad 4 Communicatie en transparantie
Communicatie, contact met wetenschappelijke verenigingen en beleids­
ondersteuning binnen het programma Aanpak Antibioticaresistentie van het
­ministerie van VWS maken nadrukkelijk onderdeel uit van de toezichtstrategie.
­Daarnaast voert de inspectie gesprekken met veldpartijen en bestuurders. Deze gaan
specifiek over infectiepreventie en antibioticabeleid.
Ook besteedt de inspectie blijvend aandacht aan het publiceren van (weten­

60/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

schappelijke) artikelen, het geven van presentaties bij symposia en congressen en het
geven van onderwijs (op aanvraag). Daarmee wil zij volledig transparant zijn over wat
de inspectie van het veld verwacht. Bevindingen van het toezicht maakt de inspectie
openbaar.
In 2018 gaat de inspectie gebruik maken van meer publieksuitingen, bijvoorbeeld
nieuwsbrieven, om ook gedurende de lopende projecten het veld op de hoogte te
kunnen houden van vorderingen en in het oog springende bevindingen.
In 2018 publiceert de inspectie daarnaast een evaluatie van het toezicht infectie­
preventie in de ziekenhuizen en biedt zij een overzicht van de resultaten op het
­gebied van het tegengaan van antibioticaresistentie middels toezicht gedurende de
afgelopen vijf jaren (periode 2012-2017).
Ad 5 Internationaal
Joint programme on AMR
Internationaal is in september 2017 het Joint Programme on AMR gestart. Nederland­
is hierin work package leader van het WP One Health. De inspectie doet dit project­
­samen met RIVM en het ministerie van VWS. Doel van het WP is om de diverse
­Europese ‘national action plans’ (NAP’s) in kaart te brengen, te vergelijken en de
­doelstellingen van de NAP’s te stimuleren door ‘country visits’. Daarnaast wordt een
internationaal netwerk van inspecterende instanties opgezet.
National Authority on Containment of Polio (NAC)
Wereldwijd wordt gewerkt aan de eradicatie (uitroeiing) van polio. Nu is een fase
van ‘containment’ aangebroken. Dit houdt in dat producenten van poliovaccins of
onderzoeksinstituten met voorraden poliovirus een certificeringstraject moeten
­volgen en aangemeld moeten zijn bij de WHO. Het nationale NAC coördineert dit.
Voor Nederland wordt in samenspraak met VWS bekeken of het NAC opgericht kan
worden onder het dak van de inspectie.

Ad 6 GGD’en
Net als in 2017 houdt de inspectie in 2018 toezicht op de GGD’en. In de brief
­‘Betrouwbare publieke gezondheid: Gezamenlijke verantwoordelijkheid van
­gemeenten en Rijk’ van 28 augustus 2014 aan de Tweede Kamer staan vier
­hoofdpijlers genoemd waar GGD’en zich op moeten richten.
De inspectie ziet erop toe dat de GGD’en de taken die bij deze pijlers horen, goed
­uitvoeren. Waar veldnormen beschikbaar zijn, handhaaft de inspectie, waar deze
­ontbreken agendeert de inspectie de ontwikkeling.
5.11.4 Verwachte resultaten
Infectiepreventie
–
Grotere naleving van richtlijnen in ziekenhuizen, verpleeghuizen en
privéklinieken, waardoor betere infectiepreventie plaatsvindt.
–
Start toezicht infectiepreventie in de sectoren forensische zorg, de
ambulancezorg en de eerstelijnszorg, waardoor dit onderwerp geagendeerd
wordt.
–
De inspectie gaat in 2018 gaandeweg meer invulling geven aan het toezicht
op het functioneren van de regionale zorgnetwerken antibioticaresistentie en
deze bevorderen waar nodig.
–
In 2018 maakt de inspectie gebruik van meer publieksuitingen, bijvoorbeeld
nieuwsbrieven, om ook gedurende de lopende projecten het veld op de hoogte
te kunnen houden en stimuleren.
–
In 2018 publiceert de inspectie een evaluatie van het toezicht infectiepreventie
in de ziekenhuizen en een overzicht van de resultaten op het gebied van het
tegengaan van antibioticaresistentie middels toezicht gedurende de afgelopen
vijf jaren (periode 2012-2017), welke input geeft voor toezicht/activiteiten
infectiepreventie.

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

IGJ i.o.
Werkplan
2018

61/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

GGD’en
–
De inspectie stimuleert de ontwikkeling van een Governance Code voor de
GGD’en en de verdere ontwikkeling van veldnormen voor GGD’en door de
GGD’en en het ministerie van VWS.
–
In 2018 ontwikkelt de inspectie, mede op basis van de resultaten uit de
onderzoeksrapporten van het ministerie van VWS, de beschikbare veldnormen
en de Governance Code een toetsingskader voor het toezicht op GGD’en.
–
De GGD’en voeren hun wettelijke taken ten aanzien van de vier pijlers goed
uit. Daarnaast is getoetst of de GGD’en concrete afspraken hebben vastgelegd
met de gemeenten die kwalitatief voldoen.

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

5.12 Jeugd

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap

5.12.1 Ontwikkelingen binnen de sector jeugd

4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Binnen het jeugdstelsel is IGJ i.o. samen met Inspectie Justitie en Veiligheid
(Inspectie JenV) verantwoordelijk voor het landelijk toezicht in het kader van de op
1 januari 2015 in werking getreden Jeugdwet. De inspectie ziet toe op de kwaliteit van
de jeugdhulp (jeugdzorg, jeugd-ggz en jeugd-LVB), jeugdbescherming en jeugdreclassering en de andere aanbieders in het jeugddomein. Daarnaast ziet zij toe op
de naleving van de wetgeving.

–
–
–
–

de vergunninghouders voor interlandelijke adoptie;
de opvangvoorzieningen voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen;
de schippersinternaten;
de aanbieders van jeugdhulp op de eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba 		
(Caribisch Nederland).

In het gedecentraliseerde jeugdstelsel is de hiermee beoogde transformatie van het
veld nog in volle gang. Gemeenten en aanbieders van jeugdhulp, jeugdbescherming
en jeugdreclassering groeien in hun rol. Tegelijkertijd verandert het landschap van
aanbieders: grootschalige instellingen en traditionele vormen van hulp maken plaats
voor nieuwe aanbieders van en andere, vaak meer kleinschalige, hulpvormen (zoals
gezinshuizen en zorgboerderijen). Toeleiding naar en uitvoering van de hulp vindt
steeds meer plaats via wijkteams en lokale netwerken. Tegelijkertijd neemt ook in het
jeugddomein integraliteit en continuïteit een steeds grotere plaats in als het gaat om
verantwoorde hulp en bescherming.
Vergeleken met het stelsel van voor de decentralisatie zijn er nu veel meer aanbieders
die onder het landelijk toezicht jeugd vallen. Begin 2017 waren dit er – voor zover
bekend - ruim 3.800, waarvan er zeshonderd in 2016 als nieuw toetredende aanbieder
bij kwamen.
Tabel: overzicht jeugdigen in de jeugdhulpverlening (2016)

Binnen de jeugdsector houdt de inspectie toezicht op:
–
de jeugdhulpaanbieders;
–
de certificerende instelling voor de jeugdbescherming en jeugdreclassering;
–
de aanbieders van jeugdbescherming en jeugdreclassering;
–
Veilig Thuis: het advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling;
–
de Raad voor de Kinderbescherming;
–
de justitiële jeugdinrichtingen;
–
Halt;
–
de instellingen voor jeugdgezondheidszorg;
–
de aanbieders van hulp aan licht verstandelijk beperkte kinderen;
–
de aanbieders van jeugd-ggz;

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Totaal aantal jeugdigen in Nederland

3.400.000

Jeugdigen met ambulante jeugdhulp

260.770

Jeugdigen met verblijf

21.460

Jeugdigen in een pleeggezin

17.900

Jeugdigen met een beschermingsmaatregel

34.875

Jeugdigen met een reclasseringsmaatregel

8.795

Bron: www.staatvenz.nl

62/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

De decentralisatie van de jeugdzorg moet worden bezien in relatie tot een aantal
andere decentralisaties binnen het sociaal domein, zoals de Wmo en de Participatiewet. Voorts is er een relatie met de Wet passend onderwijs. Dit vergt van gemeenten,
organisaties en professionals steeds meer een sectoroverstijgende aanpak.

Tabel: overzicht jeugdigen per justitiële jeugdinrichting
Totaal aantal jeugdigen in justitiële jeugdinrichtingen 391

Naast de decentralisatie is ook de professionalisering van het jeugddomein flink
op stoom aan het komen. Er zijn momenteel ruim 28.000 professionals bij het
­beroepsregister Stichting Kwaliteitsregister Jeugd (SKJ) geregistreerd. Verder zijn
er inmiddels op initiatief van de beroepsverenigingen in de jeugdhulp en jeugd­
bescherming veertien richtlijnen opgesteld. De registratie bevordert het vorm krijgen
van bijvoorbeeld nascholing en daarmee het gebruik van richtlijnen en de verdere
professionalisering van het werk.
Door de toenemende complexiteit van het zorgveld wordt goed bestuur bij
­aanbieders van jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering steeds
­belangrijker: Zijn deze bestuurders voldoende ‘in control’? Hebben zij voldoende oog
voor veiligheid en kwaliteit? Hebben zij voldoende oog voor risico’s binnen de eigen­
organisatie en in de samenwerking met andere organisaties? Raden van bestuur
en raden van toezicht zijn hierbij verantwoordelijk voor een adequaat systeem van
­intern toezicht. Binnen de zorg is er inmiddels een breed gedragen Governancecode
Zorg die hier een belangrijke bijdrage aan levert. Deze code geldt echter niet voor de
jeugdhulp.

Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Rijks-JJI De Hunnerberg

46

Rijks-JJI Den Hey-Acker

58

JJI Juvaid

31

JJI Het Keerpunt

15

JJI Lelystad

76

JJI Teylingereind

81

Sinds oktober 2010 hebben de eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Caribisch
Nederland) de status van bijzondere gemeenten van Nederland. De jeugdhulp op deze
eilanden valt onder ministeriële verantwoordelijkheid. In 2016 is een wet in werking
getreden waarmee kwaliteitseisen worden gesteld aan de jeugdhulp in Caribisch Nederland en sindsdien is de inspectie verantwoordelijk voor het toezicht en de handhaving. Uit toezicht van de inspectie de afgelopen jaren blijkt dat er veel tot stand is
gebracht, maar er ook nog veel verbeteringen mogelijk en nodig zijn. Actief toezicht
kan hier een stimulerende rol spelen.

Ook op het gebied van de jeugdigen die hulp krijgen in het strafrechtelijk kader zijn
er ontwikkelingen gaande. Zo wordt er momenteel binnen het traject ‘Verkenning
invulling vrijheidsbeneming justitiële jeugd’ in verschillende proeftuinen onderzocht
wat bruikbare elementen zijn voor een toekomstig stelsel van vrijheidsbeneming
voor deze jongeren. Hierbij wordt onder andere onderzoek gedaan naar kleinschalige
voorzieningen voor deze doelgroep en het werken met integrale plannen die verder
gaan dan het justitiële kader en waarbij alle ketenpartners samenwerken.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

84

Bron: Dienst justitiële jeugdinrichtingen (mei 2017)

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s

Rijks-JJI De Hartelborgt

63/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

Tabel: overzicht jeugdigen in de jeugdhulpverlening in Caribisch Nederland (2016)

Tabel: overzicht alleenstaande minderjarige vreemdelingen onder voogdij (begin 2017)

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

Totaal aantal jeugdigen in justitiële jeugdinrichtingen 391
			Bonaire		St. Eustatius		

Totaal aantal AMV’s

6.000

Saba

Tot 12 jaar

600

Aantal jeugdigen per eiland		

5.500		

1.000		

600

12 – 16 jaar

1.500

Gezinnen in ambulante hulpverlening		

82		

34		

37

16 -18 jaar

3.900

Omgangsbegeleiding		
49		1		
Jeugdreclassering		
11				
Pleegzorg		
87		1		2
Onder toezicht gestelde jeugdigen (OTS)		

101		

6		

1

Jeugdigen onder voogdij		
14				2
Jeugdigen in residentie		

46

7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

De komende tijd zal het stelsel van interlandelijke adoptie goed tegen het licht
gehouden worden. Hierbij is het uitgangspunt dat interlandelijke adoptie mogelijk
moet blijven voor die kinderen voor wie geen alternatief beschikbaar is, waarbij de
zorgvuldigheid en kwaliteit van de procedures verbeterd wordt.

Bronnen:
– Jaarverslag 2016 Jeugdzorg en Gezinsvoogdij Caribisch Nederland (JGCN)

Tabel: overzicht geplaatste adoptiekinderen 2010 - 2016

– Jaarverslag 2016 Kas Pa Hóben Ku Futuro
Totaal aantal jeugdigen in justitiële jeugdinrichtingen 391

– Cijfers Stichting Project
				

De afgelopen jaren is er een hoge instroom geweest van vluchtelingen. Het Centraal
Orgaan opvang Asielzoekers (COA) en Nidos[13] hebben hierdoor in hoog tempo een
groot aantal alleenstaande minderjarige vreemdelingen opgevangen. Hoewel de
instroom de laatste tijd afneemt, blijft het van groot belang dat er oog is en blijft voor
passende opvang, zorg en begeleiding voor deze kwetsbare groep jeugdigen.

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

705

529

488

401

354

304

214

Bron: Stichting adoptievoorzieningen

De uitdaging voor het toezicht in het domein jeugd is om al deze ontwikkelingen en
innovaties passende ruimte te geven in het toezicht. Het toezicht mag niet knellend zijn
voor deze ontwikkelingen. Tegelijkertijd moeten bodemeisen ten aanzien van de
kwaliteit en veiligheid gehandhaafd worden.
5.12.2 Belangrijkste risico’s in de sector

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie

Bron: Nidos

[13]

Nidos is een (gezins-)voogdij instelling die de voogdijtaak uitvoert voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Toegang tot en uitvoering van hulp in lokale netwerken
De toeleiding naar en uitvoering van hulp vindt door de decentralisatie van de
­jeugdhulp steeds meer plaats via wijkteams en lokale netwerken. De professional werkt

64/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

daar met verschillende en nieuwe netwerkcollega’s en dichter bij de burger in de wijk
(bijvoorbeeld in een jeugdteam of wijkteam), maar dus ook meer op afstand en buiten
het zicht van de eigen organisatie. Hierdoor is minder goed te zien en te volgen wie
nu aansprakelijk en verantwoordelijk is voor de kwaliteit die daar geleverd wordt of
wat hier onderling over is afgesproken. Daarnaast is ook de aandacht voor de beroeps­
ontwikkeling en de eisen gekoppeld aan de registratie in de context van de nieuwe
wijkorganisaties niet altijd voldoende geborgd, omdat professionals verder bij hun
werkgevers vandaan staan. Hierdoor komt bijvoorbeeld het faciliteren van scholing en
reflectie onder druk te staan.
Kwaliteit kleinschalig en gezinsgericht zorgaanbod
In de Jeugdwet is ervoor gekozen om jeugdigen die niet meer thuis kunnen
wonen­zo veel mogelijk op te laten groeien in een vervangende gezinssituatie,­
zoals een p
­ leeggezin, gezinshuis of zorgboerderij. De kwaliteit van dit soort
kleinschalige­voorzieningen moet net zo goed geborgd zijn als bij andere (grootschalige) v­ oorzieningen, maar dan moeten de regels en eisen wel zodanig worden
bijgesteld­dat deze passen bij die kleinschaligheid. Anderzijds moeten gemeenten
en i­ nstellingen die jeugdigen in die kleinschalige voorzieningen plaatsen er goed
op l­ etten dat de problematiek van de jeugdigen de draagkracht van de professionals
aldaar niet te boven gaat.
Zicht op nieuwe aanbieders
Aanbieders van jeugdhulp die vanaf 2015 zijn gestart worden via een risicoanalyse
geselecteerd en getoetst op de basiseisen voor verantwoorde jeugdhulp. Aan de
hand van het openbare rapport van die toets is onder andere voor de gemeenten
die er hulp inkopen inzichtelijk of en in hoeverre de aanbieder aan de basiseisen
voldoet. Het kost de inspectie tot nu toe aanzienlijke moeite om het grote aantal­
nieuwe aanbieders in beeld te krijgen, doordat een registratieplicht ontbreekt.
Er wordt een wijziging van de Jeugdwet voorbereid waarmee een meldplicht voor
(nieuwe) ­jeugdhulpaanbieders wordt geïntroduceerd. Tot die tijd bestaat het risico
dat de i­ nspectie onvoldoende zicht heeft op alle aanbieders en dus geen gedegen
­risicoselectie kan uitvoeren op basis waarvan het toezicht wordt uitgevoerd.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Passende zorg voor (gehandicapte) jeugdigen met complexe (multi)problematiek
In het huidige jeugdstelsel komt het regelmatig voor dat er geen passende plek
­gevonden kan worden voor (gehandicapte) jeugdigen met complexe (gecombineerde)­
opvoed- en psychische problemen. Deze jeugdigen worden ­doorverwezen van de ene
aanbieder naar de andere. Een goede, integrale aanpak lijkt te ontbreken, terwijl het
hier nu juist de groep betreft waarvoor de hulp het meest urgent is. Geen passende
zorg kan dramatische gevolgen hebben.
Seksueel grensoverschrijdend gedrag door hulpverleners
Als het dienstverband van een disfunctionerende beroepsbeoefenaar wordt ­beëindigd
ten gevolge van (een vermoeden van) seksueel grensoverschrijdend gedrag,­dan
zou voor een volgende werkgever opvraagbaar moeten zijn welke redenen­tot de
­beëindiging hebben geleid. De beëindiging mag er in elk geval niet toe leiden­
dat de medewerker zonder meer in de jeugdhulp werkzaam kan blijven. Op de
aanbieder­rust de zorgplicht om jeugdigen, maar ook de branche en beroepsgroep te
­beschermen tegen medewerkers die seksueel grensoverschrijdend gedrag vertonen.
De aanbieders en professionals dragen hier een gedeelde verantwoordelijkheid. Een
alternatief kan zijn dat de werkgever de werknemer in dienst houdt in een functie
waarin deze niet meer in contact komt met jeugdigen, totdat het justitiële onderzoek
na aangifte is afgerond.
5.12.3 Toezichtstrategie
Samenwerking
In het sociaal domein werkt IGJ i.o. binnen het Toezicht Sociaal Domein (TSD) samen
met de Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie JenV), de Inspectie van het
Onderwijs (IvhO) en de Inspectie Sociale Zaken en W
­ erkgelegenheid (ISZW). Bij dit
toezicht staat steeds de vraag centraal of kwetsbare jeugdigen en volwassenen (vroeg)
tijdig de benodigde zorg en ondersteuning krijgen, of deze voldoende passend is en
waar nodig in samenhang wordt aangeboden. De programmering die voortvloeit uit
deze bredere samenwerking is terug te vinden in de ‘Meerjarenvisie Samenwerkend
Toezicht Jeugd/Toezicht Sociaal Domein 2016 – 2019’. De toegang tot en uitvoering van
hulp in lokale netwerken krijgt hier een plek in.

65/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Alle meldingen van calamiteiten en geweld in het jeugddomein worden behandeld
in de Commissie Meldingen Jeugd (CM-J), die wordt gevormd door medewerkers uit
het domein Jeugd van IGJ i.o. en medewerkers van Inspectie JenV. Daarnaast maakt
ook TSD deel uit van de CM-J. Uitgangspunt is dat de commissie de aanbieder die de
melding heeft gedaan, verzoekt om de calamiteit eerst zelf te onderzoeken. De
commissie beoordeelt dit onderzoek aan de hand van een aantal criteria en gaat na
of de voorgenomen maatregelen voldoen. Als de inspecties dit onvoldoende vinden,
dan kunnen zij besluiten om zelf een onderzoek te doen. Zij doen altijd een eigen
onderzoek als een jeugdige is overleden die verbleef in een gesloten setting of na
toepassing van een vrijheidsbeperkende maatregel.

Thematisch toezicht
Naast het toezicht op individuele aanbieders in de vijf regio’s houdt de inspectie ­binnen de jeugdsector ook thematisch toezicht. Ook dit toezicht vindt op een
­risicogebaseerde manier plaats. Onderwerpen waar de inspectie risico’s ziet worden
met behulp van een gestructureerd risicomodel opgespoord en ook binnen een
­thematisch toezicht zelf worden de keuzes voor de te onderzoeken aanbieders op
basis van de ingeschatte risico’s gekozen.
Aansluitend bij de grootste risico’s in de sector zijn de belangrijkste thematische
­toezichtprojecten die IGJ i.o. in 2018 uitvoert het onderzoek naar passende zorg
voor (gehandicapte) jeugdigen met complexe (multi)problematiek, het onderzoek
naar het verminderen van een repressieve aanpak binnen de jeugdhulp, het t­ oezicht
­samen met Inspectie JenV bij alle gecertificeerde instellingen voor jeugdbescherming
en jeugdreclassering naar een actueel en werkend familiegroepsplan, het onderzoek
naar de opvang van alleenstaande minderjarige vreemdelingen en het toezichtproject­
waarin wordt onderzocht of feiten en meningen voldoende worden onderscheiden­
bij de dossiervorming in de jeugdhulp. De inspectie ontvangt hier regelmatig
­klachten over van burgers, met name daar waar het de jeugdbescherming betreft.

Naast een goede samenwerking met andere rijkstoezichthouders hecht de inspectie
aan een goede samenwerking met gemeenten en lokale toezichthouders. IGJ i.o. en
gemeentelijke Wmo-toezichthouders stemmen hun toezicht op elkaar af door het
maken van afsprakenkaders en draaiboeken om zodoende te komen tot een sluitend
en dekkend geheel van toezicht en handhaving.
Regionaal toezicht op individuele jeugdhulpaanbieders
Voor het toezicht op de jeugdhulpaanbieders en aanbieders van jeugdbescherming­
en jeugdreclassering heeft de inspectie Nederland opgedeeld in vijf regio’s. De
­buitengrenzen van deze regio’s vallen samen met de 42 jeugdregio’s waarin de
­gemeenten georganiseerd samenwerken binnen het jeugddomein. Binnen elk
van de vijf regio’s houdt een team van inspecteurs toezicht op de veiligheid en
de kwaliteit­van de zorg van de aanbieders. Hierbij maakt de inspectie gebruik
van het t­ oetsingskader ‘Verantwoorde Hulp voor Jeugd’, dat in 2018 verder wordt
­doorontwikkeld met betrekking tot de thema’s ‘Vrijheidsbeperking’, ‘Organisatie
en Governance’ en ‘Medicatieveiligheid’.

Stimuleren van het veld om te komen tot eigen veldnormen en gedragscodes
Naast het uitvoeren van toezicht, is IGJ i.o. in het jeugddomein ook op andere
­manieren actief om verdere kwaliteitsverbeteringen in het veld te bewerkstelligen.
In de diverse (bestuurlijke) overleggen met individuele aanbieders en branche­organisaties stimuleert de inspectie hen om zelf te komen met eigen veldnormen en gedragscodes die de professionaliteit en kwaliteit van de jeugdhulp verder kunnen vergroten.

Jaarlijks wordt per regio een toezichtplan opgesteld, waarin staat welke t­ oezichtactiviteiten er dat jaar gaan plaatsvinden bij jeugdhulpaanbieders en a­ anbieders van
jeugdbescherming en jeugdreclassering in de betreffende regio. In deze regionale
toezichtplannen krijgt het in 2017 gestarte toezicht op kleinschalig en gezinsgericht
zorgaanbod een belangrijke plek, alsmede het toezicht op de nieuwe zorgaanbieders.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Belangrijke onderwerpen voor 2018 zijn hierbij de ontwikkeling van een
kwaliteitskader voor het kleinschalig en gezinsgericht zorgaanbod en aansluiting
van de jeugdhulpaanbieders bij de Governancecode Zorg of het opstellen van een
vergelijkbare eigen code. Verder stimuleert de inspectie in 2018 de jeugdhulpaanbieders, brancheorganisaties en beroepsgroep om te komen tot gezamenlijke
afspraken die moeten voorkomen dat medewerkers die (vermoedelijk) seksueel
grensoverschrijdend gedrag hebben vertoond bij een andere werkgever weer aan
de slag kunnen.

66/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

5.12.4 Verwachte resultaten

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

–

Elke gecertificeerde instelling voor jeugdbescherming en jeugdreclassering
werkt bij de hulpverlening met een actueel familiegroepsplan;
–
Een procentuele stijging ten opzichte van vorig jaar van het aantal onderzochte
jeugdhulpaanbieders waarbij na toetsing is geconstateerd dat zij voor alle
daarvoor in aanmerking komende medewerkers een geldige Verklaring
Omtrent Gedrag (VOG) hebben;
–
Een procentuele stijging van het aantal aanbieders dat in vergelijking met vorig
jaar na toetsing een voldoende scoort op het onderdeel medicatieveiligheid;
–	Een afname van het aantal signalen en meldingen van burgers over jeugd­
beschermers en jeugdreclasseerders die feiten en meningen onvoldoende
onderscheiden­bij de dossiervorming (waarheidsvinding) ten opzichte van
vorig jaar;
–
Een daling van de signalen en meldingen over (ex)medewerkers die
(vermoedelijk) seksueel grensoverschrijdend gedrag hebben vertoond ten
opzichte van vorig jaar;
–
Een geactualiseerd toetsingskader ‘Verantwoorde Hulp voor Jeugd’, waarin
de thema’s ‘Vrijheidsbeperking’, ‘Organisatie en Governance’ en ‘Medicatieveiligheid’ nader zijn uitgewerkt.

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

IGJ i.o.
Werkplan
2018

67/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

6 Bedrijfsvoering

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

6.1

Personeel

Organisatie
Op organisatorisch gebied zal de samenvoeging van IGZ en IJZ tot IGJ i.o., die per
1 oktober 2017 heeft plaatsgevonden, ook in 2018 de nodige aandacht vragen om
personeel en werkwijzen verder te integreren.
Maatschappelijke ontwikkelingen hebben een grote invloed op de rol en werkwijzen
van IGJ i.o. en daarmee op de kennis en kunde van haar medewerkers. Dit vraagt ook
om personeelsbeleid dat aansluit op deze behoefte.
Verwachte resultaten
–
IGJ i.o. is een feit. Medewerkers zijn tevreden, goed ingewerkt en werken
volgens de uitgangspunten.
–
Het strategisch personeelsbeleid is up-to-date en toegesneden op de taken
waar IGJ i.o. voor staat.
Leren
IGJ i.o. ondersteunt leidinggevenden en medewerkers bij het versterken van hun
leervermogen, dat van de teams en van de organisatie als geheel. Het management
zet in op het versterken van de persoonlijke ontwikkeling van haar medewerkers.
IGJ i.o. ondersteunt de persoonlijke ontwikkeling door een gesprekscyclus waarin
blijvende aandacht is voor ontwikkeling en mobiliteit. Zij wil hiermee de
persoonlijke ontwikkeling koppelen aan het strategisch personeelsbeleid.
Het corporate curriculum is een organisatiebreed leer- en ontwikkelaanbod dat mee
verandert met IGJ i.o. en haar omgeving. In 2018 ontwikkelt het curriculum zich, op
basis van de actuele inhoudelijke en prioritaire thema’s, tot een nuttig instrument
voor de ontwikkeling van alle medewerkers.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Verwachte resultaten
–
Medewerkers en leidinggevenden zijn toegerust om hun functie uit te oefenen,
omdat ze de vereiste competenties en vakkennis in huis hebben en kunnen
houden. De gesprekscyclus werkt en er is een up-to-date organisatiebreed
curriculum dat dit ondersteunt.
–
Ziekteverzuim: streven is onder de Verbaan-norm te blijven, zoals in 2017
bereikt via onder andere het continu stimuleren van de eigen regie (Samen
Werken aan Beter) van leidinggevenden en medewerkers.
–
IGJ i.o. voldoet aan de voorschriften voor arbeidsbeperkten.
Integriteit
IGJ i.o. geeft ook in 2018 aandacht aan integriteit. Doel is vergroting van het
bewustzijn en de bespreekbaarheid van dit thema. Onder de naam ‘Praat erover!’
komt dit bij alle afdelingen en eenheden expliciet aan de orde. Vragen die aan bod
komen zijn: Waar loop je in de praktijk tegenaan? Voel je je wel eens niet comfortabel
en hoe ga je daarmee om? Bij wie kun je terecht? Zijn er specifieke integriteitsrisico’s?
Wat is een goede gedragslijn? De uitkomsten worden ook in het managementteam
besproken. ‘Praat erover’ voorziet in een behoefte en staat blijvend op de agenda.
Verwachte resultaten
–
Het thema integriteit leeft bij medewerkers en iedereen is zich bewust van de
risico’s op dit vlak en hoe hier mee om te gaan.

6.2 Planning en Control
IGJ i.o. gaat in 2018 de P&C-cyclus verder verbeteren door naast de realisatie van de
jaarproductie meer het accent te leggen op resultaten die IGJ i.o. met haar inzet wil
behalen. Dat betekent dat effecten van toezicht vooraf worden geprognosticeerd en
achteraf worden gemeten. De in 2017 ingevoerde A3-methodiek voor de P&C-cyclus
ondersteunt deze ontwikkeling.

68/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Verwachte resultaten
–
IGJ i.o. ontwikkelt de P&C-cyclus tot een hulpmiddel dat resultaatsturing
stimuleert.

6.3

Kwaliteitsmanagementsysteem

De afgelopen jaren bevond het kwaliteitsmanagement van de inspectie zich in een
opbouwfase. Die ontwikkeling heeft medio juni 2017 geresulteerd in het ontvangen
van een certificaat op basis van de norm ISO 9001. Het certificaat is geen eindstation,
maar een belangrijke mijlpaal op de weg naar verdere verbetering. In 2018 zal de
verbetering van het kwaliteitsmanagementsysteem zich vooral richten op het verder
versterken van samenhang en samenwerking in woord en gedrag op alle niveaus. Het
gaat daarbij onder meer om actiever inspelen op kansen en risico’s en op de aanpak
van de jaarlijkse directiebeoordeling en interne audits, maar ook om het verbeteren
en uitvoeren van werkprocessen op basis van ervaringen in de praktijk.
Verwachte resultaten
–
Het kwaliteitsmanagementsysteem is op orde en het ISO-certificaat is in 2018
gecontinueerd.

6.5 Gegevensbescherming
Om aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) te kunnen voldoen is
een project ingericht dat zorg draagt voor de implementatie van de AVG. Hierbij wordt
nauw samengewerkt met het ministerie van VWS.
In het kader van onze toekomstige informatievoorziening wordt ook gewerkt aan
gebruik van e-herkenning en het gebruik van Toegang Verlening Services (TVS).
Hiertoe zijn momenteel pilots gaande. Het uitgangspunt is dat het gebruik van TVS
helpt om te kunnen voldoen aan de Eidas-verordening. De pilots moeten daar een
antwoord op geven.
Verwachte resultaten
–
IGJ i.o. voldoet in 2018 aan de van toepassing zijnde regelgeving rond
gegevensbescherming en het bewustzijn binnen de organisatie is van goed
niveau.

6.6 Evaluatie van de effectiviteit van de inspectie

In 2018 gaat het project IV van Morgen live. Deze informatievoorziening is gebaseerd
op zaakgericht werken met een document management systeem. Met het nieuwe
systeem ontstaan ook meer mogelijkheden met betrekking tot het verstrekken van
informatie. Daarnaast blijft IGJ i.o. bouwen aan een dataplatform om goede toegang
tot gegevens (in samenhang) te hebben. Dit betreft zowel eigen gegevens als
gegevens die elders opgeslagen zijn. Hiermee wordt een verdere basis gecreëerd
voor het datagestuurd toezicht.

Om de effectiviteit van het toezicht te evalueren en te verbeteren zetten we onderzoek
uit, onder meer via de Academische Werkplaats Toezicht. Hierin werken we nauw
samen met een aantal onderzoeksinstituten (NIVEL, VUmc, IQ-healthcare, iBMG en
ZonMw). Medewerkers van de inspectie worden betrokken bij de uitvoering en
begeleiding van het onderzoek. Door de inbedding van het onderzoek in het
inspectiebeleid en de toezichtpraktijk, passen inspecteurs de onderzoeksresultaten
concreet toe in de praktijk. Het gebruik van wetenschappelijke kennis vergroot de
betrouwbaarheid en effectiviteit van het risicotoezicht en incidententoezicht. Ook
gaan we aan de slag met de uitkomsten van een pilot om burgers te betrekken bij de
programmering van het onderzoek.

Verwachte resultaten
–
Het nieuwe systeem IV van Morgen is in 2018 ingevoerd.

De onderzoeksthema’s van 2018 sluiten nauw aan op de thema’s uit het
Meerjarenbeleidsplan 2016 - 2019 van de inspectie:

6.4 ICT en informatiemanagement

IGJ i.o.
Werkplan
2018

69/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

1

Gezond vertrouwen als basis voor toezicht

3

Anticiperen en acteren

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Onderzoeksthema gericht op ‘gezond vertrouwen’ en ‘lerend vermogen’:
–
Toezien op goed bestuur (gehandicaptenzorg)
Beoogde opbrengst IGJ i.o.:
•
Praktisch toepasbare methodiek om zicht te krijgen op kwaliteit van de
		
governance, die ook door andere afdelingen gebruikt kan worden.
–
Rechtvaardige cultuur
Beoogde opbrengst IGJ i.o.:
•
Beter zicht op het fenomeen ‘rechtvaardige cultuur’ en een referentie		
kader passend bij de functie van de inspectie.
•
Praktisch toepasbare methode om bij instellingen in beeld te krijgen of
		
er sprake is van een rechtvaardige cultuur.
•
Zicht op de consequenties van een toezichtstrategie op een rechtvaardige
		
cultuur van zorginstellingen.
–
Prioritering bezoeken ten behoeve van certificering GMP/GDP
Beoogde opbrengst IGJ i.o.:
•
Verbeterde efficiëntie en effectiviteit reguliere toezicht GMP/GDP;
		
vertaling van inzichten naar soortgelijke processen.
2

Agenderen en samenwerken

Onderzoeksthema gericht op risicoselectie en bezoekprioritering:
–
Datamining als bron voor risicotoezicht
Beoogde opbrengst IGJ i.o.:
•
Inzicht of datamining een bruikbare aanvulling oplevert voor
		risicotoezicht.
4

Onderzoeksthema gericht op de verdere ontwikkeling tot een professionele
organisatie.
5
–

Geprioriteerde risico’s IGJ i.o.

Toezicht op de verpleeghuiszorg
Beoogde opbrengst IGJ i.o.:
•
Praktisch toepasbare strategieën voor IGJ i.o. ter verbetering
		
verpleeghuiszorg en de beeldvorming rondom toezicht op verpleeg		huiszorg.
•
Vergroten van de deskundigheid van de inspectie.

Onderzoeksthema gericht op signaleren van risico’s, proactief toezicht en
samenwerken:
–
Sectorbreed leren na calamiteit
Beoogde opbrengst IGJ i.o.:
•
Strategie om lessen uit calamiteiten zodanig te delen dat dit leidt tot
		
verbetering in de kwaliteit van zorg (zo mogelijk ook toepasbaar voor
		afdelingen).
–
Consequenties van openbaarmaking toetsingskaders
Beoogde opbrengst IGJ i.o.:
•
Inzicht in hoe IGJ i.o. toetsingskaders zodanig openbaar kan maken dat
		
dit bijdraagt aan naleving.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

Professionaliseren van de inspectie

70/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

7 Kansen en risico’s

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

Dit hoofdstuk gaat in op de belangrijkste kansen en risico’s voor 2018 en hoe de
­organisatie gedurende het jaar daarmee omgaat. Het signaleren van kansen en
­risico’s is bij IGJ i.o. onderdeel van de Planning en Control-cyclus (P&C-cyclus).
IGJ i.o. gebruikt voor de P&C-cyclus het A3-model, gebaseerd op het INK-model[14].
Centraal hierin staan de succesbepalende factoren.
Succesbepalende factoren zijn die beleidsaccenten of speerpunten die de c­ ontinuïteit
bepalen of die essentieel zijn voor het verkrijgen van waardering van de belang­
hebbenden. Succesbepalende factoren krijgen gedurende het jaar in de P&C-cyclus
extra aandacht. In het A3-model zijn de succesbepalende factoren uitgewerkt in
SMART[15] geformuleerde resultaten die IGJ i.o. hierin wil behalen en in activiteiten
die de IGJ i.o. uitvoert om de resultaten te bereiken.
IGJ i.o. stelt op drie niveaus A3-werkplannen op:
–
Organisatieniveau IGJ i.o., op basis van het Werkplan IGJ i.o. 2018.
–
Programma’s.
–
Afdelingswerkplannen gekoppeld aan bovenstaande plannen.
Zo zijn de organisatiebrede succesbepalende factoren doorvertaald naar concrete
resultaten en activiteiten op afdelingsniveau. De bespreking van de voortgang van de
uitvoering van de werkplannen borgt tijdige signalering van afwijkingen en het zo
nodig initiëren van acties.
Het Meerjarenbeleidsplan 2016-2019 geeft de gewenste richting van het toezicht van
IGJ i.o. uitgaande van de verwachte ontwikkelingen in de volle breedte van de zorgsector. De ontwikkelrichting is in het meerjarenbeleidsplan vertaald naar 22 ambities
die in de periode tot en met 2019 extra aandacht krijgen. Niet allemaal tegelijk. In de

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

[14]
[15]

Ontwikkeld door het Instituut Nederlandse Kwaliteit (INK).
Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdsgebonden.

IGJ i.o.
Werkplan
2018

ambitiethermometer die als bijlage bij dit werkplan is gevoegd staat welke van deze
ambities vanaf 2018 een plek krijgen in de ontwikkeling van het toezicht, namelijk:
–
Agenderen van trends bij samenleving, politiek en zorgveld.
–
Samenwerking met collega-toezichthouders verbeteren.
–
Samenwerking met zorgverzekeraars organiseren.
–
Realiseren van dialoog met veldpartijen vanuit eigen taken en verantwoordelijkheden.
–
Gebruik inzicht in risico’s verder vergroten.
–
Systematisch benutten van trends om toezicht(instrumentarium) te
optimaliseren.
–
Effectiviteit van toezicht vergroten door communicatie.
–
Sectoroverstijgend toezien op sectoroverstijgende zorg.
Ieder jaar stelt de inspectie, mede aan de hand van het meerjarenbeleidsplan, de
­succesbepalende factoren voor het komend jaar vast. Afdelingen van IGJ i.o. nemen
de ambities mee in het A3 werkplan.
De succesbepalende factoren voor 2018 zijn:
Eenduidige strategie voor tijdig en effectief toezicht
IGJ i.o. streeft naar effectief en efficiënt toezicht, gebaseerd op één gemeenschappelijke toezichtstrategie en met de inzet van slimme daarvan afgeleide toezicht­
strategieën voor de circa 35 sectoren in de zorg. Een sectorspecifieke risicoanalyse
is de basis voor onze aanpak. IGJ i.o. analyseert relevante informatie, waaronder
­incidentmeldingen, om zo inzicht te krijgen in risico’s op zorg en producten van
­onvoldoende kwaliteit. Medicatieveiligheid komt expliciet in onze aanpak aan de
orde. Burgerperspectief en lerend vermogen blijven centraal staan. IGJ i.o. werkt
­efficiënter door de huidige casusaanpak van incidententoezicht verder te
ontwikkelen tot een systeemaanpak.

71/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

Solide systeem voor datagedreven toezicht
In 2018 is de nieuwe informatievoorziening gebaseerd op zaakgericht werken met
een document management systeem geïmplementeerd (project IV van Morgen).
Dit informatiesysteem ondersteunt het toezicht door:
–
de beschikbaarheid van in- en externe informatie voor risicoanalyses;
–
te zorgen voor meer eenduidigheid in de uitvoering;
–
de analyse van toezichtuitkomsten te verbeteren.
IGJ i.o. heeft een informatiebeleid dat inspeelt op de laatste ontwikkelingen op het
terrein van informatietechnologie (big data) en geeft in 2018 uitvoering aan dat
­beleid.
Toezicht op goed bestuur en functioneren professionals
Het toezicht op goed bestuur en het sturen op functioneren van professionals is
­gericht op leren en verbeteren om zo ook aan te sluiten op de intrinsieke motivatie
van de zorgaanbieder.

Aansluiting toezicht op maatschappelijke ontwikkelingen
IGJ i.o. draagt actief bij aan openheid over de kwaliteit van de gezondheidszorg en
medische producten. Zij stimuleert daartoe alle sectoren in de zorg open te zijn over
de kwaliteit van zorg en producten. IGJ i.o. sluit aan bij maatschappelijke wensen en
nieuwe wetgeving door toezichtresultaten openbaar te maken en heeft daar effectief
beleid voor.
Realisatie van gemaakte afspraken en voldoen aan bedrijfsvoeringnormen
IGJ i.o. maakt voorafgaand aan het werkplanjaar afspraken over te behalen doelen
en resultaten. Een deel van die doelen en resultaten zijn beschreven in dit werkplan,
een deel is opgenomen in de A3 werkplannen. Tot slot zijn er opgelegde normen die
IGJ i.o. moet behalen om een gezonde bedrijfsvoering te bevorderen. IGJ i.o. staat er
voor dat deze afspraken nagekomen worden. IGJ i.o. doet wat afgesproken is.

Versterking effectieve samenwerking met relevante actoren en partners
IGJ i.o. heeft inzicht in rollen en posities van nationale en internationale actoren in
het zorgveld en andere inspecties en overheden. Ze maakt effectief gebruik van dit
inzicht.
Professionele ontwikkeling gericht op continue verbetering
Het kwaliteitsmanagementsysteem is in 2017 gecertificeerd. Het is daarmee een goed
vertrekpunt voor kwaliteitsdenken. Om impactgedreven en risicogestuurd werken
te versterken biedt IGJ i.o. alle medewerkers passende professionele ontwikkeling
en ondersteuning met continu leren als belangrijkste drijfveer. Het management
heeft gedeelde opvattingen over sturing van de organisatie en vertoont het daarbij
­passende voorbeeldgedrag.

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

IGJ i.o.
Werkplan
2018

72/74

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord

Bijlage 1

Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016 - 2019
		

2016

Gezond vertrouwen als basis van toezicht
1
Toezicht aansluiten op intrinsieke motivatie zorgaanbieder
2 Toezicht aansluiten op ontwikkelingsfase zorgaanbieder
3 Meer toezien op wijze van besturen zorgaanbieder
4 Lerend vermogen zorgaanbieder als uitgangspunt toezicht
5 Zelforganiserend vermogen stimuleren van zelfstandig opererende zorgaanbieder
Agenderen en samenwerken
6 Signalerende rol naar minister en departement vergroten
7 Agenderen van trends bij samenleving, politiek en zorgveld
8 Patiënten en cliënten nadrukkelijk betrekken bij toezicht
9 Contacten met patiënt, cliënt en burger verbreden
10 Bijdragen aan keuzeinformatie voor patiënten, cliënten en burgers
11 samenwerking met collega-toezichthouders verbeteren
12 Samenwerking met zorgverzekeraars organiseren
13 Realiseren van dialoog met veldpartijen vanuit eigen taken en verantwoordelijkheden
Anticiperen en acteren
14 Gebruik inzicht in risico’s verder vergroten
15 Snel en gepast acteren bij noodsituaties
16 Trends systematisch benutten om toezicht(instumentarium) te optimaliseren
Professionaliseren
17 Informatievoorziening op de toekomst voorbereid
18 Grip verstevigen op planning en realisatie
19 Vanaf 2017 ISO-gecertificeerd toezien
20 Effectiviteit van toezicht vergroten door communicatie
21 Effectiviteit van toezicht continu verbeteren
22 Sectoroverstijgend toezien op sectoroverstijgende zorg
Opstart
Gerealiseerd

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

IGJ i.o.
Werkplan
2018

73/74

2017

2018

2019

				
Direct doorklikken naar:

Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1 De inspectie in 2018

1.1 Externe ontwikkelingen en koers
1.2 Toezicht
1.3 Handhaving

2 Ontwikkelingen met
consequenties voor toezicht

2.1 Nieuwe wetgeving
2.2 Andere ontwikkelingen van
		
belang voor de activiteiten in 		
		 2018

3 Samenwerking

3.1 Samenwerking binnen
		 Nederland
3.2 Internationale samenwerking

4 Netwerkzorg in een
veranderend zorglandschap
4.1 Ontwikkelingen in de (lang		
durige) zorg thuis
4.2 Belangrijkste risico’s in de
		
(langdurige) zorg thuis
4.3 Toezichtstrategie
4.4 Verwachte resultaten

5 Aanpak per sector

5.1 Eerstelijnszorg
5.2 Medisch specialistische zorg
5.3 Farmaceutische bedrijven
5.4 Medische Technologie
5.5 Mondzorg
5.6 Producten
5.7	Verpleeg- en verzorgingshuizen 		
en thuiszorg
5.8 Gehandicaptenzorg
5.9 Zorg voor asielzoekers en
		 justitiabelen
5.10 Geestelijke gezondheidszorg
5.11 Preventie
5.12 Jeugd

6 Bedrijfsvoering

6.1 Personeel
6.2 Planning en Control
6.3 Kwaliteitsmanagementsysteem
6.4 ICT en informatiemanagement
6.5 Gegevensbescherming
6.6 Evaluatie van de effectiviteit
		
van de inspectie
7 Kansen en risico’s
Bijlagen
1 Ambitiethermometer Meerjarenbeleidsplan 2016-2019
2 Overzicht nieuwe wetgeving

Bijlage 2
Overzicht nieuwe wetgeving
De belangrijkste (voorziene) nieuwe wetten en wetswijzigingen voor IGJ i.o. in 2018 zijn:
–
Wet zorg en dwang;
–
Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg;
–
Wet forensische zorg;
–
de AMvB onder de Gezondheidswet en de Wet op de jeugdzorg inzake de openbaarmaking van toezicht- en uitvoeringsgegevens;
–
Wet vergroten investeringsmogelijkheden in medisch-specialistische zorg;
–
wijziging van de Wet gebruik burgerservicenummer in de zorg, de Wet marktordening
gezondheidszorg en de Zorgverzekeringswet (cliëntenrechten bij elektronische
verwerking van gegevens);
–
wijziging van de Zorgverzekeringswet betreffende een Zvw-pgb (verankeren
–
persoonsgebonden budget in Zorgverzekeringswet);
–
wijziging van de Wet BIG naar aanleiding van tweede evaluatie van de Wet BIG;
–
wijziging van de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg in verband met 		
de verbeteringen die worden doorgevoerd in het tuchtrecht, alsmede verbeteringen ten
aanzien van het functioneren van de wet;
–
wijziging Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (medisch dossier:
inzage nabestaanden, verlenging bewaartermijn, aantekening wilsonbekwaamheid en
ingrijpende verrichting en informed consent);
–
wijziging van de Zorgverzekeringswet in verband met versterken invloed verzekerden op
zorgverzekeraars;
–
wijziging van de Wet afbreking zwangerschap houdende het mogelijk maken van de
medicamenteuze zwangerschapsafbreking bij de huisarts;
–
wijziging Wet op het bevolkingsonderzoek in verband met health checks;
–
doorbreking medisch beroepsgeheim voor CAK, CIZ, Wlz-uitvoerders en zorgverzekeraars;
–
wijziging Wet marktordening gezondheidszorg (met gevolgen voor de rol van IGJ i.o.
in toezicht op concentraties in de zorg);
–
Wet toetreding zorgaanbieders;

IGJ i.o.
Werkplan
2018

–
–
–
–
–

–

74/74

Aanpassingswet Wet toetreding Zorgaanbieders;
wetsvoorstel fusie IGZ en IJZ
Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen 2018;
Wet uitbreiding handhavingsinstrumentarium IGJ i.o.;
wijziging van wetgeving op het terrein van zorg in verband met het invoeren van een
wettelijke regeling voor gunstbetoon bij medische hulpmiddelen en enkele bepalingen
over transparantie tussen beroepsbeoefenaren en bedrijven op het terrein van
geneesmiddelen en medische hulpmiddelen;
wijziging van de Jeugdwet in verband met invoering van een meldplicht voor nieuwe
aanbieders van jeugdhulp.