4
Schriftelijke informatieplicht medische
behandelingsovereenkomst
Aan de orde is het debat over het burgerinitiatief "Schriftelijke informatieplicht medische behandelingsovereenkomst"
(33898, nr. 1).
De voorzitter:
Ik heet de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
welkom, evenals de mensen op de publieke tribune en
degenen die op een andere manier dit debat volgen. Verder
heet ik uiteraard van harte welkom de indiener van dit
burgerinitiatief, mevrouw Smit. Zij zal een toelichting geven
op het ingediende burgerinitiatief en zal dat vanaf het
spreekgestoelte doen, waar normaal Kamerleden staan. Ik
verzoek de Kamerbewaarder mevrouw Smit naar het
spreekgestoelte te begeleiden.
Mevrouw Smit, voordat ik u het woord geef, zal ik de procedure voor deze bijzondere gelegenheid even toelichten.
Het is de afspraak dat er tijdens uw bijdrage niet geïnterrumpeerd wordt. Er mogen dan dus door de Kamerleden
hier aanwezig geen vragen worden gesteld of opmerkingen
worden gemaakt. U mag hier uw initiatief toelichten maar
niet van de gelegenheid gebruikmaken om andere dingen
te zeggen. U hebt hier vijf minuten de tijd voor. Ik wens u
veel succes. En: geniet er ook van!

Mevrouw Smit:
Geachte voorzitter, geachte minister, geachte leden van de
Tweede Kamer en geacht publiek. Ik dank de voorzitter, de
minister en de Tweede Kamerleden hartelijk voor de
mogelijkheid om hier, jammer genoeg pas na twee jaar, in
de mij toegestane tijd van vijf minuten kort mijn burgerinitiatief te mogen inleiden. Ook dank ik TROS Radar, professor
Barendrecht, familie, vrienden en alle lotgenoten voor hun
niet aflatende hulp en steun in de afgelopen tijd. Twee jaar
geleden startte ik mijn burgerinitiatief Schriftelijke informatieplicht medische behandelingsovereenkomst. Het burgerinitiatief leidde binnen 48 uur tot maar liefst 57.000 steunbetuigingen. Ook vanuit de medische en de juridische
wereld is er erg veel bijval.
In de tussentijd werd ik overspoeld door reacties van duizenden patiënten met schrijnende verhalen. Zij gaven aan
nooit toestemming gegeven te hebben voor een operatie
als ze beter waren geïnformeerd: als ik het allemaal van
tevoren had geweten, zou ik het nooit hebben laten doen.
Dit gaat over operaties met implantaten maar ook over veel
standaardoperaties zonder implantaten die dagelijks mensenlevens op zijn kop zetten. Ik denk dan aan ingrepen in
zenuwrijke gebieden, allerlei vormen van plastische chirurgie en aan bijvoorbeeld galblaasoperaties die te vaak worden uitgevoerd; zij leveren naar schatting alleen al zo'n 150
invaliden per jaar op.
Ook het overhandigen van een bijsluiter als iemand een
simpele kno-operatie moet ondergaan, is essentieel. Soms
kan immers het reukvermogen blijvend worden aangetast.
De patiënten die ik sprak, waanden zich beschermd door
de wet. Zij gingen ervan uit dat de dokter alles vertelt wat

Tweede Kamer

Schriftelijke informatieplicht medische
behandelingsovereenkomst

nodig is, zodat de patiënt weloverwogen kan beslissen.
Alles dus, over risico's, complicaties en andere doeltreffende behandelmethoden. Helaas gebeurt dat in de praktijk
lang niet altijd. Dat deze patiënten konden vragen om
schriftelijke informatie naast het mondelinge verhaal van
de dokter, wisten ze vaak niet. De drempel om hierom te
moeten vragen, blijkt groot. Het voelt voor de patiënt als
een motie van wantrouwen richting degene die hem moet
gaan beter maken en met wie hij dus juist een vertrouwensband wilt opbouwen.
(vervolg) Mevrouw Smit:
Schriftelijke informatie in de vorm van een bijsluiter of een
verwijzing naar een internetsite zou de patiënt veel beter
in staat kunnen stellen een weloverwogen keuze te maken.
Het is vervolgens dan aan de patiënt zelf om daarvan wel
of geen kennis te nemen. Risicovolle behandelingen zullen
vervolgens door patiënten worden gemeden, hetgeen
indirect ook zal bijdragen aan innovatie in de medische zorg
en reductie van zorgkosten.
Bij een slimme en innovatieve uitwerking van de schriftelijke
informatieplicht zal er misschien sprake zijn van een zeer
beperkte extra administratieve belasting voor de zorgverleners ten opzichte van de huidige situatie, maar die valt in
het niet bij de voordelen van het beschikbaar hebben van
schriftelijke informatie tijdens de gesprekken tussen arts
en patiënt. Achteraf zullen ook juridisch gezien zaken veel
duidelijker liggen, waardoor de positie van patiënten maar
ook die van behandelaars sterk zal verbeteren. Er zullen
geen frustrerende welles-nietesspelletjes rondom de informed consent meer hoeven plaats te vinden. We weten dat
het vaak voorkomt dat de arts meent de patiënt vooraf over
van alles en nog wat te hebben geïnformeerd, terwijl dit
helemaal niet overeenkomt met de beleving van de patiënt.
Het is gek dat een patiënt voor een operatie vaak een
handtekening moet zetten, terwijl volstrekt onduidelijk is
naar aanleiding van welke door de dokter verstrekte informatie zijn beslissing heeft plaatsgevonden. Het is ook gek
dat schriftelijke informatie over bijna alle denkbare producten en diensten wel wettelijk verplicht is.
Enkele ziekenhuizen laten al zien dat het wel degelijk
mogelijk is op relatief simpele wijze digitaal en ook schriftelijk informatie te verstrekken. Helaas wordt hun voorbeeld
nog lang niet door alle ziekenhuizen gevolgd. Er zijn de
laatste jaren veel goede maatregelen doorgevoerd of in
voorbereiding. Die moeten leiden tot veel meer transparantie in de kwaliteit van de gezondheidszorg en meer specifiek
ook tot patiëntveiligheid. Juist in het door minister Schippers uitgeroepen jaar van de transparantie past een slim
uitgewerkte schriftelijke informatieplicht naar de individuele
patiënt. Burgers vragen daarom; natuurlijk willen zij weten
wat er in en aan hun lichaam gebeurt en daarover kunnen
nadenken. Zij willen weten of er buiten wat de arts hen
aanbiedt nog andere behandelopties bestaan.
En daarvoor, geachte voorzitter, rekent de burger vandaag
op de Tweede Kamerleden. Zij kunnen het verschil maken
voor de patiënt om in zijn broodnodige informatiebehoefte
te voorzien. De huidige Wgbo schiet hierin tekort en de
Wkkgz en kiesbeter.nl bieden niet de door ons gevraagde
schriftelijke informatieplicht, hoewel dat vaak ten onrechte
wordt gesuggereerd.
Ik dank u allen voor uw tijd en wens alle Tweede Kamerleden en de minister veel wijsheid en een vruchtbaar debat.

15 januari 2015
TK 42

42-4-1

Dank u wel. Geachte voorzitter, geachte minister, geachte
leden van de Tweede Kamer en geacht publiek. Ik dank de
voorzitter, de minister en de Tweede Kamerleden hartelijk
voor de mogelijkheid om hier, jammer genoeg pas na twee
jaar, in de mij toegestane tijd van vijf minuten kort mijn
burgerinitiatief te mogen inleiden. Ook dank ik TROS Radar,
professor Barendrecht, familie, vrienden en alle lotgenoten
voor hun niet aflatende hulp en steun in de afgelopen tijd.
Twee jaar geleden startte ik mijn burgerinitiatief Schriftelijke
informatieplicht medische behandelingsovereenkomst. Het
burgerinitiatief leidde binnen 48 uur tot maar liefst 57.000
steunbetuigingen. Ook vanuit de medische en de juridische
wereld is er erg veel bijval.
In de tussentijd werd ik overspoeld door reacties van duizenden patiënten met schrijnende verhalen. Zij gaven aan
nooit toestemming gegeven te hebben voor een operatie
als ze beter waren geïnformeerd: als ik het allemaal van
tevoren had geweten, zou ik het nooit hebben laten doen.
Dit gaat over operaties met implantaten maar ook over veel
standaardoperaties zonder implantaten die dagelijks mensenlevens op zijn kop zetten. Ik denk dan aan ingrepen in
zenuwrijke gebieden, allerlei vormen van plastische chirurgie en aan bijvoorbeeld galblaasoperaties die te vaak worden uitgevoerd; zij leveren naar schatting alleen al zo'n 150
invaliden per jaar op.
Ook het overhandigen van een bijsluiter als iemand een
simpele kno-operatie moet ondergaan, is essentieel. Soms
kan immers het reukvermogen blijvend worden aangetast.
De patiënten die ik sprak, waanden zich beschermd door
de wet. Zij gingen ervan uit dat de dokter alles vertelt wat
nodig is, zodat de patiënt weloverwogen kan beslissen.
Alles dus, over risico's, complicaties en andere doeltreffende behandelmethoden. Helaas gebeurt dat in de praktijk
lang niet altijd. Dat deze patiënten konden vragen om
schriftelijke informatie naast het mondelinge verhaal van
de dokter, wisten ze vaak niet. De drempel om hierom te
moeten vragen, blijkt groot. Het voelt voor de patiënt als
een motie van wantrouwen richting degene die hem moet
gaan beter maken en met wie hij dus juist een vertrouwensband wilt opbouwen. Schriftelijke informatie in de vorm
van een bijsluiter of een verwijzing naar een internetsite
zou de patiënt veel beter in staat kunnen stellen een weloverwogen keuze te maken. Het is vervolgens dan aan de
patiënt zelf om daarvan wel of geen kennis te nemen. Risicovolle behandelingen zullen vervolgens door patiënten
worden gemeden, hetgeen indirect ook zal bijdragen aan
innovatie in de medische zorg en reductie van zorgkosten.
Bij een slimme en innovatieve uitwerking van de schriftelijke
informatieplicht zal er misschien sprake zijn van een zeer
beperkte extra administratieve belasting voor de zorgverleners ten opzichte van de huidige situatie, maar die valt in
het niet bij de voordelen van het beschikbaar hebben van
schriftelijke informatie tijdens de gesprekken tussen arts
en patiënt. Achteraf zullen ook juridisch gezien zaken veel
duidelijker liggen, waardoor de positie van patiënten maar
ook die van behandelaars sterk zal verbeteren. Er zullen
geen frustrerende welles-nietesspelletjes rondom de informed consent meer hoeven plaats te vinden. We weten dat
het vaak voorkomt dat de arts meent de patiënt vooraf over
van alles en nog wat te hebben geïnformeerd, terwijl dit
helemaal niet overeenkomt met de beleving van de patiënt.
Het is gek dat een patiënt voor een operatie vaak een
handtekening moet zetten, terwijl volstrekt onduidelijk is
naar aanleiding van welke door de dokter verstrekte infor-

Tweede Kamer

Schriftelijke informatieplicht medische
behandelingsovereenkomst

matie zijn beslissing heeft plaatsgevonden. Het is ook gek
dat schriftelijke informatie over bijna alle denkbare producten en diensten wel wettelijk verplicht is.
Enkele ziekenhuizen laten al zien dat het wel degelijk
mogelijk is op relatief simpele wijze digitaal en ook schriftelijk informatie te verstrekken. Helaas wordt hun voorbeeld
nog lang niet door alle ziekenhuizen gevolgd. Er zijn de
laatste jaren veel goede maatregelen doorgevoerd of in
voorbereiding. Die moeten leiden tot veel meer transparantie in de kwaliteit van de gezondheidszorg en meer specifiek
ook tot patiëntveiligheid. Juist in het door minister Schippers uitgeroepen jaar van de transparantie past een slim
uitgewerkte schriftelijke informatieplicht naar de individuele
patiënt. Burgers vragen daarom; natuurlijk willen zij weten
wat er in en aan hun lichaam gebeurt en daarover kunnen
nadenken. Zij willen weten of er buiten wat de arts hen
aanbiedt nog andere behandelopties bestaan.
En daarvoor, geachte voorzitter, rekent de burger vandaag
op de Tweede Kamerleden. Zij kunnen het verschil maken
voor de patiënt om in zijn broodnodige informatiebehoefte
te voorzien. De huidige Wgbo schiet hierin tekort en de
Wkkgz en kiesbeter.nl bieden niet de door ons gevraagde
schriftelijke informatieplicht, hoewel dat vaak ten onrechte
wordt gesuggereerd.
Ik dank u allen voor uw tijd en wens alle Tweede Kamerleden en de minister veel wijsheid en een vruchtbaar debat.
Dank u wel.
(Applaus op de publieke tribune)
De voorzitter:
Het gaat een beetje anders dan normaal. Normaal mag men
op de publieke tribune geen instemming of afkeuring laten
blijken.
Mevrouw Smit, ik hoop dat u ervan hebt genoten dat u hier
kon staan. Ik vraag u plaats te nemen in de voorzittersloge,
zodat u het debat kunt volgen.
Het is niet een heel vaak voorkomende procedure en
degenen die dit nog nooit eerder hebben gedaan, meld ik
dat nu een debat volgt zoals we dat normaal gesproken ook
voeren. Een voor een komen de leden naar het spreekgestoelte. Zij hebben vier minuten spreektijd per fractie.
Daarna zal de minister antwoorden op de vragen en reageren op het burgerinitiatief.
Ik geef als eerste het woord aan de heer Van Wijngaarden
van de VVD.

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Voorzitter. De VVD is mevrouw Smit en de overige indieners
van het burgerinitiatief zeer erkentelijk. Dat de informatievoorziening aan patiënten alle aandacht verdient, blijkt niet
alleen uit het initiatief maar ook uit de grote hoeveelheid
civiel- en tuchtrechtelijke rechtspraak over dit onderwerp.
Een goed geïnformeerde patiënt is een sterkere en dankzij
grotere therapietrouw vaak ook gezondere patiënt. Maar
als patiënt wil je in de eerste plaats individueel maatwerk.
Je wilt dat de informatie is afgestemd op jouw ziektebeeld,
jouw behandeltraject en jouw informatiebehoefte. Meer

15 januari 2015
TK 42

42-4-2

informatie is dan ook niet altijd betere informatie. Het risico
van een schriftelijke informatieplicht is dat die in de praktijk
zeer waarschijnlijk zal leiden tot standaardinformatie. Hierbij
zal het gaan om vele pagina's aan informatie, pagina's tekst
die de situatie vaak niet veel duidelijker maken. Hiervan
moeten we geen wonderen verwachten.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik vond het een beetje wonderlijk om gisteren al in de media
te vernemen dat vandaag dit burgerinitiatief geen meerderheid zou halen omdat VVD en PvdA van mening zijn dat
het niet wettelijk hoeft te worden geregeld dat iemand op
schrift informatie meekrijgt die hem mondeling is gegeven.
Ik vind het ook niet zo netjes tegenover de indieners van
het burgerinitiatief dat dat al via de media duidelijk is
geworden. Is de arts niet nu al wettelijk verplicht om
schriftelijk de patiënt te informeren als die daarom vraagt?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik reageer graag op beide punten. In het algemeen zou ik
willen zeggen dat wij dit initiatief bijzonder serieus nemen.
Dat hebben wij gisteren ook aangegeven. Ik heb ook samen
met de PvdA-collega een motie voorbereid waarin we dat
ook zullen toelichten wat wij wel willen. Wij willen in het
algemeen een betere informatiepositie van de patiënt realiseren maar wij zijn niet van mening dat dat via nog meer
wetgeving en nog meer bureaucratie moet geschieden.
De voorzitter:
En de tweede vraag, of het niet al wettelijk verplicht is.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
De WGBO en de Wkkgz, die nog aanhangig is bij de Eerste
Kamer, vormen al een heel belangrijke waarborg voor de
informatiepositie van de patiënt. De Wkkgz versterkt die
positie nog eens. In die wet wordt het recht op informatie
verduidelijkt en uitgebreid met keuze-informatie. De zorgaanbieder wordt in die wetgeving verplicht om informatie
te verstrekken over de door hem aangeboden zorg, waaronder tarieven, kwaliteit, patiëntenervaringen en wetenschappelijk bewezen werkzaamheid van de langdurige zorg. Dat
is precies de reden waarom ik aangeef dat extra wetgeving
wat ons betreft nu niet nodig is. Juist de Wkkgz komt in
heel belangrijke mate tegemoet aan de wens van deze initiatiefnemers. Die gaat alleen niet zo ver om hulpverleners
in alle gevallen te verplichten altijd schriftelijke informatie
mee te geven.
Mevrouw Leijten (SP):
Volgens mij doen de huidige wet en ook de nieuwe wet dat
nu juist wel. Daarin staat namelijk dat de arts de patiënt
moet informeren over de aandoening, de behandeling,
alternatieven en risico's. Dat staat er allemaal in. Wat staat
daar nog bij? Dat dat desgewenst schriftelijk gebeurt. Artsen
zijn dus al wettelijk verplicht om de patiënt op verzoek
schriftelijk te informeren. Dus volgens mij is er helemaal
geen wetswijziging nodig. Volgens mij moeten wij gewoon
zeggen: als u de patiënt toch moet informeren wanneer die
daarom vraagt, zorg dan dat die informatie gewoon
beschikbaar is. Laten wij het nu op die manier aanvliegen
en niet zeggen dat de deuren dicht zijn omdat dit leidt tot
bureaucratie; dat is in dit geval een heel gemakkelijk argu-

Tweede Kamer

Schriftelijke informatieplicht medische
behandelingsovereenkomst

ment om te misbruiken. Laten wij nu gewoon eens naar de
wet kijken, waarin staat dat de informatie desgewenst
schriftelijk moet worden gegeven. Dus de arts is nu al verplicht.
De voorzitter:
Uw vraag is helder.
Mevrouw Leijten (SP):
Laten wij het dan gewoon standaard invoeren. Wat is
daarvan het probleem?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik had niet durven hopen dat ik al zo snel zou kunnen zeggen
dat ik het eens ben met mevrouw Leijten, want het is precies
zoals zij zegt: op verzoek kan de patiënt al vragen om die
schriftelijke informatie en dat willen wij graag zo houden.
Wij willen alleen niet zo ver gaan dat wij in de plaats van
de patiënt treden en zeggen dat die dat verzoek niet meer
hoeft te doen en dat de arts dat van rechtswege altijd moet
doen. Dus ik denk dat juist wat er nu al is voldoende is. Dat
geeft mevrouw Leijten eigenlijk ook aan.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Mevrouw Leijten pakte nog een heel ander belangrijk punt,
namelijk hoe het in de praktijk gaat. Ik sprak van de week
nog een verpleegkundige die al 30 jaar in het vak zit en die
zegt te weten dat mensen maar 40% van een gesprek met
een arts onthouden bij een ontzettend emotioneel gesprek,
soms over de behandeling die iemand moet ondergaan. Ik
hoor in de oproep van mevrouw Leijten niet alleen de vraag
of de huidige wet voldoet aan de eisen, maar ook de vraag
hoe we het in de praktijk gemakkelijker kunnen maken. Zou
het niet mooi zijn als we er voor de 200 tot 250 meest
complexe operaties voor zorgen dat die schriftelijke informatie er is?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik zou het mooi vinden als we stoppen met de fictie dat we
de hele tijd met nieuwe wetgeving alles in de zorg beter
kunnen maken. Ik denk dat nieuwe wetgeving op dit
moment niet meer de oplossing is. We hebben al gekeken
naar de wetgeving. Daar is de aanpassing van de Wkkgz
uit voortgekomen. Die ligt nu bij de Eerste Kamer. Dat is
het wat mij betreft voor het punt van de wetgeving. De bal
ligt nu echt bij het zorgveld zelf. Ik ben het geheel met
mevrouw Bruins Slot eens dat er belangrijke verbetermogelijkheden zijn, die door zorgverleners zelf gerealiseerd
moeten worden. Dat is precies waartoe ik met mijn motie,
die ik met mijn PvdA-collega indien, wil oproepen.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
De bal ligt niet alleen bij het zorgveld. We hebben namelijk
in de Tweede Kamer met elkaar tot een wettelijke norm
besloten. Eigenlijk concluderen we in dit gesprek samen
dat de wettelijke norm die we hebben gesteld beter kan
worden uitgevoerd. Er ligt dus ook een opdracht bij ons in
de Tweede Kamer om er een aanjagende werking in te
hebben, katalysator te zijn. We zouden met elkaar, met de
minister, met het veld, met het Kwaliteitsinstituut, kunnen

15 januari 2015
TK 42

42-4-3

oproepen om daarin belangrijke stappen te zetten, gewoon
in de praktijk. Het is het jaar van de transparantie; mevrouw
Smit zei het al zo mooi. Laten we die oproep met elkaar
doen. Laten we daar nu ook open in staan. Ik weet dat de
heer Van Wijngaarden een motie voorbereid heeft, maar
misschien is hij ook bereid om te bekijken of we vandaag
breder met elkaar tot overeenstemming kunnen komen.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik ben uiteraard altijd bereid om daarnaar te kijken. Ik hoop
ook dat mevrouw Bruins Slot bereid is om welwillend te
kijken naar de motie die ik samen met mijn PvdA-collega
wil indienen. Dat is, denk ik, het antwoord op de vraag.

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik voel zelf veel meer voor actieve voorlichting aan patiënten. Ik denk ook dat we op dit moment nog in een beweging
zitten. We komen van heel ver. Het is nog maar enkele
decennia geleden dat artsen nog net niet in het Latijn over
het bed heen over de patiënt spraken. Je ziet dat we nog
steeds in een emancipatiebeweging zitten, waarin de positie
van de patiënt steeds verder wordt versterkt. We zijn er
echter nog niet. Dat ben ik geheel met mevrouw Dijkstra
eens. Ik denk dat we de patiënt actief moeten wijzen op zijn
mogelijkheden. Ik denk dat dat de oplossing is en niet
allerlei wetgeving.
De voorzitter:
Gaat u verder met uw betoog.

Mevrouw Pia Dijkstra (D66):
In navolging van wat mevrouw Bruins Slot vroeg, vraag ik
me het volgende af. We hebben goede wetgeving waarin
het allemaal is vastgelegd, namelijk de WGBO en de Wkkgz,
maar we zien dat die in de praktijk niet werkt. Ik hoor toch
te weinig van de VVD over de manier waarop we een en
ander kunnen aanjagen. Er is namelijk zonder enige twijfel
een probleem blootgelegd waarvoor we oplossingen
moeten verzinnen. Aangezien we de wetgeving hebben en
we die zo in de praktijk kunnen toepassen, is de vraag hoe
de VVD voor zich ziet dat het wel gebeurt. Want nu gebeurt
het veel te weinig.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik ben in ieder geval blij met de brede erkenning van het
feit dat het probleem niet zit in wetgeving, en de oplossing
dus ook niet. De vraag was hoe ik het dan wel zie. Ik denk
— daartoe willen we ook in de motie oproepen — dat het
belangrijk is om het zorgveld nu verder aan te jagen. Die
bal ligt nu primair bij het zorgveld zelf. Het is aan het zorgveld om het op te pakken. Je ziet ook dat het daar belangrijke stappen in zet. In de KNMG-brief die we hebben ontvangen staan bijvoorbeeld op zich goede voorbeelden,
zoals Thuisarts.nl, nvog.nl en mijnheupprothese.nl. Gisteren
nog heb ik gesproken met cardiologen uit het Catherina
Ziekenhuis. Zij zijn zelf bezig met allerlei nieuwe, experimentele vormen om de patiëntinformatie te verbeteren. Daarbij
delen patiënten ervaringen met elkaar, onder andere via
Twitter. Dat is een onverwacht succes. De uitvoering van
de wetgeving ligt natuurlijk niet hier, maar bij de zorgverleners zelf. Met de Kamerbrede erkenning van de urgentie
en het belang van dit burgerinitiatief zie ik een heel
belangrijk signaal uitgaan naar de zorgverleners, want zij
kijken natuurlijk mee met dit debat.
Mevrouw Pia Dijkstra (D66):
Dit burgerinitiatief is juist uit machteloosheid over de rol
van de zorgverleners voortgekomen. De WGBO is er al heel
lang. We weten al heel lang dat de zorgplicht goed informeren betekent, net als ervoor zorgen dat de patiënt mee kan
denken. Daarin ligt nou juist het probleem. Wat vindt de
VVD bijvoorbeeld van het feit dat heel veel patiënten niet
eens weten dat ze om schriftelijke informatie kunnen vragen? Ik zei "heel veel", maar ik denk dat ongeveer alle patiënten dit niet weten. Wat zou de VVD ervan vinden als we
in elk geval verplicht stellen dat patiënten worden geïnformeerd, dat ze daarom kunnen vragen?

Tweede Kamer

Schriftelijke informatieplicht medische
behandelingsovereenkomst

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Voorzitter. Het verstrekken van standaardinformatie betekent bovendien dat er ook informatie aan jou als patiënt
wordt verstrekt die helemaal niet op jouw persoonlijke
situatie van toepassing is. Dat zorgt potentieel voor verwarring bij de patiënt en voor een overload aan informatie.
Daarnaast zorgt het voor meer bureaucratie in de zorg, iets
waarvan de VVD en de zorgsector zelf — en als ik mij niet
vergis ook het grootste deel van de Kamer — juist af willen.
Helpt het nu om nieuwe wetgeving te stapelen op de
bestaande en aanhangige wetgeving? Zoals ik al aangaf,
denk ik van niet. Ik denk dat de Wkkgz in belangrijke mate
tegemoetkomt aan de wens van de initiatiefnemers. Dat
geldt ook voor de belangrijke slag die we aan het maken
zijn — mevrouw Leijten weet er alles van — rondom de
veiligheid en voorlichting inzake implantaten. Ik hoop dat
de minister daar ook nog op kan terugkomen. In onze ogen
moet het vooral gaan om het betrekken van de patiënt bij
zijn of haar behandeling en het betrekken van de arts bij de
voorkeuren van de patiënt. Mijn vraag aan de minister is
dan ook of, en zo ja hoe, zij shared decision making kan
stimuleren.
Zoals gezegd neem ik dit initiatief zeer serieus. Daarom heb
ik samen met mijn PvdA-collega in de tweede termijn een
motie, zoals al even is gezegd, waarmee we zorgverleners
willen uitdagen om de informatiepositie van de patiënt
verder te versterken via meer dan een mondeling gesprek
alleen. De bal ligt nu bij het zorgveld zelf en niet bij de
wetgever.
De voorzitter:
Er zijn nog een paar vragen voor u, mijnheer Van Wijngaarden.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Eigenlijk vond ik dat mevrouw Leijten genoeg had gezegd
over de motie, maar omdat de heer Van Wijngaarden er
zelf weer over begint, rest mij niets anders dan er toch iets
over te zeggen. Het aankondigen van een motie in de eerste
termijn wordt eigenlijk alleen maar gedaan als er wantrouwen is ten opzichte van de minister dat zij geen stappen
gaat ondernemen. Mijn vraag aan de heer Van Wijngaarden
is dus wat de reden is dat hij nu al tot drie keer toe een

15 januari 2015
TK 42

42-4-4

motie heeft aangekondigd zonder het antwoord van de
minister af te wachten.

mers aan te geven hoe serieus wij hun initiatief nemen. Ik
wil nu verder de beantwoording van de minister afwachten.

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik denk dat mevrouw Bruins Slot daarin in zijn algemeenheid gelijk heeft, maar zoals u al aangaf, voorzitter, is dit
een bijzondere situatie. Ik heb gemeend er goed aan te
doen, gelet op de aanwezigheid van de initiatiefnemers, al
aan te geven hoe wij hun tegemoet willen komen.

De voorzitter:
Voordat we daaraan toe zijn, zijn er nog enkele Kamerleden
die ook iets te melden hebben. Ik geef als tweede spreker
het woord aan mevrouw Leijten van de SP.

Mevrouw Bruins Slot (CDA):
De voorzitter zei terecht dat het burgerinitiatief een bijzondere procedure is. Een van de kernmerken van het burgerinitiatief is dat we altijd bekijken hoe breed we tot overeenstemming kunnen komen in de Kamer, omdat we een
gedeeld algemeen belang hebben. Het is een bijzonder
mooi moment om hier mensen te hebben die hard hebben
gewerkt en hun standpunt hier verkondigen. Ik vraag de
heer Van Wijgaarden dus nogmaals of hij bereid is om tijdens dit debat, ook met de antwoorden van de minister, te
bekijken of we tot in de Kamer breder gedragen praktische
oplossingen kunnen komen voor het heel herkenbare probleem dat mevrouw Smit hier heeft aangedragen en om
dus niet vast te houden aan het feit dat hij een motie heeft
die al een meerderheid heeft. Heeft hij die opstelling?

Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. We hoorden het al van mevrouw Smit: binnen
48 uur kreeg zij 57.000 steunbetuigingen voor haar burgerinitiatief. De oproep is heel simpel. Geef patiënten gewoon
op papier mee welke aandoening ze hebben, welke behandelingen daarvoor beschikbaar zijn en welke risico's eraan
zitten. Het is zeer eenvoudig en geheel in lijn met de wettelijke informatieplicht die al bestaat. Mijn complimenten
voor het initiatief, al is de aanleiding droevig want mevrouw
Smit is getekend voor het leven door een medische
behandeling en zij is niet de enige.

De heer Van Wijngaarden (VVD):
In zijn algemeenheid heb ik die natuurlijk. Ik heb al aangegeven — die vraag heb ik al beantwoord — dat ik bereid
ben om dit debat te voeren. Anders zou ik hier ook niet
staan. We praten hier echter al twee jaar over. Ondertussen
heb ik mij samen met mijn collega van de PvdA erin verdiept en bekeken wat onze opstelling is.
Mevrouw Leijten (SP):
De VVD en de Partij van de Arbeid hebben natuurlijk een
meerderheid, dus als zij een motie voorbereiden, timmeren
ze daarmee het debat dicht. Dat is treurig. Waarom is het
voor de VVD nodig geweest om dit met één partij te regelen
en om voorafgaand aan het debat de media te informeren,
zodat we vandaag eigenlijk geen opening meer hebben om
met elkaar een meerderheid te vinden voor een ander
voorstel?

Als je ziek bent, is een gesprek met een arts een spannende
gebeurtenis. Los van het feit dat je fysiek niet in orde bent,
gieren de zenuwen en de stress je door het lijf. Je gaat
horen wat er met je aan de hand is. Het gaat om jouw
gezondheid. De woorden van de arts, hoe innemend en
begripvol hij ook is, blijven vaak niet hangen. Mensen blijven achteraf met veel vragen zitten. Wat is er nu eigenlijk
gezegd? Wat heb ik precies? Welke behandeling is er nu
precies voorgesteld en wat zijn de risico's en eventuele
alternatieven? Ik vraag de minister vandaag om het burgerinitiatief over te nemen door het woordje "desgewenst" uit
de wet te halen. Dat is namelijk het enige wat er moet
gebeuren. De informatieplicht is er al. Goede informatie
verstrekken over de behandeling is al een plicht. Het is een
kleine stap om dat gewoon op schrift te stellen en mee te
geven. Er is al ontzettend veel informatie beschikbaar. Het
gebeurt ook al heel vaak dat artsen iets meegeven. Stel dat
er nog geen informatie is. Mijn voorstel is dat de medische
richtlijn in dat geval wordt vertaald naar patiëntinformatie.
Er wordt namelijk naar aanleiding van de medische richtlijn
bepaald wat de ziekte en de benodigde behandeling is, wat
de risico's zijn en wat de afwegingen voor de arts zijn. Geef
die informatie mee aan de patiënt, zodat hij kan meebeslissen. Het is een kleine moeite, maar een groot gebaar.

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik vind dat eerlijk gezegd een beetje flauw. Volgens mij is
mevrouw Leijten heel goed bekend met het fenomeen
"voorbereiding" en weet zij ook dat je voor het debat in de
media aangeeft hoe je het debat ingaat. Ik wil daar eerlijk
gezegd niet te veel over uitweiden. We moeten het niet
groter maken dan het is.

De suggestie dat dit maatwerk in de weg staat of tot
bureaucratie leidt, vind ik er met de haren bijgesleept. Een
arts kijkt immers altijd naar de patiënt en stelt vervolgens
maatwerk voor. Het informeren is al geregeld. En bureaucratie? Als je er nu om vraagt, moet je de informatie ook
krijgen, dus ze moet al gewoon beschikbaar zijn. Ik heb nog
wel een heel andere vraag aan de minister. Welke analyse
maakt zij op basis van de aanleiding van dit burgerinitiatief?

Mevrouw Leijten (SP):
Ik vind het vervelend dat ik in aan een dichtgetimmerd debat
deelneem.

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Mevrouw Leijten geeft aan dat het argument dat het tot
bureaucratie leidt, er met de haren bij is gesleept. Maar
heeft zij zich wel verdiept in de vraag hoeveel werk het is
om alle gesprekken van artsen met patiënten over een
behandeling achteraf schriftelijk terug te koppelen? Heeft
zij kennisgenomen van wat de zorg en de artsen hierover

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Dat betreur ik, want dat is geenszins de bedoeling. Het is
slechts de bedoeling geweest om richting de initiatiefne-

Tweede Kamer

Schriftelijke informatieplicht medische
behandelingsovereenkomst

15 januari 2015
TK 42

42-4-5

zelf hebben aangegeven? Zo ja, hoe verhoudt zich dat dan
tot haar uitspraak dat het er met de haren bij is gesleept?
Mevrouw Leijten (SP):
Het is al verplicht, hè. Als iemand na zijn gesprek met de
arts zegt "dat hij het op schrift mee wil nemen" dan is die
arts verplicht dat te doen. Als alle patiënten hierom zouden
vragen, zou die bureaucratie er zijn. Ik denk dat het wel
meevalt met die bureaucratie, omdat de vraag tamelijk
simpel is: mensen willen iets mee naar huis kunnen nemen
waarin ze terug kunnen lezen wat ze hebben, wat de
behandelopties zijn en wat de risico's en alternatieven zijn.
Met die informatie kun je vervolgens gaan nadenken over
je situatie en beter voorbereid het volgende gesprek met
de arts aangaan. Je hebt immers nooit één gesprek met
een arts, zeker niet als je een behandeling ingaat. In het
tweede gesprek ben je dan beter in staat om de discussie
te voeren.
Het alternatief is dat mensen op internet gaan zoeken, daar
wellicht verkeerde informatie tegenkomen en de arts wellicht gaan wantrouwen. Dat is misschien nog wel een groter
probleem dan regelen dat beschikbare informatie — een
arts handelt niet in het luchtledige maar op grond van een
richtlijn — vertaald wordt in patiënteninformatie. Dat kan
gewoon. Als we die informatie meegeven, zijn we volgens
mij echt een stap verder.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
U zegt: als alle patiënten om die schriftelijke informatie
zouden vragen, dan zou die bureaucratie er zijn. Tegelijkertijd wilt u het woordje "desgewenst" schrappen. Dat is met
elkaar in tegenspraak, want u zegt tegelijkertijd "er ontstaat
geen bureaucratie" en "als alle patiënten er om zouden
vragen, dan zou die bureaucratie er zijn". Dat is natuurlijk
precies de situatie die u creëert op het moment dat u het
woord "desgewenst" schrapt.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik zou het liefst zien dat de beroepsverenigingen samen
met de patiëntenverenigingen en het kwaliteitsinstituut,
dat daarvoor is bedoeld, ervoor zorgen dat iedere patiënt
die de spreekkamer verlaat, op papier meekrijgt wat zijn
aandoening is en wat zijn mogelijke opties zijn. Dat is nu
al wettelijk verplicht als je erom vraagt. Als we dat standaard gaan doen en het kwaliteitsinstituut vragen om de
medische richtlijnen om te zetten in begrijpelijke patiënteninformatie, kunnen we de bureaucratie enorm verminderen.
Daarom zeg ik dat het er met de haren bij wordt gesleept.
Het is een gelegenheidsargument, want het moet nu al
volgens de wet. We moeten er gewoon voor zorgen dat het
op zo'n manier gebeurt dat er voor iedereen begrijpelijke
informatie beschikbaar is en het tot zo weinig mogelijk
bureaucratie leidt. Ik vind de voordelen veel groter dan de
nadelen.
Voorzitter. Welke analyse maakt de minister van het voorliggende verzoek? Vindt zij de aanleiding ook niet verdrietig,
namelijk dat mensen die schade hebben geleden door een
medische behandeling, zich niet gehoord voelen en nergens
terechtkunnen? De inspectie is doof, werkt traag en gaat
niet over individuele gevallen. De NZa is er niet voor de
patiënt en luistert alleen naar de zorgverzekeraars en de

Tweede Kamer

Schriftelijke informatieplicht medische
behandelingsovereenkomst

minister zelf. Maar de patiënt zit met de schade, zit alleen.
En weet u: zorg is geen product dat je met een bonnetje
kunt ruilen. Een mens heeft maar één lichaam en als dat in
de kreukels ligt door toedoen van een ander en als die man
of vrouw ook nog eens in de kou komt te staan, dan moeten
wij de kant kiezen van degene die in de kou staat en helpen
die problemen op te lossen.
Wat mensen dan niet al overkomt: vastlopen nadat er
schade is ontstaan door een behandeling; geen steun vinden; geen luisterend oor vinden; een kapot lichaam; vaak
verlies van werk en verlies van sociale contacten en een
juridische strijd met een instituut dat veel machtiger en rijker is dan jijzelf. Dit zal opgelost moeten worden. Daarom
blijven wij voorstander van een medischletselschadefonds.
We hopen dat het ons dit jaar lukt om daarvoor een initiatiefwetsvoorstel aan de Kamer voor te leggen.
Ik heb nog één vraag aan de minister. Zij heeft ons zo vaak
beloofd dat er een implantatenregister zou komen. We
zouden eind vorig jaar geïnformeerd worden. Het is zo
treurig dat we nog steeds geen informatie hebben. Waar
blijft het nou toch?

De heer Beertema (PVV):
Voorzitter. Ik vervang vandaag mijn collega Reinette Klever,
die hier normaal gesproken staat. Zij kon door omstandigheden helaas niet aanwezig zijn. Ze vond dit burgerinitiatief
echter zo belangrijk dat ze naarstig op zoek is gegaan naar
een collega om haar woorden hier uit te spreken. Ik doe dat
graag.
Allereerst wil ik de indieners van het burgerinitiatief namens
de PVV-fractie hartelijk bedanken. We willen onze waardering uitspreken voor hun inspanningen. Tevens willen we
alle mensen bedanken die dit burgerinitiatief ondertekend
hebben. Er waren binnen 48 uur 57.000 ondertekeningen.
Dat is een duidelijk signaal. Het initiatief heeft dan ook onze
volle aandacht. De positie van de patiënt in ons zorgstelsel
is kwetsbaar. In onze ogen wordt die positie door de toenemende macht van de zorgverzekeraars steeds kwetsbaarder.
Straks kun je zelfs niet meer je eigen arts kiezen. Alle initiatieven die de positie van de patiënt versterken, juichen wij
daarom toe.
Informatie over een operatieve ingreep is cruciaal om de
juiste afweging te kunnen maken. Die informatie is er in
principe wel, maar bereikt lang niet alle patiënten of komt
onvoldoende over. Vorige week nog berichtte het NIVEL
dat mondigheid in de spreekkamer niet voor iedere patiënt
is weggelegd. Ook kwam uit het onderzoek naar voren dat
patiënten zich in een afhankelijkheidsrelatie bevinden en
dat zij vaak vergeten om de benodigde informatie te vragen.
Ze durven de arts niet te onderbreken of ze denken dat er
te weinig tijd is. Het is toch wel opmerkelijk dat patiënten
tegenwoordig minder aan het woord zijn dan vroeger.
Daarom is het initiatief tot een schriftelijke informatieplicht
een welkome aanvulling. In de huidige digitale tijd kan het
toch echt niet zo heel moeilijk zijn om dit te verwezenlijken.
De vergelijking met de bijsluiter bij medicijnen vinden wij
ongelukkig. Dat is een te juridisch document. Voor veel
mensen is het amper leesbaar. Die kant moeten we niet op
willen. Het moet gaan om begrijpelijke informatie en uitleg.

15 januari 2015
TK 42

42-4-6

Natuurlijk moet dit niet ten koste gaan van het gesprek dat
de arts met zijn patiënt voert. Het moet een aanvulling zijn,
die niet op aanvraag van de patiënt, maar door de arts
standaard en altijd wordt verstrekt. De minister denkt dat
dit een te grote lastenverzwaring met zich meebrengt. Wij
vinden dat ze dat eerst eens moet aantonen. Dan weten we
waarover we praten.
De minister zegt ook dat al veel geregeld is in de WGBO en
de Wkkgz. Dat zijn we met haar eens. Deze wetten gaan
echter uit van een verzoek van de patiënt en niet van de
plicht van de arts. De PVV is het met de initiatiefnemers
eens dat dit een verplichting zou moeten worden. De
minister heeft aangegeven het initiatief wel te omarmen
voor wat betreft de implantaten. Kan de minister verduidelijken in hoeverre patiënten op de hoogte gebracht zullen
worden van complicaties met implantaten en hoe vaak ze
voorkomen? En per wanneer zal de schriftelijke informatieplicht voor implantaten een feit zijn?
Artsen hebben aangegeven dat ze maatwerk willen verrichten en niet een standaardfolder willen overhandigen.
Maatwerk kan echter in een gesprek toegelicht worden. De
folder komt immers niet in de plaats van het gesprek, maar
is een aanvulling daarop. Nogmaals: in het digitale tijdperk
is het samenstellen van een maatwerkfolder met goed knipen plakwerk en aangevuld met gegevens uit het persoonlijk
medisch dossier een niet al te groot huzarenstukje.
Kortom: de PVV steunt dit burgerinitiatief. Wij horen graag
van de minister op welke wijze zij hier uitvoering aan kan
geven. Helaas zal ik daar niet bij zijn. Dat is niet uit disrespect voor deze minister, maar omdat ik andere afspraken
heb. De wijze woorden van de minister zullen ongetwijfeld
via andere kanalen tot ons komen.
De voorzitter:
Dank voor uw bijdrage en dank dat u de moeite hebt
genomen om hier in de eerste termijn bij aanwezig te zijn.

Mevrouw Pia Dijkstra (D66):
Voorzitter. Anderen hebben het ook al gezegd, maar wij
bespreken vandaag een burgerinitiatief en dat is iets bijzonders. Om dit initiatief op de politieke agenda te zetten, werd
in slechts een paar dagen tijd ruimschoots het aantal
benodigde handtekeningen verzameld. Ik wil de indienster
en haar adviseurs hiervoor heel graag bedanken.
Het signaal is duidelijk. Patiënten hebben behoefte aan
duidelijke informatie over wat hen te wachten staat, welke
behandelingsopties er zijn en wat de mogelijke risico's en
complicaties zijn. Ik denk dat wij dit allemaal wel uit eigen
ervaring herkennen, of dat wij in onze directe omgeving
mensen kennen die zodra zij buiten de behandelkamer of
de spreekkamer van de medisch specialist stonden, gewoon
niet meer wisten wat er nu precies besproken was en
eigenlijk de behoefte hadden om meteen terug te lopen om
nadere vragen te stellen. Ik heb dat zelf ook weleens meegemaakt, maar als je dan wilt teruglopen, is de volgende
patiënt alweer aan de beurt. Kortom, om een goede afweging te kunnen maken is belangrijke informatie nodig. De
patiënt heeft daar ook recht op. Dit burgerinitiatief wil de
arts wettelijk verplichten om dergelijke informatie standaard
schriftelijk aan de patiënt te geven. De indienster maakt de

Tweede Kamer

Schriftelijke informatieplicht medische
behandelingsovereenkomst

vergelijking met een doosje paracetamol. Daarbij zit ook
altijd een bijsluiter die je thuis nog eens op je gemak kunt
nalezen. Dat is helemaal waar.
Ik begrijp de doelstelling dus heel goed, zoals ik al heb
aangegeven. Wel heb ik aan de minister vragen over de
uitvoering en de mogelijke consequenties. In hoeverre kan
schriftelijke informatie in de optiek van de minister inderdaad maatwerk zijn? De minister had het zelf over te veel
administratieve lasten, maar waar bestaan die uit? Kan de
minister uitleggen wat die precies inhouden? Welke
mogelijke juridische gevolgen ziet de minister voor zowel
arts als patiënt, als alle mogelijke risico's moeten worden
uitgeschreven? Hoe kan worden voorkomen dat een extra
verplichting ten koste gaat van de tijd voor een persoonlijk
gesprek? Graag krijg ik een reactie van de minister op deze
vragen.
Ik heb in mijn interruptie al een beetje laten doorschemeren
dat ik mij wel afvraag of je dit nog wettelijk moet regelen.
Het is namelijk al goed geregeld. Het recht op informatie is
immers al vastgelegd in de WGBO en het wetsvoorstel
Wkkgz (Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg). Mevrouw
Smit stelt terecht dat je deze informatie alleen op verzoek
op papier ontvangt. Mevrouw Smit kende deze mogelijkheid
niet en ik denk dat ongeveer niemand die kent. Het lijkt mij
dus goed als patiënten actief op dit recht gewezen worden.
Zet bijvoorbeeld op de afsprakenkaart: "U kunt altijd om
schriftelijke informatie vragen." Dat is maar een heel klein
dingetje. Bovendien zijn er de nodige best practices. Hoe
kan bevorderd worden dat patiënten op de hoogte zijn van
hun recht op schriftelijke informatie? Zou het niet goed zijn
als er standaard informatie aangeboden werd, zonder dat
de patiënt daarom vraagt, over een aantal veelvoorkomende
behandelingen? Heeft de minister voorbeelden bij de hand
van ziekenhuizen waar dit al goed geregeld is? Wat kunnen
wij daar dan mee doen?
Tot slot. Een belangrijke aanleiding voor dit burgerinitiatief
vormde de tekortschietende informatievoorziening rond
implantaten. De minister heeft de indieners laten weten dat
zij het belangrijk vindt dat er schriftelijke informatie
beschikbaar komt voor de patiënt. Er moet een informatiesysteem komen zodat als er iets mis blijkt met een implantaat, patiënten kunnen worden opgespoord en behandeld,
aldus de minister in juni afgelopen jaar. Hier zet zij zich ook
op Europees niveau voor in. Het klinkt allemaal zo goed,
maar recent onderzoek van het RIVM wijst uit dat de huidige
registratie van veel ziekenhuizen en particuliere klinieken
niet geschikt is voor toepassing in een implantatenregister.
Snelle herleidbaarheid van implantaat naar patiënt is dus
nog niet helemaal mogelijk. Daarover heb ik nog een paar
vragen. Hoe zit het met de toezegging van de minister aan
de Kamer en aan de indieners van het burgerinitiatief? Gaat
de minister hier vaart achter zetten? Hoelang zal dit naar
haar verwachting nog duren?

Mevrouw Bouwmeester (PvdA):
Voorzitter. Het is een feest voor de democratie dat wij vandaag mevrouw Smit met haar burgerinitiatief, met ruim
57.000 handtekeningen, mogen verwelkomen. Het gaat over
zorg. Gezondheid is ons kostbaarste bezit. Ziek zijn of een
zorgvraag hebben, is heel heftig en het maakt dat mensen
opeens afhankelijk worden van een ander, van een arts of
een zorgverlener. Daarom rust er een grote verantwoorde-

15 januari 2015
TK 42

42-4-7

lijkheid op de schouders van artsen en zorgverleners. Het
is niet alleen zaak om patiënten goed te behandelen. Vooral
de stap ervoor is van belang: het met de patiënten bespreken van hun zorgvraag. Wat zijn de klachten, wat zijn de
behandelopties, maar ook: welke risico's horen daarbij?
Wettelijk is al vastgelegd dat er een informatieplicht is, maar
in de praktijk gaat dat niet altijd goed. Helaas heeft mevrouw
Smit dit aan den lijve moeten ondervinden. Ik geef haar
daarom nogmaals een groot compliment voor het feit dat
zij dit burgerinitiatief rond de schriftelijke informatieplicht
van een arts aan een patiënt is gestart. Deze mevrouw heeft
wat haar is overkomen, omgezet in een manier om het bij
anderen te voorkomen. Dat verdient echt een groot compliment.
Het doel van het initiatief steunt de Partij van de Arbeid van
harte: het beter informeren van patiënten op een actieve
manier, naast een gesprek. De patiënt kan de informatie
mee naar huis nemen en deze nog eens nalezen en
bespreken, op een eigen moment en op een eigen manier,
precies zoals men dat zelf wil. Zo kan de patiënt een
bewuste keuze maken. Het middel, namelijk het altijd
schriftelijk informeren, is volgens de Partij van de Arbeid
echter te beperkt. Het ondersteunen van patiënten kan wat
ons betreft uitgebreider. De Partij van de Arbeid ziet daarvan
goede voorbeelden in het land. Zo is er bijvoorbeeld de
website hart.volgers.org, waarop cardiologen met patiënten
twitteren en mailen en waarop mensen onderling contact
hebben en artsen meekijken of wel de goede informatie
wordt gegeven. Er zijn artsen die YouTubefilmpjes maken
voor hun patiënten, zoals dokter Oei uit het Flevoziekenhuis.
Er zijn zelfs operaties te volgen op Twitter, met strips. Dit
zijn allemaal goede ontwikkelingen. "Voorlichten op maat"
zou de norm moeten zijn. De Partij van de Arbeid wil dat
artsen zelf, per beroepsgroep, een plan maken voor de wijze
waarop zij actief patiënten beter gaan informeren. Dat mag
schriftelijk, zoals mevrouw Smit zegt, maar het mag ook
met een YouTubefilmpje, voor laaggeletterden, of via
Twitter of Facebook. Het maakt ons niet uit, als het maar
gebeurt. Net zoals de VVD dat heeft voorgesteld, willen wij
de minister vragen om met de artsen om tafel te gaan en
aan hen te vragen zelf een plan te maken voor de wijze
waarop ze dat willen gaan doen, met een tijdspad, zodat
iedereen weet hoe de praktijk voor deze patiënten gaat
verbeteren. Dat is volgens mij een antwoord op de vragen
van mevrouw Smit en een antwoord voor de minstens
57.000 mensen die de moeite hebben genomen om haar
voorstel te ondersteunen.

Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Voorzitter. De gezonde mens heeft 1.000 wensen en iemand
die ziek is slechts één: beter worden. Als je ziek wordt, voel
je je verloren, onmachtig en vaak onthand. Beter worden
begint met concrete en duidelijke voorlichting over de
operatie en mogelijke alternatieven. Daarvoor zijn tijd,
aandacht en ruimte nodig. De patiënt kan dan in overleg
met de medisch specialist een goede keuze maken. Een
medische misser, met grote gevolgen, kan dan zo veel
mogelijk worden voorkomen. Het CDA complimenteert
mevrouw Smit met haar burgerinitiatief, maar wil haar
daarvoor ook bedanken. Mevrouw Smit probeert haar
slechte ervaringen in de zorg een positief vervolg te geven.
Daarvoor zijn moed, kracht en doorzettingsvermogen nodig.
Zij kan daarbij rekenen op goede steun van de heer
Barendrecht en het programma Radar van de TROS. Het
CDA hoopt echt dat dit burgerinitiatief als een vliegwiel

Tweede Kamer

Schriftelijke informatieplicht medische
behandelingsovereenkomst

gaat werken. De initiatiefnemers vinden dat aan patiënten
meer bescherming moet worden geboden. Schriftelijke
informatie moet de patiënt de ruimte en de mogelijkheid
bieden om de situatie te overdenken en te bespreken en
keuzes te heroverwegen. Met de schriftelijke informatie in
de hand kan de patiënt zich ook makkelijker laten informeren.
Maar de schriftelijke informatie mag nooit een excuus zijn
om geen gesprek te voeren in de behandelkamer. Het oogin-oogcontact met de arts is van levensbelang. Maar patiënten weten vaak niet dat ze om schriftelijke informatie
mogen vragen. Er is ook een drempel om dat te doen. Je
wilt je arts niet tegen je in het harnas jagen. Je voelt je
gestrest. Dit probleem, dat ook in het burgerinitiatief naar
voren wordt gebracht, is heel erg herkenbaar. Met D66 en
de SP vraag ik aan de minister: kunnen patiënten niet
gewezen worden op het feit dat ze schriftelijke informatie
mogen vragen? Daarnaast vindt het CDA dat schriftelijke
informatie een bijdrage kan leveren aan een goede voorbereiding voordat de behandeling start. Is de minister het met
het CDA eens dat dit meer is dan alleen een bijsluiter bij
implantaten? Er zijn namelijk zo veel andere risicovolle
behandelingen en operaties.
Wetgeving duurt lang. Wetgeving geeft ook niet altijd de
zekerheid dat de werkelijkheid verandert. Voor de huisartsenzorg bestaat thuisarts.nl. Toen wij het gesprek hadden
met de initiatiefnemers — ik geloof dat de heer Barendrecht
het zo concreet zei — gaven zij aan: als wij nou de informatie voor elkaar kunnen krijgen voor de 200 tot 250 meest
complexe operaties, als wij een website kunnen maken met
een bijsluiter in de vorm van een tekst en filmpjes, waarnaar
patiënten verwezen worden … Heel duidelijk hoor ik daarbij
ook: dat is niet kiesBeter; dat is meer dan wat kiesBeter op
dit moment is. Die informatie moet ook te vertrouwen zijn.
Mijn vraag aan de minister is: kunnen wij dat niet gewoon
met elkaar in de praktijk voor elkaar krijgen; kunnen wij dat
niet gewoon gaan doen met elkaar?
Dan is de vraag hoe die informatie eruit moet gaan zien.
250.000 mensen in Nederland kunnen niet lezen en schrijven. 1,3 miljoen Nederlanders tussen de 15 en 65 jaar hebben grote moeite met lezen en schrijven. Zij begrijpen een
bijsluiter niet. Ook kwetsbare ouderen begrijpen gezondheidsinformatie maar moeizaam. Hoe kijkt de minister
ertegen aan om niet alleen te werken met schriftelijke
informatie maar ook met instructiefilms? Mevrouw Bouwmeester zei dat ook al. Dat is ook heel herkenbaar. Iemand
die zijn band repareert of een nieuw horloge krijgt, gaat
googelen. Daar kom je al informatie op film tegen.
Ik kom tot een afsluiting. Beter worden als je ziek bent,
begint met beter kunnen begrijpen wat er met je aan de
hand is en wat er in de zorg gaat gebeuren. Laten wij vandaag met elkaar een stap zetten om mensen daarin de hand
te reiken. Mevrouw Smit heeft daar met haar burgerinitiatief
een heel belangrijke stap in gezet.
De voorzitter:
Daarmee is er een einde gekomen aan de eerste termijn
van de zijde van de Kamer. Ik stel voor dat wij tien minuten
schorsen voordat de minister overgaat tot het beantwoorden van de vragen en het reageren op het burgerinitiatief.
De vergadering wordt van 15.07 uur tot 15.19 uur geschorst.

15 januari 2015
TK 42

42-4-8

Minister Schippers:
Voorzitter. Ik sluit me aan bij diegenen die de initiatiefnemers voor dit burgerinitiatief danken. Het is altijd makkelijk
als je zoiets voor je neus krijgt. Je gaat het lezen en denkt:
een portie leesvoer. Als je echter bedenkt hoe ontzettend
veel energie erin zit om dit voor elkaar te krijgen en wat het
is om dit niet alleen in je hoofd te hebben, maar ook op te
starten en tot uitvoering te brengen, dan moet ik een groot
compliment maken aan diegenen die zoiets starten en het
ook nog zover brengen. Ik moet zeggen dat wat er in de
teksten staat iets is waarvan ik bijna zou zeggen: ik zou het
zelf geschreven kunnen hebben. De doelen die erin staan
zijn natuurlijk doelen die wij allemaal enorm delen, ik niet
in de laatste plaats. Ik ben het er helemaal mee eens.
Ik ben het ook helemaal eens met de positie die in deze
stukken aan de patiënt wordt toegedicht. Niets is namelijk
belangrijker dan dat het om jouzelf gaat als je patiënt bent.
Het gaat om jouw lichaam, dus jij moet weten wat er
gebeurt. Wat nou zo lastig is aan de medische sector is het
feit dat de informatie tussen arts en patiënt niet gelijk loopt.
De arts heeft de informatie en de patiënt moet hem maar
geloven. Ik vergelijk het met je auto naar de garage brengen.
Ik heb geen idee wat er moet gebeuren en ik neem maar
aan dat het nodig is en dat het moet gebeuren. Maar dat
gaat alleen om mijn auto. Ik koop een nieuwe als het mislukt. Met je eigen lijf is het echter een heel ander verhaal.
Dan moet ik ook vertrouwen op wat de arts zegt. Zeker
vroeger, maar ook nu nog, nemen veel mensen niet de stap
om de vraag te stellen of het de enige optie is, of er alternatieven zijn of wat de voor en tegens zijn. Dat moeten wij
met elkaar beter regelen.
Zoals mevrouw Smit terecht opmerkte, is dit burgerinitiatief
niet van gisteren. Dit loopt al een tijdje. Dit burgerinitiatief
heeft veel meer bereikt dan menig ander burgerinitiatief,
ook al zijn er nog niet zo veel geweest. Als je bekijkt wat er
na dat burgerinitiatief al is gebeurd ten aanzien van informatievoorziening aan de patiënt, niet alleen hier in de
Kamer, maar ook in het veld, dan is dat iets waar de initiatiefnemers echt trots op kunnen zijn.
Laten we eerst even kijken naar de meer langdurige trajecten, de wettelijke trajecten. De aanpassing van de Wet
kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) ligt momenteel
in de Eerste Kamer. Bij de Wkkgz gaat het voor een deel
om zaken waarin het al mis is gegaan. Wat doe je als er al
iets mis is gegaan? Hoe zorg je er dan voor dat de patiënt
sterker staat dan nu? Dat heeft alles met dossiervorming
te maken. Daarvoor worden met de Wkkgz ook allerlei verbeteringen aangebracht. De Wet op de geneeskundige
behandelingsovereenkomst (WGBO) wordt nog aangepast.
Dat komt er nog aan in deze Kamer. De WGBO is een ontzettend mooie wet, een heel belangrijke emancipatiewet.
Hij geeft de patiënt een heel belangrijk recht, namelijk het
recht op goede informatie. Het is echter ook een wet die
wel een moderniseringsslagje kan gebruiken. Over die
aanpassing moeten we het nog hebben. Ik vind dat de
WGBO wat betreft het recht op informatie toe moet naar
shared decision — ik vind het een vreselijke term — een
gezamenlijk besluit over de behandeling. De wet moet in
die zin dus gemoderniseerd worden: van een recht op
informatie naar meer gezamenlijk beslissen.

Tweede Kamer

Schriftelijke informatieplicht medische
behandelingsovereenkomst

Dan is er de praktijk. Er is een enorme hausse aan initiatieven in de praktijk. Ik heb de voorbeelden gekregen. Dat is
een eindeloze opsomming van wat er allemaal loopt. Rijp
en groen door elkaar. Er zitten dingen bij die heel succesvol
lijken en dingen waarvan je denkt: daar kan nog wel een
tandje bij. Thuiszorg.nl is al genoemd, maar de NPCF, de
KNMG en de OMS zijn ook allemaal erg actief. En dan heb
ik het alleen nog maar over de clubs en de brancheorganisaties. Ook artsen nemen in hun ziekenhuizen eindeloos
veel verschillende initiatieven, en dat moet ook. Wij hebben
niet voor niets gezegd dat 2015 het jaar van de transparantie
is. Het is ons echt menens met de informatiepositie van de
patiënt. Die moet veel sterker worden. Er is al een heleboel,
maar laten we het ook vindbaar en begrijpelijk maken. Het
is nu overal versnipperd, dus het moet echt gebundeld en
begrijpelijk worden, zodat je er ook echt iets aan hebt.
Ik had vandaag een aantal gesprekken, voordat ik naar dit
debat ging. Vandaag heb ik met het LUMC gesproken. Ik
zei: ik heb straks het burgerinitiatief. Mijn gesprekspartner
zei dat ze in het LUMC ontzettend druk bezig zijn met dit
onderwerp. Zij hebben honderd behandelingen en aandoeningen waar zij als ziekenhuis, met een academische component voor de topzorg, hun focus op hebben. Voor die
honderd behandelingen moet allemaal op de website
komen wat de risico's en alternatieven zijn. Dat geldt voor
alle honderd. Het is nu nog niet helemaal wat het moet zijn,
maar zij zijn daar, voor hun behandelingen, al wel mee
bezig.
De Kamer krijgt in februari een brief over de tussenstand
van de verspilling. Ik besprak deze tussenstand en tijdens
dat gesprek werd ik geïnformeerd over het feit dat het "timeoutconsult" in samenwerking met Achmea wordt opgestart.
Dat is een consult tussen de diagnose en de behandeling.
Zeker als die behandeling ingrijpend is, is het handig als je
thuis nog eens over de diagnose hebt nagedacht en over
de optie die de arts je heeft aangeraden. Voordat je de
behandeling aangaat, heb je dan eerst nog eens een extra
gesprek met de dokter. Je kunt dan zeggen: ik heb er nog
eens over nagedacht, maar dit en dat wil ik eigenlijk nog
vragen en die dingen zijn niet in het eerste consult aan de
orde geweest. Achmea heeft gezegd dat zij dat een ontzettend belangrijk consult vindt en dat zij daarmee aan de slag
gaat. De pilot gaat in april van start. Achmea heeft voor
ogen om dit in 2016 breed toe te passen. Dit is een ontzettend belangrijke stap die gezet kan worden.
Zeker als het nieuws een beetje slecht of heel slecht is,
schieten veel mensen in de stress. Vervolgens weten ze
niet meer precies wat er in zo'n gesprek is gezegd. Je ziet
steeds vaker dat mensen het gesprek opnemen, juist bij
zulke belangrijke dingen en juist als daar emoties bij komen.
Wij leven namelijk in een samenleving waarin allerlei
technologie tot onze beschikking staat. Stel dat je een
gesprek met een dokter hebt en je neemt het gesprek op.
Vervolgens krijg je een time-outconsult. Je kunt een besluit
voor een belangrijke operatie dan veel grondiger voorbereiden dan op dit moment kan. Als ik het goed begrepen heb,
is dat het doel van dit burgerinitiatief. Het doel is niet de
schriftelijke informatie. Het doel is dat de patiënt meer weet
en meer meegenomen wordt in welke behandelingsopties
er zijn en welke voor- en nadelen daaraan zitten.

15 januari 2015
TK 42

42-4-9

Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Ik vind het een mooie inleiding van de minister, met goede
voorbeelden van wat er in de praktijk gebeurt. Maar als je
duizend witte kiezels op een strand hebt liggen, zie je ze
niet. Als je die duizend witte kiezels op een hoop legt, zie
je ze wel. De minister noemt een paar heel mooie voorbeelden, maar de vraag is hoe wij ervoor zorgen dat de patiënt
die kiezels weet te vinden. Hoe zorgen we ervoor dat ze
weten waar die informatie te vinden is?

ik de vraag nu reeds stelde. Maar, nogmaals, ik vind het
prima om daarop nog even te wachten.
De voorzitter:
Er zijn veel vragen gesteld. De minister wil daarop graag
antwoord geven en als er dan al meteen nieuwe vragen
komen, is dat altijd weer ingewikkeld.
Mevrouw Leijten, hebt u een heel nieuwe vraag?

Minister Schippers:
Ik ben nog in mijn inleiding. Hier kom ik natuurlijk nog op,
want daar is in de Kamer om gevraagd. Mijn inleiding gaat
over het besef dat we niet meer in een tijd leven dat de arts
bepaalt wat jouw behandeling is en jou daar onvoldoende
in meeneemt, omdat hij denkt dat je het toch niet begrijpt,
of om andere, eigen overwegingen. Zo is het heel vaak
gegaan, maar wij willen het anders. Er is een heleboel inzet
om dat anders te laten gebeuren, omdat je duizend kiezels
op een strand kunt hebben. Die hebben wij en je wilt dat
ze op een hoop geveegd worden. Dat is ook precies de
aanleiding waarom ik heb gezegd dat 2015 het jaar van de
transparantie is. Als je namelijk veel kiezels hebt, maar ze
zijn over het hele internet verspreid, ga je ze niet vinden.
Je weet niet welke wel deugt en welke niet deugt. Je weet
niet wat betrouwbare informatie is en wat niet. De informatie die betrouwbaar is, is misschien in een taal geschreven
die je niet begrijpt, omdat je geen medische opleiding hebt.
Dat is waarom ik met een stappenplan kom, dat in 2015
opbouwt. Het gaat niet om meer vragen. Dat doen we ook,
voor de achterblijvers. Maar we moeten de kiezels op het
strand op een hoop gooien, zodat we die kiezels zien. Dat
is het eerste halfjaar prioritair. Alles wat op dat internet
zwerft aan gedegen en betrouwbare informatie, komt op
één site: kiesBeter.nl. Dat is het eerste halfjaar prioritair.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Het is een goede stap voorwaarts dat de minister de ambitie
heeft om dat het komend halfjaar te doen en ervoor te zorgen dat die duizend witte kiezels op het strand op een hoop
komen te liggen. Maar hoe zorgen we er dan voor dat de
patiënt ook weet dat hij het recht heeft om die informatie
te vragen en dat hij recht heeft op schriftelijke informatie?
Hoe gaan we ervoor zorgen dat dit bij iedere Nederlander
bekend wordt?
Minister Schippers:
Dat is een vraag van u en mevrouw Dijkstra; we doen alles
nu wel door elkaar, wat ikzelf een beetje vervelend vind,
omdat de hele opbouw in mijn verhaal nu weg is.
De voorzitter:
Misschien kan ik u daarbij helpen. Ik kijk naar mevrouw
Bruins Slot. De minister geeft aan dat zij antwoord op deze
vraag gaat geven omdat u die vraag ook in uw eerste termijn hebt gesteld. Vindt u het goed dat de minister daarop
dan in haar verhaal ingaat?
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Ja, ik kan wel even wachten op die antwoorden, maar dit
punt volgt zo logisch op het antwoord van de minister dat

Tweede Kamer

Schriftelijke informatieplicht medische
behandelingsovereenkomst

Mevrouw Leijten (SP):
Nou, die gaat wel door op dit punt, namelijk het verzamelen
van alle informatie. Dus ik zou die vraag toch graag willen
stellen.
De voorzitter:
Mevrouw Bruins Slot die over dit punt is begonnen, zegt:
ik wacht even tot de minister logisch in haar verhaal op dat
punt is. Het lijkt mij verstandig …
Mevrouw Leijten (SP):
Nee.
De voorzitter:
De Kamer heeft net een uur de tijd gehad en toen mocht
de minister ook niets zeggen. Ik vind het wel zo netjes dat
we de minister nu de kans geven om ook even haar verhaal
af te steken. U kunt al uw vragen stellen. Mevrouw Bruins
Slot die begonnen is over dit onderwerp, zegt het prima te
vinden om het aldus te doen, dus dat de minister er in het
vervolg van haar betoog op terugkomt. Ik geef nu het woord
aan de minister.
Minister Schippers:
Ik was gebleven bij het punt dat steeds meer mensen ofwel
iemand meenemen ofwel het gesprek via de telefoon
opnemen. Dat is natuurlijk heel belangrijk omdat je in zo'n
gesprek vol emotie vaak niet meekrijgt wat de essentie is
van wat de dokter aan je vertelt. Daarbij sluit ik ook aan bij
het voorbeeld van mevrouw Bouwmeester over een nieuwe
technologie. Het kan goed zijn om de boodschap na afloop
af te luisteren maar soms kan het verhaal via een animatie
of een filmpje beter begrepen worden dan het geval is bij
de misschien toch enigszins technische standaardinformatie
die op een formulier meegegeven wordt. Ik denk — dat is
dan meer een vrije invulling — dat het doel van het burgerinitiatief met name is dat de patiënt moet weten dat hij recht
heeft op die informatie en dat die informatie ook op een
andere manier kan worden gegeven dan in een behandelconsult of een consult waarbij de diagnostiek aan de orde
is en vervolgens al tot een behandeling wordt besloten. Ik
ben dat met de indieners van het burgerinitiatief eens. Ik
denk wel dat schriftelijke informatie er maar één aspect van
is. Je hebt mensen die direct zijn maar ook mensen die
eerst wat moeten "dieselen", dus die juist eerst informatie
moeten verwerken om vervolgens hun vragen te kunnen
stellen. Je moet daar dus met een mix van maatregelen op
inspelen. Daarom ben ik heel blij dat het time-outconsult
vanaf april wordt uitgeprobeerd. Wat zou het bekekenen

15 januari 2015
TK 42

42-4-10

als je na een diagnose nog een gesprek hebt om een en
ander te kunnen laten bezinken?
Daarnaast wil ik nagaan hoe het werkt met die animaties,
waar mevrouw Bouwmeester het over had. Dat is een
nieuwe technologie. Dat werkt anders dan schriftelijk omdat
het dan in beeld wordt gebracht. Dat is ook iets wat bij deze
tijd hoort. Op die manier kun je kijken hoe je de positie van
de patiënt kunt versterken om tot een beter geïnformeerd
besluit te komen. Dat is precies wat we willen. Mensen
behoeven een behandeling niet aan te gaan. Soms zijn de
bijwerkingen van een behandeling dusdanig dat als je er
van tevoren over bent geïnformeerd, je tot de conclusie
komt: aan mijn lijf geen polonaise, ik kies graag voor iets
anders. Dus tot zo ver mijn reactie op de manier van informeren ten aanzien van het burgerinitiatief dat streeft naar
een goed geïnformeerde patiënt zodat deze zijn keuzes goed
kan maken.
Dan wil ik in mijn inleiding toch ook nog aandacht besteden
aan het implantatenregister. Dat is ook iets wat uit het
burgerinitiatief voortvloeit. De discussie wordt in Europa
met horten en stoten gevoerd. Daar word je niet echt vrolijk
van en we zullen niet binnen afzienbare tijd kunnen zeggen
dat we een Europees implantatenregister hebben. Dat is
ook precies de reden waarom wij er zelf mee zijn begonnen.
We kunnen wel op Europa gaan wachten, maar daar hebben
we zelf geen invloed op. In mijn eerste reactie op het burgerinitiatief heb ik aangegeven dat ik daarmee van start
ben gegaan. Eind vorig jaar is de bouw van het implantatenregister afgerond. Gestart kan worden met het verzamelen van gegevens, zodat ingebrachte implantaten herleid
kunnen worden tot de patiënten die ze hebben gekregen.
Parallel daaraan heb ik een wetswijziging in voorbereiding
voor een wettelijke basis voor een implantatenregister en
de informatie die daarbij behoort. Eind januari hebben wij
een bestuurlijk overleg met alle partijen en als iedereen
akkoord is, gaat het implantatenregister live. We beginnen
met cardiologie, orthopedie en plastische chirurgie. Dat
gaat allemaal op basis van dit bestuurlijk overleg en de
bestuurlijke afspraken, want uiteindelijk moet er een wettelijke basis komen. De behandeling van wetsvoorstellen
duurt lang en ontmoet onderweg allerlei gevaren. Wij gaan
dus gewoon van start. In het wetstraject vragen wij advies
aan de Raad van State, doen wij wetgevingstoetsen en
sturen wij het voorstel naar de Ministerraad, maar gaan
dus al van start met het implantatenregister. In de wetstrajecten, bijvoorbeeld de Wkkgz die bij de Eerste Kamer ligt,
is niet alleen geregeld dat er een goede dossiervorming
moet zijn waardoor de positie van de patiënt veel beter is,
maar juist ook een laagdrempelige en op de cliënt gerichte
klachten- en geschillenbehandeling, onder andere door het
Landelijk Meldpunt Zorg. Dat is van groot belang, omdat
heel veel patiënten zich alleen voelen staan. De aanleiding
tot dit burgerinitiatief is natuurlijk een heel treurige. Ik zeg
dit ook in reactie op de opmerkingen van mevrouw Leijten.
Het is treurig dat heel veel patiënten zich onvoldoende
gesteund voelen in het traject als dat is gebeurd. We moeten
eerst voorkomen dat het gebeurt, maar als het gebeurd is
willen wij de cliënten en patiënten ook versterken. Dat
hebben we ook in de Wkkgz vastgesteld.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik kom even terug op alle mogelijke initiatieven om behandelingen of aandoeningen door ziekenhuizen of artsenverenigingen te beschrijven en om de kans op risico's en

Tweede Kamer

Schriftelijke informatieplicht medische
behandelingsovereenkomst

eventuele alternatieven te omschrijven. De minister verwees
naar het LUMC dat deze informatie voor 100 aandoeningen
op de website zal zetten. In mei 2013 heeft de minister
gereageerd op dit burgerinitiatief. Dat is bijna twee jaar
geleden. In deze reactie wijst zij het voorstel tot schriftelijke
informatievoorziening af, omdat zij bang is voor een informatie-overload. Dat is wel bijna twee jaar geleden. Is zij nu
nog steeds van mening dat het risico bestaat op een informatie-overschot nu zij de bewegingen in het veld ziet en
ziet dat wordt gewerkt aan het beter informeren van patiënten? Of is zij daar minder bang voor gezien de ervaringen
twee jaar verder?
Minister Schippers:
Nee, ik houd wel bezwaren tegen een wettelijke schriftelijke
informatieplicht. Ik zie in de praktijk ook folders, waarin de
informatie eigenlijk niet klopt en achterhaald is. Heel vaak
wacht de arts af tot er iets anders is en drukt hij alle informatie in één keer af. Dat is precies de reden waarom wij er
bij het implantatenregister voor hebben gekozen dat je als
je een kaart krijgt waarop staat welk merk en welk registratienummer je hebt van een bepaald implantaat, de informatie via een website loopt. Die website kun je namelijk up to
date houden en de verwijzing naar die website kun je zo
regelen dat de informatie daarin ook up to date is. Ik ben
een groot voorstander van dat up to date houden van de
informatie op de website over een behandeling en de
omschrijving, bijvoorbeeld dat je een nieuwe heup krijgt.
Daaraan wordt hard aan gewerkt door het Kwaliteitsinstituut. Dat is een enorm monnikenwerk. Er wordt enorm veel
over gediscussieerd hoe dat moet. Wij zitten er natuurlijk
allemaal enorm op te duwen dat daarmee maximaal tempo
wordt gehouden.
Dus ik vind dat je in algemene zin informatie over een
behandeling moet kunnen opzoeken via standaardinformatie op een website, maar om je persoonlijke informatie dan
nog eens schriftelijk te krijgen, vind ik onvoldoende maatwerk. Ik denk dat je dat op andere manieren met nieuwe
technologieën veel beter kunt doen.
Mevrouw Leijten (SP):
Het begint mij nu een beetje te duizelen. Juist het beschikbaar hebben van algemene informatie zou volgens de
redenering in de brief die wij hebben gekregen van de
minister leiden tot een informatieoverschot en tot te weinig
maatwerk. Nu zegt zij dat je algemene informatie op een
website kunt opzoeken maar dat zij specifieke informatie
op schrift te veel werk vindt.
Ik was nu juist op zoek naar een opening omdat we het in
de tussenliggende tijd — mevrouw Smit zei ook al dat het
een tijd geleden is dat het burgerinitiatief geaccordeerd is
— druk hebben gehad en het burgerinitiatief dus niet eerder
hebben kunnen behandelen, terwijl er van alles gebeurd
is. Doordat er van alles gebeurd is en er helemaal niet zo
veel geklaagd wordt over administratieve lasten maar er
eigenlijk heel veel energie gestoken wordt in de vraag hoe
wij de patiënt zo goed mogelijk kunnen informeren, wil ik
van de minister weten of ze daarop terugkomt. Ik denk
namelijk niet dat er zoiets bestaat als een informatieoverschot als je de informatie meekrijgt. Ik denk dat er zoiets
als een informatieoverschot bestaat als je zegt: ga maar
googelen. Ik had nu juist op dat vlak gehoopt dat we daarbij

15 januari 2015
TK 42

42-4-11

in een analyse iets meer tot elkaar zouden komen, maar
blijkbaar is het krijgen van een papiertje een probleem en
is de boodschap: ga maar zoeken op internet. Ik denk dat
dat kan leiden tot verkeerde informatie maar ook tot een
informatieoverschot.
Minister Schippers:
Het is altijd zo lastig als je woorden worden samengevat
op een manier waarin je je niet meer herkent. Bij mevrouw
Leijten is dat een beetje standaard aan het worden. Ik zeg
niet tegen mensen: ga maar googelen. Ik zeg tegen mensen
dat wij bezig zijn met het Kwaliteitsinstituut om voor iedere
behandeling informatie beschikbaar te hebben waarin, ook
in de besluitvorming via een beslisboom door het Kwaliteitsinstituut, meegenomen wordt welke voor- en nadelen
er aan een beslissing zitten. Dat is niet googelen maar strak
verwijzen naar één website. Als mensen daarom vragen
hebben wij wettelijk geregeld dat zij recht hebben op
schriftelijke informatie. De mensen die daarom vragen,
hebben behoefte aan die informatie op schrift. Dat hebben
wij al wettelijk afgedicht.
Mevrouw Dijkstra vroeg mij of je patiënten daarvan niet
veel meer bewust kunt maken. Dat vind ik wel een traject
waaraan behoefte is. Ik denk dat we dat ook gewoon moeten
doen en dat we er eens over moeten nadenken hoe we
mensen bewust kunnen maken van hun rechten en waar
zij informatie kunnen krijgen. Dus ik kan toezeggen dat ik
ook in de transparantiebrief die naar de Kamer komt een
passage opneem waarin staat hoe je patiënten er bewust
van maakt op welke informatiepositie zij recht hebben en
waar ze die informatie kunnen krijgen. Maar ik denk dat je
allemaal maatwerk vraagt en dat maatwerk hier het cruciale
woord is.
Mevrouw Pia Dijkstra (D66):
Ik was eigenlijk voor een andere vraag naar de microfoon
gelopen, maar ik dank de minister voor deze toezegging.
Ik ben nog wel benieuwd naar de uitwerking daarvan, maar
het kan volgens mij simpel. Wat ik ook denk is dat het misschien wel goed is dat wij definiëren wat wij nu schriftelijk
informeren vinden. Ik ben benieuwd naar de reactie van de
minister daarop. Het zou ook kunnen dat schriftelijk informeren is dat je juist aangeeft op welke websites je de juiste
informatie kunt krijgen, want het is natuurlijk nog een heel
traject voordat je alles via het Zorginstituut in kaart hebt
gebracht. Ik had eigenlijk een vraag aan de minister over
het implantatenregister. De minister heeft aan de indieners
van het burgerinitiatief laten weten dat zij daar hard mee
bezig is. Ik heb al gezegd dat het allemaal heel mooi klinkt.
Uit onderzoek van het RIVM hebben we echter begrepen
dat de huidige registratie helemaal niet geschikt is voor
toepassing in een implantatenregister, want we hebben
veel ziekenhuizen en particuliere klinieken. Hoe ziet de
minister dat?
Minister Schippers:
Dat is precies de reden geweest waarom het langer heeft
geduurd. Toen ik aan de Kamer toezegde dat er een
implantatenregister zou komen, had ik nog de naïeve illusie
dat het een kwestie was van koppelen, en dat je daarmee
een register zou hebben. Dat bleek heel lastig te liggen door
de manier waarop het in ziekenhuizen en privéklinieken is

Tweede Kamer

Schriftelijke informatieplicht medische
behandelingsovereenkomst

geregeld. Dat is precies de reden waarom wij nu pas met
drie, overigens wel belangrijke, vakgebieden van start gaan
als er akkoord is na januari. Voor die drie vakgebieden is
het dus opgelost, maar daarin zit 'm precies de complexiteit
waardoor het enige tijd op zich heeft laten wachten. Ik heb
overigens al eerder in een brief aan de Kamer gemeld
waarom het zo lang duurde.
Mevrouw Pia Dijkstra (D66):
De minister geeft aan — dat hebben we al vaker gewisseld
— dat de molens in Europa heel langzaam malen. Daarom
vond zij dat we in Nederland gewoon maar moesten
beginnen. Hoe is die verhouding met Europa nu dan?
Minister Schippers:
Het is eigenlijk nog niet heel veel verder gekomen dan waar
wij in de laatste gesprekken met elkaar stonden. Er is
gewoon ontzettend veel onenigheid tussen lidstaten en
tussen verschillende visies op wat wanneer moet gebeuren.
Men is het er snel over eens dat er iets moet gebeuren,
maar de uitwerking laat enorm op zich wachten.
Mevrouw Leijten (SP):
De minister zei net dat ik haar woorden verdraaide. Dat heb
ik niet proberen te doen. Ik was eigenlijk op zoek naar
overeenstemming, die we volgens mij kunnen vinden. In
de inleiding zei de minister dat er heel veel initiatieven zijn
om de patiënt zo goed mogelijk te informeren en dat zij die
graag wil bundelen om via één website beschikbaar te
stellen, zodat er duidelijke informatie is. Dat leidde bij mij
tot de vraag of zij dan afstapt van het gevaar dat zij anderhalf, bijna twee, jaar geleden zag, namelijk dat er een
informatieoverload zou komen. Dat was mijn vraag.
Minister Schippers:
Je kunt een patiënt, bijvoorbeeld uit het LUMC met die 100
behandelingen, meegeven: kijk op onze website, daar staat
deze en deze informatie over uw behandeling, en dat heb
je ook van het Kwaliteitsinstituut. Daar kun je de service
bijgeven om het uit te printen als iemand zegt dat hij de
middelen niet heeft. Dan denk ik dat we elkaar aardig
genaderd zijn. Maar dat zit dus al in de wet. Als je de wet
moet aanpassen kom je in trajecten terecht die eindeloos
duren. Ik heb de praktische weg willen zoeken. Die zoek ik
via het Kwaliteitsinstituut, via de ziekenhuizen en via websites. Tegen een patiënt die geen toegang heeft tot de
website kan ik, naar aanleiding van het verzoek van een
aantal Kamerleden, zeggen: weet dat je om een printje kunt
vragen. Dan zijn we praktisch gezien al een heel eind met
elkaar.
Mevrouw Leijten (SP):
Dit was praktisch gezien waar iedereen volgens mij naar
op zoek was. We hebben het eigenlijk al wettelijk geregeld,
veel informatie is beschikbaar en hoe kunnen we dit nou
zo patiëntvriendelijk en administratievelastenvriendelijk
faciliteren? Ik ben heel blij dat de minister zich erbij aansluit
en het gaat regelen.

15 januari 2015
TK 42

42-4-12

Minister Schippers:
Ik denk dat we daarbij maatwerk in het oog moeten houden.
Ik heb zelf ook ervaring met schriftelijke informatie waarvan
ik heel weinig chocola kan maken. Met de suggestie die ik
heb gehoord of je het op een andere manier simpeler kunt
uitleggen, moeten we zeker aan de slag gaan. Met nieuwe
technologie kunnen we dat starten.
De heer Van Wijngaarden noemde nog een punt. Hij zei: je
kunt het hier over heel veel met elkaar eens zijn, iets vinden
en dat regelen, maar uiteindelijk moet het wel in de
spreekkamer tot stand komen. Ik denk dat dit waar is. Je
ziet dat daar heel grote verschillen tussen zitten. Sommige
artsen nemen veel tijd om iets met de patiënt door te
akkeren. Andere artsen trekken daar veel minder tijd voor
uit. Ik denk dat het van belang is om aan het veld te vragen
ervoor te zorgen dat het gezamenlijk besluit meer standaard
wordt dan dat het een uitzondering is, dus dat het standaard
zo wordt aangepakt. Ik onderstreep de oproep van de heer
Van Wijngaarden om het zo te doen.
Ik was door het volgende iets op het verkeerde been gezet.
Mevrouw Leijten vroeg of ik het wilde overnemen als
"desgewenst" uit de wet kan. Dat is een wetswijziging. Laten
we elkaar nu vinden op het gemeenschappelijk terrein dat
wij hebben, even wegblijven bij wetswijzigingen en hieraan
in de praktijk stap voor stap verder invulling geven. Ook
moeten we de stand van zaken inzichtelijk maken.
Momenteel ontbreekt dat steeds in onze discussies, omdat
het wat mij betreft nog niet hard genoeg gaat op kiesbeter.nl, de site van het Kwaliteitsinstituut. Het komende
halfjaar wordt deze site, als het goed is, sterk gevuld.
Mevrouw Leijten (SP):
In de inleiding van de minister hoorde ik dat zij nog twee
wetstrajecten heeft lopen. Naast de wet die er nog komt
voor het implantatenregister gaat zij de WGBO aanpassen
om het gezamenlijk beslissen meer tot kern van de WGBO
te maken. Zou dat geen mooi moment zijn om een goede
formulering te zoeken en die gelijktijdig mee te nemen,
zodat helder wordt dat je niet hoeft te vragen om schriftelijke informatie maar dat het een onderdeel is van het
gezamenlijk besluiten? Is dat een opening? Je zegt dan dus
niet, zoals de initiatiefnemer, dat je dan-en-dan een wet
moet hebben waarmee dit wordt geregeld. Het gaat om het
zoeken van een opening als we de WGBO herzien, juist op
dit vlak. Dan moet worden bekeken hoe de schriftelijke
informatievoorziening op een dusdanige manier erin kan
worden opgenomen dat de patiënt er niet om hoeft te vragen, maar de informatie wat automatischer beschikbaar is.
Minister Schippers:
Ik ben het met mevrouw Leijten eens dat het debat zou
moeten plaatsvinden bij de aanpassing van die wet, want
de WGBO gaat natuurlijk over de informatievoorziening
aan de patiënt. De formulering die wij zoeken gaat van
"informatie krijgen" naar "samen beslissen". Als ik met het
wetsvoorstel kom, kan de Kamer beoordelen of het voldoet
aan haar wensen dienaangaande.
Voorzitter. Ik kom bij de medische richtlijnen die worden
vertaald naar patiënteninformatie. Dat traject is ingezet en
loopt. Het Kwaliteitsinstituut speelt daarin een belangrijke
rol, omdat medische richtlijnen heel ontoegankelijk zijn

Tweede Kamer

Schriftelijke informatieplicht medische
behandelingsovereenkomst

voor patiënten. Ze bevatten vaak een terminologie die, als
je er niet voor gestudeerd hebt of je erin verdiept hebt, niet
te begrijpen is. Om te begrijpen wat er gebeurt, is het echt
heel belangrijk dat je de medische richtlijnen kunt begrijpen.
Ik ben het dus eens met de nadruk daarop.
Wat is mijn reactie op de aanleiding? Die heb ik min of meer
al gegeven. Het is natuurlijk een heel verdrietige aanleiding.
Ik vind het altijd ontzettend sterk van mensen als ze een
verdrietige aanleiding in iets positiefs kunnen omzetten,
positief voor wat daarna komt en voor mensen die daarna
komen. Ik denk dat de dingen die in gang zijn gezet in wetgevingstrajecten, maar ook door initiatieven in het veld,
met name ten aanzien van als het echt is misgegaan, de
patiëntenpositie moeten verbeteren. Dat is de reden, die
voor mij ook echt een persoonlijke motivatie is voor het
wetsvoorstel dat in de Eerste Kamer ligt, de Wet kwaliteit,
klachten en geschillen zorg. Ik hoop van harte dat de Eerste
Kamer, ondanks dat dit wat meer vraagt van het zorgaanbod, dat dingen moet gaan doen die het nu niet hoeft te
doen — een zwaar punt in de Eerste Kamer — positief
tegenover deze wet zal staan.
Er moet inderdaad goede informatie worden gegeven over
implantaten. Dat is het traject dat wij zijn aangegaan, zo
zeg ik tot de heer Beertema. Dat traject kent fases. De eerste
fase is het actief worden van het register, zodat we in ieder
geval mensen die een implantaat op een van de drie terreinen hebben, kunnen terugvinden. Vervolgens moeten wij
dat met een wet ondersteunen en steeds verder uitwerken,
totdat we uiteindelijk tevreden zijn en een eindproduct
hebben.
Er werd gevraagd naar de juridische gevolgen. Het is
onwenselijk om een arts een gespreksverslag te laten
maken. Dat hoeft ook niet. Je kunt een gesprek tegenwoordig prima met een telefoon opnemen. Dat gebeurt al en ik
denk dat dit goed is. Volgens mij moet je niet denken aan
de juridische gevolgen. De arts moet echt denken: ik ben
een arts en ik ga een patiënt nu over zijn situatie vertellen.
Het is natuurlijk zijn persoonlijke diagnose en de patiënt is
altijd in de gelegenheid om een second opinion te vragen
als hij het niet vertrouwt. Ik denk dat dit heel belangrijk is
en dat het daardoor niet ten koste gaat van het persoonlijke
gesprek. Dat is precies de bottleneck die wij hier hebben
geconstateerd. In eerste reactie heb ik die zelf ook geconstateerd. We moeten oppassen dat de wijze waarop wij dit
aanpakken, geen extra administratieve lasten oplevert. De
zorgsector wordt immers al stapelgek van de administratieve lasten. We moeten dit dus zien te regelen zonder dat
wij individuele artsen belasten met extra werk. Dat kunnen
we doen door patiënten het gesprek te laten opnemen. Als
zij het gesprek hebben gehad, kunnen ze algemene informatie vinden op een website. Eventueel kan de informatie
worden uitgeprint en direct worden meegegeven. Verder
kunnen ze nog een time-out consult hebben. Daar gaat meer
energie in zitten, maar daarvan krijg je beter geïnformeerde
patiënten en dus een betere gezondheidszorg.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
De techniek werkt niet helemaal mee. Ja, het is sinds kort
allemaal gedigitaliseerd, voorzitter.

15 januari 2015
TK 42

42-4-13

De voorzitter:
Het is zo moeilijk!
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Het is wel heel erg belangrijk dat er tijd en ruimte is om dat
gesprek in de behandelkamer te voeren. We hebben in de
Kamer verschillende keren gesproken over de dbc kijk- en
luistergeld, zoals we het in de volksmond noemen. Hoe
staat het met de invoering daarvan? We zouden meer tijd
moeten gunnen aan de patiënt en de arts om het gesprek
met elkaar te voeren.
Minister Schippers:
Die dbc is ingevoerd.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Het enige vervelende is dat het product de afgelopen periode nog nauwelijks is ingekocht. Waar kan dat aan liggen?
Minister Schippers:
Ik heb daar ook over nagedacht. Wij kunnen hier allerlei
dingen beslissen, maar uiteindelijk moet het in het veld
gebeuren. Daarom ben ik blij dat Achmea met het time-out
gesprek aan de slag gaat, al heet het iets anders. Achmea
is tenslotte een grote zorgverzekeraar die daar ervaring
mee opdoet. De verwachtingen zijn dat hiermee enorm veel
resultaat behaald wordt, anders zou zo'n verzekeraar het
niet doen. Het is eigenlijk een andere vorm van hetzelfde
product. Ik ben er heel tevreden over dat dit van start gaat.
Ik ben het met mevrouw Bruins Slot eens dat het uiteindelijk
wel ingekocht en in het veld ingevoerd moet worden.
Mevrouw Pia Dijkstra (D66):
De minister heeft al een paar keer gezegd dat je het gesprek
dat je met de arts hebt, kunt opnemen. Wat is de status van
zo'n opname? Volgens de wet heb je er recht op om
schriftelijk geïnformeerd te worden als je daar om vraagt.
Dit is echter een andere soort informatie. Kan een arts
weigeren dat het gesprek opgenomen wordt? Kan hij zeggen dat hij het niet fijn vindt en dat het wat hem betreft
liever niet gebeurt?
Minister Schippers:
Ik zou het niet weten. Ik weet uit mijn omgeving dat het
veel gebeurt. Met moeilijke gesprekken weten mensen van
tevoren niet hoe zo'n gesprek verloopt. Soms hebben ze
een wat onaangenaam gevoel omdat het gesprek twee
kanten op kan gaan. Ze nemen het in dat geval op om het
thuis nog eens rustig na te luisteren. Je luistert naar andere
dingen dan de eerste keer dat je zo'n gesprek voert. Je kunt
nog eens een tweede gesprek voeren. Wat de juridische
status is van zo'n opname, weet ik niet. Ik kijk naar de
ambtenaren, maar ik constateer dat zij het ook niet weten.
Ik weet in ieder geval dat het in de praktijk steeds verder
wordt ingevoerd. Ik zie het overigens niet als een schakel
in een juridisch traject. Het is een hulpmiddel om te beslissen wat je gaat doen en te bepalen welke beslissing je
neemt over je eigen behandeling. Zo zou ik het willen zien,
en niet als iets wat een arts gaat weigeren. Dat zou ik een
heel moeilijke gang van zaken vinden in onze zorg.

Tweede Kamer

Schriftelijke informatieplicht medische
behandelingsovereenkomst

Mevrouw Pia Dijkstra (D66):
Daar ben ik het mee eens en daarom vraag ik er ook naar.
Ik denk dat het heel belangrijk is dat we goed kijken naar
de bedoeling ervan en naar een manier om veilig te stellen
dat er door beide kanten, zowel de arts als de patiënt, op
een goede manier mee wordt omgegaan.
Minister Schippers:
Mee eens.
Mevrouw Bouwmeester (PvdA):
Wat ik net hoorde over dat telefoongesprek, is volgens mij
de ultieme emancipatie van de patiënt. Volgens mij is het
de toekomst dat iemand die voor een moeilijk gesprek of
voor vragen naar zijn arts gaat, dat gesprek opneemt om
het thuis terug te kunnen luisteren. Maar zover zijn we nog
niet.
Er wordt terecht door iedereen gezegd dat we moeten zorgen voor zo min mogelijk bureaucratie in de zorg, omdat
er dan maximaal zorg geleverd kan worden en er tijd is
voor gesprekken. Er wordt vaak veel nadruk gelegd op het
voorkomen van lastendruk — zie Actal en allerlei andere
clubs — en daarom vraag ik mij af of het een optie is om
na te gaan wat een goed gesprek oplevert. Zo'n gesprek
kan immers allerlei procedures en klachten achteraf voorkomen. Kunnen we met een beter gesprek wellicht zonder
bureaucratie de praktijk verbeteren?
Minister Schippers:
Die gedachte ligt ten grondslag aan het time-outgesprek,
want met een goed gesprek kun je heel veel narigheid voor
de patiënt, miscommunicatie en heel veel ellende achteraf
voorkomen. Het is vaak ook een kwestie van wat iemand
heeft opgepikt van wat er bedoeld werd. Als bijvoorbeeld
iemand die in dienst is van een vakgroep in het LUMC, op
een website voor mensen vertaalt wat er in die vakgroep
gebeurt, dan bereik je met één handeling een heleboel
patiënten. Overigens zie je heel grote verschillen tussen
vakgroepen: sommigen geven heel summiere en andere
heel uitgebreide informatie. De informatie moet dus gewoon
beter. Als iedere arts afzonderlijk die informatie moet aanleveren en up-to-date moet houden, dan is dat een heel
gedoe. We kunnen dus op een praktische manier de informatievoorziening aan de patiënt verbeteren. Ik denk dat dit
de rode draad is waar iedereen, niet alleen in dit huis maar
ook van het burgerinitiatief, naar streeft.
Een van die niet-bureaucratische mogelijkheden is zo'n
time-outgesprek.
Mevrouw Bouwmeester (PvdA):
Dat ben ik zeer met de minister eens.
Cardiologen hebben de website Hart Volgers opgericht.
Deze cardiologen gaan meten wat het oplevert als mensen
online informatie kunnen vinden, met artsen kunnen chatten
en twitteren en onderling kunnen chatten. Bij dat chatten
kijkt overigens wel een arts mee om te voorkomen dat er
spookverhalen worden verteld en om ervoor te zorgen dat
men wel een beetje bij de realiteit blijft. Zij willen dus gaan
meten wat het oplevert voor de patiënt en of het onnodige

15 januari 2015
TK 42

42-4-14

bezoeken voorkomt. Zij denken overigens dat dit voorbeeld
door meer vakgroepen gevolgd zal worden. Vindt de
minister dit een ontwikkeling die gestimuleerd moet worden?
Minister Schippers:
Je ziet in allerlei delen van de zorg voorlopers. Dit is echt
een hartstikke mooi voorbeeld daarvan. ParkinsonNet is
ook zo'n voorloper. Via die website kun je op allerlei
manieren informatie krijgen. Je kiest dan de manier die
voor jou als patiënt op dat moment het beste is. Ik ben het
helemaal met u eens: het is prachtig. Ik heb de animaties
zelf nog niet gezien, maar door u geïnspireerd ga ik er zeker
naar kijken. Het zijn voorbeelden die je in bestuurlijke
overleggen aan anderen over moet brengen. Een orde kan
die intern naar andere specialisten doorgeven en dat is ook
wat er moet gebeuren, want uiteindelijk moet het daar
gebeuren. Wij kunnen hier wetten maken tot we een ons
wegen, dbc's maken die geopend kunnen worden en in
bestuurlijke overleggen vragen waarom men het niet zo
doet, maar uiteindelijk moet het wel in het veld gebeuren.
We hebben nu een dbc waarin de tweede lijn, de medisch
specialist, kan meekijken met de huisarts. Ik hoop echt dat
dit een hoge vlucht neemt, maar als dat niet gebeurt, kunnen we alleen elkaar hierop aanspreken.
Omdat het in het veld moet gebeuren, vroegen de heer Van
Wijngaarden en mevrouw Bouwmeester mij of ik niet om
de tafel kan gaan met een plan en een tijdspad. Ik spreek
heel graag de sector aan op het belang van transparantie,
want dat is waar het hier om draait. In het jaar van de
transparantie vragen we van iedereen wat. Dit valt ook
onder transparantie en daarom zou ik de sector moeten
vragen wat we van hen wanneer kunnen verwachten. Aan
dat traject zou ik het best willen koppelen, maar uiteindelijk
zal het in de spreekkamer moeten gebeuren. Wat voor
plannen en wetten wij hier ook maken, het wordt inmiddels
wel een heleboel. We moeten dus wel met elkaar bekijken
of we de mensen niet te veel afhouden van wat er daadwerkelijk moet gebeuren. Dit kan ik echter wel toezeggen.
Mevrouw Bouwmeester (PvdA):
Dit is een belangrijke toezegging van de minister, waarvoor
dank. Toen ik die toezegging hoorde, kwam er opeens een
wild idee in mijn hoofd op. Ik hoor de minister zeggen dat
er goede voorbeelden zijn. Die voorbeelden kennen we:
ParkinsonNet, hart.volgers.org, en mevrouw Bruins Slot
noemde thuisarts.nl. Ik noemde nog een individuele dokter,
namelijk dokter Oei uit het Flevoziekenhuis, die iedereen
standaard mailt. Toen dacht ik: zou het niet een leuk idee
zijn als de minister met het veld een kopgroep samenstelde
van mensen die in deze beweging vooroplopen? Die mensen kunnen dan kijken waarom het bij hen wel lukt, wat
nou hun goede voorbeelden zijn, wat hun kracht is, en of
ze dat met de sector zouden moeten delen. Zo ontstaat een
vliegwiel, waardoor er in elke beroepsgroep uiteindelijk
één iemand is die zegt: dat ga ik ook doen. In elke
beroepsgroep is er dan informatie op maat, aangepast aan
de beroepsgroep en aan de patiënten. Is de minister bereid
om over dat idee na te denken?

Minister Schippers:
Dat lijkt wel weer heel erg op ons jaar van de transparantie.
Daar hebben we dingen voor in gang gezet en daarbinnen
zijn er natuurlijk dingen die overlappen. De pilot met het
timeout consult gaat bij specifieke behandelingen van start.
We gaan kijken wat we daarmee kunnen winnen. Met het
jaar van de transparantie zet ik de sector nu ontzettend
onder druk om alle informatie van de voorlopers van nu bij
elkaar te krijgen, zodat de witte vlekken heel snel bekend
worden. Dat is hetzelfde, maar via een andere weg aangevlogen.
We moeten wel uitkijken dat we alle plannen niet zodanig
over elkaar heen leggen dat we echt gek worden. De
grootste klacht die ik momenteel uit de zorg krijg, is dat
men de administratieve lasten als het grootste probleem
gaat zien. Ik neem de suggestie van mevrouw Bruins Slot
mee in het jaar van de transparantie en ik kijk hoe ik dat
een beetje in elkaar kan vlechten. Ik ga echter niet iets
extra's doen. Ik doe dat in hetzelfde plan.
Ik krijg hier een antwoord aangereikt op de eerder gestelde
vraag of een arts mag weigeren. Je kunt natuurlijk stiekem
je telefoon aanzetten, maar de arts mag wel weigeren. Als
de arts weigert, is dat voor de patiënt natuurlijk reden
temeer om te vragen om een schriftelijk verslag. Ik kom
toch nog terug op het informeren van de patiënt en op dat
plan. Ik zal dit daarbij meenemen. Het is het derde punt dat
ik even zal uitwerken. Het lijkt mij dat we toch even scherp
moeten kijken hoe dit juridisch ligt. Dit is het eerste wat
men snel heeft geprobeerd op te zoeken.
De voorzitter:
Het leidt ook tot heel veel vragen.
Minister Schippers:
Ja, ik zie het.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Ik hoorde de minister oproepen tot burgerlijke ongehoorzaamheid. Dat kan ik mij in dit geval wel indenken, want je
wilt bepaalde zekerheid over wat er in de spreekkamer
gebeurt. Wat de minister nu zegt, laat eigenlijk precies het
dilemma zien. Je bent afhankelijk van de arts, maar aan de
andere kant wil je ook heel graag goede informatie. Omdat
de minister dit nu als eerste zegt, is mijn verzoek aan haar
om op dit punt een goede juridische analyse te maken als
zij de veranderingen in de WGBO aan de Kamer stuurt.
Minister Schippers:
Dat heb ik net toegezegd.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Heb opnemen van dat gesprek is eigenlijk niks anders dan
het onthouden van het gesprek. Hoe kijkt de minister daartegen aan?
Minister Schippers:
Je kunt er natuurlijk getuigenis van doen via de opname,
maar je kunt dan wel zeggen: doet u mij een schriftelijk

Tweede Kamer

Schriftelijke informatieplicht medische
behandelingsovereenkomst

15 januari 2015
TK 42

42-4-15

verslagje. Zoals ik net al heb gezegd naar aanleiding van
het antwoord dat ik aangereikt kreeg, zal ik bij de aanpassing van de WGBO niet alleen de shared decision making
meenemen. Dat is de reden om de WGBO aan te passen,
want ik vind dat wij die moeten moderniseren naar gezamenlijke besluiten, maar ik zal dit punt daarin meenemen.
Juist bij deze nieuwe technologie zou je je moeten realiseren dat dit een hoop administratieve lasten scheelt. Daarvoor moet je wel precies weten wat de status van zo'n
opname is et cetera.
De voorzitter:
Mevrouw Dijkstra heeft inmiddels al antwoord op haar
vraag, begrijp ik. Gaat u verder.
Minister Schippers:
In het kader van de 200 à 250 meest complexe operaties
wijs ik echt op het transparantieplan. Dat zou de Kamer
deze maand krijgen, direct na het kerstreces, maar zij heeft
het nog niet, omdat ik het teruggestuurd heb. Het moet nog
wat gepreciseerd worden, want ik weet dat mevrouw
Dijkstra anders gaat vragen wat het tijdpad is en wat de
doelstellingen zijn. Als ik dat niet in een plan lees, wil ik het
eerst nog een slagje concreter maken, want dat scheelt een
tussenstap.
Concluderend. Ik kom in het jaar van de transparantie met
een transparantieplan naar de Kamer. Ten eerste zal ik dan
ook ingaan op de vragen over het vliegwiel, op shared
decision making en op de vraag van de heer Van Wijngaarden en mevrouw Bouwmeester wat het veld gaat doen. Ten
tweede zal ik in dat plan zetten hoe wij patiënten kunnen
wijzen op hun recht, dat al in de wet staat. Ten derde zal ik
bij de wijziging van de WGBO ook kijken naar de juridische
status van de opname en het recht om het gesprek op te
nemen.
De voorzitter:
Daarmee is een einde gekomen aan het antwoord van de
minister in eerste termijn.
De vergadering wordt van 16.09 uur tot 16.17 uur geschorst.
De voorzitter:
We hebben vandaag een paar technische problemen, maar
die zijn niet zo groot dat we niet verder kunnen gaan.

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Voorzitter. Ik dank de minister voor haar reactie. Velen van
ons, ook de minister, hebben terecht gewezen op de vele
voorlopers in de zorg. Helaas zijn er ook achterblijvers, en
zij moeten aan de bak. Wij vinden het belangrijk om onze
inzet voor het veld en de initiatiefnemers te markeren. Ik
dien daarom de volgende motie in.

gehoord de beraadslaging,
van mening dat het burgerinitiatief "Schriftelijke informatieplicht medische behandelingsovereenkomst" een belangrijk
signaal vormt om de informatiepositie van de patiënt waar
mogelijk verder te versterken;
constaterende dat de huidige WGBO al een patiëntenrecht
op schriftelijke informatie borgt en dat de bij de Eerste
Kamer aanhangige en nog te implementeren Wkkgz de
informatiepositie van de patiënt verder verduidelijkt en
verbetert voor zowel de curatieve als de langdurige zorg;
van mening dat naast het goed informeren van de patiënt,
ook het in de praktijk via shared decision making goed
betrekken van de patiënt bij zijn eigen behandeling een
brug kan slaan tussen de deskundigheid van de behandelaar
en de persoonlijke voorkeuren van de patiënt;
van mening dat het uiteindelijk aan de behandelaar is om
een betere informatiepositie van de patiënt te bereiken;
verzoekt de regering, in overleg te treden met behandelaars
en het veld om te inventariseren welke verbeteringen
behandelaars nog kunnen bewerkstelligen in het realiseren
van een betere informatievoorziening voor patiënten, en
de Kamer in 2015 per brief te informeren over de uitkomst
hiervan inclusief, indien mogelijk, een door behandelaars
te formuleren tijdsplanning,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Wijngaarden
en Bouwmeester. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 2 (33898).
Mevrouw Pia Dijkstra (D66):
Ik heb zojuist een minister gehoord die zeer ruimhartig en
op een buitengewoon positieve toon over dit burgerinitiatief
alles heeft toegezegd. Ik ken de VVD als een partij die nooit
overbodige moties steunt. Dat gaat ook weleens verkeerd,
maar dat terzijde. Daarnaast wil de VVD ook nooit overbodige moties indienen. Ik vraag me af waarom de VVD dat
alsnog doet.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
In de geest van dezelfde ruimhartigheid als die waaraan
mevrouw Dijkstra refereert, willen we ook voor de initiatiefnemers onze inzet duidelijk markeren. We vinden het ook
belangrijk dat de Kamer een uitspraak doet. Bovendien
vinden we het van belang dat de Kamer ook naar de zorgverleners toe markeert hoe we hierin zitten.
Mevrouw Pia Dijkstra (D66):
Het was dan misschien wel aardig geweest om de motie
met z'n allen te ondertekenen om zo aan het burgerinitiatief
te laten zien dat dit Kamerbreed wordt gedragen. Ik ben
dan ook graag bereid om deze motie mede te ondertekenen.

Motie
De Kamer,

Tweede Kamer

Schriftelijke informatieplicht medische
behandelingsovereenkomst

15 januari 2015
TK 42

42-4-16

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ja, maar ik heb de motie zojuist al ingediend.
De voorzitter:
Dat kan altijd nog opnieuw; dat gebeurt vaker. Het lijkt collegiaal als u gewoon ja zegt, als iemand dat aanbiedt.
Mevrouw Bouwmeester (PvdA):
Voor de context wil ik even opmerken dat wij hierin met de
VVD hebben opgetrokken omdat wij het heel belangrijk
vinden dat patiënten beter worden geïnformeerd en samen
kunnen besluiten. Dat is de context waarbinnen we de motie
samen hebben opgesteld. Als de rest van de Tweede Kamer
dat ondersteunt en graag meestemt: be our guest! Volgens
mij is iedereen het met ons eens. We hebben samen het
initiatief genomen, maar: hoe meer zielen, hoe meer vreugd.
De voorzitter:
U kunt de motie dus gewoon opnieuw indienen, mijnheer
Van Wijngaarden. Dat is geen probleem.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Ik hoor zeggen dat de motie opnieuw ingediend kan worden.
Ik ben het inderdaad met mevrouw Dijkstra eens dat we
een minister hebben gehoord die buitengewoon ruimhartig
was. Zij heeft op een aantal belangrijke punten mooie toezeggingen gedaan en acties aangekondigd. Zullen we met
elkaar een motie maken waarin we de initiatiefnemers
bedanken en de minister aansporen om tot actie over te
gaan? Ik zet daar met liefde mijn handtekening onder. Als
dat niet kan, zet ik met plezier mijn handtekening onder de
motie die zojuist is ingediend. Dan zorgen wij er ook voor
dat wij naar buiten toe laten zien dat de hele Kamer de
minister steunt in de goede stappen die zij wil zetten.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik heb met mijn collega van de Partij van de Arbeid deze
motie ingediend. De andere collega's zijn van harte uitgenodigd om die motie te ondersteunen, maar de indiening
gebeurt door ons tweeën.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Ik begrijp dus dat wij voor mogen stemmen maar dat wij
niet onze naam eronder mogen zetten.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Dat klopt.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik had een motie voorbereid. Die dien ik niet in, omdat ik
het een mooi debat vond. Dat zal ik zo meteen ook zeggen
in mijn termijn. Ik vind het toch een beetje schuren dat wij
niet in gemeenschappelijkheid een motie kunnen indienen,
terwijl wij in gemeenschappelijkheid het burgerinitiatief
hebben geaccordeerd en geagendeerd, een hoorzitting
hebben georganiseerd en de minister daarover hebben
bevraagd. Ik wil dat punt wel even gemaakt hebben.

Tweede Kamer

Schriftelijke informatieplicht medische
behandelingsovereenkomst

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik betreur dat uiteraard maar ik blijf bij mijn standpunt.

Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. Ik hoop niet dat de minister denkt dat ik haar
woorden wil verdraaien, maar ik wil een opmerking die zij
maakte markeren, omdat ik het een mooie opmerking vond.
Zij zei dat zij het zo krachtig vond dat mevrouw Smit van
iets heel verdrietigs iets heel positiefs had gemaakt. Dat
ben ik met haar eens. Ik vind de toon van de minister vandaag in het debat in verhouding tot de brief die zij bijna
twee jaar geleden schreef in reactie op het burgerinitiatief
echt een andere. Dat is een compliment aan haar. Ik dank
haar daarvoor. Er is ruimte.
Er moet inderdaad een beweging komen waarbij de patiënt
en de arts gezamenlijk beslissen over de behandeling. Daar
hoort een goede informatievoorziening bij. Ik heb geteld
wat wij nog allemaal krijgen van de minister. Wij krijgen
nog een paar wetten. Wij krijgen nog dat transparantieplan.
De minister zei ook dat er op dit moment veel inzet is om
medische richtlijnen begrijpelijk te maken voor patiënten.
Ik wil haar vragen om, als dat transparantieplan komt, ook
een overzicht te geven van hoe het loopt met die medische
richtlijnen — ik weet dat het Kwaliteitsinstituut net bezig is,
maar daar kan zij ons vast over informeren — en wanneer
wij de wetten kunnen verwachten. Hoe ziet zij dat voor zich?
Ik wil graag twee waarschuwingen meegeven bij wat wij
de komende tijd nog gaan bespreken. Ik denk dat zelfregulering van de sector ook door kan schieten. Wij moeten
ervoor waken dat ieder ziekenhuis zijn eigen informatie
verstrekt zodat er weer een soort bos kan ontstaan waardoor
wij de bomen niet meer zien. Dat wil ik meegeven aan de
minister.
Ook wil ik aan haar meegeven dat niet de goed geïnformeerde, hoogopgeleide, tot internet beschikking hebbende
patiënt of consument ons vertrekpunt moet zijn in de plannen die wij maken, maar dat wij moeten uitgaan van de
mensen die geen toegang hebben tot informatie of die
informatie niet goed kunnen begrijpen. Wij moeten hen
niet vergeten bij de plannen die nu worden gemaakt. Als
wij daarnaar streven, doen wij het meest recht aan het
burgerinitiatief, waar ik de initiatiefnemer hartelijk voor wil
danken.

Mevrouw Pia Dijkstra (D66):
Voorzitter. Ik vind het belangrijk om ook even te markeren
dat de minister een heel open houding heeft laten zien voor
dit burgerinitiatief. Sterker nog, zij zei dat ze het zelf
geschreven zou kunnen hebben. Wij hebben met elkaar
geconstateerd dat wij eigenlijk geen andere wetten nodig
hebben, maar dat wij vooral een veld nodig hebben dat
hiermee aan de slag gaat.
Mevrouw Leijten heeft aangegeven: kijk ook uit voor overload. Dat vind ik interessant, want zij heeft zelf zopas de
minister aangesproken over de overload waar de minister
voor gewaarschuwd heeft. Zij doet dat nu zelf ook. Dat is
heel terecht overigens, maar wij hebben hier ook besproken
dat wij moeten proberen dat zo veel mogelijk te harmonise-

15 januari 2015
TK 42

42-4-17

ren. Wij moeten proberen dat via goede websites, waarover
patiënten ook worden geïnformeerd, ter beschikking krijgen.
Wat we eigenlijk met elkaar hebben vastgesteld, is dat het
niet zozeer gaat om een schriftelijke, maar vooral om een
goede informatievoorziening, in welke vorm dan ook.
Daarmee worden patiënten in staat gesteld om goed geïnformeerd mee te beslissen over de eigen behandeling en
de risico's onder ogen te zien, maar ook zicht te hebben op
de alternatieven. Dit is nog niet veel genoemd, maar ik ga
ervan uit dat de minister het meeneemt als zij hierop
terugkomt in de verschillende wetten.
Mij rest alleen nog de initiatiefnemers opnieuw hartelijk te
danken voor de activiteiten om tot dit burgerinitiatief te
komen en om het geduld te hebben om te wachten. Ik realiseer me dat het misschien nooit helemaal is wat je graag
wilt, maar het is wel een pad dat we met elkaar moeten
gaan. Daar hebben we nu een belangrijk begin mee
gemaakt.

Mevrouw Bouwmeester (PvdA):
Voorzitter. Het is een feest voor de bureaucratie dat dit
burgerinitiatief vandaag is ingediend en dat de strekking
van dit initiatief zo'n ontzettend brede steun heeft. Dat is
ook voor de patiënt een heel goed signaal. We hebben hier
namelijk de hele middag gesproken over de emancipatie
van de patiënt en over informatie op maat. Dat moet de
norm worden, omdat het bijdraagt aan de emancipatie van
patiënten.
Gedurende dit debat gingen eigenlijk de afgelopen twee
jaar door mijn hoofd. Wat hebben we met elkaar een hoop
stappen gezet die bijdragen aan het emanciperen en goed
informeren van de patiënt! We hebben het kijk-en-luister
genoemd. We hebben een chief listening officer, we hebben
een time out, we hebben die centrale informatiesite en we
hebben allerlei tools. Dit zijn allemaal heel goede voorbeelden, waar ik eigenlijk heel trots op ben. Ik ben trots op de
patiënten, trots op mensen als mevrouw Smit en trots op
de zorgverleners. Het is goed om die goede voorbeelden
een stap verder te brengen en het per beroepsgroep te
bekijken, met een tijdpad. Daar heb ik samen met mijn collega een motie over ingediend. Laten we dit vooral met
elkaar een stap verder brengen. Eigenlijk ben ik — misschien
is het een beetje gek om dat vanaf deze plek te zeggen —
ook heel trots op de hele Tweede Kamer, die met elkaar
heeft gezegd: dit initiatief moeten we een stap naar voren
brengen.

Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Voorzitter. Mevrouw Smit heeft vanuit een heel verdrietige
ervaring een positieve stap voorwaarts gezet. Daarin is ze
gesteund door tienduizenden mensen. Ze gaat met dit
burgerinitiatief en met de uitwerking waarmee de minister
nu echt aan de slag gaat, nog vele tienduizenden mensen
helpen. Dit is nog maar het begin. Ik wil de minister ontzettend bedanken voor de manier waarop zij hiermee aan de
slag gaat en ook voor de manier waarop zij de handschoen
oppakt. Een compliment daarvoor. Ze zei het zelf al: die
duizend kiezels die op het strand liggen, gaat ze op een
hoop gooien, zodat voor de patiënt duidelijk is waar de
informatie ligt. Ze gaat er ook voor zorgen dat de patiënt
recht heeft op deze informatie. Dan gaat het er ook om —

Tweede Kamer

Schriftelijke informatieplicht medische
behandelingsovereenkomst

ik zeg het deze keer zorgvuldig — dat elke patiënt goede
informatie krijgt over de 100 tot 500 meest voorkomende
aandoeningen en dat ze ook weten dat ze die kunnen krijgen.
Ik heb nog een vraag over de brief die we nog van de
minister krijgen. Wil zij ook aan de artsen, de ziekenhuizen,
de patiëntenverenigingen vragen of zij 100% achter het
tijdpad en het actieplan van de minister staan? Gezamenlijk
optrekken is op dit punt ontzettend belangrijk.
Ik kom tot een afronding. Een gezond mens heeft duizend
wensen, maar iemand die ziek is, heeft er eigenlijk maar
één, die wil beter worden. Beter worden begint met het
begrijpen van wat de behandeling is, wat de alternatieven
daarvoor zijn en waar je met je zorgen terecht kunt.
De voorzitter:
Hiermee is een einde gekomen aan de tweede termijn van
de zijde van de Kamer. De minister heeft aangegeven dat
zij gelijk over kan gaan tot het beantwoorden van de
gestelde vragen en het geven van een reactie op de ingediende motie.

Minister Schippers:
Voorzitter. De wet Wkkgz ligt in de Eerste Kamer. Een rapport van Actal heeft voor enige vertraging gezorgd, maar
ik hoop dat wij die wet snel kunnen behandelen. Ik vind het
namelijk een heel belangrijke wet voor de positie van de
patiënt.
Met de WGBO zijn wij druk bezig, maar die moet nog het
hele traject door. Dit betekent dat die eerst langs de ministerraad en de Raad van State moet voordat die hier komt.
Dat neemt dus nog wel even in beslag, maar wij zijn er heel
druk mee bezig. Het transparantieplan is het eerste wat hier
in de Kamer komt. In dat transparantieplan zit natuurlijk
ook de kern. Wat het Kwaliteitsinstituut doet, is onder meer
het transparant maken wat er geleverd wordt. Vroeger
hadden wij medische richtlijnen die alleen begrepen werden
door de mensen die er als arts mee werkten of de professionals. Het Kwaliteitsinstituut heeft aangegeven die medische richtlijnen ook voor de patiënt inzichtelijk te maken.
Dat gaat dus per richtlijn. Die moeten allemaal omgezet
worden. Daarmee is het Kwaliteitsinstituut bezig, maar ik
zal de stand van zaken wat betreft het tempo meenemen
in het transparantieplan. Zo kan de Kamer zien wat voor
traject het is en waar we daar precies in staan.
Mevrouw Bouwmeester (PvdA):
Een heel korte technische vraag: wanneer kunnen we dat
plan ongeveer verwachten?
Minister Schippers:
Het is mijn inzet dat het plan in de herziene versie deze
maand naar de Kamer moet. Ik zie iedereen van kleur verschieten, maar we zijn koortsachtig aan het werk. Ik wil
echter een plan waar niet alleen een jaartijdplan in staat,
zoals wel het geval was. Ik wil dat alle stappen in de tijd
erin staan. De ervaring heeft mij namelijk geleerd dat anders
alles toch weer wat langzamer gaat. We hebben maar één

15 januari 2015
TK 42

42-4-18

jaar en het gaat heel hard; we zitten nu alweer halverwege
januari. Dat is de planning.

rijtje hebben, kunnen we er veel scherper op zijn. Dan
hebben we er tenminste enig zicht op.

Er is gesproken over de eigen informatie van ziekenhuizen.
Het moet niet zo zijn dat als iemand voor een behandeling
naar ziekenhuis 1 gaat, daar andere informatie staat dan in
ziekenhuis 2. Academische ziekenhuizen hebben heel veel
verstand van sommige heel ingewikkelde dingen. Ik ben
heel blij als academische ziekenhuizen voor de ingewikkelde
dingen al hun eigen ding doen. Naar het LUMC ga je vaak
voor andere dingen dan naar bijvoorbeeld het Radboud.
Daar moet een overzicht van zijn. Die informatie moet ook
weer via kiesbeter.nl gaan. Ik wil niet dat we via de ziekenhuizen een nieuw bos aan het bouwen zijn terwijl we nu al
een bos hebben waardoor we de bomen niet meer zien.

Dan kom ik op de motie. Volgens mij is deze ondersteuning
van beleid. Als die motie bedoeld is om tegen de initiatiefnemers te zeggen dat wij dit net zo belangrijk vinden als zij
en dat wij er hard aan werken, vind ik de motie meer dan
ondersteuning van beleid. Ik dank de initiatiefnemers hartelijk. Zij raken hiermee aan de polsslag van de samenleving.
Het is namelijk niet de arts die ons vertelt wat we moeten
doen, maar we beslissen dat gezamenlijk.

Met het vertrekpunt ben ik het absoluut eens. Ik merk zelf
dat ik een deel van de medische informatie die je vaak ziet,
echt niet begrijp, terwijl ik toch heel vaak met ingewikkelde
teksten moet werken. Kun je nagaan hoe je dat ziet als je
dat helemaal nooit hoeft te doen. Gisteren zag ik een animatie waarna ik dacht: door dit filmpje is mij eigenlijk
helemaal duidelijk wat hier gebeurt. Dan is het niet alleen
mij duidelijk. Dit kan natuurlijk niet van vandaag op morgen
voor alle behandelingen, maar het is wel iets waar we echt
aan moeten werken.

De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Ik wil, in navolging van alle anderen in dit debat, de initiatiefneemster, mevrouw Smit, hartelijk danken voor haar
initiatief en haar toelichting. Ik weet dat zij het erg spannend
vond, maar het was zeer duidelijk. Ik dank de deelnemers
aan het debat voor het mooie debat. Komende dinsdag
stemmen we over de ingediende moties.
De vergadering wordt van 16.38 uur tot 19.05 uur geschorst.
Voorzitter: Van Raak

Er is gevraagd of artsen patiënten vragen of zij achter het
tijdpad staan. Ik heb een tijdpad dat ik aan de Kamer zal
melden, waarin staat wat het Kwaliteitsinstituut gaat doen.
Ik wil dat de eerste slag daarvan is dat de kiezels verzameld
worden. De tweede slag moet zijn dat je heel goed de witte
vlekken ziet van wie er in de benen moeten. Dat zijn geen
dingen die ik achter elkaar schakel, maar die ik parallel wil
schakelen.
De motie vraagt om een behandelaarstijdplanning. Die is
aan de behandelaars. Ik vraag hun dus ook hun tijdpad
daarvoor. Het zijn twee verschillende dingen. Ik wil mijn
tijdpad daar eigenlijk niet van afhankelijk maken. Daar wil
ik toch wel de vliegende vaart in houden.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
De minister heeft gelijk. Ik had het misschien iets anders
moeten formuleren. Ik bedoel het volgende. Als we dit voor
elkaar willen krijgen, is het belangrijk dat zowel de
beroepsgroepen als de ziekenhuizen en de patiëntenverenigingen hetzelfde doel voor ogen hebben en samen met de
minister uitspreken dat ze over een jaar of anderhalf jaar
daar geland moeten zijn. Het gaat dus eigenlijk om de
draagvlakvraag.
Minister Schippers:
Dan zullen we merken dat een aantal zal zeggen: pff, dat
hebben we allang. Een aantal zal zeggen: ja, we gaan erin
mee en dan hebben we dat ook. Een aantal zal echter echt
achterblijven. Daar moeten wij dan dus sterk op letten. Alles
is zo verspreid. Er zijn beroepsgroepen, zoals oncologie en
cardiologie, die dingen doen die wij heel belangrijk vinden
en waar ze al heel ver mee zijn. Daarmee doe ik overigens
andere die ik hier niet noem, tekort. Er zijn echter ook
beroepsgroepen die de meest elementaire dingen nog niet
voor elkaar hebben. Als we dit halverwege dit jaar op een

Tweede Kamer

Schriftelijke informatieplicht medische
behandelingsovereenkomst

15 januari 2015
TK 42

42-4-19