Meerkosten herstelacties PGB en besluit
herindicaties
rapportnr. 1397
27-11-2015

Onderzoek in opdracht van het ministerie van VWS, directie langdurige
zorg in samenwerking met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Meerkosten herstelacties PGB en besluit
herindicaties
Onderzoek in opdracht van het ministerie van VWS, directie langdurige zorg in samenwerking met de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Nils Ellwanger (APE Public Economics)
Roel Bochem (JE Consultancy)
Tom Everhardt (APE Public Economics)

Den Haag, 27-11-2015

rapport nr. 1397
© APE Public Economics
Website: www.ape.nl
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt via
druk, fotokopie of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming.

Inhoud
1

Inleiding
1.1
Achtergrond
1.2
Bestuurlijke afspraken
1.3
Doel van het onderzoek
1.4
Leeswijzer

6
6
7
7
7

2

Uitkomsten
2.1
Macro extra uitvoeringskosten
2.2
Gegevensbasis macro-meerkosten
2.2.1 Responsgroep gemeenten
2.2.2 SVB-gegevens
2.2.3 Plausibiliteitstoets cijfers SVB
2.2.4 Steekproef gemeenten
2.3
Verdeling
2.4
Bijzondere meerkosten

10
10
11
11
12
13
15
17
18

3

Opbouw meerkosten in beeld
3.1
Discussie over opbouw meerkosten
3.2
ABC-methode
3.3
Administratieve methode

21
21
21
24

4

Advies
4.1
Discussie van de methode voor de kostenberekening
4.2
Discussie van de gebruikte steekproeven
4.3
Advies en informatie ten behoeve van bestuurlijke overweging

28
28
29
29

Bijlage 1: achtergrond trekkingsrecht PGB

32

Bijlage 2: Achtergrond onderzoekstraject

37

Bijlage 3: Gegevensuitvraag

38

Bijlage 4: Extrapolatie

40

Bijlage 5: Responsgemeenten

42

Bijlage 6: Gemeenten extrapolatie

44

1
1.1

Inleiding

Achtergrond
Vanaf 1 januari 2015 is het trekkingsrecht van toepassing op de persoonsgebonden budgetten die verstrekt worden in het kader van de Wmo, de Jeugdwet en de
Wlz. Er wordt niet langer een directe betaling aan de budgethouder gedaan door
de pgb-verstrekker (gemeente, zorgkantoor of verzekeraar). De SVB beheert het
budget en betaalt de zorgverlener van de budgethouder.
Bij de invoering van het trekkingsrecht liepen de ketenpartijen tegen procesmatige en administratieve problemen aan, waardoor tijdige betaling van zorgaanbieders niet gegarandeerd kon worden als het reguliere proces doorlopen werd. 1
Daarom zijn enkele terugvalscenario’s in het leven geroepen die het mogelijk
maakten om stappen in het reguliere proces over te slaan.2 Met deze terugvalscenario’s werd een tijdige betaling beoogd. Om de rechtmatigheid van de via de
terugvalscenario’s verstrekte betalingen vast te stellen hebben gemeenten achteraf herstelacties uitgevoerd of dienen deze nog uit te voeren.3 Als gevolg van de
inwerkingtreding van de terugvalscenario’s hebben gemeenten extra uitvoeringskosten gemaakt: kosten die zij niet gemaakt zouden hebben wanneer de reguliere
procestappen in de keten cliënt-verstrekker-uitvoerder zouden zijn gevolgd. Dergelijke kosten kunnen ontstaan door de afwijkingen van het reguliere uitvoeringsproces en de daaruit voortvloeiende herstelacties.
Daarnaast is de herbeoordelingsprocedure van budgethouders met overgangsrecht bestuurlijk aangepast waardoor gemeenten mogelijk aanvullende handelingen hebben moeten uitvoeren of juist handelingen hebben moeten uitstellen.
Ook hieruit zijn mogelijk aanvullende uitvoeringskosten voortgekomen.

1
2
3

6

Zie bijlage 1 voor een beknopte beschrijving van het reguliere proces
Zie bijlage 1 voor een beschrijving van de terugvalscenario’s
Zie bijlage 1 voor een overzicht van uitgevoerde herstelacties

|

2015

1.2

Bestuurlijke afspraken
In het bestuurlijk overleg van 27 november 2014 is afgesproken dat het ministerie
van VWS in redelijkheid zal voorzien in compensatie van extra kosten die partijen
uit hoofde van een terugvalscenario maken om een soepele overgang voor pgbhouders per 1 januari 2015 mogelijk te maken.
In het bestuurlijk overleg van 8 september 2015 hebben de VWS en de VNG overeenstemming bereikt over de uitgangspunten voor een onderzoek naar de gemaakte meerkosten.
De scope van dit onderzoek is gedurende de looptijd uitgebreid met het besluit
herindicaties: Mede naar aanleiding van de motie van de Tweede Kamer leden
Dik-Faber en Dijkstra is in het bestuurlijk overleg van 3 september 2015 afgesproken dat van budgethouders met overgangsrecht voor 1 oktober 2015 (of 1 november indien er geen sprake is van een maandlooncontract) herbeoordeeld dienen te zijn. Indien deze herbeoordeling niet gehaald wordt voor deze datum dan
wordt een budget afgegeven tot 1 mei 2016.

1.3

Doel van het onderzoek
Het ministerie van VWS heeft aan Ape en JE Consultancy de opdracht gegeven de
macro meerkosten van gemeenten in 2015 in kaart te brengen die het gevolg zijn
van de gehanteerde terugvalscenario’s en daaruit voortvloeiende herstelacties bij
de invoering van het trekkingsrecht voor PGB -houders. Het gaat hierbij nadrukkelijk uitsluitend om uitvoeringskosten. In de loop van dit onderzoek is door VWS en
in afstemming met de VNG aan Ape en JE Consultancy gevraagd tevens de aanvullende uitvoeringskosten van gemeenten in beeld te brengen die eind 2014 (na 1
november) zijn opgetreden door problematiek bij de invoering van het trekkingsrecht.
Ook de extra uitvoeringskosten die het gevolg zijn van de bestuurlijke afspraken
met betrekking tot de herbeoordelingsoperatie zijn in de loop van dit onderzoek
door VWS in afstemming met de VNG toegevoegd aan de opdracht.

1.4

Leeswijzer
In hoofdstuk 2 worden de resultaten van dit onderzoek op hoofdlijnen beschreven. Er worden de macro meerkosten, de gebruikte gegevens en de verdeling van
zes verschillende varianten beschreven. Deze varianten zijn gestoeld op de opbouw en de kwaliteit van de gegevensuitvraag onder gemeenten die voor dit onderzoek is gepleegd. Bij deze uitvraag is enerzijds gevraagd de uitgevoerde activi-

Meerkosten herstel-acties PGB en besluit herindicaties | 7

teiten, met bijbehorende tijdsbesteding te specificeren, een zogeheten Activity
Based Costing methode, ook wel ABC-methode (variant a). Bij deze methode is
een uitvraag gedaan van besteedde tijd per actie die tot meerkosten heeft geleid,
zowel door inhuurkrachten als door intern vrijgemaakt personeel. Anderzijds is
gevraagd daadwerkelijk gemaakte uitgaven in te voeren, de administratieve methode (variant b). Bij deze laatste uitvraag gaat het om ‘cash-out’: uitgaven aan
inhuur, aan vergoed overwerk, aan substitutie-inhuur en eventuele overige posten binnen het kader van de opdracht.
Voor ieder van deze twee methoden zijn drie verschillende steekproeven van responsgemeenten gebruikt om de macro meerkosten mee te berekenen. De eerste
steekproef bestaat uit responsgemeenten waarvan de totale meerkosten van de
overlappende kostenposten van de ABC-methode en de administratieve methode
van dezelfde orde van grootte zijn (variant 1a en 1b). De tweede steekproef bestaat uit de gemeenten van de-varianten 1a en 1b aangevuld met responsgemeenten waarvan ofwel de ABC-methode, ofwel de administratieve methode
compleet en plausibel zijn ingevuld (varianten 2a en 2b). De derde steekproef bestaat uit de gemeenten van de varianten 2a en 2b aangevuld met responsgemeenten die alleen een randtotaal van meerkosten hebben aangeleverd (varianten 3a en 3b).
Hoofdstuk 3 geeft een overzicht van de resultaten op een meer gedetailleerd niveau. De macro meerkosten worden opgesplitst in meerkosten ten gevolge van
herstelacties, landelijke en overige acties ten gevolge van de ingezette terugvalscenario’s en acties ten gevolge van het besluit herbeoordelingen. Ook zijn de
kosten in dit hoofdstuk gesplitst naar gemeentegrootteklasse. Daarnaast worden
de kosten van de ABC-methode opgesplitst in kosten gemaakt voor inhuurkrachten en kosten gemaakt door intern vrijgemaakt personeel. Ten slotte wordt bij de
administratieve varianten ook nog onderscheid gemaakt naar domein
(Wmo/Jeugd).
Kanttekening bij hoofdstuk 3: De splitsing naar kostenelementen in deze rapportage is minder betrouwbaar omdat sommige gemeenten de opsplitsing naar kostenelementen en domeinen niet (volledig) konden maken. Daardoor hebben gemeenten bijvoorbeeld vaak inschattingen of 50/50-verdelingen over de domeinen
gemaakt. We gaan ervan uit dat de gemeenten de totale gemaakte meerkosten in
de uitvraag goed hebben kunnen opgeven. De totale kosten zijn daardoor plausibel.
In hoofdstuk 4 geven wij een advies. Hierin geven wij aan wat vanuit onderzoeksperspectief de meest nauwkeurige en betrouwbare methode is voor de berekening van de macrokosten en de verdeling. Wij adviseren om de kosten te baseren
op de administratieve methode en om de tweede steekproef (zie hierboven) te
gebruiken. Indien representativiteit echter zwaarder weegt dan nauwkeurigheid

8

|

2015

en betrouwbaarheid dan kan ook overwogen worden voor de verdeling variant 3b
of een gemiddelde van variant 2b en 3b te hanteren.

Meerkosten herstel-acties PGB en besluit herindicaties | 9

2
2.1

Uitkomsten

Macro extra uitvoeringskosten
Op macroniveau lopen de totale extra uitvoeringskosten uiteen van 22 mln. tot
31,5 mln. afhankelijk van de steekproef en de methode van gegevensuitvraag (zie
Tabel 2.1). De totale extra uitvoeringskosten omvatten zowel de uitvoeringskosten ten gevolge van herstelacties en daarmee samenhangende taken als extra
stuur- en werkgroepen en meer dan reguliere communicatie met de SVB als de
extra uitvoeringskosten ten gevolge van het besluit herbeoordelingen.4 Voorts
hebben deze bedragen betrekking op de gehele periode van november 2014 tot
en met december 20155.
Ten slotte zijn in de macrobedragen van de ABC-varianten alle acties meegenomen die zijn afgestemd in de kick-off meeting én zoals aangedragen door één of
meerder gemeenten in de optionele invoer van de uitvraag (zie bijlage 1). Niet al
deze acties leiden evident tot extra uitvoeringskosten binnen het kader van de
opdracht zoals afgestemd in de kick-off meeting. Bij een keuze voor een ABCvariant dient voor deze aanvullend opgevoerde acties besproken te worden in
hoeverre ze binnen of buiten het kader vallen.
Bij de administratieve macrobedragen is niet precies bekend op welke acties de
kostenposten betrekking hebben. De extra uitgaven in de administratieve uitvraag
zijn niet op het detailniveau van afzonderlijke acties uitgevraagd maar voor het totaal van herstelacties of herbeoordelingsacties. Binnen het tijdsbestek van dit onderzoek was het onmogelijk om bij iedere gemeente een controle van de dekking
van de opgegeven uitgaven in de administratieve uitvraag te doen.

4

5

10

In bijlage 1 staan alle acties die door gemeenten zijn aangedragen als bron van meerkosten en die zijn meegenomen in de berekening van de ABC-varianten (a).
Gedeeltelijk liggen deze kosten in de toekomst. Voor de periode oktober tot december 2015 is gemeenten gevraagd een inschatting te geven van de kosten die op het
moment van de gegevensuitvraag nog niet bekend waren. Dit zijn gedeeltelijk uitvoeringskosten m.b.t. herstelacties, maar betreft ook de jaarafsluiting Op basis van de
gemeenten die deze inschatting gemaakt hebben zijn deze nog te maken kosten meegenomen in het macro-bedrag.

|

2015

Tabel 2.1:

Macro meerkosten bij verschillende varianten

Variant
1a
2a
3a
1b
2b
3b

Macro meerkosten (x € 1 miljoen)
25,0
24,1
24,1
28,3
31,5
23,9

De administratieve benadering (varianten b) geeft de ‘cash-out’ terwijl in de ABCmethode (varianten a) ook intern vrijgemaakte tijdsbesteding meegenomen kon
worden die niet direct tot extra uitgaven heeft geleid. De verwachting vooraf was
dan ook dat met de ABC-methode hogere kosten opgegeven zouden zijn. Dit blijkt
echter niet uit de aangeleverde gegevens. Mogelijke oorzaken hiervoor zijn:
 De inschatting van de tijdsbesteding in de ABC-methode is te gereserveerd geweest
 Gemeenten konden extra overhead niet kwijt bij de ABC-methode
 Gemeenten vonden het lastig een inschatting van tijdsinspanningen voor
toekomstige acties in te voeren, terwijl de inhuur voor die benodigde toekomstige acties vaak al gepleegd is.

2.2

Gegevensbasis macro-meerkosten
2.2.1 Responsgroep gemeenten
In totaal hebben 37 kleine gemeenten (minder dan 40.000 inwoners), 20 middelgrote gemeenten (tot 100.000 inwoners) en 14 grote gemeenten (meer dan
100.000 inwoners) op enige wijze gegevens aangeleverd ten gevolge van de uitvraag (zie bijlage 5). Iedere grootteklasse is voldoende vertegenwoordigd in de
respons (13% van de kleine gemeenten, 24% van de middelgrote gemeenten en
45% van de grote gemeenten). De representativiteit van de opgegeven kosten kan
niet onderzocht worden omdat de meerkosten niet bekend zijn van de gemeenten die geen gegevens hebben aangeleverd. Als er een bias in de respons zit dan
zal dit een meerkosten opdrijvende bias zijn aangezien gemeenten met veel extra
gemaakte uitvoeringskosten mogelijk eerder geneigd zijn dit op te geven dan gemeenten met weinig of geen extra meerkosten. Echter blijkt uit de respons dat
zowel gemeenten met relatief hoge meerkosten als gemeenten met relatief lage
meerkosten gegevens hebben geleverd. Bovendien zijn er ook twee gemeenten
die hebben aangegeven helemaal geen meerkosten te hebben gemaakt. Deze
twee gemeenten zijn ook meegenomen in het onderzoek.

Meerkosten herstel-acties PGB en besluit herindicaties | 11

2.2.2 SVB-gegevens
In Tabel 2.2 zijn per gemeentegrootteklasse de gegevens met betrekking tot budgetten en ambtshalve acties gepresenteerd. Er zijn in totaal bijna 159 duizend
persoonsgebonden budgetten geregistreerd bij de SVB die betrekking hebben op
de Wmo of de Jeugdhulp. Dit overzicht heeft betrekking op budgetten en niet op
budgethouders: één budgethouder kan meerdere budgetten naast elkaar hebben.
Daarnaast blijkt uit de gegevens van de SVB dat zij bijna 61 duizend keer een
ambtshalve toekenning van een budget hebben toegepast en ruim 43 duizend
keer een ambtshalve goedkeuring van een zorgovereenkomst.
De SVB-gegvens maken onderscheid tussen Jeugdhulp en Wmo, maar Beschermd
Wonen wordt niet afzonderlijk geregistreerd. Wel geeft de SVB aan dat de BWbudgetten in theorie geadministreerd staan onder de gemeente die het budget
verstrekt (de centrumgemeente). Bij een verdeling op basis van SVB-gegevens
krijgt een centrumgemeente dus ook een compensatie voor BW-budgetten. Gemeenten geven aan dat in sommige gevallen budgethouders beschermd wonen
nog bij regiogemeenten geregistreerd staan.
Als de gemiddelde meerkosten voor een BW-budget hoger zijn dan voor een gemiddeld overig Wmo-budget (begeleiding of huishoudelijke hulp) dan wordt een
centrumgemeente echter ondergecompenseerd. Omdat we in de administratieve
uitvraag onderscheid hebben gemaakt in extra uitgaven Wmo (exclusief Beschermd Wonen) en Beschermd wonen kunnen we de gemiddeld opgegeven extra uitgaven per BW-budgethouder vergelijken met de opgegeven extra uitgaven
voor overige Wmo-budgethouders binnen centrumgemeenten.
Uit de opgave van de zes centrumgemeenten die de uitvraag hebben ingevuld lijken de meerkosten per BW-budgethouder (conform de eigen opgave) iets hoger
te liggen dan de meerkosten van de overige Wmo budgethouders (conform de eigen opgave) binnen centrumgemeenten (€ 255 versus € 236), maar dit verschil is
statistisch gezien niet significant.
Uit de klankbordgroep d.d. 23 november 2015 kwam echter naar voren dat bepaalde gemeenten een deel van de kosten niet konden splitsen tussen budgethouders Beschermd Wonen en overige Wmo en dat bovenstaande vergelijking
daardoor niet valide is.
In paragraaf 2.4 maken we een vergelijking van de gemiddelde meerkosten ten
gevolge van herstelacties per ambtshalve actie voor enerzijds de centrumgemeen-

12

|

2015

ten en anderzijds de overige middelgrote en grote gemeenten.6 We vergelijken
daarbij de totale kosten voor Jeugd en Wmo (inclusief beschermd Wonen), aangezien BW-kosten blijkbaar niet altijd goed onderscheiden opgegeven konden worden. Op deze wijze wordt duidelijk of centrumgemeenten gemiddeld meer meerkosten hebben dan de overige gemeenten. De analyse kan een mogelijke
aanwijzing opleveren van de extra meerkosten bij budgethouders Beschermd
Wonen. Een feitelijk bewijs levert de analyse echter niet, aangezien andere oorzaken (bijvoorbeeld de gehanteerde softwarepakketten bij de verschillende groepen) de uitkomsten kunnen beïnvloeden.
Tabel 2.2:

Statistieken gegevenslevering SVB per gemeentegrootteklasse

Aantal gemeenten
Ambtshalve toekenningen

Klein

Midden

Groot

Totaal

277

85

31

393

24.150

17.447

19.291

60.888

Jeugd

6.652

4.647

2.664

13.963

Wmo

17.498

12.800

16.627

46.925

19.648

14.303

9.259

43.210

7.533

5.960

2.254

15.747

Ambtshalve goedkeuringen
Jeugd
Wmo

12.115

8.343

7.005

27.463

58.071

44.791

56.104

158.966

Jeugd

15.059

11.262

10.421

36.742

Wmo

43.012

33.529

45.683

122.224

Budgetten tot 30 sept 2015

2.2.3 Plausibiliteitstoets cijfers SVB
Om de plausibiliteit van de SVB-gegevens te controleren hebben we per gemeentegrootteklasse een vergelijking gemaakt van de budgethouders conform de SVBadministratie met de budgethouderszoals opgegeven door de gemeenten (zie Tabel 2.3). In totaal kijken we naar 21 kleine gemeenten, 11 middelgrote gemeenten
en 11 grote gemeenten die informatie hebben aangeleverd over de aantallen
budgethouders.
Inzicht in gevolgen voor verdeling over de grootteklassen
De administratie van de SVB komt bij iedere grootteklasse, zowel bij Jeugd als bij
Wmo, op een iets hoger aantal budgethouders dan de opgave van de gemeente.
Bij kleine gemeenten heeft de SVB gemiddeld 0,4% meer budgethouders dan de
opgave van gemeenten, bij middelgrote gemeenten is dit 8% meer, en bij grote
gemeenten 3,7% meer.

6

kleine gemeenten zijn geen centrumgemeenten

Meerkosten herstel-acties PGB en besluit herindicaties | 13

Tabel 2.3:

Budgethouders op peildatum 30 september 2015 per gemeentegrootteklasse volgens de SVB en volgens de opgave van gemeenten
klein

midden

groot

Jeugd – SVB

968

1.572

4.491

Jeugd – opgave

1.033

1.363

4.116

Wmo – SVB

3.665

3.182

18.321

Wmo – opgave

3.580

3.041

17.876

Aantal gemeenten

21

11

11

Mogelijke redenen voor de relatief grote afwijking bij middelgrote en grote gemeenten zijn:







Wmo Huishoudelijke Hulp budgethouders ontbreken in de eigen opgave.
Dit verklaart waarom bij enkele gemeenten de eigen opgave van de
Wmo-budgethouders lager ligt dan in de SVB-administratie. Twee gemeenten hebben deze omissie reeds bevestigd.
Budgethouders beschermd wonen onjuist opgevoerd door nietcentrumgemeenten, onjuist niet opgevoerd door centrumgemeenten ofwel niet onder de centrumgemeente geregistreerd in de SVBadministratie.
Gemeenten die in de eigen opgave een andere peildatum dan 30 september 2015 (conform de uitvraag) hebben gehanteerd.
Gemeenten die in de eigen opgave een schatting hebben gedaan (afgerond op tien- of honderdtallen.

In het onwaarschijnlijke geval dat de eigen opgaven op alle punten correct zijn
krijgen kleine gemeenten bij een verdeling op basis van de SVB-cijfers te weinig en
met name middelgrote gemeenten te veel.
Inzicht in de gevolgen voor de verdeling over de gemeenten
In Tabel 2.4 staan de gewogen gemiddelde absolute afwijkingen van de eigen opgaven van budgethouders ten opzichte van de SVB-cijfers. De eigen opgave van
kleine gemeenten wijkt gemiddeld 8,4% af van de SVB-administratie. In het onwaarschijnlijke geval dat de eigen opgaven op alle eerder genoemde punten correct zijn krijgen kleine gemeenten bij een verdeling op basis van de SVB-cijfers
gemiddeld 8,4% te veel of te weinig. Bij middelgrote gemeenten is deze afwijking
iets hoger (9,5%) en bij grote gemeenten iets kleiner (8,0%).

14

|

2015

Tabel 2.4:

Gemiddelde absolute procentuele afwijking van de eigen opgave van
budgethouders door gemeenten ten opzichte van de SVB-cijfers

Gemeentegrootteklasse

GGAA (%)

Klein

8,4%

Midden

9,5%

Groot

8,0%

In Figuur 2.1 is een overzicht gegeven van de aansluiting tussen de SVB-cijfers en
de eigen opgave van responsgemeenten. Over het algemeen is de aansluiting redelijk goed. Omdat de opgave van gemeenten slechts beschikbaar is van een beperkte steekproef, en de aansluiting tussen de eigen opgaven en de SVB-cijfers
over het algemeen vrij goed is, is een verdeling op basis van SVB cijfers gerechtvaardigd. Bovendien is een landelijk dekkend betrouwbaar alternatief niet voorhanden.
Figuur 2.1: Vergelijking budgethouders bekend bij SVB en volgens eigen opgave

2.2.4 Steekproef gemeenten
In Tabel 2.5 staan enkele statistieken van de verschillende steekproefvarianten
(combinatie van methode en steekproef). Bijlage 6 geeft een overzicht van de
gemeenten in de verschillende steekproefvarianten. Varianten 1a en 1b, waarbij
de overlappende meerkosten tussen de ABC-methode en de administratieve methode elkaar niet veel ontlopen, bevatten de minste gemeenten en zijn daardoor
misschien minder representatief voor het landelijke beeld. Qua opgegeven meerkosten zijn deze gemeenten wel het meest zuiver omdat er sprake is van een impliciete controle van de opgave. Weliswaar omvat de ABC-methode kostenposten
die niet in de administratieve methode voorkomen (interne kosten die niet tot extra uitgaven leiden), maar de kostenposten die wel in beide methoden voorkomen
leveren min of meer eenzelfde totaalbedrag op

Meerkosten herstel-acties PGB en besluit herindicaties | 15

De varianten 3a en 3b zijn qua steekproef het grootst en daarmee het meest representatief voor alle gemeenten, maar zijn qua gegevens het minst zuiver aangezien hierbij ook gebruik gemaakt wordt van gemeenten die alleen een randtotaal
van meerkosten hebben opgegeven. Een plausibiliteitstoets kon bij deze gemeenten niet uitgevoerd worden. Varianten 2a en 2b vormen een middenweg qua
steekproefgrootte, zuiverheid en betrouwbaarheid van de gegevens. Vooral variant 2b is qua omvang een stuk representatiever dan variant 1b.
Tabel 2.5:

Statistieken steekproef per ABC-variant
Klein

Midden

Groot

Totaal

10

3

4

17

Budgetten tot 30 sept 2015

2.941

1.100

7.480

11.521

Ambtshalve toekenningen

742

748

2.661

4.151

Ambtshalve goedkeuringen

660

536

2.351

3.547

Variant 1a Gemeenten

Variant 2a Gemeenten

11

6

6

23

Budgetten tot 30 sept 2015

3.194

2.951

14.046

20.191

Ambtshalve toekenningen

781

1.086

3.312

5.179

Ambtshalve goedkeuringen

819

988

2.428

4.235

Variant 3a Gemeenten

26

17

11

54

Budgetten tot 30 sept 2015

6.582

7.669

27.457

41.708

Ambtshalve toekenningen

2.756

2.877

7.720

13.353

Ambtshalve goedkeuringen

2.201

2.310

4.746

9.257

Variant 1b Gemeenten

10

3

4

17

Budgetten tot 30 sept 2015

2.941

1.100

7.480

11.521

Ambtshalve toekenningen

742

748

2.661

4.151

Ambtshalve goedkeuringen

660

536

2.351

3.547

15

9

5

29

Budgetten tot 30 sept 2015

3.940

4.181

14.325

22.446

Ambtshalve toekenningen

1.090

1.861

4.164

7.115

Ambtshalve goedkeuringen

1.122

1.325

2.434

4.881

26

17

11

54

Budgetten tot 30 sept 2015

6.582

7.669

27.457

41.488

Ambtshalve toekenningen

2.756

2.877

7.720

13.180

Ambtshalve goedkeuringen

2.201

2.310

4.746

9.255

277

85

31

393

Budgetten tot 30 sept 2015

58.071

44.791

56.104

158.966

Ambtshalve toekenningen

24.150

17.447

19.291

60.888

Ambtshalve goedkeuringen

19.648

14.303

9.259

43.210

Variant 2b Gemeenten

Variant 3b Gemeenten

Landelijk

16

|

Gemeenten

2015

2.3

Verdeling
De meerkosten uit de steekproef zijn eerst opgehoogd naar macro-meerkosten
(zie bijlage 4). Wij hebben de verdeling van de macro meerkosten in de basis gestoeld op twee grootheden: de ambtshalve acties van de SVB in 2015 en het aantal budgetten tot en met 30 september 2015 (beiden SVB-gegevens). Iedere combinatie van grootteklasse (klein, middelgroot en groot), type (inhuur/interne
kosten) en element (herstelactie, actie t.g.v. het besluit herbeoordelingen, landelijke kosten en overige kosten) vormt een eigen kostenpost binnen de totale
meerkosten. In onderstaand kader staat een voorbeeld van de verdeling van een
afzonderlijke kostenpost binnen de macro meerkosten.
Voorbeeld verdeling kostenpost ABC-methode:
- grote gemeenten (grootteklasse) hebben macro € 1.426.693 inhuur-kosten
(type) bij de herstelactie (element) “Uitzoeken en corrigeren budgetten
n.a.v. ambtshalve toekenning PGB en foutief of onterecht niet ingevoerde
PGB’s.“
- Bij grote gemeenten is 19.291 keer een ambtshalve toekenning (extrapolatiegrootheid) uitgevoerd.
- Per ambtshalve toekenning komt dit neer op een bedrag van € 73,96.
- Een grote gemeente waarbij 250 keer een ambtshalve goedkeuring van een
zorgovereenkomst is geweest krijgt voor deze kostenpost: 250 x € 73,96 =
€ 18.490
Voorbeeld verdeling kostenpost administratieve methode:
- grote gemeenten (grootteklasse) hebben macro € 5.944.432 kosten voor
herstelacties Wmo (type). Bij grote gemeenten is 23.631 keer een terugvalscenario Wmo (extrapolatiegrootheid) uitgevoerd.
- Per terugvalscenario Wmo komt dit neer op een bedrag van € 251,55.
- Een grote gemeente waarbij 400 keer een terugvalscenario Wmo is geweest krijgt voor deze kostenpost: 400 x € 251,55= € 100.620.
Niet alle kostenposten van de meerkosten worden verdeeld op basis van dezelfde
grootheid. Dit komt omdat niet voor iedere kostenpost dezelfde grootheid relevant is voor de omvang van de gemaakte kosten. De verschillende gehanteerde
verdeelgrootheden zijn: ambtshalve toekenningen, ambtshalve goedkeuringen
van zorgovereenkosmten, het totaal van ambtshalve acties en het aantal budgetten in 2015 (tot en met september) per gemeenten.
Voorts verschilt de verdeling tussen de a- en b-varianten, aangezien in de administratieve methode geen onderscheid gemaakt is in afzonderlijke herstelacties
maar wel de meerkosten voor Jeugdhulp en Wmo apart zijn uitgevraagd.

Meerkosten herstel-acties PGB en besluit herindicaties | 17

Ter illustratie: bij de varianten waarbij de macro meerkosten zijn gestoeld op de
opgaven van tijdsbestedingen, uurtarieven en de verdeling interne/inhuur capaciteit (Activity Based Costing methode, a-varianten) worden bijvoorbeeld:
 de meerkosten van de herstelactie “Uitzoeken en aanpassen foutief uurtarief n.a.v. ambtshalve goedkeuring ZOK” verdeeld op basis van het aantal ambtshalve goedkeuringen van zorgovereenkomsten in 2015 per gemeente
 de meerkosten van de herstelactie “Corrigeren budgetten n.a.v. ambtshalve toekenning PGB en foutief of onterecht niet ingevoerde PGB’s” verdeeld op basis van het aantal ambtshalve toekenningen in 2015 per gemeente
 de meerkosten van de herstelactie “Communicatie met cliënt” verdeeld
op basis van het totaal ambtshalve acties in 2015 per gemeente
 de meerkosten van “Aanvullende acties ten gevolge van het besluit m.b.t.
de herbeoordelingen” verdeeld op basis van de budgetten per gemeente
tot 30 september 2015, omdat het aantal herbeoordelingen meer gerelateerd is aan het aantal budgetten dan aan het aantal ambtshalve acties bij
de SVB.
Bij de varianten waarbij de macro meerkosten zijn gestoeld op administratieve
gegevens (b-varianten) wordt bij verdeling geen onderscheid gemaakt in ambtshalve toekenningen en ambtshalve goedkeuringen maar wordt wel onderscheid
gemaakt in Jeugdhulp en Wmo bij de ambtshalve acties en budgetten.

2.4

Bijzondere meerkosten
De klankbordgroep (d.d. 23 november 2015 ) heeft aangegeven dat er twee mogelijk relevante factoren zijn die de omvang van de meerkosten bepalen waarmee
rekening gehouden zou moeten worden in de verdeling. Enerzijds betreft dit de
meerkosten voor budgethouders Beschermd Wonen, anderzijds het door de gemeente gehanteerde softwarepakket.
Beschermd Wonen
Uit de klankbordgroep kwam naar voren dat het mogelijk is dat de gemeenten
een deel van de kosten niet konden splitsen tussen budgethouders Beschermd
Wonen en overige Wmo. Daarom vergelijken we in deze paragraaf de gemiddelde
meerkosten ten gevolge van herstelacties per ambtshalve actie voor enerzijds de
centrumgemeenten en anderzijds de middelgrote en grote gemeenten.7 We vergelijken daarbij de totale kosten voor Jeugd en Wmo (inclusief beschermd Wo7

Kleine gemeenten zijn geen centrumgemeenten

18

|

2015

nen), aangezien BW-kosten blijkbaar niet altijd goed onderscheiden opgegeven
konden worden. Op deze wijze wordt duidelijk of centrumgemeenten gemiddeld
meer meerkosten hebben dan de overige gemeenten.
De analyse kan een mogelijke aanwijzing opleveren van de extra meerkosten bij
budgethouders Beschermd Wonen. Een feitelijk bewijs levert de analyse echter
niet, aangezien andere oorzaken (bijvoorbeeld de gehanteerde softwarepakketten
bij de verschillende groepen) de uitkomsten kunnen beïnvloeden.
Wanneer we de gemiddelde meerkosten voor herstelacties per ambtshalve actie
berekenen voor de groep middelgrote en grote gemeenten uit variant 2b dan komen we voor zeven centrumgemeenten min of meer op hetzelfde niveau uit als
voor de zeven niet-centrumgemeenten (€ 292 versus € 293). Dit wil niet zeggen
dat de meerkosten voor budgethouders Beschermd Wonen niet hoger liggen dan
voor de overige budgethouders aangezien ook andere oorzaken de uitkomsten
(bijvoorbeeld de gehanteerde softwarepakketten bij de verschillende groepen)
mogelijk beïnvloeden.
Softwarepakket
Gemeenten gebruiken verschillende softwarepakketten voor de administratie van
de sociale regelingen. Ook binnen een gemeente komt het voor dat er verschillende pakketten gebruikt worden voor de Jeugdhulp en de Wmo. Van de 28 gemeenten in variant 2b, hebben 26 gemeenten de gegevens in de administratieve
uitvraag gescheiden tussen Wmo en Jeugdhulp. Bij de Wmo zijn er twee softwarepakketten die door een redelijk grote groep in de steekproef gehanteerd worden (zie Tabel 2.6). De gemiddelde meerkosten Wmo ten gevolge van herstelacties per ambtshalve actie zijn bij de gemeenten met softwareleverancier Centric
GWS4All bijna 75% hoger dan bij gemeenten met softwareleverancier PinkRoccade (€ 280 versus € 161). Echter blijken zeven van de acht gemeenten met het sofwarepakekt PinkRoccade kleine gemeenten te zijn. Met gemeentegrootteklasse
wordt in de verdeling reeds rekening gehouden. Verder is de steekproef te klein
om te achterhalen of er binnen gemeentegrootteklassen verschil bestaat in de
meerkosten bij gebruik van verschillende softwarepakketten.
Bij de Jeugdhulp is alleen de groep gemeenten in de steekproef die gebruik maken
van Centric GWS4All van voldoende omvang. In vergelijking met alle andere gemeenten in de steekproef liggen de gemiddelde meerkosten Jeugdhulp ten gevolge van herstelacties per ambtshalve actie bijna 28% hoger (€ 200 versus € 157).

Meerkosten herstel-acties PGB en besluit herindicaties | 19

Tabel 2.6:

Softwarepakket per domein, aantallen gemeenten
Wmo

Jeugdhulp

Centric GWS4All

15

10

PinkRoccade

8

3

ZorgNed

1

1

Stipter

-

3

Topicus

1

Xlab

1

Lost Lemon

1

Onbekend

2

6

Conclusie
Op basis van de verzamelde gegevens kunnen wij geen aanwijzingen vinden dat
centrumgemeenten gemiddeld meer meerkosten hebben gemaakt dan grote en
middelgrote niet-centrumgemeenten. Dat wil niet zeggen dat BW-budgethouders
geen hogere meerkosten hebben dan overige budgethouders, aangezien andere
factoren de vergelijking gelijktijdig beïnvloeden. Het gehanteerde softwarepakket
lijkt op het eerste zicht een verschil te maken voor de gemiddelde Wmomeerkosten. Echter verstoort de gemeentegrootteklasse deze bevindingen aangezien het pakket dat tot minder meerkosten lijkt te leiden vrijwel alleen gebruikt
wordt door kleine gemeenten. Hierdoor is het niet nodig om nogmaals voor dit
ogenschijnlijke effect van software te compenseren. Om vast te stellen of het feit
dat een gemeente centrumgemeenten is of niet of dat een gemeente een bepaald
softwarepakket gebruikt naast grootteklasse van invloed is op de hoogte van de
gemiddelde meerkosten dienen grootteklasse, centrumgemeente en softwarepakket gelijktijdig onderzocht te worden. Dit resulteert echter in zeer kleine groepen binnen de steekproef die te weinig basis bieden voor een valide vergelijking.

20

|

2015

3
3.1

Opbouw meerkosten in beeld

Discussie over opbouw meerkosten
In dit hoofdstuk presenteren wij de opbouw van de meerkosten. Wij hebben alle
uitgevraagde elementen in kaart gebracht8. Hieronder vallen onder meer inhuur,
substitutiekosten en overhead. In de klankbordgroep bestond tijdens de kick-off
meeting reeds discussie over welke elementen gecompenseerd dienen te worden.
Gaat het om de kosten die gevolg zijn van de extra activiteiten als gevolg van problemen in het trekkingsrecht of de extra uitgaven (cash-out) die zijn ontstaan? In
het eerste geval wordt naast de extra uitgaven ook rekening gehouden met substitutiekosten t.g.v. interne verschuivingen. Volgens VWS gaat het bij de bestuurlijke afspraak om uitgaven, d.w.z. daadwerkelijk gemaakte extra kosten. De gemeenten vinden dat de cash-out-benadering een te beperkte benadering is. Het is
geen onderdeel van onze opdracht om te beoordelen welke elementen wel of niet
gecompenseerd moeten worden.

3.2

ABC-methode
In Figuur 3.1 tot en met Figuur 3.3 zijn de macro meerkosten van de verschillende
varianten visueel weergegeven waarbij de opbouw is getoond naar de verschillende kostenelementen, gemeentegrootteklassen of type kosten. De kostenelementen omvatten herstelacties, acties ten gevolge van het besluit herindicaties,
landelijke kosten als stuurgroepen en overige kosten als jaarverantwoording en
extra afstemming met de SVB.
Uit de figuren blijkt dat het grootste gedeelte van de meerkosten in alle ABCvarianten voort komt uit de gepleegde herstelacties en de inhuurkosten voor extra capaciteit. In varianten 1a en 2a worden de meeste meerkosten toegekend
aan de grote gemeenten, in variant 3a is de verdeling over grootteklassen meer
gelijk. Dit komt doordat er een aantal grote gemeenten zijn die alleen een randtotaal van de meerkosten hebben opgegeven waarvan de totale meerkosten relatief
8

In de gegevensuitvraag hebben we de meerkosten op gedetailleerd niveau, maar in ruime zin uitgevraagd. Dit betekent dat we ook ruimte hebben gelaten om bijvoorbeeld
substitutiekosten op te voeren, terwijl daarvan op voorhand niet duidelijk is of ze als
meerkosten aangemerkt worden. Voor een toelichting op de gegevensuitvraag en de
bewerking van de uitgevraagde gegevens zie Bijlage 3.

Meerkosten herstel-acties PGB en besluit herindicaties | 21

laag zijn in vergelijking met de grote gemeenten die de volledige uitvraag hebben
ingevuld. Er is geen aantoonbaar onderliggende factor als oorzaak voor de verschuiving. De verschuiving kan het gevolg zijn van onder- of overschatte randtotalen van meerkosten binnen de betreffende gemeentegrootteklassen van variant
3a (in dat geval heeft variant 2a de voorkeur boven variant 3a) of dat de steekproef voor grote en middelgrote gemeenten onvoldoende representatief is (in dat
geval heeft variant 3a de voorkeur boven variant 2a).
Figuur 3.1: Macro meerkosten ABC-methode uitgesplitst naar kostenelement

Figuur 3.2: Macro meerkosten ABC-methode uitgesplitst naar
gemeentegrootteklasse

22

|

2015

Figuur 3.3: Macro meerkosten ABC-methode uitgesplitst naar type

In Tabel 3.1 zijn de macro meerkosten van de ABC-methode nader uitgesplitst
naar kostenpost. Waar de meerkosten in voorgaande figuren per element, type en
grootteklasse 1-dimensionaal getoond zijn worden in onderstaande tabel de kosten 3-dimensionaal gepresenteerd. Voor iedere combinatie van element, type en
grootteklasse zijn de macro kosten opgenomen. Zo zijn de macro meerkosten
voor inhuurkrachten bij herstelacties voor kleine gemeenten bij steekproef 1 bijvoorbeeld € 1,07 miljoen. Bij sommige kostenposten zitten opvallende verschillen
tussen de grootteklassen. Mogelijke oorzaken hiervoor zijn:
 Gemeenten hebben de kosten niet uniform onder hetzelfde kostenelement opgevoerd.
 Een flink aantal vooral kleinere gemeenten heeft een inschatting gemaakt
van de benodigde tijd voor herstel- en herbeoordelingsacties. Inschattingen zijn per definitie minder zuiver dan geregistreerde gegevens.

Tabel 3.1:

Macro meerkosten per ABC-variant, x € 1 miljoen
Klein

Midden

Groot

Totaal

Variant 1a (inhuur)

€ 1,54

€ 4,43

€ 10,77

€ 16,74

herstelacties

€ 1,07

€ 1,07

€ 6,95

€ 9,09

besluit herbeoordelingen

€ 0,21

€ 2,60

€ 1,23

€ 4,04

€-

€-

€ 0,67

€ 0,67

landelijk

€ 0,26

€ 0,75

€ 1,93

€ 2,94

Variant 1a (intern)

overig

€ 5,82

€ 1,20

€ 1,22

€ 8,23

herstelacties

€ 2,25

€ 0,82

€ 0,61

€ 3,68

besluit herbeoordelingen

€ 0,22

€ 0,05

€ 0,21

€ 0,48

landelijk

€ 1,25

€-

€ 0,17

€ 1,43

overig

€ 2,10

€ 0,32

€ 0,23

€ 2,65

€ 7,36

€ 5,62

€ 11,99

€ 24,97

Variant 1a (totaal)

Meerkosten herstel-acties PGB en besluit herindicaties | 23

Klein

Midden

Groot

Totaal

herstelacties

€ 3,32

€ 1,89

€ 7,56

€ 12,77

besluit herbeoordelingen

€ 0,43

€ 2,65

€ 1,43

€ 4,51

landelijk

€ 1,25

€-

€ 0,84

€ 2,10

overig

€ 2,36

€ 1,08

€ 2,15

€ 5,59

Variant 2a (inhuur)

€ 1,48

€ 2,82

€ 10,02

€ 14,32

herstelacties

€ 1,01

€ 1,35

€ 6,54

€ 8,90

besluit herbeoordelingen

€ 0,24

€ 0,83

€ 0,70

€ 1,77

€-

€ 0,04

€ 0,75

€ 0,79

€ 0,23

€ 0,61

€ 2,03

€ 2,87

Variant 2a (intern)

€ 5,54

€ 2,20

€ 2,03

€ 9,77

herstelacties

€ 2,06

€ 1,25

€ 0,76

€ 4,08

besluit herbeoordelingen

€ 0,19

€ 0,11

€ 0,35

€ 0,64

landelijk

€ 1,44

€ 0,02

€ 0,24

€ 1,70

overig

€ 1,84

€ 0,82

€ 0,68

€ 3,35

Variant 2a (totaal)

€ 7,02

€ 5,03

€ 12,05

€ 24,10

herstelacties

€ 3,07

€ 2,60

€ 7,30

€ 12,98

besluit herbeoordelingen

€ 0,43

€ 0,94

€ 1,04

€ 2,41

landelijk

€ 1,44

€ 0,06

€ 0,99

€ 2,49

overig

€ 2,07

€ 1,44

€ 2,71

€ 6,22

Variant 3a (inhuur)

€ 1,31

€ 5,23

€ 7,11

€ 13,65

herstelacties

€ 0,89

€ 2,50

€ 4,64

€ 8,03

besluit herbeoordelingen

€ 0,21

€ 1,53

€ 0,50

€ 2,24

€-

€ 0,07

€ 0,53

€ 0,60

€ 0,20

€ 1,13

€ 1,44

€ 2,77

Variant 3a (intern)

€ 4,89

€ 4,08

€ 1,44

€ 10,41

herstelacties

€ 1,82

€ 2,32

€ 0,54

€ 4,68

besluit herbeoordelingen

€ 0,17

€ 0,20

€ 0,25

€ 0,62

landelijk

€ 1,27

€ 0,03

€ 0,17

€ 1,47

overig

€ 1,63

€ 1,53

€ 0,49

€ 3,64

Variant 3a (totaal)

€ 6,19

€ 9,31

€ 8,56

€ 24,06

herstelacties

€ 2,71

€ 4,82

€ 5,19

€ 12,71

besluit herbeoordelingen

€ 0,38

€ 1,73

€ 0,74

€ 2,86

landelijk

€ 1,27

€ 0,10

€ 0,71

€ 2,08

overig

€ 1,83

€ 2,66

€ 1,92

€ 6,41

landelijk
overig

landelijk
overig

3.3

Administratieve methode
In Figuur 3.4 tot en met Figuur 3.6 zijn de macro meerkosten van de verschillende
varianten visueel weergegeven waarbij de opbouw is getoond naar de verschillende kostenelementen, gemeentegrootteklassen en domein. Uit de figuren blijkt

24

|

2015

dat het grootste gedeelte van de meerkosten in alle administratieve varianten
voort komt uit de gepleegde herstelacties en binnen het domein Wmo. In variant
1b worden de meeste meerkosten toegekend aan de grote gemeenten, in varianten 2b en 3b komt het grootste gedeelte terecht bij middelgrote gemeenten. Dit
komt doordat er een aantal middelgrote gemeenten zijn die alleen de administratieve uitvraag hebben ingevuld of alleen een randtotaal van de meerkosten hebben opgegeven en waarvan de meerkosten relatief laag zijn in vergelijking met de
middelgrote gemeenten die de volledige uitvraag hebben ingevuld. Er is geen aantoonbaar onderliggende factor als oorzaak voor de verschuiving. De verschuiving
kan het gevolg zijn van onder- of overschatte randtotalen van meerkosten binnen
de middelgrote gemeenten van variant 3a (in dat geval heeft variant 2b de voorkeur boven variant 3b) of dat de steekproef voor middelgrote gemeenten onvoldoende representatief is (in dat geval heeft variant 3b de voorkeur boven variant
2b).
Figuur 3.4: Macro meerkosten Administratieve methode uitgesplitst naar
kostenelement

Meerkosten herstel-acties PGB en besluit herindicaties | 25

Figuur 3.5: Macro meerkosten Administratieve methode uitgesplitst naar
gemeentegrootteklasse

Figuur 3.6: Macro meerkosten Administratieve methode uitgesplitst naar type

In Tabel 3.2 zijn de macro meerkosten van de administratieve methode nader uitgesplitst naar kostenpost. Waar de meerkosten in voorgaande figuren per element, domein en grootteklasse 1-dimensionaal getoond zijn worden in onderstaande tabel de kosten 3-dimensionaal gepresenteerd. Voor iedere combinatie
van element, domein en grootteklasse zijn de macro kosten opgenomen. Zo zijn
de macro meerkosten voor herstelacties Wmo voor kleine gemeenten bij steekproef 1 bijvoorbeeld € 3,07 miljoen. Bij sommige kostenposten zitten opvallende
verschillen tussen de grootteklassen. Mogelijke oorzaken hiervoor zijn:
 Gemeenten hebben de kosten niet uniform onder hetzelfde kostenelement opgevoerd.

26

|

2015



Een flink aantal middelgrote en kleine gemeenten heeft een inschatting
gemaakt van de verdeling van de kosten over herstel- en herbeoordelingsacties en de verdeling over de domeinen Jeugdhulp en Wmo. Inschattingen zijn per definitie minder zuiver dan geregistreerde gegevens.

Tabel 3.2:

Macro meerkosten per Administratieve variant, x € 1 miljoen
Klein

Midden

Groot

Totaal

€ 6,54

€ 9,96

€ 11,79

€ 28,29

herstelacties Wmo

€ 3,07

€ 2,84

€ 6,18

€ 12,08

herstelacties Jeugd

€ 0,52

€ 0,83

€ 1,28

€ 2,63

herbeoordelingen Wmo

€ 1,05

€ 4,01

€ 1,34

€ 6,40

herbeoordelingen Jeugd

€ 1,40

€ 1,70

€ 0,61

€ 3,71

overig

€ 0,50

€ 0,58

€ 2,38

€ 3,46

€ 9,38

€ 12,04

€ 10,05

€ 31,47

herstelacties Wmo

€ 3,88

€ 4,58

€ 5,94

€ 14,40

herstelacties Jeugd

€ 0,75

€ 1,08

€ 1,33

€ 3,16

herbeoordelingen Wmo

€ 1,56

€ 4,09

€ 0,64

€ 6,30

herbeoordelingen Jeugd

€ 2,81

€ 2,14

€ 0,44

€ 5,39

overig

€ 0,37

€ 0,15

€ 1,70

€ 2,22

€ 5,98

€ 9,58

€ 8,36

€ 23,91

herstelacties Wmo

€ 2,47

€ 3,64

€ 4,94

€ 11,06

herstelacties Jeugd

€ 0,48

€ 0,86

€ 1,10

€ 2,44

herbeoordelingen Wmo

€ 1,00

€ 3,25

€ 0,54

€ 4,79

herbeoordelingen Jeugd

€ 1,79

€ 1,70

€ 0,36

€ 3,86

overig

€ 0,24

€ 0,12

€ 1,41

€ 1,77

Variant 1b (totaal)

Variant 2b(totaal)

Variant 3b (totaal)

Meerkosten herstel-acties PGB en besluit herindicaties | 27

4
4.1

Advies

Discussie van de methode voor de kostenberekening
Wij adviseren om voor het berekenen van de meerkosten de administratieve methode te gebruiken. Deze methode heeft een aantal voordelen ten opzichte van
de ABC-methode:
 In de administratieve methode is gevraagd om daadwerkelijk gemaakte
uitgaven op te gegeven. Een aantal gemeenten hebben zelfs de facturen
van de inhuur met bijbehorende taken meegeleverd waardoor de kosten
als feitelijke uitgaven konden worden bevestigd. De kosten die uit de ABCmethode voortkomen zijn gebaseerd op inschattingen van de benodigde
tijd. Onze inschatting is daarom dat de gegevens van de administratieve
methode nauwkeuriger zijn.
 Bij de ABC-methode is om tijdsbesteding van interne capaciteit gevraagd..
In de administratieve uitvraag is om vergoed overwerk en substitutieinhuur gevraagd (dit betreft daadwerkelijke extra uitgaven: ‘cash-out’). De
ABC-methode omvat daardoor mogelijk ook kosten van personeel waarbij
geen sprake is van extra inhuur of interne substitutie. De opgegeven kosten in de administratieve uitvraag zijn hierdoor meer valide voor de berekening van extra uitgaven.

 De administratieve gegevens konden vaker aangeleverd worden dan de
gegevens voor de ABC-methode. Hierdoor is de gegevensbasis in de
steekproeven die op de administratieve methode gebaseerd zijn groter en
dus mogelijk representatiever.
Gegeven de tweede constatering was de verwachting dat de totale opgevoerde
kosten bij de ABC-methode hoger zouden liggen dan bij de administratieve methode. Dit blijkt echter niet het geval. Mogelijke oorzaken hiervoor zijn:
 De inschatting van de tijdsbesteding in de ABC-methode is te gereserveerd geweest
 Gemeenten konden extra overhead niet kwijt bij de ABC-methode
 Gemeenten vonden het lastig een inschatting van tijdsinspanningen voor
toekomstige acties in te voeren, terwijl de inhuur voor die benodigde toekomstige acties vaak al gepleegd is.

28

|

2015

4.2

Discussie van de gebruikte steekproeven
Steekproef 1 omvat de gemeenten waarbij de gegevens impliciet gecontroleerd
zijn doordat de totale opgegeven meerkosten bij de overlappende kostenposten
van de administratieve methode en de ABC-methode goed overeenkomen. Dit is
daarom qua ingevulde gegevens de meest betrouwbare steekproef. Wel is dit de
kleinste steekproef en daardoor het minst representatief voor de alle gemeenten.
Steekproef 2 omvat naast de gemeenten in steekproef 1 ook de gemeenten die de
uitvraag van één van beide methodes plausibel hebben ingevuld. Deze gegevens
kunnen niet impliciet gecontroleerd worden maar via vergelijking met overige
gemeenten (controle op afwijkingen, en teruglegging bij de betreffende gemeenten) in steekproef 1 zijn de gegevens qua betrouwbaarheid nagenoeg op eenzelfde niveau. Steekproef 2 omvat meer gemeenten dan steekproef 1 en is daardoor
iets meer representatief voor alle gemeenten. Dit geldt vooral voor steekproef 2b,
aangezien daarbij 11 extra gemeenten meegenomen worden ten opzichte van
steekproef 1b.
Steekproef 3 is veruit de grootste steekproef en daardoor het meest representatief voor de totale groep gemeenten. Daartegenover staat dat deze steekproef
gemeenten omvat die qua meerkosten alleen een randtotaal hebben opgegeven.
De controleerbaarheid en betrouwbaarheid van deze randtotalen is beperkt omdat cijfers niet op het niveau van afzonderlijke kostenposten vergeleken kunnen
worden met de gemeenten uit steekproef 1 of 2.

4.3

Advies en informatie ten behoeve van bestuurlijke overweging
Variant
Als we bovenstaande constateringen samen bezien dan komt de administratieve
methode bij steekproef 2 (variant 2b) als meest nauwkeurig en betrouwbaar uit
de bus. Wij adviseren dan ook om deze variant te hanteren qua macro meerkosten en verdeling. Deze variant bevat 5% van de kleine gemeenten, 11% van de
middelgrote gemeenten en 16% van de grote gemeenten, samen goed voor 15%
van de budgetten in de administratie van de SVB. Deze steekproef is daarmee van
een redelijk omvang. Indien representativiteit echter zwaarder weegt dan nauwkeurigheid en betrouwbaarheid dan kan ook overwogen worden voor de verdeling variant 3b of een gemiddelde van variant 2b en 3b te hanteren.
Omvang macrobedrag
De macro compensatie wordt op bestuurlijk niveau vastgelegd. Bij de vaststelling
van de te compenseren macro kosten kan de opbouw van de meerkosten zoals
aangedragen door gemeenten inzicht geven. Daartoe hebben we voor variant 2b

Meerkosten herstel-acties PGB en besluit herindicaties | 29

de opbouw van het macrobudget in Tabel 4.1 weergegeven. Op basis van de relatieve omvang van de kostenposten kan de financiële consequentie meegewogen
worden bij de keuze om bepaalde kostenposten wel of niet te compenseren.
Tabel 4.1:

Verdeling kostenposten Variant 2b

Kostenposten
Kostenposten herstelacties
directe inhuur Wmo (nov-sep)
directe inhuur Wmo (okt-dec)
directe inhuur Jeugd (nov-sep)
directe inhuur Jeugd (okt-dec)

Percentage
30,2%
12,3%
10,8%
3,1%

Uitbetaalde overuren Wmo (nov-sep)
Uitbetaalde overuren Wmo (okt-dec)
Uitbetaalde overuren Jeugd (okt-dec)
Uitbetaalde overuren Jeugd (okt-dec)

2,3%
0,1%
0,1%
0,1%

indirecte inhuur Wmo (subsitutie) hele periode
indirecte inhuur Jeugd (subsitutie) hele periode

2,4%
0,7%

Kostenposten herbeoordelingen
directe inhuur Wmo (nov-sep)
directe inhuur Wmo (okt-dec)
directe inhuur Jeugd (nov-sep)
directe inhuur Jeugd (okt-dec)

5,9%
7,5%
4,5%
6,1%

overuren Wmo (nov-sep)
overuren Wmo (okt-dec)
overuren Jeugd (okt-dec)
overuren Jeugd (okt-dec)

0,8%
0,7%
0,1%
0,1%

indirecte inhuur Wmo (substitutie) hele periode
indirecte inhuur Jeugd (substitutie) hele periode

1,0%
0,2%

Overige kostenposten
Aanvullende overhead bij herstelacties
Jaarverantwoording
Landelijk a

5,9%
3,7%
1,5%

TOTAAL

100%

a. Beleidstaken als extra stuurgroepen, afstemming met SVB en communicatie met cliënt
t.g.v. herstelacties

30

|

2015

Bijzondere meerkosten in de verdeling
Op basis van de verzamelde gegevens kunnen wij geen bewijzen vinden dat centrumgemeenten gemiddeld meer meerkosten hebben gemaakt dan grote en middelgrote niet-centrumgemeenten. Dat wil niet zeggen dat BW-budgethouders
geen hogere meerkosten hebben dan overige budgethouders, aangezien andere
factoren (bijv. het gehanteerde softwarepakket) de vergelijking mogelijk gelijktijdig beïnvloeden.
Het gehanteerde softwarepakket lijkt op het eerste zicht een verschil te maken
voor de gemiddelde Wmo-meerkosten. Echter verstoort de gemeentegrootteklasse deze bevindingen aangezien het pakket dat tot minder meerkosten lijkt te leiden vrijwel alleen gebruikt wordt door kleine gemeenten. Hierdoor is het niet nodig om nogmaals voor dit ogenschijnlijke effect van software te compenseren.
Om vast te stellen of het feit dat een gemeente centrumgemeenten is of niet of
dat een gemeente een bepaald softwarepakket gebruikt, naast gemeentegrootteklasse van invloed is op de hoogte van de gemiddelde meerkosten dienen grootteklasse, centrumgemeente en softwarepakket gelijktijdig onderzocht te worden.
Dit resulteert echter in zeer kleine groepen binnen de steekproef die te weinig basis bieden voor een valide vergelijking. Op basis van de gegevens die voorhanden
zijn adviseren wij daarom in de verdeling niet speciaal rekening te houden met
centrumgemeenten of het hanteren van een bepaald softwarepakket.
Bovendien wordt in de verdeling reeds rekening gehouden met gemeentegrootteklasse, waardoor middelgrote en grote gemeenten gemiddeld meer gecompenseerd krijgen dan kleine gemeenten. Het is goed mogelijk dat hierdoor reeds voor
het meerkosten verhogende effect van beschermd wonen wordt gecompenseerd.

Meerkosten herstel-acties PGB en besluit herindicaties | 31

Bijlage 1: achtergrond trekkingsrecht PGB
Globale procesbeschrijving regulier PGB-traject
Het reguliere proces binnen gemeenten start met een persoonlijk gesprek waarbij
vastgesteld wordt wat de zorgbehoefte is en wat de mogelijkheden zijn (‘het onderzoek’ of voorheen ‘het keukentafelgesprek’ in de Wmo en ‘het gesprek’ in de
Jeugdwet). Een persoonlijk plan van de cliënt kan als input dienen voor dit gesprek. In het plan concretiseert de aanvrager welke zorg hij zou willen inkopen
met het budget, op welke manier deze ondersteuning bijdraagt aan zijn participatie en zelfredzaamheid en hoe de kwaliteit van de ondersteuning is gewaarborgd.9
Op basis van het verslag van dit gesprek besluit de gemeente al dan niet een indicatie af te geven voor zorg in natura of een PGB.
Bij toekenning van een PGB stuurt de gemeente een beschikking naar de cliënt en
dan een toekenningsbeschikking aan de SVB. Naast de hoogte van het PGB en een
omschrijving van het doel van het budget, bevat de toekenningsbeschikking de
voorwaarden die de gemeente bij het PGB stelt en de faciliteiten die zij verleent.10
Vervolgens kan de cliënt een zorgovereenkomst (ZOK) met een zorgverlener afsluiten. Deze zorgovereenkomst wordt in eerste instantie arbeidsrechtelijk getoetst door de SVB. In tweede instantie voert de gemeente een zorginhoudelijke
toets uit. Daarbij toetst de gemeente of de ZOK aansluit bij de gemaakte afspraken met de budgethouder (binnen de indicatie/toekenningsbeschikking), of de
kwaliteit van zorg voldoende is en of de juiste zorg wordt ingekocht voor acceptabele tarieven. Als de gemeente goedkeuring op de ZOK verleent dan stelt de gemeente de SVB hiervan op de hoogte. Vervolgens bevestigt de SVB de arbeidsrechtelijke en zorginhoudelijke goedkeuring naar de cliënt. Als al deze
processtappen doorlopen zijn dan kan de SVB overgaan tot betaling van de geleverde zorg.

Terugvalscenario’s
Bij de invoering van het trekkingsrecht heeft de SVB zolang reguliere verwerking
niet gegarandeerd kon worden een aantal terugvalscenario’s uitgevoerd. Hiermee
zou de continuïteit van zorg gewaarborgd worden. Het betreft de ambtshalve
goedkeuring van zorgovereenkomsten door de SVB (1), de ambtshalve toekenning
van budgetten (2) en spoedbetalingen door het Rapid Response Team (3).
9
10

Handreiking pgb in de Wmo en Jeudgwet, Transitiebureau, Januari 2015
http://www.invoeringwmo.nl/content/toekenning-en-gebruik

32

|

2015

1.

Ambtshalve goedkeuring zorgovereenkomst: Niet tijdig verwerkte
zorgovereenkomsten worden door de SVB in opdracht van VWS
ambtshalve geaccordeerd waarbij de SVB een fictief maximum uurtarief van € 999,98 hanteerde. Na 1 juli 2015 is dit terugvalscenario niet
langer uitgevoerd.

2.

Ambtshalve toekenning van PGB’s: Wanneer een toekenningsbeschikking niet tijdig in de SVB-systemen kan worden opgenomen, wordt het
PGB door de SVB in opdracht van VWS ambtshalve toegekend. Hierdoor is een voorschotbedrag per budgethouder beschikbaar om facturen en lonen te betalen. Na 1 juli 2015 zijn ambtshalve toegekende
budgetten vervallen.

3.

Spoedbetalingen Rapid Response Team: Het Rapid Response Team is
een speciaal team van de SVB dat de bevoegdheid heeft de acute problemen op te lossen. Staatssecretaris van VWS schrijft in zijn brief d.d.
17 februari 2015: "Meldingen van cliënten die bij Per Saldo11 binnenkomen, worden door Per Saldo beoordeeld op urgentie. Indien sprake
is van urgente situaties, worden die met informatie die nodig is om de
uitbetaling te doen, doorgestuurd naar het RRT (Rapid Response
Team) van de SVB. Dit gebeurt tweemaal per dag. Het RRT hanteert
vervolgens een werkwijze die er in hoofdlijnen op neerkomt dat er
binnen 3 werkdagen een betaalopdracht aan de bank wordt gegeven,
zodat het geld binnen 5 werkdagen op de rekening van de zorgverlener kan staan."

Herstelacties
Het onderzoek gaat over kosten t.g.v. herstelacties. Leidend hiervoor was het
‘Plan van aanpak herstelacties implementatie trekkingsrechten PGB’12. Bijkomend
zijn acties die destijds nog niet waren voorzien. De herstelacties zijn tijdens de
kick-off meeting met de klankbordgroep besproken. De herstelacties zijn:
1.) Controleren en corrigeren van ambtshalve acties van SVB als ook de foute
registraties door een gemankeerd verwerkingsproces bij de SVB
 Aanpassen foutief uurtarief n.a.v. ambtshalve goedkeuring ZOK
 Corrigeren onterecht goedgekeurde ZOK n.a.v. ambtshalve goedkeuring ZOK
11
12

Belangenvereniging van mensen met een PGB
Plan van aanpak herstelacties implementatie trekkingsrechten PGB, hoofdstuk 8, Ministerie van VWS, 24 maart 2015

Meerkosten herstel-acties PGB en besluit herindicaties | 33

 Corrigeren budgetten n.a.v. ambtshalve toekenning PGB en foutief of
onterecht niet ingevoerde PGB’s
 Terugvorderen onterecht toegekende budgetten n.a.v. ambtshalve
toekenning PGB en foutief ingevoerde PGB’s
 Aanvullen vrij besteedbaar bedrag (VBB) in toekenningsbericht
 Corrigeren ZOK die onder verkeerde wet staat (deels regulier)
 Corrigeren verhouding Zvw/WMO bij combinatiecontracten (deels regulier)
2.) Ten gevolge van terugvalscenario’s en herstelacties
 Extra afstemming met zorgkantoor/SVB
 Extra beleidstaken als stuurgroepen en werkgroepen PGB
 Communicatie met cliënt
3.) Aanvullende acties ten gevolge van het besluit m.b.t. de herbeoordelingen
Één of meerder deelnemende gemeenten hebben acties in de optionele invoer bij
de ABC-gegevensuitvraag toegevoegd. Gezamenlijk zijn deze acties goed voor 18%
van de totale kosten opgegeven in de ABC-methode. Mogelijk zitten deze acties
(gedeeltelijk) ook verdisconteerd in de bedragen van de administratieve uitvraag.
Omdat daarbij geen onderscheid gemaakt is in de verschillende acties (maar alleen naar de totale uitgaven voor bijvoorbeeld herstelacties is gevraagd) is dit
echter niet te herleiden. Om bij iedere gemeente een controle van de dekking van
de opgegeven uitgaven in de administratieve uitvraag te doen (voor wat betreft
onderstaande factoren) was binnen het tijdsbestek niet haalbaar. De bij de ABCmethode minimaal één keer genoemde acties bij de optionele invoer van gegevens zijn:
Ad 1)
 Omhangen centrumgemeente beschermd wonen
 Uitvoeringskosten gemoeid met verstrekken voorschotten
 Herstelactie 2: grensgevallen 75%
 Herstelactie 4: Budgethouders die niet declareren
 Telefoondienst consulenten
 Rappel op communicatie
 Ambtshalve afsluiten na geen reactie op verzoek om herindicatie
 Uitzoeken en corrigeren van foutcodes
 Extra controle aangeleverde budgetten en herstelacties (nodig aangezien
er veel incorrect verwerkt is/wordt)
 Telefonische actie om cliënten te verzoeken hun ZOK snel naar de SVB te
sturen, plus telefoontjes met vragen van cliënten beantwoorden.
 Aanvullende acties beschermd wonen
 GO werkzaamheden 2014 en 2015
 Ongeregistreerde vragen contact momenten via consulenten en KCC
 Extra contact momenten naar RRT

34

|

2015









Ad 2)














Ad 3)









Verwerken van operationele vragen van de SVB als gevolg van onduidelijk
proces
Overgang klanten van WMO/Jeugd naar WLZ (de vergeten groep)
Onbekende BSN nummers met ambtshalve budget
Extra personele kosten in november-december 2014
Onderzoeken oorzaken niet-uitbetalen (steekproef onder 105 budgethouders)
Extra voorlichting budgethouders n.a.v. onderzoek niet uitbetalen (advertenties plaatsten, brieven sturen, selectie groepen en vragen beantwoorden)
Diverse keren alle TKB's opnieuw verstuurd naar de SVB
Brief PGB budgethouders verlenging indicatie 1 mei 2016
Versturen TKB, uitval corrigeren TKB, ZOK goedkeuren,
Besluitvorming directie voorbereiden over te nemen acties als gevolg van
sluiting SVB, coördinatie project
ICT: (groepen) burgers selecteren die o.b.v. uitgangspunten directie een
PGB verlenging moeten krijgen, besluiten e.d. vastleggen in GWS
Maatwerkbrieven schrijven, mergen en verzenden
Telefoontjes, vragen n.a.v. brieven
Handmatig splitsen budgetten 2015/2016
Mailings richting cliënt
Extra analyse en coördinatie uitvoering vertaling consequenties extra
tijdsdruk
Extra data entry
Extra inhuur assistent consulenten (vooronderzoek)
Selecteren groepen, bestuurlijke advisering, communicatie naar cliënten,
technische uitvoering van de ambtshalve verlengingen
belacties
administratieve handelingen: dossier, beschikking, document t.b.v. SVB

Politiek bestuurlijke advisering - annotatie bestuurlijke overleggen
Deelname werkgroep implementatie brainstorms
Coördinatie acties rond SVB en afstemming VNG/G4 overleggen
Beleidsmatige taken
Vanaf 1 juli 2015 Crisisoverleg PGB
Extra afstemming met zorgkantoor/SVB Verwerken van operationele vragen van de SVB als gevolg van onduidelijk proces
management crisisteam opdracht structurering, analyse en coördinatie
backoffice: belafspraken als gevolg van uitbetalingsproblemen

Meerkosten herstel-acties PGB en besluit herindicaties | 35







36

|

backoffice: behandelen mailverkeer vanuit de SVB met vragen over budgethouders
Opvoeren budgetten die niet in de gegevensoverdracht zaten
Kosten externe projectadviseur voor o.a: instructie backoffice geven over
uitvoeren herstelacties, onderzoeken verschillen in registratie TKB's, monitoren kwaliteits registratie TKB bij SVB
Bestuursadvisering

2015

Bijlage 2: Achtergrond onderzoekstraject
Bij het onderzoek betrokken partijen: klankbordgroep, opdrachtgever en -nemer
Dit onderzoek is door Ape en JE Consultancy uitgevoerd in opdracht van het ministerie van VWS. De uitgangspunten van het onderzoek zijn vastgesteld in een
Bestuurlijk Overleg van 8 september 2015. VWS stelde het kader van het onderzoek vast. De kaderstelling gebeurde in samenwerking met een klankbordgroep:
met vertegenwoordigers van gemeenten, VNG en het ministerie van Financiën en
VWS.
Ape en JE Consultancy hebben als onafhankelijke onderzoekers gefungeerd. Onafhankelijk betekent dat wij de meerkosten zo objectief mogelijk in beeld hebben
gebracht en dat wij de opdrachtgever middels deze rapportage hebben geadviseerd over een mogelijke compensatie hiervan. Welke kosten vergoed worden en
op welke wijze dit geschiedt is een bestuurlijke afweging. Onderzoekers van Ape
en JE Consultancy hebben de gebruikte gegevens en de uitkomsten van de berekeningen op plausibiliteit getoetst. Hiermee zijn de resultaten van voldoende zekerheid voorzien.
Korte doorlooptijd van het onderzoek
De doorlooptijd van het onderzoek was 7 weken. Het onderzoek begon met een
kick-off meeting op 8 oktober 201513. In deze bijeenkomst zijn de kaders van het
onderzoek afgestemd en is de aanpak besproken en aangescherpt. De gegevensuitvraag is van 8 t/m 20 oktober uitgewerkt. De gegevensuitvraag is in verdiepende sessies besproken met de gemeenten Groningen, Rotterdam en MiddenDelfland. Op 21 oktober heeft de VNG een brief naar alle gemeenten gestuurd
met het verzoek om aan het onderzoek deel te nemen. Nadat een gemeente een
contactpersoon heeft aangeleverd is de gegevensuitvraag opgestuurd. De gegevens dienden voor 6 november aangeleverd worden. De gegevens zijn tijdens de
aanlevering gecontroleerd en waar nodig teruggekoppeld en bewerkt. Tussen 6 en
20 november zijn de analyses uitgevoerd. De volledige SVB-gegevens t.a.v. de extrapolatie en verdeling zijn op 18 november verkregen. Op 23 november heeft
een terugkoppeling van de resultaten aan de klankbordgroep plaatsgevonden14.
13

Bij de kick-off meeting waren aanwezig: vertegenwoordigers van het ministerie van
VWS, het ministerie van Financiën, de VNG, de gemeenten Zwolle, Groningen,
Utrecht, Westland en Almere en Ape en JE Consultancy.
14
Bij de terugkoppeling waren aanwezig: vertegenwoordigers van het ministerie van VWS,
het ministerie van Financiën, de VNG, de gemeenten Groningen, Utrecht, Westland,
Almere, Den Haag en Den Bosch en Ape en JE Consultancy.

Meerkosten herstel-acties PGB en besluit herindicaties | 37

Bijlage 3: Gegevensuitvraag
Uitvraag van kosten op twee manieren: ABC-methode en administratieve methode
Met de klankbordgroep is afgestemd om de meerkosten op twee manieren uit te
vragen: de Activity Based Costing methode, ook wel de ABC-methode en een administratieve uitvraag. Bij de ABC-methode wordt naar acties, tijdinspanning per
actie (inhuur en interne inzet) en het tarief en/of de schaal van de uitvoerende
medewerker gevraagd (ABC-uitvraag). Bij de acties gaat het om alle acties die tot
meerkosten hebben geleid zoals die in het onderzoek gedefinieerd zijn. In de administratieve methode worden totale kosten gebruikt (bijvoorbeeld voor inhuur).
Gemeenten hebben de mogelijkheid gehad om beide manieren van de uitvraag in
te vullen.
Gemeenten betrokken bij de opstelling van de uitvraag
Bij een aantal gemeenten is een concept vragenlijst voorgelegd. Hierbij is naar
feedback gevraagd: Is de vragenlijst in te vullen? Zijn de vragen en definities helder? Kunnen in de vragenlijst alle gemaakte meerkosten opgegeven worden? Hoe
kan de vragenlijst verbeterd worden? In verdiepende sessies is de vragenlijst vervolgens aangepast.
Uitvraag biedt ruimte voor eigen invulling
In de uitvraag is ruimte gegeven om toelichtingen op de gegevens te maken en
om opmerkingen toe te voegen. Gemeenten konden zelf kostenposten toevoegen. In deze gevallen zijn de opmerkingen en toelichtingen cruciaal. Bij een aantal
gemeenten is naar aanleiding daarvan om verheldering gevraagd. Indien een gemeente de uitvraag niet kon invullen (bijvoorbeeld vanwege tijdgebrek of omdat
het format niet aansloot bij de bijgehouden gegevens) konden gegevens ook in
een andere vorm worden aangeleverd. Deze gegevens zijn zo goed mogelijk meegenomen in het onderzoek, bijvoorbeeld in Variant 3 waarin ook randtotalen van
kosten zijn meegenomen.
Implausibele gegevens zijn bij gemeenten teruggelegd
Veel gemeenten hebben gegevens voor dit onderzoek aangeleverd. Wij vertrouwen erop dat de gemeenten naar eer en geweten de vragenlijst hebben ingevuld.
Desalniettemin zijn de aangeleverde gegevens zijn door de onderzoekers op plausibiliteit getoetst. Hierbij is onder meer gekeken naar de kosten per budget (zelf
opgegeven budgetten) en naar de relatie tussen de kosten volgens de ABCmethode en de kosten volgens de administratieve methode. Gegevens die niet
verklaard konden worden zijn bij de betreffende gemeente teruggelegd. In sommige gevallen heeft dit geleid tot een aanpassing van de gegevens.

38

|

2015

Tarieven indirecte huur en overuren zijn gebaseerd op overheidstarieven 2015
In de ABC-uitvraag is naar de functieschaal van de medewerkers gevraagd die de
gevraagde acties hebben uitgevoerd. In de administratieve uitvraag konden vergoede overuren en de functieschaal van de betreffende medewerker worden
aangegeven. In beide gevallen gebruiken wij voor de berekening van de kosten tarieven conform de ‘tabel overheidstarieven 2015’.
Uitsplitsing naar Wmo en Jeugd
In de administratieve uitvraag is, zoals eerder gezegd, onderscheid gemaakt in
meerkosten bij Jeugdhulp en meerkosten bij Wmo. In sommige gevallen konden
kosten op basis van de geleverde gegevens niet aan Wmo of Jeugd worden toegewezen. In deze gevallen hebben wij op basis van de zelf opgegeven aantallen
budgetten de kosten verhoudingsgewijs toebedeeld.
Overheadkosten
Inhuurkosten zijn exclusief overhead opgevraagd. Indien er extra overheadkosten
zijn gemaakt konden deze onder de post ‘overige kosten’ worden opgegeven.

Meerkosten herstel-acties PGB en besluit herindicaties | 39

Bijlage 4: Extrapolatie
De extrapolatie hebben we op eenzelfde wijze uitgevoerd als de in Hoofdstuk 2
beschreven verdeling. De extrapolatie is in de basis gestoeld op twee grootheden:
de ambtshalve acties van de SVB in 2015 en het aantal budgetten tot en met 30
september 2015. Iedere combinatie van grootteklasse (klein, middelgroot en
groot), type (inhuur/interne kosten) en element (herstelactie, actie t.g.v. het besluit herbeoordelingen, landelijke kosten en overige kosten) vormt een eigen kostenpost binnen de steekproef. In onderstaand kader staat een voorbeeld van de
extrapolatie van een afzonderlijke kostenpost binnen de steekproef.
Voorbeeld extrapolatie kostenpost ABC-methode:
- grote gemeenten (grootteklasse) in steekproef 1a en 2a hebben gezamenlijk € 245.313inhuur-kosten (type) bij de herstelactie (element) “Uitzoeken
en corrigeren budgetten n.a.v. ambtshalve toekenning PGB en foutief of
onterecht niet ingevoerde PGB’s.“
- Bij grote gemeenten in de steekproef is 3.317 keer een ambtshalve toekenning (extrapolatiegrootheid) uitgevoerd.
- Landelijk zijn er voor kleine gemeenten 19.291 ambtshalve toekenningen
uitgevoerd.
- De macro-kosten voor kleine gemeenten voor deze kostenpost zijn:
€ 245.313 / 3.317 x 19.291 = € 1.426.693
Niet alle kostenposten van de meerkosten worden geëxtrapoleerd op basis van
dezelfde grootheid. Dit komt omdat niet voor iedere kostenpost dezelfde grootheid relevant is voor de omvang van de gemaakte kosten. De verschillende gehanteerde extrapolatiegrootheden zijn: ambtshalve toekenningen, ambtshalve goedkeuringen van zorgovereenkosmten, het totaal van ambtshalve acties en het
aantal budgetten in 2015 (tot en met september) per gemeenten.
Voorts verschilt de extrapolatie tussen de a- en b-varianten, aangezien in de administratieve methode geen onderscheid gemaakt is in afzonderlijke herstelacties
maar wel de meerkosten voor Jeugdhulp en Wmo apart zijn uitgevraagd.
Ter illustratie: bij de varianten waarbij de macro meerkosten zijn gestoeld op de
opgaven van tijdsbestedingen, uurtarieven en de verdeling interne/inhuur capaciteit (Activity Based Costing methode, a-varianten) worden bijvoorbeeld:
 de meerkosten van de herstelactie “Uitzoeken en aanpassen foutief uurtarief n.a.v. ambtshalve goedkeuring ZOK” geëxtrapoleerd op basis van
het aantal ambtshalve goedkeuringen van zorgovereenkomsten in 2015
per gemeente

40

|

2015



de meerkosten van “Aanvullende acties ten gevolge van het besluit m.b.t.
de herbeoordelingen” geëxtrapoleerd op basis van de budgetten per gemeente tot 30 september 2015, omdat het aantal herbeoordelingen meer
gerelateerd is aan het aantal budgetten dan aan het aantal ambtshalve
acties bij de SVB.
Bij de varianten waarbij de macro meerkosten zijn gestoeld op administratieve
gegevens (b-varianten) wordt bij extrapolatie geen onderscheid gemaakt in
ambtshalve toekenningen en ambtshalve goedkeuringen maar wordt wel onderscheid gemaakt in ambtshalve acties/indicaties Jeugdhulp en ambtshalve acties/indicaties Wmo omdat de kosten hier niet zijn toe te rekenen aan specifieke
ambtshalve acties, maar wel aan wettelijk domein..

Meerkosten herstel-acties PGB en besluit herindicaties | 41

Bijlage 5: Responsgemeenten
Gemeente

Inwoners

Grootteklasse

Alblasserdam

19801

klein

Almere

196013

groot

Alphen aan den Rijn

106785

groot

Alphen-Chaam

9717

klein

Amsterdam

810937

groot

Arnhem

150823

groot

Assen

67190

middelgroot

Beemster

8910

klein

Bellingwedde

8920

klein

Bloemendaal

22059

klein

Borsele

22579

klein

Brunssum

28958

klein

Capelle aan den Ijssel

66178

middelgroot

Delfzijl

25698

klein

Dordrecht

118691

groot

Dronten

40413

middelgroot

Echt-Susteren

31976

klein

Eindhoven

220920

groot

Epe

32351

klein

Etten-Leur

42357

middelgroot

Giesselanden

14442

klein

Goirle

23098

klein

Groningen

198317

groot

Haarlemmerliede en Spaarnwoude

5535

klein

Heemskerk

39088

klein

Heemstede

26364

klein

Hendrik-Ido-Ambacht

28911

klein

Hollands Kroon

47502

middelgroot

Hoorn

71703

middelgroot

Kampen

51092

middelgroot

Landsmeer

10444

klein

Leerdam

20590

klein

Leeuwarden

107342

groot

Leudal

36219

klein

Maasdriel

24156

klein

Maasgouw

23907

klein

Meppel

32867

klein

42

|

2015

Gemeente

Inwoners

Grootteklasse

Midden-Drenthe

33366

klein

Nijmegen

168292

groot

Noordoostpolder

46356

middelgroot

Oldambt

38560

klein

Onderbanken

7881

klein

Oss

90575

middelgroot

Papendrecht

32117

klein

Purmerend

79576

middelgroot

Rheden

43640

middelgroot

Rijssen-Holten

37661

klein

Rijswijk

47634

middelgroot

Roerdalen

20832

klein

Rotterdam

618357

groot

Schagen

45978

middelgroot

Sliedrecht

24528

klein

Smallingerland

55467

middelgroot

Stadskanaal

32803

klein

Steenbergen

23374

klein

Tholen

25408

klein

Tilburg

210270

groot

Twenterand

33929

klein

Veenendaal

63252

middelgroot

Venray

43112

middelgroot

Voorst

23767

klein

Vught

25638

klein

Westland

103241

groot

Wijchen

41043

middelgroot

Wijk bij duurstede

23043

klein

Woerden

50577

middelgroot

Zeist

61250

middelgroot

Zevenaar

32283

klein

Zoetermeer

123561

groot

Zwijndrecht

44547

middelgroot

Zwolle

123159

groot

Meerkosten herstel-acties PGB en besluit herindicaties | 43

Bijlage 6: Gemeenten extrapolatie
Onderstaande tabel geeft aan welke gemeenten de zes varianten in dit onderzoek
bevatten (aangeduid met een x).
Gemeente

Variant

Variant

Variant

Variant

Variant

Variant

1a

2a

3a

1b

2b

3b

Bloemendaal

x

x

x

x

x

x

Brunssum

x

x

x

x

x

x

Giesselanden

x

x

x

x

x

x

Groningen

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

Heemstede

x

x

x

x

x

x

Hoorn

x

x

x

x

x

x

Leudal

x

x

x

x

x

x

Onderbanken

x

x

x

x

x

x

Rheden

x

x

x

x

x

x

Rijssen-Holten

x

x

x

x

x

x

Tholen

x

x

x

x

x

x

Tilburg

x

x

x

x

x

x

Vught

x

x

x

x

x

x

Woerden

x

x

x

x

x

x

Zoetermeer

x

x

x

x

x

x

Zwolle

x

x

x

x

x

x

Amsterdam

x

x

x

Etten-Leur

x

x

x

Kampen

x

x

x

Maasdriel

x

x

x

Smallingerland

x

x

x

Westland

x

x

x

Alblasserdam

x

x

Almere

x

x

Alphen-Chaam

x

Arnhem

x

Beemster

x

x

x

Bellingwedde

x

x

x

Capelle aan den Ijssel

x

x

x

Dordrecht

x

Dronten

x

Haarlemmerliede

en

Spaarnwoude

44

|

2015

x

x
x

x
x

x

Echt-Susteren

x

x

Goirle

x

x

Hendrik-Ido-Ambacht

x

x

Hollands Kroon

x

x

Leerdam

x

Leeuwarden

x

x

Maasgouw

x

x

Meppel

x

Midden-Drenthe

x

x

Noordoostpolder

x

x

Oss

x

Papendrecht

x

Purmerend

x

Rijswijk

x

x

Roerdalen

x

x

Rotterdam

x

Schagen

x

x

Sliedrecht

x

x

Veenendaal

x

Voorst

x

Wijchen

x

Zwijndrecht

x

x

x

x

x

x

x
x

x

x

x

x

x

x
x

x

x
x

Meerkosten herstel-acties PGB en besluit herindicaties | 45