DE RECHTSPRAAK
Jaarverslag 2019

INHOUDSOPGAVE
Leeswijzer		

3

Jaarbericht

5

1 Zo waardevol is de Rechtspraak
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5
1.6

Kwaliteit
Tijdige rechtspraak
Werken aan een adequate financiering van de Rechtspraak
Digitalisering
Bescherming van de rechtsstaat in Europees perspectief
Een veilige werkomgeving

2 Gezichten van de Rechtspraak
2.1 Beslechting
		
		
		
		

2.1.1. Inleiding
2.1.2 Netherlands Commercial Court
2.1.3 Mediation naast rechtspraak
2.1.4 Maatschappelijk effectieve rechtspraak

2.2 Berechting
		
		
		
		

2.2.1 Inleiding
2.2.2 Mediation in strafzaken
2.2.3 Bejegening van slachtoffers
2.2.4 Maatschappelijk effectieve strafrechtspraak

2.3 Toetsing
		 2.3.1 Inleiding
		 2.3.2 De rol van de rechter bij politiek gevoelige zaken

2.4 Toezicht

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

8
10
11
14
16
18
20
22
24
24
24
25
25
28
28
28
30
31
32
32
32
35

3 De Rechtspraak in cijfers

37

3.1 Werken bij de Rechtspraak
		
		
		
		
		

3.1.1 Samenstelling personeelsbestand
3.1.2 Diversiteit
3.1.3 Ziekteverzuim
3.1.4 Integriteit
3.1.5 Bezoldiging bestuurders

3.2 Het rechtspreken
		
		
		
		
		
		
		
		
		

3.2.1 Inkomende en afgehandelde zaken
3.2.2 BOPZ-zaken en scheidingszaken
3.2.3 Tbs-maatregelen
3.2.4 Mediation naast rechtspraak en mediation in strafzaken
3.2.5 Productiviteit en kosten
3.2.6 Werkvoorraden
3.2.7 Kwaliteitsnormen
3.2.8 Wrakingsverzoeken en gehonoreerde wrakingen
3.2.9 Klachten

3.3 Bedrijfsvoering
		
		
		
		

3.3.1 Ontwikkeling in financieel perspectief
3.3.2 Verwachtingen
3.3.3 Risicoparagraaf
3.3.4 Kostenspecificatie, productgroepprijs en minutentarieven

4 Jaarrekening 2019

38
38
40
42
43
44
47
47
54
55
55
57
59
61
71
72
75
75
76
76
80
83

5 Controleverklaring van de onafhankelijke accountant 106

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

2

LEESWIJZER

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

3

In een rechtsstaat moeten mensen op de rechterlijke organisatie kunnen
vertrouwen. De uitleg die de rechter over de toepassing van het recht geeft,
heeft een normerende werking op de samenleving. De rechtszekerheid die
hiermee wordt geboden, leidt tot een bloeiend maatschappelijk en economisch
klimaat.
Om dit publieke belang te beschermen, werkt de Rechtspraak met andere
overheidsinstanties continu aan kwalitatief goede en tijdige rechtspraak, aan
een gezonde financiële basis, aan digitale innovatie en aan een veilige werk­
omgeving. In 2019 bleef de Rechtspraak zich inzetten voor de bescherming
van de fundamentele waarden van de rechtsstaat en het versterken van de
onafhankelijke Rechtspraak in de Europese Unie, en daarmee in Nederland.
Hierover gaat hoofdstuk 1, ‘Zo waardevol is de Rechtspraak’.
Om het effect van rechtspraak op het alledaagse leven te belichten, worden
op verschillende plaatsen in het jaarverslag 8 rechtszaken uit 2019 voor het
voetlicht gebracht. In een aantal videofilmpjes vertellen we ook over het dagelijks werk van de Rechtspraak. Wat doet de wijkrechter? Welke voorzieningen
zijn er voor slachtoffers?
In hoofdstuk 2 van dit jaarverslag, ‘Gezichten van de Rechtspraak’, staan 4 rollen
van de Rechtspraak centraal: de beslechtende, de berechtende, de toetsende
en de toezichthoudende rol. De Rechtspraak blijft enerzijds waarborgen dat haar
rechtsbeschermende taak ook in een veranderende samenleving overeind blijft,
en anderzijds zoekt zij voortdurend naar innovaties om te verbeteren.
Zo’n innovatie is het Netherlands Commercial Court (NCC), dat in 2019 in
Amsterdam van start is gegaan. Het NCC heeft in korte tijd bewezen dat het
snel kan schakelen en op korte termijn in het Engels een beslissing kan geven.
Mediation in strafzaken is ook een innovatie die in binnen-en buitenland op
grote waardering kan rekenen. Aan de coördinator van het project mediation in
strafzaken werd in december de Bianchi Herstelrechtprijs toegekend.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

De al wat langer lopende vernieuwing om de maatschappelijk effectiviteit van
rechtspraak te vergroten, mondde in 2019 uit in het visiedocument schulden­
problematiek en rechtspraak. De Rechtspraak spreekt hierin de ambitie uit
om een bijdrage te leveren aan de in de samenleving breed gesignaleerde
schuldenproblematiek. De Rechtspraak doet dat onder meer door bestaande
processen en procedures eenvoudiger en beter toegankelijk te maken en door
de introductie van een schuldenrechter.
Het accent van de initiatieven om de toegang tot de rechter te vergroten, lag in
2019 bij de Rotterdamse regelrechter, de Haagse wijkrechter en de Overijsselse
overlegrechter. Zij voorzien in snelle, goedkope, informele en oplossingsgerichte
procedures. In Eindhoven startte in de wijk Oud-Woensel de wijkrechtbank.
Daarin staat de aanpak van multiproblematiek centraal. In Rotterdam startte een
pilot die richt op de vraag of er meerdere procedures lopen in of rond een gezin
waarin huiselijk geweld plaatsvindt. Die zaken kunnen door 1 rechter tijdens een
combi-zitting huiselijk geweld worden behandeld.
Hoofdstuk 3 van dit jaarverslag gaat over ‘de Rechtspraak in cijfers’. De laatste
2 hoofdstukken betreffen de jaarrekening 2019 en de controleverklaring van de
onafhankelijke accountant. In 2019 is hard gewerkt aan een adequate financiering
van de Rechtspraak. De Rechtspraak en het ministerie van Justitie en Veiligheid
werden het eens over een nieuwe bekostigingssystematiek die instroom­
schommelingen dempt. Ook werd overeenstemming bereikt over prijzen voor
de komende 3 jaren. Met deze akkoorden is een belangrijke stap gezet op weg
naar een adequate en toekomstbestendige financiering van de Rechtspraak.
De Rechtspraak maakt dit jaarverslag op basis van artikel 104 van de Wet op
de rechterlijke organisatie. Het jaarverslag wordt aan de minister voor Rechts­
bescherming aangeboden die het onverwijld naar de voorzitter van de Tweede
Kamer stuurt. Voorliggend stuk bevat het integrale jaarverslag. Wij bieden u
op www.rechtspraak.nl/jaarverslag de mogelijkheid om snel en eenvoudig door
het jaarverslag te navigeren, te zoeken naar onderwerpen die voor u van belang
kunnen zijn en een selectie te maken van de onderdelen die u wilt lezen of bewaren.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

4

JAARBERICHT

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

5

Het voelt vreemd om met dit jaarverslag terug te kijken op een jaar dat door
alle gebeurtenissen van het moment zo ver weg lijkt. Door de uitbraak van het
coronavirus is iedereen bezig met een ongewisse toekomst. Toch blijft stilstaan
bij wat je hebt gedaan belangrijk, omdat dit een vorm van rekenschap geven is,
van verantwoordelijkheid nemen.
In het belang van de volksgezondheid en de gezondheid van rechtzoekenden,
betrokken professionals als advocaten en officieren en natuurlijk onze eigen
mensen, heeft de Rechtspraak zijn werkwijze op dit moment aangepast.
Gebouwen zijn beperkt toegankelijk, publiek is nog niet welkom. Dat doet een
organisatie met openbaarheid als kernwaarde pijn, maar het moet nu even zo.
Maar het betekent niet dat er geen recht wordt gesproken. Verre van dat.
De rechtsstaat kan niet op pauze.
We zetten alles op alles om zoveel mogelijk van de 1,5 miljoen rechtszaken
per jaar door te laten gaan. Met fysieke zittingen als het echt niet anders kan,
maar vooral schriftelijk en met digitale hulpmiddelen als telehoren en Skype.
Duizenden werken vanuit huis om dit voor elkaar te krijgen. Een kleine 2.000
collega’s zijn toch op locatie aanwezig omdat dit noodzakelijk is voor het
primaire proces.
We kijken hoe we onze gebouwen zo snel mogelijk klaar kunnen maken voor
een samenleving waar anderhalve meter afstand voorlopig de norm is. We leren
snel, niet in de laatste plaats omdat iedereen – ook buiten de Rechtspraak –
bereidwillig is te zoeken naar oplossingen. Iedereen in onze organisatie is zich
bewust van de grote persoonlijke en maatschappelijke impact die uitstel van
een rechterlijke beslissing kan hebben. We voelen de verantwoordelijkheid die
ons werk met zich meebrengt zeer.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

De oplossingen die we verzinnen zijn niet altijd ideaal, maar ze volstaan. Ik zie
met bewondering hoe onze mensen de grenzen binnen en buiten onze organisatie overstijgen. We zijn ervan doordrongen dat we dit samen moeten doen,
net zoals het hele land deze crisis gezamenlijk het hoofd moet bieden. Ik hoop
dat deze zware tijd ons dichter bij elkaar brengt en ons laat zien dat je door de
handen ineen te slaan een heel eind kan komen. Dat we de enorme (digitale)
stap voorwaarts die we op sommige vlakken noodgedwongen zetten, kunnen
behouden. Als iets nu al duidelijk is, is het dat we de creativiteit en flexibiliteit
van onze mensen moeten koesteren – ze zijn onmisbaar in deze vreemde tijd.
Hoe lang de huidige beperkingen duren, weet op het moment van schrijven
niemand. Veel is afhankelijk van de snelheid waarmee het virus zich verspreidt
en de maatregelen die de Rijksoverheid neemt. Zodra de situatie het toelaat
zullen we weer zoveel mogelijk fysieke zittingen houden. Niet alleen omdat we
zaken willen afhandelen, maar ook omdat door de beperkte toegankelijkheid
van onze gebouwen een belangrijke pijler van de democratische rechtsstaat
onder druk staat: openbare rechtspraak.
Daar komt bij dat openbare rechtspleging al onder hoogspanning stond. Geen
virus doet de gewelddadige dood van advocaat en rechter-plaatsvervanger
Derk Wiersum op 18 september vorig jaar vergeten. De dood van deze geliefde
en gedreven professional is niet alleen voor zijn naasten onvoorstelbaar pijnlijk,
het heeft ook de samenleving doen wakker schrikken. Leren omgaan met
dreiging is onvermijdelijk geworden. Dat raakt openbare rechtspraak in de kern.
We zagen ons genoodzaakt om soms pers en publiek te weren uit de zittingszaal. Uit veiligheidsoverwegingen en met pijn in het hart. Gelukkig hebben
journalisten die ik ontmoet meestal begrip voor de moeilijke situatie. We zijn
dan ook niet elkaars tegenpolen, maar delen hetzelfde uitgangspunt: Goede,
eerlijke en controleerbare rechtspraak leeft van openbaarheid en transparantie.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

6

Want juridische controle is prima geregeld, met de mogelijkheid van hoger
beroep en cassatie. Maar ook de buitenwereld moet kunnen controleren hoe
de rechter oordeelt. Rechters worden niet gekozen maar benoemd. Dat maakt
openbaarheid en transparantie van het grootste belang voor de legitimiteit
van je rechtssysteem.

HENK NAVES, VOORZITTER
RAAD VOOR DE RECHTSPRAAK

De uitbraak van het coronavirus heeft onherroepelijk gevolgen voor onze
organisatie. Ik denk daarbij in de eerste plaats aan de gezondheid van onze
mensen. Daarnaast zullen onze langetermijnplannen moeten worden bijgesteld
en de toekomst anders worden ingekleurd. Vanzelfsprekend hebben we al
gedachten bij de vragen die op dit vlak leven. Maar voor nu richten we ons
op 1 ding: zorgen dat Nederland ook in tijden van mondiale crisis kan rekenen
op professionele, onpartijdige en onafhankelijke rechtspraak.
Op de schouders van de Rechtspraak rust een grote verantwoordelijkheid.
Juist nu. Wij zijn de hoeder van het recht en kunnen de samenleving de rust
en het vertrouwen geven dat, wat er ook gebeurt, de rechtsstaat bij ons in
goede handen is. Zo maken we samenleven mogelijk.
Henk Naves – voorzitter Raad voor de rechtspraak

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

7

1

2

3

ZO WAARDEVOL IS
DE RECHTSPRAAK

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

8

De Rechtspraak staat ten dienste van
de samenleving. Het recht moet ervoor
zorgen dat mensen goed met elkaar
kunnen samenleven. Soms zijn mensen
het niet met elkaar eens over wat er
precies in een regel of wet staat. Of ze
houden zich niet aan de regels. Of ze
krijgen gewoon ruzie. In die gevallen kan
de rechter uitkomst bieden. De rechter
onderzoekt wat er aan de hand is, kijkt
naar de wetten en andere regels en doet

De rol van de rechter kan per zaak verschillen. Op de verschillende gezichten
van de Rechtspraak wordt in hoofdstuk 2 nader ingegaan.
De uitleg die de rechter in concrete situaties geeft over de toepassing van het
recht, heeft een normerende werking op de samenleving. Burgers en organisaties
weten daardoor beter wat de regels en wetten zijn, wat er van hen wordt
verwacht en wat de consequenties zijn als deze niet worden nageleefd.
De rechtszekerheid die hen daardoor wordt geboden leidt tot een bloeiend
maatschappelijk en economisch klimaat.
De uitspraken die de rechter in concrete zaken doet, geven het vertrouwen
dat regels ook echt gelden. Regels die niet alleen verplichtingen scheppen,
maar die ook en juist rechten geven, waardoor wij ons veilig kunnen voelen.
De rechtsstaat die Nederland is, is geen illusie, maar werkelijkheid.
Samen met andere overheidsinstanties beschermt de Rechtspraak iedere dag
weer dit publieke belang. Zoals in de volgende paragrafen te lezen is, doet
de Rechtspraak dat door continu te werken aan kwalitatief goede en tijdige
rechtspraak, aan een gezonde financiële basis, aan digitale innovatie en aan
een veilige werkomgeving. Op die manier blijft de rijkgeschakeerde Rechtspraak
slagvaardig en innovatief.

op basis daarvan een uitspraak over wat
er nu verder moet gebeuren.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

9

1.1

KWALITEIT

Om als Rechtspraak onze rol in de samenleving te kunnen blijven vervullen,
is goede en deskundige rechtspraak essentieel. In 2019 hebben we hier onder
meer het volgende aan gedaan:
De afgelopen jaren heeft de Rechtspraak met het programma Organisatie van
kennis gewerkt aan verbetering van structuren voor kennisdeling én de kennisdelingscultuur binnen de Rechtspraak. Het programma is in 2019 afgerond en
de gerechten hebben de ambities en activiteiten opgepakt en brengen ze verder.
Het programma heeft ertoe geleid dat er een digitale kennisomgeving is voor
de juridische professional, waarin alle belangrijke kennisbronnen doorzoekbaar
zijn en waar kennis gemakkelijk te delen is met andere juridische professionals.
Met de slogan ‘Kennis delen is kwaliteit vermenigvuldigen’, blijft kennisdeling
voortdurend onder de aandacht binnen de Rechtspraak. Kwaliteitscoördinatoren
en leidinggevenden hebben daarin een belangrijke rol. Een netwerk van lokale
en landelijke professionals werkt verder aan de ontwikkeling van een effectieve
kennisstructuur en zorgt ervoor dat de onderlinge samenhang wordt bevorderd.
Met een zogenoemde ‘Kennis 10-daagse’ is in juni 2019 voor het eerst op
georganiseerde wijze bij de gerechten en de landelijke diensten op verschillende
manieren aandacht besteed aan het thema kennis.

Professionele standaarden
Een ander initiatief dat bijdraagt aan de kwaliteit van de Rechtspraak, is de
invoering van professionele standaarden. Dit zijn kwaliteitsnormen die door
rechters en raadsheren zijn ontwikkeld om de inhoudelijke kwaliteit van hun
werk te verankeren en te bevorderen. Hierdoor laten rechters en raadsheren
zien wat goede rechtspraak is. Zij maken duidelijk welke kwaliteitseisen zij zelf
stellen aan hun werk en wat rechtzoekenden en de samenleving van hen mogen
verwachten. De afgelopen jaren zijn voor alle rechtsgebieden professionele
standaarden ontwikkeld en de meeste standaarden zijn stapsgewijs ingevoerd.
De invoering en invulling ervan blijft aandacht krijgen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Enkele voorbeelden van onderwerpen die in 2019 bijzondere aandacht hebben
gekregen binnen de rechtsgebieden civiel, straf en bestuur:
De civiele afdelingen van de gerechtshoven (de civiele hoven) zijn gestart met
de ontwikkeling van een nieuwe professionele standaard voor het schrijven van
uitspraken. In die standaard zijn aanbevelingen geformuleerd om de taal van
de uitspraken toegankelijker en begrijpelijker te maken.
De rechtbanken hebben nader uitgewerkt hoe de rechter regie kan voeren om
de procedure efficiënter en sneller te maken.
In het strafrecht is in 2019 met strafrechters de invulling van professionele
standaarden in hun dagelijks werk besproken en zijn bij de verschillende
gerechten best practices verzameld. Binnen de standaard over de bejegening
van slachtoffers door rechters, zijn landelijke uitgangspunten vastgesteld over
de rol van het slachtoffer als spreekgerechtigde en van de benadeelde partij.
Het plan is om deze in het landelijk strafprocesreglement te verwerken.
Voor bestuursrechters is een werkwijze ontwikkeld waardoor partijen van
tevoren beter weten wat er op de zitting gaat gebeuren, de zaak tijdens de
zitting effectiever kan worden behandeld en tijdigheid van uitspraken wordt
bevorderd. Voorts doen bestuursrechters, in zaken die zich daarvoor lenen,
zoveel mogelijk een mondelinge uitspraak. Partijen krijgen dan al op de zitting
duidelijkheid en de bestuursrechter kan de uitspraak in minder juridische taal
toelichten. De bestuursrechters komen periodiek bij elkaar om door middel
van een professioneel gesprek samen te reflecteren op hun werk en de relatie
ervan tot de samenleving. De hoogste bestuursrechtelijke colleges (Centrale
Raad van Beroep, College van Beroep voor het bedrijfsleven en Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State) hebben gezamenlijk professionele
standaarden ontwikkeld, die sinds 1 april 2019 gelden.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

10

1.2

TIJDIGE RECHTSPRAAK

DOORLOOPTIJDEN

Tijdige rechtspraak is ook van groot belang voor het kunnen blijven vervullen
van onze rol in de samenleving. De kwaliteit van het rechtspreken is goed en
het vertrouwen in de Rechtspraak is hoog. Maar de doorlooptijden en de
voorspelbaarheid daarvan verdienen verbetering. Een tijdige behandeling van
zaken is belangrijk voor rechtzoekenden, zodat ze weten waar ze aan toe zijn
en verder kunnen met hun leven. Daarom ontwikkelde de Rechtspraak in 2019
nieuwe standaarden voor doorlooptijden. Dat deden we in overleg met
juridische professionals binnen de Rechtspraak, maar ook met rechtzoekenden
en professionals buiten de Rechtspraak. De ontwikkelde standaarden voor
doorlooptijden kunnen rekenen op een groot draagvlak binnen en buiten de
organisatie.
Per zaaksoort is bepaald hoe lang een zaak mag duren. En binnen elke zaak
is bepaald hoe lang een stap mag duren. Bijvoorbeeld binnen hoeveel tijd de
zitting plaatsvindt en na hoeveel tijd een uitspraak volgt. In paragraaf 3.2.7
gaan we in op de gemeten duur van rechtszaken voor de Rechtspraak als
geheel volgens de normen die in 2019 golden.

De Rechtspraak wil de achterstanden efficiënt wegwerken, slimmer
plannen en de voorspelbaarheid door betere communicatie vergroten.
Hierdoor worden ook de doorlooptijden verkort.

Vanaf 2020 worden stappen gezet om de nieuwe standaarden daadwerkelijk te
gaan halen. Eind 2019 startte de Rechtspraak met de opzet van het programma
Tijdige rechtspraak. Met dit programma wil de Rechtspraak de doorlooptijden
significant en structureel verbeteren en de voorspelbaarheid en duur van
procedures vergroten. Het doel is de standaarden binnen de periode 2020-2023
te bereiken. De afwezigheid van achterstanden is een belangrijke voorwaarde
om de doorlooptijd-standaarden te kunnen halen. Aan het wegwerken van
achterstanden wordt de komende jaren dan ook veel aandacht besteed.
Hoopgevend is dat in 2019 een daling is opgetreden in de werkvoorraden
(zie hiervoor paragraaf 3.2.6). Dit betekent dat de opgave om de achterstanden
weg te werken iets is verlicht.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

11

Voorbeeld nieuwe standaard bestuursrecht
Bestuur algemeen (1e aanleg):
max. 16 weken

Ontvangst
beroepschrift

max. 10 weken

Dossier
compleet

max. 6 weken

Zitting

EK: max. 4 weken
MK: max. 6 weken

Uitspraak

Toestemming
partijen
(bij 8:57 zaken)

Voorbeeld nieuwe standaard familie- en jeugdrecht
Jeugdbeschermingszaken: verzoeken 1e ondertoezichtstelling:
max. 5 weken

Verzoek

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

max. 3 weken

Uitspraak
(meestal mondeling ter zitting)

max. 2 weken

Verzenden
schriftelijke
bevestiging

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

12

RECHTSZAAK I: IS DEMENTE VROUW VERMOORD?
In april 2016 beëindigt een verpleeghuisarts het leven van een demente vrouw. De vrouw heeft eerder
een euthanasieverklaring ondertekend, maar het Openbaar Ministerie vindt het toch moord omdat de
verpleeghuisarts haar leven heeft beëindigd zonder actueel verzoek.

DE OFFICIER VAN JUSTITIE
De verpleeghuisarts heeft de actuele stervenswens
van de demente patiënte niet geverifieerd en
daarmee een belangrijke zorgvuldigheidseis
overtreden. Daardoor is er geen sprake van gerechtvaardigde euthanasie maar van moord. Voor de
rechtszekerheid voor artsen en patiënten is het van
belang dat een juridische toets duidelijkheid over
die zorgvuldigheidseis geeft. Het staat vast dat
het euthanasieverzoek en de dementieclausules
ondubbelzinnig waren over de wens tot euthanasie
bij verpleeghuisopname. Maar een schriftelijke
wilsverklaring moet geverifieerd worden zolang
een wilsonbekwame patiënt nog in staat is om een
concrete en coherente levens- of stervenswens
kenbaar te maken. Omdat de dementerende vrouw
op enig moment verklaringen heeft afgelegd
waaruit zou kunnen worden opgemaakt dat zij
euthanasie te ver vond gaan, mocht de verpleeghuisarts niet overgaan tot euthanasie zonder nadere
en consistente bevestiging van haar stervenswens.

DE ADVOCAAT VAN DE VERPLEEGHUISARTS
Het Openbaar Ministerie is niet gerechtigd
om de zaak aanhangig te maken, omdat ze de
verpleeghuisarts willekeurig vervolgt. Artsen
hebben in vergelijkbare situaties een verzoek
tot levensbeëindiging ingewilligd, waarbij zij zeker
niet zorgvuldiger handelden. De verpleeghuisarts
is goed op de hoogte van de medisch-inhoudelijke
aspecten én van de normen omtrent euthanasie.
Nauwgezet heeft zij alle zorgvuldigheidseisen
gevolgd. Zij heeft onderzoek gedaan naar het
lijden, naar redelijke alternatieven en naar alle
zorgvuldigheidseisen. Er was geen mondelinge
verificatieplicht. Met een wilsonbekwame patiënte
is niet meer coherent te communiceren en mondelinge verificatie is dan ook niet meer mogelijk.
De wilsverklaring was uitgangspunt en die was
wilsbekwaam opgesteld. Omdat de euthanasie
volgens de zorgvuldigheidseisen is verleend, zou
de verpleeghuisarts ontslagen moeten worden van
alle rechtsvervolging.

DE RECHTBANK DEN HAAG
Het Openbaar Ministerie kan de verpleeghuisarts
wel vervolgen, maar het moet een hard gelag voor
haar zijn dat zij wordt beschuldigd van moord terwijl
zij volgens de officier van justitie heeft voldaan aan
vrijwel alle zorgvuldigheidseisen. De beschuldiging
van moord doet dan geen recht aan haar integere
handelen. De verpleeghuisarts heeft het leven van de
patiënte op haar uitdrukkelijk verlangen beëindigd
door toediening van euthanatica. Zij heeft zich
gehouden aan alle zorgvuldigheidseisen van de
Euthanasiewet. Zij nam het medisch dossier door en
sprak met de huisarts, echtgenoot en dochter. Ze
overlegde met het behandelteam in het verpleeghuis,
de psycholoog van de patiënte en met een consulent
van de levenseindekliniek. Ze heeft ook 2 onafhankelijke artsen om hun oordeel gevraagd. De verpleeghuisarts hoefde de actuele stervenswens niet te
verifiëren. De patiënte was volledig wilsonbekwaam.
De verpleeghuisarts wordt ontslagen van alle rechtsvervolging.
Lees ook de volledige uitspraak van de rechtbank
Den Haag: ECLI:NL:RBDHA:2019:9506

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

13

1.3 WERKEN AAN EEN ADEQUATE
FINANCIERING VAN DE RECHTSPRAAK

PRIJSAFSPRAAK

Een gezonde financiële basis van de Rechtspraak is essentieel voor het kunnen
vervullen van haar rol in de samenleving. In 2019 is hard gewerkt in de richting
van een adequate financiering van de Rechtspraak en van gezonde financiën.
De Raad voor de rechtspraak (de Raad) en het ministerie van Justitie en
Veiligheid hebben op constructieve wijze overleg gevoerd om de financiële
positie van de Rechtspraak weer op orde te brengen. In deze gesprekken is
gebruik gemaakt van de doorlichting die door Boston Consulting Group (BCG)
is uitgevoerd. In opdracht van de Raad heeft BCG onderzocht hoe de financiële
middelen en de taken van de Rechtspraak met elkaar in evenwicht kunnen
worden gebracht.
In de overleggen is ook het externe advies van Peter van den Berg (tot 2019 als
staatsraad verbonden aan de afdeling advisering van de Raad van State) over
de bekostigingssystematiek betrokken. De Rechtspraak moet minder afhankelijk
zijn van schommelingen in de instroom van het aantal rechtszaken. Dat was ook
een belangrijke aanbeveling van de onafhankelijke visitatiecommissie 2018. In
haar in 2019 verschenen rapport oordeelde die commissie dat een toereikende
bekostiging van de Rechtspraak, die aandacht heeft voor de toenemende druk
van de vaste kosten, noodzakelijk is.

De begroting van de Rechtspraak wordt de komende 3 jaar met
gemiddeld 95 miljoen euro per jaar verhoogd. Hiermee bedraagt het
totale jaarlijkse budget circa 1 miljard euro. Dit zijn de Raad voor de
rechtspraak en minister Dekker (Rechtsbescherming) over­eengekomen.
In deze video vertelt voorzitter Henk Naves over het prijsakkoord.

Uiteindelijk hebben de inspanningen en gesprekken ertoe geleid dat de Raad
en het ministerie van Justitie en Veiligheid het eens zijn geworden over een
nieuwe bekostigingssystematiek die instroomschommelingen dempt. Ook zijn
de Raad en het ministerie het eens geworden over de prijzen voor de komende
3 jaren. Met deze akkoorden is een belangrijke stap gezet op weg naar een
adequate en toekomstbestendige financiering van de Rechtspraak.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

14

RECHTSZAAK II: ZIJN BEZORGERS DELIVEROO ZELFSTANDIG?
Bezorgers die voor Deliveroo maaltijden bezorgen, zijn volgens de bezorgdienst zzp’ers en geen werknemers.
Zij kunnen daarom geen aanspraak maken op een arbeidsovereenkomst bij het bedrijf. Bovendien valt Deliveroo
niet onder de cao voor het beroepsgoederenvervoer. De vakbond FNV komt daartegen in het geweer en spant
2 zaken aan.

GEMACHTIGDE FNV

GEMACHTIGDE DELIVEROO

DE RECHTBANK AMSTERDAM

Deliveroo-bezorgers zijn volgens FNV geen zelf­
standigen, maar schijnzelfstandigen. De FNV
vertegenwoordigt weliswaar geen specifieke
Deliveroo-bezorgers, maar heeft wel een zelfstandig
belang om voor hen op te komen. Ze is daartoe
op grond van haar statuten gerechtigd. Deliveroo
nam in 2015 bezorgers op basis van een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd in dienst, maar
begin 2018 moesten ze zzp’er worden om voor
Deliveroo te kunnen blijven werken. De aard van
het werk en de machtsverhoudingen veranderden
niet. Dit betekent dat maaltijdbezorgers een
arbeidsovereenkomst zouden moeten kunnen
claimen. Door van de werknemers zzp’ers te maken,
ontloopt Deliveroo zijn sociale verantwoordelijkheid.
Door bezorgers als zzp’ers in te zetten, ontduikt
Deliveroo ook de cao voor het beroepsgoederenvervoer.

De FNV is niet onmiddellijk bij de rechtsverhouding
betrokken en niet-ontvankelijk, aldus Deliveroo. In
deze zaak heeft de vakbond geen enkele bezorger
als procespartij betrokken. De FNV heeft verzuimd
concrete feiten en omstandigheden te stellen.
Er zou per individu gekeken moet worden naar de
rechten en plichten die bezorgers en Deliveroo bij
het aangaan van de opdrachtovereenkomsten voor
ogen stonden. Een voorbeeld zijn de PostNL-zaken.
Iedere bezorger geeft ook een eigen invulling
en uitvoering aan de overeenkomst van opdracht.
Als de rechter tóch vindt dat de FNV mag optreden
namens de bezorgers, dan moet hij weten dat in
de opdrachtovereenkomst tussen Deliveroo en de
bezorgers en de uitvoering daarvan geen sprake is
van een gezagsverhouding. Omdat de bezorger
zich kan laten vervangen, is er geen persoonlijke
verplichting tot het verrichten van werk.

De FNV heeft een zelfstandig belang om op te komen
voor de bezorgers van Deliveroo en de rechtbank
acht FNV dan ook ontvankelijk. De verhouding tussen
Deliveroo en de bezorgers is door de nieuwe contractvorm in 2018 niet wezenlijk veranderd. De afhankelijkheid van Deliveroo weegt nog steeds zwaarder
dan de zelfstandigheid van de bezorger. De partnerovereenkomst is een standaardcontract en volledig
en eenzijdig door Deliveroo opgesteld. Er is sprake
van een gezagsverhouding tussen het bedrijf en de
bezorgers. Ook is er weinig tot geen ruimte voor
onderhandeling over het tarief. Niet alleen kan de
verhouding tussen Deliveroo en de bezorgers worden
gezien als een arbeidsovereenkomst, de bezorging
van maaltijden moet ook worden gekwalificeerd als
vervoer van goederen over de weg en valt daarmee
onder de cao van die sector. Deliveroo moet die
cao daarom met terugwerkende kracht naleven.
Lees ook de volledige uitspraken van de rechtbank
Amsterdam: ECLI:NL:RBAMS:2019:198 en
ECLI:NL:RBAMS:2019:210

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

15

1.4

DIGITALISERING

Om goed te kunnen inspelen op de behoeften in de samenleving, is eenvoudige
toegang tot de rechter voor mensen, bedrijven en overheden van belang.
De Rechtspraak wil dat onder meer doen door middel van digitalisering.
In eerdere jaren heeft de Rechtspraak belangrijke stappen gezet op het gebied
van digitalisering van strafzaken, vreemdelingenzaken en toezichtzaken
(faillissementen, schuldsaneringen, curatele, bewind en mentorschap). In 2019
lag de nadruk in deze rechtsgebieden op uitbreiding van het aantal dossiers
en andere activiteiten die digitaal plaatsvinden.
In 2019 is gestart met een traject om rechtzoekenden en hun procesvertegenwoordigers in het civiele recht en het bestuursrecht via een digitaal kanaal
toegang te geven tot de Rechtspraak. Als dit digitale kanaal klaar is, kunnen
zaken digitaal worden ingediend, waarna alle berichten- en stukkenuitwisselingen
met het gerecht digitaal verlopen. Het projectplan hiervoor is eind 2019 voor­
gelegd aan het Bureau ICT-toetsing (BIT), dat projecten van de Rijksoverheid
op hun kans van slagen toetst. Zowel bij het maken van het plan als bij de
uitvoering ervan worden ketenpartijen, gerechten en vakinhoudelijke over­
leggen betrokken. Uiteindelijk wil de Rechtspraak digitaal procederen voor alle
zaakstromen in deze rechtsgebieden invoeren. Het advies van het BIT wordt in
de zomer van 2020 verwacht. Als dat advies positief is, dan zal nog in 2020
daadwerkelijk gestart kunnen worden met de digitale ontsluiting van de eerste
zaakstromen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

16

RECHTSZAAK III: MAG OFUX LEXXXUS EEN OPLICHTER
NOEMEN?
Ofux, maker van vlogs en video’s, beschuldigt op YouTube en Instagram Lexxxus, influencer en rapper, ervan
dat hij zijn fans oplicht. Lexxxus verkoopt bluetooth oortjes. Hij heeft genoeg van de beschuldigingen en eist
dat Ofux ze rectificeert en van het internet haalt.

OFUX EN ZIJN ADVOCAAT

LEXXXUS EN ZIJN ADVOCAAT

DE RECHTBANK NOORD-HOLLAND

In zijn publicaties stelt Ofux misstanden aan de
kaak. Het publiek moet worden gewaarschuwd voor
een gangsterrapper als Lexxxus die zijn veelal jonge
en daardoor makkelijk te beïnvloeden fans geld
afhandig maakt. De feiten ondersteunen de kritiek
die hij op de sociale media heeft gespuid. Lexxxus
is een oplichter. Hij verkoopt weliswaar Fehepodz
bluetooth oortjes, maar hij levert ze niet. Lexxxus
zou een auto verloten onder zijn volgers, maar dat
heeft hij nooit gedaan. En Lexxxus zou gedoneerd
geld voor een iftar (de maaltijd die moslims tijdens
de ramadan direct na zonsondergang tot zich nemen)
in eigen zak hebben gestoken. Hij zou ook de kreet
‘Mehe-Fehe’ van Ofux hebben gestolen. De woning
van Lexxxus ten slotte is recent beschoten omdat hij
mensen zou hebben aangespoord om te ‘snitchen’
(verraden).

De berichten en video’s van Ofux berusten op
onjuiste of verdraaide beweringen en hebben niets
te maken met het aan de kaak stellen van misstanden.
Ofux scheldt Lexxxus uit en beledigt hem stelsel­
matig. Lexxxus is zich in 2011 gaan distantiëren
van zijn imago van gangsterrapper en profileert zich
sindsdien als jongerenhelper en inspirator. Behoud
van zijn goede naam en imago zijn belangrijk om
zijn brood te kunnen verdienen, maar door de
uitlatingen van Ofux is zijn handel in Fehepodz
bluetooth oortjes teruggelopen en is ook het aantal
volgers sterk teruggelopen. Omdat Ofux zijn goede
naam en eer aantast, moeten de beledigende en
onjuiste uitspraken worden verwijderd. Verder moet
Ofux een rectificatie op het internet zetten. Omdat
hij schade heeft geleden, zou Ofux ook een schadevergoeding moeten betalen.

In deze zaak botsen 2 fundamentele rechten: het
recht op bescherming van de goede naam en het
recht op vrijheid van meningsuiting. Het recht van
Lexxxus op bescherming van zijn goede naam gaat
hier boven het recht van Ofux op zijn vrijheid van
meningsuiting. Er is geen enkele rechtvaardiging
voor de vertekenende en schadelijke wijze waarop
Ofux zich over Lexxxus heeft uitgelaten. Wat hij
betitelt als misstanden zijn goeddeels eigen ver­
zinsels, gebaseerd op verdraaide feiten. Ofux moet
alle uitlatingen over Lexxxus verwijderen. Ook mag
hij geen nieuwe negatieve uitlatingen over Lexxxus
plaatsen en moet hij een rectificatie plaatsen op
zijn YouTube en Instagrampagina. Als Ofux dat niet
doet, moet hij aan Lexxxus een dwangsom betalen.
Het verzoek om schadevergoeding wordt afge­
wezen, onder andere omdat het onvoldoende is
onderbouwd.
Lees ook de volledige uitspraak van de rechtbank
Noord-Holland: ECLI:NL:RBNHO:2019:8457

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

17

1.5 BESCHERMING VAN DE RECHTSSTAAT IN EUROPEES PERSPECTIEF
Het thema rechtsstaat kent naast een nationale context ook een internationale
en meer specifiek Europese context. Zo is de Nederlandse rechterlijke organisatie
onderdeel van een Europese rechtsorde waarin rechters samenwerken op het
gebied van de tenuitvoerlegging van straffen, uitleveringsverzoeken en het
vergaren van bewijs. Voor deze samenwerking is het respecteren en toepassen
van gedeelde Europese waarden fundamenteel. Tot die waarden behoort de
rechtsstaatgedachte, waarin de ‘rule of law’, de scheiding der machten en
de toegang tot een onafhankelijke rechter essentieel is. In deze context kan
het vergroten van de politieke invloed op rechtspraak in 1 Europese lidstaat
potentieel gevolgen hebben voor rechtspraak in Nederland.

In 2019 bleef de Rechtspraak zich inzetten voor het beschermen van de fundamentele waarden van de democratische rechtsstaat en het versterken van de
onafhankelijke Rechtspraak in de Europese Unie en daarmee ook in Nederland.
Dit heeft de Rechtspraak gedaan door de samenwerking in de landen verder uit
te breiden waar rechtspraak onder druk staat, maar ook door het coördineren
van de inzet in Europese netwerken. In 2019 was Kees Sterk, lid van de Raad
(2013-2019), voorzitter van het bestuur van het European Network of Councils
for the Judiciary (ENCJ). Rechters en juridisch medewerkers hebben het
afgelopen jaar samengewerkt met collega-rechters bij projecten in onder
meer Bosnië en Herzegovina, Albanië, Oekraïne, Servië en Montenegro.

De afgelopen jaren is de Rechtspraak in een aantal Europese lidstaten onder
toenemende druk komen te staan. In 2019 verslechterde de onafhankelijke
positie van de Poolse Rechtspraak nog meer en werden Poolse rechters
geconfronteerd met de uitbreiding van disciplinaire maatregelen tegen rechters.
Het afgelopen jaar heeft het Europees Hof van Justitie een bepalende uitspraak
gedaan over de gedeelde Europese waarden van een onafhankelijke Rechtspraak.1
In een andere zaak bepaalde het Hof dat de rechterlijke organisatie in de
lidstaten onder hun eigen bevoegdheid valt, maar dat dit niet wegneemt
dat de lidstaten bij de uitoefening van deze bevoegdheid de verplichtingen
in acht moeten nemen die voortkomen uit het Europees Unierecht.2

1 Arrest van het Hof, 19 november 2019.
2 Arrest van het Hof, 5 november 2019.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

18

RECHTSZAAK IV: ZIJN EXECUTIES IN NEDERLANDS-INDIË
VERJAARD?
De rechtbank Den Haag vindt dat Nederland verantwoordelijk is voor oorlogsmisdaden die soldaten in
Nederlands-Indië hebben gepleegd. De Staat vindt van niet. Het verzoek van kinderen van in 1947 op
Zuid-Sulawesi geëxecuteerde mannen om een schadevergoeding is volgens de Staat verjaard. Het woord
is aan het gerechtshof Den Haag.

DE ADVOCAAT VAN DE STAAT
De verzoeken om schadevergoeding die 5 kinderen
van op Zuid-Sulawesi (destijds Zuid-Celebes)
geëxecuteerde mannen hebben ingediend, zijn
verjaard. De rechtbank Den Haag vindt dat een
beroep op verjaring in strijd is met redelijkheid en
billijkheid, maar dat is onjuist. Aan een beroep op
verjaring kan alleen voorbij worden gegaan als de
Staat een ernstig verwijt kan worden gemaakt en hij
van meet af aan wist wat in een specifiek geval is
gebeurd. Dat staat in sommige gevallen ter discussie,
omdat er na ruim 70 jaar geen bewijzen meer zijn.
De kinderen zijn ook te laat met hun verzoeken.
Ze waren lang in staat om een vordering tegen de
Staat in te stellen, maar ze deden dat pas in 2012.
Ook daarom zou het gerechtshof 3 vonnissen van
rechtbank Den Haag moeten vernietigen en de
vorderingen van de 5 kinderen moeten afwijzen.

DE ADVOCAAT VAN DE
5 INDONESIËRS
De onrechtmatige gedragingen van het Nederlandse
leger tijdens de zuiveringsacties op Zuid-Sulawesi
in 1947 zijn van een ‘buitencategorie.’ Het zijn
grove schendingen van de mensenrechten tegen
de achtergrond van zuiveringsacties in een koloniale
oorlog. Die verjaren niet. De Nederlandse Staat
was verplicht te registeren wie wanneer gevangen
werd genomen en wie wanneer en waar werd
doodgeschoten. Een dergelijke registratie is destijds
vrijwel achterwege gebleven. De 5 kinderen kwamen
pas in 2012 in contact met de in 2007 opgerichte
Stichting Komite Utang Kehormatan Belanda, waarna
ze de Staat heel snel voor zijn misdragingen op
Zuid-Sulawesi aansprakelijk stelden.

HET GERECHTSHOF DEN HAAG
De Nederlandse Staat kan zich niet op verjaring
beroepen. De buitengewone ernst en de grote
mate van verwijtbaarheid van het gebruikte geweld
staan verjaring in de weg. Er zijn inderdaad bewijsproblemen, maar die heeft de Staat vooral aan
zichzelf te wijten. Het is voldoende aannemelijk dat
de 5 kinderen gezien hun maatschappelijke positie
lange tijd niet in staat waren de Nederlandse Staat
aan te spreken. Deze zaak gaat nu terug naar de
rechtbank, die zal moeten beslissen of de 5 inderdaad
kinderen zijn van in 1947 geëxecuteerde mannen.
Als dat zo is, dan kunnen zij aanspraak maken op
een vergoeding van kosten van levensonderhoud.
Ze hebben geen recht op smartengeld. In een
andere, tegelijk uitgesproken, zaak is bewezen dat
een Indonesische man in 1947 tijdens Nederlandse
gevangenschap op Oost-Java is gemarteld. Ook
tegen­over hem kan de Staat zich niet op verjaring
beroepen.
Lees ook de volledige uitspraken van het gerechtshof
Den Haag: ECLI:NL:GHDHA:2019:2524 en
ECLI:NL:GHDHA:2019:2525

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

19

1.6

EEN VEILIGE WERKOMGEVING

Om als de Rechtspraak onze rol in de samenleving te kunnen blijven vervullen,
is het van groot belang dat rechters hun taak ongestoord kunnen uitvoeren.
Zij moeten in alle omstandigheden veilig en onbeïnvloed kunnen rechtspreken.
Helaas krijgt de Rechtspraak steeds vaker te maken met risico’s en dreigingen.
Een adequate beveiliging is daarom noodzakelijk. Die beveiliging moet het
primaire proces (het rechtspreken) zo veel mogelijk beschermen, maar mag
niet ten koste gaan van kernwaarden als onafhankelijkheid, onpartijdigheid,
openbaarheid, toegankelijkheid en transparantie.
Dreigingen waar de Rechtspraak mee te maken heeft, doen zich in verschillende
vormen voor. Zo zijn er groeperingen en personen die gewichtige belangen
van de Nederlandse samenleving schaden of daarmee dreigen en daarbij
de Rechtspraak als mikpunt kiezen. Voorbeelden zijn gewelddadig politiek
activisme en terrorisme. Ook kan de Rechtspraak worden geconfronteerd met
verwarde agressieve personen. De georganiseerde misdaad, of wie daar belang
bij heeft, kan het gemunt hebben op de Rechtspraak om berechting en bestraffing te voorkomen of omdat de Rechtspraak, net als elke andere organisatie,
aantrekkelijk kan worden gevonden als slachtoffer (denk bijvoorbeeld aan
computercriminaliteit).

Terugkijkend op 2019 kan en mag niet voorbij worden gegaan aan de moord
op 18 september op de Amsterdamse advocaat en rechter-plaatsvervanger
bij de rechtbank Zeeland-West-Brabant Derk Wiersum. Deze liquidatie is wel
geduid als een aanslag op de rechtsstaat en de mensen die daarvoor werken; een
terreuraanslag, bedoeld om angst te zaaien. Deze verschrikkelijke gebeurtenis
veroorzaakte veel leed bij de direct betrokkenen en leidde ertoe dat acuut
sterk vrijheid beperkende beveiligingsmaatregelen genomen moesten worden.
De moord bracht ook een spanningsveld aan het licht tussen veiligheid en
openbaarheid en leidde ertoe dat de persrichtlijn moest worden herzien.
Naar aanleiding van deze extreme veiligheidsschending is in 2019 een
coördinatiegroep veiligheid Rechtspraak ingesteld, die in verbinding staat met
de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTV) en die in samenwerking
met professionals buiten de Rechtspraak aanbevelingen doet en plannen ter
verbetering van de veiligheid maakt.

De aard van de dreiging kan variëren van openlijk tot heimelijk en van vreedzaam
tot zeer gewelddadig. Niet alleen de organisatie loopt gevaar, dat kan ook
gelden voor medewerkers in en rond gerechtsgebouwen en daarbuiten.
Soms richt de dreiging zich zelfs op familieleden van medewerkers. Naast de
externe dreigingen houden we ook rekening met mogelijke interne dreigingen
zoals integriteitsschendingen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

20

RECHTSZAAK V: HEEFT HOLLEEDER MOORDEN UITGELOKT?
In Amsterdam-Osdorp staat Willem Holleeder terecht omdat hij tussen 2002 en 2006 6 aanslagen zou hebben
uitgelokt. Bij die aanslagen werden 5 moorden, 1 doodslag en 1 poging tot moord gepleegd en werd aan
1 slachtoffer zwaar lichamelijk letsel toegebracht.

DE OFFICIEREN VAN JUSTITIE
Willem Holleeder heeft anderen uitgelokt om
meerdere moordaanslagen te plegen door hen
middelen en inlichtingen te geven en geld te beloven
en te betalen. Deze beschuldiging is vooral gebaseerd
op de verklaringen van getuigen over concrete
gebeurtenissen die zij met hem hebben meegemaakt
met of in relatie tot hem. Die verklaringen en
gebeurtenissen staan in groter verband van criminele
samenwerking. De verklaringen die zijn 2 zussen
en ex-partner tegen hem hebben afgelegd over de
familieverhoudingen zijn waarachtig en berusten op
feiten. Hun verhalen zijn niet afgestemd. Ze worden
ondersteund door verklaringen van andere getuigen.
Aan Holleeders eigen verklaringen moet geen
waarde worden gehecht. Hij heeft keer op keer
laten zien dat hij zijn verklaringen aanpast naar
gelang hem dat uitkomt. Willem Holleeder verdient
levenslange gevangenisstraf.

WILLEM HOLLEEDER EN ZIJN
ADVOCATEN
Willem Holleeder is bij geen enkele moord betrokken
geweest. Hij heeft om verschillende redenen wel
contacten onderhouden met personen uit de zware
georganiseerde criminaliteit, maar dat wil niet
zeggen dat hij zich ook schuldig heeft gemaakt
aan strafbare feiten met die personen. Hoewel het
milieu te complex is om aan te kunnen wijzen wie
verantwoordelijk is voor welke liquidaties, is wel
duidelijk dat anderen dan Holleeder opdracht daar­
voor hebben gegeven. De getuigen die belastend
over hem verklaren, liegen. Eén zus van Willem
Holleeder is advocaat en wist precies wat zij moest
zeggen om haar doel – geld en eigenbelang –
te bereiken. Zij heeft haar verklaringen met andere
getuigen in elkaar gezet. Willem Holleeder zou
op alle punten moeten worden vrijgesproken.

DE RECHTBANK AMSTERDAM
Willem Holleeder vormde met anderen een criminele
organisatie. In dit milieu was hij opdrachtgever van
koelbloedige liquidaties, die hij met informatie en
financiering uitlokte en faciliteerde. Holleeder is daarbij
lang buiten schot gebleven door afstand te scheppen
tot de uitvoering van opdrachten, door het zaaien
van angst en door het creëren van misinformatie en
complotten. De verklaringen van de getuigen kunnen
dienen als bewijs. Uit de geschiedenis van Holleeder
blijkt een ontwikkeling van kwaad tot erger, van geldlust, machtsdenken en geweldplegingen. Zijn gewelddadigheid heeft ertoe geleid dat naaste familieleden
pas de moed vonden om te verklaren toen ook zij geen
andere uitweg meer zagen. Holleeder heeft gewetenloos en onverschillig over leven en dood van anderen
beschikt. Er is een groot gevaar voor herhaling van
gewelddadigheid en daarom is een levenslange
gevangenisstraf op zijn plaats.
Lees ook de volledige uitspraak van de rechtbank
Amsterdam: ECLI:NL:RBAMS:2019:4555
Bij het gerechtshof Amsterdam dient het hoger beroep.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

21

1

2

3

GEZICHTEN VAN
DE RECHTSPRAAK

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

22

In het vorige hoofdstuk is een uiteen­
zetting gegeven van de belangrijkste
activiteiten die in 2019 zijn ondernomen
om de Rechtspraak in stand te houden
en te versterken. Er is kort aangestipt
dat de rechter een breed palet aan rollen
is toebedeeld, waarmee het eveneens
brede palet van denkbare juridische
situaties kan worden bediend. De Rechtspraak blijft enerzijds waarborgen dat
haar rechtsbeschermende taak ook in
een veranderende samenleving overeind
blijft, en anderzijds zoekt zij voortdurend

In dit jaarverslag onderscheiden wij 4 rollen van de rechter: de beslechtende,
de berechtende, de toetsende en de toezichthoudende rol. De beslechtende rol
van de rechter houdt in dat hij oordeelt en een beslissing neemt in een dispuut
dat 2 of meer partijen verdeeld houdt. De berechtende rol betreft het strafrecht:
verdachten van strafbare feiten komen voor de rechter, die oordeelt of iemand
‘het heeft gedaan’, schuldig is en of dat strafbaar is en die een beslissing neemt
over de op te leggen straf of maatregel. De toetsende rol gaat over de rechter
die controleert of het recht op de juiste wijze wordt toegepast en over die
toepassing zijn oordeel geeft. De toezichthoudende rol ten slotte is het zichtbaarst in de rechter die in de gaten houdt en oordeelt of de honderdduizenden
vermogens van mensen en bedrijven door curatoren en bewindvoerders
goed worden beheerd of afgewikkeld. Op de verschillende gezichten van de
Rechtspraak en ontwikkelingen in 2019 wordt in dit hoofdstuk nader ingegaan.
Rode draad bij deze rollen zijn de kernwaarden onafhankelijkheid, onpartijdigheid
en openbaarheid, maar ook nieuwere inzichten als regievoering en transparantie.
De rechter is onafhankelijk: hij is aan niemand gebonden bij zijn oordeelsvorming.
Hij is onpartijdig en dus neutraal. De rechter spreekt recht in het openbaar,
tenzij de wet dat verbiedt (‘het sluiten van de deuren”). Door die openbaarheid
is voor iedereen controleerbaar wat de rechter doet. Daarnaast treedt de rechter
steeds meer regievoerend op. Dat betekent dat hij actief regisseert op de beste
manier om recht te spreken, zo nodig zelf bemiddelt of verwijst naar andere
expertise, zoals mediation of schuldhulpverlening als hij dat beter acht. In het
rechtspreken is de rechter duidelijk en transparant, zodat iedereen begrijpt wat
hij doet. In de volgende paragrafen komen deze kenmerken terug.

naar innovaties om te verbeteren. Dat is
in 2019 ook gebeurd.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

23

2.1 BESLECHTING
2.1.1. Inleiding
Soms komen partijen er onderling niet uit. Denk bijvoorbeeld aan ouders die
het samen niet eens kunnen worden over de hoogte van de kinderalimentatie.
Of denk aan contractbreuk bij bedrijven die zaken doen met elkaar. Of aan een
burenruzie of aan iemand die schade lijdt door toedoen van een ander of een
rekening die niet wordt betaald. In dit soort gevallen kan iedereen, al dan niet
met hulp van een advocaat, bij de rechter komen. De rechter onderzoekt de
feiten, past de wettelijke regels daarop toe en neemt een beslissing over de
alimentatie, over het contract, over de rechtsverhouding tussen de buren, over
de schade of over de geldvordering. De rechter bevoordeelt niet de ene partij
boven de andere: hij is onpartijdig. Partijen moeten zich aan die uitspraak
houden. Daarmee wordt niet eigenrichting, maar het recht gebruikt als middel
om een geschil op te lossen.

2.1.2

Netherlands Commercial Court

Een nieuw initiatief voor beslechting van internationale handelsgeschillen is
het Netherlands Commercial Court (NCC). Het NCC is als onderdeel van de
rechtbank Amsterdam en het gerechtshof Amsterdam op 1 januari 2019 van
start gegaan. De Tweede Kamer en de Eerste Kamer keurden in 2018 een
wetsvoorstel goed dat het NCC mogelijk heeft gemaakt. Met het NCC komt
de Rechtspraak tegemoet aan een groeiende behoefte bij internationaal actieve
bedrijven. Het NCC biedt hen een deskundig forum dat hun internationale
handelsgeschillen binnen een redelijke termijn en tegen redelijke kosten kan
oplossen. Het NCC behandelt zaken standaard in het Engels en doet in het
Engels uitspraak. De procedures zijn volledig toegesneden op een zo efficiënt
mogelijke behandeling van veelal complexe zaken.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Voor Nederlandse bedrijven is het NCC een uitkomst: zij krijgen vaker te maken
met internationale handelsgeschillen met Engelstalige partijen. De mogelijkheid
om bij het NCC in het Engels te procederen betekent dat bewerkelijke vertalingen
niet meer nodig zijn. Naast het kostenvoordeel leidt dit ook tot meer efficiëntie,
duidelijkheid en transparantie.
Kort na de officiële opening werd op 11 februari 2019 de eerste zaak ingediend
bij het NCC. Dat is naar internationale maatstaven erg snel bij een nieuw
gerecht van dit type. De zaak betrof een verzoekschrift bij de voorzieningenrechter (NCC Court in Summary Proceedings). De zitting werd gehouden op
26 februari en de beslissing werd op 8 maart 2019 gegeven. Een tweede
zaak, eveneens een zaak bij de voorzieningenrechter, werd aangebracht op
21 juni 2019. Hierin werd vanwege de spoedeisendheid een verkort vonnis
gewezen op de dag na de zitting, op 4 juli 2019, waarna een uitgewerkt vonnis
2 weken later werd verstrekt. Daarnaast werden in 2019 2 bodemzaken aangebracht die hun vervolg hebben in 2020.
Hoewel 4 zaken in het eerste jaar niet veel lijkt, is het naar internationale
maatstaven een goed resultaat voor een nieuw gerecht. Gemiddeld duurt het
meer dan 3 jaren na aankondiging voordat een eerste zaak binnen komt.
Het NCC heeft bewezen dat het snel kan schakelen en binnen een korte termijn
een beslissing in het Engels kan geven. Het digitale systeem eNCC, dat op basis
van vrijwilligheid door partijen wordt gebruikt, functioneert goed.
Het NCC is in 2019 doorgegaan met het voorlichten van de Nederlandse en
buitenlandse advocatuur en bedrijfsjuristen over de voordelen van procederen
bij het NCC. Daarvoor hebben diverse bijeenkomsten en presentaties plaats­
gevonden, waarbij informatiemateriaal is uitgereikt. De reacties op die bijeenkomsten waren positief. Ook zijn periodiek nieuwsbrieven gestuurd naar deze
doelgroepen om hen op de hoogte te houden van de stand van zaken.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

24

Tevens zijn de gerechten benaderd en herinnerd aan hun toezegging om in
internationale zaken partijen te wijzen op de mogelijkheid van verwijzing naar
het NCC.
Daarnaast heeft het NCC het vertalen van relevante onderdelen van het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering voortgezet. De verwachting is dat dit in de
zomer van 2020 uitmondt in een tweede vertaling in boekvorm. In de aanloop
daarnaartoe is al wel een Engelse woordenlijst met procesrechtelijke termen
gemaakt en op de website gepubliceerd. Ook is er een zaaktoedelingsreglement
gepubliceerd. Het NCC is ook verder gegaan met het gereedmaken van een
zittingszaal in het Amsterdamse Paleis van Justitie voor gebruik door het NCC.
Na het doorlopen van een aanbestedingsprocedure is de opdracht inmiddels
verleend. Uitvoering vindt plaats in de eerste helft van 2020.

2.1.3 Mediation naast rechtspraak
De rol van rechtspraak in de samenleving ontwikkelt zich voortdurend. De
rechter zoekt daarbij naar verbinding met de samenleving. Conflictdiagnose en
regievoering door de rechter zijn daarbij instrumenten om het geschil of conflict
op maat op te lossen. Deze geschiloplossing krijgt in sommige gevallen vorm
door mediation naast rechtspraak. In civiele en bestuursrechtelijke zaken is dat
al langere tijd het geval. De rechter beslist, schikt óf verwijst naar mediation.
Inmiddels is ook mediation in strafzaken een reguliere voorziening. Zie hierover
meer in paragraaf 2.2.2. Bij elk gerecht is een mediationbureau ingericht dat
zich bezighoudt met de verwijzingen naar mediation en daaraan gerelateerde
vormen van conflictoplossing. Bemenst door mediationfunctio­narissen die
rechtsgebied overstijgend, laagdrempelig en in klare taal dagelijks intern en
extern benaderbaar zijn. In paragraaf 3.2.4 wordt een landelijk beeld gegeven
van het aantal mediations.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

2.1.4 Maatschappelijk effectieve rechtspraak
Naast de hiervoor beschreven meer klassieke rol van de rechter in het beslechten
van geschillen, probeert de rechter sinds een aantal jaren de maatschappelijke
effectiviteit van rechtspraak te vergroten. Projecten die, inmiddels in het hele
land, onder de paraplu van maatschappelijk effectieve rechtspraak (MER)
worden gestart streven ernaar om rechtspraak zo betekenisvol mogelijk te laten
zijn voor de rechtzoekende(n) en de samenleving. Binnen MER is een aantal
thema’s benoemd waarop de inspanningen van de Rechtspraak zich met name
richten: schuldenproblematiek, multiproblematiek (waarbij mensen te maken
hebben met gerelateerde juridische problemen op het gebied van bijvoorbeeld
schulden, huisvesting of verstoorde familierelaties), complexe echtscheidingen,
toezicht op bewind en toegang tot de rechter.
In 2019 is het visiedocument schuldenproblematiek en rechtspraak gepubliceerd.
De Rechtspraak heeft hiermee de ambitie uitgesproken om een bijdrage te
leveren aan de in de samenleving breed gesignaleerde schuldenproblematiek.
De Rechtspraak doet dat onder meer door bestaande processen en procedures
eenvoudiger en beter toegankelijk te maken en door de introductie van een
schuldenrechter.
In het kader van het traject Scheiden zonder Schade werd in 2019 door de
rechtbanken Oost-Brabant en Den Haag hard gewerkt aan een nieuwe procedure,
waarbij scheidende echtgenoten in 2020 gezamenlijk toegang krijgen tot de
familierechter. Deze gezamenlijke toegang is bedoeld om escalatie te voorkomen.
Het accent van de initiatieven om de toegang tot de rechter te vergroten, lag in
2019 bij de Rotterdamse regelrechter, de Haagse wijkrechter en de Overijsselse
overlegrechter. Deze pilots volgden op de spreekuurrechter in Noord-Nederland
en voorzien in snelle, goedkope, informele en oplossingsgerichte procedures.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

25

Deze procedures zijn gebaseerd op artikel 96 van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering, dat de kantonrechter met instemming van partijen de vrijheid
biedt om naar eigen inzicht een procedure in te richten. Het gaat bij deze pilots
om problemen van burgers die juridisch niet complex zijn, maar wel veel invloed
hebben op hun leven. De pilots worden in 2020 geëvalueerd en dan zal worden
besloten of ze zich lenen voor toepassing in andere gerechten.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

26

RECHTSZAAK VI: SMARTENGELD DOOR AARDBEVINGEN?
In het Groningenveld veroorzaakt gaswinning aardbevingen. Woningbezitters en huurders vinden dat zij
hierdoor materiële schade lijden en dat hun woongenot erdoor wordt aangetast. Daarom vinden ze dat
zij recht hebben op een schadevergoeding en op smartengeld. De NAM vindt van niet.

ADVOCATEN VAN HUURDERS EN
WONINGBEZITTERS
In het gebied waarin de 127 mensen wonen die
menen recht te hebben op een schadevergoeding
en smartengeld, komen geregeld aardbevingen
voor. Het leven in een aardbevingsgebied levert
spanningen en onzekerheden op. Er is ‘gedoe’
rond de schade aan hun woning en angst voor een
calamiteit als gevolg van een volgende aardbeving.
26 mensen hebben daarnaast geestelijk letsel
opgelopen. De woningen van de meeste bewoners
zijn 2 of meer keer beschadigd. In veel gevallen zijn
deze schades aangemeld bij de NAM en afgewikkeld
op basis van het Schadeprotocol. Bij het overgrote
deel van de mensen is er A-schade (door bevingen
veroorzaakt) of B-schade (verergerd door bevingen).
Door deze malaise hebben zij recht op smartengeld
én op vergoeding van vermogensschade vanwege
gemist woongenot.

ADVOCATEN VAN DE NEDERLANDSE
AARDOLIE MAATSCHAPPIJ (NAM)
De NAM en de bewoners zijn het erover eens dat
de NAM aansprakelijk is voor schade die is aangericht door aardbevingen. De NAM stelt niet dat bij
bewoners ten onrechte A- en B-schades zijn vast­
gesteld, maar wél dat niemand van de mensen die
smartengeld én vergoeding van vermogensschade
eist, recht heeft op vergoeding van vermogensschade
wegens gemist woongenot. Het is onwaarschijnlijk
dat aardbevingen met een kracht van minder dan
2,3 op de schaal van Richter schade aan gebouwen
veroorzaken. Uit onderzoek van de TU Delft naar de
oorzaken van bouwkundige schades in Groningen,
blijkt dat veelal zogenaamde gebouwgebonden
oorzaken en ongelijkmatige zettingen de belangrijkste
oorzaak vormen van de schade. Slechts bij een
beperkt aantal afzonderlijke schades is vastgesteld
dat deze uitsluitend door aardbevingen kunnen zijn
veroorzaakt.

GERECHTSHOF ARNHEM-LEEUWARDEN
Eigenaren of huurders van een woning waaraan
minimaal 1 keer fysieke schade is vastgesteld, hebben
recht op vergoeding van schade wegens gemist
woongenot. Als minimaal 2 keer fysieke schade aan
de woning is vastgesteld, bestaat daarnaast recht op
smartengeld. Dat smartengeld bedraagt minimaal
2.500 euro per persoon. In deze zaak betekent dit dat
65 mensen recht hebben op vergoeding van schade
wegens gemist woongenot en/of smartengeld. De
precieze hoogte van de schadevergoeding waarop
zij recht hebben, wordt in een aparte procedure
vastgesteld. Bij 49 mensen is geen of 1 keer fysieke
schade aan de woning vastgesteld. Voor hen wordt
de procedure voortgezet en gesplitst. Van 13 mensen
worden de vorderingen afgewezen. In sommige
gevallen hebben ze hun vordering onvoldoende
onderbouwd, in andere gevallen hebben zij in een
overeenkomst met de NAM afstand gedaan van een
vordering tot vergoeding van schade.
Lees ook de volledige uitspraak van het gerechtshof
Arnhem-Leeuwarden: ECLI:NL:GHARL:2019:10717

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

27

2.2 BERECHTING
2.2.1 Inleiding

2.2.2 Mediation in strafzaken

Dagelijks komen in heel Nederland verdachten van strafbare feiten voor de
strafrechter. De strafrechter doet aan waarheidsvinding: hij probeert te achter­
halen wat er werkelijk is gebeurd en of kan worden bewezen dat de verdachte
heeft gedaan waarvan hij wordt beschuldigd. Als dat zo is, dan gaat de
strafrechter na of er sprake is van een strafbaar feit en een strafbare dader en
vervolgens bepaalt hij een juiste straf en eventuele maatregelen. In de strafzaak
wordt ook rekening gehouden met eventuele slachtoffers. Slachtoffers hebben
recht op informatie over de strafzaak, zij hebben spreekrecht tijdens de
behandeling van de strafzaak en ze kunnen een vordering tot schadevergoeding
indienen. Een strafrechter kan verschillende beslissingen nemen. Als niet
bewezen kan worden dat de verdachte zich heeft schuldig gemaakt aan een
strafbaar feit, dan wordt de verdachte vrijgesproken. Als een verdachte wel
schuldig is, dan kan al dan niet een straf worden opgelegd (zoals een geldboete, taakstraf of gevangenisstraf of een combinatie hiervan). Ook kan, al
dan niet in aanvulling op een straf, een maatregel worden opgelegd, zoals tbs,
plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders, een gebiedsverbod, een
contactverbod of een meldplicht.

Een bijzondere aanvulling op de klassieke behandeling van een strafzaak is
mediation in strafzaken. In zaken die zich daarvoor lenen, kan mediation worden
aangeboden. Hierbij worden verdachte en slachtoffer, als zij daar beiden mee
instemmen, door het mediationbureau van het gerecht met elkaar in contact
gebracht onder begeleiding van 2 gespecialiseerde mediators.
Mensen hebben soms meer nodig dan alleen een oordeel van de rechter.
Verdachte en slachtoffer krijgen de kans om onder begeleiding met elkaar
in gesprek te gaan en op die manier te werken aan emotioneel en financieel
herstel. Een verdachte die spijt heeft, kan zijn verantwoordelijkheid nemen.
En een slachtoffer dat erg veel last heeft van wat er is gebeurd, kan de verdachte
daarmee confronteren en antwoorden krijgen op de vragen waarmee hij of zij
zit. Bijna altijd (in ruim 84 procent van de gevallen) wordt een vaststellings­
overeenkomst opgemaakt, waarin partijen aan de officier van justitie of rechter
laten weten wat zij belangrijk vinden om terug te melden aan elkaar. Dit betreft
bijvoorbeeld wat er besproken is en of er excuses zijn gemaakt en aanvaard.
Ook bevatten dergelijke overeenkomsten vaak afspraken, bijvoorbeeld over het
vergoeden van schade of over toekomstig gedrag. Niet alleen de verdachte en
het slachtoffer profiteren van de mediation, maar ook de omgeving kan zien
hoe onrecht hersteld kan worden.
In 2019 werden 1.472 zaken door officieren van justitie en rechters aangemeld
voor mediation. Daarvan werden 833 zaken afgerond. Dat betekent dat ongeveer
1.700 verdachten en slachtoffers in 2019 met elkaar een professioneel begeleid
gesprek zijn gegaan in de mediationkamers van de rechtbanken en dat dit naar
hun oordeel succesvol was.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

28

Na een succesvolle proef met mediation in de afgelopen jaren is mediation in
strafzaken met ingang van 2019 structureel ingevoerd.

BIANCHI HERSTELRECHTPRIJS

De mogelijkheden voor de officier van justitie en de rechter om maatschappelijk
effectief op te treden in strafzaken – om daadwerkelijk recht te doen – zijn met
mediation vergroot. Het instrument kan op grote waardering rekenen. Voor
het feit dat Nederland in Europa voorop loopt op dit gebied, werd mediation
in strafzaken in oktober 2019 genomineerd voor de Europese ‘Crystal Scales
of Justice Prize’ van de Raad van Europa. Het Openbaar Ministerie en de
Rechtspraak kregen een ‘Special Mention Award’ waarmee de Nederlandse
praktijk als voorbeeld wordt gesteld voor andere lidstaten. Daarnaast werd aan
de landelijk coördinator mediation in strafzaken in december 2019 de Bianchi
Herstelrechtprijs toegekend, waarmee het succes van mediation voor de
toe­passing van herstelrecht in het strafrecht erkenning kreeg.

Mediation in strafzaken heeft de Bianchi Herstelrechtprijs 2019 gewonnen.
Deze prijs op het gebied van herstelrecht, wordt uitgereikt aan een
succesvolle toepassing van herstelrecht in de praktijk.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

29

2.2.3 Bejegening van slachtoffers

SLACHTOFFER

Een correcte bejegening van een slachtoffer bij het bezoek aan een gerecht
draagt bij aan de verwerking van soms ingrijpende gebeurtenissen. In 2018
heeft de Rechtspraak onderzoek gedaan naar slachtoffervoorzieningen bij de
gerechten, waarna de gerechten aan de slag zijn gegaan met de aanbevelingen.
In 2019 zijn de eerste resultaten geëvalueerd. Een landelijke werkgroep slachtoffervoorzieningen heeft daarop concrete voorstellen gedaan voor landelijk
uniforme werkprocessen, instructies, checklists en formulieren én aanpassing
van de zogenoemde Modelregeling inzake een passende verblijfsomgeving
slachtoffers. Inmiddels hebben meerdere gerechten de intentie uitgesproken
om de voorstellen te volgen.
Rechtbanken en gerechtshoven hebben verschillende maatregelen genomen.
Een belangrijke maatregel is betere communicatie over voorzieningen voor
slachtoffers. Elk gerecht biedt op de landelijke website van de Rechtspraak
specifieke informatie aan over de in de gerechtsgebouwen aanwezige slacht­
offervoorzieningen en hoe daarvan gebruik gemaakt kan worden. Het Openbaar
Ministerie verwijst daarnaar in zijn correspondentie aan slachtoffers. Daarnaast
is het aanbod van algemene informatie voor slachtoffers op deze website in
2019 gemoderniseerd. In een video wordt uitgelegd wat slachtoffers kunnen
verwachten als zij de behandeling van een zaak bijwonen. Voorts heeft elk
gerecht een contactpersoon die door het Openbaar Ministerie en Slacht­
offerhulp Nederland kan worden benaderd met vragen op het terrein van
slachtofferbejegening.

Rechter Lieneke de Klerk vertelt wat je kunt verwachten als je als
slachtoffer je rechtszaak gaat bijwonen. De rechtbank kan je namelijk
helpen om het minder spannend te maken.

Om slachtofferbejegening verder te verbeteren, zijn in 2019 bij gerechten
verschillende bijeenkomsten met slachtoffers en slachtofferorganisaties
georganiseerd. Naar aanleiding hiervan zijn ervaringen uitgewisseld en concrete
stappen geformuleerd voor omgang met slachtoffers tijdens een zitting. Door
bijvoorbeeld bij de opening van de zitting een korte uitleg te geven over het
verloop ervan – daarover transparant te zijn – is voor slachtoffers duidelijker
wat zij kunnen verwachten.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

30

2.2.4 Maatschappelijk effectieve strafrechtspraak

WIJKRECHTER

In Eindhoven is in 2019 de wijkrechtbank gestart. Daarin staat de aanpak van
multiproblematiek centraal. In strafzaken van verdachten van relatief eenvoudige
delicten probeert de rechter om door actieve regievoering en samen met
justitiepartners en hulpverleningsorganisaties een passende en duurzame
oplossing te vinden voor crimineel gedrag. Hierdoor wordt niet alleen dat gedrag
bestraft, maar wordt ook geprobeerd de omgeving te vrijwaren van toekomstige
herhaling.
In Rotterdam startte een pilot die zich richt op de vraag of er meerdere
procedures lopen in of rond een gezin waarin huiselijk geweld plaatsvindt.
In dergelijke gevallen kunnen die door 1 rechter op de huiselijke geweld zitting
gecombineerd worden behandeld. Naast de strafzaak kan dat bijvoorbeeld
gaan om een zaak over een omgangsregeling of een ondertoezichtstelling van
de kinderen. Op die manier worden problemen die leiden tot huiselijk geweld
zoveel mogelijk weggenomen om geweld in de toekomst te voorkomen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

De eerste wijkrechtbank van Nederland werd op woensdag 2 oktober
officieel geopend in de Eindhovense wijk Oud-Woensel. ‘In de wijk­
rechtbank staat de mens achter de rechtszaak centraal en niet het
strafbare feit, zoals in de traditionele strafrechtspleging. Op die manier
wordt de Rechtspraak effectiever ingezet.’

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

31

2.3 TOETSING
2.3.1 Inleiding

2.3.2 De rol van de rechter bij politiek gevoelige zaken

In een rechtsstaat moet iedereen zich aan de wetten en regels houden. De rechter
gaat na of iedereen dat doet en biedt de samenleving bescherming als dat
niet het geval is. Niet alleen mensen die in Nederland wonen of verblijven en
bedrijven die hier zaken doen, moeten zich aan de wet houden, ook de overheid. Juist de overheid moet zich zelf aan haar eigen wetten en regels houden.
Daarom kan iedereen die met het openbaar bestuur te maken heeft, bij de
rechter komen als hij denkt dat er regels zijn geschonden. De rechter toetst of
het openbaar bestuur zich aan de regels in de rechtsstaat houdt. Denk daarbij
aan asielzaken of een wel of niet terechte uitkering. De rechter gaat daarbij
niet op de stoel van het openbaar bestuur zitten; hij toetst in dit soort zaken
of de regels zijn nageleefd.

Het afgelopen jaar zorgden meerdere rechterlijke uitspraken voor discussie in
de politiek en waren deze onderdeel van het maatschappelijk debat. Denk aan
de uitspraken over het stikstofbeleid, de vraag of IS-kinderen door Nederland
moeten worden teruggehaald en de uitspraak in de Urgenda-zaak. Bij alle grote
onderwerpen heeft de rechter zijn verantwoordelijkheid genomen – een uiting
van de noodzakelijke samenwerking tussen de 3 staatsmachten binnen een
democratische rechtsstaat.

Ook gaat de rechter niet op de stoel van de wetgever zitten. Het is niet de taak
van de rechter om wetten en verdragen inhoudelijk te beoordelen. Wel kan
de rechter worden gevraagd naar een oordeel over de toepassing van een
wettelijke regel. De rechter beoordeelt dan of een besluit van het openbaar
bestuur op de juiste manier tot stand is gekomen; net zoals hij het gedrag van
burgers toetst aan wetten en (internationaal) recht. De rechter mag niet weigeren
een oordeel te geven; als hij hiervoor wordt benaderd dan moet hij rechtspreken.
Daarmee wordt gewaarborgd dat iedereen toegang heeft tot de rechter.

Het komt vaak voor dat de wetgever zich beperkt tot een algemene normering
in een nieuwe wet en dat hij ervan uitgaat dat de wet zich verder zal uitkristal­
liseren in rechtspraak. Voor deze ruimte heeft de wetgever bewust gekozen.
Rechtsvorming door de rechter is daarom onvermijdelijk, ook bij politiek en
maatschappelijk gevoelige onderwerpen. Niet omdat de rechter dat wil, maar
omdat het parlement en de regering hem daartoe ruimte bieden. Hij is verplicht
die ruimte te benutten. De wetgever kan niet altijd voorzien hoe een onderwerp
zich maatschappelijk zal ontwikkelen. Het grote voordeel van rechtspraak is
dat de rechter per geval maatwerk kan toepassen, afhankelijk van de actuele
omstandigheden. Als de gevolgen hiervan politiek niet naar wens zijn, dan kan
de wetgever dit corrigeren.
Rechtsvorming door rechters is onvermijdelijk in de scheiding der machten.
Belangrijk is wel dat rechters rekenschap afleggen door hun vonnis duidelijk
te motiveren. Dat geldt zeker naarmate een uitspraak meer in de belangstelling
van de samenleving staat of waarvan de maatschappelijke gevolgen groot
kunnen zijn. De Rechtspraak heeft transparantie dan ook hoog in het vaandel
staan.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

32

RECHTSZAAK VII: MOET PANNAVELDJE WEG?
Omwonenden hebben genoeg van de overlast van het panna(voetbal)veldje van Basisschool De Buut.
Het geeft onacceptabel veel geluidsoverlast. De gemeente Nijmegen vindt dat ook, en wil dat de school
het speelveldje sloopt. De school en de ouders vinden sluiting onaanvaardbaar. De voorzieningenrechter
komt kijken en neemt een beslissing.

GEMACHTIGDE VAN DE GEMEENTE
NIJMEGEN
In de zomer van 2018 wil de gemeente Nijmegen
nog niet optreden, maar een jaar later besluit ze na
geluidsonderzoek dat het panna(voetbal)veldje van
Basisschool De Buut in Nijmegen-Oost weg moet.
Omwonenden gaan namelijk gebukt onder geluidsoverlast. Als het veldje niet voor 12 november 2019
weg is, moet de school een boete van 10.000 euro
betalen. Probleem is: het officier van justitie staat het
speelveldje toe. De bestemmingsplanprocedures
zijn niet goed op elkaar afgestemd, waardoor
ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk zijn gemaakt
die leiden tot overschrijding van de geluidsnormen.
Als het veldje wordt verwijderd, dan blijft een
speelterrein over waar gespeeld mag worden.
Nader geluidsonderzoek zou de vraag kunnen
beantwoorden of verwijdering van het veldje
noodzakelijk is om te voldoen aan de geluidsnormen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

GEMACHTIGDEN VAN OMWONENDEN,
SCHOOL EN OUDERS
Pal naast de school staat een appartementen­
complex. De school en de appartementen zijn rond
dezelfde tijd gebouwd. Op het speelterrein van de
school is het pannaveldje. Hier spelen de school­
kinderen tijdens schooltijd en worden buitenlessen
gegeven. Na schooltijd komt de jeugd uit de
buurt er samen om te voetballen of te hockeyen.
De balkons van het appartementencomplex kijken
direct uit op het veldje. Dat de geluidsnormen er
worden overschreden, staat voor iedereen vast.
De gemeente kan alternatieven onderzoeken, maar
in de tussentijd moet het veldje van de omwonenden
helemaal verdwijnen. Voor de school zijn omkeerbare
maatregelen aan het pannaveldje aanvaardbaar, maar
sloop niet. Sloop van het pannaveldje gaat te ver en
bovendien zal de overlast er niet door verdwijnen.
De ouders willen het pannaveldje handhaven. Voor
de kinderen zijn er geen alternatieven in de buurt.

DE RECHTBANK GELDERLAND
De dwangsom van de gemeente Nijmegen gaat
van tafel. Het veldje mag voorlopig blijven, maar
er is wel extra geluidsonderzoek nodig. De school
moet maatregelen nemen om de geluidsoverlast
te beperken. De geluidsnormen worden namelijk
overschreden als er op het veldje wordt gespeeld.
De gemeente mag hiertegen optreden. Het is wel
de vraag op welke manier dit moet gebeuren.
De beschikbare onderzoeken bieden hiervoor nog
onvoldoende informatie. Het is mogelijk dat meer
onderzoek leidt tot de conclusie dat met specifieke
maatregelen de geluidsoverlast kan worden teruggebracht. In de tussentijd moet de school zo snel
mogelijk het kunstgras vervangen door hoogpolig
kunstgras, de betonnen randen en de goaltjes
verwijderen en ‘s avonds na 18.30 uur en in het
weekend het veldje afsluiten.
Lees ook de volledige uitspraak van de rechtbank
Gelderland: ECLI:NL:RBGEL:2019:5091

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

33

SCHOUW

Persrechter Mark Rietveld legt uit wat de meerwaarde is van een rechter
die ter plaatse gaat kijken. Hier doet hij dat op een pannaveldje in
Nijmegen (zie pagina 33 van dit jaarverslag). Het wisselt tussen strafrecht,
civiel en bestuursrecht hoe zo’n bezichtiging wordt genoemd: plaatselijk
gesteldheid opnemen, plaatsopneming, onderzoek ter plaatse of schouw.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

34

2.4 TOEZICHT
Honderdduizenden mensen in Nederland zijn niet in staat hun eigen geld te
beheren. Het vermogen van deze mensen wordt dan onder bewind gesteld
of deze mensen worden toegelaten tot de wettelijke schuldsaneringsregeling.
In beide gevallen wordt een bewindvoerder benoemd.
Er zijn ook mensen die om andere redenen niet in staat zijn hun eigen belangen
te behartigen. Zij kunnen onder curatele worden gesteld met benoeming van
een curator. Ook kan er eventueel een mentor worden benoemd.
Ook worden bedrijven of personen die het financieel niet redden en te veel
schulden hebben failliet verklaard. In dat geval wordt een (faillissements)curator
benoemd om wat er nog wel aan vermogen is zo eerlijk mogelijk te verdelen
onder de schuldeisers.

De toezichthoudende rechters zetten zich meer en meer in om hun oordeel
te verwoorden op een manier die de burger en de maatschappij goed kunnen
begrijpen (klare taal). Ook wordt tussen de toezichthoudende rechters intensief
overleg gevoerd om ervoor te zorgen dat uitspraken voorspelbaar zijn. Wel
wordt in elke zaak een individuele afweging gemaakt; iedereen heeft recht op
maatwerk.
Zoals in het eerste hoofdstuk is genoemd, zijn steeds meer toezichtdossiers
digitaal toegankelijk. Nagenoeg alle lopende faillissementen zijn gedigitaliseerd;
curatoren en rechters-commissarissen communiceren volledig digitaal in
die dossiers. Aan de digitalisering van bewindzaken wordt gestaag gewerkt.
Inmiddels wordt in meer dan 100.000 zaken digitaal toezicht gehouden.

In al deze gevallen houdt de rechter toezicht op het werk van de curator of
de bewindvoerder. Dat is belangrijk, want het gaat, alles bij elkaar, om heel
veel geld dat voor anderen wordt beheerd. Diegenen die niet hun eigen geld
beheren, moeten erop kunnen vertrouwen dat anderen dat goed doen. Schuldeisers die met failliet verklaarde bedrijven te maken hebben, moeten krijgen
waar zij recht op hebben. En ook de samenleving heeft belang bij zorgvuldige
bewindvoering. Burgers met schulden doen een fors beroep op de voorziening
van bijzondere bijstand van gemeenten en andere (sociaal-maatschappelijke)
voorzieningen. Ook daarom is toezicht door de rechter noodzakelijk.
Bewindvoerders zijn lang niet altijd professionals. Ook burgers, bijvoorbeeld
familieleden, kunnen bewindvoerder zijn. In 2019 heeft de Rechtspraak nadrukkelijk aandacht besteed aan deze groep bewindvoerders. Er is onderzocht tegen
welke problemen deze bewindvoerders aanlopen en wat hen helpt om hun taak
zo goed mogelijk te vervullen, bij voorbeeld door betere communicatie met de
Rechtspraak.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

35

RECHTSZAAK VIII: KANTONRECHTER ONTSLAAT
BEWINDVOERDER
ADVOCAAT NAMENS DE
BEWINDVOERDER

De kantonrechter in Overijssel kijkt al een paar
jaar met argusogen naar Belana Bewind &
Inkomensbeheer in Enschede. De kantonrechter
dient te toetsen of een bewindvoerder zijn taken
naar behoren uitvoert. In september 2018 meldt
de kantonrechter aan Belana dat hij zich afvraagt
of Belana de belangen van haar cliënten wel
integer en deugdelijk behartigt. Als Belana zijn
zorgen niet wegneemt, dan bestaat de kans dat
hij Belana ontslaat. Begin 2019 stelt de kantonrechter Belana tot minstens 1 juli onder verscherpt
toezicht. Belana zal niet meer worden benoemd
als curator, bewindvoerder en mentor in nieuwe
zaken. Op 19 april is er weer een zitting.

Belana is bewindvoerder over de vermogens van
ongeveer 200 mensen. Het bedrijf sluit met hulp
van Belana Insurance & Finance zo nodig (uitvaart)
verzekeringen voor haar klanten af. Hiervoor wordt
eenmalig 250 euro in rekening gebracht. Belana IF
ontvangt daarover geen provisie. Voor iedere
klant wordt een aansprakelijkheids-, inboedel- en
eventueel een motorrijtuigenverzekering afgesloten,
tenzij deze verzekeringen al zijn afgesloten. Belana IF
speelt daarin geen rol als tussenpersoon. De klant
betaalt premie, maar geen servicekosten. Er zijn
serviceabonnementen tussen cliënten en Belana IF
afgesloten als reactie op veranderde regelgeving
ten aanzien van provisie. Deze serviceabonnementen
zijn besproken met de cliënten en gelden niet
alleen voor uitvaartverzekeringen, maar ook voor
andere verzekeringen. Er is geen sprake van opzet
om cliënten te benadelen. Het serviceabonnement
wordt afgesloten ten behoeve van advies en nazorg
voor het geval een claim wordt ingediend. De cliënt
betaalt dan niet extra voor de afwikkeling van een
claim. Er is een aantal fouten gemaakt door de
boekhouder en door de overgang naar een ander
boekhoudpakket.

DE RECHTBANK OVERIJSSEL
Betrouwbaarheid en integriteit zijn voor het functioneren van een bewindvoerder essentieel. Vertrouwen
van de kantonrechter in de bewindvoerder is een
andere voorwaarde. Belana heeft dit vertrouwen
ernstig geschaad en wordt daarom ontslagen als
bewindvoerder of mentor. Belana reageert niet of
te laat op verzoeken van de kantonrechter om
opheldering, ook niet als het al onder verscherpt
toezicht staat. Hierdoor kan de rechter geen
adequaat toezicht uitvoeren. Belana laat haar cliënten
vaak onnodig verzekeringen afsluiten via Belana
Insurance & Finance, waar dezelfde bestuurster aan
het roer staat als bij het bewindvoerderskantoor.
Van deze belangenverstrengeling profiteert het
zusterbedrijf. Voor de verzekeringen moeten de
cliënten naast de afhandelingskosten van 250 euro
ook maandelijks betalen voor een serviceabonnement.
Hiermee betalen zij voor diensten die zij niet nodig
hebben. Het bedrijf speelt hierover geen open
kaart. Verder benadeelt Belana haar cliënten door
in relatief veel dossiers te hoge kosten in rekening
te brengen. Het rekenen van hogere kosten heeft
als risico dat op dat moment andere rekeningen
misschien niet kunnen worden betaald.
Lees ook de volledige uitspraak van de rechtbank
Overijssel: ECLI:NL:RBOVE:2019:1778

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

36

1

2

3
DE RECHTSPRAAK
IN CIJFERS

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

37

Dit hoofdstuk geeft een cijfermatig overzicht
van 2019. Paragraaf 3.1 heeft betrekking op
het werken bij de Rechtspraak en beschrijft
de samenstelling van het personeelsbestand,
diversiteit, ziekteverzuim, integriteit en de
bezoldiging van bestuurders. In paragraaf
3.2 wordt het rechtspreken besproken aan
de hand van een cijfermatig beeld over
de inkomende en afgehandelde zaken en
wordt ingezoomd op de Wet bijzondere
opnamen in psychiatrische ziekenhuizen
(BOPZ), scheidingszaken en tbs-maatregelen.
Voorts worden productiviteit en kosten,
werkvoorraden, kwaliteitsnormen, wrakingsverzoeken en- honoreringen en klachten
besproken. Tot slot volgen de kosten­
specificatie, productgroepprijs en minuten­
tarieven.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

3.1 WERKEN BIJ DE RECHTSPRAAK
Het personeel van de Rechtspraak bestaat uit rechterlijke ambtenaren (rechters
en raadsheren) en gerechtsambtenaren (juridische ondersteuning, administratie,
bedrijfsvoering). Zij zijn het kapitaal van de organisatie. De Rechtspraak vindt
het belangrijk dat de juiste mensen op het juiste moment de juiste functie
vervullen. Hieronder wordt achtereenvolgens ingegaan op de samenstelling
van het personeelsbestand, diversiteit, ziekteverzuim en integriteit.

3.1.1

Samenstelling personeelsbestand

In de onderstaande tabellen wordt de samenstelling van het personeels­bestand
weergegeven. Daaruit valt op te maken dat de koers die is ingezet om het
personeelsbestand van de Rechtspraak te versterken zijn vruchten heeft
afgeworpen. In de afgelopen 5 jaar is het aantal rechterlijke ambtenaren en
gerechtsambtenaren dat direct is betrokken bij het primair proces toegenomen,
met respectievelijk circa 150 fte en 200 fte. Dankzij deze extra capaciteit is de
Rechtspraak beter in staat om te werken conform de professionele standaarden,
om de werkdruk te verlagen en om de vervangingsvraag te beantwoorden die
ontstaat vanwege van natuurlijk verloop.
Ook is het aantal medewerkers dat belast is met bedrijfsvoeringstaken (indirecte
gerechtsambtenaren) de afgelopen 5 jaar toegenomen. Vanwege bezuinigingen
op de overhead is er ten opzichte van 2018 wel een lichte daling te zien.
Het aantal medewerkers bij de landelijke diensten kent weinig schommelingen.
De verwachting is dat het personeelsbestand van de Rechtspraak de komende
jaren qua grootte en samenstelling verder zal veranderen, vanwege leeftijds­
gebonden uitstroom, de noodzaak tot het wegwerken van achterstanden,
de ontwikkelingen in zaakinstroom, de verdere invoering van professionele
standaarden, digitalisering en het verminderen van werkdruk.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

38

Tabel 1: Aantal medewerkers en fte’s Rechtspraak 2015-2019
2015

2016

2017

2018

2019

aantal

fte

aantal

fte

aantal

fte

aantal

fte

aantal

fte

Rechterlijke ambtenaren

2.357

2.169

2.328

2.148

2.497

2.315

2.489

2.303

2.488

2.305

% totaal

23%

23%

22%

23%

23%

24%

23%

24%

23%

23%

Gerechtsambtenaren direct

5.600

4.969

5.584

4.950

5.741

5.096

5.738

5.099

5.831

5.188

% totaal

54%

53%

53%

52%

53%

52%

53%

52%

53%

52%

Gerechtsambtenaren indirect

1.665

1.528

1.733

1.580

1.782

1.623

1.754

1.597

1.739

1.585

% totaal

16%

16%

17%

17%

16%

16%

16%

16%

16%

16%

Landelijke diensten

771

729

832

780

852

803

855

801

870

816

% totaal

7%

8%

8%

8%

8%

8%

8%

8%

8%

8%

10.393

9.395

10.477

9.458

10.872

9.837

10.836

9.800

10.928

9.894

Totaal aantal medewerkers

Met rechterlijke ambtenaren (RA) wordt bedoeld: rechters en raadsheren. Met gerechtsambtenaren (GA) wordt bedoeld: overige medewerkers. GA direct zijn medewerkers die direct bij het rechtspreken
betrokken zijn, GA indirect zijn medewerkers belast met bedrijfsvoering.
De landelijke diensten zijn: de Raad voor de rechtspraak (Rvdr), het Studiecentrum rechtspleging (SSR), Informatievoorzieningsorganisatie rechtspraak (IVO) en het Landelijk dienstencentrum rechtspraak (LDCR)		
								

In tabel 2 worden de in- en uitstroomontwikkelingen weergegeven. De verhouding
tussen instromende en uitstromende rechterlijke ambtenaren (incl. rechters en
raadsheren in opleiding (R(h)io’s)) kende in de afgelopen jaren schommelingen.
Over de afgelopen 3 jaar gezamenlijk bedraagt het verschil tussen de
instromende en uitstromende rechterlijke ambtenaren 122.

Tabel 2: In- en uitstroom RA en GA in aantallen 2015-2019
2015
Instroom

2016

Uitstroom

Instroom

2017

Uitstroom

Instroom

2018

Uitstroom

Instroom

2019

Uitstroom

Instroom

Uitstroom

Rechterlijke ambtenaren

26

70

20

72

208

66

72

86

93

99

Gerechtsambtenaren

685

652

906

835

1.194

864

1.067

1.063

1.147

1.038

inclusief landelijke diensten Rvdr, SSR, IVO en LDCR

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

39

Van werk naar werk
In het kader van de digitalisering van de Rechtspraak hebben in 2016 ongeveer
800 medewerkers te horen gekregen dat hun werkzaamheden op den duur
komen te vervallen. De Rechtspraak begeleidt deze mensen zo zorgvuldig en
zo goed mogelijk, en conform het van-werk-naar-werk-beleid (VWNW), naar
nieuw werk, binnen of buiten de Rechtspraak. Hierbij wordt nadrukkelijk
rekening gehouden met de aangepaste planning van de digitalisering van
de Rechtspraak, waartoe in 2018 is besloten. Omdat de digitalisering in een
langzamer tempo loopt dan aanvankelijk gepland, heeft een aantal gerechten
besloten te stoppen met de reorganisatie en hun VWNW-kandidaten terug te
plaatsen.
Op 1 januari 2020 waren er nog 72 VWNW-kandidaten, van wie 58 kandidaten
als gevolg van de reorganisatie in het kader van de digitalisering bij de gerechten,
en 14 kandidaten als gevolg van andere reorganisaties binnen de gerechten en
landelijke diensten.

Tabel 3: Van Werk naar Werk kandidaten in 2019

Er wordt onderscheid gemaakt tussen r(h)io’s met beperkte werkervaring
(tussen minimaal 2 en maximaal 5 jaar werkervaring) en r(h)io’s met 6 of
meer jaar werkervaring. De eerste categorie volgt een 4-jarige opleiding,
de laatste categorie volgt een op maat gesneden opleiding afhankelijk van
de voorervaring, variërend van minder dan een 1 jaar tot 3 jaar.

Tabel 4: Rechters en raadsheren in opleiding in dienst eind 2019
2019
R(h)io's met een opleiding t/m 3 jaar

119

R(h)io's met een opleiding van 4 jaar

73

Aantal r(h)io's in dienst eind 2019

192

3.1.2

Diversiteit

Hieronder volgen een aantal overzichten van de leeftijdsopbouw, manvrouwverdeling en invulling van de Participatiewet binnen de Rechtspraak.

Voortgang aantal VWNW kandidaten in 2019
Aantal VWNW kandidaten op 1 januari 2019
Waarvan de status is beëindigd
Aantal VWNW kandidaten op 1 januari 2020

Dit aantal bestaat uit het aantal VWNW
kandidaten n.a.v. de reorganisatie
226
digitalisering gechten en n.a.v. andere
72 reorganisaties binnen de eigen organisatie

298

Leeftijdsopbouw en man-vrouwverdeling
De volgende zaken vallen op in de overzichten van de leeftijdsopbouw en
man-vrouwverdeling.
Zoals ook de afgelopen jaren in de overzichten te zien was, zijn er meer vrouwelijke dan mannelijke rechters. Vanaf 60 jaar zijn mannen echter in de meerderheid.

Rechters en raadsheren in opleiding (R(h)io’s)
Zoals gezegd zet de Rechtspraak in op het vergroten van de capaciteit.
Een nieuwe rechter in opleiding is niet direct volledig inzetbaar. Hij of zij zal
eerst de opleiding tot rechter moeten doorlopen. Onderstaande tabel geeft
weer hoeveel rechters en raadsheren momenteel in opleiding zijn. Deze r(h)io’s
zullen naar verwachting de komende jaren de organisatie versterken, waardoor
de capaciteit van de Rechtspraak met ruim 180 extra rechters wordt vergroot.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

In 2019 waren er ook meer vrouwelijke raadsheren dan mannelijke. Dit is een
trendbreuk ten opzichte van voorgaande jaren, waar mannelijke raadsheren
steevast in de meerderheid waren.
Gerechtsambtenaren zijn over het algemeen jonger dan rechterlijke
ambtenaren. Ook onder gerechtsambtenaren zijn vrouwen in de meerderheid.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

40

Bij de rechtbanken waren in 2019 meer vrouwelijke dan mannelijke presidenten
(7 om 4). Bij de hoven en bijzondere colleges zien we dat er meer mannelijke
dan vrouwelijke presidenten zijn (5 om 1).

Figuur 1: Leeftijdsopbouw rechterlijke ambtenaren
500

Figuur 2: Leeftijdsopbouw gerechtsambtenaren direct en indirect 2019
1200

275
292

400

1000

210

800

246

300

645

689
393

400

73

126

100
0

714

600

202

200

742

812

774

786

253

200

8

79
27

56

72

97

157

223

236

115

25-29

30-34

35-39

40-44

45-49

50-54

55-59

60-64

65-70

0

718

206

218

252

290

315

405

446

380

74
83

Tot 25

25-29

30-34

35-39

40-44

45-49

50-54

55-59

60-64

65-70

Mannen

Mannen

Vrouwen

Vrouwen

Tabel 5: Man-vrouw verdeling in functies als rechterlijk ambtenaar 2015-2019
2016

2015

2018

2017

2019

Mannen

Vrouwen

Totaal

Mannen

Vrouwen

Totaal

Mannen

Vrouwen

Totaal

Mannen

Vrouwen

Totaal

Mannen

Vrouwen

Totaal

president (voorzitter van bestuur)

12

5

17

10

6

16

10

7

17

9

7

16

9

8

17

hof / bijzonder college

6

0

6

6

0

6

6

0

6

5

1

6

5

1

6

rechtbank

6

5

11

4

6

10

4

7

11

4

6

10

4

7

11

bestuurders / team- en
afdelingsvoorzitters

97

98

195

88

99

187

76

95

171

70

93

163

71

85

156

raadsheer / senior raadsheer

272

221

493

266

223

489

268

252

520

267

264

531

257

282

539

rechter / senior rechter (a)

614

941

1.555

601

943

1.544

583

965

1.548

570

976

1.546

574

992

1566

overige rechterlijke ambtenaren

31

66

97

23

72

95

77

167

244

70

163

233

68

142

210

1.026

1.331

2.357

988

1.343

2.331

1.014

1.486

2.500

986

1.503

2.489

979

1509

2488

Functies

Totaal

Overige rechterlijke ambtenaren betreft rechterlijke ambtenaren in de volgende functies: gerechtsauditeur tevens plaatsvervanger en rechter in opleiding

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

41

3.1.3 Ziekteverzuim

Banenafspraak voor mensen met een arbeidsbeperking
De Rechtspraak hecht grote waarde aan maatschappelijk verantwoord
werk­geverschap en stelt in het kader van de banenafspraak waar mogelijk
mensen aan die een afstand tot de arbeidsmarkt hebben.
De opgave van het Rijk, afgeleid van de doelstelling uit het Sociaal
Akkoord 2013, is een stapsgewijze realisatie van circa 5.000 banen tot
2024 voor de doelgroep van de banenafspraak. Het quotumpercentage
voor 2019 bedroeg 2,14 procent. Voor de Rechtspraak zijn dit 298 banen
(van 25,5 uur per week).
De Rechtspraak heeft in 2019 116 banen gerealiseerd voor mensen met een
arbeidsbeperking. Dit is 39 procent van de opdracht. De reden is dat er binnen
de Rechtspraak tot nu toe op verschillende wijze aandacht aan wordt gegeven.
Het realiseren van banen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt
blijft daarom aandacht krijgen.

In de onderstaande tabel wordt de ontwikkeling van het ziekteverzuim weer­
gegeven. De Rechtspraak streeft naar het verlichten van werkdruk en het verminderen van ziekteverzuim. In 2015 is binnen de Rechtspraak een onderzoek gestart
naar werkdruk en vitaliteit. Doel van het onderzoek was om concrete verbeteringen
te identificeren die kunnen bijdragen aan het beheersbaar maken van werkdruk
en het realiseren van een vitale organisatie. Dit heeft in 2017 geleid tot het
rapport Naar een vitale organisatie (door AEF). De afgelopen jaren zien we dat
het ziekteverzuim blijft stijgen. De gerechten hebben daarom in 2018 op basis van
het rapport verschillende maatregelen genomen om de werkdruk te bestrijden.
Bijvoorbeeld door te zorgen voor een goede werkverdeling, voor goede werk­
processen, het versterken van leiderschap, inzetten op personeelszorg, een
gezonde werkomgeving, het versterken van de feedbackcultuur, professionele
standaarden, reductie van ziekteverzuim en werving van rechters en raadsheren.
Het ziekteverzuim is in 2019 met 0,1 procent afgenomen ten opzichte van 2018,
maar het is nog steeds hoger dan in 2015. Er is blijvende aandacht nodig om
het ziekteverzuim verder terug te brengen. Het is positief dat het ziekteverzuim
bij de landelijke diensten is afgenomen met 0,6 procent.

Tabel 6: Participatiewet 2018-2019
Stand van zaken per eind december van het aantal arbeidsbeperkten
met een aanstelling of anderszins in 2019 in fte's. Het gaat om
personen die geregistreerd zijn in het doelgroepenregister UWV

Quotum 2018

Bezetting 2018

Behaald %
t.o.v quotum

Quotum 2019

Bezetting 2019

Behaald %
t.o.v quotum

261

93

36%

298

116

39%

fte's (1fte = 25,5 uur)

Tabel 7: Arbeidsverzuim 2015-2019
2016

2015

2018

2017

2019

Mannen

Vrouwen

Totaal

Mannen

Vrouwen

Totaal

Mannen

Vrouwen

Totaal

Mannen

Vrouwen

Totaal

Mannen

Vrouwen

Totaal

Gerechten

4,1%

5,2%

4,8%

4,5%

5,4%

5,1%

4,2%

5,7%

5,2%

4,3%

6,2%

5,5%

4,3%

6,2%

5,5%

Landelijke diensten

4,0%

6,6%

5,0%

3,7%

6,9%

5,0%

3,5%

5,8%

4,4%

3,4%

6,4%

4,6%

2,9%

5,5%

4,0%

Totaal

4,1%

5,3%

4,8%

4,4%

5,5%

5,1%

4,1%

5,6%

5,0%

4,2%

6,2%

5,5%

4,1%

6,2%

5,4%

Bij de gerechten gaat het om de rechterlijke ambtenaren (RA) en de directe en indirecte gerechtsambtenaren (GA)
Bij de landelijke diensten gaat het om het personeel van de Rvdr, SSR, IVO en LDCR. 													
		

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

42

3.1.4

Integriteit

Integriteit is een zeer belangrijke pijler van de kwaliteit van de Rechtspraak.
In uitzonderlijke gevallen is het noodzakelijk om disciplinaire maatregelen tegen
medewerkers van de Rechtspraak te nemen. In 2019 liet het aantal disciplinaire

maatregelen een lichte stijging zien ten opzichte van 2018. De Rechtspraak
heeft onderstaande disciplinaire maatregelen genomen:

Tabel 8: Disciplinaire maatregelen 2015-2019
Disciplinaire maatregelen

2015

2016

2017

2018

2019

Disciplinaire maatregel rechters en raadsheren waarvan:

1

1

0

1

3

Schriftelijke berisping in verband met de verwaarlozing
van de waardigheid van het ambt, ambtsbezigheden of ambtsplichten

1

1

0

1

2

Ontslag op eigen verzoek, al dan niet op aandringen van het bestuur, ivm een gecombineerde
integriteitskwestie in de werk- en privésfeer: met een financiële vergoeding van € 5.000

0

0

0

0

1

Disciplinaire maatregel rechters en raadsheren plaatsvervangers waarvan:

0

0

0

2

1

Schriftelijke berisping in verband met de verwaarlozing
van de waardigheid van het ambt, ambtsbezigheden of ambtsplichten

0

0

0

1

0

Ontslag op eigen verzoek, al dan niet op aandringen van het bestuur, in verband met een
werkgerelateerde integriteitskwestie: zonder financiële vergoeding

0

0

0

1

1

Disciplinaire maatregel rechters en raadsheren in opleiding waarvan:

0

0

1

0

0

Schriftelijke berisping in verband met de verwaarlozing
van de waardigheid van het ambt, ambtsbezigheden of ambtsplichten

0

0

1

0

0

Disciplinaire maatregel gerechtsauditeurs

0

0

0

0

0

Disciplinaire maatregel gerechtsambtenaren waarvan:

14

24

38

17

23

Voorwaardelijke schriftelijke berisping

4

1

2

-

0

Onvoorwaardelijke schriftelijke berisping

5

17

25

5

15

Overplaatsing

1

-

-

1

1

Schorsing met inhouding van bezoldiging

1

-

-

2

0

Schorsing

0

0

0

0

1

Voorwaardelijk strafontslag

1

3

6

1

2

Strafontslag

2

3

5

4

2

Financiële afdoening

-

-

-

4

2

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

43

3.1.5

Bezoldiging bestuurders

De Raad kiest voor transparantie ten aanzien van de bezoldiging van bestuurders
door middel van het hieronder opgenomen overzicht. Deze is gebaseerd op
de bezoldigingsbegrippen van de Wet Normering Topinkomens (WNT).
Als bestuurders zijn gedefinieerd de leden van de Raad voor de rechtspraak, de
leden van de gerechtsbesturen, de voorzitter van het College van Bestuur SSR,
de directeuren van de landelijke diensten (IVO en LDCR) en de directeur van het
bureau van de Raad voor de rechtspraak.

Het beleid van de Raad is om geen bezoldigingen boven de algemene
wettelijke WNT-norm toe te kennen (2019: EUR 194.000).

Naam orgaan of
instelling waar functie
wordt bekleed

Functie(s)

Naam

Beloning (in euro)

Belastbare vaste en
variabele onkostenvergoeding (in euro)

Werkgeversdeel van voorzieningen ten behoeve
van beloningen betaalbaar
op termijn. (in euro)

Bezoldiging (in euro)

Datum aanvang
dienstverband in
het boekjaar

Datum einde
dienstverband in
het boekjaar

Omvang dienstverband

Dienstbetrekking

Ontslagvergoeding
(in euro)

Tabel 9: Bezoldiging bestuurders

Raad voor de rechtspraak

Voorzitter

mr. H. Naves

171.198

-

20.799

191.997

1-1-2019

31-12-2019

1,06

ja

n.v.t.

Raad voor de rechtspraak

Lid

mr. C.H.W.M. Sterk

153.366

-

20.490

173.856

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Raad voor de rechtspraak

Lid

mr. H. Velt

151.894

-

20.453

172.346

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Raad voor de rechtspraak

Lid

drs. P. Arnoldus

151.894

-

20.435

172.328

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

College van Beroep van
het bedrijfsleven

Voorzitter

mr. drs. T.G.M. Simons

168.938

70

21.014

190.021

1-1-2019

31-12-2019

1,11

ja

n.v.t.

College van Beroep
van het bedrijfsleven

Rechterlijk lid

mr. R.W.L. Koopmans

143.466

-

20.108

163.574

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

College van Beroep van het bedrijfs­
leven / Gerechtshof Den Haag

Niet-rechterlijk lid

H.J. van der Brugge MBA MCC

112.955

-

19.429

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Centrale Raad van Beroep

Voorzitter

mr. T. Avedissian

168.938

-

20.954

189.892

1-1-2019

31-12-2019

1,11

ja

n.v.t.

Centrale Raad van Beroep

Rechterlijk lid / voorzitter

mr. H.C.P. Venema

46.948

-

5.037

51.985

1-1-2019

30-3-2019

1,00

ja

n.v.t.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

132.384

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

44

Centrale Raad van Beroep /
Gerechtshof Amsterdam

Niet-rechterlijk lid

drs. W. Wijbrands

113.775

-

19.524

133.299

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Gerechtshof Amsterdam

Voorzitter

mr. H.Th. van der Meer

147.280

-

20.495

167.776

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Gerechtshof Amsterdam

Rechterlijk lid

mr. W.F. Groos

143.089

60

20.479

163.627

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden

Voorzitter

mr. A.R. van der Winkel MPM

168.938

123

20.956

190.017

1-1-2019

31-12-2019

1,11

ja

n.v.t.

Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden

Rechterlijk lid

mr. Z.J. Oosting

139.495

60

20.145

159.700

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden /
Gerechtshof 's-Hertogenbosch

Niet-rechterlijk lid

dr. P.M.L.O. Scholte MPA

126.417

-

19.877

146.294

1-1-2019

31-12-2019

1,11

ja

n.v.t.

Gerechtshof Den Haag

Voorzitter

mr. M.W. Koek

160.491

-

20.724

181.215

1-1-2019

31-12-2019

1,06

ja

n.v.t.

Gerechtshof Den Haag

Rechterlijk lid

mr. A. de Lange MPA

160.278

-

20.620

180.898

1-1-2019

31-12-2019

1,11

ja

n.v.t.

Gerechtshof 's-Hertogenbosch

Voorzitter

mr. R.C.A.M. Philippart

160.491

371

20.754

181.616

1-1-2019

31-12-2019

1,06

ja

n.v.t.

Gerechtshof 's-Hertogenbosch

Rechterlijk lid

mr. A.A.E. Dorsman

147.245

-

20.406

167.651

1-1-2019

31-12-2019

1,06

ja

n.v.t.

Rechtbank Amsterdam

Voorzitter

mr. C.M. Wiertz - Wezenbeek

151.744

-

20.561

172.305

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Rechtbank Amsterdam

Rechterlijk lid

mr. E. de Rooij

139.883

-

20.145

160.028

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Rechtbank Amsterdam

Niet-rechterlijk lid

H.C.J. Janssen RA

145.279

88

20.562

165.928

1-1-2019

31-12-2019

1,11

ja

n.v.t.

Rechtbank Den Haag

Voorzitter

mr. dr. M.A. van de Laarschot

156.267

-

20.611

176.878

1-1-2019

31-12-2019

1,03

ja

n.v.t.

Rechtbank Den Haag

Rechterlijk lid

mr. J. Visser

149.024

-

19.904

168.928

1-1-2019

31-12-2019

1,07

ja

n.v.t.

Rechtbank Den Haag

Niet-rechterlijk lid

drs. M.M. Leenders

120.283

35

19.816

140.134

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Rechtbank Limburg

Voorzitter

mr. P.W.E.C. Pulles

146.874

-

20.352

167.226

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Rechtbank Limburg

Rechterlijk lid

mr. M.M. Bijker-Veen

132.682

17

20.001

152.700

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Rechtbank Limburg

Niet-rechterlijk lid

drs. Y.D.M. van Otterdijk

109.494

-

17.897

127.391

1-1-2019

30-11-2019

1,00

ja

n.v.t.

Rechtbank Midden-Nederland

Voorzitter

mr. J. Mendlik

146.874

-

20.352

167.226

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Rechtbank Midden-Nederland

Rechterlijk lid

mr. G.F.H. Lycklama à Nijeholt

132.682

-

20.298

152.980

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Rechtbank Midden-Nederland

Niet-rechterlijk lid

drs. E. Jonasse

126.417

-

19.877

146.294

1-1-2019

31-12-2019

1,11

ja

n.v.t.

Rechtbank Noord-Holland

Voorzitter

mr. E. de Greeve

147.607

-

20.437

168.044

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Rechtbank Noord-Holland

Rechterlijk lid

mr. drs. J.W. Moors

132.590

-

20.378

152.968

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Rechtbank Noord-Nederland

Voorzitter

mr. drs. M.C.C. van de Schepop

134.132

105

17.093

151.330

1-1-2019

28-10-2019

1,11

ja

n.v.t.

Rechtbank Noord-Nederland

Voorzitter / Rechterlijk lid

mr. A.P. Ploeger

147.424

-

20.357

167.781

1-1-2019

31-12-2019

1,11

ja

n.v.t.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

45

Rechtbank Noord-Nederland

Niet-rechterlijk lid

mr. M.P. de Wilde

85.456

-

15.994

101.450

18-2-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Rechtbank Oost-Brabant

Voorzitter / rechterlijk lid

mr. P.E.M. Messer - Dinnissen

133.802

77

18.297

152.176

1-1-2019

31-12-2019

0,92

ja

n.v.t.

Rechtbank Oost-Brabant

Rechterlijk lid

mr. A.M. Verhoef

46.546

-8

7.250

53.788

19-8-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Rechtbank Oost-Brabant

Niet-rechterlijk lid

M.J. Kemp

25.676

-

3.283

28.959

1-1-2019

28-2-2019

1,06

ja

n.v.t.

Rechtbank Oost-Brabant

Niet-rechterlijk lid

dr.ir. R.E. Grift

79.804

-

14.319

94.123

8-4-2019

31-12-2019

1,02

ja

n.v.t.

Rechtbank Gelderland

Voorzitter

mr. drs. M.J. Blaisse

146.874

189

20.352

167.415

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Rechtbank Gelderland

Rechterlijk lid

mr. R.C.C. van Leest

140.602

135

18.773

159.510

1-2-2019

31-12-2019

1,11

ja

n.v.t.

Rechtbank Gelderland

Niet-rechterlijk lid

drs. L. Civile

123.256

-

19.789

143.045

1-1-2019

31-12-2019

1,08

ja

n.v.t.

Rechtbank Overijssel

Voorzitter / rechterlijk lid

mr. H.J.H. van Meegen

146.768

-

20.342

167.111

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Rechtbank Overijssel

Rechterlijk lid

mr. W.P.M. Elderman

133.321

-

19.994

153.316

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Rechtbank Overijssel

Niet-rechterlijk lid

drs. M.F. van de Streek

87.625

670

14.656

102.913

1-4-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Rechtbank Rotterdam

Voorzitter

mr. R.G. de Lange - Tegelaar

160.491

-

20.726

81.217

1-1-2019

31-12-2019

1,06

ja

n.v.t.

Rechtbank Rotterdam

Rechterlijk lid

mr. J.B. van den Beld

147.245

190

20.356

167.790

1-1-2019

31-12-2019

1,06

ja

n.v.t.

Rechtbank Rotterdam

Niet-rechterlijk lid

dhr. J.A.A. Rooijers

124.005

-

19.887

143.892

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

Rechtbank Zeeland-West-Brabant

Voorzitter

mr. A.J.R.M. Vermolen

155.034

-

20.570

175.604

1-1-2019

31-12-2019

1,06

ja

n.v.t.

Rechtbank Zeeland-West-Brabant

Rechterlijk lid

mr. T van de Poll

109.505

-

15.891

125.396

15-3-2019

31-12-2019

1,05

ja

n.v.t.

Rechtbank Zeeland-West-Brabant

Niet-rechterlijk lid

mr. J.H. Willems

126.417

683

19.877

146.977

1-1-2019

31-12-2019

1,11

ja

n.v.t.

Bureau raad voor de rechtspraak

Directeur

drs. O.F.J. Welling

128.565

3.363

20.100

152.027

1-1-2019

31-12-2019

1,00

ja

n.v.t.

LDCR

Directeur

mr. L. van der Zwaard

126.417

3.363

19.877

149.657

1-1-2019

31-12-2019

1,11

ja

n.v.t.

IVO

Directeur

mr. drs. J.W. Duijzer

-

-

-

157.680

1-5-2019

31-12-2019

n.v.t.

nee

n.v.t.

SSR

Voorzitter College

mr. G. Tangenberg

155.034

271

20.574

175.879

1-1-2019

31-12-2019

1,06

ja

n.v.t.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

46

3.2 HET RECHTSPREKEN
Hieronder volgt een cijfermatig overzicht van inkomende en afgehandelde
zaken, productiviteit en kosten, werkvoorraden, kwaliteitsnormen, wrakings­
verzoeken en klachten in 2019. Daarna volgen de kostenspecificatie,
productgroepprijs en minutentarieven.

3.2.1

Figuur 3: Procentuele ontwikkeling van inkomende
zaken 2019 t.o.v. 2018

Inkomende en afgehandelde zaken

A. Inkomende zaken
Algemeen beeld van de ontwikkeling van inkomende zaken
In totaal werden in 2019 bijna 1,54 miljoen zaken aangebracht bij de gerechten1,
een kleine 20.000 meer dan in 2018. In Figuur 3 en Tabel 10 is te zien dat voor
de meeste rechtsgebieden het aantal ingekomen zaken in 2019 ongeveer gelijk
was aan het aantal in 2018. Bij strafzaken aangebracht bij de rechtbanken zagen
we een lichte toename en bij vreemdelingenzaken aangebracht bij rechtbanken
een forse toename, terwijl er bij zaken aangebracht bij de Centrale Raad van
Beroep (CRvB) en het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) een forse
afname was.

-25 -20 -15 -10 -5

0

0%

Kantonzaken

1%

Civiele zaken (niet-kanton) rechtbanken

0%

Bestuurszaken rechtbanken

23%

Vreemdelingenzaken rechtbanken

-1%

Belastingzaken rechtbanken

3%

Strafzaken rechtbanken

0%

Gerechtshoven totaal

-22%

CRvB + CBb

1%

Totaal

5

10

15

20 25

Kantonzaken
In 2019 werden in totaal ongeveer 949.000 kantonzaken aangebracht; dit aantal
bleef ongeveer gelijk aan het aantal in 2018. Als we echter naar de verschillende
typen kantonzaken kijken, dan zien we in sommige categorieën wel een toeof afname in het aantal aangebrachte zaken. Bij de handelszaken was er, in
tegenstelling tot afgelopen jaren, een toename van het aantal inkomende zaken
(5 procent). Deze zaken betreffen veelal geldvorderingen na het niet betalen
van rekeningen, zoals bijvoorbeeld verzekeringspremies of abonnementsgeld
voor mobiele telefonie.

1 Een klein deel van het aantal ingekomen en afgehandelde zaken valt buiten de gepresenteerde
overzichten. Het betreft de bijzondere kamers, megazaken, commissies van toezicht en
tuchtrecht en het werk van de rechtercommissaris strafzaken. Ook akten en verklaringen zijn
buiten beschouwing gelaten.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

47

Het aantal inkomende zaken bij familie (wat vrijwel volledig bewinds­­handelingen
betreft) is in 2019 licht gedaald (2 procent). Deze daling is grotendeels
te verklaren door de daling van de zogenoemde vijfjaarsevaluatiezaken.
Na de invoering van de vijfjaarsevaluatie in 2017, waarbij lopende bewinds­
dossiers elke 5 jaar moeten worden bekeken, zijn er veel van dergelijke
vijfjaarsevaluatiezaken binnengekomen; dit aantal zaken is in 2019 gedaald.2
Het aantal ingekomen strafzaken (overtredingen) is met 10 procent fors
gestegen, terwijl het aantal ingekomen Mulderzaken3 (verkeersboetes) in 2019
met 19 procent fors is gedaald.
Civiele rechtszaken bij de rechtbanken
Het aantal ingekomen civiele zaken niet zijnde kantonzaken, was in 2019
met 259.000 zaken ongeveer gelijk aan het aantal in 2018. Er was wel, net als
in de voorgaande jaren, een afname van het totale aantal handelszaken en kort
gedingen. Deze afname in 2019 ten opzichte van 2018 bedroeg 6 procent. Net
als in 2018 was er ook in 2019 een forse daling van zaken rond schuldsanering
van 21 procent (circa 1.300 zaken).
In totaal stegen de nieuw aangebrachte familierechtelijke procedures met
4 procent tot ruim 185.000. De toename bij BOPZ-zaken in 2019 t.o.v. 2018 was
sterk (13 procent), wat mogelijk een effect is van nieuwe regelgeving die in 2020
ingaat. Hierdoor zijn er in 2019 waarschijnlijk extra zaken aangebracht, zodat
ze nog met de oude regelgeving konden worden afgedaan. Maar ook zaken
betreffende ondertoezichtstelling (OTS) (5 procent) en echtscheidingszaken
(3 procent) namen toe. In 2019 was er ten slotte een afname, net als in 2018,
van zaken rond alimentatie (7 procent) en omgangsregeling (4 procent).

2 Elke bewindszaak moet een maal per 5 jaar worden herbeoordeeld; dit heet de vijfjaarsevaluatie.
3 Mulderzaken gaan over lichte verkeersovertredingen en onverzekerd rijden. Procedures over
verkeersboetes vallen niet allemaal onder Mulderzaken. Wanneer ze gefiscaliseerd zijn, zijn
het belastingzaken.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Bestuursrechtelijke rechtszaken bij de rechtbanken
In 2019 kwamen bij de rechtbanken op het gebied van het bestuursrecht bijna
104.000 zaken binnen, een stijging van 7 procent in vergelijking met 2018.
Deze stijging komt door de forse stijging van het aantal aangebrachte vreemdelingenzaken van 23 procent (circa 7.600 zaken). Het aantal ingekomen ‘reguliere’
bestuurszaken en belastingzaken bleef stabiel.
Bij ‘reguliere’ bestuurszaken was er wel een toe- of afname te zien bij bepaalde
typen zaken. Zo namen inkomende ambtenarenzaken (18 procent), sociale
verzekeringszaken (5 procent) en zaken betreffende bijstand- en studiefinanciering
(3 procent) af, terwijl het aantal voorlopige voorzieningen toenam (7 procent).
Bij belastingzaken is de daling van nieuw aangebrachte zaken rond dividend­
belasting van 2.550 naar 340 zaken opvallend. In 2016-2018 was er een piek
in dividendbelastingzaken door instroom van een groot cluster zaken bij
de rechtbank Zeeland-West-Brabant waarvan de instroom 2016-2018 tussen
de 1.900 en 2.600 zaken per jaar was.
Zoals vermeld, nam het aantal ingekomen vreemdelingenzaken in 2019 met
23 procent sterk toe tot bijna 41.000. De grootste toename was te zien bij de
nieuwe asielprocedures; deze zijn meer dan verdubbeld tot ruim 6.000 zaken.
Ook was er een stijging te zien van de zogenaamde Dublinzaken4 (34 procent),
verlengde asielprocedures (18 procent) en bewaringszaken (6 procent).
Het aantal reguliere zaken bleef stabiel.

4

Dublinzaken zijn zaken waarbij aanvragers via andere Europese landen binnenkomen.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

48

Strafzaken bij de rechtbanken
Het aantal ingekomen strafzaken nam in 2019 met 3 procent toe tot ruim
168.000. Dit aantal bevat niet alleen de behandeling op zitting van de hoofdzaak maar ook ‘nevenprocedures’, zoals vorderingen en rekesten. Het aantal
nieuw aangebrachte hoofdzaken (de ter zitting gebrachte zaken) bleef met
ongeveer 97.000 zaken stabiel. Het aantal raadkamerzaken steeg met 10
procent, terwijl het aantal ontnemingsvorderingen met 19 procent daalde.
Zaken bij de gerechtshoven
Het totaal aantal aangebrachte hoger beroepszaken bij de gerechtshoven bleef
met 51.150 zaken ongeveer gelijk aan het aantal in 2018. Er was echter wel een
forse toename van het aantal belastingzaken van 30 procent. Dit komt mede
doordat er in 2019 veel meer zaken over BPM (belasting personenauto’s en
motorvoertuigen) zijn aangebracht bij het hof, waarvan ruim 600 door eenzelfde
bedrijf. Ook het totaal aantal familiezaken nam toe (4 procent), hoewel het
aantal zaken betreffende ondertoezichtstelling licht afnam met 3 procent. Het
totaal aantal handelszaken in hoger beroep nam af met 8 procent, de afname
van zaken rond schuldsanering was net als vorig jaar weer fors (31 procent).
In lichte mate nam ook het aantal strafzaken af (2 procent).

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Zaken bij de bijzondere colleges
De CRvB oordeelt in hoger beroep over geschillen op het terrein van de sociale
verzekeringen, de sociale voorzieningen en ambtenarenzaken. Daarnaast is
de CRvB rechter in eerste en enige aanleg in geschillen over de uitvoering van
wetten voor oorlogs- en vervolgingsgetroffenen, enkele bijzondere pensioenen
en voor beroepen van rechterlijke ambtenaren. De nieuw aangebrachte zaken
namen in 2019, net als in 2018, behoorlijk af met 18 procent tot circa 5.500.
Dit kwam door de daling van zaken met betrekking tot sociale verzekeringen,
de sociale voorzieningen en ambtenarenzaken in eerste aanleg.
Het CBb oordeelt over geschillen op het terrein van het sociaaleconomisch
bestuursrecht. Daarnaast is het CBb hoger beroepsinstantie voor uitspraken op
het gebied van een aantal specifieke wetten, zoals de Mededingingswet en de
Telecommunicatiewet. In 2019 daalde het aantal inkomende zaken bij het CBb
fors (31 procent) tot circa 2.100 zaken, na een flinke stijging in 2018 door een
groot aantal inkomende fosfaatzaken. In 2019 kwam er nog steeds een groot
aantal fosfaatzaken binnen, maar het aantal daalde wel fors ten opzichte van 2018.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

49

Tabel 10: Aantal ingekomen zaken in 2015-2019 (afgerond op tientallen)
2015

2016

2017

2018

2019

Groei 2019

1.037.380

946.260

982.370

946.100

949.260

0%

Handelszaken (incl. arbeidszaken en kort gedingen)

465.350

450.370

368.980

342.390

358.310

5%

Familiezaken

402.350

403.170

506.620

501.660

491.380

-2%

Strafzaken

67.630

52.690

59.400

59.110

64.760

10%

Mulderzaken (excl. adres onbekend)

102.060

40.040

47.370

42.940

34.810

-19%

Civiele zaken (niet-kanton) rechtbanken

286.010

278.970

268.090

255.890

258.740

1%

Handelszaken en kort gedingen

83.990

76.280

68.560

61.130

57.570

-6%

Familiezaken

183.270

185.030

183.660

180.870

187.610

4%

Rekesten aan de voorzieningenrechter

18.750

17.660

15.870

13.890

13.560

-2%

Bestuurszaken rechtbanken

99.290

111.700

97.630

96.620

103.760

7%

Bestuurszaken

50.120

48.490

41.100

37.000

36.940

0%

Vreemdelingenzaken

23.230

30.760

31.980

33.410

40.970

23%

Belastingzaken

25.930

32.450

24.550

26.220

25.850

-1%

Strafzaken (niet-kanton) rechtbanken

186.150

176.950

169.170

162.740

168.140

3%

Appelcolleges

65.530

65.240

62.390

59.860

57.530

-4%

Handelszaken

8.940

9.000

8.230

7.670

7.040

-8%

Familiezaken

5.050

5.420

5.210

5.130

5.340

4%

Belastingzaken

5.180

6.690

3.870

3.960

5.140

30%

Strafzaken

36.680

34.580

34.790

33.340

32.440

-3%

CRvB + CBb*

9.670

9.550

10.290

9.760

7.570

-22%

1.674.350

1.579.120

1.579.650

1.521.210

1.537.430

1%

Kantonzaken rechtbanken

Totaal Rechtspraak
*CRvB -18 procent en CBb -31 procent

CBb zaken zijn niet meegenomen in de jaarverantwoording naar het ministerie van Justitie en Veiligheid, omdat deze buiten de P x Q financiering vallen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

50

B. Afgehandelde zaken
Afgehandelde zaken per rechtsgebied
Inkomende zaken worden behandeld en afgedaan. Het afhandelen van zaken
wordt bij de Rechtspraak ‘productie’ genoemd. Figuur 4 toont de verdeling van
de productie over de verschillende rechtsgebieden. Naast de absolute aantallen
zaken weergegeven met de blauwe balken, is ook de verdeling van de werklast
over de verschillende rechtsgebieden (zie magenta balken) weergegeven.
Werklast is een gewogen productiemaat, die rekening houdt met verschil in
bewerkelijkheid van verschillende zaken. Kantonzaken zijn relatief licht (minder
bewerkelijk, dus lage werklast), terwijl bestuurszaken en hoger beroepen vaak
meer werk kosten (bewerkelijker zijn, dus hoge werklast).

Figuur 4: Aandeel afgehandelde zaken en werklast
per rechtsgebied 2019

Het aantal kantonzaken is het grootst. Het feit dat voor kantonzaken het aandeel
in werklast in minuten zoveel kleiner is, geeft aan dat dit relatief lichte zaken zijn.
Is de magenta balk in de figuur echter hoger dan de blauwe balk, zoals bij civiel,
straf en bestuur, dan betekent dit dat relatief zware zaken zijn behandeld.
Hoewel strafzaken in de media en bij het publiek de meeste aandacht krijgen,
was in 2019 bijna 3/4 van de zaken in de gerechten (73 procent) civielrechtelijk
van aard. Het gaat dan om handelsgeschillen en familiezaken (inclusief civiele
kantonzaken). Het aandeel strafzaken bedroeg 20 procent en de resterende
7 procent betrof bestuurszaken, vreemdelingenzaken en belastingzaken. Deze
verdeling van behandelde zaken is in 2019 gelijk gebleven aan de verdeling
in 2018.
Gewogen naar werklast is de verdeling anders. De behandeling van civiele
zaken zorgt dan namelijk voor bijna de helft (48 procent) van de werklast, de
behandeling van strafzaken voor ruim een kwart (28 procent) en de behandeling
van bestuurszaken inclusief belastingzaken en vreemdelingenzaken ook voor
bijna een kwart (24 procent).

Vreemdelingenzaken
2,5%
6,0%

Bestuurszaken + belasting, rechtbank + hoven + CBb en CRvB
4,6%

In 2019 was het aandeel van de verschillende rechtsgebieden in werklast min
of meer gelijk aan het aandeel in 2018. Binnen de rechtsgebieden vonden wel
verschuivingen plaats. Zo nam in het bestuursrecht in 2019 het aandeel van
vreemdelingenzaken in de werklast verder toe. De werklast van belastingzaken
en bestuurszaken nam dus relatief af.

17,8%

Strafzaken, rechtbank + hoven
12,9%

27,6%

Strafzaken + Mulderzaken, kanton
6,9%
1,0%

Civiele zaken, rechtbank + hoven
17,6%
34,0%

Civiele zaken, kanton
55,5%
13,6%

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

Productie (aantal zaken)
Werklast (gewogen productie)

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

51

Tabel 11: Aantal afgehandelde zaken 2015-2019 (afgerond op tientallen)
2015

2016

2017

2018

2019

Groei 2019

1.061.520

973.250

969.050

960.310

959.320

0%

Handelszaken (incl. arbeidszaken en kort gedingen)

466.980

451.930

374.680

339.820

354.810

4%

Familiezaken

403.240

408.810

488.800

516.420

498.000

-4%

Strafzaken

66.510

53.150

59.460

59.330

66.310

12%

Mulderzaken (excl. adres onbekend)

124.790

59.370

46.120

44.750

40.200

-10%

Civiele zaken (niet-kanton) rechtbanken

287.640

279.490

269.600

256.900

257.370

0%

Kantonzaken rechtbanken

Handelszaken en kort gedingen

85.290

76.520

69.640

62.250

58.480

-6%

Familiezaken*

183.870

185.390

184.010

180.700

185.450

3%

Rekesten aan de voorzieningenrechter

18.480

17.580

15.950

13.950

13.440

-4%

Bestuurszaken rechtbanken

102.330

106.700

103.280

92.970

97.250

5%

Bestuurszaken

51.580

49.930

44.530

37.880

35.210

-7%

Vreemdelingenzaken

25.380

29.730

30.770

33.230

38.350

15%

Belastingzaken

25.370

27.050

27.970

21.860

23.690

8%

Strafzaken (niet-kanton) rechtbanken

184.120

174.650

169.880

164.660

167.330

2%

Appèlcolleges

62.680

65.910

61.510

58.730

56.310

-4%

Handelszaken

8.830

8.880

8.630

7.950

7.740

-3%

Familiezaken

4.730

5.040

5.470

5.450

5.140

-6%

Belastingzaken

4.900

7.430

4.680

3.770

3.720

-1%

Strafzaken

35.200

35.670

33.970

31.880

30.860

-3%

CRvB + CBb*

9.020

8.900

8.760

9.680

8.850

-9%

1.698.290

1.600.010

1.573.310

1.533.570

1.537.580

0%

Totaal Rechtspraak

*CRvB -12 procent en CBb +4 procent
CBb zaken zijn niet meegenomen in de jaarverantwoording naar het ministerie van Justitie en Veiligheid, omdat deze buiten de P x Q financiering vallen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

52

Tabel 12: Productiegroei naar instantie en rechtsgebied 2019
Groei zaken
%

Groei werklast
(prijsbeweging)

Rechtbanken

0%

-1%

Kantonzaken rechtbanken

0%

-1%

Civiele zaken (niet-kanton) rechtbanken

0%

-3%

Strafzaken (niet-kanton) rechtbanken

2%

-3%

Bestuurszaken rechtbanken
(incl. belasting- en vreemdelingenzaken)

5%

3%

Appelcolleges

-4%

-6%

Civiele zaken

-4%

-2%

Belastingzaken

-1%

-4%

Strafzaken

-3%

-8%

CRvB

-12%

-11%

CBb

4%

-

Totaal

0%

-2%

Gemarkeerd zijn de zaaksgroepen, waarbij de zaakssamenstelling substantieel zwaarder werd

Tabel 11 toont het aantal afgehandelde zaken per rechtsgebied voor de periode
2015-2019. Tabel 12 toont de groei of daling van het aantal afgehandelde zaken
en van de werklast ten opzichte van 2018. In 2019 werden er in totaal 1,54 miljoen
zaken afgedaan, dit was ongeveer gelijk aan het aantal in 2018. Bij de appel­
colleges was er wel een daling van het aantal afgehandelde zaken van 4 procent.
De grootste daling was te zien bij het CRvB (12 procent), maar ook het aantal
inkomende zaken daalde daar fors. De werklast (het gewogen volume afgehandelde zaken) is met 2 procent licht afgenomen, vooral bij de appèl­colleges.
Dit betekent dat relatief zware (meer bewerkelijke) zaken, zoals bestuurszaken en
belastingzaken, nog sterker afnamen dan het aantal relatief lichte (minder bewerkelijke) zaken. De relatieve bewerkelijkheid – werklastontwikkeling ten opzichte van
zaakontwikkeling – nam enigszins toe bij de civiele zaken bij de gerechtshoven.

van Justitie en Veiligheid. Die afspraken zijn voor een belangrijk deel gebaseerd
op voorspellingen van het aantal zaken dat zal worden aangebracht. Deze
voorspellingen worden met het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) op basis van prognosemodellen berekend. Na afloop van het
boekjaar vindt verrekening plaats van het werkelijke aantal afgehandelde zaken
ten opzichte van de afspraken. Als de Rechtspraak meer zaken behandelt, dan
krijgt zij een aanvullende financiering; worden er minder zaken behandeld dan
afgesproken, dan moet er worden terugbetaald. In Tabel 13 is weergegeven
hoe het aantal afgehandelde zaken in 2019 zich verhoudt tot de afspraken die
hierover met de minister zijn gemaakt.

Tabel 13: Aantal afgehandelde zaken in 2019 ten opzichte van
de afspraken met de minister (afgerond op tientallen)
Begroting
afspraken
in aantallen

productie
in aantallen

Productie
t.o.v.
afspraken

Rechtbanken

1.524.490

1.456.550

96%

Kantonzaken*

953.180

934.600

98%

Civiele zaken

290.380

257.370

89%

Reguliere bestuurszaken

43.770

35.210

80%

Vreemdelingenzaken

38.540

38.350

100%

Belastingzaken

32.260

23.690

73%

Strafzaken excl. overtredingen

166.360

167.330

101%

Gerechtshoven

52.740

47.460

90%

Civiele zaken

14.470

12.880

89%

Strafzaken

33.940

30.860

91%

Belastingzaken

4.330

3.720

86%

CRvB

10.260

6.910

67%

Totaal

1.587.490

1.510.920

95%

Voor het CBb worden geen afspraken met de minister gemaakt.

Aantal afgehandelde zaken ten opzichte van de afspraken met de minister
De Rechtspraak wordt grotendeels gefinancierd op basis van het aantal
afgehandelde zaken. Daarover worden afspraken gemaakt met de minister

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

* Kantonzaken exclusief vijfjaarsevaluatie CBM zaken vanwege een afwijkende financieringsafspraak,
dit waren 24.700 zaken in de productie 2019

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

53

3.2.2

In 2019 lag het aantal afgehandelde zaken ongeveer 5 procent lager dan de
afspraken met de minister. Er werden vooral minder belastingzaken, reguliere
bestuurszaken en civiele zaken afgehandeld dan afgesproken met de minister,
zowel bij de rechtbanken als bij de hoven. Ook het CRvB handelde minder
zaken af dan afgesproken. De cijfers van de CRvB behoeven nadere toelichting.
Het aantal in de tabel geeft namelijk de afspraak weer die tussen Raad voor de
rechtspraak en minister werd gemaakt. Deze afspraak lag fors hoger dan de
afspraak die uiteindelijk door de Raad voor de rechtspraak en de CRvB werd
gemaakt (8.250 zaken). Naast een fors lagere nieuwe zaak­instroom kampte
de CRvB met een hoog ziekteverzuim, moesten maatregelen ter beheersing
van werkdruk worden getroffen en bleek bij een toenemende vergrijzing het
aantrekken van voldoende nieuwe raadsheren lastiger dan kon worden voorzien,
aangezien vele gerechten in dezelfde vijver vissen.

BOPZ-zaken en scheidingszaken

Omdat een relatief groot aantal familiezaken aan de rechter wordt voorgelegd,
wordt daarop hieronder ingezoomd. Het gaat dan bijvoorbeeld om zaken
gerelateerd aan bijzondere opneming in psychiatrische ziekenhuizen (Wet BOPZ)
en scheidingsverzoeken. Tabel 14 toont het totaal aantal BOPZ-zaken en
scheidingsverzoeken die in de jaren 2015-2019 bij de Rechtspraak zijn binnengekomen en behandeld.
Het aantal BOPZ-zaken bij de rechtbanken is in de periode 2015-2019
gestegen met ongeveer 25 procent. Bij de hoven worden per jaar maar enkele
zaken rond BOPZ afgedaan. Deze aantallen zijn niet opgenomen in de tabel.
Het totaal aantal ingekomen scheidingszaken is in de periode 2015-2019
licht afgenomen, alhoewel er in 2019 weer een lichte stijging te zien was
van het aantal inkomende en afgehandelde zaken ten opzichte van 2018.

Tabel 14: Aantal BOPZ zaken en scheidingszaken (afgerond op tientallen)
Inkomende zaken

Afgehandelde zaken

2015

2016

2017

2018

2019

2015

2016

2017

2018

2019

26.540

27.790

28.600

29.250

33.090

24.480

26.060

26.820

27.370

30.390

- gemeenschappelijk verzoek

22.690

22.420

22.650

21.700

22.190

22.850

22.180

22.940

21.690

21.970

- eenzijdig, waarvan:

13.350

12.450

12.000

11.220

11.790

Bopz*
Rechtbanken
Scheidingszaken
Rechtbanken

		

- op tegenspraak

5.870

5.370

5.060

4.590

4.690

		

- eenzijdig zonder verweer

7.310

6.930

6.660

6.130

5.700

860

810

840

760

730

710

750

700

650

600

- overige afdoeningen#
Hoven

800

680

640

630

500

* Ingetrokken zaken zijn niet meegeteld bij de afgehandelde zaken BOPZ

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

54

3.2.3

Tbs-maatregelen

De strafrechter legt niet alleen straffen op, maar ook maatregelen, zoals tbs
(terbeschikkingstelling). De tbs-maatregel is een behandelmaatregel die de
rechter kan opleggen als iemand een misdrijf heeft gepleegd terwijl hij leed aan
een ernstige stoornis of als er sprake is van een gebrekkige ontwikkeling van de
verdachte. Ook om de samenleving te beschermen wordt iemand behandeld.
Zolang de officier van justitie op basis van adviezen denkt dat er nog sprake
is van een stoornis of risico op herhaling, zal hij de rechter vragen om de
maatregel te verlengen met 1 of 2 jaar. De rechter laat zich bij zo’n beslissing
adviseren door onder andere de tbs-kliniek en onafhankelijke deskundigen.

Tabel 15: Aantal opgelegde tbs-maatregelen en zaken waarin
verlenging van tbs is behandeld met beslissing (afgerond op tientallen)
2015

2016

2017

2018

2019

Tbs met bevel tot verpleging

100

110

130

160

150

Tbs met voorwaarden

50

70

80

90

70

Afwijzing

110

90

110

110

100

Verlenging

1.180

1.090

1.080

990

1.040

110

90

60

60

60

Opgelegde tbs

Verlenging tbs

Overige beslissing

Er bestaan 2 varianten: tbs met bevel tot verpleging, waarbij de tbs-gestelde
in een kliniek wordt geplaatst en behandeld, en tbs met voorwaarden. De
verdachte moet zich dan aan een aantal voorwaarden houden, zoals meewerken
aan een behandeling (meestal deels in een kliniek) of bijvoorbeeld stoppen
met drugsgebruik. Tbs met voorwaarden kan aan de orde komen als het delict
niet te zwaar is, maar alleen als de verdachte inzicht heeft in zijn ziekte en de
betrouwbare bereidheid heeft om de voorwaarden na te leven. Doet hij dat niet,
dan wordt de maatregel alsnog omgezet in tbs met dwangverpleging. In tabel
15 staat hoe vaak een tbs-maatregel de afgelopen jaren werd opgelegd in
eerste aanleg en hoe vaak de rechter een verlenging tot tbs heeft behandeld
in eerste aanleg. Het aantal keer dat een tbs-maatregel is opgelegd steeg
tussen 2015 en 2018, maar in 2019 is er sprake van een lichte daling.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

3.2.4

Mediation naast rechtspraak en mediation
in strafzaken

In tabel 16 wordt een landelijk beeld gegeven van het aantal mediations in 2019,
ten opzichte van 2018. Na een piek van 3.683 verwijzingen naar mediation in
2018, was het totale aantal verwijzingen in 2019 wat lager: 3.442 (een afname
van 6,5 procent). De afname wordt veroorzaakt door lagere verwijzingsaantallen
in het rechtsgebied familie en jeugd en het rechtsgebied handel (beide civiel
recht). Bij bestuurs-, kanton- en strafzaken is sprake van stabiele verwijzings­
aantallen. Van alle verwijzingen (landelijk) leidde, net als vorig jaar, 72 procent
ook daadwerkelijk tot de start van een mediation.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

55

Tabel 16: Aantal mediations landelijk en per rechtsgebied
Totaal gerechten

Aantal
verwijzingen

Aantal
verwijzingen

Gestarte
mediations

Afgerond
mediations

Percentag
volledige
overeenstemming

Percentage
overeenstemming
Met schadevergoeding (Straf)

Percentage
gedeeltelijke
overeenstemming

Percentag
zonder
overeenstemming

jan-dec 2019

jan-dec 2018

jan-dec 2019

jan-dec 2019

jan-dec 2019

jan-dec 2019

jan-dec 2019

jan-dec 2019

53

52

44

24

41,7

0,0

0,0

58,3

1.683

1.911

1.403

1.377

46,1

0,0

12,1

41,8

Civiel - handel

146

178

119

129

44,2

0,0

1,6

54,3

Kanton

88

73

79

77

42,9

0,0

5,2

51,9

Straf

1.472

1.472

817

833

57,1

22,8

4,6

15,5

Totaal

3.442

3.686

2.462

2.440

49,6

7,8

8,6

33,9

Bestuur
Civiel - familie en jeugd

Het belangrijkste argument voor de rechter om een zaak naar een mediator
te verwijzen (ruim 54 procent), is het feit dat partijen in de toekomst met elkaar
verder moeten. Ook de gedachte dat een rechterlijke uitspraak geen echte
oplossing biedt voor het conflict, wordt regelmatig als reden genoemd (ruim
39 procent).
Het percentage van het aantal mediations dat met volledige of gedeeltelijke
overeenstemming werd afgesloten, steeg met 1 procent naar 66 procent.
Dit is sinds de start van de registratie van mediation in 2005 het hoogste
percentage.
Voor alle rechtsgebieden samen lag het percentage volledige overeenstemming
(al dan niet met afspraken over schadevergoeding) op 57,4 procent en het
percentage gedeeltelijke overeenstemming op 8,6 procent. Deze stijging van
het ‘slagingspercentage’ is vooral te danken aan het steeds groter wordende
aandeel van mediation in strafzaken. Het percentage is daar zeer hoog: bijna
85 procent van de mediations in strafzaken werd met volledige of gedeeltelijke
overeenstemming afgesloten (79,9 procent respectievelijk 4,6 procent).

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Daarnaast speelt waarschijnlijk ook een rol dat er een steeds betere selectie
van voor mediation geschikte zaken is.
Partijen zijn overwegend positief over het mediationproces en de mediator. Van
hen was 61 procent in 2019 tevreden of zeer tevreden over het mediationproces
en 78 procent tevreden of zeer tevreden over de mediator. Het is een bekend
gegeven dat de tevredenheid over het proces in het algemeen wat lager is dan
de tevredenheid over de mediator, omdat de uitkomst van de mediation bij de
tevredenheid over het proces een grotere rol speelt.
Op de vraag welke neveneffecten een mediation mogelijk heeft gehad, ook
al heeft deze niet tot overeenstemming tussen partijen geleid, werden onder
meer een verbeterde communicatie met de wederpartij (25 procent), meer
begrip voor de wederpartij (17 procent) en een beter inzicht in het eigen
aandeel (11 procent) genoemd. Daarnaast werd er in 22 procent van de zaken
vastgelegd dat er sprake was van ‘een ander neveneffect’. Slechts 25 procent
van de partijen gaf aan dat er geen enkel (positief) neveneffect was bij deze
afgeronde mediations (zonder overeenstemming).

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

56

3.2.5

Productiviteit en kosten

Tabel 17 laat zien hoe de gemiddelde personele bezetting en het volume
afgehandelde zaken zich in de afgelopen jaren hebben ontwikkeld. In de
bezettingscijfers, zoals gepresenteerd in paragraaf 3.1, was te zien dat de
personeelsomvang eind 2019 licht hoger lag dan eind 2018. De capaciteits­
uitbreiding van de afgelopen jaren is nodig voor het verlagen van de werkdruk,
het kunnen werken volgens de professionele standaarden en om rekening te

houden met natuurlijk verloop (vervangingsvraag). De gemiddelde bezetting,
zoals hier wordt gebruikt, is van 2018 naar 2019 zeer licht toegenomen (1 procent).
Omdat tegelijkertijd het zaakvolume (werklast) licht afnam (-2 procent), met
name bij de appèlcolleges, geldt dat de arbeidsproductiviteits-indicator als
resultante afnam (-3 procent) ten opzichte van 2018.

Tabel 17: Index personele bezetting, gewogen zaaksvolume en arbeidsproductiviteit 2014-2019 (2014 = 100)*
2014

2015

2016

2017

2018

2019

Groei 2019 (%)

Gemiddelde bezetting rechters en raadsheren

100

100

99

103

106

106

-0,3%

Gemiddelde bezetting ondersteuning

100

101

101

103

104

106

1,2%

Gemiddelde bezetting totaal

100

101

101

103

105

106

0,9%

Gewogen zaaksvolume

100

97

95

90

84

82

-2,1%

Zaaksvolume per arbeidsjaar: arbeidsproductiviteit

100

96

94

87

80

78

-3,0%

* In deze bezettingscijfers is voor alle jaren (het bureau van) de Raad voor de rechtspraak ook opgenomen. Ultimo 2019 betreft dit 3 fte RA en 142 fte GA.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

57

Omdat het zaakvolume in 2019 afnam, terwijl de kosten licht toenamen, zijn
de kosten voor een vergelijkbare hoeveelheid zaken in 2019 gestegen. Over
de periode 2014-2019 nam het gewogen zaakvolume met 18 procent af (index
82). De reële kosten voor de Rechtspraak namen in die periode ook af, maar
in mindere mate (index 92). Dit betekent dat de kostenproductiviteit van de
Rechtspraak nu (index 89) lager is dan in 2014.

Tabel 18 geeft een beeld van de kostenontwikkeling, gecorrigeerd voor inflatie
van lonen en prijzen bij de overheid.5 De totale voor inflatie gecorrigeerde
kosten die de Rechtspraak heeft gemaakt zijn in 2019 toegenomen met
2 procent. Zowel de personele kosten als de materiële kosten namen toe,
zij het in verschillende mate.

Tabel 18: Index reële kosten en zaaksvolume per ingezette euro
2014-2019 (2014 = 100)
2014

2015

2016

2017

2018

2019

Groei 2019 (%)

Personele kosten

100

97

101

98

95

96

1,1%

Overige (materiële) kosten

100

98

96

82

78

82

4,9%

Totale kosten

100

97

99

94

91

92

2,0%

Gewogen zaaksvolume

100

97

96

90

84

82

-2,1%

Zaaksvolume per ingezette euro: kostenproductiviteit

100

100

97

96

93

89

-4,1%

De personele kosten namen in nominale termen sterk, en gecorrigeerd voor
inflatie, dus in reële termen, ook nog licht toe. De nominale toename was
voornamelijk het gevolg van een stijging van de cao-lonen, per 1 juli 2019 en,
voor RA-personeel ook, terugwerkend per 1 juli 2018. Bij een redelijk constante
gemiddelde bezetting laat de lichte stijging in reële zin zien dat personeel
relatief iets duurder is geworden of dat relatief iets meer mensen in hogere
salarisschalen zitten. De materiële kosten namen zowel in nominale als in
reële zin sterk toe. Huisvestingskosten en exploitatiekosten namen beiden
toe. Zie daarvoor ook hoofdstuk 4, onderdeel [14].

In figuur 5 zijn de ontwikkelingen op het gebied van het aantal zaken, gemiddelde
personele omvang en reële kosten voor een langere periode te zien, namelijk
2002-2019. Het gewogen zaakvolume vertoonde in deze periode eerst een
golvende beweging met een opwaartse trend. Sinds 2011 is echter ieder jaar
weer een daling zichtbaar. De personeelsomvang is sinds 2002 toegenomen
met ruim 20 procent. De arbeidsproductiviteit is daarmee afgenomen tot ver
beneden het niveau van 2002. Sinds 2014 is de afname versterkt. De totale reële
kosten voor de Rechtspraak zijn vanaf 2002 toegenomen met circa 3 procent.
Per saldo zijn de kosten voor de afhandeling van een vergelijkbare hoeveelheid
zaken in 2019 nu hoger dan in 2002. De kostenproductiviteitsindex kwam in
2019 opnieuw uit onder de 100.

5 Inflatiecorrectie op basis van ‘loonvoet sector overheid’ voor personele kosten en ‘prijs
intermediair verbruik overheid’ voor materiële kosten (beide afkomstig van het Centraal
Planbureau). Omdat deze deflatoren soms met terugwerkende kracht worden gewijzigd
door het CPB, zijn sommige indexcijfers in de tabel ook gewijzigd vergeleken met het
Jaarverslag Rechtspraak 2018.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

58

De arbeidsproductiviteit laat sinds 2013 een dalende trend zien. Dit moet
echter wel gezien worden in het licht van de tijdsbesteding die de herziening
gerechtelijke kaart (HGK) en invoering van digitalisering (KEI) – ook al is die niet
volledig gerealiseerd – in die jaren hebben gevraagd, alsmede de invoering van
professionele standaarden. Ook blijft in de gebruikte cijfers van het zaakvolume
een aantal ontwikkelingen die de behandeling van rechtszaken bewerkelijker
maken buiten beeld. Dat geldt ook voor ontwikkelingen in werkdruk en
gewerkte overuren.6

Figuur 5: Ontwikkeling zaaksvolume, gemiddelde bezetting, kosten
en productiviteit 2013-2019 (2002=100)
140
130

3.2.6

Werkvoorraden

Alle gerechten hebben een zogenoemde ‘werkvoorraad’. Dit zijn zaken die
wachten op behandeling, of zijn binnengekomen, maar nog niet zijn afgedaan.
Tabel 19 toont de werkvoorraadontwikkeling per rechtsgebied. De totale
werkvoorraad is in 2019 afgenomen (-2 procent ten opzichte van de voorraad
een jaar eerder). Ook in verhouding tot het instroomvolume7 is de werkvoorraad
verminderd (-0,6 procent). Dit is opnieuw een verbetering. De totale werkvoorraad neemt al sinds 2014 Rechtspraakbreed af, sinds dat jaar met meer dan
100.000 zaken.
Bij de rechtbanken nam de werkvoorraad in 2019 vooral af bij civiel handel
en bij kanton straf (overtredingen en Mulderzaken). De werkvoorraad nam bij
bestuur (bestuurszaken, vreemdelingenzaken, belastingzaken) juist sterk toe.
Bij vreemdelingenzaken was dit vooral aan de hoge instroom in 2019 te wijten.

120
110
100
90
80
70
60

2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Totale kosten (gedefleerd)

Gewogen zaaksvolume

Arbeidsproductiviteit

Kostenproductiviteit

Gemiddelde bezetting totaal

6 Zie voor meer informatie ook ‘Doorlichting Financiën Rechtspraak’, Boston Consultancy
Group, februari 2019, blz. 24 en verder.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Bij de hoven nam de werkvoorraad duidelijk af, vooral bij civiele handelszaken.
Bij familiezaken, strafzaken en belastingzaken echter niet. Bij de CRvB nam in
2019 de voorraad opnieuw substantieel af. Bij het CBb is de voorraad juist verder
toegenomen. Deze werkvoorraad is momenteel zeer omvangrijk. Een groep
fosfaatzaken vormt hiervan een aanzienlijk onderdeel. In 2019 is een deel van
de zaken over de fosfaatrechten voor melkveebedrijven projectmatig aangepakt
en zijn nieuwe werkwijzen voor de afhandeling van deze zaken onderzocht.
In 2020 vindt een vervolgproject plaats. Voorts hebben het CBb en de Raad
van State eind 2019 afspraken gemaakt over een project om de ongeveer 800
beroepszaken over de Regeling fosfaatreductieplan voor melkveebedrijven te
behandelen. Voor de behandeling van de fosfaatzaken zijn extra middelen
toegekend. Dat leidt ertoe dat het CBb binnen afzienbare termijn weer op de
reguliere werkvoorraad zal zitten.

7 Om zichtbaar te krijgen of er een voorraadafname plaatsvond, los van het effect van
instroom­ontwikkelingen en instroomniveau, is naast de absolute werkvoorraadontwikkeling
ook de voorraadontwikkeling in verhouding tot het instroomniveau berekend.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

59

Tabel 19: Werkvoorraadontwikkeling 2018-2019 (afgerond op tientallen)
Werkvoorraad
eind 2018

Ontwikkeling werkvoorraad 2018
gerelateerd aan
instroom

vergeleken met
voorraad 2017

Werkvoorraad
eind 2019

Ontwikkeling werkvoorraad 2019
gerelateerd aan
instroom

vergeleken met
voorraad 2018

Rechtbanken
Civiel

88.690

-4%

-10%

82.590

-2%

-7%

- Handelszaken

54.740

-19%

-14%

46.740

-18%

-15%

- Familiezaken

31.500

-1%

-5%

33.470

1%

6%

- Beslissing president /civiel algemeen

2.450

0%

-3%

2.380

0%

-3%

Bestuur

48.750

4%

8%

55.190

6%

13%

- Bestuurszaken

18.680

-3%

-5%

20.410

5%

9%

- Vreemdelingenzaken

7.510

0%

1%

10.110

6%

35%

- Belastingzaken

22.560

16%

23%

24.670

8%

9%

Strafzaken1)

54.290

-3%

-9%

54.090

0%

0%

Kanton

150.930

-1%

-6%

141.090

-1%

-7%

- Handelszaken

30.570

1%

9%

33.870

1%

11%

- Familiezaken

97.540

-2%

-9%

91.900

-1%

-6%

550

0%

-2%

580

1%

5%

22.270

-3%

-14%

14.740

-8%

-34%

10.970

-4%

-5%

10.460

-4%

-5%

- Handelszaken

8.070

-3%

-3%

7.390

-10%

-8%

- Familiezaken

2.900

-6%

-10%

3.070

3%

6%

Belastingzaken

3.780

5%

5%

5.200

28%

38%

Strafzaken

21.440

1%

2%

22.950

5%

7%

CRvB

10.100

-16%

-10%

8.670

-26%

-14%

CBb

3.090

37%

57%

3.180

4%

3%

392.040

-1,5%

-5%

383.420

-0,6%

-2%

- Beslissing president /civiel algemeen
- Strafzaken + Mulderzaken
Gerechtshoven
Civiel

Totaal werkvoorraad
1) Voorraad ter zitting gebrachte zaken.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

60

3.2.7

Kwaliteitsnormen

De Rechtspraak vindt de kwaliteit van het rechtspreken belangrijk. De organisatie
van kwaliteitszorg is voortdurend in ontwikkeling. De huidige kwaliteitsnormen
zien toe op permanente educatie, meervoudige afdoening (MK-afdoening),
reflectie, goede bewijsmotivering middels Promis en doorlooptijden. In het licht
van de doorontwikkeling van het kwaliteitszorgsysteem, is de Rechtspraak bezig
om deze kwaliteitsnormen te evalueren. Daarmee is in 2019 een begin gemaakt;
de uitkomsten van deze evaluatie worden medio 2020 verwacht.
De Rechtspraak geeft prioriteit aan het behalen van de normen op doorlooptijden.
De normen voor goede bewijsmotivering, reflectie en aantal meervoudige
afdoeningen worden kritisch bekeken. In het licht van de evaluatie van de
kwaliteitsnormen is de huidige norm voor permanente educatie losgelaten.
Dat betekent niet dat er niet aan permanente evaluatie wordt gedaan. Op
gerechtsniveau wordt aandacht besteed aan kennisbevordering en opleiding.

A. Kwaliteitsnorm: doorlooptijden
Doorlooptijd gaat over hoe lang de behandeling van een rechtszaak van het
begin tot het eind duurt. De doorlooptijd is gedefinieerd als de totale tijd die
verstrijkt tussen het instromen en het uitstromen van een zaak bij 1 gerechtelijke
instantie.
Er zijn normen geformuleerd voor de duur van rechtszaken. Daartoe zijn
rechtszaken opgedeeld in verschillende proceduretypen met ieder 1 of 2 eigen
doorlooptijdnormen; 32 normen voor de rechtbanken en 15 voor de hoven.
Die normen bestaan uit 2 elementen:
1) de termijn waarbinnen een zaak afgehandeld dient te zijn, en
2) het percentage zaken dat binnen die termijn is afgehandeld.

De gemeten doorlooptijd betreft overigens de totale duur van de behandeling.
Dat betekent dat ook fasen in het proces die niet door de Rechtspraak kunnen
worden beïnvloed hierin zijn meegenomen.
Zoals in paragraaf 1.2 is beschreven, zijn in 2019 nieuwe standaarden voor de
duur van zaken vastgesteld, die vanaf 2020 de huidige normen zullen vervangen.
In deze paragraaf is de stand van zaken te vinden over de duur van rechtszaken
voor de rechtspraak als geheel. In de jaarlijkse kengetallenpublicatie is per
gerecht de duur van rechtszaken te zien. Voor het CBb en de CRvB zijn geen
normen voor doorlooptijden vastgesteld, maar worden de gemiddelde doorlooptijden wel kritisch bekeken.
Landelijk totaalbeeld
In de afgelopen 5 jaar is de gemiddelde duur van rechtszaken bij de rechtbanken
licht afgenomen met 7 procent en bij de gerechtshoven toegenomen met
8 procent. Er zijn grote verschillen zichtbaar tussen gerechten of tussen afdelingen
binnen gerechten. Zo nam de duur van overtredingszaken bij kanton sterk af
en ook de duur van scheidingszaken op gemeenschappelijk verzoek door de
rechtbank is korter geworden. De duur van strafzaken bij de gerechtshoven nam
in de afgelopen 5 jaar toe. Bij de rechtbanken nam de doorlooptijd voor het
afwikkelen van faillissementen toe, evenals de doorlooptijd van zaken omtrent
omgang en gezag.

Tabel 20: Landelijk beeld doorlooptijden 2015-2019

2015

2016

2017

2018

2019

Gemiddelde
doorlooptijden 2019
t.o.v. 2015

Totaal rechtbanken

13

12

12

12

12

-7%

Totaal gerechtshoven

36

35

38

39

41

8%

Gemiddelde doorlooptijden
rechtszaken in weken

Weging op aantallen zaken 2019

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

61

Zoals gezegd is bij de rechtbanken de gemiddelde duur van rechtszaken in 2019
vergeleken met 2015 met 7 procent afgenomen. Uit figuur 6 blijkt evenwel dat
de mate waarin rechtszaken bij de rechtbanken aan de norm voldoen in lichte
mate is afgenomen: van circa 94 procent in 2015 tot 92 procent in 2019. De
mate waarin rechtbanken aan de norm voldoen, is vanaf 2016 elk jaar constant
92 procent geweest. Vooral wat betreft kantonzaken en bestuurs­zaken wordt de
norm minder vaak gehaald dan in 2015. De duur van strafrechtzaken viel in 2019
juist vaker binnen de norm dan in 2015.

Bij de gerechtshoven is sinds 2015 de gemiddelde duur toegenomen met
8 procent. In 2019 nam de gemiddelde duur van rechtszaken met ongeveer
2 weken toe in vergelijking met 2018.
Uit figuur 7 blijkt dat sinds 2015 de mate waarin rechtszaken bij gerechts­hoven aan de normduur voldoen, is verslechterd: van 74 procent in 2015 tot
66 procent in 2019. Dit is vooral veroorzaakt doordat strafzaken veel minder
vaak binnen de norm worden afgedaan, maar het geldt ook voor familiezaken.
Voor handelszaken en belastingzaken is in 2019 ongeveer even vaak aan de
normduur voldaan als in 2015.

Figuur 6: Rechtbanken, mate waarin is voldaan aan
de normpercentages 2015-2019

Figuur 7: Gerechtshoven, mate waarin is voldaan aan
de normpercentages 2015-2019
100% betekent dat volledig is voldaan aan de normeringen

100% betekent dat volledig is voldaan aan de normeringen
100%

100%

100%

98%
97%

95%

96%
95%

94%
94%

100%

100%

100%

97%

90%

89%

93%
92%

92%

90%

80%

74%

90%

70%

88%

85%

85%

82%

81%

70%
68%

69%
66%

60%
54%

50%

80%
2015

2016

2017

2018

2019

2015

2016

2017

2018

civiel handel (geen kanton)

kantonzaken

civiel handel (geen kanton)

belastingrecht

familierecht

(minimum)normen

familierecht

(minimum)normen

totaal alle rechtbanken

strafrecht

totaal alle rechtbanken

bestuursrecht

2019

strafrecht

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

62

Hieronder volgt per rechtsgebied een beschrijving van de ontwikkelingen
in 2019.
Doorlooptijd kantonzaken
Tabel 21 laat zien dat sinds 2015 de duur van kantonzaken enigszins afgenomen
is, hoewel de gestelde normen iets minder vaak worden gehaald. Met name de

normen voor de Mulderzaken en rekesten arbeidsontbindingen op tegenspraak
worden minder vaak gerealiseerd. De samenstelling van de arbeidsontbindingszaken is echter niet meer goed vergelijkbaar met 2015, omdat het ontslagrecht
per 1 juli 2015 is gewijzigd als gevolg van invoering van de Wet werk en zekerheid.

Tabel 21: Doorlooptijd kantonzaken, percentage binnen normtijd, en gemiddelde doorlooptijd 2015-2019
Realisatie
Kantonzaken

2019 t.o.v.

Norm

2015

2016

2017

2018

2019

2015

Handels- dagvaardingszaken met verweer - norm 1

90% ≤ 1 jaar

94%

94%

93%

93%

93%

-1%

Handels- dagvaardingszaken met verweer - norm 2

75% ≤ 6 mnd.

76%

77%

73%

72%

72%

-5%

Rekesten arbeidsontbindingen op tegenspraak

95% ≤ 3 mnd.

94%

86%

79%

76%

75%

-20%

Handelsrekesten, niet-arbeidszaken

95% ≤ 6 mnd.

83%

87%

87%

88%

86%

4%

Handels- dagvaardingszaken zonder verweer (verstek)

90% ≤ 6 wkn.

98%

98%

98%

98%

96%

-2%

Voorlopige voorzieningen

95% ≤ 3 mnd.

96%

95%

95%

96%

96%

-1%

Overtredingszaken

85% ≤ 1 mnd.

89%

90%

92%

93%

91%

2%

Mulderzaken

80% ≤ 3 mnd.

58%

35%

55%

48%

50%

-14%

Gemiddeld voldaan aan de normpercentages

100% of hoger

98%

94%

95%

94%

93%

-4%

9

8

7

7

7

-19%

"Gemiddelde doorlooptijd (gewogen gemiddelde)
in weken Weging op aantallen zaken 2019"

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

63

Doorlooptijd familiezaken
Uit tabel 22 valt op te maken dat familierechtelijke procedures bij de rechtbanken
al geruime tijd vrijwel geheel voldoen aan de gestelde normen. Alleen de duur
van de behandeling van verzoeken om een minderjarige onder toezicht te
stellen, ligt nog ver van de norm van 80 procent binnen 3 weken. Bovendien

is hierbij geen verbetering te zien. Ook de norm voor omgang- en gezagzaken
wordt minder vaak gehaald dan 5 jaar geleden. De gemiddelde duur van
familiezaken bij rechtbanken is, alles samengenomen, iets langer geworden
in vergelijking met 2015.

Tabel 22: Doorlooptijd familiezaken, percentage binnen normtijd, en gemiddelde doorlooptijd 2015-2019
Realisatie
Familiezaken rechtbanken

2019 t.o.v.

Norm

2015

2016

2017

2018

2019

2015

95% ≤ 1 jaar

93%

94%

94%

94%

94%

1%

95% ≤ 2 mnd.

92%

94%

96%

96%

96%

4%

Alimentatiezaken, bijstandsverhaal

90% ≤ 1 jaar

92%

93%

93%

91%

91%

-2%

Omgang- en gezagzaken

85% ≤ 1 jaar

87%

85%

83%

82%

81%

-7%

Jeugdbeschermingszaken kinderrechter

90% ≤ 3 mnd.

89%

89%

89%

88%

88%

-1%

waarvan eerste verzoeken tot OTS

80% ≤ 3 wkn.

68%

66%

59%

59%

59%

-14%

100% of hoger

97%

97%

96%

95%

95%

-3%

14

14

14

14

15

3%

Scheidingszaken totaal (exclusief vovo's)
waarvan op gemeenschappelijk verzoek

Gemiddeld voldaan aan de normpercentages
"Gemiddelde doorlooptijd (gewogen gemiddelde) in weken
Weging op aantallen zaken 2019"

Realisatie
Familiezaken gerechtshoven
Familierekesten
waarvan Jeugdbeschermingszaken
Gemiddeld voldaan aan de normpercentages
"Gemiddelde doorlooptijd (gewogen gemiddelde) in weken
Weging op aantallen zaken 2019"

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

2019 t.o.v.

Norm

2015

2016

2017

2018

2019

2015

90% ≤ 1 jaar

90%

91%

87%

87%

88%

-3%

90% ≤ 4 mnd.

85%

77%

69%

76%

72%

-14%

100% of hoger

97%

93%

86%

90%

89%

-8%

31

32

35

34

34

9%

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

64

De behandeling van familierekesten in hoger beroep is sinds 2015 wat langer
gaan duren: de gemiddelde duur ging van 31 weken in 2015 naar 34 weken in
2019. Met name wat betreft de jeugdbeschermingszaken blijft de doorlooptijd
achter op de norm.
Doorlooptijd handelszaken
Uit tabel 23 blijkt dat de mate waarin de behandeling van kort gedingen
en niet-kanton-handelszaken bij de rechtbanken aan de duurdoelstellingen

voldeden, vrijwel gelijk is gebleven in vergelijking met 2015. De gemiddelde
duur liep wel op van 34 weken naar 38 weken.
Binnen dit rechtsgebied zijn er tussen 2015 en 2019 geen grote veranderingen
wat betreft het halen van de duurnorm. Alleen wat betreft de doorlooptijd voor
het afwikkelen van faillissementen, wordt de norm veel minder vaak gehaald
dan in 2015.

Tabel 23: Doorlooptijd civiel handel, percentage binnen normtijd, en gemiddelde doorlooptijd 2015-2019
Realisatie
Civiele handelszaken rechtbanken

2019 t.o.v.

Norm

2015

2016

2017

2018

2019

2015

Handels- dagvaardingszaken met verweer - norm 1

90% ≤ 2 jaar

87%

89%

91%

90%

90%

3%

Handels- dagvaardingszaken met verweer - norm 2

70% ≤ 1 jaar

62%

65%

64%

62%

65%

4%

Handels- dagvaardingszaken zonder verweer (verstek)

90% ≤ 6 wkn.

84%

78%

81%

80%

80%

-5%

Beëindigde faillissementen

90% ≤ 3 jaar

77%

72%

69%

65%

63%

-18%

Handelsrekesten (vooral insolventierekesten)

90% ≤ 3 mnd.

80%

76%

79%

81%

81%

2%

Kort gedingen / vovo's (inclusief familierecht)

95% ≤ 3 mnd.

92%

92%

93%

93%

93%

1%

Gemiddeld voldaan aan de normpercentages

100% of hoger

92%

90%

91%

90%

90%

-2%

34

35

36

37

38

11%

"Gemiddelde doorlooptijd (gewogen gemiddelde) in weken
Weging op aantallen zaken 2019"

Realisatie
Civiel - handelszaken gerechtshoven

2019 t.o.v.

Norm

2015

2016

2017

2018

2019

2015

Dagvaardingszaken handel en verdeling gemeenschap - norm 1

90% ≤ 2 jaar

81%

81%

80%

78%

78%

-3%

Dagvaardingszaken handel en verdeling gemeenschap - norm 2

70% ≤ 1 jaar

48%

46%

42%

39%

40%

-17%

Insolventierekesten

90% ≤ 2 mnd.

65%

46%

45%

68%

70%

8%

Handelsrekesten, niet insolventie

90% ≤ 6 mnd.

40%

52%

48%

51%

45%

13%

Gemiddeld voldaan aan de normpercentages

100% of hoger

70%

69%

64%

70%

69%

-2%

60

59

63

64

63

6%

"Gemiddelde doorlooptijd (gewogen gemiddelde) in weken
Weging op aantallen zaken 2019"

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

65

De mate waarin handelszaken in hoger beroep aan de duurnormen voldoen,
is de afgelopen 5 jaar vrijwel gelijk gebleven. De gemiddelde doorlooptijd is
echter wel met ongeveer 3 weken toegenomen. Binnen deze groep zaken is
de duur van handelsrekesten (niet insolventie) vergeleken met 2015 verbeterd,
maar vergeleken met 2018 juist verslechterd. Slechts 45 procent wordt binnen
6 maanden afgehandeld, terwijl de norm op 90 procent ligt. Vergeleken met
2015 is het aantal dagvaardingszaken handel (inclusief verdeling gemeenschap)
dat binnen een jaar wordt afgedaan gedaald van 48 procent naar slechts
40 procent, terwijl de norm op 70 procent ligt.

Doorlooptijd strafrecht
Tabel 24 maakt duidelijk dat de mate waarin strafzaken bij rechtbanken aan de
duurnormen voldoen, sinds 2015 redelijk stabiel is. De gemiddelde doorlooptijd
is met ongeveer een week afgenomen tot 7 weken. Raadkamerzaken die over
voorlopige hechtenis gaan worden vrijwel altijd binnen 2 weken afgehandeld.
Het aantal meervoudige strafzaken dat binnen de norm van 6 maanden wordt
afgedaan, ligt rond 80 procent. De norm is dat 90 procent binnen die 6 maanden
wordt afgehandeld.

Tabel 24: Doorlooptijd strafzaken, percentage binnen normtijd, en gemiddelde doorlooptijd 2015-2019
Realisatie
Strafzaken rechtbanken

2019 t.o.v.

Norm

2015

2016

2017

2018

2019

2015

Strafzaken MK (= meervoudig behandeld)

90% ≤ 6 mnd.

81%

83%

81%

82%

80%

-2%

Politierechterzaken (incl. economische)

90% ≤ 5 wkn.

87%

86%

88%

87%

89%

2%

Strafzaken bij de kinderrechter (EK)

85% ≤ 5 wkn.

81%

80%

80%

81%

85%

5%

Raadkamerzaken m.b.t. voorlopige hechtenis

100% ≤ 2 wkn.

99%

99%

99%

99%

99%

0%

Raadkamerzaken niet voorlopige hechtenis

85% ≤ 4 mnd.

76%

74%

73%

78%

79%

4%

Gemiddeld voldaan aan de normpercentages

100% of hoger

94%

94%

93%

95%

96%

2%

8

8

7

7

7

-7%

"Gemiddelde doorlooptijd (gewogen gemiddelde) in weken
Weging op aantallen zaken 2019"

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

66

Realisatie

2019 t.o.v.

Strafzaken gerechtshoven

Norm

2015

2016

2017

2018

2019

2015

Meervoudige Kamerzaken

85% ≤ 9 mnd.

65%

64%

65%

62%

51%

-22%

EK-strafzaken, niet kantonappellen

85% ≤ 6 mnd.

55%

49%

50%

36%

35%

-36%

EK-strafzaken, kantonappellen

85% ≤ 6 mnd.

67%

61%

57%

38%

37%

-45%

Raadkamer m.b.t. Voorlopige Hechtenis

90% ≤ 2 wkn.

74%

71%

80%

72%

72%

-3%

Raadkamer niet m.b.t. Voorlopige Hechtenis

80% ≤ 4 mnd.

57%

51%

50%

44%

40%

-30%

Klachten niet vervolgen (12 Sv)

85% ≤ 6 mnd.

34%

32%

30%

34%

30%

-11%

Uitwerken (MK) strafzaak i.v.m. cassatie

100% ≤ 6 mnd.

65%

66%

68%

65%

65%

1%

Gemiddeld voldaan aan de normpercentages

100% of hoger

68%

65%

65%

58%

54%

-21%

28

29

29

32

35

22%

"Gemiddelde doorlooptijd (gewogen gemiddelde) in weken
Weging op aantallen zaken 2019"

Bij de gerechtshoven zijn de meeste zaaktypen binnen het strafrecht nog ver
van de duurnormen verwijderd. Dit is al jaren het geval en er is eerder sprake
van een verslechtering dan van een verbetering. De gemiddelde doorlooptijd
is in de afgelopen 5 jaar toegenomen van 28 naar 35 weken. Vooral wat de

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

enkelvoudige zaken betreft wordt de duurnorm lang niet gehaald, net als
de raad­kamerzaken die niet over de voorlopige hechtenis gaan. Wat betreft
raadkamerzaken die wel over voorlopige hechtenis gaan, is het percentage
dat binnen de norm van 2 weken wordt behandeld in 2019 vrijwel gelijk aan
het percentage in 2015.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

67

lang niet gehaald. Ook het percentage reguliere bodemzaken dat binnen
9 maanden is afgedaan is in de afgelopen 5 jaar afgenomen. De duur­norm voor de zaken over lokale belastingen, staat ver af van de realisatie.
De voorlopige voorzieningen worden echter vrijwel allemaal binnen de duurnorm van 3 maanden afgedaan, voor deze zaakstroom wordt de norm van
90 procent ruimschoots gehaald. Voor vreemdelingenzaken wordt nagenoeg
voldaan aan de norm om 90 procent binnen 9 maanden af te handelen.

Doorlooptijd bestuursrecht
Uit tabel 25 blijkt dat in het bestuursrecht de mate waarin rechtszaken bij
rechtbanken aan de duurnormen voldoen, in de afgelopen 5 jaar licht is
afgenomen. De gemiddelde doorlooptijd in 2019 is echter vrijwel gelijk
aan die in 2015.
Het percentage van de rijksbelastingzaken dat binnen een jaar wordt
afgehandeld, is de afgelopen 5 jaar gedaald. De norm wordt daarmee

Tabel 25: Doorlooptijd bestuursrecht, percentage binnen normtijd, en gemiddelde doorlooptijd 2015-2019
Realisatie
Bestuursrechtelijke zaken rechtbanken

2019 t.o.v.

Norm

2015

2016

2017

2018

2019

2015

Reguliere bestuurszaken, bodemzaken - norm 1

90% ≤ 1 jaar

82%

83%

82%

81%

80%

-3%

Reguliere bestuurszaken, bodemzaken - norm 2

70% ≤ 9 mnd.

68%

68%

65%

65%

60%

-12%

Voorlopige voorzieningen reguliere bestuurszaken

90% ≤ 3 mnd.

95%

97%

97%

97%

97%

2%

Vreemdelingenzaken, bodemzaken

90% ≤ 9 mnd.

84%

90%

91%

82%

88%

4%

Belastingzaken lokale belastingen, bodemzaken

90% ≤ 9 mnd.

55%

30%

31%

59%

56%

1%

Rijksbelastingzaken, bodemzaken - norm 1

90% ≤ 18 mnd.

74%

79%

83%

80%

74%

0%

Rijksbelastingzaken, bodemzaken - norm 2

70% ≤ 1 jaar

59%

56%

61%

59%

46%

-22%

100% of hoger

88%

85%

86%

88%

85%

-4%

35

34

34

34

35

0%

Gemiddeld voldaan aan de normpercentages
"Gemiddelde doorlooptijd (gewogen gemiddelde) in weken
Weging op aantallen zaken 2019"

Realisatie

2019 t.o.v.

Belastingzaken hoven

Norm

2015

2016

2017

2018

2019

2015

Belastingzaken - norm 1

90% ≤ 18 mnd.

78%

85%

69%

79%

81%

3%

Belastingzaken - norm 2

70% ≤ 1 jaar

51%

67%

40%

50%

51%

0%

100% of hoger

81%

95%

68%

80%

82%

2%

61

49

66

57

57

-5%

Gemiddeld voldaan aan de normpercentages
"Gemiddelde doorlooptijd (gewogen gemiddelde) in weken
Weging op aantallen zaken 2019"

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

68

De duur van belastingzaken bij de gerechtshoven laat veel schommelingen zien.
Vergeleken met 2015 zijn de belastingzaken bij de gerechtshoven korter gaan
duren: van gemiddeld 61 weken in 2015 naar gemiddeld 57 weken in 2019.
De mate waarin aan de duurnorm wordt voldaan, is met 82 procent in 2019
vrijwel gelijk aan de 81 procent in 2015.

De gemiddelde duur van rechtszaken bij de CRvB is in 2019 toegenomen ten
opzichte van 2015, van 64 weken naar 80 weken. Door het gestaag wegwerken
van (heel) oude voorraden loopt de doorlooptijd zoals verwacht in eerste
instantie op. Inmiddels bestaat ongeveer de helft van de zaakvoorraad uit zaken
gelijk aan of jonger dan 1 jaar.

Doorlooptijd bij CBb en CRvB
De gemiddelde duur van de procedures bij de CRvB en het CBb is opgenomen
in tabel 26. De duur van rechtszaken bij het CBb is afgenomen van 59 weken in
2015 naar 49 weken in 2019. Dit komt door een afname van ongeveer 18 weken
van de duur van bodemzaken met een uitspraak: van gemiddeld 84 weken in
2015 tot 66 weken in 2019. De gemiddelde duur van voorlopige voorzieningen
is gelijk gebleven, terwijl die voor overige afdoeningen van bodemzaken licht
toenam. Vergeleken met 2018 nam de duur van de rechtszaken bij het CBb in
2019 met enkele weken toe.

Tabel 26: Gemiddelde doorlooptijd van procedures bij CBb en CRvB in weken, 2015-2019
Realisatie

2019 t.o.v.

2015

2016

2017

2018

2019

2015

Bodemzaak met (appèllabele) uitspraak

84

77

68

69

66

-22%

Overige afdoening bodemzaak

28

29

24

24

30

10%

Voorlopige voorziening

7

5

6

7

7

3%

Totaal CBb

59

56

47

46

49

-18%

Bodemzaak met (appèllabele) uitspraak

75

74

76

84

90

20%

Overige afdoening bodemzaak

29

33

34

39

43

51%

Voorlopige voorziening

9

11

10

12

12

37%

Totaal CRvB

64

65

64

73

80

25%

College van Beroep voor het bedrijfsleven

Centrale Raad van Beroep

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

69

B. Kwaliteitsnorm: goede bewijsmotivering middels Promis

C. Kwaliteitsnorm: reflectie

Promis zorgt voor een betere kwaliteit van het strafrechtelijk vonnis. De wijze
waarop het vonnis is opgebouwd, geeft meer inzicht in de redenering achter
de rechterlijke uitspraak en vergroot daarmee het vertrouwen van de burger
in de Rechtspraak.

Reflectie zorgt voor integratie van feedbackmechanismen in het dagelijks werk.
De norm beoogt ervoor te zorgen dat er structureel tijd is voor (vakinhoudelijke)
feedback en reflectie. Daarmee wordt een open werkcultuur bevorderd waarin
medewerkers zich vrij voelen om elkaar aan te spreken op inhoud en gedrag.
De norm kan bijvoorbeeld worden ingevuld door het meelezen van enkelvoudige
vonnissen of het meelopen en bijwonen van een zitting, door gebruik te maken
van een intervisie- of reflectie-instrument zoals de zogenoemde EigenWijsheidKamer en spiegelbijeenkomsten.

Kwantificering van de norm/indicator: minimaal 50 procent van de MK
straf­zaken, rechtbanken én hoven, inclusief megazaken, wordt volgens de
Promis-methode afgedaan. De norm in de rechtbanken wordt inmiddels al jaren
ruimschoots gehaald. De werkwijze is inmiddels gebruik binnen de rechtbanken.
Ook alle gerechtshoven voldoen aan de norm van minimaal 50 procent.

Tabel 27: Realisatie kwaliteitsnorm goede bewijsmotivering middels Promis 2014-2018
Realisatie
2014

Realisatie
2015

Realisatie
2016

Realisatie
2017

Realisatie
2018

Realisatie
2019

Norm

Rechtbanken

69%

70%

75%

80%

78%

75%

50%

Hoven

44%

55%

56%

54%

61%

61%

50%

Realisatie
2014

Realisatie
2015

Realisatie
2016

Realisatie
2017

Realisatie
2019

Realisatie
2019

Norm

Intervisie of reflectietraject rechters

78%

71%

69%

66%

66%

63%

100%

Intervisie of reflectietraject juridisch medewerkers

55%

61%

58%

54%

46%

54%

100%

26%

47%

67%

36%

73%

71%

100%

Tabel 28: Realisatie kwaliteitsnorm reflectie 2014-2018

Rechtbanken

Hoven
Intervisie of reflectietraject raadsheren

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

70

Kwantificering van de norm/indicator: jaarlijkse deelname aan een intervisieen/of reflectietraject is van toepassing op rechters, raadsheren en op juridisch
medewerkers in de rechtbanken. De realisatiecijfers worden geregistreerd per
gerecht. Er zijn landelijk geen cijfers bekend per rechtsgebied.

De streefpercentages voor MK civiel handel, civiel familie en vreemdelingen­
kamer worden (net) niet gehaald. Voornaamste oorzaak ligt in het aanbod dat
zich leent voor meervoudige afdoening.

D. Kwaliteitsnorm: meervoudige afdoening (MK-afdoening)

3.2.8

Rechters moeten de ruimte hebben om een zaak meervoudig (met 3 personen)
af te doen. De rechter bepaalt of een zaak enkelvoudig of meervoudig wordt
afgedaan. Meervoudige afdoening ligt in de rede bij complexe zaken, bij
principiële rechtsvragen of in geval van grote maatschappelijke onrust. Dit
bevordert de juridische kwaliteit van een uitspraak. Voorkomen moet worden dat
zaken die geschikt zijn om meervoudig af te doen, uit efficiëntieoverwegingen
enkelvoudig worden afgedaan. Om deze reden zijn per rechtsgebied streef­
percentages afgesproken voor meervoudige afdoening.

In Nederland heeft iedere burger recht op een onpartijdige rechter. Wie betrokken
is bij een rechtszaak en goede redenen heeft om te denken dat de rechter een
zaak niet onpartijdig kan beoordelen, kan vragen deze rechter te laten vervangen
door een andere. We noemen dat een verzoek tot wraking.
Het aantal wrakingsverzoeken liep in de periode 2009 tot 2012 sterk op tot ruim
600 wrakingsverzoeken per jaar. In 2015 liep dit aantal op tot ruim 700 verzoeken
en in de jaren erna varieerde het aantal wrakingsverzoeken tussen de ruim
600 en 750 verzoeken per jaar (zie figuur 7). In 2019 werden er 692 verzoeken
ingediend. De cijfers betreffende wrakingsverzoeken zijn niet afgezet tegen
het aantal behandelde zaken bij de gerechten.

Wrakingsverzoeken en gehonoreerde wrakingen

Tabel 29: Realisatie kwaliteitsnorm meervoudige kamer 2014-2018
Realisatie
2014

Realisatie
2015

Realisatie
2016

Realisatie
2017

Realisatie
2019

Realisatie
2019

Norm

MK straf

15%

14%

15%

16%

17%

16%

15%

MK civiel handel

8%

8%

8%

7%

7%

6%

10%

MK civiel familie

2%

2%

2%

2%

2%

2%

3%

MK bestuur algemeen

11%

10%

12%

12%

12%

13%

10%

MK vreemdelingenkamer

3%

3%

3%

2%

2%

1%

5%

MK belasting rijk

28%

29%

25%

27%

20%

28%

25%

MK straf

91%

89%

93%

96%

95%

91%

85%

MK belasting

90%

92%

95%

92%

94%

95%

90%

Rechtbanken

Hoven

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

71

3.2.9

Figuur 8: Aantal wrakingsverzoeken en aantal
gehonoreerde wrakingsverzoeken

De Rechtspraak kent een landelijke klachtenregeling. Bij de gerechten kunnen
klachten worden ingediend over een gedraging – een handeling maar ook niet
handelen – van een medewerker of rechter dan wel raadsheer van het gerecht
of over de bedrijfsvoering van het gerecht. Er kan geen klacht worden ingediend
over de inhoud van een uitspraak van een rechter of een beslissing van een
rechter tijdens de behandeling van een zaak. Dit zijn rechterlijke beslissingen
waartegen rechtsmiddelen, zoals bijvoorbeeld hoger beroep, kunnen worden
ingezet.

800
700

750

713

692

600

620

606

500
400
300
200
100

Klachten

8
32

25

0
2015

2016

16

2017

20

2018

17

2019

Aantal verzoeken
Gehonoreerde verzoeken

In totaal werden er in 2019 559 wrakingsverzoeken bij de rechtbanken gedaan
en 112 bij de hoven. De CRvB kreeg in 2019 te maken met 20 wrakingsverzoeken
en bij het CBb werd 1 wrakingsverzoek ingediend.
De wrakingskamer beoordeelt of een rechter terecht wordt gewraakt. Deze
kamer honoreert een wraking als de rechter in de betreffende zaak partijdig
is of als er sprake is van schijn van partijdigheid. Dat zegt overigens niets over
het functioneren van de betreffende rechter in andere zaken en hij of zij kan
dus gewoon andere zaken blijven behandelen.

Een onderdeel van de klachtenprocedure is het zogenoemde horen van klagers.
Door klachtencoördinatoren worden klachten verduidelijkt, worden klagers in de
gelegenheid gesteld de klacht in eigen woorden te uiten en wordt zo mogelijk
samen gezocht naar een passende oplossing. Uit reacties van klagers blijkt dat
telefonisch contact hierbij op prijs wordt gesteld. In 2019 is besloten om een
landelijke klachtenfunctionaris aan te stellen voor afstemming en registratie van
de behandeling van klachten bij de gerechten.

Trend
Ten opzichte van 2018 zagen we in 2019 een enorme toename van 118 tot
2.516 ingediende klachten. Hierbij moet wel de volgende kanttekening worden
geplaatst dat 1 klachtbrief meerdere afzonderlijke klachtonderdelen kan bevatten.
In 2019 is afgesproken dat per klachtonderdeel en niet meer per klachtbrief
wordt geregistreerd.

Slechts een gering deel van de wrakingsverzoeken wordt daadwerkelijk
gehonoreerd, gemiddeld over de laatste 5 jaar rond de 3 à 4 procent per jaar.
In 2019 werden er 17 wrakingsverzoeken gehonoreerd, zoals in figuur 7 is te
zien. Het aantal gehonoreerde wrakingen is in de loop der jaren niet structureel
toe- of afgenomen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

72

Tabel 30: Ingediende klachten 2015 - 2019
Onderwerp

2015

2016

2017

2018

2019

Bejegening

224

214

171

213

277

Rechterlijke beslissing

621

703

697

779

735

Tijdsduur procedures

337

348

290

338

309

Administratieve fout

355

481

366

363

418

Overig

542

679

643

705

777

Totaal

2.079

2.425

2.167

2.398

2.516

De cijfers zijn de totalen van de rechtbanken, gerechtshoven, CRvB en CBb.

Toelichting op de klachten categorieën
De categorie ‘rechterlijke beslissing’ (29 procent) en ‘overige’ klachten
(31 procent) scoren het hoogst.
Er kan niet geklaagd worden over de inhoud, motivering, wijze van totstand­
koming of het uitblijven van een rechterlijke beslissing, met inbegrip van de in
dat kader genomen beslissingen van procedurele aard. Klachten hiertegen zijn
niet-ontvankelijk op grond van artikel 2 van de klachtenregeling en worden niet
inhoudelijk behandeld. Zoals hierboven genoemd zijn voor dergelijke klachten
rechtsmiddelen zoals hoger beroep mogelijk.
In de categorie ‘overige’ klachten worden klachten geregistreerd over verschillende onderwerpen, variërend van het doorzoeken van de tas en doorgang
detectiepoort, het niet uitvoeren van een rechterlijke beslissing, het meenemen
van een fiets door de politie, de informatie op de website, de positie van een
slachtoffer in een procedure tot het niet eens zijn met de wet. Ook klachten
die onduidelijk zijn of bestemd zijn voor andere instanties, zoals het Openbare
Ministerie, de politie, de orde van advocaten of een andere rechtbank vallen in
deze categorie. Het komt regelmatig voor dat klachten ingediend worden tegen
een bewindvoerder. Daar is een aparte procedure voor. Bijna twee derde van
het aantal klachten betreft dus ‘rechterlijke beslissingen’ en ‘overige klachten’.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Klachten over bejegening bedragen 11 procent van het totaal aantal klachten.
Dat kan zijn bejegening door een rechter of medewerker. De klachten gaan
bijvoorbeeld over de manier waarop de rechter een zitting leidt, de communicatie
met medewerkers van de administratie, zoals niet terugbellen hoewel dat beloofd
is en het niet mogen meenemen van een hulphond in het gerechts­gebouw.
Bij bejegeningsklachten over rechters wordt in voorkomende gevallen advies
gevraagd aan een klachtadviescommissie.
De tijdsduur en administratieve fouten betreffen ieder afzonderlijk 12 procent
en 17 procent van de klachten. Klachten over tijdsduur gaan onder andere over
het aanhouden van de datum van uitspraak, de duur van procedures en (het
uitblijven van) communicatie hierover, het plannen van zittingen, en de termijn
voor het verstrekken van stukken. Administratieve fouten waarover zijn geklaagd
waren bijvoorbeeld het niet informeren van partijen of het niet reageren op
verzoeken of vragen, verkeerde kenmerk in de brief of het niet toesturen van
stukken, het niet ontvangen of registreren van ingediende stukken door partijen
of het verstrekken van onjuiste informatie.

Afdoening van de klachten
Op basis van het landelijke registratiesysteem is de helft van de klachten niet
inhoudelijk afgedaan, omdat het gaat om bijvoorbeeld een rechtelijke beslissing
of omdat een andere instantie bevoegd is.
Wat opvalt, is dat het aantal klachten over rechterlijke beslissingen 735 bedraagt
(zie tabel 30), maar dat 562 klachten niet ontvankelijk zijn (zie tabel 31). Het
verschil betreft de categorie ‘inhoudelijk, niet ontvankelijk’, dat 162 bedraagt
(zie tabel 31). Die categorie betreft klachten over rechterlijke beslissingen die
toch door gerechten in behandeling worden genomen, middels het veelal
telefonisch uitleg geven aan klagers en het vervolgens schriftelijk informeren
over de eventuele vervolgstappen (bijvoorbeeld het gebruik van rechtsmiddelen).
De achterliggende gedachte is dat deze behandeling klagers, ook bij nietontvankelijke klachten, meer voldoening geeft, omdat zij weten dat de
behandelde rechter op de hoogte is van hun klacht.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

73

Ook voor de andere categorieën onder ‘niet inhoudelijk behandeld’ vindt soms
een inhoudelijke behandeling plaats. Regelmatig worden klachten ingediend
die bestemd zijn voor andere instanties, zoals het Openbaar Ministerie of een
ander gerecht. Deze klachten worden doorgaans na overleg met de bevoegde
instantie doorgezonden.

De inhoudelijk behandelde klachten zijn onder te verdelen in gegrond
(41procent van het totaal) en ongegrond (33 procent van het totaal).

Tabel 32: Ontwikkeling gegronde en ongegronde klachten
Jaar

Ongegrond
(% van totaal)

Gegrond
(% van totaal)

Daarnaast ontvangen gerechten regelmatig klachten over bewindvoerders of
curatoren. Deze worden overgedragen aan de betrokken rechter. Verder zijn
het klachten die zijn opgelost door bemiddeling van de klachtenfunctionaris.
Als de klager hiermee tevreden is, wordt de klacht niet meer formeel aan het
gerechtsbestuur voorgelegd.

2019

41%

33%

2018

44%

45%

2017

40%

48%

2016

46%

42%

Tabel 31: Afgehandelde klachten naar soort afdoening 2019

Zowel gegrond als ongegrond verklaarde klachten hebben bij de gerechten
geleid tot het nemen van verbetermaatregelen. De oorzaken van klachten
kunnen incidenteel zijn, als gevolg van een individuele menselijke fout. In die
gevallen wordt dit met de betreffende medewerker besproken en gekeken hoe
dezelfde fout in de toekomst voorkomen kan worden. Klachten met een meer
structureel karakter worden vaak binnen de teams besproken, zodat het hele
team op de hoogte is van de situatie en herhaling voorkomen kan worden.
Incidentele klachten kunnen ook wijzen op een structureel probleem, zoals
onderbezetting of werkprocessen die niet (meer) kloppen.

Wijze van afdoening

Aantal

% van niet-inhoudelijk
behandelde klachten

% van
totaal

Niet inhoudelijk behandeld totaal

1.198

100%

50%

Niet bevoegd (ex art. 2 klachtenregeling)

305

25%

13%

Niet-ontvankelijk (ex art. 2 KR)

562

47%

23%

Buiten behandeling gelaten (ex art. 7 KR)

138

12%

6%

Schikking of intrekking (informele afdoening)

193

16%

8%

Wijze van afdoening

Aantal

% van inhoudelijk
behandelde klachten

% van
totaal

Inhoudelijk behandeld totaal

1.203

100%

50%

Ongegrond

496

41%

21%

Gegrond

403

33%

17%

Geen oordeel

142

12%

6%

Niet ontvankelijk

162

13%

7%

Totaal
Nog in behandeling

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

2.401

Toegepaste verbeteringen zijn onder meer het aanpassen van de werkprocessen,
het plannen van de zaken voor een zitting en het toegangsbeleid. Medewerkers
zijn (opnieuw) geïnformeerd over de procedure en de werkafspraken met het
OM zijn herzien. Tot slot is de communicatie aangepast door het versturen van
ontvangstbevestigingen en aanpassing van de website.

100%

115

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

74

3.3 BEDRIJFSVOERING
3.3.1

Ontwikkeling in financieel perspectief

De liquiditeitsontwikkeling en de solvabiliteit (verhouding eigen vermogen
ten opzichte van de schulden) geven inzicht in het financieel perspectief. Er is
sprake van een situatie met doorlopende verliezen, hetgeen druk zet op de
liquiditeit en solvabiliteit. Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft een
wettelijke verplichting tot het aanvullen van het vermogen bij negatieve standen.
Met het ministerie zijn middels het prijsakkoord 2020-2022 de zaakprijzen
verhoogd voor het oplossen van het structurele tekort. Daarnaast wordt de
toegenomen zaakzwaarte gecompenseerd en is er extra budget beschikbaar
voor onder andere de autonome toename van de bedrijfsvoeringskosten
(huisvesting, schoonmaak en IT-dienstverlening), IT-innovatie en de gevolgen
van nieuwe wetgeving.
Zoals toegelicht in de jaarrekening (onder de passage Gebeurtenissen na
balansdatum) hebben de maatregelen die door diverse overheden zijn
genomen om het coronavirus in te perken gevolgen gehad voor de activiteiten
van de Rechtspraak. De oproep van het kabinet om zoveel mogelijk thuis te
blijven en dus ook thuis te werken, heeft grote consequenties voor rechtszaken.
Met behulp van televoorzieningen en digitale mogelijkheden, waardoor de
fysieke aanwezigheid van partijen niet nodig is, zet de Rechtspraak alles op
alles om toch zaken te behandelen. Daarvoor is de afgelopen weken nauw
samengewerkt met betrokken professionele partijen, waaronder het Openbaar
Ministerie en de advocatuur.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

In de eerste maanden van de uitbraak neemt het aantal instromende en uit­
stromende zaken naar verwachting af. Daarnaast kan verwacht worden dat
er later dit jaar een aantal zaaksoorten zullen toenemen i.v.m. de crisis, zoals
faillissementen, schuldsaneringen, zogenoemde coronaspugers etc. Daarnaast
zal de Rechtspraak op een aantal vlakken extra kosten maken, bijvoorbeeld
voor televoorzieningen en thuis werken. Daar staat tegenover dat er ook kosten
niet of minder gemaakt zouden kunnen worden; zo zijn er bijvoorbeeld minder
reisbewegingen. De totale financiële effecten van zowel de minderproductie,
als de meer- en minderkosten zijn op dit moment nog niet in te schatten. Er zijn
momenteel nog te veel onbekende factoren die belangrijke rol spelen, niet in
de laatste plaats hoelang de huidige, of in de toekomst andere, maatregelen
zullen gelden. Ook wordt vanaf maandag 6 april getracht om meer dan louter
de zeer urgente zaken op te pakken.
Intern binnen de Rechtspraak en samen met het ministerie van Justitie en
Veiligheid worden sturingsmiddelen ontwikkeld om deze effecten kritisch te
kunnen volgen. Eerste ideeën om de productiewaarde van de minderproductie
door de gevolgen van de maatregelen tegen corona (COVID-19) in beeld te
brengen liggen in de lijn van het afzetten van de realisaties tegen een ijk lijn
die aangeeft wat de normale productie zou zijn geweest. Hiervoor dient nog
afstemming plaats te vinden, niet in de laatste plaats met het ministerie van
Justitie en Veiligheid.
De Rechtspraak schat in dat de solvabiliteit en liquiditeit door de financieringswijze niet direct in gevaar zijn. Dit heeft te maken met de (wettelijke) verplichting
van de minister van Justitie en Veiligheid om eventuele tekorten aan te vullen
en mechanismen die er bestaan om minder­productie buiten de schuld van de
Rechtspraak op een alternatieve manier te behandelen.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

75

3.3.2

Verwachtingen

3.3.3

Risicoparagraaf

De Rechtspraak verwacht dat het financiële resultaat in het licht van de nieuwe
en meer realistische productgroepprijzen voor 2020 de komende jaren zal
verbeteren. De meeste kosten van de Rechtspraak zijn personeelskosten.
Een klein deel bestaat uit afschrijvingskosten, die met name voortvloeien uit
investeringen in IV/ICT. De verwachting is dat deze investeringen als gevolg van
het programma digitale toegankelijkheid de komende jaren zullen toenemen.

In deze paragraaf wordt verslag gedaan van de (financiële) risico’s van de
Rechtspraak. De Raad schat op basis van diverse bronnen, waaronder het
proces van planning en verantwoording (P&V), in wat de belangrijkste
(financiële) risico’s zijn. De verantwoordelijkheid voor het beheersen van de
risico’s ligt deels bij de Raad, deels bij de gerechtsbesturen en is deels een
gezamenlijke verantwoordelijkheid.

De komende jaren verwacht de Rechtspraak een grote uitstroom van personeel
door de vergrijzing. Met het opstellen van een strategische personeelsplanning
zal de Rechtspraak gaan sturen op het aannemen van voldoende nieuw personeel
om ook in de toekomst voldoende zaken tegen de afgesproken kwaliteit te
kunnen afdoen. In het prijsakkoord is afgesproken dat de Rechtspraak in haar
begroting een meerjarig inzicht zal geven in een (evaluatie-)onderzoeks- en
auditplanning.

Risico’s zijn veelal niet statisch en de kans op een risico en de effecten
kunnen toe- en afnemen in de tijd. Periodiek dienen de risico’s en de beheersmaatregelen dan ook te worden bezien en wordt bekeken waar aanvullende
maatregelen wenselijk zijn.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

De Rechtspraak heeft een IT-systeem (Key Control Dashboard) waarin een
groot deel van de interne controles is vastgelegd en de voortgang van
die controles wordt bewaakt. Vanuit dit interne controlesysteem testen de
Rechtspraakorganisaties de belangrijkste maatregelen voor de beheersing
van de diverse bedrijfsprocessen.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

76

De risico’s ultimo 2019 staan in onderstaand overzicht.
Risico’s

Beheersmaatregel(en)

Strategische risico’s
Ambities Rechtspraak zoals vastgelegd in afspraken met ministerie van J&V
Niet kunnen voldoen aan de ambities van de Rechtspraak zoals (m.n. in het
prijsakkoord) afgesproken met ministerie van J&V (digitalisering, verduurzaming,
achterstanden, doorlooptijden).

• Via overleg- en rapportageafspraken ministerie op de hoogte
houden en tijdig signaleren.

Onvoldoende vernieuwing
Het absorptievermogen van de Rechtspraak kan onvoldoende zijn om de
vernieuwing op het terrein van informatievoorziening te kunnen implementeren.

• In de planning van vernieuwing rekening houden met
het absorptievermogen van de gerechten.
• De kwaliteit van de implementatieplannen en de uitvoering
daarvan monitoren.

Financiële risico’s
Risico opbrengsten: minder instroom
Dalende uitstroom van zaken als gevolg van verminderde instroom van zaken.
Niet tijdig kunnen aanpassen organisatie aan dalende instroom.

• Bij de advisering over wetgeving expliciet aandacht besteden
aan werklastgevolgen.
• Kritisch volgen van werklasteffecten van de grotere wetswijzigingen
(WHOA, Wvggz, Invoeringswet Omgevingswet, Wet discretionaire
bevoegdheid asiel).
• Gerechtsoverstijgende personeelsplanning.
• Gebruikmaken van mogelijkheden voor het schuiven van zaken
over gerechtsgrenzen heen.

Risico opbrengsten: onjuiste registratie
Als gevolg van een onvolledige of onjuiste registratie van zaakgegevens
bestaat het risico dat er een te hoge of te lage financiering wordt verkregen.

• Het uitbreiden van data-analyse met betrekking tot zaakgegevens naar
het rechtsgebied strafzaken en het doen van gegevensgerichte controles
op de zaakaantallen.

Overschrijding redelijke termijn
Achterstanden leiden tot toename van het aantal zaken waar termijnen worden
overschreden, die door de Rechtspraak gecompenseerd moeten worden.

• Project Tijdige rechtspraak heeft tot doel om doorlooptijden
te verminderen en achterstanden weg te werken.
• Monitoring ontwikkeling van ORT-claims (overschrijding redelijke termijn).

Nieuwe regelgeving
Besluit tot invoering van nieuwe wet- en regelgeving met impact op
de rechtspraak(processen).

• Bij de advisering over wetgeving expliciet aandacht besteden
aan werklastgevolgen;
• Kritisch volgen van werklasteffecten van de grotere wetswijzigingen.

Besluiten Hoge raad en Europese Hoven
Besluiten van Hoge raad of Europese hoven met impact op
rechtspraak(processen).

• Kritisch ontwikkelingen volgen en indien nodig de hogere kosten a.g.v.
deze uitspraken claimen bij ministerie van J en V.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

77

Materiële kosten
Als gevolg van juridische claims van burgers en bedrijven bestaat
het risico dat de reële hoogte van de financiële gevolgen niet bekend is.

• Beoordelen van ingediende juridische claims door juridische zaken
en de landsadvocaat en het treffen van een voorziening.

IT-kosten
Financiering van vernieuwing van ICT met incidentele middelen waarbij
onvoldoende aandacht voor structurele beheerslasten.

• IV-governance is aangepast. In IV-governance (m.n. in Investeringsboard)
nu bij vernieuwing IV-portefeuille nadrukkelijk aandacht voor structurele
beheerslasten.

Compliance risico’s
Financiële onrechtmatigheid
Financiële onrechtmatigheid, bijvoorbeeld inkoop en declaraties,
naleving fiscale regels.

• IC-structuur en interne bedrijfsvoeringsregels.

Cybersecurity
Cybersecurity, bijvoorbeeld IT general controls,
Information Security Management

• De CISO-functie is opnieuw gepositioneerd binnen de Rechtspraak
en wordt nu verder vorm gegeven.

Afhankelijkheid compliance externe partijen
Dit geldt m.n. voor P-Direkt (salaris- en HR-administratie)
en Leonardo (financiële administratie)

• Beheersverslag van betreffende organisaties met bevindingen ADR.
• Bewaken verbeterpunten beheersverslag P-Direkt
• Kritisch volgen van overige ontwikkelingen bij de betreffende
organisaties.

Reputatierisico’s
Privacy
Niet voldoen aan privacy compliance (bijvoorbeeld AVG/WJSG).

• Via een borgingsplan en een AVG-IT-programma zijn diverse
verbeterprogramma’s in gang gezet.
• Het Key Control Dashboard zal als basis dienen voor de Interne
Controle t.a.v. privacy vanaf 2020.
• Nadere analyse op datalekken gericht op differentiatie van
de ernst van het lek.

Integriteit
Integriteitsschendingen.
Integriteit is een kernwaarde van de Rechtspraak.

• In opleidingen wordt hier regelmatig aandacht voor gevraagd.
• Gerechtsbesturen is opgeroepen om register nevenfuncties continu
actueel te houden; hier vindt in 2020 ook een audit op plaats.

Verwachtingenmanagement
Niet kunnen voldoen aan de hoge verwachtingen van derden
en de maatschappij.

• Reputatieonderzoek: vertrouwen in de Rechtspraak is onveranderd hoog.
• Bij individuele rechtszaken tijdig communiceren over diverse aspecten
van de rechtszaak.
• Klantwaarderingsonderzoek (4-jaarlijks).
• Uitspraken motiveren in klare taal.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

78

Personele risico’s
Onvoldoende capaciteit
Onvoldoende medewerkers met de juiste capaciteiten voor
de toekomstige rechtspraakorganisatie

• Implementatie gerechtsoverstijgende personeelsplanning.
• Vormgeven loopbaanbeleid juridisch medewerkers.
• Permanente educatie.

Aantrekkelijk werkgever
Veranderde preferentie voor de Rechtspraak als werkgever, waardoor
mensen de Rechtspraak niet meer als werkgever in overweging nemen

• Formuleren arbeidsmarktbeleid.
• Nader inzicht in arbeidsmarktpositie.
• Herpositioneren en vernieuwen arbeidsmarktcommunicatie.

Toename ziekteverzuim
Een toenemend ziekteverzuim leidt tot minder beschikbare capaciteit en door
hogere werkdruk bij de andere collega’s tot langere doorlooptijden of toename
achterstanden.

• De Raad vraagt in bestuurlijke overleggen met de gerechtsbesturen
expliciet aandacht voor de ontwikkeling van het ziekteverzuim; mede­
werkerswaarderingsonderzoek laat op afdelingsniveau zien waar dit het
meest speelt. Op basis daarvan worden gerichte acties ondernomen.

Verlofregistratie
Verlofregistratie vindt plaats op basis van het vertrouwensprincipe. Dit brengt
het risico met zich mee dat verlof niet wordt opgenomen en kan leiden tot te
hoge verlofsaldi. Dit kan ook leiden tot ten onrechte uitbetaling van verlof.

• Naast de reguliere IC-maatregelen zijn de gerechtsbesturen begin laatste
kwartaal van het jaar geattendeerd op 0-urenschrijvers en medewerkers
met hoge verlofsaldi.
• P-Control levert eerste kwartaal 2020 een bevindingenrapportage op.
P-control zal ook eind 2020 opnieuw een audit uitvoeren.

Beveiliging
2019 heeft laten zien dat het dreigingsniveau voor de Rechtspraak
is toegenomen.

• Maatregelen formuleren voor een passend beveiligingsniveau t.a.v.
personen, gebouwen en bezoekers van gebouwen.

Coronavirus
Zoals toegelicht in de jaarrekening (Gebeurtenissen na balansdatum) heeft
de corona-uitbraak effecten op de verstoring van de activiteiten van de
Rechtspraak. De belangrijkste risico’s zijn naast de gezondheidsrisico’s voor het
personeel, negatieve effecten op de doorlooptijd en werkvoorraad alsmede op
het maatschappelijk belang van diverse zaaksoorten. Er is besloten om ervoor te
zorgen dat zoveel mogelijk zaken kunnen doorgaan. De toename van de
personeels- en exploitatiekosten zijn naar verwachting gering. Enerzijds is er
een toename van ICT-kosten in verband met televoorzieningen. Anderzijds
dalen de kosten door vermindering (woon-)werkverkeer. Het grootste risico
op personeelsvlak betreft uitval en onvoldoende back-up. Zoals beschreven
in de jaarrekening is er geen materiele onzekerheid over de continuïteit.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

• Er is een COVID-19 crisisteam gestart en het protocol noodscenario’s is
gevolgd. Hierdoor zijn de lijnen tot besluitvorming verkort. Er is besloten
om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk zaken kunnen doorgaan. Hierop
zijn maatregelen genomen op het vlak van onder andere wijze van zaaks­
behandeling, tijdelijke wetten en ICT-ondersteuning. Er is een specifieke
crisis-informatievoorziening gestart waarbij ontwikkelingen in zaken en
personeel dagelijks kritisch worden gevolgd.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

79

Beleid financiële instrumenten
Het beleid inzake afdekking van risico’s verbonden aan alle belangrijke soorten
voorgenomen transacties, waaronder de prijs, krediet, liquiditeits- en kasstroomrisico’s is nader toegelicht in de jaarrekening onder financiële instrumenten.

Tabel 33: Kostenspecificatie 2019 (bedragen x € 1.000)
Gerealiseerde productiegerelateerde kosten

735.607

Gerealiseerde specifieke uitgaven gerechten

-

Gerechtskosten

3.3.4

Kostenspecificatie, productgroepprijs
en minutentarieven

Naast de weergave van de financiële gegevens van de Rechtspraak in 2019 in
de jaarrekening, valt ook een kostenspecificatie te geven, waarbij de kosten
worden opgesplitst naar productiegebonden kosten en andere kosten. Verder
kunnen de productiekosten, door vergelijking met aantallen afgehandelde
zaken, worden teruggebracht naar zogenaamde productgroepprijzen en minutentarieven. Deze worden opgesplitst in werkzaamheden voor rechterlijk ambtenaren
en juridisch ondersteuners.

2.741

Gerealiseerde centrale kosten

249.934

Huisvestingskosten gerechten

93.759

ICT

104.976

Opleidingen

11.887

LDCR

13.658

Bureau Raad

15.498

Overig

10.157

Overige kosten

35.078

Megazaken

14.545

Bijzondere kamers

11.411

CBb

9.121

Niet-BFR 2005 taken

16.803

Tuchtrecht

5.592

Commissies van Toezicht

5.183

Niet wettelijke taken*

6.028

* Niet meegenomen zijn kosten ten laste van het deel van de bijdragen van derden dat geen betrekking
heeft op Bijzondere kamers of Tuchtrecht.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

80

Figuur 9: relatieve aandelen van de kostenposten
2%
3%

Gerealiseerde productiegerelateerde kosten
Gerealiseerde specifieke uitgaven gerechten
Gerechtskosten

24%

Gerealiseerde centrale kosten
0%
0%

Nief-BFR 2005 taken
71%

Overige kosten

Tabel 34: Gerealiseerde productgroepprijs versus afgesproken prijs 2019 (€)
Gerealiseerd

Afgesproken

Verschil
2019

2018

Rechtbanken
Civiel

963,50

809,80

153,70-

-18,98%

-14,24%

Bestuur (excl. VK)

2.244,45

2.236,44

8,01-

-0,36%

-2,28%

Straf

1.339,99

1.170,45

169,54-

-14,48%

-14,25%

Kanton

173,53

164,50

9,03-

-5,49%

-13,11%

Bestuur VK

1.290,88

1.403,28

112,40

8,01%

1,89%

Belasting

1.051,83

1.240,75

188,92

15,23%

8,72%

Civiel

5.832,62

4.203,87

1.628,75-

-38,74%

-30,00%

Straf

2.316,18

1.673,12

643,05-

-38,43%

-31,86%

Belasting

4.044,29

3.856,81

187,48-

-4,86%

-3,89%

4.602,45

3.569,04

1.033,41-

-28,95%

-13,06%

Gerechtshoven

Bijzondere colleges
Centrale Raad van Beroep

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

81

De meeste prijzen liggen boven de afgesproken prijzen. Ook hierin uit zich het
negatieve financieel resultaat van de Rechtspraak. Dit negatieve resultaat heeft
geleid tot (a) 49,3 miljoen euro aanvulling Eigen Vermogen door de Minister
van Justitie en Veiligheid in 2019 (buiten de prijzen) en (b) aanvullingen van de
financiering 2020-2022 voor de toegenomen zaakzwaarte en ‘het structurele
tekort’ in de afgelopen prijsperiode.

Tabel 35: Gerealiseerde minutentarieven 2019 (€)
Rechterlijke ambtenaren

Juridisch ondersteuners

Civiel

2,39

3,04

Bestuur (excl. VK)

2,34

2,90

Straf

2,93

3,03

Kanton

2,75

4,96

Bestuur VK

2,19

1,99

Belasting

2,83

2,89

Civiel

2,84

3,00

Straf

2,92

3,72

Belasting

2,68

3,43

3,37

1,45

Rechtbanken

Gerechtshoven

Bijzondere colleges
Centrale Raad van Beroep

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

82

4
JAARREKENING
2019

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

83

Geconsolideerde balans per 31 december 2019
(na resultaatbestemming)
(in duizenden euro’s)
Ref

31 december 2019

31 december 2018

Activa
Vaste activa

[1]

Materiële vaste activa
Gebouwen

2.788

3.099

Installaties en inventarissen

24.212

24.431

Overige materiële vaste activa

18.784

14.606
45.784

42.136

21.059

21.059

Financiële vaste activa
[2]

Vordering ministerie van Justitie en Veiligheid inzake vakantiegelden
Vlottende activa

[3]

Vorderingen

21.077

[4]

Liquide middelen

70.458

Totaal activa

61.003
29.884
91.535

90.887

158.378

154.082

Passiva
[5]

Eigen vermogen

-

-

[6]

Egalisatierekening

8.139

-

[7]

Voorzieningen

11.252

19.824

Langlopende schulden
[8]

Leningen bij het ministerie van Financiën
Overige langlopende schulden
Vooruitontvangen bedragen Openbaar Ministerie

35.659

37.532

-

62

13

29
35.672

[9]

37.623

Kortlopende schulden
Crediteuren

12.022

10.536

Vooruitontvangen bedragen

2.172

2.609

Lening ministerie van Financiën (kortlopend deel < 1 jaar)

18.244

18.071

Vooruitontvangen bedragen OM

3.073

2.284

Overlopende passiva

67.804

Totaal passiva

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

63.135
103.315

96.635

158.378

154.082

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

84

Geconsolideerde staat van baten en lasten over 2019

(in duizenden euro’s)

Realisatie
2019

Begroting
2019

Realisatie
2018

Ref

Opbrengsten

[10A]

Bijdrage kerndepartement ministerie van Justitie en Veiligheid

991.977

986.809

943.417

[10B]

Overige bijdrage van ministerie van Justitie en Veiligheid

28.608

21.179

23.202*

[11]

Overige bedrijfsopbrengsten

10.154

9.972

9.972

[12]

Bijdrage meer/minder werk

-8.139

2.800

5.971

1.022.600

1.020.760

982.562

Totaal opbrengsten
Kosten
[13]

Personele kosten

850.292

881.877

813.862*

[14]

Materiële kosten

199.524

165.791

184.526*

[15]

Afschrijvingskosten

19.098

19.943

19.185

[16]

Gerechtskosten

2.741

2.864

2.782

1.071.655

1.070.475

1.020.355

-49.055

-49.715

-37.793

232

285

293

-49.287

-50.000

-38.086

Totaal bedrijfslasten
Subtotaal opbrengsten minus bedrijfslasten
[17]

Rentelasten
Resultaat

De cijfers van het voorgaande boekjaar welke zijn gemarkeerd (*) zijn voor vergelijkingsdoeleinden aangepast. Dit betreft NCC en primo waardoor de opbrengsten en kosten uit 2018 zijn verhoogd. In deze jaarrekening
zijn de ontvangen bijdrage en de gemaakte kosten volledig opgenomen voor zowel realisatie 2019 als realisatie 2018, zowel aan opbrengsten als kostenkant heeft dit tot een verhoging in realisatie 2018 geleidt van ongeveer
2,8 miljoen euro.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

85

Geconsolideerd kasstroomoverzicht 2019
(in duizenden euro’s)
Ref

2019

2018

Kasstroom uit operationele activiteiten
Resultaat

-49.287

-38.086

Aanzuivering eigen vermogen

49.287

38.086

Aanpassingen voor:
[1]

Afschrijvingen op materiële vaste activa

19.594

19.194

[7]

Dotatie en vrijval voorzieningen

-141

-2.081

Vrijval vooruitontvangen bedragen OM (langlopend)

-17

-33

Verandering in werkkapitaal
[3]

Mutatie vorderingen

39.926

-18.788

[9]

Mutatie kortlopende schulden (excl. kortlopend deel leningen en vooruitontvangen bedragen OM)

5.719

-7.424

[7]

Onttrekking voorzieningen

-8.431

-6.161

Mutatie overige langlopende leningen

-62

-311

Mutatie vooruitontvangen bedragen OM (kortlopend)

789

864

[6]

Mutatie egalisatierekening

8.139

Kasstroom uit operationele activiteiten

-42.907
65.516

-57.647

Kasstroom uit investeringsactiviteiten
[1]

Investeringen materiële vaste activa

[1]

Desinvesteringen materiële vaste activa

-23.628

-15.079

386

Kasstroom uit investeringsactiviteiten

159
-23.242

-14.920

Kasstroom uit financieringsactiviteiten
[8]

Aflossingen leningen

-19.360

-20.534

[8]

Aangegane leningen

17.660

18.480

Kasstroom uit financieringsactiviteiten

-1.700

-2.054

Mutatie liquide middelen

40.574

-74.621

Het verloop van de geldmiddelen is als volgt:
(in duizenden euro’s)

2019

2018

Stand per 1 januari

29.884

104.505

Mutatie boekjaar

40.574

-74.621

Stand per 31 december

70.458

29.884

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

86

TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE
BALANS EN STAAT VAN BATEN EN LASTEN
Algemene toelichting
Activiteiten
De Rechtspraak is een organisatie waar wij in 17 gerechten, de Raad voor de
rechtspraak en 3 landelijke diensten werken aan jaarlijks 1,5 miljoen rechterlijke
uitspraken van hoge kwaliteit. Aan de basis van ons werk staan de kernwaarden
onafhankelijkheid, onpartijdigheid, integriteit en professionaliteit. Naast deze
kernwaarden betekent kwaliteit: snelle, toegankelijke en deskundige rechtspraak.

Consolidatie
In de consolidatie worden de financiële gegevens van de Rechtspraak opgenomen
samen met haar publiekrechtelijke entiteiten waarop zij een overheersende
zeggenschap kan uitoefenen of waarover zij de centrale leiding heeft. Onderlinge
transacties, vorderingen en schulden tussen de entiteiten worden geëlimineerd.
De waarderingsgrondslagen van alle in de consolidatie betrokken entiteiten zijn
gelijk. De entiteiten zijn voor 100 procent opgenomen in de consolidatie. De in
de consolidatie betrokken organen zijn:

Rechtbanken:

Vestigingsplaats

Rechtbank Amsterdam

Amsterdam

Rechtbank Den Haag

Den Haag

Rechtbank Gelderland

Arnhem

Rechtbank Limburg

Maastricht

Rechtbank Midden-Nederland

Utrecht

Rechtbank Noord-Holland

Haarlem

Rechtbank Noord-Nederland

Groningen

Rechtbank Oost-Brabant

‘s-Hertogenbosch

Rechtbank Overijssel

Zwolle

Rechtbank Rotterdam

Rotterdam

Rechtbank Zeeland-West-Brabant

Breda

Gerechtshoven:
Gerechtshof Amsterdam

Amsterdam

Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden

Arnhem

Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch

‘s-Hertogenbosch

Gerechtshof Den Haag

Den Haag

Bijzondere colleges:
Centrale Raad van Beroep

Utrecht

College van Beroep voor het bedrijfsleven

Den Haag

Overige entiteiten:

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Raad voor de rechtspraak

Den Haag

InformatieVoorzieningsOrganisatie (IVO) Rechtspraak

Utrecht

Studiecentrum Rechtspleging (SSR)

Utrecht

Landelijk Dienstencentrum voor de Rechtspraak (LDCR)

Utrecht

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

87

Algemene grondslagen
Algemeen
De jaarrekening 2019 is door leden van de Raad opgemaakt en vastgesteld
op 15 april 2020.
De jaarrekening is opgesteld in euro’s.
De geconsolideerde jaarrekening is opgesteld in overeenstemming met het
Besluit financiering rechtspraak 2005 en artikel 26 en 27 lid 1, 2, 3, 5, 6, 7, en
8 van de Regeling agentschappen. Hierin wordt, voor zover in dit Besluit en
de regeling, niet anders bepaald, aangesloten bij de grondslagen voor de
verslaggeving, neergelegd in Titel 9 van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek en
uitgewerkt in de door de Raad voor de Jaarverslaggeving uitgegeven Richtlijnen
voor de jaarverslaggeving. De volgende afwijkingen van RJ ontstaan vanuit
de Regeling agentschappen en Besluit financiering rechtspraak 2005 (BFR):
• het eigen vermogen is gepresenteerd conform BFR, artikel 17 en 18;
• de egalisatierekening is gevormd conform BFR artikel 19 en 20;
• de opbrengstverantwoording van de bijdrage van het ministerie is in
aansluiting op BFR artikel 9 tot en met 16;
• geen opname van voorzieningen in het kader van jubileumuitkeringen
en arbeidsongeschiktheid in aansluiting op regeling agentschappen
artikel 27 lid 6;
• geen activering van immateriële vaste activa in aansluiting op BFR
artikel 17 nota van toelichting.
• Geen activering van panden, ook niet bij financial lease, in aansluiting
op regeling agentschappen artikel 27 lid 8.
Voor enkele grondslagen wordt conform nadere afspraken, zoals vastgelegd
in het accountantsprotocol Raad voor de rechtspraak d.d. 2 oktober 2019,
met het ministerie van Justitie en Veiligheid afgeweken van deze wettelijke
bepalingen en richtlijnen:

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

• het niet op de balans opnemen van een reservering voor de verplichting in
het kader van vakantiedagen, deze wordt onder niet in de balans opgenomen
verplichtingen toegelicht;
• het jaarverslag Rechtspraak, zoals genoemd in de Wet op de rechterlijke
organisatie, is vormgegeven middels een geconsolideerde jaarrekening
Rechtspraak, zonder enkelvoudige jaarrekening concernbedrijf Rechtspraak.
Activa en verplichtingen worden in het algemeen gewaardeerd tegen verkrijgingsof vervaardigingsprijs of de actuele waarde. Indien geen specifieke waarderingsgrondslag is vermeld, vindt waardering plaats tegen de verkrijgingsprijs.

Ter vergelijking opgenomen cijfers
In de jaarrekening wordt de realisatie 2019 vergeleken met de realisatie 2018
en de begroting 2019, die in kamerstuk kst-35300-VI-2 is vastgesteld door de
minister van Justitie en Veiligheid. De gehanteerde grondslagen van waardering
en van resultaatbepaling zijn ongewijzigd gebleven ten opzichte van het voorgaande jaar.
De cijfers van het voorgaande boekjaar welke zijn gemarkeerd (*) zijn voor
vergelijkingsdoeleinden aangepast.

Oordelen, schattingen en onzekerheden
Bij toepassing van de grondslagen en regels voor het opstellen van de jaar­
rekening vormt de leiding van de organisatie zich verschillende oordelen en
schattingen die essentieel kunnen zijn voor de in de jaarrekening opgenomen
bedragen. Indien het voor het geven van het in artikel 2:362 lid 1 Burgerlijk
Wetboek vereiste inzicht noodzakelijk is, is de aard van deze oordelen en
schattingen inclusief de bij de onzekerheden behorende veronderstellingen
opgenomen bij de toelichting op de desbetreffende jaarrekeningposten.

Financiële instrumenten
Onder financiële instrumenten worden primaire financiële instrumenten zoals
vorderingen en schulden verstaan. Voor de grondslagen van de primaire
financiële instrumenten wordt verwezen naar de behandeling per balanspost.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

88

Grondslagen voor waardering van activa en passiva
Immateriële vaste activa
In overeenstemming met het BFR worden immateriële vaste activa niet
geactiveerd.

Materiële vaste activa
Materiële vaste activa (gebouwen en overige activa) worden gewaardeerd tegen
verkrijgingsprijs plus bijkomende kosten onder aftrek van lineaire afschrijvingen
gedurende de geschatte toekomstige gebruiksduur. Afschrijvingen op materiële
vaste activa worden berekend volgens een vast percentage van de verkrijgingsprijs op basis van de geschatte toekomstige gebruiksduur van de betreffende
materiële vaste activa. Afschrijvingen vinden plaats tot restwaarde. Voor zover
niet anders is vermeld, is de restwaarde op nihil gesteld. Op materiële vaste
activa in bestelling wordt niet afgeschreven. Er wordt rekening gehouden met
de bijzondere waardeverminderingen die op balansdatum worden verwacht.
Groot onderhoud op materiele vaste activa wordt uitgevoerd door het Rijks­
vastgoedbedrijf. Onderhoud (dit betreft geen groot onderhoud), voor zover
voor rekening van de Rechtspraak, worden als kosten ten laste van het resultaat
gebracht.

Geamortiseerde kostprijs
De geamortiseerde kostprijs is het bedrag waarvoor een financieel actief of
financiële verplichting bij de eerste verwerking in de balans wordt opgenomen
verminderd met aflossingen op de hoofdsom, vermeerderd of verminderd met
de via de effectieve-rentemethode bepaalde cumulatieve amortisatie van het
verschil tussen dat eerste bedrag en het aflossingsbedrag op de vervaldatum
en verminderd met eventuele afboekingen (direct, dan wel door het vormen van
een voorziening) wegens bijzondere waardeverminderingen of oninbaarheid

Bijzondere waardeverminderingen van vaste activa
De Rechtspraak beoordeelt op iedere balansdatum of er aanwijzingen zijn dat
een vast actief aan een bijzondere waardevermindering onderhevig kan zijn.
Indien dergelijke indicaties aanwezig zijn, wordt de realiseerbare waarde van
het actief vastgesteld. Indien het niet mogelijk is de realiseerbare waarde voor
het individuele actief te bepalen, wordt de realiseerbare waarde bepaald van
de kasstroom genererende eenheid waartoe het actief behoort.
Van een bijzondere waardevermindering is sprake als de boekwaarde van een
actief hoger is dan de realiseerbare waarde; de realiseerbare waarde is de
hoogste van de opbrengstwaarde en de bedrijfswaarde. Een bijzonder waardeverminderingsverlies wordt direct als last verwerkt in de staat van baten en lasten
onder gelijktijdige verlaging van de boekwaarde van het betreffende actief.

Financiële vaste activa
Vorderingen worden initieel gewaardeerd tegen de reële waarde onder aftrek
van transactiekosten (indien materieel). Vervolgens worden deze vorderingen
gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs. Bij de waardering wordt rekening
gehouden met eventuele waardeverminderingen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

De opbrengstwaarde wordt in eerste instantie ontleend aan een bindende
verkoopovereenkomst; als die er niet is, wordt de opbrengstwaarde bepaald
met behulp van de actieve markt waarbij normaliter de gangbare biedprijs geldt
als marktprijs. De in aftrek te brengen kosten bij het bepalen van de opbrengstwaarde zijn gebaseerd op de geschatte kosten die rechtstreeks kunnen worden
toegerekend aan de verkoop en nodig zijn om de verkoop te realiseren.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

89

Voor de bepaling van de bedrijfswaarde wordt een inschatting gemaakt van
de toekomstige netto kasstromen bij voortgezet gebruik van het actief/de
kasstroomgenererende eenheid; vervolgens worden deze kasstromen contant
gemaakt waarbij een disconteringsvoet wordt gehanteerd van 0,0 procent
(2018: 0,0 procent). De disconteringsvoet geeft geen risico’s weer waarmee
in de toekomstige kasstromen al rekening is gehouden.

Liquide middelen

Indien wordt vastgesteld dat een bijzondere waardevermindering die in het
verleden verantwoord is, niet meer bestaat of is afgenomen, dan wordt de
toegenomen boekwaarde van de desbetreffende activa niet hoger gesteld dan
de boekwaarde die bepaald zou zijn indien geen bijzondere waardevermindering
voor het actief zou zijn verantwoord.

Voorzieningen

Bij financiële activa die gewaardeerd zijn tegen geamortiseerde kostprijs wordt
de omvang van de bijzondere waardevermindering bepaald als het verschil
tussen de boekwaarde van het actief en de best mogelijke schatting van de
toekomstige kasstromen, contant gemaakt tegen de effectieve rentevoet van
het financiële actief zoals die is bepaald bij de eerste verwerking van het
instrument.
Het waardeverminderingsverlies dat daarvoor opgenomen was, dient te worden
teruggenomen indien de afname van de waardevermindering verband houdt
met een objectieve gebeurtenis na afboeking.
De terugname wordt beperkt tot maximaal het bedrag dat nodig is om het
actief te waarderen op de geamortiseerde kostprijs op het moment van de
terugname, als geen sprake geweest zou zijn van een bijzondere waarde­
vermindering. Het teruggenomen verlies wordt in de staat van baten en lasten
verwerkt.

Vorderingen
De vorderingen, worden bij eerste verwerking opgenomen tegen de reële
waarde en vervolgens gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs minus
benodigde voorziening voor oninbaarheid.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Liquide middelen bestaan uit kasgelden en een rekening-courant met het
ministerie van Financiën en worden gewaardeerd tegen nominale waarde.
De Rechtspraak maakt gebruik van producten die het ministerie van Financiën
aanbiedt. Dagelijks wordt door middel van saldoregulatie aan het einde van
de dag het saldo op de betaalrekening teruggebracht tot nul.

Voorzieningen worden gevormd voor in rechte afdwingbare of feitelijke
verplichtingen die op balansdatum bestaan waarbij het waarschijnlijk is dat een
uitstroom van middelen noodzakelijk is en waarvan de omvang op betrouwbare
wijze is te schatten. De voorzieningen worden gewaardeerd tegen de beste
schatting van de bedragen die noodzakelijk zijn om de verplichtingen per
balansdatum af te wikkelen, zijnde de nominale waarde van de verwachte
uitgaven die noodzakelijk zijn, tenzij anders vermeld. Er zijn geen mutaties voor
oprenting en disconteringsvoet opgenomen, aangezien deze per saldo nihil
bedragen. In overeenstemming met de regeling agentschappen is het voor­
zieningenbeleid volgens comply or explain als volgt.
Voorzieningen worden gevormd voor:
• Boekwaardeverliezen en afkoopregelingen;
• (Boven-)wettelijke werkloosheidsregeling;
• Reorganisaties;
• Juridische claims.
Voorziening wordt niet gevormd voor:
• Jubileumuitkeringen;
• Arbeidsongeschiktheid.
Vanuit doelmatigheidsoverwegingen en consistentie met voorgaande jaren
worden hiervoor geen voorzieningen gevormd.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

90

Voorziening reorganisatiekosten

Kortlopende schulden

De voorziening reorganisatiekosten is gevormd indien op balansdatum een
gedetailleerd plan is geformaliseerd en de gerechtvaardigde verwachting
is gewekt bij hen voor wie de reorganisatie gevolgen zal hebben dat de
reorganisatie zal worden uitgevoerd. De voorziening bestaat uit de directe
kosten van de faciliteiten uit het van-werk-naar-werk beleid van de reorganisatie.

Bij de eerste opname van kortlopende schulden worden deze opgenomen
tegen reële waarde verminderd met (in geval van een financiële verplichting
die niet tegen reële waarde, met verwerking van waardeveranderingen in de
staat van baten en lasten, is opgenomen) de direct daaraan toe te rekenen
transactiekosten.

Indien voor reorganisaties waarvoor per balansdatum een plan is geformaliseerd,
maar waarvoor pas na balansdatum hetzij de gerechtvaardigde verwachting is
gewekt richting betrokkenen dat de reorganisatie zal worden uitgevoerd, hetzij
is gestart met de implementatie van het reorganisatieplan, zal hierover informatie
worden opgenomen onder de gebeurtenissen na balansdatum.

De overige kortlopende schulden worden na de eerste waardering gewaardeerd
tegen de geamortiseerde kostprijs volgens de effectieve-rentemethode.
Winst of verlies worden in de staat van baten en lasten opgenomen zodra de
verplichtingen niet langer op de balans worden opgenomen, alsmede via het
amortisatieproces.

Voorziening boekwaardeverliezen en afkoopregelingen

Niet langer in de balans opnemen van financiële activa
en verplichtingen

Deze voorziening heeft betrekking op de onvermijdbare kosten van verlieslatende
huisvestingscontracten. De voorziening is gevormd voor de afkoop en boekwaardeverliezen die uit hoofde van dit contract betaald moeten worden.

Langlopende schulden

Een financieel instrument wordt niet langer in de balans opgenomen indien
een transactie ertoe leidt dat alle of nagenoeg alle rechten op economische
voordelen en alle of nagenoeg alle risico’s met betrekking tot de positie aan
een derde zijn overgedragen.

Langlopende schulden worden gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs.

Leasing
Overeenkomstig de uitgangspunten van het Rijkshuisvestingsstelsel activeert
de Rijksgebouwendienst alle panden die onderdeel zijn van dit stelsel, ook
indien het Burgerlijk Wetboek Boek 2 Titel 9 vereist, zoals bij financial lease, dat
een pand geactiveerd wordt bij de organisatie dat het pand in gebruik heeft.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

91

Grondslagen voor bepaling van het resultaat
Algemeen
Het resultaat wordt bepaald als het verschil tussen de opbrengsten en
de kosten over het jaar.

Opbrengstverantwoording
De ontvangen bijdragen in het kader van de productie wordt verantwoord in
het verslagjaar waar de productie wordt gerealiseerd. Verantwoording van
opbrengsten uit de levering van diensten geschiedt naar rato van de geleverde
prestaties, gebaseerd op de verrichte diensten tot aan de balansdatum in
verhouding tot de in totaal te verrichten diensten. Overige bijdragen worden
toegerekend aan het verslagjaar waarop ze betrekking hebben.

Periodiek betaalbare beloningen
Lonen, salarissen en sociale lasten worden op grond van de arbeidsvoorwaarden
verwerkt in de staat van baten en lasten voor zover ze verschuldigd zijn aan
werknemers, respectievelijk de belastingautoriteit.

Pensioenregeling
De werknemers van de Rechtspraak vallen onder de pensioenregeling van het
Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds. De Rechtspraak heeft de pensioenregeling
verwerkt volgens de verplichtingenbenadering. De over het verslagjaar ver­
chuldigde premie wordt als last verantwoord. De Rechtspraak heeft voor deze
pensioenregeling geen andere wettelijke of feitelijke verplichting indien een
tekort zich voordoet bij het ABP. Wanneer echter de premiebetaling niet meer
kostendekkend is, kan dit bij de Rechtspraak leiden tot ofwel een aanpassing
van de premie dan wel een versobering van de pensioenregeling. Van een
pensioenvoorziening richting ABP is geen sprake.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

De belangrijkste kenmerken van deze regeling zijn:
• De beleidsdekkingsgraad per jaareinde 2019 is 95,8 procent;
• Deze kwalificeert als een middelloonregeling;
• Indexatie is voorwaardelijk, tegen consumentenprijsindex.
Indien de beleidsdekkingsgraad van ABP zich bevindt onder de vereiste beleidsdekkingsgraad van 128,2 procent dient het ABP (jaarlijks) een herstelplan in te
dienen bij de toezichthouder, De Nederlandsche Bank (DNB). Hierin is beschreven
hoe het ABP de financiële situatie probeert te herstellen in een periode van
10 jaar. Indien het pensioenfonds verwacht dat het niet lukt om binnen 10 jaar
de minimaal vereiste beleidsdekkingsgraad van 128,2 procent te halen of als de
beleidsdekkingsgraad langer dan 5 jaar lager is dan 104,2 procent, dan moeten
de pensioenen worden verlaagd. Als de beleidsdekkingsgraad eind 2020 onder
het vereiste niveau van 104,2 procent blijft en de actuele dekkingsgraad eind
2020 ook lager is dan 104,2 procent, zal – naar verwachting van ABP – een
verlaging van de pensioenen worden doorgevoerd.

Afschrijvingen op materiële vaste activa
De afschrijvingen op de materiële vaste activa worden vanaf het moment van
ingebruikname afgeschreven over de verwachte toekomstige gebruiksduur.
De afschrijvingen zijn gebaseerd op de verkrijgingsprijs en vinden plaats
volgens de lineaire methode.

Kosten
De kosten worden bepaald op historische basis en toegerekend aan het
verslagjaar waarop zij betrekking hebben.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

92

Rentelasten
Rentelasten worden tijdsevenredig verwerkt, rekening houdend met de effectieve
rentevoet van de desbetreffende activa en passiva. Bij de verwerking van de
rentelasten wordt rekening gehouden met de verantwoorde transactiekosten
op de ontvangen leningen.

Exploitatiesubsidies
Exploitatiesubsidies worden ten gunste van de staat van baten en lasten
gebracht in het jaar ten laste waarvan de gesubsidieerde uitgaven komen,
waarin de opbrengsten zijn gederfd dan wel waarin het exploitatietekort
zich heeft voorgedaan.

Grondslagen voor het geconsolideerde kasstroomoverzicht
Het kasstroomoverzicht is opgesteld volgens de indirecte methode.
De indirecte methode houdt in dat het gerapporteerde resultaat wordt
aangepast voor:
• posten van de staat van baten en lasten die geen invloed hebben op
ontvangsten en uitgaven in dezelfde periode;
• mutaties in voorzieningen, overlopende posten, handelsdebiteuren en
handelscrediteuren. Overigens worden mutaties in investeringscrediteuren
hier niet in meegenomen, want de kasstromen uit hoofde van investeringen
in materiële vaste activa worden afzonderlijk onder de investeringskasstroom
gepresenteerd;
• posten van de staat van baten en lasten waarvan de ontvangsten en uitgaven
niet worden beschouw als behorend tot de operationele activiteiten.
De geldmiddelen in het kasstroomoverzicht bestaan uit kasgelden en
de rekening-courant met het ministerie van Financiën.
Ontvangsten en uitgaven uit hoofde van interest zijn opgenomen onder
de kasstroom uit operationele activiteiten. Transacties waarbij geen ruil van
kasmiddelen plaatsvindt, zijn niet in het kasstroomoverzicht opgenomen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

93

TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE BALANS
Activa
[1] Materiële vaste activa
(in duizenden euro’s)
Gebouwen

Installaties en inventarissen

Overige

Totaal

Aanschafwaarde einde periode

5.354

113.706

139.324

258.384

Cumulatieve afschrijvingen

-3.135

-89.822

-119.017

-211.974

Boekwaarde 31 december 2017

2.219

23.884

20.307

46.410

Investeringen

1.374

6.503

7.202

15.079

Desinvesteringen

-275

-4.053

-7.889

-12.217

Afschrijvingen

-463

-5.895

-12.836

-19.194

Mutaties gedurende periode

Duurzame waardeverminderingen

-

-

-

-

Afschrijvingen desinvesteringen

244

3.992

7.822

12.058

Totaal mutaties

880

547

-5.701

-4.274

Aanschafwaarde einde periode

6.453

116.156

138.637

261.246

Cumulatieve afschrijvingen

-3.354

-91.725

-124.031

-219.110

Boekwaarde 31 december 2018

3.099

24.431

14.606

42.136

Mutaties gedurende periode
Investeringen

202

6.266

17.160

23.628

Desinvesteringen

-109

-9.098

-8.796

-18.003

Afschrijvingen

-511

-6.130

-12.953

-19.594

-

-

-

-

Afschrijvingen desinvesteringen

107

8.743

8.767

17.617

Totaal mutaties

-311

-219

4.178

3.648

Aanschafwaarde einde periode

6.546

113.324

147.001

266.871

Cumulatieve afschrijvingen

-3.758

-89.112

-128.217

-221.087

Boekwaarde 31 december 2019

2.788

24.212

18.784

45.784

Duurzame waardeverminderingen

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

94

De overige materiële vaste activa betreffen voornamelijk hardware en aangekochte
software. Zelfontwikkelde software wordt, zoals overeengekomen in het Besluit
financiering rechtspraak 2005, niet geactiveerd. Kunst is niet geactiveerd onder
de materiële vaste activa maar is als niet in de balans opgenomen activa
verantwoord.

Veiligheid is geen aflossingsschema overeengekomen, wel zijn er afspraken
gemaakt over voorwaardelijke aflossingen op het moment dat de Rechtspraak
geld tekort heeft. Er wordt door de Rechtspraak geen rente berekend. Elk jaar
wordt het saldo van de resterende vordering door het ministerie van Justitie
en Veiligheid bevestigd.

De gehanteerde afschrijvingspercentages zijn in onderstaande tabel
opgenomen:

Vlottende activa

Afschrijvingspercentage
Gebouwen

Verbouwingen

10%

Installaties en inventarissen

Installaties

10%

Meubilair

10-20%

Kantoormachines

20%

Stoffering

12,5%

Audiovisuele middelen

Overige materiële vaste activa

[3] Vorderingen
Alle vlottende vorderingen hebben een looptijd korter dan 1 jaar. De reële
waarde van de vorderingen benadert de boekwaarde ervan. Er is, voor een
bedrag van 34.385 euro, een voorziening voor oninbaarheid getroffen in 2019.
(2018: 0 euro).

12,5-20%

Overige

20%

Hardware

33,33%

Vordering ministerie van Justitie

Software

33,33%

Overig (geen ICT-activa)

10-20%

en Veiligheid inzake aanzuivering
Eigen Vermogen.

(in duizenden euro’s)

Debiteuren

Financiële vaste activa
[2] Vordering ministerie Justitie en Veiligheid inzake vakantiegelden
(in duizenden euro’s)
Vordering inzake vakantiegelden

31-12-2019

31-12-2018

21.059

21.059

De vordering op het ministerie van Justitie en Veiligheid inzake de financiering
van de te betalen vakantiegelden is ontstaan bij het inwerking treden van
het baten-lastenstelsel per 1 januari 2005. Met het ministerie van Justitie en

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

31-12-2019

31-12-2018

-

38.086

2.302

3.457

Nog te ontvangen bedragen en
overige overlopende activa

5.968

9.640

Vooruitbetaalde bedragen

12.807

9.820

Overlopende activa

18.775

19.460

Totaal

21.077

61.003

De vordering op het ministerie van Justitie en Veiligheid is ontstaan in 2018
door een negatieve stand van het Eigen Vermogen. In 2019 heeft bevoor­
schotting plaatsgevonden, waardoor niet wederom een vordering ontstaat.
Zie toelichting punt [5] Eigen Vermogen.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

95

[4] Liquide Middelen
(in duizenden euro’s)

31-12-2019

31-12-2018

1

2

Rekening-courant ministerie van Financiën

70.457

29.882

Totaal

70.458

29.884

Kas

Het saldo liquide middelen staat vrij ter beschikking van de Rechtspraak.

In overeenstemming met het bovenstaande wordt voorgesteld het exploitatie­
resultaat over 2019 ten laste van de reserves te brengen. Omdat hierdoor een
negatief eigen vermogen zou ontstaan, is conform bovenstaande regeling
dit tekort aangevuld door Onze Minister. Dit voorstel is in de balans per
31 december 2019 verwerkt, en verklaard in de toelichting op de reserves.

[6] Egalisatierekening
Het verloop van de egalisatierekening is als volgt:
(in duizenden euro’s)

Passiva
[5] Eigen vermogen
Het verloop van de exploitatiereserve is als volgt:
(in duizenden euro’s)

31-12-2019

31-12-2018

-

-

Bestemming resultaat

-49.287

-38.086

Aanzuivering eigen vermogen

49.287

38.086

-

-

Stand 1 januari

Stand 31 december

In het Besluit financiering rechtspraak 2005 zijn specifieke afspraken met
betrekking tot de financiële verantwoording opgenomen. In deze afspraken is
voor de bestemming van het exploitatiesaldo geregeld, in artikel 17 lid 5 en 6,
dat het exploitatieresultaat van de Rechtspraak wordt toegevoegd aan of in
mindering gebracht op de exploitatiereserve van de Rechtspraak. In het uitzonderlijke geval dat dit leidt tot een negatief vermogen wordt dit aangezuiverd door
Onze Minister en vindt overleg plaats over te nemen maatregelen als bedoeld in
artikel 21. Tevens zijn er afspraken gemaakt over de samenstelling en maximale
omvang van het duurzaam aan de Rechtspraak verbonden vermogen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

31-12-2019

31-12-2018

Stand 1 januari

-

42.907

Onttrekking aanzuivering eigen vermogen

-

-26.936

Vrijval egalisatierekening

-

-10.000

Opbrengst/bijdrage meer/minderwerk

8.139

-5.971

Stand 31 december

8.139

-

Op basis van de met de minister van Justitie en Veiligheid gemaakte afspraken
over de te realiseren en gefinancierde productie heeft de Rechtspraak minderwerk voor een totaalsaldo (meer- en minder per saldo) van 59,4 miljoen euro
gerealiseerd. De minister heeft het beroep op de hardheidsclausule op grond
van artikel 21 Besluit financiering rechtspraak 2005 toegekend ad. 51,3 miljoen
euro, waardoor uiteindelijk een bedrag van 8,1 miljoen euro (59,4 miljoen euro
minus 51,3 miljoen euro) aan de egalisatierekening wordt toegevoegd.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

96

Berekening meer- en minderwerk 2019
Productgroep

- is onttrekken
Productie
afspraak

Gerealisserde
productie
aantallen

Verschil

Prijs 2019

Meer- minderwerk
70%>egalisatierekening

Straf rechtbank*****

166.364

167.328

-964

€ 1.170,45

- € 789.821

Civiel rechtbank

290.376

257.371

33.005

€ 809,80

€ 18.709.279

Bestuur

43.770

35.212

8.558

€ 2.236,44

€ 13.397.637

Vreemdelingenkamer

38.540

38.346

194

€ 1.403,28

€ 190.565

Kanton***

953.182

934.619

18.563

€ 164,50

€ 2.137.543

Belasting rb.

32.262

23.690

8.572

€ 1.240,75

€ 7.445.012

Civiel hoven

14.468

12.876

1.592

€ 4.203,87

€ 4.684.795

Straf hoven

33.936

30.858

3.078

€ 1.673,12

€ 3.604.913

Belasting hoven

4.327

3.717

610

€ 3.856,81

€ 1.646.858

CRvb

10.259

6.913

3.346

€ 3.569,04

€ 8.359.399

1.587.484

1.510.930

Totaalsaldo meer- minderwerk 2019

€ 59.386.180

Voorraadverwerking in PMJ en financiering niet afgedaan in 2019
CRvB voorraad niet afgedaan

1.000

3.569,04

€ 2.498.326

Bestuur voorraad niet afgedaan

2.500

2.236,44

€ 3.913.776

CVOM (voorraad niet afgedaan)

15.000

164,50

€ 1.727.261

Toekennen hardheidsclausule 2019 o.g.v. art 21 Besluit FR

€ 51.246.818

*** exclusief 24.698 CBM-zaken.
**** Hierin zit een dubbeltelling voor 516 zaken strafzaken, die in afstemming met de financier in de gerealiseerde productie is opgenomen.
		 Deze dubbeltelling heeft per saldo geen effect op de feitelijke verrekening.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

97

Berekening meer- en minderwerk 2018

- is onttrekken

Productgroep

Productie
afspraak

Gerealisserde
productie
aantallen

Verschil

Prijs 2018

Meer- minderwerk
70%>egalisatierekening

Straf rechtbank**

170.106

164.658

5.448

€ 1.124,70

€ 4.289.094

Civiel rechtbank

278.870

256.899

21.971

€ 776,54

€ 11.943.030

Bestuur

43.286

37.878

5.408

€ 2.148,92

€ 8.135.611

Vreemdelingenkamer

35.400

33.231

2.169

€ 1.344,94

€ 2.042.028

Kanton

998.624

903.841

94.783

€ 157,57

€ 10.454.457

Belasting rb.

27.490

21.860

5.630

€ 1.188,88

€ 4.685.692

Civiel hoven

14.085

13.399

686

€ 4.027,48

€ 1.933.753

Straf hoven

35.166

31.878

3.288

€ 1.608,35

€ 3.702.037

Belasting hoven

4.251

3.771

480

€ 3.698,88

€ 1.242.251

CRvb

8.658

7.822

836

€ 3.434,44

€ 2.009.631

Totaalsaldo meer- minderwerk 2018

€ 50.437.585

Toekennen hardheidsclausule 2018 o.g.v. art 21 Besluit FR

- € 50.437.585

CBM-evaluaties (kanton) financieren uit egalisatierekening

56.466

€ 157,57

- € 6.228.155

** Hierin zit een dubbeltelling voor 583 strafzaken, die in afstemming met de financier in de gerealiseerde productie is opgenomen.
Deze dubbeltelling heeft per saldo geen effect op de feitelijke verrekening.

[7] Voorzieningen
Voorziening BWW & WW-gelden
De voorziening BWW & WW verloopt als volgt:

De balanspost voorzieningen betreft de volgende voorzieningen:
(in duizenden euro’s)
Voorziening BWW & WW-gelden

(in duizenden euro’s)

2019

2018

31-12-2019

31-12-2018

6.156

6.006

Stand per 1 januari

6.006

6.607

-3.237

-2.886

Reorganisatievoorziening

3.971

11.143

Onttrekkingen

Voorziening claims

1.125

2.675

Vrijval

-325

-582

11.252

19.824

Dotaties

3.712

2.867

Stand per 31 december

6.156

6.006

Totaal

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

98

De toekomstige verplichtingen uit hoofde van bovenwettelijke werkloosheids­
uitkering en de werkloosheidsuitkeringen zijn in deze voorziening opgenomen in
aansluiting op de wettelijke regeling hieromtrent. De voorziening is opgenomen
tegen contante waarde en in de voorziening is rekening gehouden met de
geschatte einddatum van de uitkering. Van de voorziening is een bedrag van
3,2 miljoen euro als langlopend (langer dan een jaar) aan te merken.
Reorganisatievoorziening
De reorganisatievoorziening verloopt als volgt:

(in duizenden euro’s)

2019

2018

Stand per 1 januari

2.675

1.750

Onttrekkingen

-2.101

-

Vrijval

-399

-

Dotaties

950

925

1.125

2.675

Stand per 31 december

(in duizenden euro’s)

2019

2018

Stand per 1 januari

11.143

19.709

Onttrekkingen

-3.093

-3.275

Vrijval

-4.868

-7.280

Dotaties

789

1.989

3.971

11.143

Stand per 31 december

Voorziening claims
De voorziening claims verloopt als volgt:

De reorganisatievoorziening is gevormd ter dekking van de kosten van
reorganisaties binnen de Rechtspraak. In de voorziening zijn onder meer de
kosten opgenomen voor loondoorbetaling, begeleidingskosten en juridische
kosten zoals opgenomen in het van-werk-naar-werk-beleid. Van de voorziening
is een bedrag van 2,9 miljoen euro als langlopend (langer dan een jaar) aan te
merken. De vrijval van de reorganisatievoorziening in 2019 komt op 4,6 miljoen
doordat de voorzieningen uit hoofde van het programma Kwaliteit en Innovatie
volledig zijn vrijgevallen.

De voorziening is getroffen voor claims waar een verwachte uitstroom van
liquide middelen is. Van de voorziening is het volledige bedrag als langlopend
(langer dan een jaar) aan te merken.

Langlopende schulden
[8] Leningen bij het ministerie van Financiën
(in duizenden euro’s)

2019

2018

Stand per 1 januari lang en kort

55.603

57.657

Aflossing gedurende het jaar

-19.360

-20.534

Leningen aangegaan

17.660

18.480

Stand lang en kort 31 december

53.903

55.603

Kortlopend deel volgend boekjaar

-18.244

-18.071

Stand per 31 december lang

35.659

37.532

De leningen zijn aangegaan ter financiering van de materiële vaste activa.
De rente inzake de leningen varieert, afhankelijk van de looptijd van de lening,
tussen 0 procent en 3,75 procent.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

99

Specificatie langlopend deel van de leningen

(in duizenden euro’s)

Deel van de lening dat afgelost wordt in 2021

15.755

Deel van de lening die afgelost worden in 2022-2026

18.376

Deel van de lening dat afgelost wordt na 2026

1.528

Totaal

35.659

Langlopende schulden met een resterende looptijd van minder dan één jaar,
waaronder de aflossingsverplichtingen voor komende jaar, zijn verantwoord
onder de kortlopende schulden.

[9] Kortlopende schulden
De kortlopende schulden hebben een resterende looptijd van korter dan 1 jaar.
De reële waarde van de kortlopende schulden benadert de boekwaarde vanwege
het kortlopend karakter ervan.
(in duizenden euro’s)

31-12-2019

31-12-2018

Crediteuren

12.022

10.536

Vooruitontvangen bedragen

2.172

2.609

Lening ministerie van Financiën
(kortlopend deel < 1 jaar)

18.244

18.071

Vooruitontvangen bedragen OM

3.073

2.284

Reservering vakantiegelden

29.029

28.715

Reservering eindejaarsuitkering

4.907

4.811

7

7

713

-

Nog te ontvangen facturen

23.392

18.861

Overig overlopende passiva

9.756

10.741

Nog te betalen rentekosten
Te verrekenen met ministerie van J&V

Overlopende passiva
Totaal

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

67.804

63.135

103.315

96.635

Financiële instrumenten
Algemeen
De in deze toelichting opgenomen gegevens verschaffen informatie die behulpzaam is bij het schatten van de omvang van risico’s die verbonden zijn aan zowel
de in de balans opgenomen als de niet in de balans opgenomen financiële
instrumenten.
Kredietrisico
De Rechtspraak handelt enkel met kredietwaardige partijen en heeft procedures
opgesteld om de kredietwaardigheid te bepalen. Bovendien bewaakt de
Rechtspraak voortdurend haar vorderingen en hanteert een aanmanings­
procedure.
Liquiditeitsrisico
De Rechtspraak neemt deel aan schatkistbankieren, zoals vastgesteld voor
BatenLastenStelsel-bedrijven vanuit het ministerie van Financiën, waardoor
er nihil risico is omtrent liquiditeit.
Renterisico en prijsrisico
De Rechtspraak loopt een beperkt renterisico over de rentedragende
langlopende schulden en kent geen prijsrisico.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

100

Niet in de balans opgenomen activa en verplichtingen
Niet in de balans opgenomen activa
Kunst
De historische aanschafwaarde van de aanwezige kunst ultimo 2019 is circa
1,5 miljoen euro (Ultimo 2018: circa 1,4 miljoen euro).

Facilitaire verplichtingen
Deze verplichtingen bedragen voor boekjaar 2020 circa 17,9 miljoen euro
(2019: circa 14,5 miljoen euro) en hebben betrekking op kosten voor onder
andere beveiliging, catering en schoonmaak.
De verplichtingen in relatie tot ICT-contracten bedragen voor boekjaar 2020
circa 19 miljoen euro (2019: 23 miljoen euro).

Niet in de balans opgenomen verplichtingen
Personele verplichtingen
De verplichtingen aan personeel uit hoofde van openstaande verlofsaldi ultimo
2019 bedraagt 39,6 miljoen euro (Ultimo 2018: 37,5 miljoen euro). Hierbij is
rekening gehouden met een opslag voor sociale lasten en pensioenpremies.

Juridische claims
De verplichtingen met betrekking tot de juridische claims, anders dan
degene die op de balans zijn opgenomen, zullen naar inschatting niet
leiden tot significante verplichtingen.

Huurverplichtingen
De verplichtingen met betrekking tot door de Rechtspraak gehuurde panden
bedragen ultimo 2019 101 miljoen euro (Ultimo 2018: circa 103 miljoen euro).
Deze bedragen zijn op basis van inschattingen ten tijde van het opstellen
van de jaarrekening. De werkelijke kosten 2019 bedroegen 96 miljoen euro.
De hogere toekomstige huurverplichtingen (afgezet tegen over de werkelijke
kosten 2019) worden veroorzaakt door:
• indexering en;
• toename apparaatskosten Rijksvastgoedbedrijf en;
• investeringen nodig om te voldoen aan wet- en regelgeving;
• noodzakelijke investeringen instandhouding gebouwen;
• Nieuwbouw Amsterdam.
De huurovereenkomst voor de publiek-privaatrechtelijke samenwerking rechtbank
Zeeland West-Brabant met een jaarlijkse verplichting van 15,3 miljoen euro
heeft een looptijd tot 2049.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

101

TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE
STAAT VAN BATEN EN LASTEN
[10A] Bijdrage kerndepartement ministerie van
Justitie en Veiligheid

[10B] Overige bijdrage van ministerie van Justitie en Veiligheid

Dit betreft de totale bijdrage zoals die door de minister van Justitie
en Veiligheid is verstrekt.
Opbouw budgettair kader
Rechtspraak (in duizenden euro’s)

2019

2018

Stand Miljoenennota

934.336

922.853

Transitorische posten

4.633

0

Mutaties Voorjaarsnota regulier

52.742

8.757

Mutaties Voorjaarsnota uit
egalisatierekening
Mutaties Najaarsnota / Slotwet
Subtotaal
Verrekening bijdrage gerechtskosten
Totaal beschikbaar

0

10.000

389

2.076

Overige bijdrage (in duizenden euro’s)

2019

2018

Bijdrage OM gerechten

7.832

7.560

Bijdrage OM SSR

7.741

7.063

Bijdrage J&V Projecten

7.348

2.161*

Bijdragen J&V-diensten IVO

4.453

5.300

Bijdrage J&V Netherlands Commercial Court

606

662*

Bijdrage mediation in strafzaken

628

456

28.608

23.202

Totaal

992.100

943.686

-123

-269

991.977

943.417

* De cijfers van het voorgaande boekjaar welke zijn gemarkeerd (*) zijn voor vergelijkingsdoeleinden
aangepast. Dit betreft NCC en primo waardoor de opbrengsten en kosten uit 2018 zijn verhoogd.
In deze jaarrekening zijn de ontvangen bijdrage en de gemaakte kosten volledig opgenomen voor zowel
realisatie 2019 als realisatie 2018, zowel aan opbrengsten als kostenkant heeft dit tot een verhoging in
realisatie 2018 geleidt van ongeveer 2,8 miljoen euro.

De overige bijdrage van het ministerie van Justitie en Veiligheid bestaat uit
bijdragen van andere onderdelen van het ministerie.

[11] Overige bedrijfsopbrengsten
Over 2019 is in de brief een bijdrage van 987 miljoen euro opgenomen.
De overige 5 miljoen euro betreft de transitorische posten (overwegend
terugwerkende kracht CAO Rechterlijke Macht) die betrekking hebben op
2018 echter pas in 2019 verwerkt konden worden.
In de bijdrage van het ministerie van Justitie en Veiligheid is een bijdrage in de
gerechtskosten begrepen die in 2019 2,7 miljoen euro (2018: 2,8 miljoen euro)
bedraagt. Deze bijdrage is gelijk aan de gemaakte gerechtskosten [16].
De gerealiseerde gerechtskosten worden volledig vergoed.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Overige bedrijfsopbrengsten (in duizenden euro’s)

2019

2018

Parketpolitie rechtbank Amsterdam

5.803

5.557

Huuropbrengsten / dvo derden

2.274

2.005

Accountantskamer

1.424

1.210

Bijdragen SSR

394

546

Medisch tuchtrecht

286

344

Resultaten activa

-256

-97

Overig

229

407

Totaal

10.154

9.972

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

102

[12] Bijdrage meer/minder werk
Dit betreft het saldo van meer- en minderwerk van productie zoals dat door
de Rechtspraak is gerealiseerd ten opzichte van de met de Minister van Justitie
en Veiligheid gemaakte afspraken bij het vaststellen van de begroting. Deze
wordt afgerekend tegen 70 procent van de afgesproken tarieven. Voor 2019
heeft de Rechtspraak met de Minister de afrekening met de egalisatierekening
per saldo vastgesteld op 8,1 miljoen euro minderwerk (2018: 6,0 miljoen euro
minderwerk).
Zie de specificatie van het meer/minder werk onder de toelichting van de
egalisatierekening.

[13] Personele kosten
Personele kosten (in duizenden euro’s)

2019

2018

Salarissen

628.440

608.276

Sociale lasten

69.101

66.656

Pensioenpremies

96.985

89.767

Honoraria, zittings- en vacatiegelden

5.274

5.483

Niet-regulier personeel, inhuur en detachering

34.416

35.082

Reis- en verblijfkosten

16.811

15.988

Opleidingen en cursussen

5.530

5.706

Overige personele kosten

-6.265

-13.096*

850.292

813.862

Totaal

De cijfers van het voorgaande boekjaar welke zijn gemarkeerd (*) zijn voor vergelijkingsdoeleinden aangepast.
Dit betreft NCC en primo waardoor de opbrengsten en kosten uit 2018 zijn verhoogd. In deze jaarrekening zijn
de ontvangen bijdrage en de gemaakte kosten volledig opgenomen voor zowel realisatie 2019 als realisatie
2018, zowel aan opbrengsten als kostenkant heeft dit tot een verhoging in realisatie 2018 geleidt van ongeveer
2,8 miljoen euro.

Personeelsomvang
De personele kosten zijn te relateren aan het aantal werknemers bij de Rechtspraak. Hierover geeft de tabel “Aantal medewerkers en fte’s in 2015-2019”

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

in het Jaarverslag nadere informatie. Ultimo 2019 waren er 9.894 FTE (2018:
9.806 FTE) in dienst bij de gerechten en de landelijke diensten. Op basis van
deze ultimo cijfers is het gemiddeld aantal medewerkers over 2019 9.850 FTE
(2018 9.830 FTE). Hiervan waren 9 werknemers werkzaam buiten Nederland.
(2018: 10 werknemers).
De overige personele kosten zijn toegenomen doordat in 2018 een grotere
vrijval heeft plaatsgevonden van de reorganisatievoorziening KEI in vergelijking
met 2019.
Bezoldiging bestuurders
De voorzitter en de 3 leden van de Raad voor de rechtspraak worden bezoldigd
op basis van artikel 86 van de Wet op de rechterlijke organisatie juncto artikel 1
en 2 van het Besluit rechtspositie leden gerechtsbesturen en Raad voor de
rechtspraak juncto artikel 7 en bijlage 3 van de Wet rechtspositie rechterlijke
ambtenaren. De totale bezoldiging 2019 van de voorzitter en de leden van
de Raad voor de rechtspraak is 710.527 euro (2018: 724.428 euro).
Wet normering topinkomens (WNT)
Deze WNT verantwoording heeft betrekking op alle organen van de Rechtspraak
die in de geconsolideerde jaarrekening zijn opgenomen. Een totaaloverzicht van
alle organen met hun vestigingsplaats is opgenomen in de Algemene toelichting
op de geconsolideerde balans en winst- en verliesrekening onder het kopje
consolidatie.
De WNT is van toepassing op de Rechtspraak. Het voor de Rechtspraak
toepasselijke bezoldigingsmaximum is in 2019 E194.000, het algemeen
bezoldigingsmaximum.
Met de wetgever is afgestemd dat alle onderdelen van de Rechtspraak onder de
WNT vallen, maar dat de Rechtspraak geen functionarissen kent die kwalificeren
als ‘topfunctionaris’ in de zin van de WNT.
Er zijn geen overige functionarissen met een dienstbetrekking die in 2019
een bezoldiging boven het individueel toepasselijke drempelbedrag hebben
ontvangen.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

103

[14] Materiële kosten
Materiële kosten (in duizenden euro’s)

2019

2018

Huisvestingskosten

89.482

84.691

Exploitatiekosten

110.042

99.835*

Totaal

199.524

184.526

De cijfers van het voorgaande boekjaar welke zijn gemarkeerd (*) zijn voor vergelijkingsdoeleinden aangepast.
Dit betreft NCC en primo waardoor de opbrengsten en kosten uit 2018 zijn verhoogd. In deze jaarrekening zijn
de ontvangen bijdrage en de gemaakte kosten volledig opgenomen voor zowel realisatie 2019 als realisatie
2018, zowel aan opbrengsten als kostenkant heeft dit tot een verhoging in realisatie 2018 geleidt van ongeveer
2,8 miljoen euro.

De huisvestingskosten zijn gestegen met 4,8 miljoen euro voornamelijk doordat
de publiek-privaatrechtelijke samenwerking rechtbank Zeeland-West-Brabant
in 2019 is betrokken en de apparaatskosten van het Rijksvastgoedbedrijf zijn
toegenomen.
De exploitatiekosten zijn voor ongeveer 4 miljoen euro gestegen vanwege
de toegenomen huisvesting gerelateerde en onderhoudskosten van de
publiek-privaatrechtelijke samenwerking rechtbank Zeeland-West-Brabant.

Accountantshonoraria
Onder de exploitatiekosten zijn de accountantshonoraria opgenomen. Onderstaande honoraria betreffen de werkzaamheden die bij de Rechtspraak en bij
de in de consolidatie betrokken organen zijn uitgevoerd door accountants­
organisaties en externe accountants zoals bedoeld in art. 1, lid 1 Wta (Wet
toezicht accountantsorganisaties). Deze honoraria hebben betrekking op het
onderzoek van de jaarrekening over het boekjaar 2019, ongeacht of de werkzaamheden reeds gedurende het boekjaar zijn verricht. De volgende bedragen
zijn ten laste van het resultaat gebracht:
Accountantshonoraria (in duizenden euro’s)

2019

2018

Controle van de jaarrekening

914

672

Andere controlewerkzaamheden

145

89

Fiscale advisering

-

1

Andere niet-controlediensten

-

-

1.059

762

Totaal

[15] Afschrijvingskosten

Exploitatiekosten (in duizenden euro’s)

2019

2018

Huisvestingsgerelateerde kosten

27.591

20.766

Bureaukosten

16.432

15.898

Kosten documentatie en publicatie

3.776

3.857

De afschrijvingskosten [zie ook 1] worden verminderd met de vrijval van de
balanspost vooruitontvangen bedragen voor gemeenschappelijke activa van
het Openbaar Ministerie.

Kosten pers- en publieksvoorlichting

287

436

Materiële kosten (in duizenden euro’s)

2019

2018

Overige betalingen aan personeel

3.241

3.055

Totaal afschrijvingen [1]

19.594

19.193

Kosten externe inhuur deskundigen/adviseurs

10.654

11.330

+/- vrijval vooruitontvangen OM en overige correcties

Kosten in- en uitbesteding

3.553

3.006

Verstrekte subsidies en overige bijdragen

-136

-29

40

24

31.961

27.823

12.641

13.669*

110.041

99.835

Kosten tolken en vertalers
Onderhoudskosten
Overige exploitatiekosten
Totaal

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Afschrijvingskosten

-496

-8

19.098

19.185

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

104

[16] Gerechtskosten
Onder gerechtskosten worden verstaan de kosten die het gerecht maakt
gedurende of als gevolg van de behandeling van een aan de rechter voor­
gelegde zaak. Deze gerealiseerde kosten worden volledig vergoed door
het ministerie van Justitie en Veiligheid.

[17] Rentelasten
Het betreft hier de rentelasten als gevolg van de door het ministerie van
Financiën verstrekte leningen ten behoeve van de aanschaf van materiële
vaste activa.

Gebeurtenissen na balansdatum

goed en zo veilig mogelijk voort te zetten zonder daarbij de gezondheid van
onze medewerkers in gevaar te brengen.
Deze situatie heeft naar verwachting met name een negatief effect op de
werkvoorraad en de doorlooptijd van rechtszaken. De (financiële) effecten van
de coronacrisis zijn op dit moment nog niet exact in te schatten. Intern en in
gezamenlijkheid met het ministerie van Justitie en Veiligheid zijn en worden
informatievoorzieningen ontwikkeld om deze effecten te monitoren alsmede
worden nadere afspraken gemaakt met het ministerie van Justitie en Veiligheid
over deze situatie.
In het Besluit financiering rechtspraak 2005 is bepaald dat de minister een
negatief eigen vermogen bij de Rechtspraak dient aan te vullen. Met deze
aanvulling wordt tevens beoogd het ritme van de benodigde liquiditeiten te
kunnen volgen. Hierdoor zijn de solvabiliteit en liquiditeit niet direct in gevaar.

De uitbraak van het coronavirus heeft zich in 2020 razendsnel ontwikkeld.
Maatregelen die door diverse overheden zijn genomen om het virus in te perken,
hebben gevolgen gehad voor de activiteiten van de Rechtspraak. Wij hebben
een aantal maatregelen genomen om de effecten van het coronavirus te bewaken
en te voorkomen, zoals veiligheids- en gezondheidsmaatregelen voor onze
medewerkers (zoals beperking van sociale contacten en vanuit huis werken).
De oproep van het kabinet om zoveel mogelijk thuis te blijven en dus ook thuis
te werken, heeft grote consequenties voor rechtszaken. Omdat de persoonlijke
en maatschappelijke consequenties van het uitblijven van een rechterlijk oordeel
groot kunnen zijn, zet de Rechtspraak alles op alles om toch zaken te behandelen.
Met behulp van televoorzieningen en digitale mogelijk­heden, waardoor de
fysieke aanwezigheid van partijen niet nodig is. Daarvoor is begin april nauw
samengewerkt met betrokken professionele partijen, waaronder het Openbaar
Ministerie en de advocatuur.

Op basis van deze gronden is de conclusie van de Rechtspraak dat er geen
sprake is van materiële onzekerheid die ernstige twijfel kan doen rijzen over
het vermogen van de Rechtspraak om haar bedrijfsactiviteiten voort te zetten.

Wij zullen het beleid en het advies van de diverse nationale instellingen blijven
volgen en zullen tegelijkertijd ons uiterste best doen om onze activiteiten zo

Raad voor de rechtspraak
Den Haag

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Ondertekening van de jaarrekening
Den Haag, 15 april 2020
Voorzitter Raad voor de rechtspraak,

Lid Raad voor de rechtspraak,

w.g. mr. H.C. Naves

w.g. drs. P. Arnoldus

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

105

5
CONTROLEVERKLARING
VAN DE ONAFHANKELIJKE
ACCOUNTANT

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

106

Aan: de Raad voor de rechtspraak

VERKLARING OVER
DE JAARREKENING 2019
Ons oordeel
Naar ons oordeel:
• geeft de jaarrekening van de Raad voor de rechtspraak en de gerechten
gezamenlijk (‘de Rechtspraak’) een getrouw beeld van de grootte en samenstelling van het vermogen van de Rechtspraak op 31 december 2019 en van
het resultaat over 2019 in overeenstemming met het Besluit financiering
rechtspraak 2005 en artikel 26 en 27 lid 1, 2, 3, 5, 6, 7 en 8 van de Regeling
agentschappen en de nadere afspraken zoals opgenomen in de bijdragebrief
2019 van het ministerie van Justitie en Veiligheid gedateerd 21 augustus
2018, en de bepalingen bij en krachtens de Wet normering topinkomens
(WNT);
• zijn de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de
balansmutaties over 2019 in alle van materieel belang zijnde aspecten
rechtmatig tot stand gekomen in overeenstemming met de begroting en
met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals
opgenomen in paragraaf 2.1.2 van het Accountantsprotocol Raad voor de
rechtspraak d.d. 2 oktober 2019.

Het stelsel voor financiële verslaggeving dat is gebruikt voor het opmaken van
de jaarrekening is het Besluit financiering rechtspraak 2005 en artikel 26 en 27
lid 1, 2, 3, 5, 6, 7 en 8 van de Regeling agentschappen en de nadere afspraken
zoals opgenomen in de bijdragebrief 2019 van het ministerie van Justitie en
Veiligheid gedateerd 21 augustus 2018, en de bepalingen bij en krachtens de
Wet normering topinkomens (WNT).

De basis voor ons oordeel
Wij hebben onze controle uitgevoerd volgens Nederlands recht, waaronder ook
de Nederlandse controlestandaarden, de Regeling Controleprotocol WNT 2019
en het Accountantsprotocol voor de Raad voor de rechtspraak d.d. 2 oktober
2019 vallen. Onze verantwoordelijkheden op grond hiervan zijn beschreven in
de paragraaf ‘Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening’.
Wij vinden dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende en
geschikt is als basis voor ons oordeel.

Wat we hebben gecontroleerd

Onafhankelijkheid

Wij hebben de in dit jaarverslag opgenomen jaarrekening 2019 van
de Rechtspraak te Den Haag gecontroleerd.

Wij zijn onafhankelijk van de Rechtspraak zoals vereist in de Verordening inzake
de onafhankelijkheid van accountants bij assuranceopdrachten (ViO) en andere
voor de opdracht relevante onafhankelijkheidsregels in Nederland. Verder
hebben wij voldaan aan de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants
(VGBA).

De jaarrekening bestaat uit:
• de balans per 31 december 2019;
• de staat van baten en lasten over 2019; en
• de toelichting met de gehanteerde grondslagen voor financiële
verslaggeving en overige toelichtingen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

107

Benadrukking van de basis voor de financiële
verslaggeving en de beperking in gebruik

Naleving anticumulatiebepaling WNT
niet gecontroleerd

Wij vestigen de aandacht op de paragraaf algemene grondslagen in de toe­
lichting van de jaarrekening waarin de basis voor de financiële verslaggeving
is uiteengezet. De gehanteerde grondslagen zijn in overeenstemming met
de regels en nadere afspraken die de minister van Justitie en Veiligheid heeft
bepaald voor de inrichting van de jaarrekening. De financiële informatie is
opgesteld voor het ministerie van Justitie en Veiligheid en de beide kamers
der Staten-Generaal met als doel de Rechtspraak in staat te stellen te voldoen
aan de eisen uit de Wet op de rechterlijke organisatie. Onze controleverklaring
bij de jaarrekening 2019 van de Rechtspraak wordt uitsluitend verstrekt in het
kader van voormeld doel en kan derhalve niet voor andere doeleinden worden
gebruikt. Wij aanvaarden derhalve geen aansprakelijkheid, zorgplicht en/of
verantwoordelijkheid wanneer onze controleverklaring voor andere doeleinden
wordt gebruikt.

In overeenstemming met het Controleprotocol WNT 2019 hebben wij de
anticumulatiebepaling, bedoeld in artikel 1.6a WNT en artikel 5, lid 1, sub j
Uitvoeringsregeling WNT, niet gecontroleerd. Dit betekent dat wij niet hebben
gecontroleerd of er wel of niet sprake is van een normoverschrijding door een
leidinggevende topfunctionaris vanwege eventuele dienstbetrekkingen als
leidinggevende topfunctionaris bij andere WNT-plichtige instellingen, alsmede
of de in dit kader vereiste toelichting juist en volledig is.

Benadrukking van de onzekerheid in verband met
de effecten van het coronavirus (COVID-19)
Wij wijzen op de toelichting onder de passage Gebeurtenissen na balansdatum
op pagina 105 van de jaarrekening waarin de Raad de mogelijke invloed
en gevolgen van het coronavirus (COVID-19) op de Rechtspraak en op de
omgeving waarin de Rechtspraak opereert alsmede de genomen en geplande
maatregelen om met deze gebeurtenissen en omstandigheden om te gaan
heeft beschreven. In deze toelichting is ook beschreven dat er nog steeds
onzekerheden bestaan en dat het daarom op dit moment redelijkerwijs niet
goed mogelijk is om de toekomstige effecten in te schatten. Ons oordeel is
niet aangepast met betrekking tot deze aangelegenheid.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

108

VERKLARING OVER DE IN HET
JAARVERSLAG OPGENOMEN
ANDERE INFORMATIE

VERANTWOORDELIJKHEDEN MET
BETREKKING TOT DE JAARREKENING
EN DE ACCOUNTANTSCONTROLE

Naast de jaarrekening en onze controleverklaring daarbij, omvat het jaarverslag
andere informatie, die bestaat uit:
• Leeswijzer
• Jaarbericht
• 1 Zo waardevol is de Rechtspraak
• 2 Gezichten van de Rechtspraak
• 3 De Rechtspraak in cijfers

Verantwoordelijkheden van de Raad voor de jaarrekening

Op grond van onderstaande werkzaamheden zijn wij van mening dat de andere
informatie met de jaarrekening verenigbaar is en geen materiële afwijkingen
bevat.
Wij hebben de andere informatie gelezen en hebben op basis van onze
kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins,
overwogen of de andere informatie materiële afwijkingen bevat.
Met onze werkzaamheden hebben wij voldaan aan de vereisten in de Nederlandse
Standaard 720. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze
controlewerkzaamheden bij de jaarrekening.
De Raad is verantwoordelijk voor het opstellen van de andere informatie,
waaronder het jaarverslag in overeenstemming met de eisen uit de Wet op
de rechterlijke organisatie.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

De Raad is verantwoordelijk voor:
• het opstellen van de jaarrekening in overeenstemming met het Besluit
Financiering Rechtspraak en artikel 26 en 27 lid 1, 2, 3, 5, 6, 7 en 8 van
de Regeling agentschappen en de nadere afspraken zoals opgenomen in
de bijdragebrief 2019 van het ministerie van Justitie en Veiligheid gedateerd
21 augustus 2018 en de bepalingen bij en krachtens de WNT;
• dat de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties
over 2019 in alle van materieel belang zijnde aspecten voldoen aan de
eisen van de financiële rechtmatigheid. Dit houdt in dat de bedragen in
overeenstemming zijn met de begroting en met de in de relevante wet- en
regel­geving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in paragraaf 2.1.2
van het Accountantsprotocol Raad voor de rechtspraak d.d. 2 oktober 2019.
• een zodanige interne beheersing die de Raad noodzakelijk acht om
het opmaken van de jaarrekening mogelijk te maken zonder afwijkingen
van materieel belang als gevolg van fouten of fraude.
Op grond van het genoemde verslaggevingsstelsel moet de Raad de jaar­
rekening opmaken op basis van de continuïteitsveronderstelling, tenzij
de Raad het voornemen heeft om de bedrijfsactiviteiten te beëindigen of als
beëindiging het enige realistische alternatief is. De Raad moet gebeurtenissen
en omstandigheden waardoor gerede twijfel zou kunnen bestaan over de
financiering van de Rechtspraak, toelichten in de jaarrekening.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

109

Onze verantwoordelijkheden voor de controle
van de jaarrekening
Onze verantwoordelijkheid is het zodanig plannen en uitvoeren van een
controleopdracht dat wij daarmee voldoende en geschikte controle-informatie
verkrijgen voor het door ons af te geven oordeel.
Onze doelstellingen zijn een redelijke mate van zekerheid te verkrijgen over de
vraag of de jaarrekening als geheel geen afwijking van materieel belang bevat
als gevolg van fraude of van fouten en een controleverklaring uit te brengen
waarin ons oordeel is opgenomen. Een redelijke mate van zekerheid is een
hoge mate maar geen absolute mate van zekerheid waardoor het mogelijk is dat
wij tijdens onze controle niet alle afwijkingen van materieel belang ontdekken.
Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fraude of fouten en zijn materieel
indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk,
van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis
van deze jaarrekening nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en
omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van
onderkende afwijkingen op ons oordeel.
Een meer gedetailleerde beschrijving van onze verantwoordelijkheden is
opgenomen in de bijlage bij onze controleverklaring.
Rotterdam, 15 april 2020
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.

w.g. drs. A.E. Gerritsma RA

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

BIJLAGE BIJ ONZE CONTROLE­
VERKLARING OVER DE JAARREKENING
2019 VAN DE RECHTSPRAAK
In aanvulling op wat is vermeld in onze controleverklaring hebben wij in deze
bijlage onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening nader
uiteengezet en toegelicht wat een controle inhoudt.

De verantwoordelijkheden van de accountant voor
de controle van de jaarrekening
Wij hebben deze accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en
hebben waar relevant professionele oordeelsvorming toegepast in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, de Regeling Controle­
protocol WNT 2019, het Accountantsprotocol Raad voor de rechtspraak
d.d. 2 oktober 2019, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.
Onze controle bestond onder andere uit:
• het identificeren en inschatten van de risico’s dat
- de jaarrekening afwijkingen van materieel belang bevat als gevolg van
fouten of fraude,
- baten en lasten alsmede de balansmutaties als gevolg van fouten of
fraude niet, in alle van materieel belang zijnde aspecten, rechtmatig
tot stand zijn gekomen;
• het in reactie op deze risico’s bepalen en uitvoeren van controlewerkzaam­
heden en het verkrijgen van controle-informatie die voldoende en geschikt
is als basis voor ons oordeel. Bij fraude is het risico dat een afwijking van
materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten. Bij fraude kan
sprake zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten
transacties vast te leggen, het opzettelijk verkeerd voorstellen van zaken of
het doorbreken van de interne beheersing.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

110

• het verkrijgen van inzicht in de interne beheersing die relevant is voor de
controle met als doel controlewerkzaamheden te selecteren die passend
zijn in de omstandigheden. Deze werkzaamheden hebben niet als doel om
een oordeel uit te spreken over de effectiviteit van de interne beheersing
van de Rechtspraak.
• het evalueren van de geschiktheid van de gebruikte grondslagen voor
financiële verslaggeving, de gebruikte financiële rechtmatigheidscriteria
en het evalueren van de redelijkheid van schattingen door de Raad en
de toelichtingen die daarover in de jaarrekening staan.
• het vaststellen dat de door de Raad gehanteerde continuïteitsveronderstelling
aanvaardbaar is. Ook op basis van de verkregen controle-informatie vaststellen
of er gebeurtenissen en omstandigheden zijn waardoor gerede twijfel zou
kunnen bestaan of de Rechtspraak haar bedrijfsactiviteiten in continuïteit kan
voortzetten. Als wij concluderen dat er een onzekerheid van materieel belang
bestaat, zijn wij verplicht om aandacht in onze controleverklaring te vestigen
op de relevante gerelateerde toelichtingen in de jaarrekening. Als de toelichtingen inadequaat zijn, moeten wij onze verklaring aanpassen. Onze conclusies
zijn gebaseerd op de controle-informatie die verkregen is tot de datum van
onze controleverklaring. Toekomstige gebeurtenissen of omstandigheden
kunnen er echter toe leiden dat een organisatie haar continuïteit niet langer
kan handhaven.
• het evalueren van de presentatie, structuur en inhoud van de jaarrekening
en de daarin opgenomen toelichtingen en het evalueren of de jaarrekening
opgesteld is op basis van Besluit Financiering Rechtspraak en artikel 26 en 27
lid 1, 2, 3, 5, 6, 7 en 8 van de Regeling agentschappen en de nadere afspraken
zoals opgenomen in de bijdragebrief 2019 van het ministerie van Justitie en
Veiligheid gedateerd 21 augustus 2018, en de bepalingen bij en krachtens
de Wet normering topinkomens (WNT) en of de in deze jaarrekening
verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties over 2019 in
alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen
in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en
regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in paragraaf 2.1.2
van het Accountantsprotocol Raad voor de rechtspraak d.d. 2 oktober 2019.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Wij communiceren met de Raad onder andere over de geplande reikwijdte en
timing van de controle en over de significante bevindingen die uit onze controle
naar voren zijn gekomen, waaronder eventuele significante tekortkomingen in
de interne beheersing.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2019

111