Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 066

Belastingdienst

Nr. 1129

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 oktober 2022
Met deze brief informeer ik uw Kamer, mede namens de Staatssecretaris
van Financiën – Toeslagen en Douane, over een deelbesluit ten aanzien
van een Woo-verzoek over documenten inzake systemen bij de Belastingdienst inclusief FIOD en Toeslagen die risicoscores hanteren, algoritmes
bevatten om fraude op te sporen en/of aan te pakken, en risicoprofielen
met zich dragen. Tevens kom ik namens de Staatssecretaris van Financiën
– Toeslagen en Douane terug op een toezegging over een inventarisatie
van modellen bij Toeslagen.
Het deelbesluit op het Woo-verzoek van Argos heeft betrekking op
documenten ten aanzien van de volgende hieronder genoemde risicomodellen. Over het voorspellend model problematische terugvorderingen
van Toeslagen is uw Kamer eerder geïnformeerd op 24 februari jl.1
Ten aanzien van de twee modellen voor de omzetbelasting heeft mijn
ambtsvoorganger uw Kamer bij brief van 27 januari 20212 geïnformeerd
over het op 20 januari 2021 uit voorzorg tijdelijk niet gebruiken van deze
modellen. Dit is gedaan op basis van het vermoeden dat het gebruik van
deze producten niet op alle punten in overeenstemming zou kunnen zijn
met de Algemene Verantwoording Gegevensbescherming (AVG). Daarbij
gaat het overigens niet om mogelijke onrechtmatige verwerking van
bijzondere persoonsgegevens. Er heeft een analyse plaatsgevonden met
verschillende experts op basis waarvan is besloten dat het mogelijk was
deze producten weer te hervatten, zo schreef mijn ambtsvoorganger uw
Kamer destijds. Zoals uw Kamer weet lopen er binnen de Belastingdienst
verschillende trajecten om de gegevenshuishouding en de naleving van
de AVG te verbeteren.
Daarnaast is van belang dat bij de beantwoording van feitelijke vragen
over de Handleidingen aan de Poort, die ik op 12 september jl.3 aan uw
Kamer heb gestuurd, naar aanleiding van een verzoek over modellen van
«de Broedkamer», informatie over deze OB-modellen aan uw Kamer is
gestuurd.
1

Kamerstuk 31 066, nr. 976.
Kamerstuk 31 066, nr. 807.
3
Kamerstuk 31 066, nr. 1113.
2

kst-31066-1129
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 066, nr. 1129

1

Omzetbelasting Carrouselfraude (OBCF, Belastingdienst)
OBCF is een risicomodel dat vanaf 2016 wordt ingezet als hulpmiddel voor
analisten om intracommunautaire BTW-fraude op te sporen. Het
hoofddoel van het model is het vroegtijdig detecteren van «missing
traders» – bedrijven die veelal niet te traceren zijn, inkopen in een andere
EU-lidstaat, geen aangiften OB indienen en doorleveren met BTW,
waardoor er niet wordt afgedragen in Nederland.
Op 7 juli jl.4 is uw Kamer geïnformeerd over de regel «kortbekendfinr» in
het model en een tweede regel die daarop voortbouwt. Kortbekendfinr
staat voor het minder dan vijf jaar oud zijn van het fiscaal identificatienummer (BSN of RSIN). Deze regel maakt onderdeel uit van een set aan
regels en bepaalde niet als enige factor of een aangifte omzetbelasting
van een ondernemer werd geselecteerd voor een nader onderzoek door
een medewerker van de Belastingdienst. De regel «kortbekendfinr» is
uitgezet.
Omzetbelasting Afgifte BTW-nummer (ABN, Belastingdienst)
ABN is een model dat in 2019 in gebruik is genomen om het mogelijk niet
gaan voldoen aan toekomstige fiscale verplichtingen bij afgifte van
BTW-nummers te voorkomen en om signalen op te leveren voor het
toetsen van het ondernemerschap voor de omzetbelasting. Het model
signaleert mogelijke risico’s (op het niet gaan voldoen aan de fiscale
verplichtingen) bij de afgifte van een BTW-nummer aan nieuwe ondernemers.
Het model bevatte bepaalde onwenselijke «harde» uitworpregels voor
handmatige behandeling die eind 2019 en in 2020 zijn verwijderd, zoals
registratie in de Fraudesignaleringsvoorziening (FSV) en hoge toeslagschulden. Op 29 maart jl.5 is uw Kamer geïnformeerd over het feit dat een
FSV-registratie kon leiden tot uitworp voor nadere beoordeling van
aanvragen voor een omzetbelastingnummer.
Het voorspellend model problematische terugvorderingen
(Toeslagen)
Uw Kamer is geïnformeerd over het voorspellend model op 24 februari jl.6
Als onderdeel van het Verbeterprogramma Kinderopvangtoeslag is
Toeslagen voor het thema «persoonlijke begeleiding» in 2018 gestart met
het ontwikkelen van een voorspellend model om problematische
terugvorderingen te voorkomen. Bij dit model worden de burgers met het
hoogste risico op betalingsproblemen geselecteerd voor persoonlijke
begeleiding met als doel om deze betalingsproblemen zoveel mogelijk te
voorkomen. Het model wordt niet gebruikt om fraude op te sporen en/of
aan te pakken, maar hanteert wel risicoscores en bevat voorspellende
algoritmes.
Op basis van risicoscores wordt voorspeld wie naar verwachting over een
half jaar in betalingsproblemen zal komen. De indicatoren zijn opgesteld
op basis van voorbeelden van hoge terugvorderingen, waarbij mensen al
dan niet in de dwanginvordering terecht zijn gekomen. Met behulp van
algoritmen wordt berekend welke van de indicatoren het meest
voorspellend zijn.
De ontwikkelaars van het voorspellend model bepalen vervolgens in
overleg met experts op het gebied van privacy welke indicatoren
daadwerkelijk worden gebruikt.

4

Kamerstuk 31 066, nr. 1089.
Kamerstuk 31 066, nr. 992.
6
Kamerstuk 31 066, nr. 976.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 066, nr. 1129

2

Op de website https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/wetopenbaarheid-van-bestuur-wob/documenten vindt u het besluit.
Toezegging inventarisatie modellen
In de brief Update Risicomodellen Toeslagen van 24 februari jl.7 heeft de
Staatssecretaris van Financiën – Toeslagen en Douane een inventarisatie
toegezegd van modellen die werken met risicoscores en/of indicatoren en
daarmee vergelijkbaar zijn met het risicoclassificatiemodel. De toegezegde
inventarisatie is breed uitgevoerd binnen de twee uitvoeringsorganisaties
van Toeslagen (Toeslagen-regulier en de Uitvoeringsorganisatie Herstel
Toeslagen). Voor de inventarisatie zijn ruim 120 verschillende informatieproducten geanalyseerd die in meer of mindere gebruik maken van
analytics. Dit onderzoek heeft geen andere in gebruik zijnde modellen
opgeleverd die vergelijkbaar zijn met het risicoclassificatiemodel, naast
het al eerder gemelde voorspellend model problematische terugvorderingen.
In het kader van de verbetering van de dienstverlening werkt Toeslagen
wel mee aan de in de brief over het rapport Burgers beter beschermd van
21 maart jl.8 genoemde inspanningen van de Belastingdienst, die erop
gericht zijn om te voorkomen dat mensen in de zogenoemde multiproblematiek belanden. Hierbij wordt gewerkt aan een pilot waarin onderzocht
wordt of de Belastingdienst op basis van data aan vroegsignalering kan
doen. Deze pilot bevindt zich nog in de verkennende fase en er vinden nog
geen acties in de praktijk plaats. Er wordt in deze pilot gekeken op welke
manier ook gegevens van Toeslagen gebruikt kunnen worden om tijdige
signalering van multiproblematiek mogelijk te maken. Binnen de pilot
wordt onderzocht hoe dit kan worden ingericht binnen de kaders en
waarborgen van wetgeving over privacy en gegevensverwerking (o.a.
door middel van een gegevensbeschermingseffectbeoordeling).
De Staatssecretaris van Financiën,
M.L.A. van Rij

7
8

Kamerstuk 31 066, nr. 976.
Kamerstuk 31 066, nr. 991.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 066, nr. 1129

3