Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 377

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 22 juni 2016
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft op 19 mei 2016
overleg gevoerd met de heer Kamp, Minister van Economische Zaken,
over:
– de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 12 mei
2016 inzake Aanbieding van de geannoteerde agenda voor de
Raad voor Concurrentievermogen van 26 en 27 mei 2016 te
Brussel (Kamerstuk 21 501-30, nr. 376);
– de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 12 mei
2016 inzake Aanbieding van de geannoteerde agenda van de
Telecomraad op 26 mei a.s. in Brussel (Kamerstuk 21 501-33,
nr. 594);
– de brief van de Minister van Economische Zaken d.d.
18 december 2015 inzake Verslag van de Telecomraad van
11 december 2015 (Kamerstuk 21 501-33, nr. 573);
– de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 11 maart
2016 inzake Verslag van de Raad voor Concurrentievermogen
van 29 februari 2016 in Brussel (Kamerstuk 21 501-30, nr.
375);
– de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 14 januari 2016 inzake Aanbieding kwartaaloverzicht van de reacties
op consultaties van de Europese Commissie (Kamerstuk
22 112, nr. 2050);
– de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 11 maart
2016 inzake Fiche: Besluit Gebruik 470 -790 MHz frequentieband in de Unie (Kamerstuk 22 112, nr. 2077);
– de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 1 april
2016 inzake Kwartaaloverzicht Europese Consultaties op het
terrein van het Ministerie van Economische Zaken (Kamerstuk
22 112, nr. 2107);
– de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 22 april
2016 inzake Fiche: Mededeling Staal (Kamerstuk 22 112, nr.
2122);
– de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 4 mei
2016 inzake Fiche: mededeling digitalisering industrie
(Kamerstuk 22 112, nr. 2129);

kst-21501-30-377
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

1

–

–

–

de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 4 mei
2016 inzake Fiche: Mededeling Europees Cloudinitiatief
(Kamerstuk 22 112, nr. 2130);
de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 4 mei
2016 inzake Fiche: Mededeling normalisatieprioriteiten op
ICT-gebied voor de digitale eengemaakte markt (Kamerstuk
22 112, nr. 2131);
de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 13 mei
2016 inzake Reactie op openbare raadpleging over evaluatie
Aanbeveling 2009/396/EU inzake regelgeving voor afgiftetarieven van vaste en mobiele telefonie in de EU (Kamerstuk
21 501-33, nr. 595).

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
De griffier van de commissie,
Franke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

2

Voorzitter: Gesthuizen
Griffier: Kruithof
Aanwezig zijn vier leden der Kamer, te weten: Gesthuizen, Agnes Mulder,
Oosenbrug en Van Veen,
en de heer Kamp, Minister van Economische Zaken.
Aanvang 14.02 uur.
De voorzitter:
Goedemiddag. Ik open dit algemeen overleg ter voorbereiding van de
Raad voor Concurrentievermogen en de Telecomraad die beide gehouden
zullen worden op 26 mei en 27 mei 2016 en heet de collega’s, de Minister
van Economische Zaken, de belangstellenden op de publieke tribune en
de mensen die meeluisteren of meekijken van harte welkom. Er zijn tot
dusverre vier woordvoerders. Ik voer namelijk zelf ook het woord. Ik wilde
voorstellen om in eerste termijn vijf minuten spreektijd te hanteren, maar
als we een beetje voorzichtig zijn met interrupties, hoeven we geen
maximum af te spreken. Als het uit de hand loopt, kan ik altijd nog
ingrijpen.
Het woord is allereerst aan mevrouw Mulder.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Voorzitter. Ik geef allereerst complimenten aan het Ministerie van
Economische Zaken voor de gisteren bereikte doorbraak op het gebied
van patenten voor groenten en al dat soort zaken. «Een appel is geen
apple» zegt mijn collega Jaco Geurts dan altijd. We zijn erg blij met deze
doorbraak, dus onze complimenten daarvoor. We willen natuurlijk ook wel
graag dat het allemaal heel snel wordt uitgevoerd en ingevoerd en dat er
rekening mee wordt gehouden, want voor onze ondernemers is dat van
groot belang.
Ik ga snel over naar roaming. Bij bellen en internetten in het buitenland
gebruik je vaak het mobiele netwerk van een andere provider. Dat wordt
roaming genoemd. Vanaf juni 2017 mag het bellen, sms’en en internetten
binnen de EU niet meer kosten dan in eigen land. Daar zijn we erg
gelukkig mee. Het lijkt er echter op dat providers buiten de Europese Unie
wel meer kunnen vragen dan misschien wenselijk is. De Consumentenbond heeft hier een onderzoek naar gedaan. Uit dat onderzoek blijkt
dat een minuut bellen tot 30 keer duurder is en dat een MB soms meer
dan 100 keer zo veel kost. Het CDA ziet graag dat dit omlaag gaat. Kan de
Minister aangeven wat de oorzaken van deze enorme verschillen zijn? Zijn
het de buitenlandse netwerken die de Nederlandse providers hoge
rekeningen sturen? Of zijn het de Nederlandse providers die zelf zorgen
voor deze hoge tarieven? Wat kost zo’n belminuut of MB nu eigenlijk echt?
En wat is de opslag die de Nederlandse providers hier bovenop doen? Is
de Minister bereid om hierin te duiken? Is hij daarnaast bereid om in
gesprek te treden met de providers? In hoeverre zou het kunnen helpen
om op Europees niveau, of desnoods alleen vanuit Nederland, met landen
buiten de Europese Unie in gesprek te gaan om die tarieven verder
omlaag te brengen?
Ook op het gebied van snel internet geef ik het ministerie een
compliment. We kregen vanmorgen of gisteravond een heel mooie brief
over de initiatieven die worden genomen op het gebied van snel internet
in het buitengebied. Ik koppel het direct maar aan de Telecomraad. Er
wordt een beleidsdebat ingepland over de herziening van het telecomkader. Hierbij spelen ook weer opnieuw de staatssteunregels voor snel
internet. Het CDA is benieuwd hoe de Minister tijdens de Telecomraad
politieke sturing gaat geven aan dit dossier. De problemen met het
realiseren van snel internet bevinden zich deels in de grijze gebieden. Dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

3

zijn gebieden waarin één netwerk ligt waarmee internet met een snelheid
van minimaal 30 MB’s mogelijk is. Hierbij geldt dat voor inzet van
overheidsmiddelen vooraf toestemming nodig is van de Europese
Commissie. Het CDA vindt wel dat het een gemiste kans is als goede
burgerinitiatieven stranden door onnodige belemmeringen vanuit
Europese regelgeving. In antwoord op Kamervragen geeft de Minister aan
dat de huidige staatssteunregels zo zijn dat overheidssteun niet mag
worden verleend als de markt voornemens is om binnen een termijn van
drie jaar snel internet in het buitengebied te realiseren. Het CDA vindt
deze termijn toch wel aan de lange kant en wellicht te weinig prikkelend
om sneller tot investeringen over te gaan. Vindt de Minister deze termijn
misschien ook wat aan de lange kant? Is hij bereid om te kijken naar
kortere termijnen?
In het verslag van de vorige Telecomraad staat dat meerdere lidstaten
hebben aangegeven, de staatssteunregels te willen versoepelen. Met
name Frankrijk is daar een voorstander van. Hoeveel landen zijn er
voorstander van om de staatssteunregels te versoepelen? Staat de
Minister er ook voor open om te onderzoeken wat de effecten van het
versoepelen van die staatssteunregels zijn? Zijn er op dit moment al
concrete voorstellen van decentrale overheden voor publieke financiering
in grijze gebieden die al klaar zouden zijn om beoordeeld te kunnen
worden door de Europese Commissie? Kan de Minister daar misschien op
ingaan?
In de voorbereiding op het debat van vandaag en ook op het debat van
vanavond over klimaat heb je het natuurlijk automatisch over een gelijk
speelveld en staal. Wij zien een Europese Commissie die zegt dat zij
duurzame banen en groei in de staalsector wil. Dat wil het CDA ook, en
volgens mij geldt dat ook voor de regering. De vraag is: wat moeten we
dan nog doen aan dumpingmaatregelen? Wat kan de Europese
Commissie nog doen om ook de staalsector een gelijk speelveld te
kunnen geven? Ik heb gisteren met Tata Steel gesproken. Ik kan alleen
maar zeggen dat wij ervan onder de indruk zijn dat Tata Steel een
mogelijkheid heeft om substantieel minder CO2 uit te stoten. Dat is toch
ook wel weer een onderdeel van je concurrentiepositie. Tata Steel heeft
daar een doorbraaktechnologie voor in huis. Die kan verder in een
pilotproject worden getest. De voorbereidingen voor die laatste fase zijn
opgestart. Ziet de Minister mogelijkheden om samen met dit bedrijf te
kijken naar de financiering van deze laatste fase? Het lijkt ook een heel
mooie kans, juist ook met het oog op de concurrentiepositie, het gelijke
speelveld en de banen die we zo belangrijk vinden. En dan is het ook nog
CO2-neutraal! Stel nu dat het echt wat wordt. Dan zijn dat ook zaken die
wij weer kunnen gebruiken in de rest van de wereld. Dat vinden wij een
heel mooie kans die wij niet onbenut zouden willen laten. Wij vragen dan
ook aan de Minister om ook samen met de Staatssecretaris van I en M
nog eens naar de mogelijkheden te kijken.
De voorzitter:
Wilt u afronden?
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Dat vreesde ik al. Dan moet ik dat gewoon doen. Ik ben dankbaar dat ik in
ieder geval al iets langer mocht spreken, zodat ik deze casus even goed
naar voren kon brengen.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Voorzitter. Hoewel de agenda een diversiteit aan onderwerpen bevat, wil
ik het toch graag een beetje houden bij mijn eigen portefeuille. Ik beperk
me dan ook tot die onderwerpen.
Ik noem als eerste het onderwerp waar ik me al lange tijd hard voor maak
in de Kamer: het beleid rond open source en open standaarden. Nu wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

4

ook vanuit de EU aangedrongen op het gebruik van open standaarden om
zo de digitale interne markt verder te ontwikkelen. Ik lees in fiche 3 een
opmerking dat in Nederland sinds 2007 al een openstandaardenbeleid van
kracht is voor de gegevensuitwisseling tussen ondernemers en
overheden, tussen burgers en overheden en tussen overheden onderling.
Dat leest op papier wel lekker weg, maar in de praktijk blijkt dat vooral dat
openstandaardenbeleid nog wel een extra duwtje kan gebruiken. Daarom
heb ik bij de ministers Blok en Plasterk al een voorstel neergelegd voor
een kenniscentrum op het gebied van open source en open standaarden,
dat ook in het licht van dit Europese initiatief tot verdere harmonisatie van
de digitale markt een goed idee is. Dat vind ik uiteraard. Ik reken eigenlijk
dan ook een beetje op de steun van deze Minister om invulling te geven
aan dit plan.
Wat de PvdA-fractie betreft, is auteursrecht een Europese en internationale aangelegenheid, want internet is grensoverschrijdend. De snelle
technologische ontwikkelingen doen die wetgeving soms een beetje
achterlopen. Het auteursrecht moet ondertussen ook blijven evolueren.
Wij hadden de visie dat auteursrecht er vooral is voor de makers. Wat de
PvdA-fractie betreft, moeten die centraal staan, en niet de industrie. Dat
betekent dat het aanpakken van inbreuken op auteursrecht daar ook een
onderdeel van is. De PvdA-fractie vindt dat we scherper moeten inzetten
op verdienmodellen voor de doorgaans wat kleinere makers, want die
moeten tenslotte uit hun werk een inkomen halen. Nu ontstaat er een
trend in online licenties, maar wat is nu de status van die platforms waar
makers steeds meer van afhankelijk zijn in verband met de toegenomen
marktkracht? Eigenlijk is snel grondig internationaal onderzoek nodig. Hoe
kijkt de Minister hiertegen aan?
In de stukken wordt ook gesproken over geoblocking. Er is een lobby van
de televisie- en filmindustrie tegen geoblocking gaande, terwijl andere
organisaties juist weer voor zijn. Hoe staat het kabinet tegenover een
verbod op geoblocking?
Er is op 3 mei een politiek akkoord bereikt over de toegankelijkheid van
overheidswebsites. Klopt het dat dit geen gevolgen gaat hebben voor de
Nederlandse overheidssites, omdat de toegankelijkheid daarvan al op een
hoger niveau ligt dan in andere EU-lidstaten? Hoe verhoudt het politiek
akkoord van 3 mei zich tot de EU-mededeling EU-actieplan inzake
e-overheid 2016–2020? Kan de Minister aangeven wat de standpunten van
andere landen zijn over het voorstel van de Europese Commissie voor
betere toegang tot data-infrastructuren en cloudgebaseerde diensten?
De Europese Commissie wil uiterlijk in 2020 de 700 MHz-band exclusief
voor mobiel breedband gebruiken om zo het platteland te ontsluiten. Mijn
collega naast me heeft hier ook al over gesproken. Ik sla daarom een paar
vragen over. Kan de Minister waarborgen dat de nieuwe DVB-T2-techniek
tijdig operationeel is in Nederland en dat deze een goede kwaliteit zal
leveren, ondanks het inleveren van de 700 MHz-band? Zullen er op deze
wijze niet al voor 2020 capaciteitsproblemen met het mobiele breedband
ontstaan? Is het al bekend wat de kosten zijn die de NPO moet gaan
maken om over te schakelen op een andere band en op DVB-T2? Wat zijn
nu precies de bezwaren tegen het voorgestelde nationale stappenplan.
Die worden genoemd in paragraaf 14 van het voorstel
Voorzitter. Ik bedenk me ineens dat ik misschien te veel de diepte in ga,
maar dit zijn nu juist de onderwerpen waar ik me heel erg mee bezighoud.
Excuses daarvoor! De antwoorden mogen ook in een brief worden
gegeven.
De voorzitter:
Volgens mij kan de Minister het prima aan.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

5

Oké. Heel goed. Zo niet, dan mogen de antwoorden in een brief gegeven
worden.
Ik kom te spreken over de staatssteunregels. Frankrijk is daar inderdaad
een voorstander van. Ik ben wel benieuwd of de Minister Frankrijk hierin
steunt. Dat is volgens mij een aanvullende vraag op die van mijn collega
van het CDA.
Klopt het dat Eurocommissaris Timmermans wil dat het Europese
wetgevingsproces transparanter wordt en er meer mogelijkheden komen
voor input van bedrijven en burgers? Het spiegelbeeld hiervan is dat ook
lobbyactiviteiten van het grote bedrijfsleven – en dan hebben we het
natuurlijk niet alleen over de auto-industrie – veel transparanter zullen
moeten worden. Ik heb samen met mijn collega Lea Bouwmeester op
22 december een initiatiefnota ingediend over dit onderwerp, onder
andere om ervoor te zorgen dat er bij elk wetsvoorstel een lobbyparagraaf
komt. Wat vindt de Minister hiervan? Kan iets dergelijks ook worden
voorgeschreven voor Europese richtlijnen en verordeningen?
De heer Van Veen (VVD):
Voorzitter. Vanmorgen stond in de Volkskrant dat de Verenigde Staten bij
de import van Chinees staal een heffing van 522% hanteren. En dat alles
omdat men in Amerika van mening is dat er oneerlijke concurrentie is, dat
er sprake is van prijsdumping en dat er sprake is van ongeoorloofde
staatssteun door de Chinese overheid. In datzelfde stuk in de Volkskrant
wordt gemeld dat Europa na uiteraard lang praten een straftarief van 16%
overeengekomen is. Ik vraag me af waarom dat verschil tussen de
manieren waarop Amerika en Europa deze problematiek aanvliegen, zo
groot is en waarom het lijkt alsof men in Amerika veel daadkrachtiger en
sneller kan opereren dan in Europa. Ik hoop dat de Minister daar iets over
kan zeggen.
We hebben de afgelopen weken gezien dat er in Engeland onrust is
uitgebroken over het feit dat Tata Steel daar zijn activiteiten wil beëindigen en er vervolgens geen koper gevonden kan worden voor de fabriek
in Engeland. De BBC zond daarover een heel interessant televisieprogramma uit. Men maakt zich daar zorgen over de nationale veiligheid. Is
Engeland in de toekomst als eiland nog in staat om zijn tanks en marineschepen te bouwen met Engels staal? Op zich is dat best te begrijpen,
maar het zet de samenwerking in Europa natuurlijk wel weer in een apart
daglicht. Stel je voor dat de Engelsen besluiten om de oude Tata Steelfabrieken te nationaliseren en vervolgens daar uiteindelijk ook door
middel van staatssteun die fabriek in de lucht te houden. Ik hoor heel
graag een reflectie en een reactie van de Minister daarop, mede in het
licht van het feit dat mijn collega Teeven en ook ikzelf een motie hebben
ingediend over de status van China als vrijemarkteconomie. Ik zou heel
graag willen weten wat de status daarvan is, ook in relatie tot alle
activiteiten die op dit moment in Europa plaatsvinden om China die status
te geven.
De zomervakantie komt er weer aan en in Europa praten we weer over de
verordening portabiliteit. Als het een beetje meezit, kunnen mensen die
een betaald abonnement hebben op Netflix of op Fox Sports straks ook de
voetbalwedstrijden van hun favoriete voetbalclub in het buitenland
bekijken zonder dat ze geblokt worden. Netflix doet het iets anders. Als je
met Netflix op vakantie gaat, zie je in een keer alles in het Frans, en dan is
er ook weer een andere content. Uit de visie die wij gekregen hebben,
maken wij op dat daarover op niet al te lange termijn besluiten worden
genomen in Europa. Waarom moet dat nog zo lang duren? Is het niet zo
dat de aanbieders van die betaalde content allang kunnen zien wie ik ben,
waar ik ben en wat ik wil bekijken? Waarom moet het dan zo lang duren?
In hoeverre zou Nederland daar zelf in verder kunnen gaan om daar een
oplossing voor te vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

6

We zijn bijna aan het eind van het Nederlands voorzitterschap. Ik wil graag
van de Minister horen hoe hij dat voorzitterschap in het kader van de Raad
voor Concurrentievermogen heeft ervaren. Wij hebben de vorige keer
gevraagd naar de actie die hij had ondernomen om ondernemers mee te
nemen. Zijn er nog meer aanbevelingen die de Minister zou willen doen
aan Europa om ook deze concurrentieraad wat sexyer te maken?
Voorzitter: Agnes Mulder
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Voorzitter. Ik heb nog een aantal punten die eigenlijk door de meeste
collega’s ook al benoemd zijn. Ik noem allereerst de geannoteerde agenda
voor de Raad voor Concurrentievermogen. Ik begrijp dat commissaris
Timmermans bij de Raad aanwezig is om een debat te voeren over de
voortgang van zijn Better Regulation Agenda. De Nederlandse uitgangspunten waren toekomstbestendige regelgeving, waarbij het concurrentievermogen in de gaten wordt gehouden, innovatievermogen en de digitale
interne markt. De Raad gaat conclusies aannemen over betere regelgeving, waarbij wat Nederland betreft het meenemen van het «Think
Small First»-principle voor het mkb in de beoordeling van wetgeving meer
naar voren komt. De Commissie wordt gevraagd om de vermindering van
de regeldruk, REFIT, te kwantificeren. Dat lijkt mij prima. Ik ben blij met dat
door Nederland ingenomen standpunt.
Ik kom nu bij een punt waarover ik wat minder tevreden ben. Ik begreep
uit de bijdragen van in ieder geval de collega’s van het CDA en de VVD dat
zij die zorgen delen. Ik heb het over de handelsbeschermende maatregelen als het gaat om – laten we het beestje maar bij de naam noemen –
het Chinese staal. De heer Van Veen noemde een percentage dat de
Amerikanen boven op de import hebben gekwakt. Ik herken dat
percentage. Ik begreep ook dat het voor de Europese maatregel ging om
16% tot 17%. Dat verschilt inderdaad nogal. We hebben een goede brief
gekregen van de Nederlandse staalproducenten. Ik deel hun zorgen. Zij
leggen in de brief uit dat andere landen ook maatregelen nemen. Als
Europa dan niet hard genoeg zijn best doen om zijn eigen industrie te
beschermen, betekent dit eigenlijk dat zij de gebeten hond zullen zijn. Dan
zal ons continent namelijk het gunstigste afzetgebied worden voor alle
overproductie.
Hierover zijn een paar dingen te zeggen. Het is natuurlijk goed dat de
motie-Bruins/Teeven (21 501-02, nr. 1613) is aangenomen. In deze motie
van de ChristenUnie en de VVD wordt de regering verzocht om mogelijkheden te onderzoeken om de lesser duty rule niet toe te passen. De vraag
is natuurlijk wel hoe lang dat gaat duren en of we die tijd kunnen velen. Ik
weet niet of daarop al een reactie van het kabinet is gekomen. Anders
hoor ik graag van de Minister hoe lang het zal duren. Ik kan me ook
voorstellen dat ik dit eigenlijk aan een andere Minister zou moeten
vragen, maar ik hoop dat deze Minister me het toch kan vertellen. Hoe
lang duurt het in de Europese Unie gemiddeld voordat antidumpingmaatregelen genomen kunnen worden? Ik heb begrepen dat die termijn lang
is, veel langer ook dan de termijn die in bijvoorbeeld de Verenigde Staten
is gehanteerd. Hoe komt het dat dit zo lang duurt? Kan dit niet anders?
Voorts heb ik begrepen dat er voornemens zijn om het handelsbeschermingsmechanisme te updaten. Het kabinet neemt nu de positie in dat dit
goed is en dat de handelsbeschermingsmaatregelen tegen het licht
moeten worden gehouden en gemoderniseerd. Klopt het echter dat
Nederland tot dusverre een van de landen is geweest die dat hebben
geblokkeerd? Zo ja, waarom is dat dan zo geweest? Waren daar goede
argumenten voor? Welke argumenten waren dat? Of is dit bij nader inzien
eigenlijk een vergissing geweest? Er ligt nog een aangehouden motie
(21 501-30, nr. 372) van de SP over het niet-toekennen van de marktecono-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

7

miestatus aan China. Ik hoorde de heer Van Veen daarover een opmerking
maken. Ik ben natuurlijk altijd bereid om die motie te wijzigen...
De voorzitter:
De heer Van Veen zei iets buiten de microfoon. Ik verzoek de leden om via
de voorzitter te spreken.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
... als de heer Van Veen dat zou willen, maar dat hoor ik dan straks graag
buiten de orde of misschien binnen de orde van dit debat. Hij mag
natuurlijk altijd meetekenen. Dan kunnen we de motie alsnog in stemming
brengen, waarbij ik hoop dat ze met steun van de VVD-fractie direct wordt
aangenomen. Dan slaan we meteen spijkers met koppen.
De voorzitter:
Ik zie een spontane interruptie. Voordat u verdergaat, mevrouw
Gesthuizen, geef ik de heer Van Veen het woord.
De heer Van Veen (VVD):
Ik kan me de teleurstelling in de ogen van de SP-woordvoerder nog
herinneren toen we tegelijkertijd een soortgelijke motie indienden. Dat
was volgens mij de reden dat de SP-fractie haar motie introk. De motie
van de VVD-fractie is gewoon aangenomen. Volgens mij was de strekking
bijna hetzelfde, alleen was ik iets eerder aan de beurt als spreker. Als de
SP-motie echt zo interessant is en zo afwijkt van de motie die we al
hebben aangenomen – dat geldt zowel voor de motie van de heer Teeven
als die van mijzelf – ben ik altijd bereid om ernaar te kijken. Ik geloof
echter niet dat we moties moeten blijven indienen om het indienen ervan.
De voorzitter:
Voor het antwoord op deze vraag geef ik graag het woord aan mevrouw
Gesthuizen.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Volgens mij sprak de heer Van Veen niet voordat ik sprak, maar heeft hij
gewoon de mazzel dat zijn fractie wat groter is en ook een coalitiepartner
kan meekrijgen, waardoor hij gemakkelijker een motie aangenomen kan
krijgen. Ik heb mijn motie gewoon aangehouden, dus ik kan haar uiteraard
altijd nog in stemming brengen. Dat gaan we zien. Het gaat uiteindelijk
inderdaad niet om de vraag welke moties worden aangenomen, maar
vooral om de vraag of de moties effectief zijn. Volgens mij delen we dat
met elkaar. Het is heel mooi dat er dingen aan het gebeuren zijn, maar als
het te lang duurt, verliezen we deze slag alsnog.
Ik vervolg mijn betoog met twee korte punten over de geannoteerde
agenda van de Telecomraad. Op de agenda van de Telecomraad is in ieder
geval het besluit van de 700 MHz-band van belang, alsmede uiteraard de
herziening van het telecomkader. Mevrouw Oosenbrug zei daar al wat
over. Het Commissievoorstel ziet erop om een deel van deze band, die nu
voor televisie wordt gebruikt, vrij te maken voor mobiele telefonie en
internet. Nederland is het hiermee eens, onder het mom van het
vergroten van de dekkingsgraad voor mobiel internet. Relevant voor
Nederland is wel dat deze herbestemming ten koste kan gaan van een
aantal specifieke toepassingen, namelijk Digitenne en PMSE (Programme
Making & Special Events). De vraag is of er met het verdwijnen van het
bovenste deel van deze band goede oplossingen zijn voor de andere
gebruikers ervan, alsmede of er in Nederland voldoende ruimte zal zijn
voor de PMSE-sector om overal een vrije frequentie te vinden om zijn
mobiele materiaal te gebruiken. We hebben hiervoor al eens eerder
aandacht gevraagd in een algemeen overleg. Daarnaast is het de vraag of,
nu Digitenne moet verhuizen, de nieuwe DVB-T2-standaard voor digitale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

8

televisie tijdig operationeel zal zijn, ook omdat er nog een veiling moet
worden gehouden voor het aanbieden van digitale televisie.
Mijn laatste opmerking gaat over de kabel. Ik roep altijd in herinnering de
opmerking die Kees Vendrik een kleine tien jaar geleden maakte. Toen ik
tien jaar geleden in de Kamer kwam, ging het over het openstellen van de
kabel. Hij zei toen dat hij durfde te wedden dat het over tien jaar nog
steeds daarover zou gaan. Hij heeft daar gelijk in gekregen. Mag ik de
Minister juist op dit moment, nu het samengaan van Ziggo en Vodafone in
Nederland aan de orde is, vragen om de toegangsregulering op de kabel
weer bij de Commissie aan te kaarten? Het lijkt mij nu een gunstig
moment daarvoor.
De voorzitter:
Voor de volledigheid wijs ik de leden op het volgende. Mocht er nog
aanleiding zijn voor een VAO, dan is die mogelijkheid er nog. Het VAO kan
dan aankomende dinsdag worden aangevraagd bij de regeling van
werkzaamheden. We kunnen ons ook voorstellen dat de antwoorden van
de Minister dusdanig zullen zijn dat een VAO misschien helemaal niet
nodig is.
Voorzitter: Gesthuizen
De voorzitter:
Mij is gebleken dat de Minister meteen kan antwoorden. Het woord is aan
hem.
Minister Kamp:
Mevrouw de voorzitter. De heer Van Veen vroeg of wij de vergaderingen
van de Competitiveness Council, de concurrentieraad, wat sexyer zouden
kunnen maken. Ik ben niet zo’n specialist wat dat betreft. Ik weet niet
precies hoe ik dat moet doen. Ik weet wel dat we de Europese vergaderingen een heel nieuwe impuls hebben gegeven door behalve de usual
suspects, de ministers, ook anderen uit te nodigen. We hebben met name
mensen uit het bedrijfsleven uitgenodigd. We hebben ervoor gezorgd dat
alle ministers uit de verschillende landen iemand uit hun bedrijfsleven
meenamen. We hebben een avondprogramma georganiseerd om ze met
elkaar in contact te brengen en de onderwerpen die op de agenda van de
ministers staan met hen door te nemen. Ook voegen we een visueel
aspect toe aan de vergadering. We hebben introductiefilmpjes gemaakt
van de agendapunten om het allemaal wat te verlevendigen. Daarnaast
vergaderen we niet meer alleen in een grote club van 28 ministers, maar
splitsen we ook op in kleinere clubs. We gebruiken een deel van de tijd om
met elkaar in kleiner verband intensiever in discussie te gaan om dingen
wat dieper uit te werken en daarna in plenair verband terug te koppelen,
waarna we verdergaan.
Op die manier proberen wij een impuls te geven aan de manier waarop
vergaderd wordt. We hebben gemerkt dat dit in de praktijk goed uitpakt en
dat het door de andere landen wordt gewaardeerd. Op 26 mei gaan we
daarmee door. Dan hebben we formele vergaderingen van de Raad
Concurrentievermogen en van de Telecomraad. Die gaan allebei over de
digitale agenda. We hebben beide vergaderingen dus op één dag laten
plaatsvinden: ’s morgens de ene club, ’s middags de andere club. Bij de
lunch zitten ze allebei. Bij die lunch kan de hele zaak dan ook integraal
worden benaderd. We hebben ook daarvoor weer mensen uit het
bedrijfsleven uitgenodigd, die ook hun inbreng zullen hebben. Ik geloof
dat de vergaderingen op die manier echt wat leuker en interessanter zijn
geworden. Ik hoop dat de heer Van Veel iets dergelijks bedoelde toen hij
het over «sexyer» had, maar dat kan ik niet helemaal inschatten.
Om terug te kijken op ons voorzitterschap zou ik op drie raden moeten
terugkijken. Ik moet de Energieraad voorzitten, de Telecomraad en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

9

Raad Concurrentievermogen. Ik heb nog een aantal raden voor de boeg:
een formele vergadering van de Energieraad en de formele vergaderingen
van de Raad Concurrentievermogen en de Telecomraad waarover ik het
net had. Terugkijken doe ik liever aan het einde van de periode. Tot dusver
kan ik zeggen dat dankzij de enorme inzet van mijn medewerkers, zowel
hier in Den Haag als in Brussel, de zaak goed loopt. De voorbereidingen
voor de formele vergaderingen waarover ik net sprak, zijn ook weer
hoopgevend. Ik denk dat ook daar weer goede resultaten kunnen worden
bereikt.
Mevrouw Mulder sprak over roaming buiten de Europese Unie. Ik had
kunnen inschatten dat zij dat zou gaan doen. Eerst zouden we de roaming
in Europa op orde krijgen. Dat is nog niet voor elkaar of mevrouw Mulder
begint al over roaming buiten Europa. Ik vind het terecht dat zij dat doet,
want uiteindelijk komt ze op – anderen doen dat ook – voor de belangen
van de Nederlandse consumenten die buiten de Europese grenzen zijn en
dan ineens enorme bedragen moeten betalen. Het is dus heel terecht dat
mevrouw Mulder dit onderwerp adresseert. Andere landen doen dit om
geld te verdienen. Het zijn niet de Nederlandse bedrijven die hier een
slaatje uit slaan. Zij krijgen bedragen in rekening gebracht door telecombedrijven buiten Europa en berekenen die vervolgens door aan hun
klanten. Het probleem zit dus buiten Europa.
Om dat probleem op te lossen, moeten we een paar dingen doen. In de
eerste plaats moeten we de zaak inzichtelijk maken. Voor een deel kan dat
vanuit Europa worden bevorderd, voor een deel vanuit Nederland zelf. Wij
moeten ervoor zorgen dat consumenten die naar het buitenland gaan en
van die diensten gebruikmaken, weten wat ze te verwachten hebben als
het gaat om de rekeningen. Dat is het eerste waarmee we bezig zijn, zowel
op Europees niveau als op Nederlands niveau. In de tweede plaats denk ik
dat het tijd wordt dat Europa nu hetzelfde doet in de wereld als Nederland
eerder in Europa heeft gedaan. Nederland heeft zijn positie in de Europese
Unie gebruikt om dit onderwerp op de agenda te zetten en er verder mee
te komen. Europa moet met andere blokken in de wereld hierover gaan
praten en zeggen: jullie mensen komen bij ons, onze mensen komen bij
jullie; laten we de mensen zowel bij jullie als bij ons netjes behandelen.
Kortom: datgene wat in Europa is gebeurd, zou ook internationaal moeten
gebeuren. Europa is ook bezig om dat voor te bereiden. Dat zal een heel
proces zijn, want de wereld is heel gevarieerd en niet overal zo georganiseerd als wij het hier gewend zijn, maar dit is wel iets wat moet gebeuren.
Mevrouw Mulder sprak over snel internet, met name in het buitengebied.
Ook daar hamert zij op iets wat nog niet helemaal perfect is. Het is dan
goed om met elkaar te zien dat we in Nederland wat internet betreft de
zaken toch heel goed voor elkaar hebben. Ik weet dat een aantal
huishoudens nog niet kan worden aangesloten op breedbandinternet met
een hoge snelheid, maar 97% van de huishoudens in Nederland kan dat
wel. Er is geen ander land in de wereld dat dit zo voor elkaar heeft. Bij
bedrijven is dit 91%. We weten ook dat het grootste internetknooppunt
van de wereld in Amsterdam zit. We weten eveneens dat Nederland het
derde of vierde land in de wereld is als het gaat om het maximaal profijt
trekken van de internetmogelijkheden. Van de vijftien internetverbindingen tussen Amerika en Europa komen er elf in Nederland aan land,
met alle mogelijkheden die dat weer biedt van dien.
Nederland heeft de zaken dus heel goed voor elkaar als het gaat om
internet. Ik heb het dan niet alleen over de vaste verbindingen, maar ook
over de mobiele verbindingen, die steeds hoogwaardiger worden. Op dit
moment gaat het meeste dataverkeer, te weten 60%, al over 4G. Ook
hebben wij Nederland vier complete landelijk dekkende mobiele netten, in
aanvulling op twee complete vrijwel dekkende vaste netten. Dat is echt
een uitzonderlijke situatie. Dat maakt het ook wat moeilijk voor ons om in
Europa steun te krijgen voor regelgeving. De regelgeving in Europa is er
vaak op gericht om ergens uit te komen wat nog lang niet in de buurt is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

10

van waar wij in Nederland al zitten. In een aantal landen vindt men het al
heel mooi als er één bedrijf is dat goede verbindingen heeft met alle
adressen, terwijl wij er twee hebben met de meest hoogwaardige
verbinding, plus de vier mobiele netten. Europa heeft dus een andere
agenda. Het is voor ons de kunst om ervoor te zorgen dat, binnen de
Europese agenda en de afspraken die daarin worden gemaakt voor
Europa als geheel, de situatie in Nederland in ieder geval niet verslechtert,
alsmede dat er rekening mee wordt gehouden. Wat mij betreft houdt dat
in dat wij straks dezelfde regels kunnen laten gelden voor onze beide
vaste netten, het KPN-netwerk en het Ziggo/Vodafonenetwerk. Het is
eerlijk ten opzichte van zowel KPN als Ziggo als er voor vergelijkbare
netten vergelijkbare regels gelden. Wij zijn er erg op gericht om dit in
Europa voor elkaar te krijgen. Dat proberen we iedere keer als dit
onderwerp aan de orde komt.
Voorzitter: Agnes Mulder
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Begrijp ik hieruit dat de Minister meent dat er nu, meer dan in het
verleden, een kans is dat de Europese Commissie begrip krijgt voor de
specifieke situatie in Nederland, die volgens mij uniek is in Europa als het
gaat om de kabel en andere spelers op de telecommarkt?
Minister Kamp:
Er is weer een kans om dat voor elkaar te krijgen, omdat het hele
telecomkader op dit moment wordt herzien. Er komen voorstellen van de
Europese Commissie, die vervolgens worden behandeld in de Europese
Raad. Ook het Europees parlement zal ze bespreken. Wij zijn nu al bezig
om zo veel mogelijk te beïnvloeden waar de Commissie mee komt. Wij
hebben daarover voorbereidend overleg gevoerd in de raden die wij
hebben voorgezeten. Normaal voer je in raden overleg aan de hand van
voorstellen van de Commissie. Wij hebben nu gezegd: de Commissie
komt met voorstellen en we gaan er nu al over praten om die te sturen.
Daarbij hebben wij dit punt op verschillende manieren ingebracht. Wij
zien de herziening van het telecomkader echt als een mogelijkheid om dit
punt weer aan de orde te stellen. Ik doe dat met veel overtuiging, omdat
wij hier niemand kwaad mee doen. Dat vond ik ook toen het ging over de
netneutraliteit in Nederland, daar doen we niemand kwaad mee. Wij
hadden die mogelijkheid moeten behouden en het in stand moeten
houden zoals wij dat geregeld hadden. Hier geldt hetzelfde. Met onverminderd enthousiasme ga ik proberen om dat hier ook voor elkaar te
krijgen. Dat lijkt me niet meer dan logisch.
Voorzitter: Gesthuizen
Minister Kamp:
Met betrekking tot snel internet concentreert mevrouw Mulder zich, net
als anderen, op degenen die daar nog niet op aangesloten zijn. Volgens de
telling van 1 januari 2015 waren dat 335.000 huishoudens, zeg ik uit mijn
hoofd. Daar zijn wij nu mee bezig, maar wij niet alleen. Er zijn bedrijven
met voorzieningen voor veel mensen, ook in het buitengebied. Zij zijn
bezig om te bekijken hoe zij hun voorzieningen kunnen uitbreiden,
misschien door extra kabels aan te leggen of door de kabels die er zijn
beter te gebruiken. Er zijn ook commerciële partijen die wel glasvezel in
het buitengebied willen aanleggen, die denken dat er met wat steun van
links en rechts een business model van te maken is. Met name in
Overijssel zijn ze daar heel ver mee. Daar staan, naar ik meen, al 41.000
adressen op de nominatie om op die manier aangesloten te worden. Wij
zien ook dat provincies daar op hun eigen manier heel actief in zijn, omdat
de situatie in iedere provincie anders is. Wij ondersteunen dat allemaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

11

Wij proberen de mogelijkheden die er zijn, zo veel mogelijk inzichtelijk te
maken, om te kijken waar men in die situatie het beste gebruik van kan
maken. Wij proberen het overleg dat in Brussel moet plaatsvinden, te
ondersteunen en om daar samen in op te trekken.
Je ziet dat Brussel in het buitengebied onderscheid maakt tussen
gebieden waar al een voorziening is en gebieden waar nog geen
voorziening is voor snel internet. Als er nog geen voorziening is voor snel
internet, hebben we geen probleem. De provinciale overheid mag dan
financiële ondersteuning geven. De provincies willen dat vaak ook, om
ervoor te zorgen dat de voorziening daar ook beschikbaar. Dat ligt anders
bij gebieden waar al een voorziening is, ook met het oog op de
bescherming van de bedrijven waar het om gaat. Voor bedrijven die deze
voorziening hebben, ontstaan moeilijkere verhoudingen, als er een ander
bedrijf bijkomt dat gesubsidieerd wordt. Daarom is daarvoor geregeld dat
het wel mag, maar dan moet de casus zodanig uitgewerkt zijn dat het
redelijk is voor het bedrijf dat al in dat gebied gevestigd is.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
De Minister zegt dat wij het goed doen in Nederland. Dat is ook zo en dat
willen we ook graag zo houden. Wij maken ons inderdaad heel druk over
de gebieden waar dat nog niet zo is. De vraag is hoe we dat gaan
organiseren. Ik heb zelf een motie ingediend om de internettoegang los te
trekken van de internetdiensten. Bij die diensten gaat het ook over
commercie, maar bij die toegang gaat het erom dat iedereen gelijk is in
Nederland. Je creëert een bepaalde ongelijkheid als mensen geen
toegang hebben tot internet, juist omdat wij in Nederland al zo ver zijn.
Ziet de Europese Commissie dit ook zo? Moet internet een grondrecht
worden, zodat uiteindelijk iedereen met gelijke kappen wordt behandeld?
Moet Nederland daarvoor niet extra zijn best doen, bij die laatste 6% die
nog achterloopt?
Minister Kamp:
Ja, ik vind dat wij extra onze best moeten doen. Ik ben het met mevrouw
Oosenbrug eens dat deze voorziening steeds belangrijker wordt. Als er
heel veel adressen op aangesloten zijn, zullen er ook mogelijkheden
komen om optimaal gebruik te maken van verschillende toepassingen van
het internet. Als je daar niet op aangesloten bent, mis je steeds meer. Ik
geef hier al aandacht aan, maar het is van groot belang dat dit de
aandacht houdt. Er zijn allerlei vormen. We kunnen er nu niet al te diep op
ingaan, maar je kunt al een heel goede mobiele voorziening regelen. Een
probleem is dat de snelheid terugvalt als er veel gebruik van wordt
gemaakt. Daarom wordt er ook een combinatie gemaakt van vast en
mobiel. Verder wordt het netwerk van KPN voortdurend opgewaardeerd.
Dat is ook een factor waarmee rekening moet worden gehouden. Er ligt al
behoorlijk wat glasvezel in het buitengebied en er komt nog meer bij. 97%
van de burgers en 91% van de bedrijven hebben we al bereikt, maar het
laatste stuk is natuurlijk het moeilijkste. Met de inzet van de provincies, de
bedrijven en de overheid, die daarin echt samenwerken, wordt vanuit
verschillende invalshoeken steeds bekeken wat wij daar voor elkaar
kunnen krijgen Ik denk dat we daar een heel eind mee kunnen komen.
Uiteindelijk moet de situatie bereikt worden die mevrouw Oosenbrug wil,
namelijk dat iedereen daar gebruik van kan maken, zoals iedereen gebruik
kan maken van elektriciteit, riolering, gas en water. Dat moet bij ons op
het netvlies staan.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Ik ben wel blij met deze constatering. De CDA-fractie en ik trekken hierbij
samen op. Als wij toe zijn aan 100% dekking, komt de volgende discussie,
over het punt of iedereen meedoet in Nederland. Dat zal ook door de
Europese Commissie ondersteund moeten worden. Ik hoorde al dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

12

Minister de noodzaak ziet, maar ziet de Europese Commissie die ook? Je
bestrijdt armoede niet door mensen op deze manier buitenspel te zetten.
Minister Kamp:
Ik ben niet ontevreden over de opstelling van de Europese Commissie. Er
is geen probleem met staatssteun als het gaat om witte gebieden waar
nog geen voorziening is. Bij de grijze gebieden is er ook medewerking te
verkrijgen, als er een redelijk verhaal is. Ik denk dat de mogelijkheden er
zijn. Het is niet gemakkelijk, want je hebt ook in ons land vrij afgelegen
gebieden. Als je daar iemand op snel internet wilt aansluiten, moeten er
hoge kosten worden gemaakt, die worden gedragen door de persoon zelf
of door anderen. Dat wordt dan weer betaald in de vorm van een opslag
op de tarieven. Daar moet goed over nagedacht worden en dat moet in
redelijkheid worden gerealiseerd. Soms moet je ook zeggen dat er in een
bepaald gebied geen kabel kan worden gebracht, maar dat je het daar
mobiel moet doen. Dat kan mobiel-mobiel zijn of vast-mobiel. Dat zijn
allemaal dingen die bekeken moeten worden. Daarom ben ik ook zo blij
met de actieve opstelling van de provincies. Als je dit voor het land als
geheel moet doen, kom je niet verder. De provincies kennen het gebied
heel goed en weten welke mogelijkheden er zijn, samen met de
gemeenten en de energiebedrijven of de netwerkbedrijven die in hun
gebied actief zijn. Op die manier kunnen we daarmee verder komen. Ik
vind dit onderwerp evenzeer van belang als mevrouw Oosenbrug en ik zet
mij daar met overtuiging voor in.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
De Minister sprak over de grijze gebieden waar het net wat ingewikkelder
ligt, omdat je dan ook met staatssteun te maken hebt. Ik vroeg mij af of
een land als Frankrijk net als wij naar een versoepeling zou willen kijken,
zoals een verkorting van de termijn waarop men zou kunnen investeren.
Het gaat mij om een prikkel voor de markt om in deze gebieden te
investeren. Er zijn heel veel burgerinitiatieven om het voor de toekomst te
regelen. Hoe kijkt de Minister daarnaar?
Minister Kamp:
Ik vind dat we kritisch moeten kijken naar een versoepeling van de regels
voor staatssteun op dit gebied. Het moet wel eerlijk zijn voor een bedrijf
dat al geïnvesteerd heeft in een gebied en dat geen staatssteun heeft
gekregen, als wij dat concurrentie aandoen door een ander bedrijf met
staatssteun. Ik vind het terecht om in concrete gevallen redelijkheid te
betrachten. Mevrouw Mulder zegt dat Frankrijk recent is gekomen met de
opvatting dat de staatssteunregels versoepeld moeten worden. Dat is
waar, maar dat is nog niet concreet ingevuld. We zullen bekijken of dat
standpunt van Frankrijk het proces in Nederland verder kan helpen. Ik sta
daarvoor open.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Fijn dat de Minister daarvoor openstaat. Misschien kan hij daar wat
sturing aan geven, omdat we nu voorzitter zijn. Hij zou met Frankrijk
kunnen bekijken wat de mogelijkheden zijn om tot een oplossing te
komen voor de grijze gebieden, waar de problemen het grootst zijn. Dan
worden we allemaal verder geholpen. De CDA-fractie vindt het ook van
belang dat er goed wordt samengewerkt met bedrijven die al investeringen hebben gedaan, maar soms zie je dat die investeringen heel erg op
zich laten wachten. Dan is het wel nodig om druk uit te oefenen, want de
CDA-fractie zou niet willen dat sommige inwoners in ons land tweederangs blijven. Hoe krijgen we daar een goede balans in?
Minister Kamp:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

13

We zijn al een heel eind gekomen. Er zijn al ontzettend veel mensen in
Nederland aangesloten op breedbandinternet, vaak twee keer en met
mobiel erbij nog vaker. De mogelijkheden zijn in Nederland al heel groot.
Wij zijn al heel actief bezig met wat er overblijft. Er worden ook resultaten
geboekt. Als voorzitter zie ik geen mogelijkheden meer richting Frankrijk,
want wij zijn nu bezig met de laatste formele raden. Mevrouw Mulder
loopt al een tijdje mee en weet hoe dit proces werkt. Je moet 28 landen bij
elkaar zien te krijgen voor een besluit of de conclusies die worden
getrokken bij die gemeenschappelijke vergadering. Als je dat voor elkaar
wilt krijgen, moet je dat in een aantal lagen daarvoor voorbereiden. In de
eindfase ter voorbereiding van de raden die we nog hebben, hebben we
de onderwerpen al vastgesteld. De onderlinge discussies zijn al gevoerd.
We weten waar de geschilpunten zijn die we volgens de agenda kunnen
afwerken.
Frankrijk is wel met een suggestie gekomen, maar heeft die nog niet
ingevuld. Het is voor het voorzitterschap niet meer relevant om dat punt
toe te voegen aan de agenda. Ik heb een intensieve relatie met mijn
collega van Economische Zaken in Frankrijk. Wij zullen dat moeten in de
volgende periode, onder het voorzitterschap van Slowakije. Dan hebben
we ook nog veel met Frankrijk en met anderen te maken. Ik zal hier dan
zeker de aandacht aan geven waar mevrouw Mulder om vraagt.
Over de staalsector is gesproken door mevrouw, de heer Van Veen en
mevrouw Gesthuizen. Ik denk dat wij ons in Europa terecht druk maken
over de staalsector. Er is sprake van een overmaat aan productiecapaciteit
van staal in de wereld. Het overschot in de productiecapaciteit van China
is twee keer zo groot als de totale productiecapaciteit in Europa. China kan
drie dingen doen met dat overschot: afbouwen, meer op de eigen markt
afzetten en exporteren. Ze zijn bezig met afbouwen, maar dat leidt tot
banenverlies, waar ze erg beducht voor zijn. Ze zijn al bezig met meer
afzet op de eigen markt, maar de groei op die markt is aan het afnemen.
Je ziet dus dat zij bezig zijn om op de wereldmarkt af te zetten. Ik vind dat
daarop gereageerd moet worden, maar die reactie is niet zo heel
gemakkelijk. Het is mogelijk om het Chinese staal weg te houden uit
Europa, maar als je dat doet, komt dat staal terecht in Afrika, in andere
landen in Azië of in Zuid-Amerika. Je ziet dat onze staalverwerkende
bedrijven, zoals de automobielindustrie, de machine-industrie en andere
industrieën die staal nodig hebben, weggeconcurreerd worden door
Aziatische, Zuid-Amerikaanse of Afrikaanse bedrijven die met dat
goedkope Chinese staal werken.
De kunst is om op zodanige wijze te reageren op die situatie en de
handelwijze van China dat wij onze staalproducerende en staalverwerkende industrie de bescherming bieden die redelijk is. Dat doen wij als
Nederland door voorstander te zijn van lesser duty rule. Deze houdt in dat
je consequent rekening houdt met beide aspecten bij het vaststellen van
de hoogte van de sanctie als je reageert met antidumpingmaatregelen.
Het Verenigd Koninkrijk heeft op dit moment heel erg te lijden van de
import van Chinees staal. Volgens dat land blijkt het te leiden tot een
reductie met 90% van de toestroom van het product waar het over gaat,
als die regel wordt toegepast. Ik zeg: «het product waar het over gaat»,
omdat het niet alleen om staal gaat. Je hebt tientallen soorten staalproducten.
De heer Van Veen en anderen verwijzen naar wat Amerika heeft gedaan.
Dat land heeft in een bepaald geval een heffing van meer dan 500%
opgelegd. Dan gaat het dus om een van die vele producten. In dit geval is
het een product waarop voor de helft een compensatie is opgelegd voor
de te lage prijs en voor de andere helft een straf. Zo kun je dat doen. Als je
zo hard tegen elkaar ingaat, zowel van de zijde van China als van de zijde
van de VS, heb je altijd het risico van een handelsoorlog. Ik denk dat een
handelsoorlog niet in het belang is van de wereld, van Europa en van
Nederland, dat heel internationaal is georiënteerd. Wij proberen ons altijd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

14

zo op te stellen dat wij problemen oplossen zonder dat wij nieuwe
problemen veroorzaken.
De heer Van Veen (VVD):
Ik begrijp de reactie van de Minister. Het verhaal dat er ook concurrentievoordelen voor de Nederlandse maakindustrie zijn op het moment dat
men staal goedkoop kan inkopen, heb ik al een keer gehoord. Ik snap dat
wel. Volgens mij is dat de oorzaak van de verdeeldheid in Europa. Landen
zonder staalproductie denken immers: waar maak je je druk om; wij
krijgen nu goedkoop staal. Dat snap ik. Maar stel dat Tata Steel niet
besloten had om die fabriek in Engeland te sluiten maar die in Nederland,
dan was het economisch effect op Nederland veel groter geweest. Ik denk
dat er dan ook een veel scherper geluid uit de Kamer was gekomen.
Daarom stel ik deze vraag. We zien wat er in Engeland gebeurt en hoe
Amerika hiermee omgaat. Hoe lang kunnen wij ons in Europa, dus niet
alleen in Nederland, dan nog verschuilen achter de stelling dat het ook
voordelen heeft als onze staalgebruikers dat goedkoop kunnen inkopen?
Ik geloof daar niet zo in. Ik vind dat wij dat voor moeten zijn en dat wij
heel goed moeten analyseren waarom Amerika dit soort zware maatregelen kan en durft te nemen en waarom wij in Europa zo’n enorm lang
traject hebben om tot 16% te komen. Ik krijg daar graag een reactie op van
de Minister.
Minister Kamp:
De vraag van de heer Van Veen stelt mij in de gelegenheid om duidelijk te
maken, althans om dat te proberen, dat Europa al heel veel doet op dit
punt. Wij hebben met betrekking tot staal al vijftien handelsbeschermende
maatregelen genomen. Die zijn effectief. Ik heb net al gezegd dat ook het
Verenigd Koninkrijk, dat op dit moment het meest daaronder te lijden
heeft, vaststelt dat 90% reductie wordt bereikt als wij de lesser duty rule
toepassen en dat dit dus heel effectief is. Er zijn al vijftien handelsbeschermende maatregelen genomen. Er lopen zeven onderzoeken. Over de
lengte daarvan ga ik zo iets zeggen. Er zijn drie concrete antidumpingzaken gestart. Europa is dus bezig om maatregelen te nemen.
Hoe zit het dan met Nederland? Tata wordt hier niet gesloten door het
Indiase hoofdkantoor, terwijl het wel een vergelijkbare maatregel in
Engeland heeft genomen, maar ik vind allebei even erg. Ik voel mij ook
verantwoordelijk voor Europa als geheel. Een probleem elders in Europa
raakt ons direct of indirect toch. Ik ben dan ook zeer gemotiveerd om
ervoor te zorgen dat Europa zich krachtig opstelt richting China. Dat doen
we ook. Wij hebben al maatregelen genomen en wij zijn bezig om de
proceduretijd te verkorten. Ik denk dat wij niet de suggestie moeten
wekken dat de procedures in Europa zo belachelijk lang zijn. Ik zou dat zelf
in elk geval niet willen doen. Het duurde negen maanden voordat
maatregelen konden worden genomen. Inmiddels hebben wij besloten
om die termijn terug te brengen tot zeven maanden. Als Europa maatregelen neemt, gaan die in met drie maanden terugwerkende kracht. Er
treedt dus eigenlijk maar gedurende een periode van vier maanden
schade op.
Hoe is dat in vergelijking met andere landen? In Australië gaat het om een
periode van vijf maanden en in Canada om een periode van drie
maanden, maar in Amerika duurt het ook bijna vier maanden voordat men
een vergelijkbare maatregel kan nemen. Er zijn bepaalde beelden over
hoe het zou gaan. Ik denk dat het in Europa niet goed maar al wel
behoorlijk geregeld is. Het is nodig dat Nederland daarop blijft drukken.
Wij zijn zeer bereid om met andere landen en met de Europese
Commissie samen te werken om ervoor te zorgen dat adequaat wordt
opgetreden, maar wij zullen ervoor blijven pleiten dat niet alleen de
staalproducerende industrie maar ook de staalverwerkende industrie
moet worden beschermd. Ik kan u verzekeren dat de schade, als wij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

15

staalverwerkende industrie uit het oog verliezen, nog veel groter wordt
dan die op dit moment dreigt te worden.
De heer Van Veen (VVD):
Laat ik toch even ingaan op de situatie in Amerika. Men doet het daar
misschien voor één type staal, maar men geeft wel een heel krachtig
signaal af aan China. Dat leidt misschien wel tot een marginale handelsoorlog – ik moet nog zien hoe zich dat ontwikkelt – maar men geeft wel
een heel krachtig signaal af om duidelijk te maken dat men dit internationaal niet wenst. Als het waar is dat Amerika dit gaat doorvoeren en er
dus nog meer gedumpt wordt in Europa, worden wij wel een soort
staalputje. Waarom kan Amerika dit wel met deze percentages? Wat is het
wezenlijke verschil tussen de aanpak van Amerika en die van Europa?
Minister Kamp:
Het verschil zit in de eerste plaats in de manier waarop je het doet en de
risico’s die je daarbij neemt. Ik denk dat wij in Europa en zeker in
Nederland heel veel belang hebben bij vrije handel in de wereld als
geheel. In dit geval wordt dat verstoord. Wij moeten daartegen optreden,
maar wij moeten dat zo doen dat wij de wereldhandel als geheel niet in de
weg staan. Wij vinden dat adequaat moet worden opgetreden tegen
China, maar dat je dat slechts moet doen in de mate waarin dat noodzakelijk is. De Amerikanen doen dat wat anders. Als je met een reactie van
vijfhonderd zoveel procent komt, dan vind ik dat echt een overreactie. De
Amerikanen hebben die maatregel bovendien al genomen op basis van
cijfers die door de Amerikaanse industrie worden aangeleverd. Wij doen
dat in Europa niet. Wij stellen de situatie eerst objectief vast en nemen
vervolgens maatregelen op basis van een eigen analyse. Ik denk dat het
verstandig is om dat zo te doen. Dit soort maatregelen wordt niet door
Nederland genomen maar in Europees verband. Ik zal bekijken of de
daarover beschikbare informatie in voldoende mate bij de Kamer terecht
is gekomen, zodat ook de heer Van Veen in staat is om zijn opvatting
daarover nader te toetsen. Mocht dat niet zo zijn, dan zal ik bezien of ik de
Kamer de bestaande en straks ook de nieuwe Europese informatie kan
doen toekomen.
Voorzitter: Agnes Mulder
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Ik ben blij dat de Minister zegt dat de VS eigenlijk klakkeloos de cijfers
overnemen die de industrie aanlevert en dat zij het percentage daarop
baseren. Ik heb overigens niet gehoord dat het om 500% ging; ik dacht dat
het om 255% ging, maar misschien zijn de percentages op andere typen
staal nog hoger geweest. Ik ben blij dat de Europese Unie hierin objectief
en eerlijk te werk gaat. Die eerlijkheid is natuurlijk op heel veel vlakken
belangrijk. In die zin voel ik ook mee met de heer Van Veen. Of je nu
vooral rekening wenst te houden met de belangen van de staalproducerende industrie of met die van de staalverwerkende industrie, het gaat om
een eerlijk speelveld. Ik moet constateren dat dit er niet is als er met nogal
wat overheidssteun, met staatssteun, staal wordt geproduceerd. Welk
percentage je in Europees verband ook overeenkomt, je zult er in ieder
geval voor moeten zorgen dat die oneerlijke concurrentie een halt wordt
toegeroepen. Ik kan het niet anders zien. Bij het vaststellen van het
percentage moet je daar ernstig rekening mee houden. Kan de Minister
daarop reageren?
Minister Kamp:
Het is zoals mevrouw Gesthuizen zei en ook het beeld dat de heer Van
Veen schetste is juist. China heeft een overproductie en het dumpt die op
de wereldmarkt. Stel dat Amerika de markt afsluit, dan komt er nog meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

16

naar Europa. Dat is een groot probleem voor Europa. Zo is het gewoon.
Wij moeten daar maatregelen tegen nemen. Die maatregelen moeten de
problemen tussen ons en China niet nog groter maken en zij moeten zo
effectief zijn dat wij onze industrie de bescherming geven die zij verdient.
Dat moet een redelijke bescherming zijn. Bedrijven die op een eerlijke
wijze op de wereldmarkt willen produceren, moeten niet worden
weggeconcurreerd door andere bedrijven die voor een gedeelte door de
overheid worden gefinancierd. Ik denk dat het heel terecht is dat we daar
op die manier naar kijken. Wij moeten niet overreageren; wij moeten
proberen om adequaat te reageren en om daarbij de belangen van de
staalverwerkende industrie in beeld te houden. Dat proces is nu gaande in
Europa. Het heeft al geleid tot vijftien maatregelen. Er zijn zeven maatregelen in voorbereiding, waaronder drie antidumpingmaatregelen. Ik denk
dat dit goed is, maar het ongeduld van de heer Van Veen en mevrouw
Gesthuizen is terecht. Europa is samengesteld uit 28 landen. Sommige
daarvan hebben meer staalverwerkende industrie; andere hebben meer
staalproducerende industrie. Sommige hebben net belangrijke investeringen van China gehad; andere hebben juist nare ervaringen met China.
Het kost nu eenmaal tijd om in dat verband van 28 onafhankelijke landen
toch tot één besluit te komen; dat is de praktijk in Europa.
De voorzitter:
Mevrouw Gesthuizen heeft een vervolgvraag.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Ik houd het heel kort, voorzitter.
De voorzitter:
In verband met de uitzending vraag ik de heer Kamp om zijn microfoon
even uit te doen.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Anders ben ik niet goed in beeld. Dat maakt mij niet zo heel veel uit, hoor.
Ik hoor de Minister nu zeggen dat hij het erom doet. Dat mag; in de
politiek is alles geoorloofd!
Ik heb gelezen dat het bij een bepaald type staal in eerste instantie zou
gaan om een importheffing van 60%, maar dat die door de lesser duty
rule is uitgekomen op 16% of 17%. Ik maak mij daar zorgen om. Kan de
Minister een algemeen oordeel geven? Vindt hij dat niet ook wat aan de
lage kant? Wat vindt hij ervan dat we gelet op de markt en de staatssteun
eigenlijk op 60% zouden moeten uitkomen, maar dat we dat door de
lesser duty rule met 75% naar beneden schroeven?
Minister Kamp:
De lesser duty rule regel is zo opgesteld dat er zowel gekeken wordt naar
de vraag hoe er aan de andere kant wordt gesubsidieerd en welk verschil
daardoor ontstaat, als naar de schade die daardoor ontstaat bij Europese
bedrijven. Met beide aspecten wordt rekening gehouden en vervolgens
wordt de hoogte van de reactie bepaald. Zoals ik al zei, is het een
evenwichtige regel die ertoe leidt dat 90% van het gewenst effect
daadwerkelijk wordt gerealiseerd in het land dat het meeste onder die
import lijdt. Op dit moment gaat de discussie trouwens over de
aanscherping van de lesser duty rule. Er wordt bekeken hoe je met de
toepassing van die regel nog scherper kunt reageren, vooral in uitzonderlijke situaties. Dat onderzoek is gaande.
Voorzitter: Gesthuizen
Minister Kamp:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

17

Ik was gebleven bij de vragen van mevrouw Oosenbrug. Zij benadrukte
opnieuw het belang van standaarden.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Ik heb de indruk dat de Minister klaar is met het blokje over Tata Steel.
Klopt dat?
Minister Kamp:
Nee, ik ga nog iets zeggen over de doorbraaktechnologie van Tata. Ik heb
altijd moeite om de wat Fins klinkende naam daarvan goed uit te spreken.
Misschien kan mevrouw Mulder mij even helpen? Zij geeft nu aan dat zij
daar ook moeite mee heeft, maar van mijn ambtenaren begrijp ik dat ik
«HIsarna» moet zeggen. Door dat proces kan staal worden geproduceerd
met 20% minder CO2-uitstoot. Het is een prima proces. Ik kan mevrouw
Mulder verzekeren dat ik het in Europees verband al vier of vijf keer als
voorbeeld heb genoemd. Ik heb gezegd dat wij in de Europese
programma’s ruimte moeten maken om een dergelijk proces te ondersteunen. Vermindering van de CO2-uitstoot is immers zowel in het belang
van de concurrentiepositie van het Europese staalproducerende bedrijfsleven als van de bestrijding van klimaatverandering. Dit staat bij mij
permanent op de agenda. Ik zal bij de komende vergaderingen opnieuw
over dit onderwerp spreken.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Ik dank de Minister voor zijn bereidheid om hier goed naar te kijken, maar
ik vind het vooral belangrijk dat het uiteindelijk doorgaat. De Minister
moet dus ook bekijken hoe we de financiering zo voor elkaar krijgen dat er
al snel een belangrijke CO2-reductie kan worden gerealiseerd. Vandaag
hebben we het debat over het klimaat. Een groot deel zal moeten komen
van ons bedrijfsleven. Dat loopt nog wat achter. De een-op-eenafspraken
moeten nog worden gemaakt. Met dit project kunnen grote stappen
worden gezet. Hoe kunnen we er met goede, faciliterende maatregelen
voor zorgen dat dit soort projecten van de grond komt?
Minister Kamp:
We hebben veel mogelijkheden om dit soort projecten te ondersteunen.
We hebben een heel stelsel van regelingen, waarvan ook gebruik wordt
gemaakt. Het is natuurlijk altijd gewenst dat het bedrijfsleven daar meer
mee doet. Het is in de eerste plaats zijn eigen verantwoordelijkheid. Ik
denk dat het project dat daar wordt opgezet niet alleen Nederlandse steun
moet krijgen, maar dat het ook in Europa in beeld moet worden gebracht,
want daar zijn er ook grote innovatieprogramma’s. Men is daar ook bezig
met de bestrijding van de klimaatverandering. Ik geef dit project dus
zowel in Nederland als in Europa de aandacht die het verdient. Ik ben
positief en enthousiast over het project van Tata. Ik vind Tata een heel
mooi bedrijf en ik vind dat het dit project ook heel goed heeft opgepakt. Ik
zal daar dus mee bezig blijven.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Ik zie dat stiekem maar een beetje als een toezegging dat de Minister er
samen met het bedrijf wil uitkomen. Mocht dat niet zo zijn, dan horen we
graag in de aanloop naar de begrotingsbehandeling wat daar nog voor
nodig is, zodat we creatief kunnen meedenken over oplossingsrichtingen.
Minister Kamp:
Dat vind ik wel erg concreet worden. Het gaat om een bedrijf dat een
procedé heeft ontwikkeld en dat daarvoor moet investeren. Het gaat mij te
ver om te zeggen dat we tussen nu en september gaan bekijken wat daar
eventueel aan overheidsgeld bij moet. We hebben onze regelingen niet
gemaakt voor Tata alleen. Onze regelingen zijn generieke regelingen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

18

waarvan alle bedrijven onder dezelfde omstandigheden gebruik kunnen
maken. Tata kan daar ook gebruik van maken. Er zijn veel mogelijkheden
in Nederland. Daarnaast zijn er Europese mogelijkheden, waar we ons ook
voor inzetten. Ik zou het daar op dit moment bij willen laten.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Ik heb vanmorgen gesproken met de gedeputeerden van Groningen. Zij
zijn aan het bekijken hoe zij bedrijven in de regio nog meer kunnen
faciliteren, desnoods via revolverende fondsen. Zij hebben daar een
instrument voor ontwikkeld. Ik zou de Minister willen vragen om te
onderzoeken of dat soort opties misschien toch mogelijk is.
Minister Kamp:
Wij luisteren altijd goed naar de suggesties van mevrouw Mulder.
Mevrouw Oosenbrug sprak over het belang van standaarden. Ik ben het
op dat punt zeer met haar eens. Als je het bedrijfsleven wilt stimuleren en
de gelegenheid wilt geven om efficiënter te werken, moet je met
standaarden werken. Het bedrijfsleven moet daar vooral zelf voor zorgen.
Bedrijven moeten dat samen doen en dat gebeurt ook vaak. Wij kunnen
dat zeker ondersteunen. Ik denk dat het goed is om bij gelegenheid de
stand van zaken in beeld te brengen. Europa werkt hard aan standaarden.
Wij doen dat ook op onze manier. Ik zal bij gelegenheid een en ander in
beeld in brengen, zodat we daar eens wat verder over kunnen doorpraten.
Datzelfde geldt voor de platforms waar mevrouw Oosenbrug over sprak.
Het gaat om een zeer belangwekkende ontwikkeling. Nederland heeft daar
onderzoek naar gedaan. Europa is daar ook mee bezig. Als wij de
resultaten daarvan beschikbaar hebben, lijkt het mij nuttig om de Kamer
iets aan te reiken op basis waarvan wij hier verder over kunnen spreken.
Mevrouw Oosenbrug sneed ook het onderwerp geoblocking aan.
Geoblocking betekent dat een bedrijf klanten in het ene land anders
behandelt dan klanten in het andere land of dat een bedrijf helemaal geen
klanten uit het andere land wil hebben. Wij vinden als Nederland dat er
wel enige vrijheid moet zijn voor bedrijven. Een bedrijf moet niet verplicht
worden om klanten op duizenden kilometers afstand op dezelfde manier
te behandelen als klanten om de hoek. Het moet allemaal wel in
redelijkheid, maar het uitgangspunt van geoblocking in de Europese Unie
is verkeerd en moet worden weggenomen. Ook Commissaris Ansip is
daar zeer van overtuigd en maakt zich daar druk over. Hij heeft aangekondigd om met voorstellen te komen. Voordat hij met die voorstellen
kwam, hebben wij in een informele Raad over Concurrentievermogen al
gesproken over het belang daarvan en de ondersteuning die wij hem
daarbij geven. Wij zullen dat proces van nabij blijven volgen. Ons
uitgangspunt is dat ervoor moet worden gezorgd dat er geen geoblocking
meer is. Als er sprake van is dat klanten verschillend worden behandeld,
dan moet dat heel redelijk en voor iedereen aanvaardbaar zijn. Op die
manier zijn wij met geoblocking bezig.
Voorts vroeg mevrouw Oosenbrug naar de toegankelijkheid van
overheidswebsites. Ik heb die informatie op dit moment niet paraat. Ik
was daar niet op voorbereid, maar ik ga bekijken of ik aan de hand van
een paar aantekeningen toch iets zinnigs daarover kan zeggen. Nederland
voldoet aan de Europese standaard voor de toegankelijkheid van
overheidswebsites, zoals mevrouw Oosenbrug al inschatte. Wij zijn bezig
om onze regelgeving zo aan te passen dat de Europese wetgeving op dit
gebied ook nationaal van toepassing wordt. De regelgeving wordt
aangepast aan de Europese afspraken. Wij zaten al op het niveau dat
Europa nastreeft, maar er zijn nog wel extra inspanningen nodig om
mobiele applicaties en intranet ook toegankelijk te maken. Ik zal bekijken
wat een goede gelegenheid is om de Kamer te informeren over de
combinatie van onze regels voor de toegankelijkheid van overheidsweb-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

19

sites en de Europese regels, de voortgang die daarin geboekt wordt en de
nog op te lossen problemen.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Ik wil de Minister wel een beetje helpen, want dit onderwerp hoort
eigenlijk bij de Minister van Binnenlandse Zaken. We zouden een brief
daarover ontvangen, maar volgens mij heb ik die nog niet gezien. Daarom
stelde ik deze vraag. Het kan best dat de brief al is verschenen, maar ik
heb hem niet gezien. Ik vraag dit ook met het oog op het Verdrag voor de
Rechten van de Mens, waarin wij dit expliciet hebben laten opnemen. Ik
snap dat Europa vindt dat wij daar wel aan voldoen, maar wij hebben ook
nog een eigen visie op de toegankelijkheid van websites. Ik ben op zich
wel tevreden met het antwoord van de Minister, maar ik zou die brief nog
wel graag willen zien. Ik begrijp nu echter van de Minister dat die wel is
gekomen, dus ik ga mijn huiswerk opnieuw doen.
Minister Kamp:
Er mankeert niets aan uw huiswerk, mevrouw Oosenbrug. Deze brief is
pas op 17 mei verstuurd en bij de Kamer binnengekomen. Vandaag of
morgen zit hij dus bij de post, maar we zullen zeker bekijken of dat
voldoende is of dat ik daar vanuit mijn verantwoordelijkheid nog nadere
informatie aan wil toevoegen. Ik ben altijd beschikbaar om over dit
belangrijke onderwerp te spreken. We willen iedereen in Nederland graag
de gelegenheid bieden om voluit mee te doen. Ik zie het ook als een
erezaak om ervoor te zorgen dat mensen met een fysieke beperking toch
krijgen waar zij recht op hebben.
Mevrouw Oosenbrug begon over de 700 MHz-band. Die wordt vrijgemaakt voor mobiele communicatie. We hebben die daarvoor hard nodig.
Dat is ook mogelijk omdat het oude systeem dat we daarvoor hadden, het
DVB-T-systeem, wordt opgevolgd door DVB-T2. Als je dat gaat doen, kun
je met veel minder frequentieruimte uit de voeten. Het hoeft ook niet per
se in de 700 MHz-band te zitten; het kan ook voor een stukje daarbuiten
zitten. Wij zijn druk bezig om dat uit te werken. Er is één bedrijf dat dat op
dit moment levert. Dat is Digitenne. Dat bedrijf had daar eerst minder
belangstelling voor, maar wil het nu toch blijven doen. Er heeft zich ook
een ander bedrijf bij ons gemeld dat dit wil doen. Per september volgend
jaar moet dit opnieuw worden uitgegeven. Mochten er meerdere
gegadigden zijn, dan moet er geveild worden. We zijn dat op dit moment
aan het voorbereiden. We doen dat tijdig zodat we ervoor kunnen zorgen
dat beide bedrijven een faire kans krijgen. Mocht een ander bedrijf dan
Digitenne het uiteindelijk krijgen, dan moet het de gelegenheid hebben
om dat tijdig te kunnen realiseren. We houden dat allemaal scherp in de
gaten.
Op de vraag van mevrouw Oosenbrug over de kosten van de NPO heb ik
zo geen antwoord. Ik zal daar met mijn collega van OCW, Sander Dekker,
over spreken. NPO is verplicht om programma’s gratis aan iedereen aan
te bieden. Daarvoor wordt gebruikgemaakt van Digitenne. Ik weet niet of
de NPO extra kosten moet maken op het moment dat we overgaan van
DVB-T naar DVB-T2. Ik weet ook niet of dat bezwaarlijk is, maar ik zal
daarnaar kijken naar aanleiding van de vraag van mevrouw Oosenbrug.
Mevrouw Oosenbrug sprak ook over Commissaris Timmermans en het
wetgevingsproces, dat transparanter moet worden. Nederland is al een
heel eind gekomen met het transparant maken van het wetgevingsproces.
Wij hebben als uitgangspunt dat bij iedere nieuwe wet die maar enigszins
relevant is voor burgers of bedrijven een internetconsultatie plaatsvindt.
Iedereen kan daar vooraf naar kijken en op reageren en volgens komt het
terug bij het kabinet en gaat het naar de Raad van State, de Tweede
Kamer en de Eerste Kamer. Op die manier heb je een heel zorgvuldig,
transparant proces. In Europa gaat dat wat gecompliceerder. Behalve
mevrouw Oosenbrug en ik en nog enkele honderden anderen, weten niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

20

zo heel veel mensen hoe dat proces precies in elkaar zit, welke rol de
Europese Commissie en de Europese Raad daarbij spelen, welke
bevoegdheid het Europees parlement heeft, hoe het zit met de trilogen en
hoe dat allemaal uiteindelijk tot iets leidt. Als je dat belangrijke wetgevingsproces inzichtelijk wilt maken voor de burgers, moeten de
constructie en de uitwerking begrijpelijk zijn. Ik ben het met mevrouw
Oosenbrug eens dat het nodig is om veel aandacht te besteden aan de
transparantie. De vraag hoe wij de transparantie van het Europese
wetgevingsproces de aandacht kunnen geven die het verdient, zal ik in
mijn achterhoofd houden bij het gesprek van volgende week met de 27
collega’s en Commissaris Timmermans.
Ik kom op de vragen van de heer Van Veen. Aan het begin van mijn
beantwoording ben ik al ingegaan op de staalkwestie. Ik hoop dat ik zijn
vraag daarmee naar genoegen heb beantwoord. De heer Van Veen ging
ook in op de kwestie van de portabiliteit. Als je in Nederland een
abonnement op Netflix hebt en als je ook Netflix-series wilt bekijken
tijdens een week in een vakantiehuis in België, dan is dat nu niet goed
geregeld. We hebben de ambitie om dat wel goed te gaan regelen. Ik mag
niet uit de school klappen, maar we zijn vergevorderd met de voorbereiding daarvan. Dit onderwerp komt volgende week aan de orde in de
Europese Raad voor Concurrentievermogen. Ik denk dat we daarin echt
een stap kunnen gaan zetten. Er waren verschillende belangen bij
verschillende landen, maar ik geloof dat we een heel eind zijn gekomen.
We zullen zien of we daar volgende week uitkomen. De uitkomst zou
moeten zijn dat de Nederlandse regels van toepassing zijn als je in
Nederland woont en dat je de in Nederland geleverde diensten kunt
meenemen als je tijdelijk in een ander land bent. Dat zou een flinke stap
vooruit zijn. Ik hoop dat we die stap kunnen zetten.
De heer Van Veen begon al heel vroeg over een reflectie op het
voorzitterschap.
De heer Van Veen (VVD):
Ik wil nog even terugkomen op het vorige punt. Het gaat hier inderdaad
om de betaalde content. We gebruiken heel vaak het voorbeeld van
Netflix. Het gekke van Netflix is dat je het buitenlandse aanbod krijgt op
het moment dat je in het buitenland bent. Als ik in Engeland ben, kan ik
gewoon mijn abonnement op Netflix gebruiken en krijg ik het Engelse
aanbod. Maar als ik een abonnement heb op Fox Sports, krijg ik in
Engeland helemaal niets. Ik krijg dan een zwart scherm en moet een
programma downloaden om toch naar mijn favoriete voetbalwedstrijd in
Engeland te kijken, terwijl ik als consument niet weet of dat illegaal is.
Volgens mij moeten we naar een systeem toe dat inhoudt dat je dat soort
spullen gewoon kan meenemen naar het buitenland als je in Nederland
netjes je abonnement betaalt. In het buitenland is immers bekend wie je
bent als je gewoon je eigen IP-adres blijft gebruiken. Als het in Europa zo
lang duurt, waarom kunnen wij dat niet gewoon in Nederland regelen met
de aanbieders van abonnementen?
Minister Kamp:
Ik ben het met de heer Van Veen eens dat het moet zoals hij het beschrijft.
Ik denk dat we daar een heel eind in kunnen komen, maar dat het niet
doenlijk is om dat als Nederland te regelen voor de Nederlanders. Je moet
dat regelen met alle andere 27 landen. Als ik daar dan mee klaar ben,
vraagt mevrouw Mulder mij weer hoe het dan zit met de landen buiten
Europa. Ik denk niet dat het doenlijk is om dat als Nederland met al die
landen te regelen. We koersen echt op een Europese regeling op dat punt.
Zoals ik al zei, denk ik dat we daar dichtbij zijn. Laten we volgende week
afwachten. We kunnen daar dan bij een volgende gelegenheid verder over
spreken. Het doel dat de heer Van Veen beschrijft, is ook mijn doel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

21

Ik ben al ingegaan op de vraag om te reflecteren op het voorzitterschap. Ik
hoop dat ik daarmee de vragen van de woordvoerders voldoende heb
beantwoord.
De voorzitter:
Ik kijk even naar de Kamerleden. Hebben zij behoefte aan een tweede
termijn? Ik zie dat mevrouw Mulder daar in ieder geval behoefte aan heeft.
In deze tweede termijn is de spreektijd anderhalve minuut per fractie.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Voorzitter. Ik dank de Minister voor zijn toezegging om te bekijken of hij op
Europees niveau toch aan de slag kan met data roaming, zodat de
tarieven ook in andere delen van de wereld omlaag kunnen worden
gebracht. Ik dank hem ook voor zijn toezegging om samen met Frankrijk
op te trekken om de staatssteunregels toch te versoepelen om zo meer
kansen en mogelijkheden te bieden aan de mensen die in het buitengebied wonen. Is de Minister bereid om te bekijken of het bijvoorbeeld
een optie is om de termijn van drie jaar te verkorten?
Verder heb ik een vraag over de decentrale overheden. Liggen er bij de
Europese Commissie al concrete voorstellen voor de grijze gebieden en
zet de Minister zich daar ook voor in?
Tot slot dank ik de Minister voor zijn enthousiasme voor het klimaatproject
van Tata Steel, voor zijn toezegging om daar nog eens nader naar te kijken
en om daarbij goed te luisteren naar de woorden van het CDA. Dat doet
ons goed!
De voorzitter:
Dat kan ik mij voorstellen.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Voorzitter. Ik heb geen toevoegingen. Ik wil de Minister alleen een
compliment geven – ik doe het toch weer – voor het feit dat hij onze
vragen ondersteunt en dat hij bereid is om daar goed naar te luisteren. Ik
merk ook altijd dat hij onze vragen goed verwoordt in Europa. Ik weet dat
de Minister niet graag complimenten «incasseert», maar ik geef hem bij
dezen toch een compliment.
De voorzitter:
De heer Van Veen geeft aan dat hij geen behoefte heeft aan een tweede
termijn. Dan kom ik ten slotte zelf aan het woord namens de SP.
Voorzitter: Agnes Mulder
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Voorzitter. Ik heb twee korte opmerkingen. Nee, nee, ik ga geen
compliment uitdelen; ik zeg alleen maar «hup Minister!» als het gaat om
de regulering van de kabel. Ik heb al eerder aangekondigd dat ik met
spandoeken op de tribune ga zitten om zijn pleidooi in Brussel te
ondersteunen als hij dat voor elkaar krijgt, want het moet niet zo zijn dat
het over tien jaar nog hierover gaat en dat wij dan nog steeds in deze
situatie zitten.
Tot slot nog een klein puntje. Ik heb de motie van de heer Van Veen er nog
eventjes bij gepakt. Het was een heel sympathieke motie, maar die ging
inderdaad een paar stapjes minder ver dan die van ons. Mijn aanbod blijft
dus zeker staan. Als de heer Van Veen meent dat vanuit Nederland echt
het signaal moet worden afgegeven «geen markteconomiestatus voor
China», dan is hij altijd welkom om mee te tekenen.
Voorzitter: Gesthuizen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

22

Minister Kamp:
Voorzitter. Wat de moties betreft weet u het: ik ontraad beide. Mevrouw
Gesthuizen sprak over de regulering van de kabel. Ik denk dat we daarover
moeten blijven spreken, want dit is een zeer belangrijk punt in de
Nederlandse situatie. De concurrentie die wij hebben op de kabel, wordt
veroorzaakt doordat de beschikbare infrastructuur niet alleen voor de
eigenaar ervan beschikbaar is, maar ook voor anderen, die tegen redelijke
voorwaarden hun diensten kunnen aanbieden. Als je twee verschillende
netten hebt, waar je hetzelfde mee kunt, is het niet redelijk om het ene net
wel te reguleren en het andere niet. Vandaar dat wij dat ook met
overtuiging nastreven. Ik ben er nog steeds van overtuigd dat we dit echt
voor elkaar moeten maken, omdat ons verhaal redelijk is en wij andere
landen daarmee niet in de weg zitten.
Mevrouw Oosenbrug dank ik voor haar vriendelijke woorden.
Mevrouw Mulder deed iets wat zij wel vaker doet. Als ik zeg dat ik met
Frankrijk ga overleggen, zegt mevrouw Mulder dat zij blij is dat ik samen
met Frankrijk ga optrekken. Dat laatste sluit ik niet uit, maar ik ga
beginnen met overleggen.
Wat mevrouw Mulder over de driejaartermijn heeft gezegd, is ook redelijk.
Ik zal daarnaar kijken en bezien welke initiatieven we eventueel op dat
punt kunnen nemen.
Het is heel goed dat mevrouw Mulder bij Tata Steel is geweest. Ik ben
daar zelf ook een paar keer geweest en ik heb dat proces ook bekeken. Ik
vind het heel knap dat dit soort initiatieven, in een moeilijke markt, door
een heel goed, efficiënt bedrijf worden genomen. Het zijn initiatieven met
toekomstwaarde, niet alleen voor Tata in Nederland, maar ook voor de
Europese staalindustrie als geheel, mits deze wel betaalt voor het werk
dat Tata al gedaan heeft. Mijn enthousiasme om mij daarvoor in te zetten
is de afgelopen tijd groot geweest en zal ook niet verminderen door de
aansporing die ik van mevrouw Mulder heb gekregen.
De voorzitter:
Er is geen toezegging genoteerd.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Volgens mij hebben we nog een toezegging gekregen om de open data of
open source mee te nemen, maar ik weet het ook niet helemaal precies.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Volgens mij heeft de Minister toegezegd dat hij in Europees verband en
desnoods namens Nederland in gesprek gaat over roaming die plaatsvindt buiten de Europese Unie. Hij heeft nog niet gezegd wanneer. Als hij
dat wil toezeggen, mag dat altijd.
De voorzitter:
Het is gebruikelijk bij een toezegging dat het kabinet zegt dat de Kamer bij
brief wordt geïnformeerd. Is dat het geval geweest?
Minister Kamp:
Ik zal de Kamer op een gepast moment – ik ben er niet op uit om het uit te
stellen – informeren over de inspanningen die door Europa worden
geleverd en over de resultaten die zijn geboekt op roaminggebied voor de
Europese burgers en of deze ook in de wereld kunnen worden bereikt.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Geweldig.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

23

Ik heb de toezegging gevonden. We krijgen een brief over de kosten van
NPO. Dat zou de Minister overleggen met zijn collega van OCW, als ik het
wel heb.
Minister Kamp:
Ik zal met mijn collega van OCW bekijken of daar een probleem is. Als dat
het geval is, zal ik de Kamer over dat probleem en de mogelijke oplossing
daarvan informeren.
De voorzitter:
Voor de zomer, zeg ik erbij, voor de goede orde.
Als de leden nog een VAO willen aanvragen, dan kan dat tijdens de
regeling van werkzaamheden op dinsdag 24 mei, maar vooralsnog is
niemand dat van plan, zie ik. Hartelijk dank aan de Minister, de
toehoorders en de collega’s.
Sluiting 15.23 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 377

24