Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

30 696

Wijziging van de Wet op de lijkbezorging

Nr. 58

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 januari 2024
Met deze brief informeer ik u over eerdere toezeggingen in relatie tot en
de voortgang van de modernisering van de Wet op de lijkbezorging. De
toezeggingen betreffen het ruimen van graven, lichamelijke integriteit en
de planning van de modernisering van de Wet op de lijkbezorging. Verder
informeer ik u over de kwaliteit van de uitvaartsector en onderzoek naar
verwerking van het effluent na alkalische hydrolyse.
Ruimen van graven
In de Kamerbrief van 10 april 20201 heeft mijn ambtsvoorganger periodiek
onderzoek aangekondigd naar het ruimen van graven. Het nieuwe
onderzoek dat ik heb laten uitvoeren heeft zich niet alleen gericht op
gemeentelijke begraafplaatsen, maar ook op bijzondere begraafplaatsen.
Het onderzoek bevestigt het eerdere beeld, namelijk dat ruimingen in de
regel zorgvuldig uitgevoerd worden en dat incidenten zeldzaam zijn. Ik zie
dan ook geen reden om het ruimen van graven verder periodiek te laten
onderzoeken, wel houdt het mijn aandacht. Ondanks het positieve beeld
inzake het ruimen van graven kwam in het onderzoek van 2020 en ook in
dit onderzoek de suggestie naar voren om gemeentelijk toezicht bij
grootschalige ruimingen te onderzoeken. Verder heeft de Landelijke
Organisatie Begraafplaatsen aandacht gevraagd voor het ontbreken van
regelgeving ten aanzien van verzamelgraven. Deze twee onderwerpen
zullen worden betrokken bij de voorbereiding van het conceptwetsvoorstel ter modernisering van de Wet op de lijkbezorging (Wlb).
Kwaliteit van de uitvaartsector
Bij de Kamerbrief van 10 april 2020 is uw Kamer een flitspeiling aangeboden over de kwaliteit van de uitvaartsector. Uit die flitspeiling blijkt
onder meer dat respondenten de dienstverlening van de uitvaartsector
1

kst-30696-58
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2024

Kamerstukken II, 2019/20, 30 696 en 25 295, nr. 48

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 696, nr. 58

1

heel positief waarderen (met een 8). Ik heb recent opnieuw (bijgaand)
onderzoek laten uitvoeren om te controleren of dat eerdere beeld nog
actueel is. Dat blijkt het geval te zijn, ook nu scoort de uitvaartsector een 8.
Ik zie hierin opnieuw een bevestiging dat er geen aanleiding is om de
werkzaamheden van de uitvaartsector nader te reguleren.
Lichamelijke integriteit
Het onderzoek «Strafbaarstelling van lijkschennis»2 heeft diverse
aanbevelingen gedaan ten behoeve van de bescherming van de lichamelijke integriteit. In de beleidsreactie op dat onderzoek van 13 juni jl.3 heeft
mijn ambtsvoorganger toegezegd samen met de Minister van VWS uw
Kamer eind dit jaar te informeren over de ontwikkeling van regelgeving
om de menselijke waardigheid en daarbij met name het
non-commercialiteitsbeginsel te waarborgen ten aanzien van exposities
met geprepareerde lichamen en ten aanzien van de donatie en doorverstrekking van lichamen van overledenen ten behoeve van ontleding in het
belang van de wetenschap en het wetenschappelijk onderwijs. Aan deze
toezegging geef ik, mede namens de Minister van VWS, middels deze
brief invulling.
Wij onderschrijven het belang om excessen met lichamen van overledenen te voorkomen. De navolgende regelgeving is van kracht en in
ontwikkeling om daarvoor zorg te dragen. Tentoonstellingen met
geprepareerde lichamen vallen onder het toezicht van de burgemeester
op publiek toegankelijke gebouwen/samenkomsten (art. 174 Gemeentewet) en de burgemeester kan bij excessen een tentoonstelling onmiddellijk sluiten met het oog op de openbare orde, veiligheid en gezondheid.
Verder is ontleding van lichamen alleen mogelijk in het belang van de
wetenschap en het wetenschappelijk onderwijs na schriftelijk verlof van
de burgemeester die de plaats van ontleding benoemt.4 Met het bij uw
Kamer aanhangige Wetsvoorstel zeggenschap lichaamsmateriaal5 (Wzl)
wordt het verboden om voor bestemming van een lichaam ten behoeve
van ontleding aan een donor of beslissingsbevoegde een vergoeding te
geven dan wel een vergoeding te ontvangen welke meer bedraagt dan de
kosten die de donor of beslissingsbevoegde in verband daarmee heeft
gemaakt. Ook regelt dit wetsvoorstel het verbod om in de communicatie
de indruk van enig geldelijk voordeel of een kostenbesparing te wekken
voor een donor. Tevens wordt een informatieplicht geïntroduceerd over
de toepassingen met het materiaal en de mogelijkheid van eventuele
inkomsten die daaruit kunnen voortvloeien.
Bij de gezamenlijke voorbereiding van de regelgeving, als aangekondigd
in de beleidsreactie, is gebleken dat het overgrote deel van de gedoneerde
lichamen in Nederland ten goede komt aan anatomische instituten zonder
winstoogmerk. Er is momenteel slechts één commerciële partij actief, wat
in Nederland geen incidenten heeft opgeleverd. Verder zijn er slechts twee
tentoonstellingen in Nederland bekend met geprepareerde lichamen,
waar zich geen excessen hebben voorgedaan. Gelet hierop, en gelet op de
reeds geldende regelgeving en de regelgeving die in procedure is
gebracht, is het vanuit een oogpunt van noodzakelijkheid en proportionaliteit niet aangewezen meer regelgeving tot stand te brengen. Mocht hier

2

Kamerstukken II, 2021/22, 36 200 VI, nr. 110
Kamerstukken II, 2022/23, 36 200 VI, nr. 138
4
Art. 67 Wlb. De eis van het verlof van de burgemeester dient als waarborg dat niet in strijd met
de strekking van de wet wordt gehandeld. Zo zal de ontleding in een daartoe geëigende
inrichting moeten plaatsvinden. Zie ook Kamerstukken II, 1970/71, 11 256, nr. 3
5
Kamerstukken II, 35 884
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 696, nr. 58

2

in de toekomst wel aanleiding toe zijn, dan kan regelgeving alsnog
worden overwogen.
Alkalische hydrolyse
In mijn brief van 21 maart jl.6 heb ik aangegeven dat het Ministerie van
IenW nog werkt aan een beoordeling van verwerkingsmethoden van het
effluent na alkalische hydrolyse. Hiervoor heeft het Ministerie van IenW
onderzoek laten doen. Het onderzoek treft u bijgaand. Hieruit blijkt dat
milieubelasting van een verwerkingsmethode afhangt van het type proces
dat gebruikt wordt in de hydrolysator. Daarnaast is er voor enkele
verwerkingsmethoden meer onderzoek nodig om te bepalen hoe
succesvol de methode is om het effluent te zuiveren of hergebruiken. Het
Ministerie van IenW zal deze uitkomsten betrekken bij regelgeving inzake
de afvoer van het effluent, te regelen in het Besluit activiteiten
leefomgeving.
Planning modernisering Wlb
De brief van 21 maart 2023 ging ook in op de planning van de modernisering van de Wlb. Daarin is de verwachting uitgesproken dat het
wetsvoorstel in de eerste helft van 2024 wordt ingediend. Wel heeft mijn
ambtsvoorganger aangegeven de financiering van de beoogde wettelijke
uitbreiding van de bevoegdheden van de gemeentelijk lijkschouwer af te
willen wachten, evenals de beoordeling door I&W van de afvoerroutes
van het effluent. Inmiddels is in de gewenste duidelijkheid voorzien.
Daarnaast is in de brief van 5 oktober jl.7 aangekondigd dat consultatie
van het wetsvoorstel dit najaar gepland staat. Die planning is als gevolg
van de complexiteit rond de hiervoor genoemde onderwerpen niet
haalbaar gebleken. Mijn inzet is om het conceptwetsvoorstel in de eerste
helft van 2024 in consultatie te brengen.
Mede namens de Ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van
Infrastructuur en Waterstaat,
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
H.M. de Jonge

6
7

Kamerstukken II, 2022/23, 30 696, nr. 56
Kamerstukken II, 2023/24, 30 696, nr. 57

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 696, nr. 58

3