Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

29 023

Voorzienings- en leveringszekerheid energie

Nr. 163

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 8 april 2014
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft de navolgende vragen
aan de Minister van Economische Zaken voorgelegd over de brief van
10 maart 2014 over de het ontwerp-besluit grootschalige uitrol slimme
meters (Kamerstuk 29 023, nr. 160).
De Minister van Economische Zaken heeft deze vragen beantwoord bij
brief van 7 april 2014. De vragen en antwoorden zijn hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Hamer
De adjunct-griffier van de commissie,
Peen

kst-29023-163
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 023, nr. 163

1

1
Is er een nieuwe maatschappelijke kosten baten analyse (MKBA) gemaakt
nu blijkt dat de besparing tegen valt?
Antwoord
Er is tijdens de kleinschalige uitrol geen nieuwe, integrale maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) gemaakt. In 2009 is het derde pakket
energierichtlijnen vastgesteld. Hierin is opgenomen dat lidstaten voor
september 2012 een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA)
dienden uit te voeren met het oog op de introductie van de slimme meter.
Ook is in de richtlijn vastgelegd dat bij een positieve maatschappelijke
kosten-batenanalyse 80% van de huishoudens voor 2020 de beschikking
moet krijgen over een slimme elektriciteitsmeter. Op basis hiervan is in
2010 een MKBA voor de uitrol van slimme meters opgesteld (Kamerstuk
31 374 nr. 37). Uit deze analyse kwam een positief resultaat van EUR 770
miljoen. Daarna is de kleinschalige uitrol van slimme meters gestart. In
2012 is voorts een MKBA uitgevoerd voor slimme netten. In deze studie is
ervan uitgegaan dat slimme meters grootschalig worden uitgerold. In alle
onderzochte scenario’s liet dit onderzoek een maatschappelijk voordeel
zien1.
Met de MKBA is zo nauwkeurig mogelijk geschat wat toekomstige kosten
en baten zullen zijn van de uitrol van slimme meters. De MKBA beslaat
een periode van 50 jaar. Er kunnen dus altijd omstandigheden zijn die van
invloed zijn op de kosten dan wel de baten.
Gelet op het bovenstaande acht ik het niet zinvol om een nieuwe MKBA te
doen. Een aantal jaren geleden is op basis van een positieve MKBA het
besluit genomen om slimme meters in Nederland uit te rollen en aldus te
investeren in een toekomstgerichte infrastructuur. Dit besluit sluit ook aan
op hetgeen met het Energieakkoord is beoogd: de transitie naar een
energiesysteem van de toekomst, waar een slimme en toekomstgerichte
infrastructuur onderdeel van is. Het is een verstandige keuze geweest de
uitrol te faseren in een kleinschalige en een grootschalige uitrol. Door de
kleinschalige uitrol is er 2 jaar lang ervaring opgedaan, zijn kinderziektes
eruit gehaald, knelpunten opgelost en is inzicht verkregen in mogelijke
effecten op de MKBA. Daardoor is het mogelijk om bij te sturen. Zo zijn de
bevindingen ten aanzien van energiebesparing aanleiding geweest om
een aantal verbeteringen door te voeren: het creëren van een gelijk
speelveld op de energiebesparingsmarkt waardoor marktpartijen beter in
staat worden gesteld hun diensten aan te bieden, het bieden van betere
informatie aan de consument over de mogelijkheden van de slimme
meter voor energiebesparing en het geven van meer inzicht in de
uitrolplanning van slimme meters zodat investeerders in diensten meer
zekerheid krijgen. De netbeheerders en marktpartijen gaan afspraken
hierover vastleggen in een convenant. Ik heb er vertrouwen in dat op deze
wijze de grootschalige uitrol van slimme meters een succes wordt en een
wezenlijke bijdrage kan leveren aan de besparingsdoelstellingen uit het
Energieakkoord.
2
Is er al een killer-app ontwikkeld? Zo nee, hoe verhoudt zich dit dan tot de
specificaties? Is het denkbaar dat de nu reeds geplaatste slimme meters
straks ook vervangen moeten worden vanwege nieuwe specificatie-eisen?
Antwoord
De term killer-app of «killertoepassing» duidt op een bepaald gebruik van
een technologie die die technologie populair en succesvol maakt. De
slimme meter heeft op verschillende manieren gebruikswaarde, er is geen
1

CE Delft, KEMA (januari 2012) «Maatschappelijke kosten en baten van Intelligente netten».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 023, nr. 163

2

sprake van één specifieke killer-app. Als belangrijke gebruikswaarde van
de slimme meter op de korte termijn zie ik de mogelijkheden die deze
biedt tot vergroting van inzicht in het eigen verbruik en de mogelijkheden
tot energiebesparing. De ontwikkeling van energiebesparingsdiensten
bevindt zich, zoals ook de Monitor Energiebesparing Slimme Meter
aangeeft, nog in een pril stadium. Marktpartijen voor energiebesparingsdiensten, zoals de leden van de Vereniging Energie Inzicht (VEI) en de
leden van Energie Nederland, geven aan veel te verwachten van de
mogelijkheden die de consumentenpoort van de slimme meter nu al biedt
voor het leveren van energiebesparingdiensten en bepleiten een snelle
grootschalige uitrol van slimme meters, zodat de business case voor de
ontwikkeling van deze diensten en bijbehorende marketing snel rendabel
wordt. Belangrijk daarbij is ook dat is vastgelegd dat de consumentenpoort gebruik maakt van internationale, open standaarden. De term
«killer-app» is ook gebruikt in de motie Jansen/Leegte, die zich richt op het
introduceren van contractvormen op basis van kwartierwaarden
(Kamerstuk 31 239, nr. 160). De slimme meters die nu worden uitgerold,
faciliteren contractvormen op basis van kwartierwaarden. Echter, zoals
aangegeven in de brief over de eindresultaten van de kleinschalige uitrol
is het op dit moment niet direct en breed toepasbaar vanwege inrichting
van de administratieve processen bij netbeheerders en leveranciers. Ook
achten leveranciers de business case voor dergelijke contractvormen op
de korte termijn nog beperkt. Ik vind het van belang dat de randvoorwaarden om contractvormen op basis van dynamische tarieven mogelijk
te maken zo snel mogelijk worden ingevuld en dat de sector dit voortvarend oppakt.
Op dit moment zijn mij geen ontwikkelingen bekend die er op wijzen dat
slimme meters in de toekomst vervangen moeten worden vanwege
nieuwe specificatie-eisen die nodig zijn voor een «killer-app». Hoewel de
basiseisen aan slimme meters robuust zijn vormgegeven, zal de slimme
meter zich blijven ontwikkelen en zullen toekomstige generaties slimme
meters aangepast zijn aan de maatschappelijke eisen van dat moment.
Die ruimte is er ook. Over opeenvolgende sets metereisen die de
netbeheerders hanteren, de zogenaamde DSMR of Dutch Smart Meter
Requirements, vindt regelmatig overleg plaats met marktpartijen.
3
Hoeveel geld is er sinds de tariefsverhoging in 2005 binnengehaald voor
uitrol van de slimme meter, hoeveel geld zit daar nu al in de pot en
kunnen die tariefsverhogingen inmiddels niet teruggedraaid worden?
Antwoord
ACM stelt sinds 2008 het meettarief elektriciteit jaarlijks vast op het niveau
van het tarief van 2005 met enkel een inflatiecorrectie. Dit is destijds
vastgelegd tegen de achtergrond van een spoedig verwachte uitrol van de
slimme meter. Nadien is gebleken dat de behandeling van het wetsvoorstel en de daaruit voortkomende uitrol van de slimme meter langer
duurde. Als reactie daarop is de regeling meettarieven aangepast
(Kamerstuk 32 374, nr. 11). Voor gas is per 1 januari 2012 het meettarief op
het niveau van 2005 plus inflatiecorrectie vastgesteld.
Kortweg werkt de regeling meettarieven als volgt: de komende jaren blijft
het meettarief gehandhaafd conform het tarief van 2005, gecorrigeerd
voor inflatie. ACM dient vast te stellen wat het verschil is tussen de kosten
die netbeheerders maken voor hun meetactiviteiten voor kleinverbruikers
en de tariefinkomsten die daar tegenover staan. Als de tariefinkomsten
hoger zijn dan de kosten, wordt het verschil in de toekomst in mindering
gebracht op de kosten van de netbeheerders. Deze kosten zullen immers
stijgen door de investeringen ten behoeve van de uitrol van de slimme
meter. Door het verschil in mindering te brengen wordt een zo stabiel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 023, nr. 163

3

mogelijk meettarief gehandhaafd. Het is op dit moment niet bekend wat
het «saldo» is. ACM verwacht de verschillen tussen kosten en tariefinkomsten binnenkort vast te stellen in zogenaamde margebesluiten voor
de jaren 2011 (elektriciteit) en 2012 (elektriciteit en gas). De margebesluiten voor 2011 en 2012 hebben geen gevolgen voor de hoogte van het
meettarief.
Voor een uitgebreide toelichting op de werking van het meettarief verwijs
ik u naar de brieven over dit onderwerp aan uw Kamer (Kamerstuk 32 374,
nr. 11 en Aanhangsel Handelingen II 2010/11, nrs. 3101 en 3462). De
netbeheerders hebben bevestigd dat de uitrol van de slimme meter
gefinancierd gaat worden binnen de ruimte die het meettarief op basis
van 2005 plus inflatiecorrectie biedt.
4
Waaruit blijkt precies dat de slimme meter goed beveiligd is tegen fraude,
misbruik of inbreuk zoals is gesteld in paragraaf 1,2 van de Monitoringsrapportage?
Antwoord
ACM heeft de taak om toe te zien op de naleving van de wettelijke eisen
die aan de slimme meter zijn gesteld. In dit kader heeft ACM aan
Netbeheer Nederland gevraagd om de voortgang van de inhoudelijke
uitwerking van het wettelijke kader, waarin eisen aan beveiliging zijn
vastgelegd, kenbaar te maken, evenals om inzicht te geven in de wijze
waarop de netbeheerders zich georganiseerd hebben om alle relevante
aspecten op het gebied van privacy en security te waarborgen. De
netbeheerders hebben een controle- en beheersorganisatie ingericht
waarin netbeheerders onder coördinatie van Netbeheer Nederland
samenwerken aan privacy- en securityrichtlijnen, technische veiligheidseisen aan de meters en achterliggende systemen, veiligheidsaudits
en kwetsbaarheidstesten. Met deze samenwerking beogen de netbeheerders permanente aandacht voor privacy- en securityaspecten te
waarborgen. Ook is in samenspraak met het College Bescherming
Persoonsgegevens een Privacy Gedragscode opgesteld en zijn netbeheerders gecertificeerd. ACM concludeert dat de netbeheerders hebben
aangetoond dat zij een professionele organisatie en uitgebreide processen
hebben ingericht. Dit is natuurlijk geen garantie dat er zich in de praktijk
geen privacy of security incidenten kunnen voordoen, maar ACM
constateert dat de netbeheerders de slimme meter in Nederland goed
beveiligen tegen fraude met, misbruik van of inbreuk op de slimme meter.
5
Wat is de raming van de kosten van de grootschalige uitrol van de slimme
meter?
Antwoord
De meest accurate inschatting van de kosten van de uitrol van slimme
meters in Nederland is gemaakt in de MKBA 2010. Daaruit blijkt dat de
totale kosten voor het uitrollen van slimme meters EUR 3,3 miljard zijn en
de totale baten EUR 4,1 miljard. Hierbij is geen onderscheid gemaakt in
kosten van de kleinschalige en grootschalige uitrol. De belangrijkste
kostenposten zijn de slimme meters zelf, de installatiekosten en data- en
communicatiesystemen. Een deel van de totale investeringen is al gedaan
tijdens de kleinschalige uitrol, waaronder investeringen in datasystemen
en meterontwikkeling.
6
Waarom besluit u niet net als in Duitsland en België pas op de plaats te
maken en meer aandacht te schenken aan cybersecurity en een positieve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 023, nr. 163

4

business case vooraleer over te gaan tot de definitieve grootschalige
uitrol van de slimme meter?
Antwoord
In Nederland hebben we op basis van specifiek Nederlandse omstandigheden de afweging gemaakt om slimme meters uit te gaan rollen. De
ervaringen tijdens de kleinschalige uitrol vormen voor mij geen aanleiding
om nu pas op de plaats te maken, noch als het gaat om cybersecurity,
noch als het gaat om de businesscase. Op de businesscase ben ik nader
ingegaan in het antwoord op vraag 1. Ten aanzien van cybersecurity wil ik
het volgende opmerken. Voorafgaand aan de kleinschalige uitrol is in het
traject bij de totstandkoming van het Besluit metereisen, waarin de
functionele eisen staan van de slimme meter, uitgebreid aandacht besteed
aan privacy, security en ook cybersecurity. Dat heeft ertoe geleid dat de
netbeheerders een systeem hebben opgezet met privacy- en securityrichtlijnen, technische veiligheidseisen aan de meters en achterliggende
systemen, veiligheidsaudits en kwetsbaarheidstesten. De security is nu op
orde.
De ontwikkelingen in België en Duitsland geven geen aanleiding om in
Nederland terug te keren op de eerdere afwegingen en is op meerdere
fronten niet goed vergelijkbaar, zie de beantwoording van de vragen 8–10.
Bovendien leidt uitstel van de grootschalige uitrol tot meer onzekerheid
bij marktpartijen. Dat heeft naar verwachting een negatief effect op de
ontwikkeling van de energiebesparingsdienstenmarkt.
7
Welke termijn acht u redelijk bij de dienstverlening van netbeheerders,
zoals verhelpen en communiceren van storingen door welke er geen
meterstanden door de slimme meter beschikbaar komen, om een
optimale werking van de slimme meter te ondersteunen?
Antwoord
De termijnen voor het verhelpen van storingen in het meetgedeelte of in
de gegevensoverdracht zijn vastgelegd in de door ACM vastgestelde
Meetcode. Daarin is vastgelegd dat een storing in de gegevensoverdracht,
zo spoedig mogelijk nadat de storing door de netbeheerder is gesignaleerd, moet zijn verholpen. Voor het verhelpen van een storing in het
meetgedeelte staat een maximale termijn van tien werkdagen. ACM heeft
in haar monitor specifiek gekeken naar klachtafhandeling. Hieruit blijkt dat
er relatief weinig klachten zijn. Ook zijn er geen signalen bekend dat
netbeheerders zich niet aan deze termijnen voor storingsafhandeling
houden.
8
Kent u de analyse dat in België is besloten om voorlopig geen grootschalige uitrol van de slimme meter te doen, omdat een nieuwe kostenen batenanalyse slechter uitviel dan in 2011 (De Standaard, 17 maart
2014) en hoe beoordeelt u deze?
Antwoord
Deze analyse voor de Belgische situatie is mij bekend; het betreft een
analyse voor Vlaanderen. In België is voor elk van de drie gewesten –
Vlaanderen, Wallonië en Brussel – een afzonderlijke kosten-batenanalyse
gemaakt. In 2011 heeft DNV KEMA voor Vlaanderen een kostenbatenanalyse gemaakt met een positief resultaat van EUR 234 miljoen
netto contante waarde (NCW) voor een gesegmenteerde uitrol en EUR 144

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 023, nr. 163

5

miljoen NCW voor een niet-gesegmenteerde uitrol.2 Eén van de uitgangspunten in deze analyse is dat de kosten worden gemaakt tijdens de vijf
jaar durende uitrol. De baten worden gerealiseerd over een periode van
20 jaar. De Vlaamse regulator van de elektriciteits- en gasmarkt (VREG)
heeft in 2014 zelf deze kosten-batenanalyse herzien op basis van een
aantal nieuwe omstandigheden, waaronder de resultaten uit de proefprojecten, de nieuwe Energie-efficiëntierichtlijn en ontwikkelingen in de
markt, zoals de economische crisis. Het resultaat van de VREG voor een
niet-gesegmenteerde uitrol is in 2.014 EUR -157 miljoen NCW, voor een
gesegmenteerde snelle (tot 2020) uitrol EUR 149 miljoen en voor een
gesegmenteerde langzame (2018–2033) uitrol EUR 28 miljoen NCW. In
deze nieuwe analyse zijn enkele parameters aangepast, zoals energiebesparing, installatiekosten en kosten van de meetinrichting. Mede doordat
hogere investeringen worden voorzien in de communicatiemodules en in
de vervanging van niet alleen de meters, maar van de hele meterkast, en
door andere inschattingen van de energiebesparing leidt de nieuwe
analyse van de VREG, in het geval van een niet-gesegmenteerde uitrol, tot
een negatief resultaat. De keuze tussen een gesegmenteerde of
niet-gesegmenteerde uitrol speelt in België een rol omdat sprake is van
een sociaal tariefsysteem voor energie. Dat betekent dat er verschillende
tarieven voor verschillende sociale klassen worden gehanteerd en de
groep consumenten aldus is gesegmenteerd. Dat betekent ook dat de
impact van energiebesparing anders uitpakt voor verschillende groepen
verbruikers, omdat consumenten met hoge tarieven meer financieel
voordeel kunnen behalen met energiebesparing dan consumenten met
lage tarieven. In Nederland kennen wij geen gesegmenteerde markt.
9
Hoe beoordeelt u het Duitse advies waarin wordt aangeraden de slimme
meter niet grootschalig maar juist selectief uit te rollen (Ernst & Young,
oktober 2013)?
Antwoord
In Duitsland zijn er meer dan 900 gereguleerde netbeheerders, die ieder
afzonderlijk verantwoordelijk zijn voor de uitrol van slimme meters. De
Duitse metermarkt is niet gereguleerd. Hierdoor is er, anders dan in
Nederland, geen sprake van een gezamenlijke ontwikkeling van een
standaardmeter, waardoor er minder schaalvoordelen kunnen worden
gerealiseerd. Daarnaast wordt in de analyse van Ernst & Young onderscheid gemaakt tussen meters met verschillende specificaties voor
verschillende doelgroepen. Zo wordt voor consumenten en kleinzakelijke
gebruikers een meter geïnstalleerd waarmee niet naar de netbeheerder
kan worden gecommuniceerd. Tot slot is in Duitsland de aanname voor
het energiebesparingspotentieel laag ingeschat, namelijk tussen de 0% en
de 2,5%, waarbij de hoogste percentages alleen worden gerealiseerd door
grootverbruikers en prosumenten. Bovenstaande leidt de facto tot hogere
kosten voor de meter en lagere baten met betrekking tot efficiënter
netbeheer en energiebesparing.
10
Bent u van mening dat de Nederlandse situatie vergelijkbaar is met die in
Duitsland en/of België? Zo ja, hoe dan? Zo nee, waarom niet?

2

Een gesegmenteerde uitrol wil zeggen een uitrol per doelgroep, waarbij bepaalde doelgroepen
eerder bediend worden dan andere of een keuze wordt gemaakt welke doelgroepen wel en
welke niet bediend worden. Een niet-gesegmenteerde uitrol wil zeggen een uitrol bij alle
afnemers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 023, nr. 163

6

Antwoord
De Europese Commissie is al enige tijd bezig met een benchmarkstudie
naar kosten en baten van de uitrol van slimme meters in Europa. Deze
studie is nog niet afgerond. Een concept van het eindrapport laat zien dat
de kosten-batenanalyses die Europese landen uitvoeren verschillende
parameters en methodieken bevatten, die leiden tot verschillende
uitkomsten en keuzes. Als gekeken wordt naar de situaties in Duitsland en
België ten opzichte van Nederland, dan zijn er verschillen te zien op het
gebied van de marktsituatie (gereguleerd versus geliberaliseerd;
verantwoordelijke partij voor de uitrol), de specificaties van de slimme
meter en de verschillende parameters en methodieken die worden
gebruikt bij de kosten-batenanalyses. Wat betreft de marktsituatie in
Duitsland zie ik dat waar in Nederland 8 (gereguleerde) netbeheerders
zorgen voor uitrol van één type slimme meter, dit in Duitsland door meer
dan 900 netbeheerders wordt gedaan in een geliberaliseerde metermarkt.
Er is daarom geen standaardmeter en door het grote aantal netbeheerders
is het lastig om schaalvoordelen te realiseren. In België is er niet één
landelijke kosten-baten analyse gemaakt, maar heeft ieder gewest zijn
eigen analyse gemaakt, met bijbehorende verschillende uitrolscenario’s
voor de slimme meters. In België zijn er alleen in Vlaanderen al twee
verschillende type meters, met hun eigen communicatiemodules. Tot slot
worden er verschillende parameters en methodieken gebruikt voor het
vaststellen van de kosten-batenanalyse. Zoals hierboven aangegeven
maakt het voor de uitkomst van de kosten-batenanalyse een groot verschil
hoe de marktsituatie is, wie verantwoordelijk is voor de uitrol, hoe hoog
het besparingspercentage wordt ingeschat, welke functionaliteiten de
slimme meter heeft en bijvoorbeeld ook de looptijd van de analyse.
Hierdoor is een goede vergelijking van verschillende lidstaten op basis
van kosten-batenanalyses niet mogelijk.
11
Wat is er gebeurd in situaties waarbij de slimme meter is geweigerd en
geen meter is geplaatst die administratief is uit te zetten, zijn in dat geval
de oude meters blijven zitten?
Antwoord
Tijdens de kleinschalige uitrol zijn in de volgende situaties slimme meters
aangeboden: bij reguliere vervanging, bij nieuwbouw, grootschalige
renovatie en op verzoek van de consument. Bij weigering laten de
netbeheerders, als dat mogelijk is, de oude meter hangen. Als er sprake is
van reguliere vervanging plaatsen zij bij weigering van de slimme meter
over het algemeen een digitale meter die niet op afstand uitleesbaar is
(dus geen slimme meter), omdat de huidige meter in dat geval afgekeurd
is. Dus in sommige gevallen kan bij weigering de oude meter blijven
hangen, in andere gevallen wordt die vervangen door een digitale, niet op
afstand uitleesbare meter.
12
Wat waren de belangrijkste redenen dat bewoners een slimme meter
weigerden?
Antwoord
De redenen van weigering zijn niet als zodanig bijgehouden door de
netbeheerders. De consument hoeft ook geen reden op te geven. Hij heeft
het recht om een slimme meter te weigeren ongeacht de reden. Het
huidige weigerpercentage van 1,7% geeft ook geen aanleiding om de
monitoring op dit punt aan te passen. De netbeheerders hebben wel een
communicatiebarometer bijgehouden waarbij zij periodiek aan klantenpanels vragen wat voor hen belangrijke redenen zijn voor weigering. Daar
komen de volgende belangrijkste redenen naar voren: 1) inbreuk op mijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 023, nr. 163

7

privacy, 2) onduidelijkheid/onzekerheid over salderen en 3) het voegt niets
toe/ik zie geen voordelen.
13
Kunt u aangeven op welke wijze een slimme meter meer inzicht biedt in
het eigen verbruik dan de diverse applicaties van energieleveranciers
zoals Toon van Eneco en Oxxio’s In Control?
Antwoord
De slimme meter zelf biedt uitsluitend basismogelijkheden voor inzicht in
het eigen verbruik. Het gaat dan om het kunnen aflezen van de meterstanden en de data die de slimme meter doorgeeft voor het tweemaandelijks kostenoverzicht en de jaarlijkse eindafrekening. Producten of
applicaties die worden aangesloten op de slimme meter bieden veel meer
mogelijkheden. Applicaties zoals Toon of In Control werken zowel op basis
van oude meters als slimme meters. In het verleden hebben marktpartijen
in afwachting van besluitvorming over de slimme meter producten
ontwikkeld die ook werken op oude meters. Door middel van sensoren
wordt dan de meter verbonden met de energiebesparingsapplicatie.
Marktpartijen geven aan dat deze methode minder nauwkeurig is dan een
slimme meter en gevoeliger is voor storingen. Zij geven de voorkeur aan
applicaties die aansluiten op de slimme meter. In het najaar van 2013
heeft het Ministerie van Economische Zaken vertrouwelijk gesprekken
gevoerd met marktpartijen zoals energieleveranciers en onafhankelijke
dienstaanbieders, om inzicht te krijgen in die diensten die zij in de nabije
toekomst op de markt willen brengen. Uit deze gesprekken is het beeld
ontstaan dat veel partijen concrete investeringen doen of overwegen dit te
doen om actief te zijn op de energiebesparingsdienstenmarkt. Een
spoedig besluit over de grootschalige uitrol van slimme meters zal
marktpartijen zekerheid geven voor hun investeringen en zal een impuls
geven aan de ontwikkeling van energiebesparingsdiensten.
14
Is het technisch mogelijk om op afstand het elektriciteitsverbruik van
bepaalde apparaten te sturen en is deze mogelijkheid technisch beperkt
tot de gebruiker?
Antwoord
De slimme meter heeft niet de mogelijkheid om het elektriciteitsverbruik
van afzonderlijke apparaten te sturen. Deze mogelijkheid bestaat wel bij
zogenaamde «Home Energy Management Systems» (HEMS) die
consumenten kunnen aanschaffen. Deze systemen kunnen in combinatie
met de slimme meter worden gebruikt als de consument daar expliciete
toestemming voor geeft. Naast nu reeds bestaande apparatuur die door
consumenten «gedimd» of op afstand bediend kunnen worden is de
verwachting dat er huishoudelijke apparaten op de markt komen die zelf,
afhankelijk van bijvoorbeeld de actuele energieprijs, aan/uit of hoger/lager
schakelen. In Europees verband is er sprake geweest van een voorstel van
ENTSO-E (de vereniging van beheerders van landelijke hoogspanningsnetten) in het kader van de Europese Code voor «Demand Connection»
om warmte/koude-apparatuur standaard te voorzien van de mogelijkheid
dat netbeheerders deze op afstand hoger of lager kunnen schakelen. De
Europese Commissie heeft inmiddels aangegeven dit voorstel niet in de
code op te zullen nemen.
15
Kunt u een kostenoverzicht aanleveren waarin in ieder geval staat hoeveel
kosten er tot op heden gemaakt zijn voor wat betreft de uitrol van de
slimme meter, wie daarvoor de rekening heeft betaald en wat de verdere
uitrol van de slimme meters naar schatting nog zal kosten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 023, nr. 163

8

Antwoord
Het is niet mogelijk het gevraagde kostenoverzicht te verstrekken omdat
de kosten worden gemaakt door vele partijen, waaronder netbeheerders,
leveranciers, onafhankelijke dienstaanbieders en installateurs. De meest
accurate inschatting van de kosten van de uitrol van slimme meters is
gemaakt in de MKBA 2010. De grootste kostenposten (slimme meters,
installatie, data- en communicatiesystemen) liggen bij de regionale
netbeheerders. De netbeheerders geven aan dat er op dit moment geen
signalen zijn dat de in de MKBA geraamde kosten significant hoger uit
zullen vallen. De netbeheerders hebben bevestigd dat de uitrol van de
slimme meter gefinancierd gaat worden binnen de ruimte die het
meettarief op basis van 2005 plus inflatiecorrectie biedt. Dit betekent dat
door de uitrol van de slimme meter het tarief voor de afnemers van de
netbeheerders – de consumenten – niet zal stijgen. In het antwoord op
vraag 3 is het meettarief nader toegelicht.
16
Hoe verhoudt de zinsnede «alle afnemers» zich tot de 80% uit het derde
Europese Energiepakket en het feit dat consumenten mogen weigeren?
Antwoord
Om aan de eis van 80% uit het derde Europese energiepakket te kunnen
voldoen en rekening houdend met het feit dat consumenten de slimme
meter mogen weigeren, dan wel dat in bepaalde situaties de netbeheerders ondanks pogingen daartoe bij sommige huishoudens niet
binnenkomen, is in het Besluit grootschalige uitrol slimme meters
vastgelegd dat netbeheerders eind 2020 aan alle afnemers een slimme
meter moeten hebben aangeboden. Op basis van het huidige weigerpercentage van 1,7% en op basis van inschattingen van het aantal «niet
thuis» huishoudens is de verwachting dat de 80%-eis gehaald wordt.
17
Klopt het dat onder het stimuleren van energiebesparing ook verstaan
wordt het ontmoedigen van consumenten om energie te verbruiken in de
piekuren door bovengemiddeld hoge prijzen te hanteren?
Antwoord
Nee, dat klopt niet. Er is een onderscheid tussen energiebesparing en het
verschuiven van het tijdstip van energieverbruik («peakshaving»). Piek en
daltarieven leiden tot een verschuiving van het energieverbruik in de tijd
en daardoor mogelijk tot een kostenbesparing voor de consument
wanneer bijvoorbeeld een consument besluit om minder te verbruiken
tijdens piekuren en meer tijdens daluren. Maar dat leidt niet automatisch
tot een vermindering van het energieverbruik en daarmee energiebesparing.
18
In hoeverre worden consumenten gewaarschuwd voor het feit dat een
slimme meter alleen bijdraagt aan een kostenbesparing indien zij hun
energieverbruik hier op aanpassen en als zij dat niet doen hun rekening
hoger uitvalt dan bij hetzelfde gebruik met een conventionele meter?
Antwoord
De stelling dat consumenten duurder uit zijn met een slimme meter dan
bij hetzelfde verbruik met een conventionele meter klopt niet. Het
energieverbruik blijft immers hetzelfde, dus de kosten voor de levering
van energie blijven ook gelijk. De kosten voor meterhuur zijn ook hetzelfde
bij een slimme meter en een conventionele meter. Dat wordt gewaarborgd door de Regeling meettarieven (zie ook de antwoorden op vraag 3
en 15). Uiteraard is het wel van belang dat consumenten erop gewezen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 023, nr. 163

9

worden dat de slimme meter niet automatisch leidt tot energiebesparing,
maar daar alleen bij kan ondersteunen door gedetailleerde informatievoorziening. Daarom is het ook van belang dat de consument rondom de
plaatsing van een slimme meter geïnformeerd wordt over de mogelijkheden van de slimme meter en de op de slimme meter aan te sluiten
energiebesparingsproducten en -diensten.
19
Hoeveel energie verbruikt een gemiddeld huishouden in piek of daluren
per dag en in hoeverre varieert dit per huishoudenssamenstelling?
Antwoord
Een gemiddeld huishouden verbruikte in 2011 1.484 m3 gas en 3312 kWh
elektriciteit.3 Tussen huishoudens kunnen er grote verschillen zijn, zowel
bij gas als bij elektriciteit. Belangrijke bepalende factoren zijn gezinsgrootte, woninggrootte, apparaatbezit, isolatiegraad, apparaatgebruik en
gedrag. De combiketel is de grote gasverbruiker. De koelkast, de vriezer,
de TV, de wasmachine en de droger zijn over het algemeen de grote
verbruikers van elektriciteit. Ook de verdeling van het energieverbruik per
dag in piek- en daluren varieert. Netbeheerders en leveranciers gaan ten
behoeve van de zogeheten marktprocesmodellen uit van verbruiksprofielen van kleinverbruikers (consumenten en kleinzakelijke verbruikers).
Dit profiel kenmerkt zich door een relatief laag verbruik in de nacht, met
piekverbruik in de ochtend en de avond. Het energieverbruik, en daarmee
het profiel, wordt ook sterk beïnvloed door nieuwe apparaten als de
warmtepomp, de elektrische auto en door zonnepanelen.
20
Kunt aangeven wat het prijsverschil is tussen het piek en dal tarief en in
hoeverre de verwachting is dat dit verschil verder zal toenemen en in
hoeverre dit aangewakkerd wordt door het fluctuerende aanbod van meer
energie vanuit windmolens en zonnepanelen?
Antwoord
Momenteel bedraagt het verschil tussen piek- en daltarief tussen de 1,5 en
2,5 cent per kWh. Met de slimme meter wordt het voor leveranciers
mogelijk om piek- en daltarieven meer variabel te maken en beter aan te
laten sluiten bij hun inkoopprijzen, het zogenaamde variabel beprijzen.
Energieleveranciers kopen hun energie in op de groothandelsmarkt of
produceren deze zelf, en leveren de elektriciteit tegen vaste prijzen per
kWh aan kleinverbruikers. De prijzen op de groothandelsmarkt variëren.
Op de Amsterdam Power Exchange (APX) bieden marktpartijen elektriciteit op verschillende manieren aan, bijvoorbeeld op grond van jaar- of
maandcontracten. Een deel van de elektriciteit wordt de dag van tevoren
aangeboden. Het aanbod – en de vraag – kan per uur verschillen,
waardoor ook de elektriciteitsprijs per uur doorgaans verschilt. Naast de
in- en verkoopprijzen is ook de onbalansprijs van belang. Partijen op de
energiemarkt hebben te maken met Programma Verantwoordelijkheid:
aangeslotenen op het elektriciteitsnet zijn wettelijk verplicht om dagelijks
een programma aan TenneT aan te bieden met de afnames van en
invoedingen op het net. Dit gebeurt op kwartierbasis. Voor kleinverbruikers is deze verantwoordelijkheid bij de leverancier belegd. Als een
partij vervolgens «in onbalans» is, moet hij hiervoor een prijs aan TenneT
betalen. De verwachting is dat het verschil tussen piek- en dalprijzen, en
ook de gemiddelde onbalansprijs, zal toenemen als gevolg van de
toename van wind- en zonne-energie. In welke mate het verschil zal
toenemen, en wat het precieze effect van verschillende factoren zal zijn, is

3

ECN, Energie Nederland, Netbeheer Nederland (2012), «Energietrends 2012».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 023, nr. 163

10

niet goed te voorspellen. Een hoger prijsverschil kan ook vormen van
energieopslag en flexibiliteit in de energievraag stimuleren.
21
Kunt u een prognose geven van energiebesparingsdiensten die aangeboden gaan worden als gevolg van uitrol van de slimme meter?
Antwoord
Tijdens de twee jaar durende monitoringsstudie van RVO.nl is gebleken
dat de markt voor energiebesparingsdiensten in een pril stadium verkeert.
Dit heeft enerzijds te maken met nieuwe technologieën die ontwikkeld
moeten worden in een nieuwe markt en anderzijds met consumenten die
terughoudend zijn omdat ze niet weten wat deze nieuwe dienst hen kan
opleveren. Ook zijn marktpartijen voorzichtig met investeren in deze
markt, onder andere omdat een gelijk speelveld op de energiebesparingsmarkt en essentiële informatie over de uitrolplanning ontbreekt. Hierdoor
is het nu nog onzeker opereren voor marktpartijen. De verwachting is dat
er tijdens de grootschalige uitrol een toename van marktpartijen en
energiebesparingsdiensten zal komen op deze nieuwe markt. Een
rondgang langs verschillende marktpartijen levert het inzicht dat
energiebesparing hoog op de agenda staat en de uitrol van slimme
meters hen een unieke kans biedt om klanten te benaderen met diensten
waarin zij willen investeren. Zie hiervoor ook het antwoord op vraag 13.
Wat uit het besparingsonderzoek opvalt is dat de doelgroep van de
energiebesparingsdiensten tijdens de kleinschalige uitrol met name de
reeds gemotiveerde, technologisch georiënteerde en internetvaardige
consument (soms ook prosument) is. De uitdaging tijdens de grootschalige uitrol ligt erin om het aanbod te verbreden naar ook meer
eenvoudiger systemen, zodat er ook keuzemogelijkheden ontstaan voor
de nog minder ervaren of technologisch georiënteerde gebruikersgroepen.
22
Hoeveel partijen hebben zich tot dusver gemanifesteerd als aanbieder van
zulke diensten?
Antwoord
Uit de monitoringsstudie van RVO.nl blijkt dat tot nu toe acht partijen
energiebesparingsdiensten aanbieden op basis van de data die via
netbeheerders uit de slimme meter wordt verkregen. Daarnaast zijn er 13
partijen die energiebesparingsdiensten aanbieden via de consumentenpoort van de slimme meter, zoals bijvoorbeeld displays. De nu al actieve
partijen zijn zowel energieleveranciers als onafhankelijke dienstaanbieders. Zoals hierboven al aangegeven zal het besluit tot grootschalige
uitrol een stimulans zijn voor het doorgroeien van de energiebesparingsdienstenmarkt.
23
Kunt u inzichtelijk maken op welke wijze energieleveranciers trachten de
verwachte derving van inkomsten als gevolg van de energiebesparing
dankzij de grootschalige uitrol van slimme meters te compenseren?
Antwoord
Het verkopen van alleen elektriciteit en gas is voor vele energieleveranciers allang niet meer het enige wat zij hun klanten aanbieden. De levering
van energie vormt steeds meer een onderdeel van een breder pakket aan
diensten en producten. Energieleveranciers zijn dan ook al vele jaren
actief met het aanbieden van energiebesparingsadviezen en -producten
en energiebesparing is inmiddels een vast onderdeel van hun (marketing)strategie. De grootschalige uitrol van slimme meters levert energiele-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 023, nr. 163

11

veranciers een nieuwe mogelijkheid om klanten gericht te kunnen
benaderen. Bovendien hebben leveranciers in het Energieakkoord
afspraken gemaakt om een besparing van jaarlijks gemiddeld 1,5 procent
van het finale energieverbruik realiseren. Daartoe hebben zij afgesproken
de grootschalige uitrol van slimme meters te benutten om consumenten
bij wie netbeheerders een slimme meter plaatsen, gelijktijdig een aanbod
voor besparen te doen.
24
Kunt u aangeven waaruit blijkt dat de 0,9% besparing op het gasverbruik
daadwerkelijk valt toe te schrijven aan het gebruik van een slimme meter
en niet komt door andere zaken die van invloed zijn op het gasverbruik,
zoals temperatuurverschillen, vakanties, etc?
Antwoord
Het wetenschappelijk ontwerp van het besparingsonderzoek is begeleid
door het aan de Universiteit van Amsterdam gelieerde onderzoekbureau
IVAM. Dit bureau is gespecialiseerd in statistisch wetenschappelijk
onderzoek. De analyse is uitgevoerd bij huishoudens met en huishoudens
zonder slimme meter en tweemaandelijks kostenoverzicht. Het gasverbruik is bij beide groepen huishoudens in dezelfde periode gemeten,
zodat zij dezelfde weersomstandigheden hebben beleefd. Bovendien zijn
beide groepen voldoende groot om er voor te zorgen dat effecten ten
gevolge van langer of korter op vakantie gaan «uitmiddelen». In de
statistische analyse zijn verschillende variabelen meegenomen die van
invloed zijn op het gasverbruik. De onderzoekers concluderen dat de 0,9%
besparing van gas in de huishoudens met slimme meter statistisch
significant is toe te wijzen aan de slimme meter en de ontvangen
verbruiks- en kostenoverzichten.
25
U stelt dat de besparingen achter blijven in vergelijking tot de maatschappelijke kosten- en batenanalyse uit 2010, is er een update van deze
analyse gemaakt?
Antwoord
Zie antwoord op vraag 1.
26
Is er een duidelijke oorzaak, zoals de economische crisis, aan te wijzen
waarom consumenten momenteel slechts een beperkte bereidheid is om
te investeren in energiediensten of -producten?
Antwoord
De oorzaak voor de terughoudendheid van consumenten om te investeren
in energiediensten- of producten is tijdens de kleinschalige uitrol niet
onderzocht. Het is mogelijk dat economische factoren hier een rol in
spelen, maar wellicht ook andere factoren. Het gaat hier immers om
nieuwe diensten waar de consument nog weinig kennis over heeft.
Tijdens de kleinschalige uitrol is gebleken dat dit overigens niet betekent
dat er een negatieve houding is ten opzichte van energiebesparing.
Wanneer er door de grootschalige uitrol meer bekendheid zal zijn over de
slimme meter en de mogelijkheden voor energiebesparing kan dat
mogelijk een positief effect hebben.
27
Waarop is gebaseerd dat op de vrij dramatisch tegenvallende besparingsresultaten geen uitspraak gedaan kan worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 023, nr. 163

12

Antwoord
Er is geen sprake van dramatisch tegenvallende resultaten. Zoals ik in
mijn brief van 10 maart jl. (Kamerstuk 29 023, nr. 160) heb aangegeven,
worden de energiebesparingsdoelstellingen nog niet gehaald, maar was
dat gezien het stadium van de uitrol ook nog niet de verwachting.
Bovendien tonen de pilots aan dat het besparingspotentieel aanwezig is
en dat er ook nog voldoende verbeteringen mogelijk zijn op de markt voor
energiebesparingsdiensten. Alleen voor de energiebesparing op elektriciteit geldt dat er geen betrouwbare uitspraken kunnen worden gedaan. In
tegenstelling tot het gasverbruik (zie vraag 24) zit het elektriciteitsverbruik
complex in elkaar. Elektriciteit wordt voor veel doeleinden binnen het
huishouden gebruikt,met een scala van apparaten. Het gevolg daarvan is
dat de spreiding in het verbruik veel groter is dan bij gas. Er zijn daarom
meer variabelen nodig om verschillen in verbruik te kunnen verklaren. Zo
is de gezinsgrootte zeer bepalend voor het elektriciteitsverbruik. Daarom
kon bij het elektriciteitsverbruik geen significant effect gevonden worden.
Dat wil niet zeggen dat er geen effect is, maar de spreiding van de
resultaten is te groot om hier uitspraken over te kunnen doen die als
statistisch significant aangemerkt mogen worden.
28
Wat zijn de door de 2% weigeraars meest aangevoerde redenen voor
weigering?
Antwoord
Zie antwoord op vraag 12.
29
Ondersteunt u het verzoek van de energieleveranciers en overige
dienstenaanbieders om in de algemene maatregel van bestuur (AMvB)
metereisen op te nemen dat – net als voor elektriciteit – ook voor
gasmeters de frequentie voor het vaststellen en kunnen communiceren
van meterstanden minimaal eens per vijf minuten dient te zijn?
Antwoord
Ik ondersteun het pleidooi van de verschillende marktpartijen voor het
verhogen van de uitleesfrequentie van de gasmeters. Aangezien de
gemiddelde Nederlandse consument de meeste kosten kwijt is aan gas,
kan hij daar dus ook de meeste besparingen realiseren. Met het verhogen
van de uitleesfrequentie naar één keer per vijf minuten en dus meer
actuele terugkoppeling van het verbruik van gas, zullen de besparingsmogelijkheden voor de consument toenemen omdat hij meer directe
feedback over zijn verbruik krijgt. De netbeheerders hebben aangegeven
dat zij, conform het verzoek van de marktpartijen, de uitleesfrequentie
voor gas zullen ophogen naar één keer per vijf minuten en dit opnemen in
de meterspecificaties voor de meterversie die zij nu aan het ontwikkelen
zijn en die per 2016 op de markt gaat komen. In het Besluit op afstand
uitleesbare meetinrichtingen zijn alleen de minimum functionaliteiten van
de slimme elektriciteits- en gasmeter vastgelegd. Omdat de netbeheerders
hebben toegezegd de ophoging van de uitleesfrequentie voor gas op te
nemen in de meterspecificaties, is er geen aanleiding om de minimumeis
in het Besluit op afstand uitleesbare meetinrichtingen nog aan te passen
aan deze frequentieverhoging.
30
Is er onderzoek gedaan naar effecten op acceptatie van de slimme meter
als gevolg van prijseffect en feedback en wat waren daarvan de
uitkomsten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 023, nr. 163

13

Antwoord
Er is geen onderzoek gedaan naar de effecten van acceptatie van de
slimme meter als gevolg van prijseffect en feedback.
31
Waarom wordt gekozen voor afsluiten en reguleren op onderstation als
juist het doel van de hele uitrol van de slimme meter is bedoeld om juist
op individueel niveau te reguleren en af te sluiten?
Antwoord
Het doel van de uitrol van slimme meters is om een toekomstgerichte
infrastructuur met een goed functionerende meetdataketen tot stand te
brengen, waardoor administratieve processen beter verlopen en klanten
meer inzicht krijgen in hun energieverbruik. Het hoofddoel is niet het op
individueel niveau reguleren en klanten afsluiten. De netbeheerders
hebben aangegeven dat – indien onvoldoende vermogen beschikbaar is
om in de totale energievraag te kunnen voorzien – het meest effectief kan
worden ingegrepen op het niveau van de onderstations, bijvoorbeeld op
wijkniveau.
32
Betekent het schrappen van de schakelfunctionaliteit dat niet meer op
afstand af en aangesloten kan worden en wat betekent dit voor de
afsluitwaarde van de slimme meter?
Antwoord
Het schrappen van de schakelfunctionaliteit betekent inderdaad dat er niet
meer op afstand af- en aangesloten kan worden. Overigens werd het
benutten van de schakelfunctie tijdens de kleinschalige uitrol, hoewel dit
technisch mogelijk was, ook niet of nauwelijks toegepast door de
netbeheerders. Slechts één netbeheerder sloot af en toe op afstand af,
maar alleen bij nieuwbouw wanneer nog geen klant of leveringscontract
bekend was. In geval van wanbetaling is niet op afstand afgesloten. De
netbeheerders hebben aangegeven terughoudend te zijn met het op
afstand afsluiten van consumenten, aangezien zij zeker willen weten dat
zij in geval van wanbetaling de juiste persoon afsluiten en in geval van
leegstand het pand daadwerkelijk niet bewoond wordt. Om een goede
afweging te maken ten aanzien van de schakelfunctionaliteit heb ik, nadat
mij zorgen bereikten over mogelijke risico’s, een kosten-baten analyse van
de schakelfunctie door DNV KEMA laten uitvoeren en zijn gesprekken
gevoerd met beveiligingsexperts. Daaruit blijkt dat de baten van de
schakelaar voornamelijk liggen op het gebied van het op afstand aan- en
afschakelen bij wanbetaling (EUR 87 miljoen) en het kunnen aanbieden
van prepaiddiensten (EUR 166 miljoen). De batenpost als gevolg van op
afstand kunnen aan- en afsluiten komt met het verwijderen van de
schakelfunctionaliteit te vervallen. Daar staat tegenover dat er ook geen
kosten meer hoeven te worden gemaakt voor een schakelaar (EUR 152
miljoen) en een gasklep (EUR 81 miljoen) en het inrichten van het
schakelproces (EUR 10 miljoen). De NCW van de schakelfunctie komt
daarmee uit op EUR 10 miljoen. In het licht van de totale baten van de
slimme meter (EUR 770 miljoen) is dit een relatief laag bedrag. Rond de
batenposten van de schakelfunctie bestaan bovendien grote onzekerheden, zoals de terughoudendheid van de netbeheerders ten aanzien van
op afstand afsluiten en over de ontwikkeling van prepaiddiensten.
33
Klopt het dat nadat een slimme meter administratief is uitgeschakeld het
technisch gezien nog steeds mogelijk is om data te verzenden of te
ontvangen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 023, nr. 163

14

Antwoord
Ja, technisch gezien kan een meter die administratief uit staat nog steeds
data verzenden en ontvangen. Administratief uit betekent dat in de
centrale uitleessystemen van de netbeheerders wordt vastgelegd dat
alleen data worden verzonden naar, en ontvangen van, de slimme meter
als dat betrekking heeft op metrologisch beheer van de meter, en niet
voor andere doeleinden. Dit is ook vastgelegd in hoofdstuk 6 van de
Gedragscode «Verwerking van Persoonsgegevens door Netbeheerders in
het kader van Installatie en Beheer van Slimme Meters bij Kleinverbruikers». Het College Bescherming Persoonsgegevens heeft verklaard
dat deze gedragscode, gelet op de bijzondere kenmerken van de sector,
een juiste uitwerking vormt van de Wbp en andere wettelijke bepalingen
betreffende de verwerking van persoonsgegevens (zie wetten.overheid.nl;
CBP Besluit Gedragscode Slimme Meters). Met de nieuwe meterversie,
die vanaf 2015 op de markt komt, kan de consument op het display op de
meter controleren hoe vaak er communicatie heeft plaatsgevonden.
34
Kunt u aangeven of het mogelijk is om een slimme meter hardware-matig
los te koppelen van het net zodat ook alle restrisico’s op gebied van
cybersecurity kunnen worden uitgesloten?
Antwoord
Het hardwarematig loskoppelen van het net is niet mogelijk met slimme
meters aangezien er altijd metrologisch beheer, zoals bijvoorbeeld
kloksynchronisatie, zal moeten plaatsvinden. De omschakeling van hoog
en laag tarief geschiedt op basis van de interne klok, bij de niet-slimme
meter gebeurt dit via een zogenaamd toonfrequent (TF)-signaal. Er zijn,
zoals te lezen in hoofdstuk 8 van de Monitoringsrapportage van ACM,
goede maatregelen genomen om de securityrisico’s van de slimme meter
te beheersen. De netbeheerders houden door middel van continue
monitoring in de gaten of zij veiligheidseisen moeten bijstellen.
35
Welke pilots rechtvaardigen de gedachte dat de in Engeland en Ierland
behaalde resultaten ook in Nederland zullen worden gehaald, en zijn die
pilots gebaseerd op aselecte steekproeven?
Antwoord
De resultaten in Engeland en Ierland worden in de monitoringsrapportage
van RVO.nl beschreven in de zogeheten potentieelmonitor. Het doel van
de potentieelmonitor is om aan de hand van eerder praktijkonderzoek en
actuele pilots inzicht te krijgen in mogelijke additionele besparingen in
combinatie met alternatieve feedbacksystemen. Hiermee kan een indicatie
worden gegeven van de mogelijke energiebesparing die gerealiseerd kan
worden met de slimme meter en alternatieve feedbacksystemen. De in de
potentieelmonitor beschreven relatie met de ervaringen in het Verenigd
Koninkrijk en Ierland is erop gebaseerd dat ook in Nederland de meest
positieve besparingen met de slimme meter zijn behaald in combinatie
met directe feedback via displays. Zo liet de pilot van Stedin met een
display besparingen van 5,1% op elektriciteit en 6,9% op gas zien bij
huishoudens met lagere inkomens. Hoewel de pilots dus op de eerste
plaats een indicatief beeld geven, laat dit ook zien dat de slimme meter in
combinatie met de juiste (directe) feedbackvorm tot substantiële
besparingen kan leiden. Deze conclusie sluit tevens aan op het onder
vraag 26 reeds genoemde belang van een breed marktaanbod voor zowel
meer als minder gemotiveerde of technologisch georiënteerde en
internetvaardige consumenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 023, nr. 163

15

36
Onderschrijft u de argumenten uit het rapport van DNV-KEMA «Schakelfunctie onder de loep. Nadere verkenning van de maatschappelijke kosten
en baten van de schakelmogelijkheid in de slimme meter», dat ervoor
pleit om de schakelfunctie in de slimme meter niet te laten vervallen?
Antwoord
Die conclusie wordt in het onderzoek van DNV KEMA niet getrokken. Het
onderzoek geeft een beeld van de kosten- en batenposten die wijzigen als
gevolg van de aanwezigheid van de schakelfunctionaliteit. Het onderzoek
laat zien dat de belangrijkste batenposten liggen op het gebied van
prepaid en het op afstand afsluiten, en dat de belangrijkste kostenposten
toe te wijzen zijn aan de meerkosten voor de meter als gevolg van de
schakelaar en gasklep en het inrichten van de schakelprocessen. De netto
contante waarde van het behouden van de schakelfunctie is licht positief,
namelijk EUR 10 miljoen, maar er wordt tegelijkertijd in de studie
geconstateerd dat de baten onzeker zijn omdat die zwaar leunen op de
ontwikkeling van prepaiddiensten. Aangezien weinig tot geen ervaring is
met het aanbieden en afnemen van prepaiddiensten in Nederland, is het
lastig te voorspellen of de geschatte baten als gevolg van prepaiddiensten
gehaald gaan worden. De studie pleit er niet voor om de schakelfunctie te
behouden, maar geeft aan dat er een licht positief resultaat is waarbij het
percentage prepaidklanten en de daaraan gekoppelde reductie van
incassokosten echter een grote onzekerheid vormt.
37
Zal er volgens u met het vervallen van de schakelfunctie in de slimme
meter er een ongewenste rem komen op innovatieve producten als
prepaid diensten ten behoeve van energiebesparing en betaalgemak en
het voorkomen van dure fysieke afsluitingen?
Antwoord
Het vervallen van de eis voor de schakelfunctionaliteit zal in ieder geval
geen stimulans vormen voor de ontwikkeling van prepaiddiensten, al zijn
prepaiddiensten ook mogelijk zonder slimme meter en met een aparte
prepaidmeter. Dat is in het verleden in pilots met prepaid in Nederland
ook gedaan. De vraag blijft echter of de Nederlandse consument
ontvankelijk is voor prepaiddiensten aangezien er geen prepaidcultuur is
voor energie. Bovendien valt te bezien of er werkelijk sprake is van
betaalgemak bij prepaid, omdat prijspieken in de winterperiode kunnen
leiden tot betalingsproblemen voor consumenten, aangezien zij niet meer
op basis van stabiele voorschotbedragen worden afgerekend. Voor andere
innovatieve diensten biedt de slimme meter bovendien nog meer dan
voldoende potentieel.
38
Hoe precies zal door het verwijderen van de schakelfunctionaliteit de
maatschappelijke business case anders uitvallen en rechtvaardigt deze
naar uw mening nog steeds de grootschalige uitrol?
Antwoord
Zoals ik heb aangegeven in het antwoord op vraag 36 heeft de kostenbatenanalyse van de schakelfunctionaliteit aangetoond dat de netto
contante waarde van het behouden van de schakelfunctionaliteit EUR 10
miljoen is. Dat betekent concreet dat als nu (in 2014) besloten wordt om
de schakelaar te verwijderen, er over een periode van 50 jaar EUR 10
miljoen netto contant gederfd wordt. Dat staat niet in verhouding tot de
EUR 770 miljoen netto contante waarde die in 2010 is berekend voor de
uitrol van slimme meters. Daarnaast zullen er altijd restrisico’s blijven
bestaan die een veilige en betrouwbare inzet van de schakelfunctionaliteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 023, nr. 163

16

in de op afstand uitleesbare meter in de toekomst zouden kunnen
bemoeilijken. De maatschappelijke impact van een eventueel veiligheidsincident en de negatieve invloed op de publieke opinie ten aanzien van de
slimme meter kunnen groot zijn. Dit weegt niet op tegen de mogelijke,
deels onzekere baten van de schakelaar. Om het maximale potentieel uit
de slimme meter te halen is maatschappelijk draagvlak cruciaal. Daar
moeten wat mij betreft dan ook alle gezamenlijke inspanningen op gericht
zijn, zodat de baten van de slimme meter behaald worden. Ik zie dan ook
geen aanleiding om op basis van de resultaten uit dit onderzoek het
besluit tot grootschalige uitrol te heroverwegen.
39
Is er naast de opties van Prepaid ook gekeken naar de mogelijkheden van
afknijpen van levering? Zo ja wat waren daarvan de resultaten? Zo nee,
waarom is deze optie niet in beeld?
Antwoord
In de studie van DNV KEMA is ook gekeken naar de mogelijkheden van
afknijpen van levering, de zogenaamde beperkfunctie. De beperkfunctie is
bedoeld om bij wanbetaling, nadat het volledige incassoproces is
doorlopen en alvorens tot afsluiten over te gaan, de klant een beperkte
minimumhoeveelheid elektriciteit te leveren als een soort laatste
waarschuwing. Aangezien de beperkfunctie dus als laatste stap in het
afsluitproces wordt toegepast, heeft het geen effect op de vermindering
van het aantal incassotrajecten en leidt dat niet tot extra baten. Wel zou
het kunnen leiden tot minder afsluitingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 023, nr. 163

17