Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 317

JBZ-Raad

Nr. 131

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE, VAN
BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES EN VOOR
IMMIGRATIE, INTEGRATIE EN ASIEL
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 juli 2012
In vervolg op de rapportagebrieven van respectievelijk 7 december 20091
en van 28 juni 20112, treft u onderstaand een overzicht aan van de stand
van zaken van de uitvoering van het Stockholm Programma «Een open en
veilig Europa ten dienste en ter bescherming van de burger»3 sinds
laatstgenoemde datum. Daarmee wordt de toezegging gestand gedaan
Uw Kamer jaarlijks te informeren over de stand van zaken rond de
implementatie van het actieplan ter uitvoering van het Stockholm
Programma.4
Zoals bij de vorige het geval was, is de volgorde van de onderhavige
rapportage gebaseerd op de volgorde van onderwerpen in het Stockholm
Programma.
1. Europees burgerschap en grondrechten
1.1. EU-burgerschap

Kamerstukken II 2009/10, 23 490, nr. 592.
Kamerstukken II 2010/11, 32 317, nr. 63.
3
PbEU 4 mei 2010, C 115/1.
4
Kamerstukken II 2008/09, 23 490, nr. 562.

De Commissie heeft voorgesteld om 2013 in het teken te stellen van het
Jaar van de burger. Zij wil dit aangrijpen om de burger meer te informeren over zijn rechten op grond van het EU-burgerschap. De realiteit van
vandaag is dat EU-burgers veelvuldig gebruik maken van hun EU-burgerrechten, zoals we zien in de toenemende intra-EU-migratie, met name op
de arbeidsmarkt in West-Europa. Nederland heeft in de onderhandelingen
over het voorstel nadrukkelijk aandacht gevraagd voor de sociale
gevolgen van deze intra-EU-migratie. Daarnaast ziet Nederland kansen om
tijdens het Jaar van de burger aandacht te vragen voor de barrières die
burgers ondervinden in grensoverschrijdende situaties. Burgers dienen
nader geïnformeerd te worden over de mogelijkheden die hun in zulke
gevallen ter beschikking staan. Naast het belang van kennis van
EU-burgerrechten heeft Nederland het belang van verantwoordelijkheden
en plichten als EU-burger ingebracht in het voorstel.

kst-32317-131
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 131

1
2

1

Momenteel bespreekt het Voorzitterschap de voorlopige positie van de
Raad met het Europees Parlement. Het Parlement ijvert ervoor in het
voorstel (nog) meer focus te leggen op de rechten van het EU-burgerschap en het belang van de Europese Parlementsverkiezingen. Ook wil het
Europees Parlement meer budget vrijmaken voor het Jaar van de burger
(€ 5 mln i.p.v. € 1 mln). Nederland stelt zich op het standpunt dat, gezien
de huidige economische situatie in veel van de lidstaten, het niet
opportuun is het budget voor dit voorstel verder uit te breiden. Voorts wil
de regering tijdens de verdere onderhandelingen erop toezien dat de
verwijzing naar de verantwoordelijkheden voor EU-burgers niet sneuvelt.
Vooruitlopend op dit jaar van de burger heeft de Commissie een grootschalige openbare raadpleging geopend over de rechten van de burger.
Hiermee kunnen burgers laten weten welke belemmeringen zij ondervinden bij het uitoefenen van hun rechten (op reis in Europa, bij het
gebruikmaken van kiesrecht, et cetera). Dit kan bijdragen aan de beleidsagenda van de Commissie.
Verkiezing leden Europees Parlement
In 2011 zijn de onderhandelingen over het aanpassen van richtlijn
93/109 over de verkiezing van de leden van het Europees Parlement hervat
(aanpassing van deze richtlijn wordt niet aangekondigd in het actieplan
behorend bij het Stockholm Programma, maar is wel in lijn met de
doelstelling van het Stockholm Programma om de participatie van
burgers te vergroten). De voorgenomen herziening heeft betrekking op
een vereenvoudiging in de procedure voor kandidaatstelling voor
kandidaten die in een andere lidstaat dan de lidstaat van herkomst op de
kandidatenlijst zijn. Deze hoeven in het voorstel niet langer zelf een
verklaring over hun kiesgerechtigheid uit de lidstaat van herkomst te
overleggen bij kandidaatstelling maar kunnen volstaan met een eigen
verklaring die door de lidstaat van verblijf moet worden geverifieerd.
Nederland ondersteunt de voorstellen van de Commissie, echter de
onderhandelingen verlopen moeizaam omdat meerdere lidstaten de
voorkeur geven aan handhaving van de huidige regeling. Het Deens
Voorzitterschap heeft zich ingespannen om de onderhandeling tijdig af te
ronden met het oog op implementatie voor de komende verkiezingen van
het Europees Parlement in 2014 – edoch zonder positief resultaat. Voor
Nederland is een spoedige behandeling van dit dossier van belang, omdat
de voorgestelde wijzigingen een aantal aanpassingen van de
Kieswet vergen. Parallel aan dit dossier heeft in 2011 een discussie
plaatsgevonden in het Europees Parlement waarin – door het Parlement
zelf – meer fundamentele voorstellen zijn gedaan voor de opzet van de
verkiezing van het Europees Parlement waaronder het introduceren van
zogenaamde transnationale lijsten. Vooralsnog bestaat hierover in het
Europees Parlement geen overeenstemming.
1.2. EU-grondrechten

1

Zie ook de regeringsreactie op vragen en
opmerkingen Vaste Commissie voor Europese
Samenwerkingsorganisaties van de Eerste
Kamer inzake IOB-rapport, 31 januari 2012.
2
Kamerstukken I 2009/10, 32 125, B.
3
COM(2011) 880, 13 december 2011, Voorstel
voor een Besluit van de Raad tot vaststelling
van een meerjarenkader voor het Bureau van
de Europese Unie voor de grondrechten voor
2013–2017.
4
Verordening 168/2007, Pb. EG L 53, p. 1,
22 februari 2007.

Nederland hecht waarde aan de werkzaamheden van het EU-Grondrechtenagentschap. Het is belangrijk dat mensenrechten vanuit het
perspectief en binnen de context van de EU zelf worden aangekaart.1
Daarbij blijft het voorkomen van onnodige overlap met de werkzaamheden van de Raad van Europa een permanent aandachtspunt.2 In
december 2011 presenteerde de Europese Commissie een voorstel voor
een Raadsbesluit tot vaststelling van een nieuw vijfjarig (2013–2017)
onderzoekskader voor dit agentschap.3 Naast continuering van huidige
onderzoeksthema’s stelde de Commissie voor het agentschap ook
structureel onderzoek te kunnen laten doen op het gebied van politiële en
justitiële samenwerking in strafzaken. In de oprichtingsverordening4 van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 131

2

het agentschap is dit werkterrein echter nog expliciet uitgesloten. Het
kabinet is voorstander van structureel onderzoek van het agentschap op
het volledige terrein van EU-samenwerking. Voor de uitbreiding van de
werkzaamheden moet volgens het kabinet echter eerst de oprichtingsverordening worden aangepast. De Europese Commissie kan de voor eind dit
jaar voorziene resultaten van een evaluatie van het agentschap dan
aangrijpen voor het doen van een dergelijk voorstel.
Zoals aan u gemeld1, heeft de JBZ-Raad van 7–8 juni jl. ingestemd met
een meerjarenonderzoekskader waarmee het huidige onderzoeksterrein
van het agentschap voor nu wordt gecontinueerd. Tegelijkertijd heeft de
Raad de Commissie opgeroepen met een voorstel te komen strekkende
tot wijziging van de oprichtingsverordening van het agentschap, opdat op
termijn de onderzoeksmogelijkheden alsnog kunnen worden uitgebreid
naar het gebied van politiële en justitiële samenwerking. In het najaar zal
het Europees Parlement zich nog buigen over dit dossier. Ondertussen zal
Nederland zich blijven inzetten voor het versterken van de effectiviteit van
het agentschap binnen de grenzen van de oprichtingsverordening, onder
andere door het verder uitwerken van zijn adviserende taak.2
1.3. Procedurele rechten van verdachten
In navolging van de Richtlijn3 inzake het recht op vertolking en vertaling,
de eerste maatregel uit de routekaart, is de tweede maatregel uit de
routekaart inzake procedurele rechten van verdachten4, het voorstel voor
een Richtlijn5 inzake het recht op informatie in strafprocedures vastgesteld
en gepubliceerd in het Publicatieblad6. Over het voorstel voor een richtlijn
betreffende het recht op toegang tot een raadsman in strafzaken en het
recht op communicatie in geval van aanhouding is het afgelopen jaar
intensief onderhandeld. De onderhandeling daarover zijn nog gaande. De
JBZ-Raad heeft op 8 juni 2012 een algemene oriëntatie bereikt en de
triloog met het Europees Parlement kan een aanvang nemen. Ten aanzien
van de gefinancierde rechtsbijstand – dat geen onderdeel uitmaakt van
het eerdergenoemde voorstel voor een richtlijn betreffende toegang tot
een raadsman – heeft de Commissie een separaat voorstel aangekondigd.
Maatregel D uit de routekaart betreffende het recht op communicatie met
een derde bij aanhouding of detentie maakt daarentegen wel onderdeel
uit van het voorstel voor de richtlijn betreffende toegang tot een
raadsman.
1.4. Bescherming van slachtoffers

1

Kamerstukken II, 2011/12, 32 317, nr. 124.
Kabinetsreactie op AIV advies «Het mensenrechtenbeleid van de Europese Unie: tussen
ambitie en ambivalentie», Kamerstuk 2,
32 735, nr. 42, 17 januari 2012.
3
COM(2010) 82.
4
Resolutie van de Raad van 30 november
2009 over een routekaart ter versterking van
de procedurele rechten van verdachten en
beklaagden in strafprocedures (PbEU
4 december 2009, C 295/01).
5
COM(2010) 392.
6
Richtlijn Nr. 2012/13/EU van het Europees
Parlement en de Raad van 22 mei 2012
betreffende het recht op informatie in
strafprocedures (PbEU 1 juni 2012, L 142).
7
Richtlijn Nr. 2011/99/EU van het Europees
Parlement en de Raad van 13 december 2011
betreffende het Europees beschermingsbevel.
2

Op 14 december 2011 is er in de JBZ-Raad een algemene oriëntatie
bereikt over de tekst voor de Richtlijn minimumnormen voor de rechten
en de bescherming van slachtoffers van misdrijven en voor slachtofferhulp. Tussen Raad en Europees Parlement is in juni 2012 voorlopige
overeenstemming bereikt. Het Europees Parlement zal in september
plenair over de tekst stemmen. Vervolgens moet de tekst tijdens een
bijeenkomst van de Raad van Ministers formeel worden aangenomen.
Vermoedelijk gebeurt dat dit najaar. Daarmee zal de definitieve tekst zijn
vastgesteld.
De Raad heeft op 14 december 2011 de richtlijn Europees Beschermingsbevel in strafzaken aangenomen.7
Het voorstel voor een verordening voor een civielrechtelijk Europees
beschermingsbevel is thans op Raadswerkgroepniveau in bespreking.
Nederland staat positief ten opzichte van initiatieven tot bescherming van
slachtoffers van een strafbaar feit op het grondgebied van de EU. Een
eenvoudige procedure om beschermingsmaatregelen in burgerlijke zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 131

3

mee te nemen naar een andere lidstaat draagt bij aan de versterking van
de positie van slachtoffers.
Bijzondere punt van bespreking voor Nederland voor wat betreft het
voorstel voor een verordening voor een civielrechtelijk Europees
beschermingsbevel is onder meer de wijze waarop de reikwijdte van het
voorstel is geformuleerd, omdat de voorgestelde bepaling de
mogelijkheid creëert van kruislingse omzetting tussen civiel-, straf- en
bestuursrecht welk in de praktijk zeer lastig uitvoerbaar is. Wat de
uitvoeringsaspecten van het voorstel betreft, is vooralsnog onduidelijk
wat precies van de lidstaten wordt verwacht bij het aanpassen van een in
een lidstaat uitgesproken beschermingsbevel in een maatregel die in de
aangezochte staat voor tenuitvoerlegging bekend is.
1.5. Bescherming van persoonsgegevens
Op 25 januari 2012 heeft de Europese Commissie twee wetgevingsvoorstellen gedaan ten aanzien van de gegevensbescherming. Het betreft een
verordening tot vaststelling van het algemene EU-kader voor gegevensbescherming en een richtlijn gegevensbescherming politiële en justitiële
samenwerking. Met de keuze voor een verordening voor het algemene
gegevensbeschermingsrecht wordt het verder uiteenlopen van nationale
regelgeving, toezicht op de naleving en handhaving in de Unie
voorkomen. Verder worden de rechten van de betrokkene verruimd door
de introductie van een recht om te worden vergeten en een recht op
dataportabiliteit. Het toezicht op de naleving wordt versterkt, onder meer
door de vaststelling van robuuste sancties op overtredingen van de
verordening. Het voorstel voor een richtlijn dient ter vervanging van het
huidige kaderbesluit1 en bevat regels voor de bescherming van persoonsgegevens die worden verwerkt ten behoeve van de voorkoming,
opsporing en vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van
straffen, en het vrije verkeer van dergelijke gegevens. Anders dan het
huidige kaderbesluit dataprotectie is de ontwerprichtlijn van toepassing
op de verwekring van persoonsgegevens, ongeacht of de gegevens aan
andere landen worden verstrekt.
De onderhandelingen over deze voorstellen zijn nog in een vroeg stadium.
Zoals afgesproken tijdens het algemeen overleg met de Tweede Kamer op
7 maart jl. over de EU-wetgeving bescherming persoonsgegevens wordt
de Tweede Kamer ten minste een maal per kwartaal geïnformeerd over
het verloop van het onderhandelingsproces over de verordening en de
richtlijn.
1.6. Europees Burgerinitiatief

1

Kaderbesluit Nr. 2008/977/JBZ van de Raad
van 27 november 2008 over de bescherming
persoonsgegevens die worden verwerkt in het
kader van de politiële en justitiële samenwerking in strafzaken (PbEU L 350/60).
2
Stand d.d. 18 juni jl.

Sinds 1 april 2012 is het mogelijk voor EU-burgers om een Europees
burgerinitiatief te organiseren. In de eerste periode na 1 april zijn bij de
Europese Commissie veertien initiatieven aangemeld voor registratie.2
Het eerste initiatief dat is geregistreerd betreft de verbetering van
EU-uitwisselingsprogramma’s, zoals Erasmus of de European Voluntary
Service (EVS).
De lidstaten krijgen te maken met een Europees burgerinitiatief in twee
situaties. Ten eerste wanneer een online systeem waarmee steunbetuigingen worden verzameld, gecertificeerd moet worden. Dit gebeurt in de
lidstaat waar de gegevens met het online systeem fysiek worden
opgeslagen. Daarnaast kan een lidstaat gevraagd worden verzamelde
steunbetuigingen te verifiëren. Dit is het geval wanneer organisatoren
voldoende steunbetuigingen hebben verzameld (minimaal één miljoen uit
minimaal zeven lidstaten van de Europese Unie) of wanneer de periode
voor verzameling van steunbetuigingen is verstreken (twaalf maanden na
registratie). Nederland heeft de nodige maatregelen getroffen om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 131

4

uitvoering te geven aan de Verordening1. Hierover is uw Kamer per brief
geïnformeerd.2 Nederland heeft vooralsnog geen aanvraag voor
certificering van een online systeem ontvangen.
1.7. Strijd tegen genocide en internationale misdrijven
Nederland levert op twee manieren een bijdrage aan de strijd tegen
genocide en internationale misdrijven. Ten eerste door steun te bieden
aan internationale straftribunalen en -hoven. Deze steun is vooral
zichtbaar door het feit dat Nederland voor vijf van deze internationale
organisaties, waaronder ook het Internationaal Strafhof, gastland is.
Daarnaast levert Nederland een bijdrage door zelf – nationaal – in
Nederland verblijvende personen te berechten die verdacht worden van
het plegen van internationale misdrijven (in dat verband zij verwezen naar
de Rapportagebrief Internationale Misdrijven van 21 juni jl., kenmerk
220338) en door op verschillende manieren te bevorderen dat andere
staten deze misdrijven zelf berechten. De uitwisseling van kennis en
expertise zoals deze plaatsvindt tijdens bijeenkomsten van het EU-netwerk
van aanspreekpunten van personen die verantwoordelijk zijn voor de
uitwisseling van informatie over genocide, misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdrijven, is hiervan een concreet voorbeeld. Als
medeoprichter van het EU-netwerk genocide heeft Nederland zich ook in
2011 ingezet voor de bestendiging van het netwerk en de optimalisering
van de politieke en operationele effectiviteit.
Het bevorderen dat staten deze misdrijven zelf berechten wordt ook in
multilateraal verband uitgedragen, tijdens de Vergadering van staten
Partijen van het Internationaal Strafhof in de discussie rondom het
principe van de complementariteit.
Nederland heeft voorts in multilateraal verband aandacht gevraagd voor
onderwerpen als het internationale juridische instrumentarium voor de
wederzijdse rechtshulp in strafzaken inzake internationale misdrijven. In
dat kader heeft Nederland, samen met België en Slovenië, op
22 november 2011 een expert meeting georganiseerd over het onderwerp.
Dat evenement is succesvol verlopen. De resultaten van de bijeenkomst in
december 2011 en marge van de Vergadering van de Staten Partijen van
het Internationaal Strafhof in brede kring gepresenteerd.
2. Europese justitiële ruimte
2.1. Evaluatie van justitiële samenwerking in strafzaken
De Europese Commissie heeft zich ten doel gesteld om in 2012/2013 een
rechtsstaatmonitoring c.q. brede (aanvullende) evaluatie voor justitiële
samenwerking in strafzaken te ontwikkelen. Ter voorbereiding van deze
monitoring/evaluatie is Nederland samen met Frankrijk en Duitsland bezig
met een pilot. Ten behoeve van dat proefproject is de afgelopen tijd
gewerkt aan het ontwikkelen van de methodiek. Dat project is nu in de
fase van het afleggen van» peer review visits» aan de drie deelnemende
lidstaten.
2.2. Europees Strafregister Informatiesysteem

1

Verordening (EU) nr. 211/2011 van het
Europees Parlement en de Raad van 16 februari 2011 over het burgerinitiatief.
2
Kamerstukken II, 20 112, 30 184, nr. 34.

Het Europees Strafregister Informatiesysteem (ECRIS) is op 27 april in
werking getreden. Vanaf deze datum maken Nederland, Oostenrijk,
Tsjechië, Denemarken, Estland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland,
Letland, Litouwen, Polen, Roemenië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk
deel uit van het systeem en kunnen onderling elektronisch strafrechtelijke
gegevens worden uitgewisseld. De overige lidstaten zullen zo spoedig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 131

5

mogelijk dit jaar volgen. In de overgangsfase, totdat iedere lidstaat is
aangesloten op het ECRIS, zullen het nieuwe elektronische systeem en het
handmatige («papieren systeem») naast elkaar blijven bestaan.
In Nederland is het ECRIS in de regelgeving geïmplementeerd door
middel van een wijziging van het Besluit justitiële en strafvorderlijke
gegevens die op 1 april jl. van kracht is geworden.
2.3. Passagiersgegevens (PNR)
De Europese Commissie heeft op 2 februari 2011 een voorstel gepresenteerd voor de oprichting van een EU-systeem voor de uitwisseling van
gegevens van vliegtuigpassagiers (Passenger Name Record-gegevens,
oftewel PNR). Deze gegevens kunnen vervolgens gebruikt worden voor
het voorkomen, opsporen, onderzoeken en vervolgen van terroristische
misdrijven en zware criminaliteit. Met dit wetgevende voorstel voldoet de
Commissie aan de oproep in het Stockholm Programma. Eind april 2012 is
in de JBZ-Raad overeenstemming bereikt over de tekst op basis waarvan
de onderhandelingen met het Europees Parlement zullen starten.
Nederland heeft zich in deze bijeenkomst van de Raad van stemming
onthouden vanwege de bepaling over de bewaartermijn in combinatie
met de ruime toegang tot de gegevens gedurende deze termijn.
2.4. Brussel I
Tijdens de bijeenkomst van 8 juni jl. heeft de Raad een algemene
oriëntatie bereikt over de tekst van de verordening betreffende de
herziening van Brussel I. Eerder was er op 14 december 2011 door de
Raad overeenstemming bereikt over richtsnoeren voor verdere behandeling op het punt van afschaffing van de exequaturprocedure. De
politieke richtsnoeren gaan uit van afschaffing van het exequatur en
handhaving van alle bestaande rechtsmiddelen in het land van tenuitvoerlegging. Voor werknemers is er sprake van een uitbreiding van de
rechtsmiddelen. Wat betreft de bevoegdheid van de rechter wordt de
status quo gehandhaafd; de bevoegdheid blijft in beginsel beperkt tot
verweerders die hun woonplaats hebben in de Europese Unie. Alleen voor
consumenten en werknemers is bepaald dat zij altijd een bevoegde
rechter in de Europese Unie kunnen vinden. Arbitrage valt buiten de
werkingssfeer van de verordening.
De onderhandelingen over de overwegingen van de ontwerpverordening
worden in de Raadswerkgroep voortgezet. De verwachting is dat het
dossier tijdens het voorzitterschap van Cyprus kan worden afgerond.
2.5. Huwelijksvermogensrecht en vermogensrechtelijke gevolgen
van geregistreerde partnerschappen
De Commissie heeft tijdens de bijeenkomst van de Raad van 12 april 2011
voorstellen gepresenteerd voor een verordening betreffende de
bevoegdheid, het toepasselijk recht, de erkenning en de tenuitvoerlegging
op het gebied van 1) huwelijksvermogensstelsels en 2) de vermogenrechtelijke gevolgen van geregistreerde partnerschappen. Beide voorstellen
regelen vraagstukken van internationaal privaatrecht in verband met het
huwelijksvermogensstelsel die kunnen rijzen bij huwelijken tussen
EU-burgers en de vermogensrechtelijke gevolgen van een geregistreerd
partnerschap. De ontwerpverordeningen bevatten – naast de erkenning
rechterlijke beslissingen – regels die bepalen welk recht van toepassing is
op het huwelijksvermogensstelsel c.q. het stelsel dat het vermogen van
geregistreerde partners beheerst en regels die bepalen van welke lidstaat
de rechter bevoegd is te oordelen in geval van geschillen. Nederland staat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 131

6

in beginsel positief tegenover beide voorstellen; doordat niet meer in
verschillende landen hoeft te worden geprocedeerd, wordt de rechtszekerheid voor de burger vergroot en worden administratieve lasten
verminderd. Nederland zet zich bij de besprekingen die thans op het
niveau van de Raadswerkgroep worden gevoerd in voor de gelijkberechtiging van hetero- en homoseksuele paren. Voorts is het wat Nederland
betreft belangrijk dat voor geregistreerde partnerschappen zoveel
mogelijk dezelfde regels gelden als voor huwelijken.
3. Veiligheid en criminaliteitsbestrijding
3.1. Interne veiligheidsstrategie
In de in 2010 verschenen Mededeling over de interne veiligheidsstrategie
heeft de Europese Commissie vijf strategische doelen geformuleerd die
de interne veiligheid van de EU moeten versterken.1 Deze doelen zijn het
verstoren van internationale criminele netwerken, het voorkomen van
terrorisme en het adresseren van radicalisering en rekrutering, het
verhogen van het niveau van veiligheid voor burgers en bedrijfsleven in
cyberspace, het vergroten van veiligheid door grensbeheer en Europa’s
weerbaarheid vergroten bij rampen en crises. In het kader van de interne
veiligheidstrategie participeert Nederland in verscheidene grensoverschrijdende operationele projecten om bij te dragen aan de vijf strategische doelen. Onder de verschillende subparagrafen vindt u hierover per
doel nadere informatie. De interne veiligheidsstrategie draagt bij aan
geïntegreerde benadering ter verbetering van het versterken van interne
veiligheid van de Europese Unie.
3.2. Cyber security
Nederland zet, in lijn met de Nationale Cyber Security Strategie2, actief in
op een integrale aanpak van cybercrime en cyber security binnen de
Europese Unie. Nederland vraagt hierbij aandacht voor publiek-private
samenwerking. Nederland hecht tevens belang aan een goede samenwerking tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten. Nederland
participeert in dit kader actief aan oefeningen op het terrein van cyber
security tussen EU-lidstaten en de Verenigde Staten. Nederland streeft bij
haar inzet naar versterking van de veiligheid van de digitale samenleving.
In het kader van integrale benadering roept Nederland tevens op tot
samenwerking met de NAVO en de Verenigde Naties.
Nederland leidt het, in 2011 gestarte, Europees gefinancierde internationale project «Clean IT». In dit project komen overheden, internet
industrie en NGO’s tot een gezamenlijk voorstel over hoe je terrorisme via
internet beter kan bestrijden. Het internet wordt door terroristen vooral
gebruikt voor propaganda- en recruteringsdoeleinden. Er zijn workshops
gehouden in Amsterdam, Madrid, Brussel en Berlijn en de eerste
resultaten van het project zijn zichtbaar gemaakt via een website3.
Samenwerkingsafspraken en onderlinge intenties tussen publieke en
private partijen worden nu vastgelegd. Deze worden aangevuld met een
lijst van best practices waarmee terroristische activiteiten die via internet
worden uitgevoerd, kunnen worden tegengegaan. Alle afspraken en best
practices worden zorgvuldig afgewogen tegen privacy aspecten en het
belang van een vrij toegankelijk internet voor een ieder. Het project wordt
mede uitgevoerd door België, het Verenigd Koninkrijk, Spanje en
Duitsland. Aan de overige Europese lidstaten is gevraagd of ze in de loop
van dit project willen aansluiten.
1

Kamerstukken II 2010/11, 32 317, nr. 32.
Kamerstukken II 2010/11, 26 643, nr. 174.
3
www.cleanITproject.eu.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 131

7

Op 28 maart 2012 heeft de Commissie de «Mededeling over de aanpak
van criminaliteit in onze digitale tijd» uitgebracht waarin overeenkomstig
het Stockholm Programma de oprichting van een Europees cybercrime
centrum EC3 wordt aangekondigd. Ten aanzien van de aanpak van
cybercrime verwelkomt Nederland het initiatief van de Commissie om te
komen tot het EC3, dat een centrale regisserende, aanjagende en
faciliterende rol moet spelen zodat lidstaten zelfstandig of gezamenlijk
kunnen optreden tegen cybercriminaliteit.1 De doelen die het EU Centrum
voor de bestrijding van cybercriminaliteit moet bereiken, passen bij de
Nederlandse inzet om lopende actieplannen op het terrein van cybercriminaliteit te versterken en versnellen. Op 6 juni 2012 heeft de JBZ-Raad
raadsconclusies aangenomen waarin zij de spoedige implementatie van
de mededeling politiek ondersteunt. Het is de bedoeling dat het cybercrime centrum EC3 per 1 januari 2013 operationeel zal zijn en is ondergebracht bij Europol in Den Haag.
3.3. Terrorisme en radicalisering
In Nederland is de Strategie ter Bestrijding Misbruik (zelfgemaakte)
Explosieven 2011–2015 inclusief werkprogramma opgesteld. Deze vormt
de leidraad voor de Nederlandse activiteiten voor alle betrokken partijen
en volgt de opbouw van de Nederlandse Contraterrorisme Strategie
2011–2015. De activiteiten lopen parallel aan het Europees Actieplan over
de beveiliging van explosieven. In de JBZ-Raad is recent gesproken over
de Europese Verordening precursoren voor explosieven, één van de
ambities uit het Stockholm Programma om een aanpak voor risicovolle
precursoren te realiseren Hierbij is een compromisvoorstel geagendeerd
dat de kernelementen van het oorspronkelijke voorstel behoudt, namelijk
een algemeen verbod voor burgers om de opgesomde chemicaliën te
verkrijgen, te bezitten of te gebruiken. Volgens dat voorstel kunnen
lidstaten afwijken van deze algemene regel door – kort gezegd – een
algemeen vergunningensysteem of een registratiesysteem in te voeren
voor drie van de meest gebruikte chemicaliën. Lidstaten die al een
registratiesysteem kennen, moeten dat systeem in lijn brengen met de
verordening. Nederland blijft onverminderd voorstander van het initiële
voorstel van de Commissie en het daarin opgenomen vergunningenstelsel, maar ziet dit compromis als laatste mogelijkheid om voortgang te
boeken in dit dossier. Het Voorzitterschap gaat op deze basis met het
Europees Parlement op zoek naar een oplossing. Aanpassingen aan de
verordening zullen worden aangebracht op basis van het compromisvoorstel.
In september 2011 is de «Radicalisation Awareness Network» (RAN) door
de Commissie gelanceerd. Doel van de RAN is om het radicaliseringsbeleid van lidstaten te ondersteunen met een Europees netwerk van
mensen die in de uitvoeringspraktijk werken aan het tegengaan van
extremisme en terrorisme. De RAN brengt hiertoe professionals,
maatschappelijke en andere sleutelfiguren samen in werkgroepen om
informatie en best practices uit te wisselen. Werkgroepen zijn gevormd op
terreinen als «community policing», internet- en sociaal media-gebruik,
gevangenissen en reclassering en slachtofferbetrokkenheid. Het netwerk
wordt ondersteund door een online forum. De Europese Commissie
financiert het netwerk, de strategische richting wordt bepaald door een
«Steering Committee«(leden zijn: de Commissie, het Commitee of the
Regions, RAN-werkgroepleiders en externe experts). Nederlandse experts
nemen deel aan het Steering Committee en aan de diverse werkgroepen.
De eerste werkgroepen zijn van start gegaan; in oktober 2012 is er een
symposium» op hoog niveau waar de werkprogramma’s van de
werkgroepen bekend zullen worden.
1

Kamerstukken II 2011/12, nr. 1412.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 131

8

3.4. Rampen en crisisbeheersing
De inzet van Nederland op het terrein van rampen en crisisbeheersing is
gericht op een efficiënte, effectieve en adequate (regionale) samenwerking wat betreft generieke en specifieke capaciteitsinzet. De samenwerking dient gebaseerd te zijn op een «all-hazard»-benadering van
risico’s en dreigingen. In dit kader levert Nederland een actieve bijdrage
aan de uitvoering van de Raadsconclusies inzake risicoanalyse door de
lidstaten en het daaropvolgende sectoroverschrijdende overzicht dat eind
2012 gerealiseerd dient te zijn door de Europese Commissie.
Nederland staat in dit kader positief tegenover de doelstelling van de
Europese Commissie om de efficiëntie, effectiviteit en de coherentie van
de EU rampenrespons te versterken, zoals verwoord in het wetgevingsvoorstel van de Commissie over de Europese Responscapaciteit van
20 december 2011.1 Het voorstel bevat verschillende elementen die tot
een verbetering van het huidige Mechanisme en tot een versterkte
samenwerking tussen de lidstaten en de EU kunnen leiden. De primaire
verantwoordelijkheid voor crisisbeheersing ligt echter bij de lidstaten.
Nederland is van mening dat het voorstel op een aantal punten verder
gaat dan het enkel aanvullen of ondersteunen van het civiele beschermingsbeleid van de lidstaten. De voornaamste punten van zorg betreffen
de reikwijdte van de Europese Responscapaciteit in noodsituaties, de
aanschaf en het beheer van gemeenschappelijke capaciteiten, en de
financiële bepalingen. Het kabinet zet in de bespreking van het wetgevingsvoorstel actief in op deze punten.
3.5. EU-beleidscyclus georganiseerde misdaad
Als onderdeel van de EU-beleidscyclus georganiseerde en zware
internationale criminaliteit heeft de Raad in juni 2011 ingestemd met de
raadsconclusies ter vaststelling van de EU-prioriteiten ter bestrijding van
de georganiseerde criminaliteit voor de periode 2011–2013. Deze
prioriteiten zijn tot stand gekomen op basis van het Organised Crime
Threat Assessment van Europol. Ter implementatie van de EU-prioriteiten
zijn meerjarige strategische doelen en jaarlijkse operationele actieplannen
opgesteld. Hoewel binnen alle actieplannen andere accenten worden
gelegd, richten ze zich over het algemeen op verbetering van de
informatie-uitwisseling via Europol, waardoor Europol meer en betere
analyses kan leveren, op toename van het aantal gezamenlijke opsporingsonderzoeken, bij voorkeur in de vorm van JITs, en op ontneming van
criminele winsten.
De operationele actieplannen ten aanzien van de verschillende
EU-prioriteiten worden momenteel uitgevoerd in het kader van zogeheten
EMPACT-projecten – EMPACT staat voor European Multidisciplinary
Platform against Crime Threats. Nederland neemt deel aan de uitvoering
van de operationele actieplannen betreffende de prioriteiten illegale
immigratie, synthetische drugs, containervrachten met illegale goederen,
mensenhandel, mobiele bendes en cybercrime. Voor de prioriteiten
mensenhandel, synthetische drugs en containervrachten met illegale
goederen geldt dat Nederland tevens co-driver van de projecten is. Het
implementatietraject loopt in ieder geval tot eind 2013.
EMPACT-project mensenhandel

1

Kamerstukken II 2011/12 nr. 1369.

Binnen het EMPACT-project voor mensenhandel wordt naast concrete
operationele samenwerking ook aandacht besteed aan zaken als
preventie, training, innovatie en het op een rij zetten van de nationale
wetgeving met betrekking tot mensenhandel, om beter zicht te krijgen op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 131

9

wat wel en niet mogelijk is op het gebied van samenwerking. Hoewel het
nog te vroeg is om definitieve conclusies te trekken, lijkt het erop dat dit
project er daadwerkelijk toe leidt dat de opsporingsdiensten van de
lidstaten meer informatie delen en meer gezamenlijke onderzoeken
draaien. Nederland kan onder de paraplu van het mensenhandelproject
bovendien de bilaterale samenwerking met bijvoorbeeld Hongarije een
meer structurele basis geven.
In de herfst van 2011 heeft de Commissie EU-subsidie toegekend aan een
Frans project om gemeenschappelijke richtlijnen voor de identificatie van
slachtoffers van mensenhandel vast te stellen. Dit is van belang om
slachtoffers in alle lidstaten dezelfde kans op identificatie en daarmee
opvang en zorg te geven. Namens Nederland nemen de gemeente
Amsterdam en de IND deel aan dit project. Vanuit het oogpunt van de
multidisciplinaire aanpak is er deze keer voor gekozen om niet de voor de
hand liggende organisaties (politie en OM) te laten deelnemen, maar juist
twee andere organisaties die ook een belangrijke rol spelen bij het
identificeren van slachtoffers. Door de deelname van de gemeente
Amsterdam wordt bovendien een bijdrage geleverd aan de verdere
verspreiding van kennis over de bestuurlijke aanpak in de EU. Andere
deelnemers aan het project zijn Roemenië, Bulgarije, Spanje en
Griekenland en UNODC, ILO, ICMPD en de Raad van Europa. Tijdens de
huidige, eerste fase van het project worden in de genoemde landen de
bestaande methodes om slachtoffers te identificeren in kaart gebracht en
best practices geïdentificeerd die een eerste aanzet vormen om tot
uniforme identificatierichtlijnen te komen. De looptijd van het project is
twee jaar.
Nederland heeft EU-subsidie ontvangen om in 2013 een EU-mensenhandelconferentie te organiseren. De conferentie heeft tot doel om de
multidisciplinaire (operationele) aanpak van mensenhandel te bevorderen.
Vanuit alle lidstaten zullen daarom vertegenwoordigers van 6 verschillende uitvoeringsorganisaties worden uitgenodigd (OM, politie, grensbewaking, immigratiedienst, arbeidsinspectie/SIOD en een gemeente), naast
een vertegenwoordiger van het beleidsniveau. In de uitspraak Rantsev
tegen Cyprus en Rusland (7 januari 2010) heeft het Europese Hof voor de
Rechten van de Mens bepaald dat lidstaten mensenhandel integraal
dienen aan te pakken en daarbij internationaal moeten samenwerken. Om
extra aandacht op deze uitspraak te vestigen krijgt de conferentie «Putting
Rantsev into Practice» als titel. Nederland zal tijdens de conferentie het
barrièremodel presenteren als een methode om de integrale aanpak in de
praktijk te brengen. Ook andere lidstaten krijgen de ruimte om hun aanpak
voor het voetlicht te brengen.
EMPACT-project cybercrime
In het EMPACT project «cybercrime» hebben de werkgroepleden uit
verschillende EU lidstaten, over het algemeen personen werkzaam bij
National High Tech Crime Centers en enkele beleidsadviseurs, een
Operational Action Plan (OAP) voor 2012 opgesteld. Een van de strategische doelen, passend bij enerzijds de uitwerking van de Nederlandse
Cybersecuritystrategie en anderzijds het Stockholm Programma, is het
verzekeren van een gemeenschappelijk juridische standaard voor de
aanpak van cybercrime. Daaronder worden ook die punten geïnventariseerd en, waar mogelijk, van verbeteringsvoorstellen voorzien op het
gebied van bevoegdheden van politie en justitie. Doordat personen
computers inmiddels anders gebruiken met technisch geavanceerde
toepassingen (multimediaal, webbased applicaties, cloud storage) is het
steeds moeilijker te onderkennen in welk territoir bewijsmiddelen zich
bevinden, en als dat wel te traceren is, duurt de afhandeling van interna-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 131

10

tionale rechtshulp verzoeken meestal te lang om de vluchtige data veilig
te stellen. In de werkgroep blijkt dat verschillende staten grensoverschrijdend optreden in cybercrime- onderzoek en daarbij vaak tegen het
territorialiteitsbeginsel en het uitgangspunt van nationale soevereiniteit
voor opsporing aanlopen. Er bestaat behoefte aan nieuwe en duidelijkere
regels. Het EMPACT-project «cybercrime» beoogt hiervoor voorstellen te
ontwikkelen. Met betrekking tot meer operationele aangelegenheden heeft
Nederland een presentatie gegeven over de ervaringen en lessen van het
KLPD bij de aanpak van botnets. Nederland stelt verder het document
«Handleiding cybercrime: van herkenning tot aangifte» voor Europese
verspreiding beschikbaar.
3.6. Bestrijding van seksueel misbruik, seksuele uitbuiting van
kinderen en kinderpornografie
Op 13 december 2011 is de richtlijn 2011/93/EU van het Europees
Parlement en de Raad ter bestrijding van seksueel misbruik en seksuele
uitbuiting van kinderen en kinderpornografie, en ter vervanging van
Kaderbesluit 2004/68/JBZ van de Raad (PbEU L 335) vastgesteld. De
implementatietermijn loopt af op 18 december 2013. De implementatie
van de richtlijn leidt tot enkele aanscherpingen van de Nederlandse
(straf)wetgeving ter bescherming van kinderen tegen seksuele uitbuiting
en seksueel misbruik. De daartoe benodigde wetgeving is thans in
voorbereiding.
Nederland heeft zich – in het licht van de Amsterdamse zedenzaak –
tijdens de onderhandelingen met succes beijverd voor aanscherping van
de bepalingen die ertoe strekken te voorkomen dat een persoon die is
veroordeeld voor één van de in de richtlijn omschreven strafbare feiten
werkzaamheden kan uitoefenen waarbij sprake is van regelmatig contact
met kinderen (artikel 10 van de richtlijn). Op grond van de richtlijn dienen
de lidstaten verzoeken om informatie uit het strafregister over veroordelingen voor zedenmisdrijven in te willigen wanneer het verzoek verband
houdt met een procedure die betrekking heeft op de toegang tot
werkzaamheden waarbij sprake is van regelmatig contact met kinderen.
Dit laatste betreft in Nederland de procedure ten behoeve van de
beoordeling van een Verklaring omtrent gedrag (VOG). Nederland wisselt
thans – vooruitlopend op de inwerkingtreding van de richtlijn – voor dit
doel gegevens uit met verschillende lidstaten (zoals het Verenigd
Koninkrijk, België, Duitsland, Frankrijk, Ierland, Zweden Italië,
Denemarken, Polen en Bulgarije), die hebben toegezegd om hieraan te
willen meewerken.
Tijdens de bijeenkomst van de Raad van 8 juni jl., heeft de Raad
conclusies aangenomen voor het initiatief om samen met de Verenigde
Staten te komen tot een «Global Alliance against Child pornography.»De
bedoeling van deze Alliance is om meer betrokkenheid te krijgen
wereldwijd voor een actieve aanpak van deelnemende landen tegen
seksueel misbruik en uitbuiting van kinderen via internet. Er wordt naar
gestreefd om zoveel mogelijk (derde) landen bij deze samenwerking te
betrekken.
4. Grensbeheer en visumbeleid
4.1. Buitengrenzen en illegale immigratie

1

Com(2011)559, d.d. 16 september 2011.

Tijdens de Raad van 22–23 september 2011 heeft de Commissie twee
voorstellen gepresenteerd voor het verder verbeteren en versterken van
het Schengenbestuur, te weten een voorstel voor een Schengenevaluatieen toezichtmechanisme,1 en een voorstel voor een wijziging van de
Schengengrenscode (SGC) met o.a. als doel het vaststellen van gemeen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 131

11

schappelijke regels over de tijdelijke herintroductie van grenscontroles
aan de binnengrenzen in buitengewone omstandigheden.1 Beide
voorstellen zijn de afgelopen maanden uitgebreid besproken in Raadsverband. Tijdens de JBZ Raad van 7–8 juni jl. werd een algemene
oriëntatie vastgesteld over de tekst van beide voorstellen. Ook werd een
(voorlopig) akkoord bereikt om de rechtsgrondslag van het voorstel voor
het Schengenevaluatiemechanisme te wijzigen van artikel 77 VWEU in
artikel 70 VWEU. De vorm van de evaluaties en de rolverdeling daarbij
tussen lidstaten en de Commissie is conform Nederlandse wens
vastgelegd. Daarnaast zijn, op voorspraak van Nederland, rechtsstatelijke
aspecten toegevoegd aan de tekst; het functioneren van instanties die
betrokken zijn bij de uitvoering van het Schengenacquis zullen in de
Schengenevaluaties ook worden meegenomen. Tijdens het AO JBZ-Raad
van 6 juni 2012, en per brief van 31 mei 2012,2 is uw Kamer hierover
uitvoerig geïnformeerd. Zoals u weet, kan het Europees Parlement zich
niet goed vinden in het politieke besluit van de Raad van 7–8 juni jl. U
wordt een dezer dagen geïnformeerd over de gevolgen die het Parlement
hieraan verbindt voor wat betreft enkele andere dossiers.
2011 was wederom een belangrijk jaar voor Frontex. Op 10 oktober 2011
nam de Raad de gewijzigde oprichtingsverordening van Frontex aan. Deze
wijziging heeft de mogelijkheden en slagkracht van Frontex in belangrijke
mate vergroot en zijn fundamentele rechten beter geborgd. Door de
wijziging kan Frontex sneller en effectiever reageren indien dit gewenst is.
Het agentschap is beter in staat om voldoende grenswachters en
materieel in te zetten aan de Europese buitengrenzen. Ook kan het
agentschap nauwer samenwerken met derde landen, onder meer door het
inzetten van Frontex-liaison officers in derde landen. Met Turkije is
inmiddels een samenwerkingsovereenkomst gesloten. Daarnaast is
Frontex bezig met het aanstellen van een grondrechtenfunctionaris.
Tevens wordt een adviesforum voor de grondrechten opgericht, om
ervoor te zorgen dat de grondrechten in alle Frontex-activiteiten worden
geëerbiedigd. Nederland heeft zich in de onderhandelingen over de
Frontex-verordening ingezet om grondrechten goed te verankeren en is
derhalve blij met deze versterking van Frontex.
Ook op operationeel niveau is Frontex in 2011 van groot belang gebleken
bij het vergemakkelijken van de operationele samenwerking tussen de
lidstaten op het gebied van grensbeveiliging en terugkeer, met name bij
het ondersteunen van de Griekse autoriteiten bij de grens van Griekenland
met Turkije en bij operaties op de Middellandse Zee. Nederland heeft in
2011 aan verschillende Frontex-operaties deelgenomen. Zo heeft
Nederland ruim honderd grenswachten en documentenexperts ingezet in
operaties Poseidon en Attica aan de Turks-Griekse grens. Ook hebben
tachtig Nederlandse tolken deze operaties ondersteund. Nederland blijft
ook in 2012 deelnemen aan operatie Poseidon. Daarbovenop heeft
Nederland in 2011 twee mijnenjagers en een vliegtuig van de Nederlandse
Kustwacht ingezet voor operationele activiteiten van Frontex. Naast de
operaties in Griekenland en de Middellandse Zee heeft Nederland een
significante bijdrage geleverd aan lucht-, zee- en landoperaties in
verscheidene andere lidstaten. Deze bijdrage zal ook in 2012 worden
gehandhaafd.

1

Com(2011)560, d.d. 16 september 2011.
Kamerstukken II, 2011/12, 32 317, nr. 121.
3
Kamerstukken II, 2011/12, 22 112, nr. 1236.
2

Tijdens de Raad van 27–28 oktober 2011 heeft de Commissie een
mededeling gepresenteerd over «Slimme grenzen». In de mededeling
worden voorstellen over een Europees in- en uitreissysteem (EES) en een
Europees geregistreerd reizigersprogramma (RTP) gepresenteerd, met als
doel een bijdrage te leveren aan het verbeteren van het grenstoezicht in
de Europese Unie. In het BNC-fiche van 25 oktober 20113 beoordeelt de
Nederlandse regering de plannen zoals deze door de Commissie zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 131

12

gepresenteerd in beginsel positief. De voorstellen sluiten aan op de
ambities van Nederland op het terrein in het grensbeheer. Nederland acht
het wel wenselijk dat de kostenonderbouwing en de privacy- en uitvoeringsconsequenties worden verduidelijkt. Nederland heeft in navolging
van deze mededeling samen met Denemarken op 2–3 februari 2012 een
EU-conferentie op het gebied van vernieuwing grensmanagement
georganiseerd. De wetgevende voorstellen van de Commissie worden in
het derde kwartaal van 2012 verwacht.
Op 12 december 2011 publiceerde de Commissie een wetsvoorstel voor
een verordening voor een Europees grensbewakingssysteem (EUROSUR).
Het voorstel voorziet in een wettelijk kader en geeft zo gehoor aan het
verzoek van de Europese Raad van 23–24 juni 2011 om prioriteit te geven
aan de verdere ontwikkeling van een Europees grensbewakingssysteem
van de maritieme en landgrenzen van de EU. EUROSUR moet de controle
van de buitengrenzen van de EU versterken, en het makkelijker maken om
mensen die op zee in gevaar zijn te zoeken en te redden. Op 13 januari jl.
is de beoordeling van het voorstel aan de Tweede Kamer aangeboden.1
Nederland is in beginsel positief over het wetsvoorstel en met name over
de mogelijke effecten die EUROSUR kan hebben door het terugdringen
van de illegale immigratie. Nederland heeft ook een aantal aandachtspunten. Zo moet de meerwaarde van EUROSUR eerst worden afgezet
tegen de kosten, en is er meer duidelijkheid nodig over de aard en
procedures van de uitwisseling van gegevens. Tijdens het AO behandelvoorbehoud EUROSUR van 16 februari 2012 en tijdens het AO JBZ-Raad
van 6 maart 2012 is uw Kamer hierover uitvoerig geïnformeerd. Onderhandelingen bevinden zich in de Raad op dit moment nog op ambtelijk
niveau.
Tijdens de JBZ-Raad van 13–14 december 2011 is afgesproken dat de
Raad halfjaarlijks de stand van zaken en belangrijke ontwikkelingen in de
Schengenruimte bespreekt op basis van een rapport van de Commissie
met de bedoeling om de sturing te verbeteren en de samenhang tussen
de verschillende initiatieven ten behoeve van de versterking van de
Schengenruimte te borgen. Tijdens de JBZ-Raad van 8 maart 2012 zijn
hierover Raadsconclusies aangenomen. Tijdens de JBZ-Raad van 7–8 juni
jl. is het eerste halfjaarlijkse rapport van de Commissie van 16 mei 20122
over het functioneren van de Schengenruimte besproken.
Tijdens de JBZ-Raad van 26 april jl. is een routekaart voor een coherent
EU-antwoord op de aanhoudende migratiedruk aangenomen. In de
routekaart worden verschillende prioriteiten benoemd voor het tegengaan
van de toegenomen migratiedruk. Binnen deze prioriteiten worden
verschillende acties en activiteiten gesignaleerd, die de komende
maanden en jaren worden ondernomen om deze prioriteiten te behalen.
Nederland heeft de routekaart verwelkomd als een goed initiatief om de
toegenomen migratiedruk gecoördineerd aan te pakken. Nederland is er
met name over te spreken dat in de routekaart de bestrijding van illegale
immigratie via de Grieks-Turkse grens, het misbruik van de reguliere
procedures, de samenwerking met derde landen en terugkeer als
prioriteiten zijn benoemd. De routekaart is een levend document dat al
naar gelang de actuele ontwikkelingen in de EU kan worden aangepast.
De Raad zal voortgang van de routekaart blijven monitoren.
4.2. Visa

1
2

Kamerstukken II, 2011/12, 22 112, nr. FG.
COM(2012)230.

Op 11 oktober 2011 hebben de EU lidstaten het Visuminformatiesysteem
(VIS) in gebruik genomen. In EU-VIS wordt informatie opgenomen over
alle kortdurende visa voor alle landen in het Schengengebied. Hiermee
kunnen EU lidstaten informatie over eerdere en actuele visumaanvragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 131

13

met elkaar uitwisselen. Het EU-VIS is bij de start in gebruik genomen bij
de ambassades en consulaire posten van Europese landen in NoordAfrika (Algerije, Egypte, Libië, Mauritanië, Marokko en Tunesië). Op 10 mei
jl. volgden landen uit het Midden-Oosten (Israël, Jordanië, Libanon, Syrië,
bezette Palestijnse gebieden en Irak). Op 5 juni jl. is ook de registratie in
het VIS van start gegaan voor visumuitgifte op de Nederlandse buitengrenzen. Op 2 oktober 2012 volgt de Golf-regio.
Tijdens de Raad van 13–14 december 2011 hebben de lidstaten een
politiek akkoord bereikt over de aanpassing van Verordening 539/2001 om
een opschortingsmechanisme (de zogenoemde noodremprocedure) voor
visumliberalisatie in de verordening op te nemen. Het opschortingsmechanisme zal gebruikt kunnen worden bij hoge instroom van illegale
migranten, misbruik van de asielprocedure en bij situaties waarin landen
niet meewerken aan terugkeer. In dergelijke situaties kan de visumvrijstelling met derde landen worden opgeschort. Op dit moment wordt er
tussen de Raad en het Europees Parlement onderhandeld over de
definitieve versie van het opschortingsmechanisme.
Er is in Europees verband vooruitgang geboekt bij de onderhandelingen
over de visumfacilitatieovereenkomst met Kaapverdië en bij de verbetering van de bestaande visumfacilitatieovereenkomsten met Moldavië,
de Russische Federatie en Oekraïne. De onderhandelingen met Oekraïne
zijn in december 2011 afgerond. Begin 2012 heeft de Europese Commissie
onderhandelingen voor een visumfacilitatieovereenkomst, en een terugen overnameovereenkomst met Armenië en Azerbeidjaan gestart. Met de
Russische Federatie is de Europese Commissie in januari 2012 gestart met
een actieplan («Common Steps») met strikte voorwaarden voor visumliberalisatie op termijn. Een soortgelijk actieplan werd in 2011 gestart met
Moldavië en Oekraïne.
5. Migratie- en asielbeleid
5.1. Legale migratie
Een gemeenschappelijk migratiebeleid draagt bij aan de versteviging van
de economie en de concurrentiepositie van de EU. De richtlijn inzake de
toelating van hooggekwalificeerde arbeidsmigranten (blauwekaartrichtlijn) is inmiddels geïmplementeerd en de richtlijn inzake één enkele
aanvraagprocedure voor een gecombineerde vergunning is in de
implementatiefase. Over de voorstellen voor een richtlijn inzake de
tijdelijke overplaatsing binnen een onderneming van werknemers uit
derde landen en inzake de toelating van seizoensarbeiders wordt nog
onderhandeld. Deze (voorstellen voor de) richtlijnen dienen ertoe om
bureaucratische regelgeving en administratieve lastendruk te verminderen en dragen bij aan de economische ontwikkeling en prestaties van
Nederland en van de EU op lange termijn. De EU-blauwekaartrichtlijn en
het voorstel voor de richtlijn inzake de tijdelijke overplaatsing binnen een
onderneming van werknemers uit derde landen passen goed in het
Nederlandse beleid om meer hooggekwalificeerde arbeids- en kennismigranten aan te trekken en de intra-EU-mobiliteit voor hen te vergroten.
Tussen de Raad en het Europees Parlement is in juni 2011 overeenstemming bereikt over de inhoud van het voorstel om één enkele
aanvraagprocedure voor een gecombineerde vergunning voor onderdanen van derde landen om op het grondgebied van een lidstaat te
verblijven en te werken («Single Permit»). Een horizontale discussie inzake
concordantietabellen – de tabellen waarin wordt aangegeven hoe
richtlijnen zijn omgezet – kon toen nog niet worden beslecht. In oktober

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 131

14

2011 is over dit technische, horizontale punt, een akkoord bereikt, en op
24 november 2011 is de richtlijn in de Raad aangenomen.
De onderhandelingen inzake het voorstel voor een richtlijn voor tijdelijke
overplaatsing binnen een onderneming van werknemers uit derde landen
bevinden zich binnen de Raad op Coreper-niveau. In het voorstel worden
voorwaarden bepaald voor de toegang en het verblijf – op het grondgebied van lidstaten voor langer dan drie maanden – van onderdanen van
derde landen en hun gezinsleden in het kader van een overplaatsing
binnen een onderneming. Nederland is voorstander van een soepele en
snelle toelatingsprocedure, omdat het gaat om hoogopgeleide
werknemers die voor internationale ondernemingen werken en zo een
belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de economie en samenleving.
Het voorstel laat het bestaan van de nationale kennismigrantenregeling en
de EU-blauwekaartrichtlijn onverlet.
Op 6 februari jl. werd uw Kamer geïnformeerd over de laatste stand van
zaken met betrekking tot de onderhandelingen over het voorstel voor een
richtlijn over seizoensarbeiders. Deze verlopen moeizaam en bevinden
zich op dit moment nog op ambtelijk niveau. Het voorstel regelt een meer
uniforme toelatingsprocedure voor toelating en verblijf van seizoensarbeiders van buiten de EU en bevat bepalingen die uitbuiting moeten
tegengaan. Voor de Nederlandse arbeidsmarkt heeft het voorstel weinig
toegevoegde waarde aangezien er op dit moment nauwelijks seizoensarbeiders van buiten de EU naar Nederland komen. Bovendien zijn er
vraagtekens te plaatsen wat betreft het subsidiariteitsprincipe. In overleg
met uw Kamer zijn op 28 oktober 2010 vijf aandachtspunten van
Nederland voor de onderhandelingen geformuleerd. De Nederlandse inzet
blijft om al deze vijf punten te realiseren. In de laatste versie van de
voorstellen zijn deze punten ook daadwerkelijk verwerkt.
Op 15 november 2011 publiceerde de Europese Commissie haar
groenboek over de richtlijn gezinshereniging (2003/86/EG). Met de
publicatie van dit groenboek heeft de Commissie een brede discussie op
gang gebracht onder alle betrokken partijen. De Commissie wilde hiermee
onderzoeken hoe de richtlijn in de praktijk functioneert en in hoeverre de
huidige richtlijn gezinshereniging moet worden herzien. Tijdens een
algemeen overleg op 15 februari jl. is een concept kabinetsreactie met uw
Kamer besproken. Daarna heeft het kabinet op 1 maart jl. haar reactie op
dit groenboek aan de Commissie heeft gezonden. Uw Kamer heeft hiervan
een afschrift ontvangen.
Inmiddels heeft de Europese Commissie aangegeven dat de consultatie
vooralsnog geen aanleiding heeft gegeven om de richtlijn te wijzigen. De
Commissie ziet genoeg mogelijkheden om het functioneren van de
richtlijn te verbeteren door interpretatieve richtsnoeren op te stellen en de
implementatie op onderdelen van de richtlijn te verbeteren. Wel staat de
Commissie, op instigatie van Nederland, open voor het instellen van een
expertgroep die zich gaat buigen over het functioneren van de richtlijn. De
Commissie heeft aangegeven dat in deze werkgroep experts uit lidstaten,
het Grondrechtenagentschap van de EU en andere organisaties kunnen
deelnemen. Nederland betreurt het besluit van de Commissie om de
richtlijn ongewijzigd te laten en zal zich blijven inzetten om met name
integratie, misbuik en fraude bij gezinsmigratie op de agenda te houden in
Brussel. Nederland zal een actieve rol gaan spelen in de expertgroep om
genoemde problematiek bij gezinsmigratie effectief aan te kunnen pakken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 131

15

5.2. Integratie
Nederland heeft naar aanleiding van het verschijnen van de mededeling
Europese agenda voor de integratie van onderdanen uit derde landen
o.m. gepleit voor aandacht voor de relatie tussen migratie en integratie en
de aandacht voor de integratie van EU burgers. Uw kamer is in de brief
van 15 december 2011 reeds geïnformeerd over de uitkomst van de
conclusies die zijn aangenomen tijdens de Raad Justitie en Binnenlandse
Zaken d.d. 13–14 december jl.1
De regering heeft zich ervoor ingezet in de Raadsconclusies op te laten
nemen dat integratie niet enkel voor derdelanders, maar ook voor
EU-burgers van groot belang is. Het krachtenveld in de Europese Unie is
in dezen echter verdeeld. Nederland heeft daarom gemeend, gezamenlijk
met Duitsland en Oostenrijk, in een aangehechte verklaring het belang
van integratie van eenieder met een migrantenachtergrond en de
bevordering van informatieuitwisseling hieromtrent te moeten
benadrukken.
5.3. Asiel
De inzet om het gemeenschappelijk Europees asielstelstel (GEAS) in 2012
te voltooien geldt onverkort. Nederland hechte grote waarde aan het
GEAS, dat met een uniforme aanpak door lidstaten moet leiden tot een
gelijkwaardige bescherming en verdere harmonisatie binnen de EU.
De onderhandelingen op het gebied van de Kwalificatierichtlijn zijn
inmiddels voltooid en de gewijzigde richtlijn2 is op 20 december 2011
gepubliceerd in het publicatieblad van de Europese Unie3. Omzetting in
nationaal recht dient te geschieden voor 21 december 2013.
Op 21 maart jl. is door de lidstaten het mandaat voor de informele triloog
met het EP verleend voor de Opvangrichtlijn. Het Voorzitterschap beoogt
de onderhandelingen z.s.m. te kunnen afronden. Nederland kan zich
grotendeels vinden in de voorliggende (compromis)teksten. Op het
onderdeel detentie ligt nog een aantal bespreekpunten voor.
Op 4 april jl. hebben de lidstaten ingestemd met de Raadspositie inzake de
Dublinverordening en is de informele triloog gestart. Nederland is
tevreden met het in de Raad uitonderhandelde voorstel. Zo kan Nederland
het vroegtijdige waarschuwingsmechanisme ondersteunen.
Op 6 juni jl. is er door de lidstaten een mandaat verleend voor het starten
van de triloog voor de Procedurerichtlijn. Uitgangspunt voor de Nederlandse positie was om, waar nodig, op onderdelen de asielprocedure aan
te passen, maar met behoud van het fundament en de belangrijkste
uitgangspunten van de asielprocedure zoals we die in Nederland kennen.
Zo kan Nederland op basis van de laatste versie van de tekst die nu ter
tafel ligt het éénstatusstelsel handhaven. Voor Nederland is het bereikte
compromis een goed uitgangspunt voor de onderhandelingen met het EP.

1

Kamerstukken II, 2011/12, 32 317, 32 502,
nr. 97.
2
2011/95/EU.
3
L 377/9.

Op 30 mei jl. heeft de Commissie een (herzien) voorstel uitgebracht voor
de Eurodacverordening, waarmee de Commissie de mogelijkheid creëert
om onder strikte voorwaarden de vingerafdrukken van Eurodac te mogen
raadplegen in strafrechtelijke onderzoeken naar ernstige strafbare feiten.
Nederland is, met inachtneming van de voor bescherming van persoonsgegevens geldende kaders, voorstander van deze mogelijkheid. Uw
Kamer zal omstreeks half juli nader worden geïnformeerd over het
standpunt van het kabinet via een BNC-fiche.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 131

16

Voorts hebben EU-lidstaten in het kader van hervestiging op 29 maart jl.
overeenstemming bereikt over de voorwaarden voor financiële middelen
waar hervestigingslanden in 2013 een beroep op kunnen doen.
Op 2 december 2011 verscheen de Commissiemededeling inzake
versterkte solidariteit binnen de EU op het gebied van asiel1. Mede op
basis hiervan werden er in de JBZ-Raad van 8 maart jl. Raadsconclusies
aangenomen die oproepen tot versterkte inzet van de EU-agentschappen,
met name EASO en Frontex, hetgeen Nederland van harte ondersteunt.
Griekenland heeft op basis van zijn nationale Actieplan van 2010 nieuwe
diensten voor opvang en asiel opgericht en er is een begin gemaakt met
het wegwerken van de achterstanden bij het verwerken van asielverzoeken. Nederland vindt de voortgang echter niet snel genoeg, en is dan
ook voorstander om naar aanvullende vormen van ondersteuning te
zoeken. Een andere stap in de goede richting is dat Frontex-operaties in
Griekenland verder zijn versterkt.
5.4. Terugkeer
Nederland zet zich ervoor in dat ook in Europees verband terugkeer wordt
benaderd als integraal onderdeel van het bredere migratiebeleid én als
onderdeel van de betrekkingen met derdelanden.
Een belangrijke stap in dit verband is de aanname van Raadsconclusies
door de JBZ-Raad van 9 en 10 juni 2011 over het Europese terug- en
overnamebeleid. De Raad heeft besloten dat stimulansen kunnen worden
ingezet om landen te bewegen mee te werken aan terugkeer. Dit kunnen
zowel elementen zijn uit de Totaalaanpak van migratie en mobiliteit als
andere vormen van (niet-migratie gerelateerde) samenwerking met het
desbetreffende land. Ook kan conditionaliteit worden toegepast indien
landen niet meewerken aan terug- en overname. Tot slot zullen ook
onderhandelingen over terug- en overnameovereenkomsten worden
geïnitieerd met herkomstlanden, waar tot op heden voornamelijk
onderhandelingen werden gevoerd met buurlanden van de EU.
Op 1 maart 2011 trad de overeenkomst met Georgie in werking. In het
voorjaar van 2012 werden de onderhandelingen met Kaapverdië afgerond
en werden onderhandelingen met Armenië en Azerbeidzjan gestart.
Op het terrein van het Europese terug- en overnamebeleid is de nodige
moeite gestoken om de uitonderhandelde terug- en overnameovereenkomst met Turkije te laten ondertekenen en vervolgens te implementeren.
U bent per brief geïnformeerd over de Raadsconclusies die in dit kader
zijn aangenomen.2
Nederland hecht veel waarde aan een spoedige ondertekening en
implementatie van deze overeenkomst met Turkije omdat hierdoor de
uitzetting van illegaal verblijvende vreemdelingen uit EU-lidstaten naar
Turkije vergemakkelijkt zal worden. Dit is mede van belang voor
Griekenland, waar jaarlijks een groot aantal illegale vreemdelingen de EU
binnenkomt via de Turks-Griekse grens.
Op 1 maart 2011 trad de overeenkomst met Georgie in werking. In het
voorjaar van 2012 werden de onderhandelingen met Kaapverdië afgerond
en werden onderhandelingen met Armenië en Azerbeidzjan gestart.
1

COM(2011) 835.
Kamerstukken II, 2011/12, 21 501-31, nr. 284
en Kamerstukken II, 2011/12, 21 501-02,
nr. 1096.

2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 131

17

De in het actieplan behorend bij het Stockholm Programma aangekondigde mededeling over de evaluatie van het gemeenschappelijke
terugkeerbeleid en over de toekomstige ontwikkeling ervan is tot op
heden niet door de Commissie gepubliceerd.
5.5. Externe dimensie van migratie
De Commissie heeft op 18 november 2011 de mededeling uitgebracht
inzake een totaalaanpak van migratie en mobiliteit.1 Raadsconclusies
hierover zijn op 29 mei 2011 aangenomen door de Raad Algemene Zaken.
Het voorstel sluit op hoofdlijnen aan bij de meer geïntegreerde
benadering van de externe dimensie van migratie waar Nederland
voorstander van is. De belangrijkste wijziging betreft dat de totaalaanpak
meer wordt verbonden met andere beleidsvelden, waaronder het beleid
voor visa voor kort verblijf, het buitenlandse beleid en de interne
beleidsprioriteiten van de EU. Tevens wordt asiel en internationale
bescherming als een vierde volwaardige pijler aan de totaalaanpak
toegevoegd.
In oktober 2011 is de EU een mobiliteitspartnerschap met Armenië
overeengekomen. Nederland zal participeren in een project dat ziet op
terugkeer en herintegratie van Armeense onderdanen. In het kader van
het mobiliteitspartnerschap met Georgië leverde Nederland in 2011 een
financiële bijdrage voor een terugkeer- en herintegratieproject, evenals
deskundigen voor projecten gericht op capaciteitsversterking van
migratie-instituties in Georgië en Kaapverdië. Tot slot werden met Tunesië
en Marokko diverse gesprekken gevoerd over een mobiliteitspartnerschap. Er is hierbij nog geen akkoord bereikt.
In 2011 hebben met diverse regio’s bijeenkomsten plaatsgevonden in het
kader van de EU-migratiedialogen. Zo werd bij het Praag-proces op de
ministeriële conferentie in Poznan het Actieplan 2012–2016 aangenomen.
In het kader van het Rabat proces werd de Dakar-strategie aangenomen,
het werkplan voor de periode 2012–2014. Nederland heeft voorts een
financiële bijdrage toegekend aan het onder het Boedapest-proces
geïnitieerde project dat beoogt een basis te leggen voor migratiesamenwerking met landen langs de zijderoute, waaronder Afghanistan, Pakistan,
Irak en Bangladesh. In 2011 werd het Söderköping-proces opgeheven. De
migratiesamenwerking met de betreffende landen wordt ondergebracht in
het nieuw opgerichte panel voor migratie en asiel binnen het Oostelijk
Partnerschap. In 2012 vond een tweede ronde plaats van de in 2010
geïnitieerde migratiedialoog met de landen in Sub-Sahara Afrika,
Caraïben en de Stille Zuidzee in het kader van de Cotonou-overeenkomst.
De minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J. W. E. Spies
De minister voor Immigratie, Integratie en Asiel,
G. B. M. Leers

1

COM(2011) 743.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 131

18