Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2144
Vragen van het lid Van Nispen (SP) aan de Minister van Veiligheid en Justitie
over het pleidooi voor een fonds om justitiële dwalingen te voorkomen
(ingezonden 23 april 2014).
Antwoord van Minister Opstelten (Veiligheid en Justitie) (ontvangen 5 juni
2014)
Vraag 1
Bent u bekend met de uitzending van Brandpunt van 20 april 2014 over
gerechtelijke dwalingen?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening dat in de toekomst voorkomen moet worden dat mensen
die jarenlang ten onrechte vast hebben gezeten zo lang moeten wachten op
gesprekken, excuses en schadevergoeding van justitie? Zo ja, hoe gaat dat
voorkomen worden?
Antwoord 2
Ja. In de praktijk blijken deze procedures doorgaans ook goed te lopen; in de
afgelopen jaren zijn verschillende zaken adequaat en snel afgehandeld. De
definitieve afdoening van een schadeclaim kan echter enige tijd vergen. Dit is
onder andere afhankelijk van de omvang van een claim, de bewijspositie en
de bijzondere omstandigheden van het geval.
Vraag 3
Wat is uw reactie op de stelling dat er op dit moment waarschijnlijk meerdere
mensen onterecht achter de tralies zitten omdat het aantonen van «gerede
twijfel» over de juistheid van de veroordeling zeer ingewikkeld is?

1

ah-tk-20132014-2144
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

KRO Brandpunt, 20 april 2014, http://brandpunt.incontxt.nl/seizoenen/2014/afleveringen/20-042014/fragmenten/justitiele-dwalingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Het aantonen van de onjuistheid van een veroordeling is onmiskenbaar een
ingewikkeld proces. Juist daarom is op 1 oktober 2012 de Wet herziening ten
voordele in werking getreden. De voorzieningen die door deze wet in het
leven zijn geroepen, hebben tot doel de veroordeelde te ondersteunen
onderzoek te doen, indien blijkt dat er gerede twijfel is over de juistheid van
de veroordeling. Mochten zich op dit moment nog mensen onterecht in
detentie bevinden, waar ik uiteraard geen kennis van heb maar wat ik ook
niet kan uitsluiten, dan bieden deze nieuwe wettelijke mogelijkheden hen
nieuwe perspectieven.
Vraag 4
Deelt u de mening dat de bekend geworden gerechtelijke dwalingen uit het
verleden hebben uitgewezen dat de dwaling pas aan het licht kwam door de
(vrijwillige) inzet van deskundigen en anderen die zich om het slachtoffer van
de dwaling bekommerden?2
Antwoord 4
Voor een aantal bekende dwalingen uit het verleden is dit inderdaad het
geval.
Vraag 5, 6, 7, 8 en 9
Deelt u de mening dat het vaak een probleem is dat slachtoffers van
dwalingen geen geld hebben om aanvullend onderzoek te laten verrichten
om hun onschuld aan te tonen?
Welke verantwoordelijkheid rust er volgens u op de overheid om dwalingen
aan het licht te brengen en mensen die ten onrechte veroordeeld zijn zo snel
mogelijk in vrijheid te stellen?
Wat is uw reactie op het pleidooi van advocaat Knoops en emeritus hoogleraar Tak voor een permanent fonds om justitiële dwalingen te voorkomen,
waarbij bijvoorbeeld door een commissie van wijzen bepaald kan worden of
in een bepaalde zaak onderzoek vanuit dat fonds betaald moet worden?3
Deelt u de mening dat dwalingen in stand blijven als een dergelijk fonds er
niet komt, waardoor mensen mogelijk jarenlang ten onrechte vast zitten?
Bent u bereid om met voorstellen te komen voor een permanent fonds om
justitiële dwalingen te voorkomen, of in ieder geval deze niet langer voort te
laten duren? Zo niet, waarom niet?
Antwoord 5, 6, 7, 8 en 9
Ik deel de mening dat in het verleden de herzieningsregeling onvoldoende
voorzag in de mogelijkheid voor veroordeelden om aanvullend (forensisch)
onderzoek te laten verrichten om hun mogelijke onschuld aan te tonen. Naar
aanleiding van onder meer de Schiedammer Parkmoordzaak zijn er praktische
regelingen getroffen om aan dit probleem tegemoet te komen. Met name het
instellen van de Commissie Evaluatie Afgesloten Strafzaken (CEAS) heeft
hieraan bijgedragen. Deze commissie heeft in enkele grote zaken onderzoek
verricht, hetgeen in de zaken Lucia de B. en Ina Post heeft geleid tot de
indiening van een herzieningsverzoek bij de Hoge Raad.
Met de inwerkingtreding van de Wet herziening ten voordele per 1 oktober
2012 is een (wettelijke) leemte opgevuld, waardoor de CEAS overbodig is
geworden. Deze wet biedt gewezen verdachten van ernstige misdrijven –
strafbare feiten waarop naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf
van 12 jaar of meer is gesteld en waardoor de rechtsorde ernstig is geschokt
– de mogelijkheid om ter voorbereiding van een herzieningsaanvraag de
procureur-generaal bij de Hoge Raad te verzoeken nader onderzoek te doen
naar bepaalde feiten. Met de resultaten van dat onderzoek kan de herzieningsaanvraag vervolgens worden onderbouwd.
Voor honorering van een verzoek tot nader onderzoek is vereist dat sprake is
van aanwijzingen dat mogelijkerwijs sprake is van een novum. In de
2

Zoals bij Andy Melaan en Nozai Thomas, die jarenlang onschuldig in de cel zaten totdat een
gevangenispsycholoog zich het lot van de veroordeelden aan trok en geld beschikbaar stelde
voor aanvullend technisch onderzoek. De resultaten uit dit onderzoek pleitte uiteindelijk het
tweetal vrij. Zie rapportage van Brandpunt.
3
http://brandpunt.incontxt.nl/seizoenen/2014/afleveringen/20-04-2014/fragmenten/justitieledwalingen/pleidooi-fonds-justitiele-dwalingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

genoemde wet is het begrip «novum» niet langer beperkt tot een nieuwe
feitelijke omstandigheid. Onder «novum» kunnen nu ook nieuwe inzichten
van deskundigen vallen. Daarbij moet het wel nog steeds gaan om een nieuw
gegeven dat het ernstige vermoeden doet ontstaan dat de rechter tot een
ander oordeel zou zijn gekomen als hij daarvan had geweten. Indien een
nader onderzoek door de procureur-generaal bij de Hoge Raad wordt
ingesteld, komen de kosten daarvan voor rekening van de Staat. Daarnaast
verleent de Raad voor rechtsbijstand een toevoeging voor de bijstand van
een raadsman bij de voorbereiding van een herzieningsverzoek.
Tegen deze achtergrond ben ik van mening dat de noodzaak ontbreekt om te
komen tot een permanent fonds om justitiële dwalingen te voorkomen. Met
de reeds genomen maatregelen wordt voldaan aan de op de overheid
rustende verantwoordelijkheid om het rechtssysteem zodanig in te richten dat
mogelijke fouten (dwalingen) die daaruit voortvloeien kunnen worden
gecorrigeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3