Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2825

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 september 2019
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 3 fiches die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Wetsvoorstellen tot aanpassing van het Europees Globaliseringsfonds en Europees Solidariteitsfonds (Kamerstuk 22 112, nr. 2824)
Fiche: Governanceraamwerk begrotingsinstrument voor convergentie en
concurrentievermogen (BICC)
Fiche: Mededeling – Intensivering EU inzet bescherming & herstel bossen
wereldwijd (Kamerstuk 22 112, nr. 2826)
Tijdens het Algemeen Overleg Raad Algemene Zaken van 10 september jl.
(Kamerstuk 21 501-02, nr. 2048) heb ik uw Kamer toegezegd om in een
fiche terug te komen op de financiële aanspraken van Nederland op
fondsen van de Europese Commissie in het geval van een no deal Brexit.
Met Kamerstuk 22 112, nr. 2824 geef ik invulling aan deze toezegging.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-22112-2825
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2825

1

Fiche: Governanceraamwerk begrotingsinstrument voor convergentie en concurrentievermogen (BICC)
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Verordening van het Europees parlement en de Raad betreffende een
governanceraamwerk voor het begrotingsinstrument voor convergentie en concurrentievermogen voor de eurozone
b) Datum ontvangst Commissiedocument
24 juli 2019
c) Nr. Commissiedocument
COM (2019) 354
d) EUR-lex
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/
?uri=CELEX:52019PC0354
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing
Niet opgesteld
f) Behandelingstraject Raad
Raad Economische en Financiële zaken (ECOFIN)
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Financiën in nauwe samenwerking met het Ministerie
van Economische Zaken en Klimaat
h) Rechtsbasis
Het voorstel is gebaseerd op artikel 136, lid 1, onder b), in combinatie
met artikel 121, lid 6, van het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie.
i) Besluitvormingsprocedure Raad
Gekwalificeerde meerderheid (van leden van de Raad die lidstaten
vertegenwoordigen die de euro als munt hebben)
j) Rol Europees parlement
Medebeslissing
2. Essentie voorstel
a) Inhoud voorstel
Tijdens de eurocrisis werden de Europese Unie en de eurozone met een
snelle verslechtering van haar economische en sociale situatie geconfronteerd. Eén van de lessen van de crisis is dat lidstaten die de euro als munt
hebben, hun economieën nog veerkrachtiger moeten maken door middel
van doelgerichte structurele hervormingen en investeringen teneinde de
convergentie en het concurrentievermogen van de eurozone als geheel te
bevorderen.
Tegen die achtergrond heeft de Eurotop van 14 december 2018 de
Eurogroep opgedragen te werken aan een aantal punten ter versterking
van de economische en monetaire unie (EMU). Onder andere is de
Eurogroep gevraagd om in de context van het meerjarig financieel kader
(MFK) te werken aan het ontwerp, de uitvoeringsbepalingen en het
tijdschema van een begrotingsinstrument voor convergentie en concurrentievermogen (BICC) voor de eurozone, en de wisselkoersmechanisme
(ERM II-)lidstaten op vrijwillige basis.1 2

1
2

https://www.consilium.europa.eu/media/37595/14-eurosummit-statement-nl.pdf
Het wisselkoersmechanisme (in het Engels Exchange Rate Mechanisme of ERM II) moet
schommelingen minimaliseren door middel van een spilkoers. Landen die willen toetreden tot
de euro dienen gedurende twee jaar deel te nemen aan dit mechanisme.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2825

2

Op 14 juni 2019 heeft de Eurogroep overeenstemming bereikt over een
aantal kenmerken van het BICC.3 Hierover is het parlement geïnformeerd
via het verslag van de Eurogroep.4 Eén van de overeengekomen
kenmerken is dat de strategische sturing van het BICC door de Eurotop en
de Eurogroep zal plaatsvinden in aansluiting op het al bestaande
Europees Semester. Met dat doel voor ogen voorziet het voorliggende
voorstel in de totstandkoming van een governanceraamwerk voor het
BICC, consistent met de reeds bestaande cyclus van het Europees
Semester. Het voorliggende voorstel heeft dus alleen betrekking op de
governance van het BICC, door lidstaten van de eurozone.
Ten aanzien van de andere kenmerken van het BICC hebben regeringsleiders tijdens de Eurotop van 21 juni 2019 de Commissie en de
Eurogroep gevraagd te blijven werken aan alle onopgeloste vraagstukken.5 Het gaat dan om zaken als de financiering, de verdeelsleutel
voor het toekennen van middelen en de hoogte en mogelijke variatie van
de nationale medefinanciering. De Eurogroep moet hier dus eerst nog
overeenstemming over bereiken. Voorts krijgen deze afspraken van de
Eurogroep vorm in de aanpassing van het Commissievoorstel voor een
verordening voor een hervormingsondersteuningsprogramma, waar het
BICC onderdeel van uit zal maken 6, 7. Deze aangepaste verordening zal
net als het nu voorliggende voorstel voor governance-verordening via de
gewone wetgevingsprocedure worden behandeld (gekwalificeerde
meerderheid in de Raad, medebeslissing EP) De omvang van het BICC,
tenslotte, moet in de context van het MFK worden bepaald. De
MFK-verordening, inclusief de omvang, wordt unaniem vastgesteld door
de Europese Raad.
Twee belangrijke elementen van het voorgestelde governanceraamwerk
zijn:
– Wanneer in het kader van het Europees Semester jaarlijks een
eurozone-aanbeveling wordt voorgesteld door de Commissie (meestal
november) en aangenomen door de Raad (meestal januari), zullen als
onderdeel daarvan strategische oriëntaties met betrekking tot de
hervormings- en investeringsprioriteiten voor de eurozone als geheel
worden voorgesteld en aangenomen.
– Wanneer in het kader van het Europees Semester jaarlijks land
specifieke aanbevelingen worden voorgesteld door de Commissie
(meestal mei) en aangenomen door de Raad (meestal juli), zullen
tegelijkertijd voor eurozonelanden land specifieke richtsnoeren voor
hervormings- en investeringsdoelstellingen worden voorgesteld en
aangenomen. Dit met het oog op de samenstelling van hervormingsen investeringspakketten die kunnen worden ondersteund door het
BICC.
Beide elementen zullen voor lidstaten als uitgangspunt fungeren voor het
doen van eventuele voorstellen voor samenhangende hervormings- en
investeringspakketten in het kader van het BICC. Uiteindelijk is het de
lidstaat die beslist of hij al dan niet deelneemt en hervormings- en
investeringspakketten presenteert die voor steun uit het BICC in
aanmerking komen.

3

https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2019/06/14/term-sheet-on-thebudgetary-instrument-for-convergence-and-competitiveness/
4
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1612.
5
https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2019/06/21/statement-of-the-eurosummit-21-june-2019/
6
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1527781056037&uri=COM:2018:391:FIN
7
BNC-fiche: Kamerstuk 22 112, nr. 2633

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2825

3

Met betrekking tot de in deze verordening bedoelde maatregelen hebben
alleen de leden van de Raad stemrecht die lidstaten vertegenwoordigen
die de euro als munt hebben. Voor ERM II-lidstaten die op vrijwillige basis
deelnemen aan het BICC dienen passende regelingen te worden
ontwikkeld die stroken met het raamwerk waarin deze verordening
voorziet.
Tijdens de Eurogroep van 14 juni 2019 is overeengekomen dat in het
kader van het BICC een minimaal nationaal medefinancieringspercentage
zal worden vastgesteld, welke eventueel kan worden aangepast. Daarbij is
afgesproken dat deze mogelijke aanpassing van het medefinancieringspercentage zou kunnen plaatsvinden op basis van een vooraf gemeenschappelijk overeengekomen, voorspelbare en transparante procedure
met betrokkenheid van de eurolanden. Zoals hierboven gezegd is dit een
van de onderwerpen waar de Eurogroep nog overeenstemming over
moet bereiken. In het voorliggende voorstel van de Commissie staat dat
de Raad, op basis van een evaluatie van de Commissie, tegelijk met de
land specifieke richtsnoeren, ook zal vaststellen welke lidstaten kampen
met een ernstige economische neergang. De Commissie stelt dit voor met
het oog op de mogelijke aanpassing van het nationale medefinancieringspercentage.
b) Impact assessment Commissie
Niet opgesteld.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
De Nederlandse inzet op het BICC is veelvuldig uitgedragen, onder andere
in de recente Geannoteerde Agenda’s (GA) voor de Eurogroep en Raad
Economisch en Financiële Zaken (Ecofin), waaronder de GA voor de
Eurogroep en Ecofin van 13 en 14 juni jl.8
In lijn met het regeerakkoord is het kabinet voorstander van het versterken
van de koppeling tussen de EU-begroting en de uitvoering van structurele
hervormingen. Dit voorstel draagt hieraan bij, aangezien het zorgt voor
een sterke link tussen de bestedingen uit het BICC en de aanbevelingen
die worden gedaan in het Europees Semester ten aanzien van hervormingen. Nederland heeft zodoende eerder reeds aangegeven in te kunnen
stemmen met een separate verordening die de economische aansturing
van het BICC en de link met het Europees Semester in meer detail
vastlegt. Over een dergelijke verordening, en eventuele uitvoeringshandelingen die eruit voortvloeien, zouden dan wel alleen eurolanden moeten
kunnen stemmen.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet staat positief ten opzichte van de meeste elementen in dit
voorstel, dat alleen ziet op de governance van het BICC door lidstaten van
de eurozone. De vormgeving van het BICC zelf moet nog nader worden
bepaald. Op respectievelijk 14 juni jl. en 21 juni jl. is in de Eurogroep en
Eurotop door de lidstaten, inclusief Nederland, overeengekomen dat de
economische aansturing van het BICC zal plaatsvinden op basis van het
Europees Semester. Daarbij is afgesproken dat het wenselijk is om de
details van de economische aansturing van het BICC door de eurolanden

8

Kamerstuk 21 501-07, nr. 1612.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2825

4

vast te leggen in een separate wettelijke bepaling. Dit voorstel is een
uitwerking van deze afspraak.
Het kabinet vindt het positief dat in het voorstel een directe koppeling met
het Europees Semester wordt voorgesteld. Daardoor wordt voorkomen
dat een parallel coördinatieproces wordt ingericht. Ook wordt zo de door
Nederland gewenste koppeling tussen de EU-begroting en de uitvoering
van structurele hervormingen vormgegeven. Daarnaast wordt voorgesteld
dat alleen Eurolanden in de Raad kunnen stemmen, wat overeenkomt met
de Nederlandse inzet en de tussen de lidstaten gemaakte afspraken.
Nederland is ook positief over een actieve rol van de Raad in eurozoneverband bij het vaststellen van een reden voor aanpassing van het
medefinancieringspercentage in een lidstaat, zoals het voorstel beoogt.
Het voorstel loopt echter vooruit op de procedure voor aanpassing van
het medefinancieringspercentage, waarover nog overeenstemming moet
worden bereikt in de Eurogroep. De Commissie stelt immers voor om een
ernstige economische neergang als reden voor aanpassing van het
medefinancieringspercentage te hanteren. Het ligt volgens Nederland
voor de hand dat de passages in het voorstel over variatie in het medefinancieringspercentage in een later stadium afgestemd worden op de
uitkomst van de bredere discussie over medefinanciering in het BICC die
nog in de Eurogroep plaats moet vinden.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
De meeste lidstaten staan waarschijnlijk positief tegenover de uitwerking
van de reeds overeengekomen afspraak dat de economische aansturing
van het BICC zal plaatsvinden op basis van het Europees Semester.
4. Beoordeling bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
a) Bevoegdheid
De rechtsbasis van de verordening ligt in artikel 136(1)(b) in combinatie
met artikel 121(6) van het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie (VWEU). In artikel 136 VWEU is bepaald dat de Raad
specifiek voor de lidstaten van de eurozone richtsnoeren voor hun
economisch beleid kan vaststellen. Een afzonderlijke verordening op
grond van dit artikel biedt de mogelijkheid om maatregelen op het gebied
van economische governance vast te stellen voor de lidstaten van de
eurozone, zoals de strategische oriëntaties met betrekking tot de
hervormings- en investeringsprioriteiten. Daarnaast kan een verordening
op basis van dit artikel voorzien in mechanismen voor de lidstaten van de
eurozone om besluiten te nemen op het gebied van de coördinatie van het
economisch beleid. Het blijft een keuze van de lidstaat zelf welke
hervormingen en investeringen deze uit wil voeren en of dit op nationaal,
regionaal of lokaal niveau moet plaatsvinden. Hiermee blijft de nationale
bevoegdheid op dit gebied behouden. Op basis van dit artikel vindt de
besluitvormingsprocedure in de Raad plaats door middel van een
gekwalificeerde meerderheid van leden van de Raad die lidstaten
vertegenwoordigen die de euro als munt hebben. Artikel 121(6) VWEU
stelt dat het Europees parlement en de Raad volgens de gewone
wetgevingsprocedure nadere bepalingen voor de toezichtprocedure op
het gebied van economische beleidscoördinatie kunnen vaststellen. Dit
bepaalt de vaststellingsprocedure van de voorgestelde verordening.
Nederland kan zich vinden in de gekozen rechtsbasis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2825

5

b) Subsidiariteit
Het kabinet beoordeelt de subsidiariteit van dit voorstel positief. Eurozonelanden dienen de veerkracht van economieën te verbeteren door middel
van structurele hervormingen en ondersteunende investeringen. Dit
draagt bij aan de convergentie binnen, en het concurrentievermogen van,
de eurozone en maakt daarmee de eurozone als geheel sterker. Het
governanceraamwerk voorziet in strategische oriëntaties met betrekking
tot de hervormings- en investeringsprioriteiten voor de eurozone als
geheel en land specifieke richtsnoeren met individuele hervormings- en
investeringsdoelstellingen. Deze Europese coördinatie draagt bij aan de
coherentie van het economisch beleid en daarmee aan de convergentie en
het concurrentievermogen van de Eurozone als geheel. Dit kan per
definitie niet door de lidstaten zelf worden gedaan, maar moet op
EU-niveau gebeuren. Door de Raad een rol te geven in het proces kunnen
lidstaten van de eurozone elkaar beter helpen bij en aanspreken op hun
economisch beleid dan nu het geval is.
c) Proportionaliteit
Het kabinet beoordeelt de proportionaliteit van dit voorstel positief. Het
realiseert de gewenste koppeling van het BICC aan het Europese
Semester, waarmee passende coördinatie wordt gewaarborgd zonder
onnodige duplicatie van procedures. De strategische oriëntaties en de
land specifieke richtsnoeren zijn niet bindend. Lidstaten kunnen zelf
besluiten of ze een pakket van hervormingen en investeringen willen
indienen en hoe ze die vormgeven. Op deze manier wordt er voldoende
ruimte gelaten aan lidstaten en het voorstel gaat daarmee niet verder dan
noodzakelijk.
5. Financiële implicaties, gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
a) Consequenties EU-begroting
De verordening voor een governanceraamwerk voor het BICC heeft geen
gevolgen voor de EU-begroting, omdat het alleen de governanceaspecten van het BICC regelt en geen betrekking heeft op de financiële
omvang ervan. De Commissie voorziet in het voorstel voor het governanceraamwerk dat het BICC onderdeel wordt van het al eerder gedane
voorstel voor een hervormingsondersteuningsprogramma.
Zoals vastgelegd in de Kamerbrief van 1 juni 2018 over de Kabinetsappreciatie van het MFK-voorstel van de Commissie9, maakt het voorstel voor
een hervormingsondersteuningsprogramma voor wat betreft de financiële
aspecten, integraal onderdeel uit van de onderhandelingen over het MFK
2021–2027. Nederland hecht eraan dat besprekingen over het hervormingsondersteuningsprogramma niet vooruitlopen op de integrale
besluitvorming betreffende het MFK. De beleidsmatige inzet van
Nederland bij het hervormingsondersteuningsprogramma zal ondersteunend moeten zijn aan de Nederlandse inzet in de
MFK-onderhandelingen zoals hierboven toegelicht, te weten een
ambitieus gemoderniseerd en financieel houdbaar MFK. Dit vraagt
scherpe keuzes, én bezuinigingen. Om het vertrek van het Verenigd
Koninkrijk op te kunnen vangen en nieuwe prioriteiten te kunnen
financieren moeten substantiële bezuinigingen worden doorgevoerd. Het
kabinet streeft naar substantiële bezuinigingen binnen traditionele
beleidsterreinen zoals het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) en
9

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1349

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2825

6

het cohesiebeleid, waarmee een aanvullende Nederlandse bijdrage als
gevolg van Brexit vermeden kan worden en die ruimte bieden voor de
financiering van nieuwe beleidsprioriteiten. Binnen dit kader blijft
vanzelfsprekend de ruimte bestaan om op de inhoud actief in te spelen op
het verloop van de onderhandelingen.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
decentrale overheden
Naar verwachting heeft de verordening voor een governanceraamwerk
voor het BICC geen gevolgen voor de Rijksbegroting.
Eventuele budgettaire gevolgen worden ingepast op de begroting van de
beleidsverantwoordelijke departementen, conform de regels van de
budgetdiscipline.
c) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en burger
Het voorstel heeft geen financiële consequenties voor bedrijfsleven en
burger.
d) Gevolgen voor regeldruk/administratieve lasten voor rijksoverheid,
decentrale overheden, bedrijfsleven en burger
Door koppeling van het bestaande governanceraamwerk aan het
Europees Semester wordt de uitvoeringslast voor de overheid zoveel
mogelijk beperkt.
e) Gevolgen voor concurrentiekracht
De doelstelling van het BICC is om convergentie en concurrentievermogen van de eurozone te versterken. Het governanceraamwerk draagt
hieraan bij met strategische oriëntaties met betrekking tot de
hervormings- en investeringsprioriteiten voor de eurozone als geheel en
met de land specifieke richtsnoeren met individuele hervormings- en
investeringsdoelstellingen.
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)
Geen consequenties.
b) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen, incl. NL-beoordeling
daarvan
N.v.t.
c) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en besluiten) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid
Deze verordening treedt in werking op de twintigste dag na die van de
bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2825

7

d) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
Uiterlijk 31 december 2023, en daarna elke vier jaar, publiceert de
Commissie een evaluatie en zendt deze aan het Europees parlement en de
Raad. Het kabinet hecht aan deze evaluaties aangezien hiermee de
effectiviteit van het gevoerde beleid kan worden getoetst. De datum voor
de eerste evaluatie is ruim voor de einddatum van het volgende MFK.
Hierdoor kan de evaluatie worden meegenomen in de voorstellen voor
een daaropvolgend MFK.
e) Constitutionele toets
N.v.t.
7. Implicaties voor uitvoering en/of handhaving
Het voorliggende voorstel heeft geen implicaties voor uitvoering en/of
handhaving door Nederlandse overheden of uitvoeringsinstanties.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Geen implicaties voor ontwikkelingslanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2825

8