Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

21 501-08

Milieuraad

27 801

Vierde Nationaal Milieubeleidsplan

Nr. 406

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 maart 2012
Met deze brief informeer ik u, zoals toegezegd in de Kamerbrief van
29 juni 20111, over de Nederlandse inzet voor het veilig gebruiken van
chemische stoffen.
De chemische sector is een belangrijke motor van de Nederlandse
economie en is tegelijkertijd sterk internationaal georiënteerd en
georganiseerd. Daarom is het chemische stoffenbeleid er al jaren op
gericht zoveel mogelijk internationaal en Europees te regelen omdat dit de
beste garantie is voor een gelijk speelveld en omdat op die manier het
risico wordt beperkt dat stoffen die hier verboden zijn, alsnog via een
achterdeur binnenkomen als ingrediënt van een geïmporteerd product of
als vervuiling via water of lucht.
De belangrijkste Europese regelgeving die gericht is op chemische stoffen
is de REACH verordening2. REACH verplicht bedrijven tot registratie van
de stoffen die zij fabriceren of importeren, met daarbij de verplichting ook
voldoende informatie over een veilig gebruik van die stoffen aan te
leveren. Ook de Europese Kaderrichtlijn Water is belangrijk omdat deze
kwaliteitsdoelen formuleert en normstelling van chemische stoffen in
water regelt.
De Nederlandse inzet richt zich zowel op het goed doen functioneren van
de Europese structuren als op een goede implementatie van de
wetgeving, met het doel om risico’s te verminderen.

1

Kamerstukken 2010-2011, II 27801, 77.
Verordening (EG) nr. 1907/2006 van het
Europees Parlement en de Raad van
18 december 2006 inzake de registratie en
beoordeling van en de autorisatie en
beperkingen ten aanzien van chemische
stoffen (REACH), tot oprichting van een
Europees Agentschap voor chemische stoffen,

2

kst-21501-08-406
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

In de Kamerbrief van 29 juni 2011 bent u geïnformeerd over de doorvertaling van de informatie die uit REACH komt in het prioritaire stoffenbeleid
en ik zal u regelmatig over de voortgang van dit programma op de hoogte
houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 406

1

In deze brief wil ik u informeren over een aantal concrete onderwerpen die
spelen op Europees niveau en die in de nabije toekomst de aandacht
behoeven.
Recente ontwikkelingen
Denemarken heeft aangekondigd om tijdens zijn voorzitterschap van de
Europese Unie, de eerste helft van 2012, voortgang te willen boeken met
het ontwikkelen van adequate beoordelingskaders voor hormoonverstoring door chemische stoffen en mengseltoxiciteit1. Bij hormoonverstorende stoffen is er vooral zorg dat er mogelijk effecten kunnen optreden
bij de ongeboren vrucht of zuigelingen. Of die effecten ook daadwerkelijk
optreden is dan behalve van de specifieke stof, vooral afhankelijk van het
moment en ernst van de blootstelling. In de loop van dit jaar verwacht ik
een advies van de Gezondheidsraad over de aard en omvang van
prenatale blootstelling aan stoffen en over de vraag of het huidige
beoordelingskader voldoet.
Ik zal daarom voor nu geen aparte Nederlandse initiatieven op deze
punten ontwikkelen maar zal wel actief bijdragen aan het tot stand komen
van Europese oplossingen.
Hoogrisicogroepen
Op 14 december jl. heeft de Gezondheidsraad een advies gepubliceerd2
om bij de beoordeling van risico’s consistent en consequent aandacht te
geven aan de effecten op groepen mensen die een hoger risico lopen dan
gemiddeld. Voor stoffen die in een laag volume geproduceerd worden
hoeft in REACH slechts beperkte informatie te worden gegenereerd. De
Gezondheidsraad concludeert ondermeer dat hierdoor de risico’s van zo’n
stof voor werknemers die betrokken zijn bij de productie of verwerking of
van bepaalde groepen consumenten toch hoog kunnen zijn. Met andere
woorden, ook zwangere vrouwen, zuigelingen of chronisch zieken kunnen
worden blootgesteld aan chemische stoffen waarvoor slechts een
beperkte hoeveelheid gegevens beschikbaar is en waar dus relatief meer
onzekerheid bestaat over de gezondheidseffecten.
In beginsel voorziet REACH erin dat bij de beoordeling van een stof
rekening wordt gehouden met alle voorziene vormen van gebruik en de
blootstellingen die daarbij kunnen worden verwacht. Hiervoor zijn
transparantie en toereikende gegevens over de blootstelling aan stoffen
nodig, zeker ook met betrekking tot groepen met een hoger risico binnen
de populatie.
Het komende jaar wil ik onderzoeken hoe de industrie inhoud geeft aan de
door de Commissie bepleite transparantie ten aanzien van de blootstelling
aan hoogrisicogroepen. Ook zal worden onderzocht of over de breedte
van het stoffenbeleid nadere maatregelen nodig zijn, bijvoorbeeld in de
vorm van handleidingen, begeleiding of handhaving.

1

Mengseltoxiciteit is het verschijnsel dat
meerdere stoffen dezelfde schadelijke werking
hebben of elkaar versterken, waardoor de
schadelijkheid van blootstelling aan het
mengsel van stoffen groter is dan op basis
van toxiciteitgegevens over de individuele
stoffen in het mengsel wordt aangenomen.
2
Gezondheidsraad. Leidraad voor identificatie
en bescherming van hoogrisicogroepen.
14 december 2011, nr 2011/39

Tenslotte zal ik RIVM vragen te onderzoeken of het huidige beoordelingskader zoals dat in REACH wordt gebruikt voldoende waarborgen biedt om
hooggevoelige groepen voldoende te beschermen. Hierbij wordt niet
alleen gekeken naar de beschikbare data en blootstelling, maar ook of de
huidige testen voldoende adequaat zijn.
Het gebruik van proefdieren
Bij het tot stand komen van REACH is onderkend dat soms gewervelde
proefdieren moeten worden gebruikt om vast te stellen of chemische
stoffen een gevaar opleveren. REACH bevat een aantal mechanismen om
dit gebruik zo beperkt mogelijk te houden. Zo is bijvoorbeeld voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 406

2

testen op gewervelde dieren, die voor chemicaliën die in hogere tonnages
op de markt worden gebracht vereist zijn, een aparte toestemming nodig
die alleen verleend wordt als de gegevens niet voorhanden zijn en niet op
een andere wijze verkregen kunnen worden.
Recent is, in het kader van de Organisatie van Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), een alternatieve test ontwikkeld en
unaniem aangenomen die in potentie het gebruik van proefdieren voor
het vaststellen van de giftigheid voor de voortplanting van een stof bijna
kan halveren. Vrijwel alle lidstaten van de Europese Unie zijn lid van de
OESO. Toch blijkt dat het overnemen van de nieuwe testmethode door de
EU problematisch is. Zo houdt het Agentschap dat mede als taak heeft de
testvoorstellen te beoordelen en ter stemming aan lidstaten voor te
leggen, vast aan gebruikmaking van de oude test die veel meer proefdieren vereist. In totaal gaat het om honderdduizenden proefdieren voor
de thans voorliggende testvoorstellen.
Op basis van dit wetenschappelijke oordeel en mijn juridische analyse dat
de nieuwe testmethode gevraagd kan worden, stemt Nederland, samen
met een aantal andere landen, tegen testvoorstellen op basis van de oude
methodiek. Een kleine groep lidstaten houdt wetenschappelijke twijfels of
de nieuwe methode voldoende zekerheid biedt. Een aantal andere landen
wacht op een definitieve uitspraak van de Europese Commissie dat er
voldoende juridische basis is om de nieuwe testmethode toe te passen.
De Europese Commissie heeft toegezegd te werken aan een eenduidige
wettelijke verankering, maar kan nog geen termijn geven waarop zij denkt
dit te kunnen realiseren.
REACH is operationeel en levert steeds meer belangrijke
resultaten
Het Agentschap levert in toenemende mate besluiten op die door lidstaten
worden vastgesteld. Het gaat daarbij onder meer om besluiten waarbij
bedrijven wordt gevraagd aanvullende gegevens te leveren ten behoeve
van hun registratiedossier en, zoals bovenstaand vermeld, om besluiten
die te maken hebben met het verlenen van toestemming om proeven met
gewervelde dieren uit te voeren. Ook wordt van steeds meer stoffen
vastgesteld dat deze specifieke risico’s kunnen hebben of hebben. Deze
stoffen worden respectievelijk opgenomen op de kandidatenlijst van zeer
ernstige zorgstoffen (voor nader onderzoek en verdere besluitvorming) en
op de autorisatielijst, de lijst met stoffen die zijn verboden of alleen onder
specifieke omstandigheden mogen worden toegepast. Recent heeft het
Agentschap een derde groep stoffen geprioriteerd voor opname op de
autorisatielijst1. Naar verwachting zullen deze stoffen in de loop van dit
jaar aan de autorisatielijst worden toegevoegd.
De hoeveelheid werk is voor het Agentschap en de lidstaten groot en
daardoor blijft het nodig om vanuit de lidstaten inzet te leveren voor
verdere stroomlijning en verbetering van de uitvoering. Ook de
ervaringen van het bedrijfsleven geven aan dat er nog punten van zorg
zijn.

1

http://echa.europa.eu/en/web/guest/addressing
-chemicals-of-concern/authorisation/
recommendation-for-inclusion-in-theauthorisation-list
2
Kamerstukken 2010–2011, II 21 501-08, 369.

De inspanningen die bedrijven moeten plegen om aan de uitvoering van
REACH te voldoen, zijn niet gering. Er is (EU-breed) nog een kloof tussen
vereiste en geleverde inspanning. In de evaluatie van de uitvoering van
REACH in Nederland heb ik u daarover recentelijk geïnformeerd2. Met de
volgende registratiedeadline in 2013 voor de boeg is het een uitdaging om
de informatie over stoffen te verbeteren en tegelijkertijd de kosten
beheersbaar te houden.
Een van de belangrijkste kostenposten voor bedrijven komt voort uit het
verzamelen van gegevens van verschillende bedrijven die dezelfde stof op
de markt brengen en het onderling delen van die informatie. Het is primair

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 406

3

aan het bedrijfsleven zelf om dit in onderling overleg te regelen maar ik
zal er via de Europese Commissie op aandringen om na te gaan of er geen
misbruik wordt gemaakt van deze bepaling waardoor vooral kleinere
bedrijven in een nadelige positie kunnen komen ten opzichte van grote,
vaak multinationale bedrijven.
Ook in de toekomst zal ik er aandacht voor houden dat eisen en kosten in
balans zijn met het beoogde doel van bescherming van gezondheid en
milieu.
Het punt van de kosten is ook onderdeel van de Review van REACH die
momenteel door de Europese Commissie wordt uitgevoerd en medio dit
jaar beschikbaar komt voor commentaar. Conform mijn eerdere
toezegging zal ik u op de hoogte houden van de resultaten van deze
evaluatie en de Nederlandse inzet in het evaluatietraject dat volgt op de
publicatie van de Review.
De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
J. J. Atsma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-08, nr. 406

4