ijferoverzicht (1)

nen en openbare

wonen
uimte
en toegankelijkheid

egankelijkheid
e informatie
ersteuning
nisatie

e doelen
e grafieken Overe doelen

Cijferoverzicht 2021
Programma
Onbeperkt meedoen!
Indicatoren voor de actielijnen en
overkoepelende doelen van het programma

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten

Inleiding
Aanleiding
In dit document presenteert het RIVM de cijfers voor de set indicatoren waarmee het
programma Onbeperkt meedoen! gemonitord kan worden. Het ministerie van VWS gebruikt
deze indicatorenset voor de jaarlijkse voortgangsrapportage van het programma. In 2019
verscheen het eerste cijferoverzicht en in 2020 het tweede. In het cijferoverzicht van 2021
zijn voor zover beschikbaar nieuwe cijfers toegevoegd.
Op 14 juni 2018 is het programma Onbeperkt meedoen! van start gegaan, gebaseerd op het
VN-verdrag inzake de rechten van mensen met een handicap. De ambitie van het
programma is dat mensen met een beperking meer naar eigen wens en vermogen kunnen
deelnemen aan de samenleving, net als ieder ander. Het hoofddoel is dat mensen met een
beperking merkbaar minder drempels gaan tegenkomen die het meedoen in de weg staan.
Het programma bestaat uit zeven actielijnen. Voor iedere actielijn zijn maatregelen
uitgewerkt om concrete doelen te bereiken en merkbare verbeteringen te realiseren voor
mensen met een beperking.

Indicatorenset

De indicatoren in deze set sluiten qua inhoud aan op de thema’s uit de actielijnen, maar zijn
niet rechtstreeks gekoppeld aan de maatregelen. Daarnaast zijn er diverse maatregelen in de
actielijnen waar in deze set geen indicator aan is verbonden. Dat heeft onder meer te maken
met het feit dat niet bij alle maatregelen een meetbare indicator is te formuleren of
betrouwbare registraties of peilingen beschikbaar zijn. Voor het cijferoverzicht van 2021 zijn
drie indicatoren verwijderd. Twee zijn verwijderd omdat er alleen relatief oude cijfers
beschikbaar zijn en nieuwe cijfers niet zijn voorzien.1 Een is verwijderd omdat die betrekking
had op een beginnende activiteit en men inmiddels verder is (en bovendien de gegevens niet
meer verzameld worden).2
Naast de indicatoren voor de actielijnen worden ook indicatoren gepresenteerd over de
voortgang van activiteiten rondom de implementatie van het VN-verdrag bij gemeenten en
bedrijfssectoren. Respectievelijk de Vereniging voor Nederlandse Gemeenten (VNG) en
VNO-NCW en MKB-Nederland hebben deze indicatoren in een eerder stadium geselecteerd.
Het RIVM is daar niet bij betrokken geweest.
Tot slot bevat het overzicht indicatoren waarmee de overkoepelende doelen van het
programma gemonitord kunnen worden. Dit onderdeel is aangeleverd door het Nivel.
Voor de verantwoording van de totstandkoming van deze indicatoren verwijzen we naar
het rapport Monitoring Onbeperkt meedoen! van het Nivel.

Om de voortgang van het programma Onbeperkt meedoen! te monitoren heeft het RIVM in
opdracht van de directie Maatschappelijke Ondersteuning van het ministerie van VWS in
mei 2019 een voorstel voor een indicatorenset opgeleverd. In het proces daar naar toe zijn
gesprekken gevoerd met de betrokken departementen. Op basis van de voorgestelde
indicatorenset van het RIVM hebben de departementen voor de afzonderlijke actielijnen uit
het programma een selectie gemaakt van indicatoren. Sommige departementen hebben
aanvullend nog indicatoren toegevoegd.

Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

1 ‘Tevredenheid onder ouders met een kind in het primair of voortgezet onderwijs met een indicatie voor speciale onderwijsvormen of met extra ondersteuning (drie subindicatoren) en ‘tevredenheid onder mbo-studenten met een
indicatie voor speciale onderwijsvormen of met extra ondersteuning’ (ook drie subindicatoren).
2 Aantal gemeenten dat een manifest Iedereen doet mee! heeft getekend.

2

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs

Doel indicatorenset
Met een indicatorenset wordt betekenisvolle informatie in beeld gebracht over de
kwaliteit van beleid en geleverde zorg, dienstverlening en ondersteuning in een publiek
domein. Indicatoren zijn eenheden (uitgedrukt in een getal, percentage of ratio) die hier
aanwijzingen over geven. De uitkomsten van een indicatorenset stellen beleidsmakers
of organisaties in staat ontwikkelingen te volgen en sturing te geven aan
verbeterprocessen. Met indicatoren kan gemeten worden:
• of wordt voldaan aan de voorwaarden om de gewenste taken te kunnen uitvoeren
(goede organisatie, voldoende menskracht en middelen);
• of die taken daadwerkelijk worden uitgevoerd;
• of de uitvoering op een goede wijze gebeurt;
• of deze voldoende effect hebben.

Gegevensbronnen

4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning

De cijfers zijn afkomstig uit verschillende bronnen. Het RIVM heeft de meeste opgevraagd bij
de bronhouders. Sommige cijfers komen uit rapporten die op internet staan.

Duiding van de cijfers

7. Rijk als organisatie

Om inzicht te krijgen in ontwikkelingen in de tijd, worden ook cijfers van eerdere jaren
gepresenteerd. Voor zo ver beschikbaar gaat het eerste cijfer over 2015 of 2016, vlak voordat
het programma Onbeperkt meedoen! van start ging. Er zijn echter geen analyses uitgevoerd om
vast te stellen of veranderingen over de tijd statistisch significant zijn.

Gemeenten

COVID-19 pandemie

Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

3

De meeste cijfers die nieuw zijn toegevoegd zijn afkomstig uit 2020, het jaar waarin de
COVID-19 pandemie uitbrak. Het is mogelijk dat de cijfers voor sommige indicatoren
beïnvloed zijn door deze uitbraak of door de maatregelen tegen de verspreiding van het
virus. Wat precies het effect was voor mensen met een beperking, is vaak (nog) niet helemaal
duidelijk. Indien de bronhouder daar melding van maakt, is dat overgenomen als toelichting
in het cijferoverzicht.

Presentatiewijze
Om in één oogopslag een compleet beeld van alle indicatoren te krijgen, begint dit
document met een ‘Samenvatting cijferoverzicht’ waarin een selectie van de cijfers bij de
indicatoren kernachtig staat weergegeven. Op de daaropvolgende pagina’s worden de
indicatoren per actielijn gepresenteerd. Het document is aanklikbaar om eenvoudig van de
ene naar de andere actielijn te kunnen gaan. Per indicator wordt het meest actuele cijfer
gepresenteerd. Als het cijfer nieuw is ten opzichte van het overzicht in 2020, wordt dit
aangegeven met een icoontje ( ). Omdat met bestaande en beschikbare data gewerkt
wordt uit verschillende bronnen, verschillen de meetmomenten per indicator. Bij de
indicatoren is aangegeven wanneer het verwachte volgende peilmoment is.

Referentiewaarden
Waar mogelijk en relevant worden ook één of meerdere referentiewaarden gepresenteerd.
Referentiewaarden zijn cijfers waartegen de indicatoren afgezet kunnen worden, zodat de
indicatoren meer betekenis krijgen. Naast de cijfers van eerdere jaren worden in dit
document streefcijfers gebruikt als referentiewaarde. Een streefcijfer is een norm of doel
waar naar toe wordt gewerkt. Ook worden cijfers over mensen zonder een beperking
gebruikt als referentiewaarde. In de figuren wordt dit weergegeven met een balkje of
een lijn.

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

Samenvatting cijferoverzicht (1)
Actielijn

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs

Vervoer

Percentage treinreizigers dat van of naar een
toegankelijk station reist

76%

Percentage bushaltes dat toegankelijk is voor
mensen met een motorische beperking

36%

Percentage bushaltes dat toegankelijk is voor
mensen met een visuele beperking

19%

Werk

Percentage personen met een arbeidsbelemmering (15-64 jaar), dat betaald werk heeft

42,6%

Percentage personen met een arbeidsbelemmering (15-64 jaar) met arbeidsvermogen, dat
betaald werk heeft

71,3%

Percentage personen met een arbeidsbelemmering (15-64 jaar) behorend tot de
beroeps­bevolking (werkzaam of werkloos), dat
werkloos is

7,2%

Aantal mensen werkend binnen de banenafspraak, op een interne plaatsing Wsw of een
beschutte werkplek onder de Participatiewet

165.418

Aantal banen voor mensen uit de doelgroep
banenafspraak

141.276

Percentage studenten (mbo) dat de hulpmiddelen en aanpassingen op school voor de
beperking die de student heeft, (heel) goed
vindt

32%

Percentage studenten (hbo en wo) met een
functiebeperking, ziekte of aandoening dat
(zeer) tevreden is over de voorzieningen die de
onderwijsinstelling aanbiedt om het studeren
te vergemakkelijken

54%

Bouwen en
wonen

Percentage huishoudens met iemand die
moeite heeft met traplopen, waarbij de
woonkamer vanaf de straat zonder trappenlopen is te bereiken

77,4%

Percentage huishoudens met iemand die
moeite heeft met traplopen, waarbij vanuit de
woonkamer andere kamers zonder traplopen
zijn te bereiken

61,4%

Percentage huishoudens met iemand met een
beperking waarvan de referentiepersoon
aangaf (zeer) tevreden te zijn met de woning

81,1%

Openbare ruimte

Percentage mensen met een lichamelijke
beperking dat aangeeft dat winkels vrijwel
altijd toegankelijk zijn

81%

Percentage mensen met een lichamelijke
beperking dat aangeeft dat parken en
groenvoorzieningen vrijwel altijd toegankelijk
zijn

87%

Onderwijs

4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

4

Bouwen, wonen
en openbare ruimte

89%

Percentage mensen met een lichamelijke
beperking dat aangeeft dat openbare
gebouwen vrijwel altijd toegankelijk zijn

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

Samenvatting cijferoverzicht (2)
Participatie en
toegankelijkheid

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

5

Sporten

Percentage mensen van 12 jaar en ouder met
een lichamelijke beperking dat wekelijks sport

22%

Percentage mensen van 12 jaar en ouder met
een lichamelijke beperking dat tevreden is met
het sport- en beweegaanbod in hun omgeving

80%

Percentage mensen met een verstandelijke
beperking dat aangeeft dat verenigings- en
sportgebouwen vrijwel altijd toegankelijk zijn

76%

Stemmen

Percentage stemlokalen in gemeenten die
volgens gemeenten zelf volledig toegankelijk
zijn voor mensen met een lichamelijke
beperking

97%

Percentage stemlokalen dat volgens een
onafhankelijke toets volledig toegankelijk is
voor mensen met een lichamelijke beperking,
van de stemlokalen waarvan gemeenten
hebben aangegeven dat ze toegankelijk zijn

16%

Digitale toegankelijkheid

Percentage websites van overheidsinstanties
dat volledig voldoet aan de toegankelijkheidseisen

7%

Begrijpelijke informatie

Aantal deelnemende overheidsorganisaties
aan de Direct Duidelijk Deal

54

Zorg en
ondersteuning

Percentage Wmo-gebruikers dat wist dat ze
gebruik konden maken van een onafhankelijke
cliëntondersteuner

34%

Percentage Wmo-gebruikers dat wist waar ze
moesten zijn voor hun hulpvraag

78%

Percentage Wmo-gebruikers dat aangeeft
ondersteuning te krijgen die past bij hun
hulpvraag

85%

Rijk als
organisatie

Aantal banen bij het Rijk (ministeries) voor
mensen uit de doelgroep banenafspraak

2.500

Percentage aanbestedingen waarbij social
return is uitgevraagd via een contractbepaling,
van de aanbestedingen waarbij het social
return-kader van toepassing is

48,5%

Aantal rijksambtenaren dat zich via de website
ingeschreven heeft bij de ‘Beweging
onbeperkte denkers’

2.189

Gemeenten

Percentage gemeenten dat bezig is met het
ontwikkelen van een lokaal inclusieplan, dat al
heeft of dat al uitvoert

51%

Bedrijfsleven

Aantal brancheorganisaties dat een actieplan
toegankelijkheid gereed heeft

27

Overkoepelende doelen

Percentage mensen met een lichamelijke
beperking dat de mogelijkheid heeft om te
leven zoals ze willen

70%

Percentage mensen met een psychische
aandoening dat de mogelijkheid heeft om te
leven zoals ze willen

47%

Percentage mensen met een psychische
aandoening dat het gevoel heeft mee te tellen
in de maatschappij

57%

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

6

1. Vervoer
Binnen de actielijn Vervoer is het doel dat reizigers met een beperking steeds meer zelfstandig gebruik kunnen maken van het openbaar vervoer. Acties in deze actielijn zijn onder andere
meer haltes en stations toegankelijk maken voor mensen met een beperking.

Percentage treinreizigers dat van of naar een toegankelijk station reist

Percentage bushaltes dat toegankelijk is voor mensen met een beperking (2015-2020)

100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0

60

Streefwaarde 2022
76
66
51

40

55

47

50

43
46

49

49
45

48

30

39

20
10
2016

2017

2018

2019

2020

0

2015
Motorisch

Bron: ProRail, NS, regionale OV-autoriteiten en vervoerders, Actualisatierapport Toegankelijkheid Spoor 2021, 2021.
Vervolgmeting: 2021 (beschikbaar in 2022).

Toelichting bij de grafiek
• Een station is toegankelijk als het voldoet aan een aantal technische eisen:
- de perrons op het station moeten op de toegankelijke instaphoogte zijn gebracht;
- de perrons op het station moeten drempelvrij bereikbaar zijn;
- het station moet voorzien zijn van een obstakelvrije en voelbare route (via geleide­
lijnen) naar alle perrons.
• Het cijfer over 2016 gaat over de stand van zaken aan het begin van het jaar, de cijfers
vanaf 2017 zijn van het einde van het jaar.
• Voor het Programma Toegankelijkheid geldt de tussentijdse doelstelling dat in 2022
dagelijks minimaal 90% van de reizigers van en/of naar een toegankelijk station reist.

2017

2019

2020

Visueel

Bron: DOVA/OV-data, Centraal Halte Bestand (CHB). Vervolgmeting: doorlopend (tussentijds opvragen mogelijk).

Percentage bushaltes dat toegankelijk is voor mensen met een beperking
2021
Motorisch

36

Visueel

19

Bron: DOVA/OV-data, Centraal Halte Bestand (CHB). Vervolgmeting: doorlopend (tussentijds opvragen mogelijk).

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

7

Toelichting bij de grafiek en tabel op de vorige pagina
• De toegankelijkheid van bushaltes werd tot en met 2019 getoetst aan de hand van drie
criteria die volgen uit de afspraken over de middelen (€ 87 miljoen) voor de aanpak van
bushaltes tussen het (toenmalige) ministerie van Verkeer en Waterstaat en de ov-autoriteiten in 2006:
- A. Hoogte perron-rand: minimaal 18 cm;
- B. Breedte perron: uitstap-deur >1,49 meter;
- C. Geleidelijn aanwezig.
• Haltes die voor mensen met een motorische beperking toegankelijk zijn, voldoen aan (A)
en (B). Voor visuele toegankelijkheid wordt voldaan aan (C).
• In 2020 zijn nieuwe verwerkingsregels vastgesteld om de toegankelijkheid van bus­haltes
te berekenen. Deze verwerkingsregels worden stap voor stap verwerkt in het Centraal
Halte Bestand (CHB). Omdat deze strenger zijn, zijn minder haltes als toegankelijk
aangeduid dan voorgaande jaren. Daarom zijn de cijfers over 2019 en 2020 niet volledig
met elkaar te vergelijken en de cijfers over 2020 en 2021 nog minder goed. Om die reden
staan de cijfers over 2021 in een aparte tabel. De toegankelijkheid van bushaltes wordt
beoordeeld aan de hand van de volgende criteria:
- A. Hoogte perron-rand: minimaal 18 cm;
- B. Breedte perron: uitstap-deur >1,49 meter;
- C. Breedte smalste doorgang op perron >0,89 meter;
- D. Perron sluit aan op omgeving;
- E. Hoogteverschil perron en omgeving < 0,20 meter of het hoogteverschil is opgelost
door een hellingbaan of lift;
- F. Geleidelijn aanwezig;
- G. Geleidelijn over de volledige lengte perron;
- H. Instapmarkering aanwezig;
- I. Geleidelijn sluit aan op de omgeving.
• Haltes die voor mensen met een motorische beperking toegankelijk zijn, voldoen aan (A),
(B), (C), (D) en (E). Voor visuele toegankelijkheid wordt voldaan aan (E), (F), (G), (H) en (I).
• De criteria zijn alleen van toepassing op reguliere bushaltes die in gebruik zijn, exclusief
haltes van buitenlandse buslijnen, bushaltes in het buitenland op Nederlandse bus­lijnen,
vraagafhankelijk vervoer-haltes en buurtbushaltes. Dit geldt voor alle hier gepresenteerde jaren, behalve voor 2021 waarbij de buurtbushaltes wel zijn meegenomen.
• Bij 5% van de haltes is niet (volledig) bekend of ze voldoen aan de eisen. Bij de berekening van de hier gepresenteerde percentages is ervan uitgegaan dat deze haltes niet
voldoen, waardoor de percentages in de praktijk hoger kunnen liggen.

Percentage tramhaltes dat toegankelijk is voor mensen met een beperking
Motorisch

Utrecht

Visueel
Motorisch

75

Den Haag
58

Visueel
Motorisch

Rotterdam

Amsterdam

Visueel
0
2019

10
2021

81

72
62

86
85

44
44

Visueel
Motorisch

100
100
100

20

29
30
30

46
47
40

50

60

70

80

90

100

Bron: DOVA/OV-data, Centraal Halte Bestand (CHB). Vervolgmeting: doorlopend (tussentijds opvragen mogelijk).

Toelichting bij de grafiek
• De cijfers voor de toegankelijkheid van tramhaltes zijn zonder verdere bewerkingen
gebaseerd op gegevens die haltedatabeheerders (wegbeheerders en OV-autoriteiten)
handmatig hebben ingevuld bij de onderdelen ‘is motorisch toegankelijk’ en ‘is visueel
toegankelijk’. Hierdoor moeten de cijfers met enige voorzichtigheid geïnterpreteerd
worden.
• Om in de toekomst meer eenduidigheid in de informatie te garanderen, worden op dit
moment zogenoemde verwerkingsregels ontwikkeld, die voor alle tramsteden op
dezelfde manier toepasbaar zijn.
• Cijfers over 2020 zijn hier niet opgenomen, omdat toen een andere methode is
toegepast om de toegankelijkheid van tramhaltes vast te stellen.

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

2. Werk
Binnen de actielijn Werk is het doel om mensen met een arbeidsbeperking meer kansen te geven op een reguliere baan, en zo bij te dragen aan een inclusieve arbeidsmarkt. Het kabinet
bouwt hiermee voort op de lopende inzet voor een inclusieve arbeidsmarkt. Acties in deze actielijn zijn onder meer het stimuleren van de werkgelegenheid, verbeterde werknemers- en
werkgeversdienstverlening en een verbeterde verstrekking van werkvoorzieningen.

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

Percentage personen met een arbeidsbelemmering (15-64 jaar*),
dat betaald werk heeft
90
80
70
60
50

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

8

40
30
20
10
0

79,6

37,5

2015
Arbeidsbelemmering

80,6

35,6

2016

82,0

38,4

2017

Percentage personen met een arbeidsbelemmering (15-64 jaar*)
met arbeidsvermogen, dat betaald werk heeft
82,8

42,6

2020

Geen arbeidsbelemmering

90
80
70
60
50
40
30
20
10
0

80,2

81,1

60,7

60,7

2015

2016

Arbeidsbelemmering

82,4

66,3

2017

83,6

71,3

2020

Geen arbeidsbelemmering

* voor 2020 gaat het om 15 jaar tot 66 jaar en 4 maanden.

* voor 2020 gaat het om 15 jaar tot 66 jaar en 4 maanden.

Bronnen: CBS, Arbeidsparticipatie en de afstand tot de arbeidsmarkt in Nederland, 2015, 2016, 2017, 2020; gebaseerd
op de Enquête beroepsbevolking (EBB), Sociaal Statistische Bestanden (SSB) en Basisregistratie Personen (BRP).
Vervolgmeting: 2021 (beschikbaar in 2022).

Bronnen: CBS, Arbeidsparticipatie en de afstand tot de arbeidsmarkt in Nederland, 2015, 2016, 2017, 2020; gebaseerd
op de Enquête beroepsbevolking (EBB), Sociaal Statistische Bestanden (SSB) en Basisregistratie Personen (BRP).
Vervolgmeting: 2021 (beschikbaar in 2022).

Percentage personen met een arbeidsbelemmering (15-64 jaar*) met arbeidsvermogen, dat geen betaald werk heeft

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs

Arbeids­
beperking 2015

Geen arbeids­
beperking 2015

Arbeids­
beperking 2016

Geen arbeids­
beperking 2016

Arbeids­
beperking 2017

Geen arbeids­
beperking 2017

Arbeids­
beperking 2020

Geen arbeids­
beperking 2020

Geen betaald werk (totaal)**

39,3

19,8

39,3

18,9

33,7

17,6

28,7

16,4

- werkloos

9,3

5,5

9,6

4,7

7,2

3,8

5,5

3,1

- wil werken maar niet gezocht /
niet beschikbaar

20,9

4,8

19,8

4,6

17,1

4,4

16,3

3,7

- wil of kan niet werken

9,0

9,5

9,9

9,6

9,3

9,4

6,9

9,6

* voor 2020 gaat het om 15 jaar tot 66 jaar en 4 maanden.
** mensen die geen betaald werk hebben zijn in deze tabel onderverdeeld in: 1) mensen die werkloos zijn en hebben gezocht naar werk en daarvoor beschikbaar zijn; 2) mensen die willen werken maar niet gezocht hebben en/of beschikbaar zijn;
3) mensen die niet willen of kunnen werken vanwege een andere reden dan ziekte of arbeidsongeschiktheid.
Bronnen: CBS, Arbeidsparticipatie en de afstand tot de arbeidsmarkt in Nederland, 2015, 2016, 2017, 2020; gebaseerd op de Enquête beroepsbevolking (EBB), Sociaal Statistische Bestanden (SSB) en Basisregistratie Personen (BRP).
Vervolgmeting: 2021 (beschikbaar in 2022).

4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie

Percentage personen met een arbeidsbelemmering (15-64 jaar*) behorend
tot de beroepsbevolking (werkzaam of werkloos), dat werkloos is

Aantal mensen werkend binnen de banenafspraak, op een interne plaatsing
Wet sociale werkvoorziening of een beschutte werkplek onder de Participatiewet

16

200.000

14

13,3

13,7

12

9,8

10

7,2

8
6
4

6,4

5,5

2

Gemeenten

0

Bedrijfsleven

2015
Arbeidsbelemmering

Overkoepelende doelen

150.000

2016

4,5
2017

52.196

49.111

2.542

4.004

5.198

46.562

43.498

40.991

50.000
3,5

2020

Geen arbeidsbelemmering

* voor 2020 gaat het om 15 jaar tot 66 jaar en 4 maanden.
Bronnen: CBS, Arbeidsparticipatie en de afstand tot de arbeidsmarkt in Nederland, 2015, 2016, 2017, 2020; gebaseerd
op de Enquête beroepsbevolking (EBB), Sociaal Statistische Bestanden (SSB) en Basisregistratie Personen (BRP).
Vervolgmeting: 2021 (beschikbaar in 2022).

9

100.000

313

1.184

0

86.139

98.824

112.763

119.587

119.229

2016

2017

2018

2019

2020

Werkzaam op een beschutte werkplek onder de Participatiewet
Werkzaam op een interne plaatsing Wet sociale werkvoorziening
Werkzaam onder de Wet banenafspraak
Bronnen: UWV Gegevensdiensten, Factsheet banenafspraak vierde kwartaal 2020 en Rapportage beschut werk vierde
kwartaal 2020; Panteia, Wsw-statistiek 2020 Jaarrapport. De totale aantallen in 2016 t/m 2020 (cumulatief) zijn
respectievelijk 138.648, 149.119, 161.867, 167.089 en 165.418. Vervolgmeting: 2021 (beschikbaar in april 2022).

Aantal banen voor mensen uit de doelgroep banenafspraak

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

160.000
127.135

140.000
120.000
100.000

nen en openbare
Inleiding

80.000

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

40.000

112.083
97.733
95.679

108.179

118.679

136.794
130.179

141.276
142.679

60.000

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

10

20.000
0

2016

Aantal banen

2017

2018

2019

2020

Doelstelling voor betreﬀende jaar*

* doelstelling voor 2026: 200.179 banen
Bronnen: Brief van de staatssecretaris van SZW. Uitvoering en evaluatie Participatiewet dossiernummer 34352,
ondernummer 60. Den Haag, 30 juni 2017. Bijlage Resultaten twee-meting banenafspraak eind 2016. Brief van de
staatssecretaris van SZW. Uitvoering en evaluatie Participatiewet dossiernummer 34352, ondernummer 113. Den
Haag, 2 juli 2018. Bijlage 1: resultaten banenafspraak eind 2017 (drie-meting). Brief van de staatssecretaris van SZW.
Uitvoering en evaluatie Participatiewet, dossiernummer 34352, ondernummer 166. Den Haag, 4 juli 2019. Brief van
de staatssecretaris van SZW. Kamerbrief uitvoering en evaluatie Participatiewet, dossiernummer 34352, onder­
nummer 196. Den Haag, 2 juli 2020. Brief van de minister van SZW. Kamerbrief Resultaten banenafspraak 2020,
dossiernummer 34352, ondernummer 219. Den Haag, 8 juli 2021. Bijlage: Resultaten banenafspraak eind 2020.
Vervolgmeting: 2021 (beschikbaar in april 2022).

Toelichting bij de tabel en grafieken op deze en de vorige pagina’s
• Beroepsbevolking: mensen die werken (inclusief in deeltijd) en mensen die werkloos
zijn (beschikbaar voor de arbeidsmarkt en werk gezocht).
• Persoon met een arbeidsbelemmering: persoon die in de Enquête Beroepsbevolking
(EBB) aangeeft door ziekte of een langdurige aandoening te worden belemmerd bij
het uitvoeren of verkrijgen van werk.
• Mensen met arbeidsvermogen: mensen die fysiek en mentaal in staat zijn om
werkzaamheden te verrichten, al dan niet met begeleiding en/of ondersteuning.
• Wsw: Wet sociale werkvoorziening. Sinds 1 januari 2015 kunnen er geen mensen meer
instromen in de Wsw, maar voor mensen die toen al een Wsw-dienstverband hadden,
blijven de rechten en plichten die in de cao voor de Wsw zijn vastgelegd behouden.
• Beschut werk: werk onder aangepaste omstandigheden voor mensen met een
lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking, met meer begeleiding en
aanpassing van de arbeidsomstandigheden.
• Banenafspraak: in het sociaal akkoord van 2013 hebben kabinet en de sociale partners
afgesproken dat er extra banen komen voor mensen met een arbeidsbeperking.
De Wet banenafspraak en quotum arbeidsbeperkten regelt een aantal belangrijke
zaken die nodig zijn om de mensen uit de doelgroep op de banen te plaatsen en om
te monitoren of de werkgevers de banen in een jaar hebben gerealiseerd.
• Streefcijfer banenafspraak: de doelstelling is dat er eind 2025 125.000 extra banen zijn voor
mensen uit de doelgroep banenafspraak t.o.v. de 0-meting van de banenafspraak in 2012.
Toen waren er 75.179 banen, waaruit volgt dat het streefcijfer voor 2026 200.179 banen is.
• Als één baan wordt geteld een baan van 25,5 verloonde uren per week. Banen groter
of kleiner dan 25,5 uur per week tellen naar rato mee. Door uit te gaan van verloonde
uren in plaats van personen, wordt gerealiseerd dat het gaat om substantiële banen
en niet om banen van slechts een paar uur.
• De COVID-19 pandemie en maatregelen om verdere verspreiding te voorkomen,
hebben over het algemeen een negatief effect gehad op het vinden van een baan, het
behoud van een baan en de omvang van een baan. In welke mate dit zijn weerslag had
op de cijfers uit 2020 is nog niet helemaal duidelijk. In sommige sectoren werden de
mogelijkheden voor mensen met een beperking om te werken minder, terwijl in
andere sectoren juist kansen zijn ontstaan (Brief van de minister van SZW. Kamerbrief
Resultaten banenafspraak 2020, dossiernummer 34352, ondernummer 219. Den Haag,
8 juli 2021. Bijlage: Resultaten banenafspraak eind 2020).

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

3. Onderwijs
Binnen de actielijn Onderwijs is het doel dat alle kinderen toegang hebben tot het onderwijs en een aanbod krijgen dat bij hen past. Doel is ook dat ondersteuning en begeleiding beter
vindbaar zijn voor leerlingen en studenten. Acties in deze actielijn zijn onder meer het in kaart brengen en verminderen van drempels voor leerlingen en studenten, het maken van een
verkenning van inclusiever onderwijs en het verbeteren van de aansluiting tussen onderwijs en zorg.

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

11

Percentage studenten (mbo) met een functiebeperking, ziekte of aandoening
dat de hulpmiddelen en aanpassingen op school voor de beperking die
de student heeft, (heel) goed vindt

Percentage studenten (hbo en wo) met een functiebeperking, ziekte of
aandoening dat (zeer) tevreden is over de voorzieningen die de onderwijs­instelling aanbiedt om het studeren te vergemakkelijken
80
2020

70

32

60

(heel) goed
Bron: ResearchNed: Job-monitor (https://www.jobmbo.nl/wp-content/uploads/2020/06/JOB-monitor-rapport2020-embargo-tot-4-juni-web.pdf). Vervolgmeting: 2022 (beschikbaar in 2022).

50

54
47

50

54

52
42

40

47

54

30
Toelichting bij de tabel
• Aan mbo-studenten is een lijst met functiebeperkingen en ziekten/aandoeningen
voorgelegd. Aan degenen die een of meerdere van deze functiebeperkingen en/of
ziekten/aandoeningen hadden, is gevraagd wat zij vinden van de hulpmiddelen en
aanpassingen die hun school hiervoor biedt.
• Antwoordcategorieën ‘goed’ en ‘heel goed’ zijn voor de indicator samengenomen.
• 31% van de mbo-studenten vindt de hulpmiddelen en aanpassingen op school voor de
beperking die de student heeft (heel) slecht en 37% oordeelt neutraal.

20
10
0

Hbo
2018/2019

Wo-bachelor

Wo-master

2019/2020

Bron: OCW Studentenmonitor, bewerking ResearchNed.

Hoger onderwijs
totaal

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

12

Toelichting bij de grafiek op de vorige pagina
• Aan studenten van het hoger beroepsonderwijs (hbo) en wetenschappelijk onderwijs
(wo) is een lijst met functiebeperkingen en ziekten/aandoeningen voorgelegd. Aan
degenen die een functiebeperking(en) en/of ziekte(n)/aandoening(en) hadden, is
gevraagd in hoeverre zij tevreden zijn over de voorzieningen die hun instelling
aanbiedt om het studeren in hun situatie te vergemakkelijken. De indicator gaat over
studenten die voltijd of duaal studeren.
• Antwoordcategorieën ‘tevreden’ en ‘zeer tevreden’ zijn voor de indicator samen­
genomen.
• In de figuur is de indicatoromschrijving in verkorte vorm weergegeven. De volledige
indicatornaam is: percentage studenten (hbo en wo) met (een) functiebeperking(en)
en/of ziekte(n)/aandoening(en) dat (zeer) tevreden is over de voorzieningen die de
onderwijsinstelling aanbiedt om het studeren met de betreffende functie­
beperking(en) en/of ziekte(n)/aandoening(en) te vergemakkelijken.

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
Bouwen en wonen
e grafieken OverOpenbare ruimte
e doelen
5. Participatie en
toegankelijkheid

6. Zorg en ondersteuning

4. Bouwen, wonen en openbare ruimte
Binnen de actielijn Bouwen, wonen en openbare ruimte is het doel om de toegankelijkheid van gebouwen en de openbare ruimte te verbeteren en te zorgen voor de beschikbaarheid van
voldoende geschikte woningen en woonvormen voor mensen met een beperking. Acties in deze actielijn zijn onder meer het ontwikkelen van eenduidige richtlijnen voor toegankelijk
(ver)bouwen, het stimuleren van voldoende geschikte en beschikbare woningen, onderzoek naar extra toegankelijkheidseisen in het Bouwbesluit voor nieuwbouwappartementen en het
inventariseren van knelpunten in de openbare ruimte.

Bouwen en wonen

Verdieping

Twee indicatoren over de toegankelijkheid van woningen:
Percentage huishoudens met iemand die moeite heeft met traplopen, waarbij...

Type voorziening (als percentage van de huishoudens met een speciale en ook
noodzakelijke voorziening in de woning)

…vanuit de woonkamer
andere kamers* zonder
traplopen zijn te bereiken

61,4
61,4

traplift
tweede toilet op de slaapverdieping

…de woonkamer vanaf de
straat zonder trappenlopen is te bereiken
0

20

40

60

80

mantelzorgwoning op perceel

2018

0

* keuken, toilet, badkamer en ten minste 1 slaapkamer

2015

16,9

20

30

40

50

60

70

80

90

2018

* zoals beugels, aangepaste drempels
Bron: BZK/CBS, WoonOnderzoek Nederland (WoON). Vervolgmeting: naar verwachting 2021 (beschikbaar in 2022).

Bedrijfsleven
Speciale en noodzakelijke voorziening aanwezig

2015

2018

13,7

13,3

Bron: BZK/CBS, WoonOnderzoek Nederland (WoON). Vervolgmeting: naar verwachting 2021 (beschikbaar in 2022).

13

10

20,7
18,8
19,4
18,4

Bron: BZK/CBS, WoonOnderzoek Nederland (WoON). Vervolgmeting: naar verwachting 2021 (beschikbaar in 2022).

Percentage huishoudens met iemand met een beperking, dat in de woning een
speciale en ook noodzakelijke voorziening heeft

Overkoepelende doelen

7,4
7,3
4,4
3,6
2,2
1,8

hellingbaan

7. Rijk als organisatie
Gemeenten

12

anders

76,0
77,4

aan- of uitbouw

2015

85,4
84,8

kleine aanpassingen*

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
Bouwen en wonen
e grafieken OverOpenbare ruimte
e doelen
5. Participatie en
toegankelijkheid

6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

14

Percentage huishoudens met iemand met een beperking, waarvan de referentiepersoon aangaf (zeer) tevreden te zijn met de woning
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0

87,6

85,5

84,5

81,1

2015

2018

Huishoudens met iemand met een beperking
Huishoudens zonder iemand met een beperking
Bron: BZK/CBS, WoonOnderzoek Nederland (WoON). Vervolgmeting: naar verwachting 2021 (beschikbaar in 2022).

Toelichting bij de tabel en de grafieken op deze en de vorige pagina
• Bij deze indicatoren worden huishoudens geteld, niet personen of woningen.
• De referentiepersoon is een lid van het huishouden en wordt volgens bepaalde regels
afgeleid.
• Bij drie van de vier indicatoren is het weinig zinvol om een referentiewaarde te
berekenen, gebaseerd op huishoudens waarin de referentiepersoon of diens partner
géén beperking heeft. Voor mensen uit die huishoudens is bijvoorbeeld de
aanwezigheid van trappen minder of helemaal niet belangrijk.
• In de tabel en de grafieken zijn de indicatoromschrijvingen in verkorte vorm weer­
gegeven. De volledige beschrijvingen zijn:
- Percentage huishoudens waarin de referentiepersoon of diens partner moeite heeft
met traplopen, waarbij de woonkamer vanaf de straat is te bereiken zonder
traptreden te lopen.
- Percentage huishoudens waarin de referentiepersoon of diens partner moeite heeft
met traplopen, waarbij vanuit de woonkamer de keuken, het toilet, de badkamer en
ten minste 1 slaapkamer is te bereiken zonder traptreden te lopen.
- Percentage huishoudens waarin de referentiepersoon of diens partner mild of
ernstig beperkt is bij het uitvoeren van activiteiten die mensen gewoonlijk doen, dat
in de woning een speciale voorziening heeft voor mensen met een lichamelijke
beperking en dat ook nodig heeft.
- Type voorziening (als percentage van de huishoudens waarin de referentiepersoon
of diens partner mild of ernstig beperkt is bij het uitvoeren van activiteiten die
mensen gewoonlijk doen en die in de woning een speciale en ook noodzakelijke
voorziening hebben).
- Percentage huishoudens waarin de referentiepersoon of diens partner beperkt is bij
het uitvoeren van activiteiten die mensen gewoonlijk doen, waarvan de referentie­
persoon aangaf (zeer) tevreden te zijn met de woning.

Openbare ruimte
Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

Drie indicatoren over de ervaren toegankelijkheid van de openbare ruimte:
Percentage mensen met een beperking* dat aangeeft dat de genoemde
ruimten vrijwel altijd toegankelijk zijn
100

nen en openbare
Inleiding

80

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
Bouwen en wonen
e grafieken OverOpenbare ruimte
e doelen
5. Participatie en
toegankelijkheid

6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

15

84 87

89

84 82 81

83 85

87

88 90 90
73 75 74

81 82 83

60
40
20
0

winkels
gebouwen
parken
lichamelijke beperking
2019
2020
2016

winkels
gebouwen
parken
verstandelijke beperking**

* een lichte, matige of ernstige lichamelijke beperking of een lichte of matige verstandelijke beperking.
** voor mensen met een verstandelijke beperking zijn de antwoorden gegeven door naasten van hen.
Bron: Nivel Participatiemonitor, bestaande uit het Nationaal Panel Chronisch zieken en Gehandicapten en het Panel
Samen Leven. Vervolgmeting: 2021 is mogelijk (dan beschikbaar in 2022).

Toelichting bij de grafiek
• Bij de indicator over winkels is bij mensen met een lichamelijke beperking alleen
gevraagd naar de toegankelijkheid van winkels, bij mensen met een verstandelijke
beperking naar de toegankelijkheid van winkels en supermarkten. Uitkomsten van
beide vragen zijn gecombineerd om tot één indicatorwaarde te komen.
• Bij de indicator over openbare gebouwen is bij mensen met een lichamelijke
beperking alleen gevraagd naar de toegankelijkheid van openbare gebouwen, bij
mensen met een verstandelijke beperking naar de toegankelijkheid van drie
afzonderlijke typen gebouwen: stadhuis, bibliotheek en financiële voorziening (bank,
postkantoor, pinautomaat). Uitkomsten van de drie vragen zijn gecombineerd om tot
één indicatorwaarde te komen.

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

5. Participatie en toegankelijkheid
Binnen de actielijn Participatie en toegankelijkheid is het doel om meer kansen te bieden om mee te doen op terreinen als sport, cultuur, bibliotheken, media en de verkiezingen. Ook is
het doel om stapsgewijs het aantal toegankelijke websites en apps te vergroten en informatievoorziening vanuit overheden en andere partijen toegankelijker en begrijpelijker te maken.
Hieronder komen de volgende vier thema’s aan de orde: sporten, stemmen, digitale toegankelijkheid en begrijpelijke informatie.

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
Sporten
Stemmen
Digitale toegankelijkheid
Begrijpelijke informatie
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

16

Sporten

Verdieping

Percentage mensen van 12 jaar en ouder met een lichamelijke beperking dat
wekelijks sport

Percentage mensen van 12 jaar en ouder met een lichamelijke beperking dat
wekelijks sport, naar type beperking

70

40

60

55

58

57

57

58

25

40
23

27

24

24

20
22

20

15
10

10
0

29

30

50

30

35
22
21
19

24

24
22

21

24
24

21

20

2019

26
22
18

5
2016

2017

Met lichamelijke beperking

2018

2019

2020

Zonder lichamelijke beperking

Bron: CBS i.s.m het RIVM, Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor, 2016 t/m 2020. Vervolgmeting: 2021 (beschikbaar in
2022).

0

2016

2017

2018

Motorisch

Auditief

Visueel

2020

Bron: CBS i.s.m het RIVM, Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor, 2016 t/m 2020. Vervolgmeting: 2021 (beschikbaar in
2022).

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
Sporten
Stemmen
Digitale toegankelijkheid
Begrijpelijke informatie
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

17

Toelichting bij de grafieken op de vorige pagina
• Voor deze indicator wordt gesproken van een lichamelijke beperking als iemand
aangaf niet of met grote moeite een of meer van de volgende activiteiten te kunnen
doen:
- Een voorwerp van 5 kilo, bijvoorbeeld een volle boodschappentas, 10 meter dragen;
- Vanuit staan gaan bukken en iets van de grond oppakken;
- 400 meter aan een stuk lopen zonder stil staan (zo nodig met stok);
- Een gesprek volgen in een groep van 3 of meer personen, zo nodig met
hoorapparaat;
- Een gesprek voeren met één andere persoon, zo nodig met hoorapparaat;
- Kleine letters in de krant kunnen lezen, zo nodig met bril of contactlenzen;
- Op een afstand van 4 meter het gezicht van iemand herkennen, zo nodig met bril of
contactlenzen.
• De COVID-19 pandemie en de bijbehorende maatregelen hebben mogelijk de
gezondheid, leefstijl en het welzijn van de respondenten beïnvloed. Cijfers over
sport- en beweeggedrag tijdens de coronapandemie worden uitgebreid toegelicht in
het rapport ‘Sport- en Beweeggedrag in 2020’.

Percentage mensen van 12 jaar en ouder met een lichamelijke beperking dat
tevreden is met het sport- en beweegaanbod in hun omgeving
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0

87

86

87

84

2016

Met lichamelijke beperking

2018

86
80

2020

Zonder lichamelijke beperking

Bron: CBS Vrijetijdsomnibus (VTO). 2016 en 2018: Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in samenwerking met het
CBS. 2020: de meting is tot stand gekomen via een samenwerking van de Boekmanstichting (namens OCW) en het
Mulier Instituut (namens VWS ) met het CBS. Vervolgmeting: 2022 (beschikbaar in 2023).

Toelichting bij de grafiek op deze en de volgende pagina
• Voor deze indicator wordt gesproken van een lichamelijke beperking als iemand zelf
aangaf een beperking te hebben (een lichamelijke of motorische beperking en/of een
auditieve beperking en/of een visuele beperking).
• Tevredenheid over het sport- en beweegaanbod is bepaald door het gemiddelde te
nemen van de percentages op drie stellingen:
- In mijn omgeving zijn voldoende sportaccommodaties aanwezig;
- Ik heb voldoende keuze uit verschillende sporten in mijn buurt;
- In mijn buurt zijn voldoende wandel- of fietspaden of andere openbare plekken om
te bewegen.
• Antwoorden konden worden gegeven op een vijfpuntsschaal: van zeer mee eens tot
zeer mee oneens. De antwoordcategorieën ‘zeer mee eens’ en ‘mee eens’ zijn voor de
indicatoren samengenomen.
• In 2020 is door de COVID-19 pandemie het veldwerk anders verlopen dan normaal.
Hierdoor zijn er minder face-to-face interviews afgenomen. Het is onbekend of deze
aanpassingen de vergelijkbaarheid met eerdere metingen hebben beïnvloed.

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
Sporten
Stemmen
Digitale toegankelijkheid
Begrijpelijke informatie
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

18

Verdieping

Percentage mensen met een beperking* dat aangeeft dat verenigingsen sportgebouwen vrijwel altijd toegankelijk zijn

Beschikbaarheid van sport- en beweegfaciliteiten nader uitgesplitst (in percentage
mensen met een lichamelijke beperking dat het aanbod als voldoende ervaart)

100
80

Voldoende sport­
accommodaties in de
omgeving aanwezig

84
81
75

Voldoende keuze
uit verschillende sporten
in de buurt

81
78
76

Voldoende wandel- of
ﬁetspaden of andere
openbare plekken om te
bewegen
2016

2018

20
2020

40

69

75

77

76

60
40
20

92
89
91
0

72

67

0
2016
60

80

lichamelijke beperking
2019

verstandelijke beperking**

2020

100

mensen zonder lichamelijke beperking

* een lichte matige of ernstige lichamelijke beperking of een lichte of matige verstandelijke beperking.
** voor mensen met een verstandelijke beperking zijn de antwoorden gegeven door naasten van hen.

Bron: CBS Vrijetijdsomnibus (VTO). 2016 en 2018: Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in samenwerking met het
CBS. 2020: de meting is tot stand gekomen via een samenwerking van de Boekmanstichting (namens OCW) en het
Mulier Instituut (namens VWS ) met het CBS. Vervolgmeting: 2022 (beschikbaar in 2023).

Bron: Nivel Participatiemonitor, bestaande uit de panels het Nationaal Panel Chronisch zieken en Gehandicapten en
het Panel Samen Leven. Vervolgmeting: mogelijk in 2021 (dan beschikbaar in 2022).

Toelichting bij de grafiek
De indicator heeft niet alleen betrekking op sportgebouwen, maar op allerlei
verenigingsgebouwen, zoals muziekscholen en clubgebouwen. Het is niet mogelijk om
een percentage te berekenen voor alleen sportgebouwen.

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

Cijfer (0-10) dat mensen met een lichamelijke beperking aan hun sportaanbieder
geven op de vraag of zij zich op hun gemak voelen, 2019

ijferoverzicht (1)

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
Sporten
Stemmen
Digitale toegankelijkheid
Begrijpelijke informatie
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

19

Alle
sport­
aanbieders

Verenigingen

Andere
sport­
aanbieders

Zonder lichamelijke beperking

8,6

8,7

8,5

Met lichamelijke beperking

8,5

8,6

8,4

Bron: LSM-A Bewegen en Ongevallen/Leefstijlmonitor, RIVM, VeiligheidNL in samenwerking met CBS, 2019.
Vervolgmeting: 2021 (beschikbaar 2022).

Toelichting bij de tabel
• Aan alle respondenten die aangaven wekelijks of vaker aan sport te doen bij een
vereniging of andere sportaanbieder, is de vraag gesteld of zij zich op hun gemak
voelen bij de vereniging of andere sportaanbieder. Onder ‘andere sportaanbieders’
wordt bijvoorbeeld een fitnesscentrum, dansschool of zwembad verstaan.
• Antwoorden konden worden gegeven op een schaal van 0 tot 10 (=heel erg op gemak
voelen).

Stemmen
Per 1 januari 2019 is de wijziging van de Kieswet in werking getreden die bepaalt dat alle in de
gemeente aangewezen stemlokalen zodanig zijn gelegen en zo zijn ingericht en uitgerust dat kiezers met
lichamelijke beperkingen zoveel mogelijk hun stem zelfstandig kunnen uitbrengen. Indien gemeenten
de beoogde 100% niet kunnen halen, dan informeren burgemeester en wethouders de gemeente­
raad over de reden hiervoor. Deze wijziging is het gevolg van een in 2016 door de Tweede Kamer
aanvaard amendement op de Uitvoeringswet van het VN-verdrag Handicap.

Percentage stemlokalen in gemeenten die volgens de gemeente zelf volledig
toegankelijk zijn voor mensen met een lichamelijke beperking
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0

Streefwaarde 100
85

88

91

Maart 2018

Maart 2019

Mei 2019

97

Maart 2021

Bronnen: maart 2018, Evaluatie Gemeenteraadsverkiezingen & raadgevend referendum Wiv 2018. Terugblik op het
verloop van het verkiezingsproces binnen Nederlandse gemeenten; maart 2019: Kantar, Evaluatie van de gecombineerde provinciale staten- en waterschapsverkiezingen van 20 maart 2019; mei 2019: Kantar, Evaluatie van de
Europese Parlementsverkiezingen van 23 mei 2019; maart 2021: Kantar, Evaluatie van de Tweede Kamerverkiezingen
van 17 maart 2021, 2021. Vervolgmeting: 2022 (Gemeenteraadsverkiezingen).

Toelichting bij de grafiek
• Het gaat hier om de eigen inschatting van gemeentefunctionarissen die via een online
vragenlijst gevraagd zijn hoeveel stemlokalen binnen de gemeente volledig
toegankelijk waren voor mindervaliden.
• Alle gemeenten zijn gevraagd deel te nemen aan het onderzoek. De vraag over
toegankelijkheid van stemlokalen is beantwoord door 318 (van de 380, maart 2018),
298 (van de 355, maart 2019), 275 (van de 355, mei 2019) en 274 (van de 352,
maart 2021) gemeenten.
• In kleine gemeenten is het percentage stemlokalen die volgens de gemeente zelf
volledig toegankelijk zijn hoger dan in middelgrote gemeenten, waar het percentage
weer hoger is dan in grote gemeenten. Verreweg de meeste stemlokalen bevinden
zich in middelgrote gemeenten. Daarom draagt de toegankelijkheid in middelgrote
gemeenten het meest bij aan het totale percentage stemlokalen dat volledig
toegankelijk is.

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
Sporten
Stemmen
Digitale toegankelijkheid
Begrijpelijke informatie
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

20

Percentage stemlokalen dat volgens een onafhankelijke toets volledig
toegankelijk is voor mensen met een lichamelijke beperking, van de
stemlokalen waarvan gemeenten hebben aangegeven dat ze toegankelijk zijn
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0

43

52

5
2018 (maart)

Volledig toegankelijk

50

32

28

34

56

55

18

11

16

2019 (maart)

2019 (mei)

2021 (maart)

Redelijk toegankelijk

Moeilijk toegankelijk

Bronnen: maart 2018: PBTconsult, Toetsing toegankelijkheid stemlokalen. Gemeenteraadsverkiezingen 2018 ikv
Evaluatie Gemeenteraadsverkiezingen & raadgevend referendum; maart 2019: PBTconsult, Steekproef toegankelijkheid Stemlocaties provinciale statenverkiezingen waterschapsverkiezingen 2019. mei 2019: PBTconsult, Steekproef
toegankelijkheid Stemlocaties Europese Parlementsverkiezingen 2019; maart 2021: PBTconsult, Steekproef toegankelijkheid Stemlocaties Tweede Kamerverkiezingen 2021. Vervolgmeting: 2022 (Gemeenteraadsverkiezingen).

Verdieping
Gemiddelde score (1-10) voor de toegankelijkheid van stemlokalen voor
mensen met een lichamelijke beperking (alleen voor de stemlokalen die
volledig of redelijk toegankelijk zijn volgens een toegankelijkheidstoets)
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0

8,5
7,6

2018 (maart)

2019 (maart)

8,0

2019 (mei)

8,7

2021 (maart)

Bronnen: maart 2018: PBTconsult, Toetsing toegankelijkheid stemlokalen. Gemeenteraadsverkiezingen 2018 ikv
Evaluatie Gemeenteraadsverkiezingen & raadgevend referendum; maart 2019: PBTconsult, Steekproef toegankelijkheid Stemlocaties provinciale statenverkiezingen waterschapsverkiezingen 2019. mei 2019: PBTconsult, Steekproef
toegankelijkheid Stemlocaties Europese Parlementsverkiezingen 2019; maart 2021: PBTconsult, Steekproef toeganke­
lijkheid Stemlocaties Tweede Kamerverkiezingen 2021. Vervolgmeting: 2022 (Gemeenteraadsverkiezingen).

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
Sporten
Stemmen
Digitale toegankelijkheid
Begrijpelijke informatie
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

21

Toelichting bij de grafieken op de vorige pagina
• Het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK) heeft ad random een aantal gemeenten
geselecteerd. Deze gemeenten hebben aangeven welke stemlokalen toegankelijk zijn
voor mensen met een lichamelijke beperking. Daaruit heeft BZK een aselecte
steekproef getrokken van drie tot vier stemlokalen per gemeente. PBTconsult heeft
vervolgens een toegankelijkheidstoets uitgevoerd bij deze stembureaus.
• De toegankelijkheidstoets omvat de volgende onderdelen met bijbehorende
toegankelijkheidscriteria:
- Bereikbaarheid locatie (de route; komt men zelfstandig bij de stemlocatie?
(2 criteria));
- Betreedbaarheid locatie (de stemlocatie; komt men zelfstandig in de stemruimte?
(6 criteria));
- Bruikbaarheid locatie (de stemruimte; kan men in de locatie zelfstandig de dingen
doen die er geacht worden te doen? (5 criteria)).
• Op basis van in totaal 13 criteria zijn stemlokalen ingedeeld naar de mate van
toegankelijkheid:
- Volledig toegankelijke stemlokalen voldoen aan alle 13 toegankelijkheidscriteria;
- Redelijk toegankelijke stemlokalen voldoen aan alle 6 criteria voor betreedbaarheid;
- Moeilijk toegankelijke stemlokalen voldoen niet aan de criteria voor de
betreedbaarheid van de locatie.
• Voor de volledig en redelijk toegankelijke stemlokalen is per stemlokaal een score
tussen de 6 en 10 voor de mate van toegankelijkheid gegeven. De gemiddelde score
staat in de grafiek.
• In 2018 en 2019 vond het onderzoek plaats bij 56 stemlokalen in 28 gemeenten en in
2021 bij 64 stemlokaken in 30 gemeenten.
• Tussen de eerste twee metingen is de Kieswet gewijzigd (per 1 januari 2019). Om een
goede vergelijking tussen de scores van voor en na de invoering van de gewijzigde
Kieswet te maken, heeft PBTconsult de resultaten van de toegankelijkheidstoets van
de stemlokalen uit 2018 opnieuw gescoord volgens de nieuwe beoordelingsmethode
van 2019.

Digitale toegankelijkheid
Percentage websites van overheidsinstanties dat volledig voldoet aan de
toegankelijkheidseisen
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0

25

51

20

23

37

33

4

7

2020

2021

Voldoet volledig (A)
Voldoet gedeeltelijk (B)
Eerste maatregelen genomen (C)
Voldoet niet (D)
Bron: Register van toegankelijkheidsverklaringen (https://www.toegankelijkheidsverklaring.nl/register). Peilmoment
23 september. Vervolgmeting: doorlopend (tussentijds opvragen mogelijk).

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
Sporten
Stemmen
Digitale toegankelijkheid
Begrijpelijke informatie
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

22

Toelichting bij de grafiek op de vorige pagina
• Het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid verplicht overheidsinstanties
om hun websites en mobiele applicaties toegankelijker te maken. En ook om ver­
antwoording af te leggen over hoe ver ze daarmee gevorderd zijn. Voor die ver­
antwoording moeten overheidsinstanties een gestandaardiseerde toegankelijkheids­
verklaring opstellen en publiceren. Overheidsinstanties zijn wettelijk verplicht om voor
iedere website een toegankelijkheidsverklaring te publiceren.
• Er zijn voor websites van overheidsinstanties vijf zogenoemde nalevingsstatussen
mogelijk. De nalevingsstatus geeft aan hoe ver een overheidsinstantie is gevorderd
met het toegankelijk maken van een website. De status is beschreven in de
toegankelijkheidsverklaring op de website. Wanneer er zelfs geen
toegankelijkheidsverklaring is gepubliceerd, krijgt de overheidsinstantie de
nalevingsstatus E. De nalevingsstatussen A t/m D vermelden onder andere in hoeverre
de websites voldoen aan de toegankelijkheidsnorm (zie website https://www.
digitoegankelijk.nl voor de precieze inhoud van de statussen):
- A = Voldoet volledig
De website voldoet aan alle toegankelijkheidseisen uit de norm.
- B = Voldoet gedeeltelijk
De website voldoet niet aan alle toegankelijkheidseisen. De overheidsinstantie heeft
wel concrete verbetermaatregelen benoemd en een planning gemaakt om de
afwijkingen te herstellen.
- C = Eerste maatregelen genomen
Er is nog geen goed beeld van de toegankelijkheid van de website. De overheids­
instantie heeft concrete verbetermaatregelen genomen om dat beeld te krijgen.
- D = Voldoet niet
Er is geen goed beeld van de toegankelijkheid van de website. De overheidsinstantie
heeft geen concrete verbetermaatregelen genomen om dat beeld te krijgen.
• Om het percentage volledig toegankelijke websites vast te stellen, is het aantal
websites met een toegankelijkheidsniveau A afgezet tegen het aantal websites van
overheidsinstanties waarvoor een verklaring is ingevuld (1673 op 23 september 2020
en 2887 op 23 september 2021).
• Met ingang van 23 september 2020 moeten alle websites voldoen aan de wettelijke
verplichting. De 1673 nalevingsstatussen op die dag vormen de 0-meting waarmee de
komende jaren de verbetering van de toegankelijkheid van overheidswebsites wordt
gemeten.

Begrijpelijke informatie
Aantal deelnemende overheidsorganisaties aan de Direct Duidelijk Deal
60

54

50

45

40
30

21

20
10
0

0
2018

2019

2020

2021

Bron: Programmabureau Direct Duidelijk bij de Directie Digitale Overheid van het ministerie van BZK (zie ook
https://www.directduidelijk.nl). Peilmoment begin oktober. Vervolgmeting: doorlopend (tussentijds opvragen
mogelijk).

Toelichting bij de grafiek
• De Direct Duidelijk Brigade heeft als doel heldere overheidscommunicatie te
bevorderen. Direct Duidelijk is op 31 oktober 2018 van start gegaan. Een jaar later is de
‘Direct Duidelijk Brigade’ opgericht die naast een campagne voor inspiratie en
bewustwording ook actief ondersteuning biedt aan overheidsorganisaties.
• De organisaties in de figuur hebben de zogenaamde ‘Direct Duidelijk Deal’ getekend.
Hiermee geven zij expliciet aan mee te doen aan Direct Duidelijk.
• Naast de 54 organisaties die de ‘Direct Duidelijk Deal’ hebben ondertekend, zijn er zijn
nog 24 organisaties die de intentie hebben om te tekenen.

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

6. Zorg en ondersteuning
Binnen de actielijn Zorg en Ondersteuning is het doel om een goede toegankelijkheid en kwaliteit van zorg en ondersteuning te waarborgen, omdat dit voor mensen met een levensbrede
en levenslange beperking een eerste randvoorwaarde is om mee te kunnen doen in de samenleving. Acties in deze actielijn zijn onder meer het verbeteren van de toegang tot zorg en
ondersteuning, het wegnemen van knelpunten rondom hulpmiddelen en extra investeren in cliëntondersteuning.

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten

Drie indicatoren over ervaringen van Wmo-gebruikers met (toegankelijkheid
van) zorg en ondersteuning vanuit de gemeente:
Percentage Wmo-gebruikers dat…
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0

78

82

83

85

75

71

73

76

78

68
27

29

30

33

34

2016

2017

2018

2019

2020

… wist dat ze gebruik konden maken van een onafhankelijke cliëntondersteuner
… wist waar ze moesten zijn voor hun hulpvraag
… aangaf dat de ondersteuning die ze krijgen past bij hun hulpvraag
Bron: VNG, Cliëntervaringsonderzoek Wmo (https://www.waarstaatjegemeente.nl). Vervolgmeting: 2021 (beschikbaar
in 2022).

Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

23

Toelichting bij de grafiek
• Wmo-gebruikers zijn mensen die zorg en/of ondersteuning ontvangen vanuit de Wet
maatschappelijke ondersteuning (Wmo).
• Cliënten bij wie de maatwerkvoorziening is afgewezen, cliënten die gebruik maken van
een algemene voorziening en mantelzorgers maken geen onderdeel uit van de
respondentgroep. Ook maken mensen die zorg en ondersteuning nodig hebben, maar
geen aanvraag hebben ingediend, geen onderdeel uit van de respondentgroep.
• Bij de eerste indicator waren er twee antwoordcategorieën (ja en nee). Bij de tweede
en derde indicator waren er vijf antwoordcategorieën. Antwoordcategorieën ‘eens’ en
‘helemaal eens’ zijn voor de indicatoren samengenomen.

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

7. Rijk als organisatie
Binnen de actielijn Rijk als organisatie is voor de Rijksoverheid zelf het doel om binnen de inclusieve samenleving een toegankelijke organisatie te zijn. Dat betekent naast fysieke toegang
tot de rijksgebouwen en toegang tot websites, informatie en systemen, dat het Rijk als werkgever openstaat voor iedere werknemer.

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

24

Aantal banen bij het Rijk (ministeries) voor mensen met een arbeidsbeperking
uit de doelgroep banenafspraak
4.500
4.000
3.500
3.000
2.500
2.000
1.500
1.000
500
0

3.549
Doelstelling

3.066
Doelstelling

4.098
Doelstelling
2.500

1.865
1.274

2018

2019

2020

Bronnen: Ministerie van BZK, Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2018 t/m 2020, Jaar; primaire bronnen P-Direkt,
UWV, Binnenwerk, mantelpartijen, ministeries. Peilmoment einde van het 3e kwartaal. Vervolgmeting: 2021
(beschikbaar medio 2022 in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021).

Toelichting bij de grafiek
• Banenafspraak: in het sociaal akkoord van 2013 hebben kabinet en de sociale partners
afgesproken dat er extra banen komen voor mensen met een arbeidsbeperking. De
Wet banenafspraak en quotum arbeidsbeperkten regelt een aantal belangrijke zaken
die nodig zijn om banen te creëren voor mensen uit de specifieke doelgroep van de
banenafspraak. Ook regelt deze wet dat jaarlijks wordt gemonitord of werkgevers de
doelstelling van het aantal banen hebben gerealiseerd.
• Op pagina 10 is het totaal aantal banen voor mensen uit de doelgroep banenafspraak
weergegeven, bij deze actielijn het aantal banen uit deze doelgroep bij de Rijksoverheid.
• Als één baan wordt geteld een baan van 25,5 verloonde uren per week. Banen groter
of kleiner dan 25,5 uur per week tellen naar rato mee.
• De cijfers in de grafiek zijn inclusief inleenverbanden en exclusief de realisatie via het
project Maatwerk voor Mensen (een samenwerking van de Rijkoverheid met
leveranciers in de markt).
• Binnenwerk, opgericht in december 2016, is een rijksbrede organisatie die
groepsgewijze instroom van mensen met een arbeidsbeperking verzorgt.
• Voor elk jaar is er een doelstelling voor het aantal banen in het derde kwartaal
vastgesteld (3.066 in 2018, 3.549 in 2019 en 4.098 in 2020).
• Ook tijdens de COVID-19 pandemie hebben de ministeries nieuwe banen gerealiseerd
voor mensen uit de Banenafspraak, zij het soms met enige vertraging. Het Rijk heeft
zoveel mogelijk activiteiten online voortgezet, zoals werving- en selectiegesprekken.
Daarnaast is de aandacht uitgegaan naar behoud en duurzaamheid van de banen.

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

Percentage aanbestedingen waarbij social return is uitgevraagd* via een
contractbepaling, van de aanbestedingen waarbij het social return-kader
van toepassing is
80
60

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

25

69
59

Aantal rijksambtenaren dat zich heeft ingeschreven bij de ‘Beweging
onbeperkte denkers’
2.400
2.000

57
48

48,5

40

1.600

1.221

1.200

936

800
400

20

0
0

2.189

2016

2017

2018

2019

0
1 jan 2019

1 okt 2019

1 okt 2020

1 okt 2021

2020
Bron: Stichting Onbeperkte Denkers. Vervolgmeting: 2022 (tussentijds opvraagbaar).

* uitgevraagd: het Rijk vraagt aan leveranciers en dienstverleners om in hun offerte aan te geven in hoeverre er banen
gecreëerd worden voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.
Bronnen: Ministerie van BZK, Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2016 t/m 2020, Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk;
cijfers zijn vastgesteld met de Maatschappelijk Verantwoord Inkopen zelfevaluatie tool (MVI ZET). Vervolgmeting: 2021,
peilmoment einde van het 3e kwartaal (beschikbaar medio 2022 in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021).

Toelichting bij de grafiek
• Afdelingen personeelsbeleid (Human Resources, HR) en Inkoop bij het Rijk werken
samen met leveranciers en dienstverleners aan manieren om mensen via inkoop­
contracten en social return on investment (SROI) naar werk te begeleiden. SROI
betekent dat er niet alleen gekeken wordt naar financiële, maar ook naar het
maatschappelijke rendement van samenwerking.
• Instrumenten zijn het via inkoop aangeven van vereisten voor (toegankelijke)
voorzieningen en bedrijfsmiddelen of het helpen creëren van meer banen voor
mensen met een beperking.
• Het aantal aanbestedingen waarbij het social return-kader van toepassing was,
varieerde in de verschillende jaren, van 57 in 2018 tot 202 in 2020.

Toelichting bij de grafiek
• De ‘Beweging onbeperkte denkers’ is medio 2019 van start gegaan. De bedoeling is dit
programma van 2020 tot 2023 nader vorm te geven.
• Onbeperkte Denkers is een rijksbrede beweging die als doel heeft de bewustwording
te vergroten van wat er nodig is om een werkklimaat bij de Rijksoverheid te
ontwikkelen waarin inclusiviteit en diversiteit voorop staat. Elke rijksambtenaar kan
zich aanmelden als Onbeperkte Denker. Degenen die zich aangemeld hebben, worden
gestimuleerd om bij te dragen aan een inclusieve en diverse Rijksoverheid, bijvoor­
beeld door het thema bespreekbaar te maken op de afdeling.

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

26

Gemeenten
Gemeenten kunnen veel doen aan het bevorderen van de participatie van mensen met een beperking in de maatschappij. Het begint ermee dat gemeenten het VN-verdrag inzake de
rechten van personen met een handicap kennen. Een volgende belangrijke stap is dat zij periodiek een plan opstellen (lokaal inclusieplan, of meer specifiek ‘Lokale Inclusie Agenda’)
waarin staat hoe zij met concrete acties de participatie van mensen met een beperking kunnen bevorderen. Dit zal vervolgens moeten resulteren in projecten, activiteiten of andere
initiatieven. Het VN-Verdrag geeft aan dat bij de totstandkoming van beleidsplannen, mensen met een beperking betrokken moeten worden. De VNG (Vereniging Nederlandse
Gemeenten) ondersteunt gemeenten daarin op verschillende manieren met het project Iedereen doet mee!: door goede voorbeelden zichtbaar te maken, onderlinge kennisdeling te
stimuleren en diverse handreikingen te publiceren, waaronder de handreiking Lokale Inclusie Agenda.

Percentage gemeenten dat bezig is met het ontwikkelen van een lokaal
inclusieplan, dat al heeft of al uitvoert*
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0

7

11

50

39

17

26
2018

9

8

20

22

10

18

15

61
36
2019

2020

51
2021

Een lokaal inclusieplan wordt ontwikkeld, is gereed of wordt uitgevoerd
Er is bekend wat nog gedaan moet worden
Er wordt onderzocht wat gedaan moet worden
Geen antwoord (in 2021 'Anders, namelijk')
* er wordt een lokaal inclusieplan ontwikkeld, het plan is gereed en de gemeenteraad heeft het plan goedgekeurd of
een lokaal inclusieplan wordt al uitgevoerd.
Bron: Flitspeiling door VNG en Movisie (https://vng.nl/nieuws/meer-gemeenten-werken-aan-inclusie-met-vn-verdrag-handicap). Vervolgmeting is mogelijk.

Toelichting bij de grafiek
• De indicator meet het percentage gemeenten waar een lokaal inclusieplan wordt
ontwikkeld of waar een lokaal inclusieplan gereed is en goedgekeurd is door de
gemeenteraad of waar een lokaal inclusieplan wordt uitgevoerd. Gemeenten die een
lokaal inclusieplan uitvoeren of daarmee willen beginnen, zijn het verst met het
vormgeven van een inclusief beleid waarbij inwoners met een beperking volwaardig
kunnen meedoen.
• In de Flitspeiling geven de gemeenten zelf aan hoe ver ze zijn.
• Sommige gemeenten geven aan dat ze geen lokaal inclusieplan hebben of er niet aan
werken, omdat ze inclusief beleid al breed, bij alle beleidsthema’s, toepassen.
• Van alle gemeenten vulde 25% (2018), 34% (2019), 38% (2020) en 49% (2021) (een deel
van) de vragenlijst van de Flitspeiling in.
• Het aantal gemeenten dat deelnam aan de Flitspeiling nam elk jaar toe, van 94 in 2018
tot 173 in 2021. In 2021 heeft de VNG onder gemeenten de deelname aan de peiling
actief gepromoot, waardoor een hogere respons werd behaald ten opzichte van
voorgaande jaren. Onder de extra respons zaten relatief veel gemeenten die minder
ver zijn in het implementatietraject. Hierdoor is de verhouding tussen het percentage
beginnende versus gevorderde gemeenten veranderd.

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning

Bedrijfsleven
De fysieke toegankelijkheid van winkel- en uitgaansgebieden en de digitale toegankelijkheid van bedrijven is belangrijk voor mensen met een beperking. Om de toegankelijkheid van het
bedrijfsleven te vergroten, is het gewenst dat ondernemers zich bewust zijn van de hindernissen voor mensen met een beperking, ondernemers de keuzemogelijkheden voor mensen
met een beperking verruimen en dat inclusief denken in de sector toeneemt. Een belangrijke stap in dit streven is dat brancheorganisaties een actieplan toegankelijkheid opstellen,
waarin concrete maatregelen staan beschreven om de toegankelijkheid voor mensen met een beperking te verbeteren. MKB-Nederland en VNO-NCW bieden ondersteuning aan
brancheorganisaties op het gebied van toegankelijkheid. De ondersteuning bestaat onder meer uit hulp bij het opstellen van een actieplan en driemaandelijks beschikbaar stellen van
een communicatie-toolkit met campagnemateriaal, sociale media content, nieuwsartikelen en ervaringsverhalen over toegankelijkheid. Daarnaast ontvangen brancheorganisaties
instrumenten en tools en de mogelijkheid om kennis en ervaringen uit te wisselen met andere brancheorganisaties en de Alliantie VN-Verdrag.

Aantal brancheorganisaties dat een actieplan toegankelijkheid gereed heeft
juni 2018 sept 2019

okt 2020

okt 2021

Aantal brancheorganisaties dat een
actieplan toegankelijkheid gereed
heeft

8

20

20

27**

Aantal sociale media uitingen over
toegankelijkheid

267

312

210*

162 ***

Aantal views op sociale media over
toegankelijkheid

8.227.153 8.960.085 5.128.619 3.624.181***

Gemeenten

*	in 2020 is ruim 3 maanden een communicatiestop geweest op niet corona-gerelateerde onderwerpen v.w.b. de
kanalen van MKB-Nederland en VNO-NCW.
** twee andere brancheorganisaties zijn bezig met het opstellen van een actieplan.
*** de cijfers uit 2021 bestaan uit de eerste 3 kwartalen, het 4e kwartaal is niet meegenomen in de berekening. In de
periode oktober – december 2021 zullen nog 2 campagnes worden uitgevoerd.

Bedrijfsleven

Bron: MKB Nederland en VNO-NCW, Projectdata MKB Toegankelijk (https://www.mkbtoegankelijk.nl/
voor-bran-cheorganisaties/actieplannen/). Vervolgmeting: 2021 (beschikbaar 2021; tussentijds opvragen mogelijk).

7. Rijk als organisatie

Overkoepelende doelen

27

Toelichting bij de tabel
• Het programma MKB Toegankelijk stimuleert en ondersteunt brancheorganisaties bij
het opstellen van een actieplan toegankelijkheid, waarin concrete maatregelen zijn
beschreven om de toegankelijkheid voor mensen met een beperking te verbeteren.
• Het aantal sociale media uitingen bestaat uit het totaal aantal sociale media berichten
over toegankelijkheid op de kanalen van MKB-Nederland, VNO-NCW, en de bij MKB
Toegankelijk aangesloten brancheverenigingen. Het bereik van de uitingen bestaat uit
het aantal ‘views’ van de sociale media posts.

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven

Overkoepelende doelen
De overkoepelende ambitie van het programma Onbeperkt meedoen! is dat mensen met een beperking meer naar eigen wens en vermogen kunnen deelnemen aan de samenleving. Om de
voortgang hiervan te monitoren, wordt gebruik gemaakt van meerdere indicatoren. De indicatoren worden beschreven binnen drie thema’s: (1) participatie op negen domeinen, (2)
participatie naar wens en vermogen, en (3) participatie op deelgebieden die men zelf belangrijk vindt. Deze indicatoren zijn afkomstig uit bestaand panelonderzoek. Ze beschrijven de
situatie op het terrein van meedoen in de samenleving vanuit het perspectief van mensen met een lichamelijke, verstandelijke of zintuiglijke beperking en mensen met een psychische
aandoening. Waar mogelijk wordt deze vergeleken met de situatie in de algemene bevolking. De metingen hebben plaatsgevonden in 2016, 2018, 2019 en 2020. Een globaal overzicht van
de resultaten wordt hier weergegeven. De cijfers bij de grafieken staan in tabellen op pagina 31 en 32. Meer cijfers en onderbouwing worden gegeven in het rapport Monitoring
Onbeperkt meedoen! van het Nivel.

Percentage mensen met een beperking dat participeert op negen domeinen
lichamelijke beperking

28

verstandelijke beperking

Regelmatig gebruik van twee
of meer buurtvoorzieningen

Regelmatig gebruik van twee
of meer buurtvoorzieningen

Dagelijks buitenshuis

Dagelijks buitenshuis

Gebruik van openbaar
vervoer

Gebruik van openbaar
vervoer

Betaald werk

(On)betaald werk

Vrijwilligerswerk

Woont in woonwijk

Een opleiding/werk
gerelateerde cursus
Maandelijks uitgaansgelegenheden bezoeken
Maandelijks verenigingsactiviteit doen en/of cursus
Maandelijks vrienden
ontmoeten

Maandelijks uitgaansgelegenheden bezoeken
Maandelijks verenigingsactiviteit doen en/of cursus
Maandelijks vrienden
ontmoeten
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90

Overkoepelende doelen

psychische aandoening

2016

2018

2019

2020

Algemene bevolking

0 10 20 30 40 50 60 70 80 90

0 10 20 30 40 50 60 70 80 90

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie

Twee indicatoren over participatie naar wens en vermogen:
Percentage mensen met een beperking dat kan participeren naar wens en vermogen

Percentage mensen met een zintuiglijke beperking dat participeert zoals ze willen

lichamelijke beperking

Naar werk en/of andere locatie
buiten de deur gaan

Mogelijkheid om te leven op de
manier zoals ik het wil

zintuiglijke beperking

Maken van uitstapjes of een
(vakantie)reis
Bezoeken van buren, vrienden
en kennissen

Ik heb het gevoel dat ik meetel
in de maatschappij

Gaan en staan in de eigen woning
0
2016

2018

2019

10

20

2020

30

40

50

60

70

80
0

Algemene bevolking
2016

2018

2019

10

20

30

40

50

60

70

80

90

2020

psychische aandoening

Percentage mensen met een lichamelijke beperking dat participeert op domeinen
die zij zelf belangrijk vinden

Mogelijkheid om te leven op de
manier zoals ik het wil

lichamelijke beperking
Maandelijks sporten in
georganiseerd verband

Ik heb het gevoel dat ik meetel
in de maatschappij

Maandelijks attractie, museum,
bioscoop of theater bezoeken

0
2016

2018

2019

10
2020

20

30

40

50

Algemene bevolking

60

70

80

Gebruik van openbaar vervoer
Betaald werk verrichten

Gemeenten

0

Bedrijfsleven
2016

2018

2019

10
2020

20

30

40

50

60

70

80

90

Algemene bevolking

Overkoepelende doelen
Voorbeeld bij de laatste grafiek
Van de mensen met een lichamelijke beperking in 2020 die het belangrijk vonden om te
kunnen sporten in georganiseerd verband, deed 45% dit maandelijks.

29

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie

Toelichting bij de grafieken op de vorige pagina‘s
• De indicator betaald werk betreft respondenten in de leeftijd van <65 jaar die
minstens 12 uur per week werken.
• De indicator (on)betaald werk betreft respondenten met een verstandelijke beperking
in de leeftijd van <65 jaar. Hierbij is geen (onder)grens aan het aantal uren gesteld.
• De indicator opleiding/werkgerelateerde cursus betreft respondenten in de leeftijd
van <65 jaar.

De algemene maatschappelijke bewustwording is...
7
...veel groter geworden
4

0
Lichamelijke beperking

Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

30

9
10
3

8
10

20

3
7

...iets beter geworden

9
60

...ongeveer hetzelfde gebleven
12
5
6

Weet ik niet

2
0

Lichamelijke beperking

69

25

10

20

30

40

50

60

70

80

Verstandelijke beperking*

Bronnen bij overkoepelende doelen: Lichamelijke beperking: Nationaal Panel Chronisch zieken en Gehandicapten,
Nivel; Psychische aandoening: Panel Psychisch Gezien, Trimbos-instituut; Lichte of matige verstandelijke beperking:
Panel Samen Leven, Nivel; Zintuiglijke beperking: Mijnkwaliteitvanleven.nl, Patiëntenfederatie Nederland; Algemene
bevolking: Consumentenpanel, Nivel. Vervolgmeting: 2021 is mogelijk (dan beschikbaar in 2022).

22
59
61

...veel minder geworden

1

* voor mensen met een verstandelijke beperking zijn de antwoorden gegeven door naasten van hen

...ongeveer hetzelfde gebleven
...iets minder geworden

...veel beter geworden

...veel slechter geworden

Ervaren ontwikkeling in maatschappelijke bewustwording over mogelijke drempels
bij deelname aan de samenleving, onder mensen met een beperking (in percentages),
2020

18

Mijn mogelijkheden zijn…

...iets slechter geworden

Twee indicatoren over ervaren ontwikkelingen in de tijd:

...iets groter geworden

Ervaren ontwikkeling in de eigen mogelijkheden om deel te nemen aan de samen­
leving, onder mensen met een beperking (in percentages), 2020

30

40

50

Verstandelijke beperking*

* voor mensen met een verstandelijke beperking zijn de antwoorden gegeven door naasten van hen

60

70

Cijfers bij de grafieken Overkoepelende doelen
Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

Percentage mensen met een beperking dat participeert op negen domeinen
Lichamelijke beperking

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs

2016

2018

2019

2020

2016

Regelmatig gebruik van twee of meer buurtvoorzieningen

66

69

60

56

63

Dagelijks buitenshuis

82

82

79

77

78

Gebruik van openbaar vervoer

56

53

60

40

72

Betaald werk

28

29

33

40

20

Vrijwilligerswerk

28

27

27

25

4

6

Een opleiding/werk gerelateerde cursus

7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

31

2018

2019

2020

68

62

80

73

75

63

16

21

20

44

42

41

39

11

8

9

9

71

Maandelijks uitgaansgelegenheden bezoeken

36

36

38

29

35

37

25

Maandelijks verenigingsactiviteit doen en/of cursus

47

44

45

46

54

53

51

Maandelijks vrienden ontmoeten

86

80

81

80

69

69

65

4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning

Psychische aandoening

Verstandelijke beperking

77

Algemene bevolking

2016

2018

2019

2020

2016

2018

2019

2020

Regelmatig gebruik van twee of meer buurtvoorzieningen

41

46

45

29

74

76

70

61

Dagelijks buitenshuis

44

43

43

24

92

85

91

82

Gebruik van openbaar vervoer

45

50

46

30

63

64

70

54

(On)betaald werk

41

38

37

30

69

76

76

79

Vrijwilligerswerk

36

38

36

31

Een opleiding/werk gerelateerde cursus

13

14

17

11

Maandelijks uitgaansgelegenheden bezoeken

33

37

34

17

44

49

48

40

Maandelijks verenigingsactiviteit doen en/of cursus

68

69

67

42

61

55

61

58

Maandelijks vrienden ontmoeten

66

62

58

57

84

85

84

79

Woont in woonwijk

83

78

82

78

Percentage mensen met een beperking dat kan participeren naar wens en vermogen

Cijferoverzicht
Programma
Onbeperkt meedoen!

ijferoverzicht (1)

Lichamelijke beperking
2016

2018

Ik heb het gevoel dat ik meetel in de maatschappij
Mogelijkheid om te leven op de manier zoals ik het wil

nen en openbare
Inleiding

wonen
Samenvatting cijferoverzicht
uimte
en toegankelijkheid
Actielijnen

1. Vervoer
egankelijkheid
e informatie2. Werk
ersteuning
nisatie
3. Onderwijs
4. Bouwen, wonen en
openbare ruimte

e doelen
en
e grafieken 5. Participatie
Overtoegankelijkheid
e doelen
6. Zorg en ondersteuning
7. Rijk als organisatie
Gemeenten
Bedrijfsleven
Overkoepelende doelen

32

68

64

Psychische aandoening

Algemene bevolking

2019

2020

2016

2018

2019

2020

67

58

58

59

58

57

51

70

39

47

2016

2018

79

78

2019

2020

80

78

77

76

Percentage mensen met een beperking dat participeert zoals zij willen
Lichamelijke beperking

Verstandelijk beperking

Zintuiglijke beperking

2016

2018

2019

2020

2016

2018

2019

2020

2016

2018

2019

2020

Gaan en staan in de eigen woning

64

63

65

65

78

77

73

76

72

76

80

79

Bezoeken van buren, vrienden en kennissen

47

49

51

51

42

54

44

42

53

58

65

58

Maken van uitstapjes of een (vakantie)reis

28

29

30

29

34

47

38

32

37

44

45

42

Naar werk en/of andere locatie buiten de deur gaan

36

36

37

37

44

59

51

49

45

49

51

49

Percentage mensen met een lichamelijke beperking dat participeert op domeinen die zij zelf belangrijk vinden
Lichamelijke beperking

Psychische beperking

Algemene bevolking

2016

2018

2019

2020

2019

2020

2016

2018

2019

2020

Maandelijks sporten in georganiseerd verband

35

38

40

45

41

47

47

40

44

52

Maandelijks attractie, museum, bioscoop of theater bezoeken

15

15

19

13

19

14

20

24

22

18

Gebruik van openbaar vervoer

75

74

80

58

86

84

79

83

82

Betaald werk verrichten

39

41

55

60

37

38

76

80

86

ijferoverzicht (1)

nen en openbare

wonen
uimte
en toegankelijkheid

egankelijkheid
e informatie
ersteuning
nisatie
Auteurs
Ronald Gijsen
Antonia Verweij
e doelen
Carolien van den Brink
e grafieken Overe doelen Deze uitgave is tot stand gekomen met medewerking
van het Nivel en van andere instanties die cijfers
hebben aangeleverd.
Dit is een uitgave van:
Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu
Postbus 1 | 3720 BA Bilthoven
www.rivm.nl

013117

November 2021

De zorg voor morgen begint vandaag
Einde van dit document