2013D37254

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 2 juli 2013 inzake prestatieafspraken hoger onderwijs
(Kamerstuk 31 288, nr. 347).
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie,
Boeve

nds-tk-2013D37254

1

Inhoud
I.

Vragen en opmerkingen uit de fracties
1. Algemeen
2. Experiment met collegegelddifferentiatie voor honours
tracks

2
2
3

II.

Reactie van de minister

5

I. Vragen en opmerkingen uit de fracties
1. Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
minister. In de brief geeft de minister aan nog een besluit te moeten
nemen na overleg en inventarisatie. Voor deze leden geldt dat afspraak
afspraak is. De leden hebben ten aanzien van deze afspraak daarom louter
de vraag of de minister met deze brief nu de deur openzet voor instellingen om af te wijken van de prestatieafspraken.
De leden van de PvdA-fractie hebben met instemming kennisgenomen
van de opstelling van de Vereniging Hogescholen en de VSNU, die
voldoende basis zien om uitvoering te geven aan de gemaakte prestatieafspraken. Immers, deze afspraken vormen de basis van de voorgenomen
kwaliteitsslag die de minister wil maken in het hoger onderwijs. Met de
behandeling van het wetsvoorstel ‘Kwaliteit in Verscheidenheid1’ in de
Tweede en Eerste Kamer worden onderwijsinstellingen nu ook in staat
gesteld de in de prestatieafspraken vastgelegde ambities te verwezenlijken.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van voorliggende
brief. Zij stellen hierbij een aantal vragen. Ten eerste vernemen de leden
graag op welke punten de afspraken uit de hoofdlijnenakkoorden afwijken
van het wetsvoorstel Kwaliteit in verscheidenheid. In welk opzicht is dat
het gevolg van het advies van de Raad van State? En in welk opzicht van
het regeerakkoord? Ten tweede willen de leden weten in hoeverre de
budgettaire kaders afwijken van de gemaakte afspraken. Wat zijn de
gevolgen voor de instellingen, zo vragen de leden. Ook vragen zij of
eerder duidelijkheid kan worden gegeven over de haalbaarheid van de
gestelde ambities vóór de midtermreview 2014. Tot slot vragen de leden
in welk opzicht de veranderde randvoorwaarden een rol zullen spelen bij
de heroverweging van de uitgangspunten. Komen de prestatieafspraken
hiermee op losse schroeven te staan, zo vragen de leden.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
minister.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de kabinetsbrief
over de prestatieafspraken hoger onderwijs en hebben enkele vragen. Zo
lezen de leden dat de budgettaire kaders met het regeerakkoord zijn
veranderd. De leden vragen dit punt te duiden. Klopt de interpretatie van
de genoemde leden van deze zin dat er minder geld beschikbaar is voor
het hoger onderwijs dan beloofd? Om hoeveel minder geld gaat het dan
precies en wat was er eigenlijk afgesproken over budgetten, zo vragen
deze leden.

1

Kamerstuk 33 519.

2

De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de brief
van het kabinet. Zij danken de minister voor het overzicht van het aantal
masters met meerdere inschrijfmomenten. De leden vragen de minister
hoe zij ervoor zorgt dat dit aantal verder toeneemt. Ook zijn de leden blij
dat de minister prudent omgaat met het toestaan van verhoogd collegegeld. De leden vragen de minister of honours tracks altijd (veel) meer
moeten kosten. Ook willen zij weten of de prestatieafspraken niet leiden
tot een ongewenste versterking van de druk van managers in het hoger
onderwijs op docenten en onderzoekers. Zij vragen of de minister wil
nadenken over maatregelen om dit tegen te gaan.
2. Experiment met collegegelddifferentiatie voor honours tracks
De leden van de VVD-fractie staan volledig achter het experiment om
collegegelddifferentiatie toe te staan voor honours tracks. Deze
mogelijkheid stimuleert nieuwe initiatieven, die anders ten koste van het
reguliere onderwijs dreigden te gaan en wat voornoemde leden betreft
was dit een onderdeel van de wederkerigheid in de prestatieafspraken
met de instellingen. Zij steunen de minister dan ook in dit experiment en
waarderen het dat studentenorganisaties daarbij betrokken worden. De
experimenteer-AMvB2 zien zij graag tegemoet. Per wanneer zou deze in
werking treden, zo vragen deze leden.
De leden van de PvdA-fractie hebben enkele vragen over het voornemen
om een experiment met collegegelddifferentiatie voor honours tracks toe
te staan via de in de brief aangekondigde experimenteer-AMvB. Met het
wetsvoorstel ‘Kwaliteit in Verscheidenheid’ is er, zoals de Raad van State
en de regering eerder opmerkten, meer ruimte ontstaan voor differentiatie
in het hoger onderwijs. Echter, zo waarschuwde de Raad van State in
reactie op het wetsvoorstel, moet er geen wirwar van differentiatieniveaus
ontstaan. Dat zou immers de overzichtelijkheid van het systeem van hoger
onderwijs als geheel in gevaar kunnen brengen. Daarom vragen de leden
waarom er nu dan toch gekozen wordt voor een aanvullend experiment
met collegegelddifferentiatie voor honours tracks? En hoewel de leden
begrip hebben voor de opmerkingen van de VSNU3 omtrent de bekostiging van de honours tracks, vragen zij of er ook is gekeken naar de
mogelijkheid van aanvullende bekostiging, buiten collegegelddifferentiatie om. De leden willen daarnaast benadrukken dat de (financiële)
toegankelijkheid van honours tracks niet onder druk mag komen te staan.
Zij horen daarom ook graag wat de exacte rol daarbij kan zijn van het
profileringsfonds. Kunnen alle studenten hier in het geval van collegegelddifferentiatie een beroep op doen? En zo nee, welke studenten
moeten volgens de regering wel aanspraak kunnen maken op het
profileringsfonds? Voor de leden staat namelijk voorop dat de betaalbaarheid en toegankelijkheid van de honours tracks niet onder druk mag
komen te staan en dat de complexiteit van het stelsel voor hoger
onderwijs niet verder moet worden vergroot. Daarnaast is er tijdens de
behandeling van het wetsvoorstel ‘Kwaliteit in Verscheidenheid’ een
ruime Kamermeerderheid geweest die zich heeft uitgesproken tegen
collegegelddifferentiatie voor excellente opleidingen, zolang de effecten
van een sociaal leenstelsel nog niet volledig inzichtelijk zijn. Kan de
minister inzichtelijk maken hoe de in de brief genoemde
experimenteer-AMvB zich verhoudt tot de motie Mohandis4?
De leden van de SP-fractie vragen hoeveel de universiteiten tekortkomen
om de honours tracks te realiseren. Waar zijn deze extra kosten op
2

AMvB: Algemene Maatregel van Bestuur
VSNU: Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten
4
Kamerstuk 33 519, nr. 32
3

3

gebaseerd? De leden van deze fractie stellen dat duidelijk moet worden
gemaakt waar de extra kosten van deze honours tracks in zitten, er moet
een heldere openbare verantwoording van deze trajecten beschikbaar zijn.
Op welke wijze gaat dit inzichtelijk gemaakt worden, zo vragen zij.
Ook vernemen zij graag of is overwogen om de honours tracks van meer
bekostiging te voorzien en ze op die wijze mogelijk te maken. De leden
ontvangen graag een toelichting op dit punt. Kan elke instelling die
honours tracks wil gaan aanbieden als gevolg van de experimenteerbepaling collegegelddifferentiatie toepassen, vragen deze leden vervolgens.
Wat zijn de voorwaarden waar een honours track aan moet voldoen om
collegegelddifferentiatie toe te mogen passen? Geldt de maximering van
het collegegeld tot twee maal het wettelijk collegegeld voor alle honours
tracks op alle instellingen, zonder dat daar uitzonderingen op gemaakt
kunnen gaan worden?
Daarnaast willen deze leden weten of studenten alleen op basis van het
profileringsfonds een tegemoetkoming voor deze extra kosten kunnen
krijgen. De leden vernemen graag op welke gronden een student een
beroep kan doen op het profileringsfonds (bijvoorbeeld bij welk (ouderlijk)
inkomen). Hoeveel studenten zullen naar verwachting een beroep doen op
het profileringsfonds? Ook vragen de leden hoeveel via het profileringsfonds beschikbaar is (zowel in totaal als per student). Vervolgens willen de
leden weten bij welke uitkomsten van het experiment, welke conclusie zal
worden getrokken, met andere woorden, wanneer zet de minister het
experiment stop. Tenslotte vernemen de leden graag wat de gevolgen zijn
voor studenten die omwille van het verhoogde collegegeld van een
honours track zullen afzien. Kunnen die, wanneer blijkt dat het experiment
ongewenste effecten heeft, alsnog tegen wettelijk collegegeld aan de
honours track beginnen, zo vragen de leden van deze fractie.
Verder wijzen de leden op het toenemende aantal berichten dat als gevolg
van de prestatieafspraken steeds meer onderwijsinstellingen aansturen op
verhoging van rendementscijfers, met als gevolg het wegsturen van
ouderejaarsstudenten en de deflatie van onderzoek en promoties. De
leden vernemen graag een reactie op dit punt.
Deze leden van de CDA-fractie hebben met genoegen gelezen dat de
minister nu wel gedifferentieerd collegegeld wil toestaan voor honours
tracks. Deze leden betreuren het dat de minister indertijd het
amendement-Duisenberg/Rog5 die hetzelfde wilde regelen nog heeft
ontraden en er indertijd geen Kamermeerderheid was te vinden voor een
dergelijk belangrijk en klaarblijkelijk prangend punt. Deze leden zijn
benieuwd naar de uiteindelijke bevindingen ten aanzien van de prestatieafspraken en honours tracks.
De leden van de D66-fractie willen dat er een experiment komt met
collegegelddifferentiatie voor honours tracks. De leden vragen de minister
of zij de onderstaande quote herkent en of zij hierop in kan gaan:
«Het amendement op stuk nr. 20 van de heren Duisenberg en Rog gaat
erover om collegegelddifferentiatie voor excellente programma’s bij
honoursprogramma’s mogelijk te maken. Dat amendement ontraad ik,
want ik vind het juist van heel groot belang dat er ook bij reguliere
programma’s honourstrajecten zijn, juist met het oog op die toegankelijkheid. Waar het gaat om de excellente programma’s zeg ik dat er altijd
andere programma’s naast zijn, zodat de student er nooit voor hoeft te
kiezen. Als we dat nu gaan veralgemeniseren voor alle honourstracks
hebben we op een gegeven moment de situatie waar velen van u zich
zorgen over maken, namelijk dat de toegankelijkheid in het gedrang
komt.»

5

Kamerstuk 33 519, nr. 20

4

De leden stellen verbaasd dat hetgeen de minister eerst ontraadde, zij nu
mogelijk wil maken. Zij vragen derhalve om een uitgebreide reactie.
Tevens vragen de leden van de fractie of de minister net als de leden
eigenlijk vindt dat honours tracks bekostigd zouden moeten worden uit
het reguliere budget net zoals het reguliere onderwijs bekostigd moet
worden. Zij vernemen graag of de minister niet bezorgd is dat er op deze
manier een excellentieboete ingesteld wordt en of zij dus vindt dat het
budget dat verstrekt wordt via de reguliere bekostiging hiervoor gebruikt
zou moeten worden en tevens toereikend zou moeten zijn. Ook vragen de
leden of zij wil toezeggen dat zij zich er hard voor gaat maken dat er extra
geld komt voor het hoger onderwijs van buiten de OCW-begroting, zodat
excellentie wel mogelijk wordt.
Voorts vragen de leden van de fractie op welke wettelijke basis de
minister dit experiment mogelijk wil maken. Klopt het dat dit enkel per
AMvB kan en is zij bereid deze naar de Kamer te zenden? Wil zij de Kamer
de ruimte wil geven hierover met haar in gesprek te gaan? Tot slot vragen
deze leden of zij bereid is eventuele Kameruitspraken over een dergelijke
AMvB op te volgen of dat de genoemde afspraak uit de brief in spreekwoordelijk beton is gegoten.
II. Reactie van de minister

5