Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 519

Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek en enkele andere
wetten in verband met de uitvoering van diverse
maatregelen, aangekondigd in de Strategische
Agenda Hoger onderwijs, Onderzoek en
Wetenschap (Wet Kwaliteit in verscheidenheid
hoger onderwijs)

Nr. 50

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 april 2013
Met deze brief voldoe ik aan mijn toezegging aan uw Kamer om een
nadere toelichting te geven op de toelating van een mbo’er tot het hoger
beroepsonderwijs, die deel uitmaakt van het wetsvoorstel Kwaliteit in
Verscheidenheid (Kamerstuk 33 519).
Allereerst benadruk ik dat ik het van groot belang acht dat mbo’ers
kunnen doorstromen naar hbo. Het toegangsrecht van mbo’ers blijft in
principe intact; er worden zo weinig mogelijk beperkingen opgelegd. Wel
kan verbetering in die doorstroming worden aangebracht door nadere
eisen te stellen aan de toelating.
Hieronder zal ik ingaan op wat wordt verstaan onder het woord verwantschap, hoe en waarom dit soort eisen voor mbo’ers worden geïntroduceerd, de mogelijkheid tot doorstroom voor mbo’ers die niet aan de
nadere vooropleidingseisen voldoen en tot slot het verdere proces dat mij
voor ogen staat.
Verwantschap, vooropleiding en slagingskans
Ik constateer dat er door het woord verwantschap een ander beeld is
ontstaan dan beoogd. Het beeld dat ik heb, wil ik graag verhelderen. Het
doel van nadere vooropleidingseisen is ervoor te zorgen dat een student
voldoende geëquipeerd is om een opleiding in het hoger onderwijs
succesvol te kunnen afronden. Dit soort eisen bestaat al voor instroom uit
het voortgezet onderwijs. Daar is in sommige gevallen een bepaald profiel
of een bepaald vak nodig om te worden toegelaten tot een opleiding. Ter
illustratie, om toegelaten te worden tot de lerarenopleiding Duits in het
hbo, moet men het vak Duits hebben gehad in het voortgezet onderwijs
en voor een Geneeskunde-opleiding moet een gegadigde in het voorgezet
onderwijs een Natuur en Techniekprofiel met biologie of een Natuur en
Gezondheidprofiel met natuurkunde hebben gevolgd. Maar in andere

kst-33519-50
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 519, nr. 50

1

gevallen wordt een aankomend student zondermeer toegelaten met een
havo- of vwo-diploma, zonder dat er nadere vooropleidingseisen gelden.
Voor de opleiding Journalistiek en de opleiding HBO-rechten bijvoorbeeld,
gelden geen eisen ten aanzien van een profiel of vak. Iedereen met een
havo- of vwo-diploma wordt daar toegelaten. Omgekeerd geldt voor een
gegadigde met het profiel Natuur en Techniek dat deze veel opleidingen in
het hbo kan volgen, bijvoorbeeld de opleiding Elektrotechniek en de
opleiding Culturele en maatschappelijke vorming. Eisen stellen is geen
doel op zich. Eisen worden alleen dan gesteld, als het zinvol is met het
oog op de slagingskans in de opleiding in het hbo. Op vergelijkbare wijze
als deze eisen zijn gesteld voor instroom uit het voortgezet onderwijs, wil
ik dat ook voor mbo instroom regelen (op een hoger abstractieniveau).
Onder verwantschap versta ik dus niet een enge interpretatie van
verwantschap in die zin dat mbo’ers van economie-opleidingen alleen
door mogen stromen naar economie-opleidingen in het hbo. Ik zie het
breder. De cijfers over rendement en studiesucces vormen een belangrijke
indicator om inzicht te krijgen in hoeverre een mbo’er voldoende
geëquipeerd is om de hbo-opleiding succesvol af te ronden. In het artikel
uit het wetsvoorstel waarin nadere vooropleidingseisen voor mbo’ers
worden geregeld, wordt overigens niet gesproken van het woord
verwantschap. Daarin staat alleen dat bij ministeriële regeling eisen
kunnen worden gesteld in verband met de gewenste aansluiting van het
mbo naar een bepaalde (groep van) opleiding(en) in het hbo. Verwantschap is alleen opgenomen in de memorie van toelichting om aan te
geven dat studenten niet onnodig worden beperkt in hun studiekeuze, dat
het toegangsrecht voor mbo’ers wordt behouden en, in het belang van
student èn instelling, wel wordt geborgd dat een student over voldoende
bagage beschikt om de opleiding redelijkerwijs succesvol te kunnen
afronden. Ik ben van oordeel dat er geen aanleiding is om aan mbo’ers in
zijn algemeenheid meer ruimte te geven voor doorstroom naar het hbo
dan er is voor instroom uit het voortgezet onderwijs. In beide gevallen
heb ik de slagingskans van de student voor ogen, zonder de toelatingsmogelijkheden onnodig in te perken.
Advies Onderwijsraad
Gisteren heb ik verwezen naar het rapport van de Onderwijsraad «De weg
naar de hogeschool»1. De raad gebruikt het begrip verwantschap. In dat
rapport wordt op de pagina’s 26 en 27 ingegaan op het succes van de
mbo’ers in het hbo.
Uit het advies blijkt het volgende: het cohort 2003 laat zien dat mboinstromers vanuit de sectoren techniek, landbouw en zorg & welzijn een
hoger rendement halen in de verwante sectoren dan in de niet-verwante
sectoren. Voor de sector zorg & welzijn is het verschil 21%, voor de sector
techniek is het verschil 14% en voor de sector landbouw 11%. Mbo’ers
met een vooropleiding economie daarentegen doen het beter in de
niet-verwante dan in de verwante opleidingen met een verschil van 2,5%.
De raad stelt: «Lastig in dit verband is dat weliswaar verwante en
niet-verwante sectoren wellicht formeel als te onderscheiden entiteiten
zijn te beschouwen, maar dit onderscheid op opleidingenniveau genuanceerd ligt. (...) Voorlopig is er op deze gronden geen harde causaliteit vast
te stellen tussen verwantschap en studiesucces. Het verschil in rendement
tussen verwant en niet-verwant op het niveau van de opleidingen zou een
zuiverder meetniveau kunnen vormen om hierover onderbouwde
uitspraken te doen.» De raad verbindt hieraan de conclusie dat de huidige
cijfers geen aanleiding vormen om beperkingen aan te brengen in het
1

Onderwijsraad (November 2009), «De weg naar de hogeschool» TK 2009–2010, bijlage bij
Kamerstuk 31 524, nr. 37.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 519, nr. 50

2

algemene instroomrecht vanuit mbo-opleidingen (niveau 4) in het hoger
beroepsonderwijs. Ook gegevens uit het bericht van HOP geven aan dat er
geen sprake is van zo’n direct causaal verband.
Ik constateer op grond van bovenstaande gegevens dat er geen harde
causaliteit tussen verwantschap en studiesucces, maar dat er wel sprake
is van een correlatie.
Deficiëntieonderzoek
Ten slotte wijs ik nadrukkelijk op de rol die elke individuele hogeschool
kan spelen. Als een mbo-student niet voldoet aan de nadere vooropleidingseisen heeft hij geen toelatingsrecht. Maar de instelling kan hem een
toets laten doen om na te gaan of hij desalniettemin voldoet aan eisen die
overeenkomen met de nadere vooropleidingseisen en dus wel geëquipeerd is voor de opleiding. Dan kan de instelling hem alsnog toelaten.
Proces
Bij de totstandkoming van de minsteriele regeling, waarin ik de nadere
vooropleidingseisen opneem, zal ik me in ieder geval baseren op de
volgende uitgangspunten:
– de inhoudelijke aansluiting;
– de rendement en uitvalscijfers en
– een brede doorstroommogelijkheden daar waar het kan.
Over de invulling van de nadere vooropleidingseisen voor mbo’ers heeft
overleg met de Vereniging Hogescholen en de MBO-Raad plaatsgevonden. De uitgangspunten voor het vormgeven van de nadere vooropleidingseisen worden door de beide raden gedeeld. Ik zal mij, bij concretisering van de eisen, laten adviseren door experts.
Voor die experts zal ik contact opnemen met de HBO-raad, MBO-raad, en
lokale initiatieven die zich bezighouden met de doorstroom van mbo naar
hbo en studentenorganisaties. Ik denk daarbij aan het inrichten van een
werkgroep met experts die mij adviseren over een concrete invulling.
Het is mijn streven is om de ministeriële regeling met concrete nadere
vooropleidingseisen voor mbo’ers aan u voor te leggen. Ik zal de regeling
pas in werking laten treden als uw Kamer daarover haar oordeel heeft
kunnen geven.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 519, nr. 50

3