Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1873
Vragen van het lid Bruins (ChristenUnie) aan de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Milieu over het evacueren van reizigers uit gestrande treinen
(ingezonden 8 februari 2016).
Antwoord van Staatssecretaris Dijksma (Infrastructuur en Milieu) (ontvangen
15 maart 2016). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2015–2016, nr.
1702.
Vraag 1
Kent u de berichten «Reizigers 3,5 uur vast in trein»1, «Treinreizigers
gestrand: drieënhalf uur zonder licht en frisse lucht»2 en «Ongeduldige
reizigers breken uit defecte trein Zaltbommel»?3 Herinnert u zich de brief van
uw voorganger over gestrande treinen op de HSL4 en de brief van uw
voorganger over diesellocs en het bergen van gestrande treinen?5
Antwoord 1
Ja, ik ken de berichten en de brieven waar de vraagsteller naar verwijst. Dat
deze incidenten zich hebben voorgedaan vind ik samen met NS en ProRail
onacceptabel. Reizigers moeten er van op aan kunnen dat ze zo snel mogelijk
uit een dergelijke benarde positie verlost worden zodat ze hun reis kunnen
voortzetten. Ik heb NS en ProRail gevraagd om gezamenlijk een evaluatie te
maken op basis van de strandingen op het hoofdrailnet en de HSL over de
afgelopen jaren, gericht op verbeteringen. Ook het toezicht van Inspectie
Leefomgeving en Transport (ILT) zal daar mede op gericht zijn. Ik zal u over
de uitkomst van deze evaluatie nader informeren.
Vraag 2
Heeft u een overzicht van het aantal gestrande treinen op zowel hoofdrailnet,
HSL als regionaal spoor sinds 2011 en het oponthoud per gestrande trein?

1

Algemeen Dagblad, 30 januari 2016
RTL Nieuws, 5 november 2015, http://www.rtlnieuws.nl/nieuws/binnenland/treinreizigersgestrand-drieenhalf-uur-zonder-licht-en-frisse-lucht
3
Algemeen Dagblad, 24 november 2015, http://www.ad.nl/ad/nl/1012/Nederland/article/detail/
4193890/2015/11/24/Ongeduldige-reizigers-breken-uit-defecte-trein-Zaltbommel.dhtml
4
Kamerstuk 29 984, nr. 533
5
Kamerstuk 29 984, nr. 258
2

ah-tk-20152016-1873
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Antwoord 2
ProRail meldt dat er tussen december 2013 en februari 2016 1.828 treinen
twintig minuten of langer zijn gestrand. Er reden ongeveer 3,4 miljoen
treinen, dus dit komt neer op 0,05% gestrande treinen. Op basis van deze
cijfers is geen onderscheid te maken tussen het hoofdrailnet en HSL.
Vraag 3
Kunt u verklaren waarom het woensdag 4 november drieënhalf uur duurde
voordat gestrande reizigers tussen Den Bosch en Nijmegen werden geëvacueerd?
Antwoord 3
In dit geval bleef de trein aanvankelijk langs het perron staan, waardoor
evacuatie niet nodig was: de reizigers konden desgewenst uitstappen. Nadat
de trein weer verder kon rijden, strandde deze helaas alsnog. NS en ProRail
hebben de afhandeling van gestrande treinen conform de procedures
uitgevoerd, maar door praktische problemen duurde het langer dan verwacht.
De normale afhandeling is erop gericht om de hinder voor reizigers bij een
stranding tot een minimum te beperken. De procedure is dat NS en ProRail
maximaal een kwartier na een stranding, als zeker is dat de trein niet meer
zelfstandig verder kan rijden, gezamenlijk de calamiteitenafhandeling
beginnen. Ze hebben de ambitie om in 98% van de gevallen de reizigers
binnen een uur hun weg te laten vervolgen. In de overige gevallen streven ze
ernaar het oponthoud van de reizigers tot maximaal twee uur te beperken. In
alle gevallen is het doel de reizigers binnen één uur zorg te bieden. Voor de
evacuatie van de gestrande reizigers geldt een driesporenbeleid. NS en
ProRail bereiden tegelijkertijd drie vormen van evacuatie voor:
• een locomotief of trein sturen die de gestrande trein kan wegslepen
• een andere trein sturen waarmee de gestrande reizigers naar een station
kunnen reizen (evacuatietrein)
• bussen regelen (evacuatiebussen)
• Deskundigen van NS en ProRail bepalen vervolgens afhankelijk van de
specifieke situatie, (locatie, oorzaak, aantal reizigers, weersomstandigheden, etc.) welke wordt uitgevoerd.
Vraag 4
Kunt u verklaren waarom dinsdag 24 november de gestrande trein niet werd
weggesleept naar het dichtstbijzijnde station, maar er bussen werden ingezet
terwijl deze de trein niet konden bereiken?
Antwoord 4
In dit geval zijn de procedures van NS en ProRail voor de afhandeling van
gestrande treinen onvoldoende opgevolgd, waardoor niet meteen de
evacuatie-methode werd gekozen die de beste bleek: het wegslepen van de
trein. De bus die werd ingezet kon de trein in dit geval wel bereiken en is
gebruikt om veertig reizigers naar Schiphol te vervoeren.
Vraag 5
Kunt u verklaren waarom donderdag 28 januari pas na drie uur is besloten de
reizigers in een gestrande trein op de HSL te evacueren?
Antwoord 5
Na een eerste stop meldde de machinist dat de trein weer kon rijden. Daarop
zijn de acties in het kader van de calamiteitenafhandeling gestaakt. Even later
is de trein opnieuw stil komen te staan en is de calamiteiten afhandeling
opnieuw gestart. Een belemmerende factor bij de HSL is dat het spoor door
ligging en afscherming voor hulpdiensten vaak minder eenvoudig te bereiken
is en er strenge veiligheidsvoorschriften gelden zowel voor het inzetten van
evacuatietreinen als het fysiek ontruimen van gestrande treinen. Ook in dit
geval zijn de procedures van NS en ProRail voor de afhandeling van
gestrande treinen onvoldoende opgevolgd.
Dit specifieke incident wordt door de ILT onderzocht. Dat onderzoek zal naar
verwachting in maart zijn afgerond. Ik zal uw Kamer informeren over de
uitkomsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Vraag 6
Deelt u de mening dat genoemde langdurige evacuaties niet voldoen aan de
in 2011 na een Veiligheidswaarschuwing van de inspectie uitgesproken
ambitie om in 98% van de gevallen de reiziger binnen één uur zijn weg te
laten vervolgen en in de overige gevallen er naar te streven het oponthoud
van de reiziger tot maximaal twee uur te beperken?
Antwoord 6
Ja, die mening deel ik. De procedures van NS en ProRail voor de afhandeling
van gestrande treinen (zie antwoord 3) zijn in twee van de drie in de vragen
genoemde gevallen onvoldoende opgevolgd. Er was in de praktijk sprake van
verkeerde keuzes en menselijke fouten. NS en ProRail laten mij weten dat ze
het belangrijk vinden om de gang van zaken zo snel als redelijkerwijs
mogelijk te verbeteren. Rolvastheid is daarbij van groot belang.
Ik heb NS en ProRail op dit alles nadrukkelijk aangesproken en hen verzocht
om gezamenlijk een evaluatie te maken (zie antwoord 1). Deze evaluatie moet
een beeld geven van wat er goed gaat en wat er beter moet.
Vraag 7
Welke quick-wins zijn met betrekking tot gestrande treinen op de HSL
genomen zoals aangekondigd in de brief van september 2014?
Antwoord 7
NS en ProRail hebben maatregelen met snelle verbeterkansen voor de
Intercity direct, waarvan in de brief sprake is6, opgestart en ingevoerd:
a) Slimmer alarmeren. Daarmee wordt bedoeld dat zodra een melding van
gestrande trein binnenkomt, alle verantwoordelijken klaar staan om in
actie te komen. Hiervoor zijn procedures opgesteld en aangescherpt.
b) Plaatsbepaling. Om de machinist te helpen bij het exact bepalen van zijn
positie op de HSL, ook bij stranding, worden bordjes geplaatst in de
spanningssluizen, waar de trein van spanning wisselt.
c) Hulptractie. Om bij stranding snel de trein weg te slepen, zou er permanent een daarvoor bestemde locomotief (met machinist) beschikbaar
moeten zijn. De permanente beschikbaarheid van een elektrische
afsleeplocomotief bleek de maatregel met het grootste verbetereffect. Er
staat daarom in Rotterdam permanent een elektrische hulplocomotief
paraat. Een eveneens beschikbare diesellocomotief zou extra toegevoegde
waarde hebben. De sector bekijkt of het mogelijk is structureel ook een
diesellocomotief beschikbaar te stellen.
d) Evacuatie. NS en ProRail hebben een interne website in ontwikkeling om
alle mogelijke evacuatieplekken langs de HSL direct inzichtelijk te hebben,
evenals per locatie de evacuatiemogelijkheden. De verwachting is dat
deze extra ondersteuning het besluitvormingsproces bevordert.
Verder hebben NS en ProRail een projectleider aangesteld om de verbetermaatregelen voor strandingen en evacuaties aan te pakken. Deze maatregelen
maken deel uit van een breder verbeterplan voor de Intercity direct gericht op
het verbeteren van de prestaties.
Vraag 8
Kunt u de evaluaties over gestrande treinen op de HSL die sinds begin 2014
zijn gemaakt naar de Kamer sturen? Welke maatregelen zijn er naar aanleiding van deze evaluaties genomen?
Antwoord 8
NS en ProRail leggen bij elk incident (zoals een stranding) intern vast wat er
is gebeurd. Ik ontvang niet over elke gestrande trein een rapport en kan dat
dus niet naar uw Kamer sturen. Wel heb ik NS en ProRail gevraagd om
gezamenlijk een evaluatie te maken op basis van de strandingen in de
afgelopen jaren (zie antwoord 1).
Voor de genomen maatregelen verwijs ik naar antwoord 7.

6

Kamerstuk 29 984, nr. 533.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

Vraag 9
Is bij genoemde gestrande treinen de afspraak met de inspectie nagekomen
dat voor de gestrande reizigers serviceteams worden ingezet, dat binnen één
uur zorg op maat wordt geboden waaronder voedsel en drank en dat direct
parallelle oplossingstrajecten worden opgestart, waarbij de oplossing die het
snelst tot resultaat leidt, wordt uitgevoerd?
Antwoord 9
In twee van de drie genoemde gevallen was in strijd met de afgesproken
procedure geen Veiligheid & Service team aanwezig.
Vraag 10
Zijn er voor de HSL elektrische bergingslocomotieven beschikbaar om
gestrande treinen te verslepen naar het dichtstbijzijnde station? Zijn er in
geval van een stroomstoring voor de HSL diesel bergingslocomotieven
beschikbaar?
Antwoord 10
Zie antwoord 7.
Vraag 11
Herinnert u zich de bevindingen van de commissie Kuiken7 over de werkwijze
van de inspectie in het algemeen en de melding van uw voorganger in de
eerder genoemde brief uit 2011 dat de inspectie het verbeterproces rond
gestrande treinen nauwlettend zou volgen?
Antwoord 11
Ja. Naar aanleiding daarvan heeft de ILT geparticipeerd in een projectgroep
van NS en ProRail waarin partijen gezamenlijk werken aan het verbeteren van
de berging van gestrande treinen. In deze projectgroep zijn afspraken
gemaakt over diverse te nemen maatregelen en acties die erop gericht waren
dat spoorwegondernemingen en de infrastructuurbeheerder ervoor zorgen
dat de risico’s verbonden aan het tijdig bergen van treinen worden beheerst.
Daartoe behoort ook de veiligheid van de reizigers in alle weersomstandigheden.
Vraag 12
Heeft de inspectie als vervolg op de genoemde Veiligheidswaarschuwing het
versterkt toezicht op de geconstateerde knelpunten rond gestrande treinen
inmiddels afgerond? Is hierbij door de inspectie getoetst of het afgesproken
verbeterproces ook in de praktijk is uitgevoerd en of dit werkt?
Antwoord 12
In maart 2011 concludeerde de ILT dat er operationeel een aantoonbare
verbetering had plaatsgevonden waarbij het bergen van gestrande treinen
daadwerkelijk de juiste prioriteit had gekregen. Op 2 december 20138 heeft de
ILT het verscherpte toezicht opgeheven, omdat er naar het oordeel van de ILT
op dat moment sprake was van een verbeterproces dat voldoende bestendig
was. De spoorsector had gezamenlijk een groot aantal voorgenomen
maatregelen uit 2011 geëffectueerd en in 99% van de strandingen op het
conventionele spoor werden de reizigers binnen twee uur geëvacueerd.
De gevallen die in deze brief aan de orde komen, zijn voor de ILT aanleiding
om naast het onderzoek genoemd in antwoord 5 op korte termijn opnieuw
met de betrokken spoorpartijen in gesprek te gaan.

7
8

Kamerstuk 32 707, nr. 9
Kamerstuk 31 987, nr. 10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4