EUROPESE
COMMISSIE

Brussel, 27.5.2015
COM(2015) 285 final

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE
RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ
VAN DE REGIO'S
EU-actieplan tegen migrantensmokkel (2015 - 2020)

NL

NL

I.

INLEIDING

Op 13 mei 2015 heeft de Europese Commissie de Europese migratieagenda
vastgesteld. Een van de prioriteiten van de agenda is de bestrijding van
migrantensmokkel om uitbuiting van migranten door criminele netwerken te
voorkomen en onregelmatige migratie minder aanlokkelijk te maken. Op dit moment
is de opbrengst voor de smokkelnetwerken hoog en lopen zij weinig risico. De agenda
beoogt hierin verandering te brengen: mensensmokkel moet een riskante en weinig
lucratieve activiteit worden.
Ook in de Europese veiligheidsagenda, die de Commissie op 28 april 2015 heeft
vastgesteld, wordt samenwerking bij de aanpak van migrantensmokkel – zowel
binnen de EU als met derde landen – aangemerkt als een prioriteit bij de bestrijding
van georganiseerde criminele netwerken.
In dit actieplan tegen migrantensmokkel worden de specifieke maatregelen
beschreven die nodig zijn om op dit gebied uitvoering te geven aan de twee agenda's.
De belangrijkste maatregelen die al in de agenda’s stonden, zijn ook in het actieplan
opgenomen.
Nietsontziende criminele netwerken organiseren de reis voor grote aantallen
migranten die er alles voor over hebben om de EU te bereiken. De netwerken maken
enorme winsten door het leven van migranten in de waagschaal te stellen. Om zoveel
mogelijk te verdienen, persen smokkelaars vaak honderden migranten bijeen in nietzeewaardige schepen – waaronder kleine opblaasboten en afgedankte vrachtschepen –
en in vrachtwagens. Honderden migranten verdrinken op zee, stikken in
containers of komen om in de woestijn. Volgens de Internationale Organisatie voor
Migratie (IOM) vonden in 2014 meer dan 3 000 migranten de dood in de
Middellandse Zee1. In de eerste vier maanden van 2015 zijn er vermoedelijk circa
1 700 migranten verdronken. De mensenrechten van migranten worden door misbruik
en uitbuiting vaak ernstig geschonden.
Onregelmatige migratie over zee, met name langs de langs centrale en oostelijke
Middellandse Zeeroutes, is het afgelopen jaar exponentieel toegenomen. In 2014
ging het om 225 000 migranten – bijna driemaal zoveel als in 20132. De risico's
waaraan migranten blootstaan bij de overtocht over de Middellandse Zee, zijn
navenant toegenomen. Andere migratieroutes, zoals die door de Westelijke Balkan,
vertoonden in 2014 een vergelijkbare toename. Sinds 2007 waren er niet zoveel
migranten de EU langs deze routes meer binnengekomen3.
Smokkelaars behandelen migranten als goederen, alsof het gaat om de drugs en
vuurwapens die zij langs dezelfde routes smokkelen. Zij verleggen de smokkelroutes
snel in het licht van de veiligheidssituatie in de landen van doorreis of naar aanleiding
van het optreden van rechtshandhavingsinstanties. Ook maken zij misbruik van de
procedures voor legale binnenkomst en legaal verblijf. Zo hebben busondernemingen
de onderdanen van Kosovo openlijk gewezen op de mogelijkheid om in de EU
misbruik te maken van sociale voorzieningen en steun bij terugkeer.
1

2

3

Internationale Organisatie voor Migratie, Fatal Journeys - Tracking Lives Lost during Migration,
2014.
Gegevens van het EU-Agentschap voor het beheer van de operationele samenwerking aan de
buitengrenzen van de lidstaten van de Europese Unie (Frontex), 2015.
Idem.

2

Migrantensmokkel is bijzonder lucratief en criminele netwerken maken veel winst
door het geringe risico van ontdekking en bestraffing. Hoewel er geen cijfers
beschikbaar zijn over de winsten die smokkelnetwerken wereldwijd maken,
blijkt uit individuele gevallen dat het om grote bedragen gaat. Om een voorbeeld
te geven: bij de gezamenlijke operatie Triton werd op 1 januari 2015 het vrachtschip
Ezadeen onderschept met 360 migranten aan boord, aan wie smokkelaars mogelijk
2,5 miljoen EUR hadden verdiend.
II.

EEN KRACHTIGER EUROPESE AANPAK VAN MIGRANTENSMOKKEL

Krachtige samenwerking op EU-niveau, alsook met derde landen van herkomst en
doorreis, strategische partners, internationale organisaties en het maatschappelijk
middenveld, is van essentieel belang voor het verstoren van smokkelactiviteiten, het
voor de rechter brengen van de daders en het in beslag nemen van hun activa.
Dit actieplan bevat concrete maatregelen voor het bestrijden en voorkomen van
migrantensmokkel met volledige inachtneming en bescherming van de
mensenrechten van migranten. Het is gebaseerd op een multidisciplinaire aanpak
waarbij actoren en instellingen op lokaal, regionaal, nationaal en internationaal niveau
een rol spelen. Het actieplan bestrijkt alle fasen en soorten migrantensmokkel en alle
migratieroutes.
Het plan moet worden gezien in de bredere context van de inspanningen van de EU
om de achterliggende oorzaken van onregelmatige migratie aan te pakken, in
samenwerking met de landen van herkomst en doorreis, en te voorkomen dat er door
toedoen van mensensmokkelaars en mensenhandelaars doden vallen. Ook sluit het
aan bij de lopende werkzaamheden om in het kader van het gemeenschappelijk
veiligheids- en defensiebeleid (GVDB) een operatie op te zetten en waarbij de door de
smokkelaars gebruikte vaartuigen systematisch worden opgespoord, onderschept en
buiten gebruik gesteld.
Smokkelnetwerken kunnen worden verzwakt door ervoor te zorgen dat minder
mensen van hun diensten gebruikmaken. Het is dan ook van belang dat er meer
manieren komen om de EU veilig en legaal te bereiken. De aanpak van
migrantensmokkel moet bovendien worden gepaard aan krachtig optreden om
migranten die geen recht op verblijf in de EU hebben, te doen terugkeren naar hun
land van herkomst. Een doeltreffend terugkeerbeleid heeft een krachtige
afschrikkende werking, aangezien migranten waarschijnlijk minder bereid zullen zijn
om smokkelaars een hoge prijs te betalen voor de tocht naar de EU, als zij weten dat
zij kort na het bereiken van de bestemming zullen worden teruggestuurd.
Dit actieplan heeft betrekking op migrantensmokkel. Mensenhandel – een vorm van
criminaliteit4 die van migrantensmokkel verschilt, maar er wel mee samenhangt –
wordt op EU-niveau aangepakt in het kader van een afzonderlijke strategie5.

4

5

Bij migrantensmokkel besluiten de migranten zelf om op onregelmatige wijze te migreren door een
smokkelaar te betalen om een internationale grens te kunnen overschrijden, terwijl bij mensenhandel
de migranten slachtoffers zijn die onder dwang staan en in extreme mate worden uitgebuit, al dan
niet in een context die verband houdt met grensoverschrijding. Het moeilijk om deze twee
fenomenen van elkaar te onderscheiden, aangezien personen die in eerste instantie vrijwillig
vertrekken, het risico lopen om onderweg slachtoffer te worden van arbeids- of seksuele uitbuiting
door netwerken.
De EU-strategie voor de uitroeiing van de mensenhandel 2012-2016, COM(2012) 286 final.

3

Met de uitvoering van de in dit plan beschreven acties zal onmiddellijk worden
begonnen, in samenhang met verwante EU-strategieën6. Gelet op de veranderlijke
aard van migrantensmokkel zullen de komende jaren aanvullende
bestrijdingsmaatregelen worden genomen.
1. EEN KRACHTIGERE POLITIËLE EN JUSTITIËLE RESPONS
Om van migrantensmokkel een hoogst riskante en weinig rendabele activiteit te
maken, is het van essentieel belang het bedrijfsmodel van de criminele groepen te
verstoren en de daders voor de rechter te brengen. Hiervoor moet de capaciteit van de
lidstaten om netwerken van migrantensmokkelaars te onderzoeken en te vervolgen,
worden uitgebreid en moeten de EU-agentschappen ruimere ondersteuning kunnen
bieden.
Verder
is
betere
coördinatie
tussen
de
justitiële
en
rechtshandhavingsstructuren in de EU geboden en is een aanpak vereist waarbij
diverse instanties samenwerken.
De Commissie zal in 2016 voorstellen presenteren ter verbetering van het huidige
EU-rechtskader voor de bestrijding van migrantensmokkel7 (waarin het
faciliteren van illegale binnenkomst en illegaal verblijf strafbaar wordt gesteld) en ter
versterking van het strafrechtelijk kader. Daarbij zal worden geprobeerd voor
passende strafrechtelijke sancties te zorgen, maar tevens te voorkomen dat wie
migranten in nood humanitaire bijstand verleent, het risico loopt te worden
gecriminaliseerd.
Opsporen, onderscheppen en buiten gebruik stellen van vaartuigen
Teneinde migrantensmokkel over zee aan te pakken, zal systematisch worden
geprobeerd om voor gebruik door smokkelaars bestemde vaartuigen op te sporen, te
onderscheppen en buiten gebruik te stellen. Er zal een lijst worden opgesteld van
verdachte vaartuigen die wellicht in de Middellandse Zee worden gebruikt. Het gaat
onder meer om geregistreerde vaartuigen die afgedankt en voor sloop bestemd zijn.
De relevante EU-agentschappen en de autoriteiten van de lidstaten zouden
risicocriteria moeten opstellen voor het identificeren van dergelijke vaartuigen en
moeten waarborgen dat deze systematisch worden gevolgd, via Eurosur en met
behulp van de capaciteiten van alle agentschappen.
Wanneer de betrokkenen in veiligheid zijn gebracht, zouden de door de smokkelaars
gebruikte of te gebruiken schepen systematisch moeten worden opgebracht of op zee
moeten worden afgezonken. De Commissie en de relevante EU-agentschappen (met
name Frontex) zullen de lidstaten financieel en technisch ondersteunen bij het
opbrengen en slopen van schepen. Deze inspanningen sluiten aan bij de
voorbereiding van een GVDB-operatie die moet bijdragen tot de verstoring van
netwerken van migrantensmokkelaars.
Smokkelaars hun winsten afnemen

6

7

De maritieme veiligheidsstrategie van de Europese Unie , de cyberveiligheidsstrategie en de EUstrategie voor de uitroeiing van mensenhandel 2012-2016.
In 2002 heeft de EU regels vastgesteld om migrantensmokkel aan te pakken. Het gaat om een
pakket dat bestaat uit Richtlijn 2002/90/EG tot omschrĳving van hulpverlening bĳ illegale
binnenkomst, illegale doortocht en illegaal verblĳf, en Kaderbesluit 2002/946/JBZ tot versterking
van het strafrechtelĳk kader voor de bestrĳding van hulpverlening bĳ illegale binnenkomst, illegale
doortocht en illegaal verblĳf.

4

Voor het verzwakken van de criminele netwerken die zich bezighouden met
migrantensmokkel is het van cruciaal belang om proactief financieel onderzoek te
verrichten met het oog op het in beslag nemen en terugvorderen van criminele
vermogensbestanddelen en om maatregelen te nemen tegen het witwassen van geld.
Op het gebied van migrantensmokkel zou de EU nauwer moeten samenwerken met de
financiële-inlichtingeneenheden en andere relevante netwerken die zich bezighouden
met financiële stromen.
Zoals
is
uiteengezet
in
de
Europese
veiligheidsagenda,
moeten
rechtshandhavingsinstanties de capaciteit hebben om de financiën bloot te leggen van
georganiseerde criminele groepen die betrokken zijn bij migrantensmokkel. De
nationale bureaus voor de ontneming van vermogensbestanddelen en het Camden
Asset Recovery Inter-Agency Network (Carin) zouden prioriteit moeten hechten aan
het financieel uitkleden van netwerken van migrantensmokkelaars. Ter ondersteuning
van de relevante EU-agentschappen zal de Commissie met financiële instellingen als
banken, diensten voor internationale geldovermakingen en creditcardmaatschappijen
gaan samenwerken bij het traceren van vermogensbestanddelen die verband houden
met migrantensmokkel. Daarnaast zal de EU aanmerkelijk nauwer moeten gaan
samenwerken met derde landen, wil zij in staat zijn de criminele opbrengsten in
beslag te nemen in de landen van herkomst en doorreis van migranten.
De operationele samenwerking bij de bestrijding van migrantensmokkel verbeteren
Ter verbetering van de operationele samenwerking, de coördinatie en de informatieuitwisseling tussen de lidstaten en tussen de EU-agentschappen zou er in elke lidstaat
één contactpunt op het gebied van migrantensmokkel moeten worden opgezet.
De Commissie zal een contactgroep van EU-agentschappen inzake
migrantensmokkel oprichten om de operationele samenwerking en informatieuitwisseling tussen de relevante EU-agentschappen te bevorderen.
Daarnaast zullen de capaciteiten van de EU-agentschappen om migrantensmokkel aan
te pakken, worden uitgebreid. Eurojust dient een thematische groep
migrantensmokkel op te richten om de samenwerking tussen nationale openbare
aanklagers te verbeteren en formaliseren, alsmede de wederzijdse rechtsbijstand te
bevorderen.
Om de rechtshandhavingsinstanties van de lidstaten te helpen migrantensmokkel terug
te dringen, is het cruciaal capaciteitsopbouw te ondersteunen, gezamenlijke
onderzoeksteams in te zetten en wederzijdse bijstand te verlenen bij
migrantensmokkel. Eurojust kan een krachtige bijdrage leveren door gezamenlijke
onderzoeksteams te financieren en wederzijdse rechtsbijstand in strafzaken te
ondersteunen.
De Commissie zal samen met de relevante EU-agentschappen – met name Cepol en
Europol, maar ook het Europees netwerk voor justitiële opleidingen – op nationaal en
EU-niveau de opleidingsbehoeften inventariseren om een meer gerichte
capaciteitsopbouw mogelijk te maken. Daarbij gaat het onder meer om opleidingen op
maat inzake grensoverschrijdende samenwerking bij de bestrijding van
migrantensmokkel voor de rechterlijke macht, rechtshandhavingsinstanties,
grenswachters en consulaire autoriteiten. Het Bureau van de Europese Unie voor de
grondrechten zal het aspect van de grondrechten ontwikkelen, met name wat de
bescherming van gesmokkelde migranten betreft.

5

De acties tegen migrantensmokkel in het kader van de EU-beleidscyclus betreffende
zware en georganiseerde criminaliteit zullen worden opgevoerd, met inbegrip van
grensoverschrijdende samenwerking inzake documentenfraude, schijnhuwelijken en
andere vormen van misbruik van de procedures voor legale binnenkomst en legaal
verblijf.
Specifieke acties
 De EU-wetgeving inzake migrantensmokkel herzien (2016)
 Lijst van verdachte vaartuigen opstellen en deze vaartuigen volgen
 De lidstaten ondersteunen bij het opbrengen of op zee afzinken van schepen
die bestemd zijn voor gebruik door smokkelaars
 Samenwerking met financiële instellingen aangaan teneinde het financiële
onderzoek te verbeteren
 In elke lidstaat één contactpunt voor de bestrijding van migrantensmokkel
opzetten
 Een contactgroep van EU-agentschappen inzake migrantensmokkel opzetten
 Een thematische Eurojust-groep migrantensmokkel oprichten
2. BETER VERZAMELEN EN DELEN VAN INFORMATIE
Het verzamelen en delen van inlichtingen (over de modus operandi, routes,
organisatie en economische modellen van smokkelnetwerken, de verbanden met
mensenhandel en andere vormen van sluikhandel, en financiële transacties) is
cruciaal voor de doeltreffende aanpak van deze vorm van criminaliteit.
Door de clandestiene en veranderlijke aard van migrantensmokkel is er vooralsnog
zeer weinig kennis en informatie over dit strafbare feit voor handen. De modus
operandi van de netwerken is sterk afhankelijk van de regio en de persoonlijke situatie
van de migrant die betaalt. Het is cruciaal regiospecifieke informatie te verkrijgen. De
criminele organisaties die zich bezighouden met migrantensmokkel kunnen er zowel
legale als illegale activiteiten op nahouden; de onderlinge verbanden zijn echter
onduidelijk, doordat het ontbreekt aan onderzoek en bewijs.
De capaciteit van EU-agentschappen om informatie over migrantensmokkel te
verzamelen, uit te wisselen en te analyseren, moet worden uitgebreid. Er dient ten
volle gebruik te worden gemaakt van de door Frontex verrichte risicoanalyses van de
routes die voor migrantensmokkel worden gebruikt. In het kader van de onmiddellijke
acties die zijn aangekondigd in de Europese migratieagenda, moeten het contactpunt
voor migrantensmokkel en het gezamenlijk operationeel team "Mare" van Europol
worden versterkt en uitgebouwd tot EU-kenniscentrum op het gebied van
migrantensmokkel over zee. Binnen het kader van "Mare" dient een operationeel adhocteam te worden ingezet om de operationele en gegevensverzamelingscapaciteit te
vergroten. Frontex en de nieuwe voorgestelde GVDB-operatie EUNavFor MED
dienen in nauw contact te staan met het team, met name door middel van
doeltreffende regelingen voor het delen van informatie.
Betere informatieverzameling en -uitwisseling in derde landen
De EU-delegaties moeten meer capaciteiten krijgen op het gebied van migratie door
in belangrijke landen Europese migratieverbindingsfunctionarissen in te zetten. Deze
functionarissen dienen te worden geïntegreerd in het bestaande netwerk van
immigratieverbindingsfunctionarissen en contact te onderhouden met de relevante
6

EU-agentschappen. De Commissie zal in 2016 de bestaande EU-wetgeving inzake
immigratieverbindingsfunctionarissen evalueren en overwegen of een herziening8
nodig is om de betrokken functionarissen meer mogelijkheden te geven om relevante
informatie te verkrijgen en te delen.
In belangrijke Afrikaanse landen dient nauwer te worden samengewerkt met regionale
bureaus van Interpol om de uitwisseling van politie-informatie over
migrantensmokkel te bevorderen. Het inlichtingennetwerk Afrika-Frontex (AFIC)
moet verder worden ontwikkeld als platform voor uitwisseling van inlichtingen en
gezamenlijke analyse met derde landen Ook moet worden overwogen om soortgelijke
platforms op te zetten in andere belangrijke regio's.
Voor het verzamelen van informatie de beschikbare instrumenten optimaal benutten
De EU dient het toezicht op het gebied vóór de grens verder te verscherpen teneinde
smokkelaars vroegtijdig op te merken en onregelmatig vertrek van migranten te
voorkomen; dit kan onder meer met behulp van Frontex-instrumenten, zoals Eurosur.
In het kader van de overeenkomst tussen Frontex en het Satellietcentrum van de
Europese Unie (SatCen) dient optimaal gebruik te worden gemaakt van de
mogelijkheden die satellietbeelden bieden. De IT-systemen van de EU (zoals SIS II
en VIS) en het Europese netwerk inzake documentenfraude dienen te worden benut
voor de verbetering van de risicoanalyses en voor het constateren van onregelmatige
binnenkomst en onregelmatig verblijf op basis van valse, vervalste of 'look-alike'documenten of 'nationality swapping' (voorwenden een andere nationaliteit te
hebben).
De relevante EU-netwerken en -agentschappen en Interpol dienen nauwer samen te
werken. Er dient te worden overwogen om de instrumenten voor uitwisseling van
informatie over frauduleuze identiteits- en reisdocumenten, zoals Dial-Doc van
Interpol en het Frontex-handboek voor grenswachten en rechtshandhavers, te
actualiseren en breder in te zetten.
Dankzij het met de Europese migratieagenda geïntroduceerde hotspot-concept
moeten EU-agentschappen de lidstaten in de frontlinie aanzienlijke operationele steun
kunnen bieden bij de aanpak van migrantensmokkel. Europol dient in samenwerking
met Frontex en Eurojust gezamenlijke mobiele teams in te zetten om de staten in de
frontlinie ter plaatse te helpen met operationele ondersteuning en informatie. Er
zouden vaker voor debriefing en screening opgeleide teams moeten worden ingezet
om migranten bij aankomst aan de EU-buitengrens te horen. Dit zal leiden tot de
concentratie en samenvoeging van informatie, hetgeen het onderzoek ten goede
zou moeten komen.
Daarnaast dienen op basis van het door het Europees Ondersteuningsbureau voor
asielzaken uitgevoerde proefproject standaardprocedures te worden ontwikkeld
waarmee op een passend moment in de asielprocedure informatie kan worden
verzameld over het faciliteren van onregelmatige migratie, met volledige eerbiediging
van het internationale humanitaire en vluchtelingenrecht (met inbegrip van het
relevante EU-recht).
De Commissie zal voor de rechtshandhavingsinstanties van de lidstaten
aanbevelingen opstellen over hoe met volledige inachtneming van de grondrechten
8

Verordening (EG) nr. 377/2004 van de Raad van 19 februari 2004 betreffende de oprichting van een
netwerk van immigratieverbindingsfunctionarissen (PB L 64/1 van 2.3.2004).

7

informatie over smokkel kan worden verkregen van aangehouden onregelmatige
migranten. Deze aanbevelingen zullen worden opgenomen in het handboek voor
terugkeer, dat de Commissie in 2015 zal presenteren.
Controle van internetcontent en ontwikkeling van kennisbasis
Smokkelaars maken gebruik van internet om migranten aan te trekken. Europa zal de
nationale autoriteiten ondersteunen bij de opsporing van door smokkelaars
gebruikte internetcontent en eventuele verzoeken om verwijdering daarvan, in
overeenstemming met het nationale recht. Daartoe moet een nauwere samenwerking
worden aangegaan met internetproviders en sociale media. Eurojust zal een
belangrijke rol spelen bij het bevorderen van de uitwisseling van beste praktijken en
het inventariseren van problemen in verband met het verzamelen en gebruiken van
elektronisch bewijsmateriaal bij onderzoek en vervolging inzake migrantensmokkel,
met inachtneming van de nodige waarborgen.
Voor het dichten van de kenniskloof op dit gebied is het essentieel om onderzoek en
risicoanalyses uit te voeren met betrekking tot de verbanden tussen smokkel en
andere strafbare feiten, zoals mensenhandel, ernstige arbeidsuitbuiting, handel in
drugs en andere waren, en terrorisme. De banden tussen migrantensmokkel en
vermogensdelicten dienen grondig te worden onderzocht, in samenwerking met de
Financial Action Task Force.
De Commissie zal de criminaliteitsstatistieken die Eurostat momenteel bijhoudt,
uitbreiden met gegevens over migrantensmokkel, bijgestaan door alle relevante EUagentschappen.
Specifieke acties
 Europese verbindingsfunctionarissen inzetten in de belangrijkste EUdelegaties
 De EU-wetgeving inzake immigratieverbindingsfunctionarissen evalueren in
2016 en eventueel herzien
 JOT MARE uitbouwen tot EU-kenniscentrum op het gebied van
migrantensmokkel
 Het inlichtingennetwerk Afrika-Frontex (AFIC) verder ontwikkelen
 Het toezicht op het gebied vóór de grens verscherpen en daarbij ten volle
gebruikmaken van Eurosur
 Zorgen voor uitgebreidere ondersteuning door Europol bij het opsporen van
door smokkelaars gebruikte internetcontent
 De regelmatig opgestelde criminaliteitsstatistieken van Eurostat uitbreiden met
gegevens over migrantensmokkel
3. DE PREVENTIE VAN MENSENSMOKKEL VERBETEREN EN KWETSBARE
MIGRANTEN HELPEN

Voorlichting over de risico's van smokkel en onregelmatige migratie is cruciaal om
potentiële migranten – waaronder van kwetsbare groepen, zoals kinderen – ervan te
weerhouden een hachelijke tocht te ondernemen, hetzij vanuit hun land van herkomst,
hetzij vanuit een doorreisland. Informatie die is verkregen van migranten wijst uit dat
smokkelaars op grote schaal gebruikmaken van sociale media om hun diensten onder
de aandacht te brengen. Het is dan ook belangrijk om in de media, waaronder de

8

sociale media, een tegengeluid te laten horen en de diasporagemeenschappen in de
EU te betrekken bij het onthullen van de leugens die de smokkelaars verkopen.
De Commissie zal in de belangrijkste landen van herkomst en doorreis voor
migranten voorlichtings- en preventiecampagnes opzetten (in samenwerking met de
EDEO en de betrokken landen), nadat zij het resultaat heeft beoordeeld van de
campagnes die zij momenteel in Ethiopië en Niger financiert. Daarbij zullen
potentiële migranten ook worden gewezen op hun rechten en op de mogelijkheden om
de EU legaal binnen te komen.
Bijstand verlenen aan kwetsbare migranten
De EU moet meer doen om gesmokkelde migranten bijstand en bescherming te
bieden, met name als die tot kwetsbare groepen behoren, zoals vrouwen en kinderen.
De Commissie zal in 2016 een raadpleging en een effectbeoordeling starten in
verband met de mogelijke herziening van Richtlijn 2004/81/EG9 betreffende de
verblijfstitel die in ruil voor samenwerking met de bevoegde autoriteiten wordt
afgegeven aan onderdanen van derde landen die het slachtoffer zijn van
mensenhandel of hulp hebben gekregen bij illegale immigratie.
Ondernemers helpen migrantensmokkel te voorkomen
Voor de bedrijfstakken die het meest te maken hebben met smokkel, zijn preventieve
maatregelen nodig. Om ondernemers in de meest risicogevoelige sectoren, namelijk
vervoer en scheepvaart, in staat te stellen passende maatregelen te nemen, is het van
cruciaal belang met de betrokken partijen partnerschappen te sluiten.
De Commissie zal in 2017 een handboek voor de preventie van migrantensmokkel
presenteren, waarin wellicht ook gedragscodes voor chauffeurs en exploitanten van
handels- en vissersschepen zullen worden opgenomen. Verder zullen er beste
praktijken in worden beschreven op het gebied van veiligheidsmaatregelen en
adequate controles waarmee overheden en ondernemers clandestiene migratie kunnen
voorkomen. Ook zal de Commissie nagaan of er richtsnoeren inzake
migrantensmokkel zouden kunnen worden ontwikkeld voor grensautoriteiten en
consulaire diensten.
Zorgen voor doeltreffender terugkeer om smokkel onaantrekkelijk te maken
Om potentiële migranten te weerhouden van pogingen de EU te bereiken door
gebruik te maken de diensten van smokkelaars, moet hen duidelijk worden gemaakt
dat zij snel worden teruggebracht naar hun land van herkomst als zij geen recht van
verblijf hebben in de EU. Om migranten aan te trekken, maken smokkelnetwerk er
momenteel misbruik van dat betrekkelijk weinig terugkeerbesluiten worden
uitgevoerd (in 2013 werd 39,2 % van de terugkeerbeslissingen uitgevoerd).
Het EU-systeem voor de terugkeer van onregelmatige migranten of van personen
van wie de asielaanvraag is afgewezen, moet worden verbeterd, met volledige
inachtneming van de normen en waarborgen voor een waardige en menselijke

9

Richtlijn 2004/81/EG van de Raad van 29 april 2004 betreffende de verblijfstitel die in ruil voor
samenwerking met de bevoegde autoriteiten wordt afgegeven aan onderdanen van derde landen die
het slachtoffer zijn van mensenhandel of hulp hebben gekregen bij illegale immigratie (PB L 261/1
van 6.8.2004, blz. 19).

9

terugkeer, overeenkomstig de EU-terugkeerrichtlijn10. Op basis van de lopende
evaluatie, die dit jaar moet worden afgerond, zal de Commissie een wijziging van de
rechtsgrondslag van Frontex voorstellen om de rol van het agentschap op het gebied
van terugkeer te versterken.
Er dient voor de handhaving van terugkeerbesluiten beter gebruik te worden gemaakt
van het Schengeninformatiesysteem (SIS). De Commissie zal het SIS in 2015-2016
evalueren. Daarbij zal zij onderzoeken of het mogelijk en evenredig is om de
terugkeerbesluiten van de lidstaten in het SIS te registreren, teneinde de
traceerbaarheid te vergroten. Dat zou de autoriteiten van de lidstaten in staat stellen
om na te gaan of er ten aanzien van een aangehouden onregelmatige migrant in een
andere lidstaat een terugkeerbesluit is genomen. Ook zal de Commissie overwegen
om de autoriteiten van de lidstaten ertoe te verplichten om alle inreisverboden in het
SIS te registreren, zodat deze in de hele EU kunnen worden gehandhaafd (in het
huidige SIS-rechtskader is dit facultatief). Het registreren van alle inreisverboden in
het SIS zou helpen voorkomen dat onregelmatige migranten voor wie een bepaalde
lidstaat een inreisverbod heeft uitgevaardigd, het Schengengebied opnieuw
binnenkomen via een andere lidstaat.
Om de duurzaamheid van de terugkeer te waarborgen, zal de Commissie landen van
herkomst en doorreis technische ondersteuning bieden zodat zij de terugkeerders
beter kunnen integreren. Ook dient de EU meer in het werk te stellen om derde landen
ertoe te bewegen hun onregelmatig in Europa verblijvende onderdanen terug te
nemen; het betreft een internationale verplichting. De Commissie zal zo nodig
voorstellen onderhandelingen over EU-overnameovereenkomsten te openen met de
landen van herkomst van de meeste onregelmatige migranten. De overeenkomst van
Cotonou met de ACS-landen omvat een specifieke verplichting inzake overname11.
Om onregelmatige migratie en de uitbuiting van migranten minder aanlokkelijk te
maken, zal de Commissie harder optreden tegen de tewerkstelling van
onregelmatige migranten. Zij er door betere opsporing en meer inspecties voor
zorgen dat er vaker sancties worden verbonden aan de tewerkstelling van
onregelmatige migranten. Samen met de lidstaten zal de Commissie streefcijfers
vaststellen voor het aantal inspecties dat jaarlijks moet worden verricht in de
economische sectoren waarin illegale tewerkstelling het meest voorkomt12, zoals
bouw, land- en tuinbouw, huishoudelijk en schoonmaakwerk, catering en horeca.
Specifieke acties
 Voorlichtings- en preventiecampagnes over de risico's van smokkel houden in
derde landen
 Een raadpleging starten (in 2016), alsmede een effectbeoordeling van de
eventuele herziening van Richtlijn 2004/81/EG betreffende verblijfstitels
10

Overweging 29 van Richtlijn 2008/115/EG van 16 december 2008 over gemeenschappelijke normen
en procedures in de lidstaten voor de terugkeer van onderdanen van derde landen die illegaal op hun
grondgebied verblijven (PB L 348 van 24.12.2008, blz. 98).
11
Overeenkomstig artikel 13 van de overeenkomst van Cotonou moet iedere ACS-staat eigen
onderdanen die illegaal op het grondgebied van een lidstaat van de Europese Unie verblijven, op
verzoek van die lidstaat zonder verdere formaliteiten overnemen. Iedere lidstaat van de Europese
Unie verbindt zich ertoe eigen onderdanen die illegaal op het grondgebied van een ACS-staat
verblijven op verzoek van die staat zonder verdere formaliteiten over te nemen.

10







Een handboek over de preventie van migrantensmokkel ontwikkelen (in 2017)
Richtsnoeren ontwikkelen voor grensautoriteiten en consulaire diensten
Het EU-rechtskader inzake SIS evalueren om te onderzoeken hoe de
efficiëntie van terugkeer kan worden vergroot en onregelmatige migratie kan
worden beperkt
Voorstellen om overnameonderhandelingen te openen met de belangrijkste
landen van herkomst van onregelmatige migranten
Streefcijfers vaststellen voor het aantal inspecties dat jaarlijks moet worden
verricht in de economische sectoren waarin illegale tewerkstelling het meest
voorkomt
4. BETER SAMENWERKEN MET DERDE LANDEN

Om migrantensmokkel te kunnen stoppen en een einde te maken aan straffeloosheid
door zaken doeltreffend te onderzoeken en vervolgen, is het essentieel dat er langs de
hele smokkelroute nauw wordt samengewerkt met derde landen. Deze maatregel sluit
aan bij de niet-aflatende inspanningen van de EU om de achterliggende oorzaken
van onregelmatige migratie aan te pakken, in samenwerking met de landen van
herkomst en doorreis. Het accent moet liggen op de ondersteuning van grensbeheer,
jeugd en werkgelegenheid, en mobiliteit.
De EDEO en de Commissie zullen bilaterale en regionale samenwerkingskaders
met relevante partners starten of verbeteren, met een bijzonder accent op praktische
maatregelen ter bestrijding van migrantensmokkel, onder meer door de processen van
Rabat, Khartoem, Boedapest en Praag, de ACS-EU-dialoog, de dialoog tussen de EU
en Afrika inzake migratie en mobiliteit, en de migratietop in Malta. Waar nodig
worden specifieke werkgroepen opgericht, zoals voor Niger. Er dient optimaal
gebruik te worden gemaakt van de mechanismen voor politieke dialoog in het kader
van de overeenkomst van Cotonou tussen de staten in Afrika, het Caribisch gebied en
de Stille Oceaan en de EU, en het Europese nabuurschapsbeleid, alsook van relevante
multilaterale kaders. Onregelmatige immigratie is een uitdaging waaraan zowel de EU
als Turkije het hoofd moet bieden en het is dan ook van cruciaal belang dat zij hierbij
samenwerken.
De EU dient partnerlanden aan te moedigen om toe te treden tot het VN-Verdrag
tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad en het VN-Protocol tegen de
smokkel van migranten over land, over zee en door de lucht. De Commissie zal
projecten financieren om derde landen te ondersteunen bij het vaststellen van
wetgeving die in overeenstemming is met het protocol.
Derde landen helpen bij capaciteitsopbouw
Aangezien zwakke rechtshandhavingscapaciteiten een belemmering zijn voor
informatie-uitwisseling en samenwerking, alsook voor het onderzoek en de
vervolging van strafbare feiten die verband houden met smokkel, is de overdracht
van vaardigheden en hulpmiddelen van essentieel belang.
De Commissie en de EDEO zullen de financiële en technische bijstand aan derde
landen uitbreiden om de ontwikkeling te bevorderen van nationale en regionale
strategieën tegen migrantensmokkel, van anticorruptiebeleid waarbij ook
migrantensmokkel wordt aangepakt, en van systemen voor geïntegreerd
grensbeheer. Daarbij gaat het onder meer om risicoanalyse, gezamenlijke
11

grenscontroles en -patrouilles, en betere beveiliging van paspoorten,
identiteitsbewijzen en andere reisdocumenten. Ook moet de capaciteit van
grensautoriteiten om frauduleuze identiteitsbewijzen op te sporen, worden versterkt.
Meer werk maken van grensbeheer bij GVDB-missies en -operaties, zoals EUCAP
Sahel Niger en EUCAP Sahel Mali, kan helpen deze doelstellingen te verwezenlijken.
De verschillende EU-instrumenten moeten doeltreffend en eventueel nog intensiever
worden gecoördineerd, onder meer door middel van gezamenlijke programmering en
EU-trustfondsen.
De Commissie zal zorgen voor aanzienlijke financiering om derde landen te helpen de
politiële en strafrechtelijke aanpak van smokkel te versterken. Daarbij zal worden
geprobeerd zowel de capaciteiten van afzonderlijke landen te verbeteren als de
onderlinge samenwerking te bevorderen door middel van informatie-uitwisseling,
gezamenlijke regionale opleiding en gezamenlijk onderzoek. Ook zal de Commissie
voorzien in financiële en technische ondersteuning voor het starten of verbeteren van
het verzamelen, delen en analyseren van gegevens over migrantensmokkel door de
landen van herkomst, doorreis en bestemming.
Samenhang en impact van EU-optreden in derde landen vergroten
Door samen te werken en middelen, expertise en elkaars sterke punten te combineren,
kan het EU-optreden tegen migrantensmokkel in het buitenland meer impact krijgen.
Alleen als er wordt gezorgd voor meer samenhang tussen de externe acties van de
EU, de lidstaten en belanghebbenden, kan de impact worden geoptimaliseerd en
dubbel werk worden voorkomen.
In prioritaire derde landen van herkomst en doorreis dient EU-samenwerking
en -coördinatie op het gebied van migrantensmokkel te worden opgezet door te
zorgen
voor
regelmatig
contact
tussen
netwerken
van
migratieverbindingsfunctionarissen, Europese migratieverbindingsfunctionarissen,
verbindingsfunctionarissen van EU-agentschappen, EU-delegaties van lidstaten,
GBVB-missies en -operaties, alsmede internationale organisaties als de IOM, de
UNHCR, de UNODC en Interpol. Dergelijke platforms zouden het ook mogelijk
moeten maken het interne en het externe EU-beleid inzake de bestrijding van
migrantensmokkel volledig met elkaar in overeenstemming te brengen.
Door de ondersteuning die de EU of de lidstaten derde landen bieden bij de
bestrijding van migrantensmokkel, gezamenlijk of gecoördineerd te plannen, op
basis van een inventarisatie van de acties in belangrijke landen en regio's, moet het
mogelijk worden de middelen optimaal te gebruiken.
Specifieke acties
 Starten of verbeteren van bilaterale en regionale samenwerkingsverbanden
 Projecten financieren om derde landen te ondersteunen bij het opzetten van
strategieën ter bestrijding van migrantensmokkel, het verbeteren van de
politiële en strafrechtelijke respons, en het ontwikkelen van geïntegreerd
grensbeheer
 EU-samenwerkingsplatforms op het gebied van migrantensmokkel opzetten in
relevante derde landen en regio's
 Het gebruik van EU-financiering optimaliseren door middel van gezamenlijke
of gecoördineerde planning

12

13