Introductie en aanleiding
De Rabobank Foundation is het maatschappelijk fonds van de Rabobank. Investeren in de
zelfredzaamheid van mensen is al 44 jaar ons belangrijkste doel. In eigen land en ver daarbuiten.
In 2016 zijn we gestart met het programma Sociaal Ondernemen. Sociale ondernemers denken in
kansen, zijn innovatief en dragen actief bij aan vernieuwing. Rabobank Foundation gelooft in sociaal
ondernemen waarbij ondernemers commerciële en maatschappelijke doelen verenigen. We zien
sociaal ondernemers als koplopers in een trend waarbij ook bestaande bedrijven, zowel MKB als
corporates, meer vanuit impact gaan ondernemen en alléén financieel rendement niet meer
voldoende is. De huidige tijd waarin vraagstukken leven rond een inclusieve samenleving, circulair
ondernemen, vluchtelingen en een toenemende druk op onze voedselvoorziening vragen om nieuwe
oplossingen en nieuwe businessmodellen. Sociaal ondernemers zijn koploper op het gebied om
maatschappelijke problemen in combinatie met een rendabel verdienmodel aan te pakken.
Rabobank Foundation financiert die sociaal ondernemers die nog niet voor een bancaire financiering
in aanmerking komen, omdat ze startend ondernemer zijn of willen opschalen. Als maatschappelijk
fonds kunnen wij meer risico lopen. Ons doel is om de ondernemers te helpen groeien zodat ze nog
meer impact kunnen maken. Naast financiering bieden we kennis en expertise. Veel ondernemers
kunnen hulp gebruiken om hun ondernemersvaardigheden te vergroten. Samen met verschillende
partners ondersteunen we opleidingsprogramma’s, zoals Nyenrode en Growth Class en netwerken
zoals Social Enterprise.NL en de Social Impact Factory. In de afgelopen jaren is er een ecosysteem
ontstaan waar ondernemers terecht kunnen voor expertise, vragen en financiering.
Knelpunten: financiering
Voor een goed businessplan is altijd geld. Veel startende sociaal ondernemers kunnen terecht bij
fondsen en soms zelfs al bij reguliere banken of crowdfunding platforms. Daarnaast zien we de
opkomst van impact investeerders. Rabobank Foundation richt zich nu op sociaal ondernemers die
zich toeleggen op arbeidsparticipatie. Omdat we zien dat een groep sociaal ondernemers nog steeds
lastig toegang vindt tot financiering, bijvoorbeeld sociaal ondernemers die zich vanuit Nederland
richten op impact in ontwikkelingslanden, gaan we onze scoop verbreden.
Nieuwe businessmodellen, circulaire businessmodellen en trends als ‘delen’, ‘gebruiken zonder te
willen bezitten’ vragen om nieuwe manieren van financieren. Bancair is dit soms nog lastig. In de
markt zijn wel fondsen en private investeerders die start-ups met nieuwe verdienmodellen wel
ondersteunen.
Voor bestaande ondernemers zijn er vanuit de overheid verschillende garanties, deze ontbreken nu
voor sociaal ondernemers. In de markt merken we dat regionale ontwikkelingsbedrijven
geïnteresseerd zijn. Echter zij hebben veelal een mandaat om te investeren in start-ups die zich op
tech en it richten en níet op sociale innovatie.

Ons advies: verruim de garantieregelingen vanuit de overheid en verruim het mandaat van regionale
ontwikkelingsmaatschappijen om de toegang tot kapitaal makkelijker te maken.
Knelpunten: de rol van de gemeente
De gemeente is voor veel sociale ondernemingen een belangrijke stakeholder, met name waar het
gaan om arbeidstoeleiding van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Van veel sociaal
ondernemers horen we dat de samenwerking met de gemeenten moeizaam verloopt. Dit kent een
aantal oorzaken:
i)

ii)

iii)

iv)

Binnen de gemeenten zijn vaak meerdere afdelingen verantwoordelijk. Het is niet
duidelijk waar de verantwoording ligt om bijvoorbeeld mensen te laten instromen en wie
verantwoordelijk is voor de budgetten. Verschillende gemeenten hebben een loket
‘sociaal ondernemen’ geopend waarbij de ondernemers 1 aanspreekpunt hebben. Dit is
een goed voorbeeld dat opvolging verdient.
Met gemeenten worden afspraken gemaakt over de instroom van een bepaald aantal
mensen met afstand tot de arbeidsmarkt bij sociale ondernemingen. Vaak blijkt de
aanlevering van kandidaten een probleem; te weinig mensen stromen in. Dit ondanks
het feit dat er toch een groot aantal mensen in de bijstand zit. Onduidelijkheid over wie
er precies een uitkering heeft en welke mensen mogelijk kunnen instromen is een van de
oorzaken. Een ander veel gehoord probleem is dat werkcoaches zich bedreigd voelen
door sociaal ondernemers die mensen uit ‘hun’ kaartenbak naar werk begeleiden.
Het begeleiden van mensen naar werk is maatwerk. Sociaal ondernemers kunnen
maatwerk bieden, toegespitst op de doelgroep. Dit kunnen bijvoorbeeld statushouders
zijn, jongeren zonder startkwalificatie of mensen die langdurig een bijstandsuitkering
krijgen. Lang niet alle gemeenten stellen gelden beschikbaar voor deze begeleiding. Niet
alle gemeenten hebben een gelijk beleid, het hangt vaak af van de juiste contacten
binnen een gemeente.
In Nederland zijn een aantal social impact bonds gesloten waarbij mensen naar werk
worden begeleid door een sociaal ondernemer. Deze trajecten worden voorgefinancierd
door een investeerder of bank en de gemeente betaalt de lening terug op basis van
behaalde resultaten. Dit is een mooi voorbeeld van innovatie. De ervaring leert echter
dat veel gemeenten moeite hebben met de nieuwe manier van werken, niet gewend zijn
aan het achteraf betalen (doorschuiven van budget) en moeite hebben met de
verplichting om voldoende mensen te laten instromen. Dit vraagt om doorontwikkeling
van de social impact bond, bijvoorbeeld door kleinere groepen mensen te laten
instromen, duidelijkheid over de te betalen bedragen en kortere looptijden.

Ons advies: de Rijksoverheid en gemeenten zouden moeten investeren in het delen van lessons
learned en best practices. Doorontwikkeling van de social impact bond ziet Rabobank Foundation als
een geweldige innovatie die meer en brede steun van de overheid verdient.

Samenwerking
Om te streven naar een inclusieve samenleving waarbij geen mensen aan de zijlijn staan, is
samenwerking noodzakelijk. De gemeenten spelen hier een cruciale rol in. Samen met alle betrokken
stakeholders zullen we het ecosysteem rond sociaal ondernemers verder moeten versterken. Hier is
zeker ook een rol voor de Rijksoverheid weggelegd. Dit kan door:
-

Zichtbaarheid voor sociale ondernemingen en de impact die zij realiseren
Stimuleren van eenduidig beleid door gemeenten wat betreft de instroom en de
vergoedingen voor de trajecten
Ruimte om te experimenteren. (Green deals)
Actief delen van best practices en lessons learned.

Ook op het gebied van wetgeving kan de Rijksoverheid hier een rol in spelen. Het afschaffen van de
loonkostensubsidie en vervangen door loondispensatie is een maatregel die veel mensen hard treft.
De gevolgen voor deze mensen zijn groot, niet alleen financieel maar ook voor hun eigenwaarde.
Veel ondernemers werken met deze doelgroep en worden geconfronteerd met de gevolgen.

Ons advies: geef de Rijksoverheid een sturende rol bij het optuigen en versterken van het
ecosysteem rond sociaal ondernemers. En evalueer het vervangen van de loonkostensubsidie door
loondispensatie.

Contact:
Nynke Struik
Rabobank Foundation
mail: nynke.struik@rabobank.nl
telefoon: 06 – 202 91 806
RabobankFoundation.com