Van der Ham
voor verlies aan woonoppervlak en corporaties voor
waardevermindering van de woningen. Daardoor staat
het hele programma soms stil. Dat is lastig voor de
nationale doelen die wij ten aanzien van isolatie willen
behalen. Wat kan de minister aan deze leegstand doen?
De voorzitter: De laatste spreker is de heer Van der
Staaij.
©
De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Binnen de
begroting van Wonen en Wijken kunnen kleinere en
grotere voorgenomen verbouwingen worden gesignaleerd, allereerst ten gevolge van de economische crisis
maar voor de langere termijn staan ook vraagstukken
zoals de leefbaarheid en de houdbaarheid van de
woningmarkt op de kaart.
Met het oog op de beperkte beschikbare tijd zal ik een
aantal punten kort belichten. Wij zijn blij dat een
actieplan Bevolkingskrimp zal verschijnen. In het
bijzonder voor regio’s die nu al met problemen kampen
zoals Zeeland en Limburg is het van belang dat snel een
plan van aanpak op tafel zal liggen. Sectoren als
onderwijs en zorg vragen bijzondere aandacht. De
financieringssystematiek en de voorgenomen fusietoets
blijken binnen het basisonderwijs als een belemmering
te worden ondervonden. Graag aandacht hiervoor.
Het kabinet stelt dat de economische crisis fundamentele problemen op de woningmarkt aan het licht brengt.
Het kabinet wil onderzoek hiernaar verrichten in 2010 of
2011 als het stof van de economische crisis is neergedaald. Dat laatste citeer ik uit de begroting. Wij vinden
dat nogal vaag en onzeker klinken. Kunnen wij erop
rekenen dat het onderzoek volgend jaar al zijn beslag
krijgt?
In verband met de crisis is het een goede zaak dat
budgetten voor stedenbeleid naar voren worden gehaald.
De continuïteit in latere jaren dreigt echter in het
gedrang te komen. Vanaf 2011 is er geen budget voor de
wijkaanpak en de stimulering woningbouwproductie
meer gewaarborgd. Collegae hebben daarop al gewezen.
Hoe kunnen wij dit probleem ondervangen?
Betaalbaarheid van woningen is een belangrijke
verantwoordelijkheid van deze minister. Grote gezinnen
blijken momenteel nog een ondergeschoven kindje. Voor
dergelijke gezinnen is betaalbare woonruimte schaars. Zij
ontvangen minder huurtoeslag voor eenzelfde soort
huurwoning dan oudere eenpersoonshuishoudens.
Collega’s hebben er al over gesproken dat Aedes recent
repte over een weeffout in het systeem. Ik sluit mij aan
bij de vragen die daarover zijn gesteld. Wij zijn van
mening dat deze weeffout ongedaan moet worden
gemaakt.
Bij de oplevering van woningen kan het nodige
worden verbeterd. Ons bereiken telkens weer berichten
dat de controle van opgeleverde woningen op kwaliteit
te wensen overlaat. Ongeveer een kwart van de
woningen zou niet voldoen aan de minimale kwaliteitseisen. Dat kan leiden tot oneerlijke concurrentie, frustratie
van de investeringen in energiezuinigheid en gezondheidsklachten. Gemeenten moeten aanvragen beter
toetsen en er is meer controle nodig op opleveringsrapporten. Welke inzet pleegt het kabinet hiervoor?
Vanuit de aannemerij werden wij gewezen op de
procedure voor het betalen. Dat is een wat kleiner punt.

Tweede Kamer

Winkelsluiting

De procedure voor het laatste deel van de aanneemsom,
de 5%-regeling uit boek 7B van het Burgerlijk Wetboek,
levert regelmatig problemen op. Het schijnt dat
betalingen vrij gemakkelijk kunnen worden opgeschort
terwijl later in de procedure blijkt dat hiervoor geen
gegronde redenen bestonden. Het levert aannemers
echter wel veel rompslomp en proceskosten op. Ik
verzoek de minister om nog eens te kijken naar het
functioneren van deze regeling.
Tot slot nog een positief woord naar aanleiding van de
onlangs uitgebrachte brief over de uitvoering van de
motie van mijn hand, die ik samen met de heer Depla
heb ingediend, over de cultuurverandering in de bouw
na de bouwfraude. Wij zijn er positief over dat de
minister de analyse van inschrijvingsbegrotingen tot
standaardwerkwijze van de Rijksgebouwendienst wil
verheffen. Het is goed wat dat betreft de vinger aan de
pols te houden.
De voorzitter: Hiermee zijn wij aan het eind van de
eerste termijn van de kant van de Kamer gekomen. Op
een nader moment zullen wij naar de antwoorden van de
regering luisteren.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De vergadering wordt van 18.10 uur tot 19.10 uur
geschorst.
Voorzitter: Van Beek
Aan de orde is de behandeling van:
- het voorstel van wet van de leden Van der
Vlies en Gesthuizen tot verduidelijking van de
toerismebepaling en de regels voor avondwinkels
in de Winkeltijdenwet (30914);
- het wetsvoorstel Wijziging van de Winkeltijdenwet met het oog op inkadering van de bevoegdheid om vrijstelling te verlenen of een ontheffingsbevoegdheid toe te kennen in verband met de
toeristische aantrekkingskracht van een gemeente
(31728).
De voorzitter: Ik heet welkom in vak-K de heer Van der
Vlies en mevrouw Gesthuizen, en namens het kabinet de
minister van Economische Zaken in twee functies, zowel
als adviseur als ter verdediging van het voorstel. Als
adviseur is verder aanwezig de heer De Wildt. Ook hem
heet ik welkom. Ik moet u allen erop wijzen dat u
vanavond behoorlijk in de gaten wordt gehouden door
een drietal studenten die over ditzelfde onderwerp een
debatwedstrijd hebben gewonnen en die er dus al goed
in thuis zijn. Wij heten hen graag welkom op de publieke
tribune. Ik heb nog niet van alle woordvoerders
spreektijden gekregen. Als zij mij een kleine indicatie
willen geven van de benodigde tijd, zou mij dat
genoegen doen.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
©
Mevrouw Gerkens (SP): Voorzitter. Ik ben meteen
nieuwsgierig naar de debatwedstrijd. Vanaf de publieke
tribune mag je niets zeggen, maar ik zou wel willen

27 oktober 2009
TK 16

16-1184

Gerkens
weten of de debattanten voor of tegen de winkelsluitingstijdenwet waren.
De voorzitter: Daar kunt u pas achter komen na afloop.
Mevrouw Gerkens (SP): Helaas!
Wij spreken vandaag over twee wetsvoorstellen. Het
ene gaat duidelijk verder dan het andere, maar in beide
gaat het erom dat de winkeltijden op zondag aan banden
worden gelegd. Dan is het toch vreemd dat er twee zo
verschillende wetsvoorstellen kunnen ontstaan. Die vraag
wil ik vandaag centraal stellen.
Winkelen op zondag, wat is daar mis mee? Het
gebeurt overal ter wereld, in alle grote steden. Het komt
tegemoet aan een behoefte en het is goed voor de
economie. Zo luidt het betoog van veel voorstanders van
de zondagsopening. Eerlijk gezegd komt ook mij als
consument zo’n zondagsopening soms goed uit, zeker
als toerist of tijdens de drukke feestdagen. Maar voor
een kleine middenstander, evenals voor werknemers, is
de zondagsopening minder fijn. De kleine winkelier kan
zo’n zondagsopening niet volhouden en dreigt de strijd
met de grote bedrijven te verliezen. Dat signaal moeten
wij serieus nemen. De middenstander: het hart van onze
economische activiteit, het winkeltje dat het verschil
maakt in het straatbeeld, mensen die eerlijk werk
verrichten om gewoon een inkomen te verdienen. Die
middenstander geeft aan dat open op zondag meer dan
een brug te ver is. Dat is namelijk de enige dag waarop
deze man of vrouw even niet hoeft te werken: de zondag.
Een 24-uurseconomie lijkt in de ogen van sommigen
een droom voor de consument: ieder moment van de
dag bedrijvigheid, leven in de brouwerij en omzet
draaien. Maar die economie heeft haar keerzijde. Zo’n
economie gaat namelijk onweerlegbaar ten koste van het
maatschappelijke leven: deelnemen aan sportclubs,
werken als vrijwilliger, het zelf opvoeden van je kinderen,
meedoen aan het verenigingsleven, de tijd om te
reflecteren en zeker de tijd om te ontspannen. Aan
mensen die een 24-uurseconomie in onze winkelharten
voorstaan, zou ik willen vragen wat uiteindelijk zwaarder
mag wegen, de 24-uurseconomie of een mens die
meedoet in onze samenleving. Het wegvallen van de
maatschappelijk betrokken mens laat nu reeds zijn
sporen na in de samenleving, en dus is er een probleem.
De heer Van der Ham (D66): U schetst het heel
zwart-wit, maar de samenleving is natuurlijk erg
veranderd. Er zijn mensen die niet alleen van negen tot
vijf werken. Er zijn mensen die ook wel eens op zondag
werken, bijvoorbeeld omdat zij verpleegkundige zijn; die
hebben dan weer op andere dagen vrij. Het is niet zo dat
iedereen net zo werkt als het 50 jaar geleden gebeurde.
In de maatschappij zit ook elders dynamiek. Aan die
dynamiek kunnen toch ook winkeliers, ondernemers, het
hoofd bieden als zij dat willen?

tachtig uur per week. Zij is blij dat zij op zondag vrij
heeft. Zij zou dan opnieuw open moeten. Zij doet dat niet
en verliest langzamerhand haar klandizie aan anderen
omdat er oneerlijke concurrentie ontstaat. Dat is geen
goede ontwikkeling. Daar moeten wij stop tegen zeggen.
De heer Van der Ham (D66): Dat is een interessante
casus van die kaarsenwinkel. Het kan best zo zijn dat
mensen die graag haar kaarsen willen kopen, denken: als
ik echt boodschappen moet doen, ga ik door de week
naar de Albert Heijn of de Macro, maar als ik echt op
mijn gemak een prachtige kaars wil uitzoeken, dan wil ik
dat op een zaterdag of een zondag doen, want dan heb
ik geen druk van mijn werk enzovoort. Zo haalt die
mevrouw met die kaarsenwinkel een veel betere omzet.
Dan gaat zij bijvoorbeeld maandag dicht.
Mevrouw Gerkens (SP): Dat is dus niet juist. U stelt het
zo, maar uit onderzoek blijkt dat er geen extra omzet is,
maar een verschuiving van de omzet. Ik kan denken: het
is een bijzondere kaars die ik toch wil hebben. Die ging ik
nu nog even snel om vijf voor zes op vrijdagavond
halen, maar dat hoeft niet meer, want nu kan ik ook op
zondag gaan. De mevrouw van dat kaarsenwinkeltje
moet daardoor wel zeven dagen per week werken en
heeft dus veel meer werkdruk en werkbelasting, wat u
ook niet moet willen.
De heer Van der Ham (D66): Een paar dingen kloppen
niet. Allereerst hoeft zo iemand niet zeven dagen per
week te werken. Zij kan ook op maandag dicht. Dat doen
heel veel winkels. Dat is ook prettig voor mensen die hun
kinderen een keer naar school willen brengen of overdag
iets anders willen doen. Die flexibiliteit is er nog altijd. Zij
kan denken: op zondag haal ik een grotere omzet dan op
maandag als mensen allemaal toch weer naar hun werk
moeten. Het andere punt was dat u zei dat het geen
omzet scheelt. Daar zijn de meningen nogal over
verdeeld. Het CPB zegt dat dit ongeveer 700 tot 2000
banen zou kunnen kosten. Het Platform Detailhandel zegt
dat het om veel meer banen gaat: 24.000 banen. Als wij
een het midden gaan zitten van die twee getallen, dan
staan er behoorlijk veel banen op de tocht. Hoe gaat u
dat, als Socialistische Partij, die toch voor arbeiders wil
opkomen, uitleggen?

Mevrouw Gerkens (SP): Allereerst over dat verschil. Ik
mag hopen dat een verpleegkundige vijftig jaar geleden
ook op zondag werkte, dus daar zit weinig verandering
in. Natuurlijk is de samenleving dynamisch en anders
geworden, maar het is voor een kleine ondernemer niet
zo gemakkelijk om daar aan mee te doen en daar in mee
te gaan, zoals u stelt. Neem een kleine ondernemer die
een zaakje heeft, zoals een vrouw die een kaarsenwinkeltje heeft bij mij in Haarlem. Die vrouw draait zestig tot

Mevrouw Gerkens (SP): U stelt een aantal vragen in
één. Allereerst zegt u: dan doet die mevrouw haar winkel
toch op maandag dicht en blijft zij zondag lekker open?
Laat ik vooropstellen dat noch de SP, noch de initiatiefnemers voorstellen om de zondagsopening helemaal af te
schaffen. Wij hebben daar een wet voor. Het enige dat
hier wordt gesteld is: laten wij ervoor zorgen dat die wet
binnen de bandbreedte blijft zoals ooit is bedoeld. Wij
zien dat die nu uiteenloopt, wegloopt. Dat moeten wij
weer terugbrengen tot de originele proporties. Die
zondagsopening is er dus. Twaalf keer per jaar, meestal
een keer per maand, kan dat gewoon gebeuren. Dat
probleem hebben wij hier dus neergezet.
Vervolgens denk ik dat u het volgende bedoelt te
zeggen. Die mevrouw kan wel iedere zondag open. Dat
zou mooi zijn. Waarom doen wij dat niet? Waarom
breiden wij niet uit? Dan gaat de winkel van die
mevrouw lekker maandag dicht. Maar ik stel: mag deze
mevrouw ook de zondag met haar kinderen en familie
doorbrengen? Mag deze mevrouw ook op zondag met

Tweede Kamer

27 oktober 2009
TK 16

Winkelsluiting

16-1185

Gerkens
haar man meedoen aan sportwedstrijden? Die mogelijkheden ontneemt u haar, omdat zij die niet heeft op
maandag. Op maandagochtend heb je niet het voetballen
voor de kinderen. Ik weet niet of u dat weet. Ik hoor een
Kamerlid ″zaterdag″ roepen, maar zaterdag is die winkel
ook open. Voor die mensen zal het dus uiteindelijk niet
zijn vol te houden. Zij zullen hun winkel dicht moeten
doen. Je zult zien dat dit uiteindelijk banen kost.
Als laatste zegt u dat het wel omzet scheelt, maar het
scheelt geen omzet. Wij zien een verschuiving van de
omzet. Daar komen ook de banen vandaan. Over de
kwaliteit van die banen kunnen wij discussiëren, maar
uiteindelijk komt het hierop neer: op de lange termijn zal
het ongeveer 500 banen kosten. Dat is vervelend. Ik heb
gelezen in de pers dat u hebt gezegd: al kost het één
baan, dat mag het niet kosten! Onze fractie maakt de
volgende keuze. Wij vinden het belangrijker dat mensen
ook nog volwaardig kunnen deelnemen aan onze
samenleving, aan vrijwilligerswerk, aan het verenigingsleven, aan sport en aan gewoon met familie en vrienden
genieten van rust op de zondag, zoals dat is bedoeld. Dat
mag van ons 500 banen kosten. Van mijn kant vraag ik
mij af hoeveel middenstanders het u mag kosten, maar
daar komen wij in uw termijn ongetwijfeld op terug.
Voorzitter. Ik eindigde zojuist met te zeggen: er is dus
een probleem. Dat is voor de SP-fractie niet alleen dat er
een wet is die niet wordt nageleefd. Nee, het is een
groter probleem: een probleem van mensen, van
ondernemers en ook van werknemers, van omwonenden
en van andere direct betrokkenen. Ik geef een aantal
voorbeelden van direct betrokkenen. Ik denk aan een
man die op zondag graag voetbalt, maar die nu om de
twee weken van zijn baas op koopzondag moet draaien,
waardoor hij niet mee kan doen in de competitie. Ik denk
aan de broers en zussen van een jonge vrouw die een
leuke winkel heeft in Den Haag, die op zondag altijd
graag met alle kinderen bij haar ouders op visite ging,
maar de laatste tijd niet meer, omdat de klanten bij de
Hema binnenlopen als zij haar winkel op zondag sluit. Ik
denk aan de mensen die wel eens wat anders willen zien
dan altijd dat drukke winkelpubliek op de grachten, die
wat anders willen horen dan de muziek die eindeloos uit
alle kledingzaakjes in de winkelstraat schalt, die een dag
in de week even iets anders willen dan wat op die
overige zes dagen van de week telt.
Critici van het initiatiefwetsvoorstel van de collega’s
Gesthuizen en Van der Vlies schetsen dat de zondagsrust
achterhaald is en dat die alleen nog voor religieuze
fanatici bestaat. Deze critici ontkennen dat er zoiets is als
de natuurlijke behoefte van mensen aan rust. Zou het
niet goed zijn als er oog is voor andere belangen dan
alleen voor het economische belang? Zij zouden moeten
onderkennen dat het inleveren van de zondagsrust als
consequentie heeft dat de concurrentie nog meer zal
gaan over de rug van de kleine zelfstandige, die mee
moet doen in het circus om geen omzet mis te lopen. Zij
zouden moeten onderkennen dat deze nog meer zal gaan
over de ruggen van de werknemers die nu steeds vaker
op zondag moeten werken en die bovendien in de lucht
zien hangen dat de grote winkelketens het liefst van de
zondagtoeslag af willen, omdat het toch steeds meer een
reguliere werkdag is geworden. Zij zouden moeten
onderkennen dat deze nog meer zal gaan over de ruggen
van mensen die daardoor niet meer in staat zijn om op
zondag iets anders te doen, zoals ontspannen, een dagje
de toerist – de échte toerist – uit te hangen, met vrienden

Tweede Kamer

Winkelsluiting

of familieleden iets doen, in teamverband sporten of
genieten van de rust in de stad. Ik wil het hebben over
mensen die altijd maar moeten werken, omdat deze
wetsvoorstellen over hen gaan.
De cijfers over de 20.000 banen die op de tocht zouden
staan als de koopzondagen in Nederland worden
beperkt, zijn weerlegd. Zo’n vermoeden had de SP-fractie
al, en het CPB heeft die analyse bevestigd. Het onderzoek
van de Raad Nederlandse Detailhandel ging niet verder
dan het vragen naar de mening van een aantal winkelketens. En welke winkelketens waren dat? Juist. Dat waren
de grote winkelketens, die er alle belang bij hebben dat
de winkels wél op iedere zondag open zijn, niet alleen
vanwege het economische belang, maar ook vanwege
het eigenbelang en de concurrentiepositie, ook ten
opzichte van het midden- en kleinbedrijf. Maar het CPB
bevestigt dus onze visie: het aanpakken van de koopzondagen, het stoppen van het misbruik van de toerismebepaling zou structureel niet meer dan een paar honderd
banen kosten. Een paar honderd! Wij geven toe dat
iedere baan er één is, zeker in crisistijd. Ik vraag u hier
toch verder te kijken dan alleen puur dat economische
belang. Wat kost het ons namelijk om die banen te
behouden, iets wat nog altijd een meerderheid van de
inwoners van ons land lief is, het principe dat zondag
alle winkels gesloten zijn?
Het zal u niet verbazen dat de SP-fractie een groot
voorstander is van het initiatiefwetsvoorstel van de SGP
en de SP. Wel heb ik een aantal vragen aan de indieners
van dit wetsvoorstel.
De heer Van der Ham (D66): Mevrouw Gerkens zegt dat
de meerderheid van de Nederlandse bevolking voor die
zondagsheiliging is. Hartstikke goed. Als zij in een
gemeente wonen waarin de meerderheid inderdaad ook
niet te vinden is, zal de gemeenteraad waarschijnlijk
zeggen: de zondag heiligen wij; de winkels gaan niet
open. Als een andere gemeente, bijvoorbeeld Amsterdam, zegt: wij willen dat in meerderheid wel; en zo’n
gemeente doet dat, wat is daar dan mis mee? In Utrecht
heeft men bij referendum zelfs bepaald dat het niet mag,
en heeft men ook zijn gang kunnen gaan. Dat is toch
lokale democratie?
Mevrouw Gerkens (SP): Vooropgesteld, wij hebben de
wet zoals hij nu is. Ook daar willen wij niet aan tornen.
Er zijn gewoon twaalf koopzondagen, wij hebben die
specifieke, echt toeristische centra, zoals het centrum van
Amsterdam, waarin gewone winkels open kunnen zijn als
de gemeenteraad het op een goede wijze beargumenteert. Door hetgeen de heer Van der Ham zegt, ontstaat
het domino-effect, het olievlekeffect. Als in een paar
gemeenten de winkels open zijn, zie je oneigenlijke
concurrentie ontstaan. Waarom zou ik mij om vijf voor
zes haasten op de vrijdagavond als ik weet dat tien
kilometer verder in een naburige gemeente de winkels
op zondag geopend zijn? Dan ga ik toch gewoon daar
naartoe? Dat betekent dus dat economie wegtrekt die in
dat ene dorp hoort. Die gaat dan naar het andere dorp
toe. Dit speelt met name bij kleine gemeenten. Dan
ontstaat er toch zo’n druk om overal de winkels open te
houden. De lokale democratie is wel degelijk aan andere
wetten onderhevig. Dat is de reden waarom wij zeggen:
dat is niet goed; je zou dit landelijk moeten regelen.
De heer Van der Ham (D66): Mevrouw Gerkens heeft

27 oktober 2009
TK 16

16-1186

Gerkens
het over de ondernemers. De VVD en de PVV vinden dat
iedereen maar open moet zijn wanneer hij dat zelf wil,
terwijl D66 en GroenLinks ervoor willen zorgen dat
gemeenten dat zelf mogen uitmaken, want dan blijkt
vanzelf of er een meerderheid voor opening is en kunnen
ook de problemen van kleine ondernemers gewogen
worden. Wij moeten toch ook uitgaan van de vrijheid van
consumenten? Als die vrouw of die man met een heel
drukke baan niet zijn boodschappen kan binnenhalen in
de paar uurtjes die hij kan winkelen, is het toch
fantastisch als hij of zij dat op zondag kan doen,
misschien niet in het eigen dorp maar in een dorp
verderop? Het is toch echt democratisch dat iedereen
een beetje zijn zin krijgt?
Mevrouw Gerkens (SP): Maar tegen welke prijs?
Overigens schetst de heer Van der Ham iemand die heel
druk werkt en nooit een ander moment kan vinden om
boodschappen te doen. Ik betwijfel dat. De supermarkten
zijn tegenwoordig tot tien uur ’s avonds open, er zijn
koopavonden en sterker nog men kan ook via internet
winkelen. Er zijn zoveel mogelijkheden. Bovendien zijn er
steden met zondagopeningen en toeristische plekken
waar de winkels ook open zijn. Wij stellen niet voor de
zondagsopening af te schaffen. De heer Van der Ham
schetst iemand die eigenlijk nooit boodschappen zou
kunnen doen. Dat is heel vreemd, want nog niet zo lang
geleden werkte men in Nederland gewoon zes dagen per
week en toen was er ook tijd om boodschappen te doen.
Dat is echt wel op te lossen.
De heer Van der Ham (D66): Wat is dan een aangename
en goede en volgens de SP nuttige tijdsbesteding? Ik ga
nog even terug naar die vader of moeder die het leuk
vindt om op zondag boodschappen te doen of met de
kinderen rustig te gaan winkelen. Het CBS heeft een
definitie van toerisme. Daarin wordt gezegd dat als je
ergens twee uur bent waar je normaal niet heen zou
gaan, dat eigenlijk al toerisme is. Daaronder zou
winkelen dus ook kunnen vallen. Wanneer maakt de SP
uit wanneer iets toeristisch is of niet? Waar bemoeit de
SP zich mee?
Mevrouw Gerkens (SP): Ik moet even lachen. De heer
Van der Ham heeft klaarblijkelijk geen kinderen. Ik kan
hem zeggen dat winkelen met kinderen echt geen
toeristische bezigheid is, zeker niet als zij klein zijn.
De heer Van der Ham (D66): Als zij vijftien zijn wel en ik
heb heel veel nichtjes en neefjes.
Mevrouw Gerkens (SP): Als zij met hun suikeroom
meegaan, vinden zij het misschien wel leuk.
Natuurlijk, het is soms heel erg leuk om op zondag te
winkelen. Die mogelijkheid is er ook. Wij zeggen niet dat
het helemaal niet meer mag. Een keer per maand kun je
prima op zondag gaan winkelen met je neefjes en
nichtjes. Dat kun je plannen. De andere drie zondagen
houden wij lekker voor wat zij zijn, omdat het ons veel
meer kost om de winkels open te houden dan dat het
uiteindelijk oplevert.

vind. Vindt mevrouw Gerkens het niet bijzonder
betuttelend dat wij in Den Haag gaan uitmaken wat
gemeenten wel of niet mogen doen? Het is toch veel
beter als op gemeentelijk niveau waar allemaal gekozen
volksvertegenwoordigers zitten, een goede afweging
gemaakt kan worden over het aantal koopzondagen? Wat
is daarop tegen? De gemeenteraad kent de samenstelling
van de bevolking, van het winkelbestand en weet wat
een en ander betekent in de concurrentieverhoudingen,
etc.
Mevrouw Gerkens (SP): Voorzitter. Daar is niets op
tegen, maar er ligt een wet waarin duidelijke kaders
worden aangegeven en kennelijk rekken gemeenten die
kaders op omdat er hiaten in die wet zitten. Ik vind het
prima als de gemeenten zich aan de kaders van de wet
houden. Mevrouw Van Gent is misschien wel voor het
loslaten van de Winkeltijdenwet, maar dat denk ik
eigenlijk niet.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik vind dat de
gemeenten dat zelf moeten kunnen bepalen, afhankelijk
van de plaatselijke omstandigheden. De gemeente Urk
bijvoorbeeld laat de winkels niet op zondag open zijn en
de gemeente Amsterdam wel. Amsterdam zegt: al die
nepmaatregelen voor al die nepfeestdagen hoeven wij
dan niet meer krampachtig naar voren te brengen; wij
maken een afweging op basis van een pittige discussie
in de gemeenteraad. De SP zit daar ook bij, want zij is
goed vertegenwoordigd in de gemeenteraden. Ook de
VNG zegt dat wij niet zo wantrouwend moeten zijn in de
richting van het plaatselijk bestuur en het daar moeten
laten regelen.
Mevrouw Gerkens (SP): Voorzitter. In mijn beantwoording van een interruptie van de heer Van der Ham heb ik
proberen te zeggen dat het mogelijk is dat gemeente A
niet kiest voor openstelling op zondag en gemeente B,
tien kilometer verderop, wel. Dan is het bijna een must
voor gemeente A om mee te gaan. Er ontstaat dan
oneerlijke concurrentie waardoor de druk daar zo hoog
wordt dat mensen iets tegen hun wil moeten doen. Wij
vinden dat een ongezonde situatie. Het is niet goed voor
de mensen en niet goed voor de werknemers. Dat
moeten wij niet willen. Daarom moeten wij ervoor
zorgen dat mensen zich gedragen binnen de kaders van
de wet die wij hebben aangegeven. Dat is het enige
voorstel dat wij hier doen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): U wilt toch niet
serieus beweren dat iemand die in Groningen woont niet
in Assen mag winkelen of andersom? Noem maar een
heleboel andere voorbeelden. Op zaterdag en van
maandag tot en met vrijdag kun je die keuze maken. Dat
kan ook voor de zondag. Misschien baal je wel als een
stekker dat je in Urk op zondag niet mag winkelen. Dan
ga je lekker naar een plaats in de buurt van Urk of wat
verder weg waar je dat wel mag. Dat is toch de vrijheid
van de consument? U gaat hier toch niet regelen hoe die
zich moet bewegen?

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. Ik heb nog
een vraag aan mevrouw Gerkens. Bij een aantal
bezwaren die mevrouw Gerkens noemt, kan ik mij wel
iets voorstellen hoewel ik het een tikkeltje overdreven

Mevrouw Gerkens (SP): Nee, precies. Dat is ook de
vrijheid van de consument. Dat is precies het gevaar dat
in uw voorstel schuilt, omdat de consument op zo’n
moment kan zeggen: ik heb deze zaterdag even geen zin
om hier mijn inkopen te doen, dus ik ga morgen, zondag,

Tweede Kamer

27 oktober 2009
TK 16

Winkelsluiting

16-1187

Gerkens
wel naar een andere stad toe. Daardoor komt er druk op
het economisch leven van gemeente A, die heeft gezegd
″wij doen het niet″, en krijgt gemeente B meer inkomsten. U zult zeggen: dat is fijn, dat is normaal. Maar het
dwingt bijna de bewoners van gemeente A om ook mee
te gaan. Dat olievlekeffect dat je nu ziet plaatsvinden,
vinden wij geen goede ontwikkeling.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Maar dat beslist de
gemeenteraad.
Mevrouw Gerkens (SP): Dat beslist de gemeenteraad
wel, maar die heeft dan te maken met andere invloeden
dan men zou willen.
De heer Elias (VVD): Over de betutteling en zo komen wij
nog wel te spreken. Over het winkelen op zondag met
kinderen spreek ik wel uit ervaring. Dat gaat heel goed;
zo’n mand is heel snel vol als de kinderen meegaan.
Mevrouw Gerkens (SP): Maar dan doet u het niet als
gezellig uitje zoals de heer Van der Ham zei: het kan een
toeristisch uitje zijn, gezellig met je kinderen een dagje
winkelen.
De heer Elias (VVD): Het is heel gezellig, maar iedereen
mag helemaal zelf uitmaken of hij dat leuk vindt en
wanneer hij dat wil doen. Nogmaals, over de meer
principiële kant kom ik nog te spreken.
Ik wil even spreken over de in mijn ogen bijna
lichtzinnige manier waarop u over het banenverlies
praat, ook gezien de achtergrond van uw politieke
beweging. Eerst even de feiten. Ik hoor u zeggen: het
gaat om 500 banen en wij nemen vanuit de positie die
wij nu kiezen voor lief dat die verloren gaan. Dat heb ik
toch goed gehoord?
Mevrouw Gerkens (SP): Ja, dat klopt. Wij zeggen ook
dat niet is meegenomen welk verlies er aan banen zou
zijn in het midden- en kleinbedrijf, als men wel zou
doorgaan met deze zondagsopening.
De heer Elias (VVD): Uit een toelichting van het CPB op
het rapportje dat wij hebben gekregen en waarover ik
ook nog kom te spreken, blijkt dat het gaat om 2000
arbeidsjaren. Dat hebben zij becijferd.
Mevrouw Gerkens (SP): Op korte termijn.
De heer Elias (VVD): Op korte termijn. Dat gaat al snel
om 8000 tot 10.000 kleine banen, als je de definitie van
het CPB hanteert. Detailhandel Nederland zegt dat het
4000 arbeidsjaren zijn en dan kom je op die 20.000 tot
24.000 banen.
Mevrouw Gerkens (SP): Op korte termijn.
De heer Elias (VVD): Het zijn er dus veel en veel meer ...
Mevrouw Gerkens (SP): Op korte termijn.
De heer Elias (VVD): ... dan u noemt. Waarom doet u
dat?
Mevrouw Gerkens (SP): Op korte termijn. Op de lange

Tweede Kamer

Winkelsluiting

termijn, structureel, gaat het om enkele honderden
banen, zegt het CPB. Laten dat er 500 zijn.
De heer Elias (VVD): Laten dat er op korte termijn, de
komende een à twee jaar, 10.000 tot 15.000 zijn. Dat
standpunt kunt u toch van uw leven niet innemen?
Mevrouw Gerkens (SP): Maar het zijn er niet 10.000 tot
15.000. Het zijn er hooguit 2000 op korte termijn. Uw
berekening klopt niet.
Ik heb een aantal vragen aan de initiatiefnemers. Hoe
wilt u omgaan met de nieuwe sluiproute die door
gemeenten en winkeliers gevonden is, namelijk die van
de zondagopenstelling vanwege een buitenlandse
feestdag? Wij kunnen er heel veel bedenken: de
Mongoolse Vruchtbaarheidsdag, Chinees Nieuwjaar; wij
noemen er een aantal. Waarom heeft u hierover niets in
uw wetsvoorstel opgenomen?
Is het uw bedoeling om gemeenten te beperken in hun
vrijheid om winkels ontheffing voor de koopzondag te
geven? En wenst u in de toekomst een verdere beperking
van het aantal koopzondagen?
Om hoeveel gemeenten zou het in uw ogen kunnen
gaan? Hoeveel gemeenten zouden in uw ogen terecht
toeristisch genoemd kunnen worden?
Op welke wijze hebt u kennisgenomen van gevoelens
van werknemers omtrent de koopzondag? Hoe wilt u
mensen die zelf in een winkel werken de mogelijkheid
geven hun inkopen te doen?
Ziet u een rol voor uzelf weggelegd of voor de
wetgever om het aantal banen dat zou kunnen sneuvelen
bij een inperking van het aantal koopzondagen te
beperken tot een minimum?
Hoe zien de indieners de centrale toetsing door de
minister van Economische Zaken voor zich? De minister
is daar, zo begrijp ik, zelf geen voorstander van. Zij wil
deze verantwoordelijkheid niet. Zal haar ministerie het
niet veel te druk krijgen met het onderzoeken van al die
toeristische attractiviteit van alle gemeenten, als zij
degene is die straks het laatste oordeel moet vellen?
Wij zijn kritischer over het voorstel van wet van de
minister van Economische Zaken, want de minister lijkt
de kool en de geit te willen sparen. Zij wil de gemeenten
die luidkeels roepen dat zij zelf wel kunnen uitmaken of
hun winkels open mogen zijn, niet van hun autonomie
beroven. Zij wil het grootbedrijf, dat onlangs het
doemscenario van die 20.000 banen die op de tocht
zouden staan de pers in slingerde, zeer zeker ook te
vriend houden. Maar de minister constateert tegelijkertijd
wel zeer terecht dat er een probleem is. Zij onderkent dat
sprake is van steeds meer gemeenten die proberen om
onder het principe van de wet uit te komen, en zij wil
daar iets aan doen. Maar haar wetsvoorstel rept niet over
die kleine zelfstandige of over winkelpersoneel. Dat heeft
mijn fractie bevreemd. Waarom is dit zo? Erkent de
minister dat de kleine zelfstandige winkelier in een
benarde positie zit? Erkent zij dat een euro maar één keer
kan worden uitgegeven en dat, als alle winkels zeven
dagen per week open zouden zijn, de omzet niet over
zes, maar over zeven dagen verdeeld zou worden? Erkent
de minister ook dat er een oneerlijk concurrentievoordeel
ontstaat wanneer winkels onterecht open mogen zijn op
zondag, terwijl andere winkels dat niet kunnen evenaren?
Erkent zij daarmee dat, als wij het eens zijn over de
stelling dat de winkels in Nederland in principe op
zondag gesloten zijn, het nodig is om het misbruik van

27 oktober 2009
TK 16

16-1188

Gerkens
de toerismebepaling in de Winkeltijdenwet aan te
pakken, en dat oog voor het kleinbedrijf en de werknemers in haar wetsvoorstel thuishoort?
De minister laat in haar wetsvoorstel ook de constructie van de avondwinkelregeling ongemoeid. Hiermee
ontstaat bij mij des te sterker de indruk dat de minister
eigenlijk niet echt iets wil doen om ervoor te zorgen dat
de winkels op zondag in principe gesloten zijn. Daarnaast
is er in het wetsvoorstel van de minister geen sprake van
de noodzaak voor de gemeente om zich te beperken tot
het verlenen van ontheffing voor de gebieden die
daadwerkelijk te maken hebben met toerisme. Met
andere woorden: heb ik het goed als ik het wetsvoorstel
van de minister zo lees, dat als Amsterdam van zichzelf
zegt: wij zijn een toeristische gemeente omdat wij zoveel
bezoekers in het centrum hebben, ook openstelling van
winkels in Osdorp volgens de minister prima is? Dat kan
ik mij niet voorstellen, want waarom heeft de minister
dan überhaupt de moeite genomen om een wetsvoorstel
te maken? De facto zal het dan niets opleveren. Kan de
minister ingaan op haar definitie van toerisme? Wat is
″toerisme van substantiële omvang″? Welke criteria
hanteren de gemeenten? Hoe kunnen burgers, werknemers en belanghebbenden zicht krijgen op de criteria die
de gemeenten hanteren? Hoe kunnen zij de gemeenten
dwingen zich hieraan te houden?
De heer Van der Ham (D66): U stelt die vragen, maar
wat is uw definitie van toerisme? En doet u daar dan ook
een voorbeeldje bij van wat u eigenlijk helemaal niet
vindt kunnen.
Mevrouw Gerkens (SP): Ik stel voorop dat ik niet alle
tweehonderdzoveel gemeenten ken. Bij puur toerisme
denk ik aan het centrum van Amsterdam, de boulevard
van Scheveningen, de boulevard van Zandvoort. Dat vind
ik puur toeristische plekken, zeker in de zomer. Wat is het
niet? Almere, dat zegt: wij zijn toeristisch, want wij
hebben hier winkels. Die moeten op zondag open opdat
wij mensen kunnen trekken. Nee, dat is een omgekeerde
definitie. Het moet substantieel, structureel en behoorlijk
omvangrijk zijn, zoals de initiatiefnemers het zelf
geformuleerd hebben.
De heer Van der Ham (D66): U vindt het centrum van
Almere misschien minder interessant dan dat van
Amsterdam, maar er is daar een prachtig nieuw
winkelcentrum met moderne architectuur. Ik was er
vorige week nog. Ik wil dat wel eens zien op zo’n zondag.
Er waren de nieuwste van de nieuwste winkels, winkels
die je in andere steden niet hebt. Ik wil wel eens lekker
naar de Bagles & Beans. Ik begrijp het verschil in leeftijd
en schoonheid wel tussen Amsterdam en Almere ...
Mevrouw Gerkens (SP): Ah, toch wel.
De heer Van der Ham (D66): Zeker, maar ik vind het
heel vervelend als u gaat bepalen wat ik leuk, toeristisch
en aantrekkelijk vind. Begrijpt u dat?

want dan trap ik misschien op lange tenen, maar ik vind
echt dat Almere geen toegevoegde toeristische waarde
heeft.
De heer Van der Ham (D66): Oké, laten wij dan
Scheveningen nemen. Stel je voor dat een andere, nog
niet zo bekende badplaats besluit om dé nieuwe grote
badplaats te worden. Men zegt: wij hebben een strand en
wij hebben fantastische plekken. Wij willen dus een
nieuwe toeristische bestemming worden. Hoe gaat u
daarmee om? Het is natuurlijk geen statisch land. Er zijn
ook nieuwe ondernemers die nieuwe ideeën hebben en
gemeenten die nieuwe ideeën hebben. Hoe gaat u
daarmee om?
Mevrouw Gerkens (SP): Als zij voldoen aan de criteria
die de initiatiefnemers hebben gesteld in hun initiatiefwetsvoorstel, namelijk dat het substantieel van omvang
is, maar ook structureel ...
De heer Van der Ham (D66): Aan het begin is het echter
nog niet substantieel.
Mevrouw Gerkens (SP): Nee, maar dan is het waarschijnlijk wel structureel. Dat zul je per geval moeten
bekijken. Dat mag ik hopen van wel. Ik denk dat je geen
nieuw toerisme opzet met iets wat je incidenteel doet.
Laat ik u een ander voorbeeld geven. Nijmegen heeft de
Vierdaagse. Dan komen er in vier dagen wel meer dan
een miljoen bezoekers langs. Die vier dagen zijn
behoorlijk toeristisch te noemen. Er zijn misschien wel
andere redenen bij Nijmegen, maar is de Vierdaagse dan
een reden om te zeggen dat de winkels structureel ook in
januari op zondag open mogen? Nijmegen heeft namelijk
de Vierdaagse in de zomer. Nee, dat is geen reden, want
het is niet wederkerend. Daar zul je dus andere argumenten bij moeten zoeken. Nogmaals, het is het voorstel van
de initiatiefnemers om de argumenten te laten toetsen
door het ministerie van Economische Zaken. Het lijkt me
ook goed dat er uiteindelijk een centraal punt is waar
gelijkwaardig gewogen kan worden.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dat is natuurlijk totaal
subjectief. Ik wil dan toch ook even opkomen voor
bijvoorbeeld de Drentse Rijwielvierdaagse, waar ook heel
veel bezoekers komen en door heel Drenthe heen fietsen.
Er zijn daar nog wel meer fietsevenementen. Verder is er
de beeldschone Martinitoren in Groningen en zo kan ik
nog wel een tijdje doorgaan over het prachtige Schiermonnikoog en allerlei steden. Waar het mij om gaat is
dat je natuurlijk nooit een lijst kunt maken van wat
toeristisch is. Mevrouw Gerkens noemt zelf de Mongoolse Vruchtbaarheidsdag, geloof ik. Ik moet zeggen dat
dit mij een spannende feestdag lijkt, dat even terzijde.
Het is dus totaal niet te doen. U zult dan moeten zeggen
dat u de hele toerismebepaling niet meer wilt, omdat ze
alleen maar aanleiding geeft tot gedoe. Laat het dan
gewoon aan de gemeenten over om te bepalen dat zij op
een bepaalde zondag de winkels willen openen. Dat is
dan toch veel beter?

Mevrouw Gerkens (SP): Dat begrijp ik, maar toch zullen
wij dat onderscheid moeten maken, omdat wij anders
niet met de wet uit de voeten kunnen. U vroeg mij om
een definitie. Ik heb u een definitie gegeven, ik heb u
voorbeelden gegeven. U bent het daar niet mee eens,
maar ik wil met u niet gaan discussiëren over Almere,

Mevrouw Gerkens (SP): U noemde de Mongoolse
Vruchtbaarheidsdag. Dat was de sluiproute, namelijk dat
er feestdagen gecreëerd worden uit alle vier de
windhoeken om uiteindelijk de zondag open te kunnen
hebben. Dat staan we niet voor. U zegt dat het volledig

Tweede Kamer

27 oktober 2009
TK 16

Winkelsluiting

16-1189

Gerkens
subjectief is om te bepalen wat toeristisch is. Dat is
precies de reden waarom wij het goed zouden vinden als
de eindafweging gedaan wordt op een centrale plek, in
dit geval het ministerie van Economische Zaken. Dan kun
je gelijkwaardig wegen of overal dezelfde criteria
gebruikt worden, zodat je geen ongelijkheid krijgt in het
land. U voelt wel op uw vingers aan ...
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Op uw klompen!
Mevrouw Gerkens (SP): Dank u wel, ik zocht het woord
even. Je voelt wel op je klompen aan wanneer iets nu
écht wel toeristisch en écht niet toeristisch is. Er zijn
twijfelgevallen. De gemeenten moeten dat beargumenteren en het ministerie van Economische Zaken kan dan
een laatste oordeel daarover vellen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): U geeft zelf bijvoorbeeld Scheveningen en Amsterdam aan. Dat vind ik
totaal subjectief. Daar gaat u de fout in. Ik denk dan dat
die plekken onder de toeristische bepaling vallen omdat
u ze leuk vindt. Op deze manier wordt minister Van der
Hoeven wel een machtige vrouw. Dat gun ik haar ook.
Straks kan zij met een rood pennetje aankruisen wat mag
en wat niet mag. Misschien vindt de minister dat best
wel leuk, maar dat wordt natuurlijk een totale puinhoop.
Ik wil mevrouw Gerkens ook nog iets vragen over de
Mongoolse Vruchtbaarheidsdag. Misschien komen daar
wel duizenden mensen op af, zeker nu ze die dag zo
heeft zitten aanprijzen.
Mevrouw Gerkens (SP): Dat laatste sluit ik niet uit, maar
daar is een oplossing voor. De winkels mogen twaalf
zondagen per jaar open. Rondom de Mongoolse
Vruchtbaarheidsdag kan dus een van die twaalf
zondagen nog steeds gebruikt worden. Dat is heel goed,
nu deze promotie gedaan is. Ook bij de fantastische
fietsdagen in Drenthe kan daarvan gebruik gemaakt
worden. Overigens zei mevrouw Van Gent dat ik
Scheveningen en Amsterdam leuk vindt. Daarover doe ik
geen uitspraak. Het is echter onweerlegbaar dat er
toeristen naar Amsterdam komen. Ook kan gekeken
worden naar het aantal hotels en naar toeristische
attracties. Daar bestaan maatstaven voor en afwegingen
die als criteria gebruikt kunnen worden. Hoe meer hotels,
hoe groter bijvoorbeeld de kans dat er echt toerisme
plaatsvindt. Aan de toeristische waarde van een dorpje in
de middle of nowhere, met in een straal van vijftig
kilometer één hotel, kan getwijfeld worden. Dat zijn
allemaal wegingsfactoren die van belang zijn. Ik doel ook
op bed and breakfasts en kampeerboerderijen.
De heer Graus (PVV): Ik neem aan dat de SP ook voor
democratie is. Het blijkt al dat niemand in deze zaal kan
zeggen wat een toerismebepaling is, want die definitie is
zo subjectief als maar kan. Nu begrijp ik dat mevrouw
Gerkens het gewoon maar bij het ministerie van EZ wil
gaan neerleggen. Weg democratie, weg mening van het
volk! Het ministerie van Economische Zaken moet met
een paar bureaucraten gaan beslissen wat toeristische
bestemmingen zijn.
Mevrouw Gerkens (SP): Nee, nee, u begrijpt mij
verkeerd. Nogmaals, er zijn enkele criteria die aangeven
wanneer er sprake is van toerisme. Ik noemde net
bijvoorbeeld het aantal mogelijkheden om te overnach-

Tweede Kamer

Winkelsluiting

ten. Heel simpel. De gemeente zal moeten beargumenteren waarom zij vindt dat er sprake is van een toeristische
bestemming en waarom dus ieder weekend een
zondagopening zou moeten plaatsvinden. Er moet
uiteindelijk een toetsing plaatsvinden. Als wij dat niet
gaan toetsen, als niemand daar het laatste woord over
kan hebben, kun je net zo goed die hele wet meteen
weggooien. De minister stelt overigens ook zelf in haar
wetsvoorstel voor dat de gemeenten moeten beargumenteren waarom zij kiezen voor de volledige zondagopenstelling.
De heer Graus (PVV): Die criteria zijn ook al zo subjectief
als maar kan. Als mevrouw Gerkens ervan uitgaat dat die
wel objectief zijn, dan begrijp ik dat ik haar niet begrepen
heb.
Mevrouw Gerkens (SP): Dan hebben wij elkaar in de
wandelgangen nog wat uit te leggen.
Ik ben een beetje aan het einde van mijn tekst.
De voorzitter: Dat is toch mooi. Ik wil de eerste ronde
van dit debat graag vanavond afronden.
Mevrouw Gerkens (SP): Ik ook.
Voorzitter. Ik heb de initiatiefnemers gevraagd naar
een centrale toetsing. Dat punt wil ik ook de minister
voorleggen. Ik snap in principe het argument van de
indieners dat gemeenten en winkels in diverse gemeenten strijden om de komst van de klant. Als een klant uit
een dorp dat tussen twee steden ligt op zaterdag terecht
kan in beide steden, maar op zondag slechts in de ene
en niet in de andere stad, dan is het logisch te veronderstellen dat de winkels die open zijn in de gemeente die
elke zondag koopzondag heeft, klanten afsnoept van de
andere gemeente. Dat is concurrentie. Ook de SP vindt
dat op allerlei vlakken concurrentie mag bestaan tussen
winkels, maar om oneerlijke concurrentie te voorkomen,
willen wij dat er afspraken worden gemaakt. Een van
onze voorwaarden is om de zondag aan te wijzen als
gemeenschappelijke rustdag, zodat vooral de kleine
winkels zonder personeel niet hoeven te vrezen voor
inkomstenderving als zij niet open zijn.
Daarom vind ik het van belang dat de minister
controleert of gemeenten eerlijke en goede afwegingen
hebben gemaakt en niet vanuit louter commercieel
belang gedacht hebben. Want vaak is dat wel de
afweging die in de gemeenteraad wordt gemaakt. Een
extra koopzondag, zo wordt gezegd, is goed voor onze
winkels; om de winkels in de omgeving maakt zo’n raad
zich dan niet druk. Hoe ziet de minister dit? Kan zij
ingaan op mijn stelling dat gemeenten met elkaar
concurreren op dit punt? Kan de minister aangeven wat
zij vindt van de voorstellen om de Winkeltijdenwet
geheel te schrappen of in ieder geval de toerismebepaling uit de wet te halen? Is zij het met mij eens dat de
overheid een kernrol vervult in het deugdelijk functioneren van de samenleving en de markt en dat juist nu niet
alles aan de markt overgelaten kan worden? Als deze
crisistijd iets aantoont, dan is het toch wel dat. Is zij het
ook met mij eens dat de markt zich zonder regels niet
houdt aan de principes van eerlijke concurrentie en dat
er daarom regels en toezicht op die regels nodig zijn? Ik
noem de NMa als voorbeeld, of de Consumentenautoriteit.

27 oktober 2009
TK 16

16-1190

Gerkens
De minister zegt iets te willen doen om de uitbreiding
van het aantal koopzondagen tegen te gaan, omdat de
wet op dit moment wordt misbruikt. Ik wil de minister
vragen welk probleem zij hiermee wil oplossen. Is zij
echt van mening dat haar wetsvoorstel dit probleem
daadwerkelijk aanpakt? Eerlijk gezegd, ik zie het niet.
©
De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. Twee wetsvoorstellen over de koopzondag. Het kabinetsvoorstel geeft
uitvoering aan het coalitievoornemen om oneigenlijk
gebruik van de toerismebepaling uit de Winkeltijdenwet
tegen te gaan. Het voorstel van de leden Gesthuizen en
Van der Vlies gaat nog veel verder met de inperking.
Mijn fractie is altijd zeer verheugd als Kamerleden zelf
met initiatieven komen. Wij waarderen natuurlijk de
arbeid die hieraan is besteed. Maar inhoudelijke
instemming met het voorstel is niet mogelijk voor mijn
fractie. Beide voorstellen houden geen enkele rekening
met de economische realiteit en de veranderende
levensomstandigheden van veel burgers.
De basisvraag is natuurlijk wat er mis is met de wet
die wij nu hebben en welke veranderingen daar een
einde aan zouden kunnen maken. Wat moeten wij doen
zodat ondernemers en consumenten beter uit de voeten
kunnen? Wat moeten wij doen om Nederland meer mee
te laten doen? Is dat iedereen volledig vrijlaten zoals de
VVD en de PVV beogen, zodat elke onderneming het zelf
mag weten? Wat de D66-fractie betreft niet. Is dat van uit
Den Haag gemeenten opleggen wat zij moeten doen?
Dat is een beetje het voorstel van de indieners en de
minister en dat vindt de D66-fractie ook geen goede
oplossing. De fractie van D66 kiest een andere lijn.
Ik wil bij dit wetsvoorstel even ingaan op de lange
geschiedenis. Op 20 juni 1986 bracht de SociaalEconomische Raad (SER) een advies uit over de
mogelijke aanpassingen van wat toen nog de Winkelsluitingswet heette. De SER besprak een aantal zaken
waaronder het maximale aantal openingsuren van
winkels, koopavonden, omvorming van verordeningen
van plaatselijke omstandigheden ten aanzien van
toerisme en grensgebieden, ontheffingsbevoegdheden
en de openstellingen op zondag.
De heer Graus (PVV): In een interruptie sprak de heer
Van der Ham zojuist over vrijheid van consumenten. Ik
was blij om dat te horen, maar ik hoor niets over vrijheid
van bedrijven. Dat vond ik toch veel beter bij D66
passen.
De heer Van der Ham (D66): Ja, maar de D66-fractie
vindt dat daar wel een weging in moet zijn en wij vinden
dat die aan lokale overheden moet worden overgelaten,
want die zijn daartoe bevoegd. Op het moment dat een
gemeenteraad en ook de bevolking aangeven eigenlijk
geen koopzondagen te willen, dan denk ik van: dan
komen die er toch niet. De meerderheid beslist. De
gemeenten die het wel willen, daar kom ik later nog op
terug in mijn betoog, doen het wel. Daar moet de
overheid zich op nationaal niveau niet mee bemoeien.

winkels op zondag zullen moeten sluiten en in een
gemeente waar de VVD overheerst de winkels open
zullen zijn, dan krijg je dus oneerlijke concurrentie. Dat
gaat bedrijven nekken. Het zal bedrijven een nekslag
geven en de bedrijven hebben dus volgens de heer Van
der Ham geen vrijheid meer nodig? Hij is niet voor
vrijheid van bedrijven, daar komt het wel op neer.
De heer Van der Ham (D66): Ik kan de argumenten om
soms geen koopzondagen te hebben, bijvoorbeeld in
kleine dorpen of zo, in sommige gevallen billijken. Dan
denk ik: dat moet je goed afwegen en dan moet het ook
voor iedereen gelden. Als de ene ondernemer in het
dorp wel open gaat en de andere moet dan eigenlijk ook,
dan vind ik dat dubbel oneerlijk. Het is waar, de heer
Graus heeft helemaal gelijk, dat het niet helemaal een
level playing field is en dat er dus wel verschillen kunnen
zijn tussen dorpen. Die accepteer ik, maar wat dat betreft
sta ik nu toch iets dichter bij het standpunt van de heer
Graus dan dat van het kabinet en zeker van de indieners.
Mevrouw Gerkens (SP): Ik ben blij dat te horen van de
heer Van der Ham. Betekent dat echter ook dat hij erkent
dat er concurrentie tussen de dorpen onderling kan
ontstaan en dat daardoor de druk in de gemeenten van
de SGP zo hoog kan worden om toch die winkel op
zondag open te gooien?
De heer Van der Ham (D66): Die afweging is aan de
gemeenten. Ik wil erop wijzen, dat vond ik ook al zo raar
in het betoog van mevrouw Gerkens, dat het nu
natuurlijk ook al zo is. Als we van het voorstel van
mevrouw Gerkens zouden uitgaan en dat je eigenlijk
maar twaalf zondagen in het jaar open mag gaan, is het
niet in de wet geregeld dat het allemaal op dezelfde
zondag moet zijn. Het kan dus best zo zijn dat het in het
ene dorpje de laatste week van november is en men in
de eerste week van december niet open is, maar dat een
klant dan gewoon naar een ander dorpje gaat omdat
daar dan toevallig die twaalfde zondag wordt geclaimd.
Dan is er dus ook al oneerlijke concurrentie. Mevrouw
Gerkens zal daarom het wetsvoorstel van mevrouw
Gesthuizen, de heer Van der Vlies en de minister moeten
aanpassen opdat alle winkels op dezelfde zondag open
zijn, want anders ontstaat er precies het probleem dat zij
zojuist schetste.
Mevrouw Gerkens (SP): Voorzitter. Het is een beetje
vervelend dat er nu een tegenvraag wordt gesteld. Ik zal
proberen die kort te beantwoorden en dan toch door te
gaan met mijn interruptie.
De voorzitter: Ja, graag, heel snel.
Mevrouw Gerkens (SP): Dan is er sprake van incidentele
concurrentie. De heer Van der Ham is er echter voor dat
een gemeente zelf kan beslissen of de winkels iedere
zondag open zijn. Die druk is natuurlijk veel groter.
Incidentele concurrentie is immers minder schadelijk dan
voortdurende concurrentie. Is de heer Van der Ham dit
met mij eens?

De heer Graus (PVV): Heeft de heer Van der Ham ook
nagedacht over de oneerlijke concurrentie die daardoor
ontstaat? Dat is al gezegd door een collega van de SP.
Als dadelijk in een gemeente waar de SGP overheerst de

De heer Van der Ham (D66): Ik zal later in mijn betoog
nog ingaan op de vraag wat nu eigenlijk het probleem is.
Er zijn 443 gemeenten. 157 gemeenten maken gebruik
van de toerismebepaling, dat is 35%. Slechts in 12% van

Tweede Kamer

27 oktober 2009
TK 16

Winkelsluiting

16-1191

Van der Ham
het totaal zijn de winkels vaker open dan op die twaalf
zondagen. Het probleem is binnen de huidige wet dus al
heel beperkt. Niet iedere gemeente voelt zich geroepen
om dit te doen. Heel veel gemeenten hebben er helemaal
geen zin in dat de winkels vaker open zijn of om zelfs
aan die twaalf zondagen tegemoet te komen. Mevrouw
Gerkens maakt een probleem dat er volgens mij niet is.
Mevrouw Gerkens (SP): De heer Van der Ham geeft
geen antwoord op mijn vraag: erkent hij nu dat er tussen
gemeenten onderling concurrentie zou kunnen ontstaan,
waardoor een gemeente die initieel de winkels niet wilde
openen, uiteindelijk wel open zal moeten gaan vanwege
die concurrentiepositie?
De heer Van der Ham (D66): Dat geldt überhaupt voor
gemeenten. Als je in een dorpje woont met een
supermarktje en nog wat basisbehoeften terwijl er in de
grotere gemeenten in de omgeving meer voorzieningen
zijn, is het voor een ondernemer die iets wil opzetten in
het dorpje, lastig om in te breken. Er zijn nu eenmaal
verschillen tussen de voorzieningen in gemeentes. Die
concurrentie is ook gezond en soms heel nuttig.
Concentratie in winkelgebieden is vaak goed, dus ik
maak me daar niet zo veel zorgen over.
De heer Elias (VVD): Gaat u het punt van de concurrentievervalsing nog verder uitwerken, of hebt u dat al
gedaan? Ik kan u er nu iets over vragen of nog even
wachten.
De heer Van der Ham (D66): Ik heb gereageerd op de
concurrentievervalsing waar mevrouw Gerkens het over
had. Zolang je niet vastlegt dat we allemaal op dezelfde
zondag gebruikmaken van de zondagsvoorziening in de
huidige wet, is er sowieso concurrentie. Dat kan
mevrouw Gerkens ook niet oplossen, behalve als zij zelf
een amendement indient.
De heer Elias (VVD): Dan stel ik toch maar nu mijn
vraag. Centraal in onze redenering staat inderdaad dat je
het vrij zou moeten geven. De ondernemer, de winkelier
zou zelf moeten kunnen beslissen of hij open is op
zondag of niet. Ik zal dat straks nog een keer toelichten,
maar die discussie hebben wij eerder gevoerd. Daarmee
ben je een hele hoop van de problemen kwijt tussen de
gemeenten zoals u die schetst. U spreekt van een level
playing field. Mijn hoofdvraag aan u is: waarom kiest u
voor een situatie waarin u willens en wetens toestaat dat
de raad in gemeente A besluit dat de winkels op zondag
dicht moeten zijn en in gemeente B drie kilometer
verderop dat ze open mogen zijn? Daardoor ontstaat er
dus concurrentievervalsing.
De heer Van der Ham (D66): Ik kies daarvoor omdat ik
vind dat je dat aan de lokale overheden moet overlaten.
Zij kunnen dan een weging maken van de belangen die
in het dorp spelen. Sommige dorpen kunnen heel
makkelijk diverse koopzondagen aan, andere dorpen niet.
Dat is een lokale afweging. Het argument van de VNG
″laat het nou aan onszelf over″ vind ik daarbij van
doorslaggevend belang; daar heb ik goed naar geluisterd.

hier open te gaan in Spakenburg. Hij zal dat dan ook niet
doen. Het staat gewoon vast dat het zo zal gaan. Dat
vinden halve liberalen zoals D66’ers doorgaans toch ook?
De heer Van der Ham (D66): Een hele liberaal, misschien wel een échte liberaal, zoals ik hier sta, zegt:
lokale autonomie vinden wij van groot belang. Daar
moet een deel van die weging plaatsvinden.
De heer Elias (VVD): Dus ook als het leidt tot valse
concurrentie. Dat is nuttig om te noteren.
De heer Van der Ham (D66): Het punt is dat concurrentie altijd, voor degenen die het treft, iets oneerlijks heeft.
Als je een winkel begint in een dorp terwijl er een
concentratie van winkelgebieden is in een andere
gemeente, dan heb je daar nadeel van. Soms heb je er
ook voordeel van op andere dagen. Gemeentes
verschillen in omvang en samenstelling, wat zich uit in
verschillende omstandigheden voor ondernemers.
De heer Van der Staaij (SGP): De heer Van der Ham
begon met te zeggen dat wij rekening moeten houden
met de veranderingen die zijn opgetreden. Het gaat wel
om een wetsvoorstel dat door een Paars kabinet is
ingediend en vervolgens kracht van wet heeft gekregen.
Uit de evaluatie blijkt dat diverse winkeliers en gemeenten hun zorg uitspreken over het gelijke speelveld. Voor
dat probleem geeft u geen oplossing. Versterkt de heer
Van der Ham dit juist niet met zijn voorstel?
De heer Van der Ham (D66): De huidige bepaling is
inderdaad al tijdens de Paarse periode behoorlijk
opgerekt; onder D66-minister Wijers is de wet tot stand
gekomen. Ik constateer – de cijfertjes heb ik al genoemd
– dat het in de praktijk is uitgebreid. De indieners, de
minister en ook de heer Van der Staaij hebben daar
problemen mee. Ik denk: het is een heel natuurlijke
ontwikkeling. Het enorme probleem dat gemeentes
massaal in heel Nederland overgaan tot openstelling op
zondag, zie ik helemaal niet gebeuren. Dat blijkt niet uit
de cijfers. Ik ontken dat het een groot probleem is.
De heer Van der Staaij (SGP): Ik begrijp dat de heer Van
der Ham wel vindt dat de toepassing die nu wordt
gegeven aan de toerismebepaling, niet is wat de
wetgever voor ogen stond.
De heer Van der Ham (D66): Uit de evaluatie blijkt
inderdaad dat sommige ondernemers vinden dat de wet
moet worden aangepast omdat er oneerlijke concurrentie
is. Je hoort echter ook een ander verhaal: die toerismebepaling is achterhaald en moet eigenlijk helemaal
worden geschrapt. Als je kijkt naar hoe bijvoorbeeld het
CBS ″toerisme″ verwerkt in zijn cijfers, wordt er gekozen
voor een heel brede definitie. Er is de afgelopen tien,
vijftien jaar een ontwikkeling geweest die wij accepteren
en, sterker nog, graag terugzien in een moderne
Winkeltijdenwet.

De heer Elias (VVD): Een winkelier kan zelf vaststellen: er
is op zondagmorgen 11.00 uur helemaal geen markt om

De heer Van der Staaij (SGP): De heer Van der Ham
zegt dus inderdaad dat het een ruime vlucht heeft
genomen, maar in hoeverre is dat nu daadwerkelijk een
natuurlijke ontwikkeling, zoals hij dat net noemde? Of is
het, in de woorden van het evaluatierapport, vooral een
wens in directiekamers van grootwinkelbedrijven en

Tweede Kamer

27 oktober 2009
TK 16

Winkelsluiting

16-1192

Van der Ham
helemaal niet zo’n natuurlijke ontwikkeling vanuit de
gehele samenleving?
De heer Van der Ham (D66): Laten wij nu niet gaan
diskwalificeren. Ook grote ondernemingen en de
detailhandel hebben op een aantal punten grote behoefte
aan die koopzondagen. Het Platform Detailhandel
Nederland zegt dat ook. Dat zijn niet alleen maar de
grote jongens, maar ook de wat kleinere ondernemingen.
Zij zien dat er vraag is in de markt om zondagen te
benutten als winkeldagen. Zij zien dat burgers op andere
dagen willen winkelen dan voorheen en dat koopzondagen een groot succes zijn. Daarom heeft het CBS zijn
definitie van toerisme aangepast. Bij het CBS stelt men
dat een gebied als toeristisch kan worden gekwalificeerd
als mensen er langer dan twee uur zijn en er normaal
niet zo snel zouden komen. Wie ben ik om het CBS op
die definitie tegen te spreken? Ik vind de definities van
de indieners en van de minister heel eng. Deze passen
eigenlijk helemaal niet meer bij de wijze waarop mensen
op zondag hun dag besteden. De een besteedt deze door
naar een boekwinkel te gaan en daar urenlang in boeken
te neuzen. De ander gaat lekker shoppen bij een grote
winkelketen en weer een ander gaat naar Madurodam. Ik
bepaal als wetgever niet wat de definitie is van toerisme.
Ik zie dat de cijfermeesters van het CBS dergelijke
definities kiezen en dat lijkt mij heel verstandig. Ik wil
liever dat het kabinet en de indieners zich daaraan
aanpassen dan omgekeerd.
Aan de opmars van de liberalisering van de winkeltijden is een eind gekomen bij de formatie van Balkenende
IV in Beetsterzwaag. Na lang onderhandelen kreeg de
ChristenUnie eindelijk haar langverwachte lolly: de
Winkeltijdenwet. Deze zou worden aangepast. Er werd te
veel misbruik gemaakt van het aantal koopzondagen.
Daarover hebben wij het uitgebreid gehad. In plaats van
de realiteit onder ogen te zien, koos en kiest dit kabinet
ervoor om de ondernemers en de consumenten die op
zondag willen winkelen, te beperken. Dat is een
wonderlijke ontwikkeling. Het kabinet kwam met een
wetsvoorstel waarin staat dat een gemeente eerst moet
aantonen dat er sprake is van substantieel toerisme
voordat mag worden overgegaan tot verruiming. Deze
verruiming moet worden onderbouwd door een
rapportage. De werkgelegenheid, de economische
bedrijvigheid in de gemeente, de zondagsrust in de
gemeente, de leefbaarheid, de veiligheid en de openbare
orde worden hierin allemaal meegenomen. De indieners
van het initiatiefwetsvoorstel gaan nog veel verder. Deze
wet had eigenlijk al moeten ingaan, maar vanuit China
deelde de minister mee dat zij er wat meer tijd voor
nodig had en een extra jaartje wilde wachten. Super!
Hoe langer, hoe beter.
Het lijkt alsof de minister ook eigenlijk niet zo gelooft
in het wetsvoorstel dat zij zelf heeft ingediend. Dat
begrijp ik wel, want het debat over de Winkeltijdenwet
gaat niet alleen over de Winkeltijdenwet en over winkels
die wel of niet open of dicht moeten kunnen. Het gaat
over veel meer. Het gaat over lokale autonomie. Hierover
heb ik het bij de interrupties al gehad. Het gaat over de
visie op de economie, de werkgelegenheid, de vrijetijdsbesteding en de definities daarvan. Volgens de memorie
van toelichting ziet het kabinet twee ontwikkelingen die
aanleiding geven tot wijziging van de wet. De belangrijkste is dus het toenemende aantal koopzondagen in
Nederland. De tweede aanleiding ligt in de interpretatie

Tweede Kamer

Winkelsluiting

van de toerismebepaling. Ik heb met die getallen die ik
noemde al gezegd dat het helemaal niet waar is dat er
een grootschalige wildgroei is aan koopzondagen over
het hele land. Die cijfers geven eigenlijk aan dat er
bepaalde plekken zijn waar ondernemers grote behoefte
hebben aan uitbreiding van de bestaande mogelijkheden,
zodat zij geen beroep hoeven te doen op het Thaise
Nieuwjaar, de Tsjechische Johannes Husdag of de door
mevrouw Van Gent zeer populair gevonden Mongoolse
Vruchtbaarheidsdag. Het is interessant om te zien hoe de
ondernemers werken. Neem het voorbeeld van het
Buikslotermeerplein in Amsterdam. Dat is een prachtig
voorbeeld. Een ondernemer daar liep de kans om
€ 15.000 boete te betalen, als hij op zondag open zou
gaan. De bedrijfsleider was bereid om dat te betalen. Ik
citeer deze man, die zei: € 15.000 per zondag dat ik open
ben komt niet in de buurt van de winst die ik op die dag
zou maken. Zolang ik het financieel kan trekken, blijf ik
op de zondag open. In het centrum van Amsterdam
mogen de winkels op zondag wel open zijn. Wij zijn toch
gewoon één stad? Dat zei deze ondernemer. Ik vraag de
minister of zij de mening deelt dat een winkel die bereid
is om € 15.000 per dag aan boete te betalen, blijkbaar
aan een vraag voldoet die het rechtvaardigt dat deze
winkel op zondag open is. Het is nogal wat: € 15.000
boete.
De minister maakt zich ook zorgen over de zondagsrust in gemeenten. Ik heb gevraagd om een onderbouwing van deze stelling, maar helaas heb ik geen enkele
overtuigende of sluitende argumentatie gekregen,
waarom het openstellen van winkels op zondag de
zondagsrust voor degenen die niet willen winkelen of
werken, verstoort. Natuurlijk respecteer ik het recht van
gelovigen om niet te hoeven winkelen of werken op de
zondag die zij als heilig beschouwen. Die ruimte moet in
elke seculiere samenleving bestaan. Seculier betekent
immers niet dat je anti-gelovig bent of ongelovig.
Omgekeerd kan van gelovigen verwacht worden dat zij
ruimte bieden om zondagen op een andere wijze te
besteden dan zij zelf gewenst achten. Ik pleit voor een
vrijheid die niet alleen draait om de eigen persoon, maar
juist ook om de ander, om het maar eens vroom te
zeggen. Ik nodig de collega’s die het initiatiefwetsvoorstel hebben ingediend en de minister uit, het eigen
belang te verlaten en ook te kijken naar het belang van
anderen die het wel aangenaam vinden om de zondag te
benutten.
Behalve over de zondagsrust spreekt de minister in
haar memorie van toelichting ook over kwetsbare
belangen in Nederland, zoals de leefbaarheid, de
veiligheid en de openbare orde. Ik vind dat een vreemde
opsomming. Ik zie geen enkele reden waarom de
openstelling van winkels op zondag anders dan op
maandag of donderdag een gevaar is voor de openbare
orde en veiligheid. Ook hier heb ik naar gevraagd in de
schriftelijke behandeling, maar een bevredigend
antwoord bleef uit. Ook de leefbaarheid vind ik een raar
argument. Ik vraag mij niet alleen niet af of deze gevaar
loopt, maar zou zelfs het omgekeerde willen bepleiten.
Wanneer ondernemers naar eigen wens in samenspraak
met de gemeente op zondag kunnen werken en daarmee
hun economische positie versterken, is dat ook goed
voor de economie en voor de wijk. Hetzelfde geldt voor
consumenten die naar eigen wens op zondag kunnen
gaan winkelen. Zij worden beter in staat gesteld om

27 oktober 2009
TK 16

16-1193

Van der Ham
privé en werk in evenwicht te brengen. Het kan de
leefbaarheid juist bevorderen.
Ik wil graag een uitgebreide reactie van de indieners
en de minister op de vraag hoe zij tegenover de
democratische verhoudingen en de verhoudingen met
lagere overheden staan. Zijn de indieners en de minister
van mening dat lokale overheden en daarmee ook
burgers door de twee voorstellen beperkt worden in hun
ruimte om een eigen afweging te maken? Zijn zij van
mening dat de lokale overheid juist het beste zicht heeft
op de behoeftes van de lokale economie en bevolking?
De beide voorstellen doen naar mijn mening geen recht
aan de decentrale belangenafweging die nodig is in onze
democratie. Tijdens de spoeddebatten en het schriftelijke
overleg was ik heel helder. Laat de burgers op gemeentelijk niveau zelf bepalen hoe zij het willen regelen. De
gemeenten voelen veel meer verbondenheid tussen de
eigen belangen en de belangen van anderen. Zij kunnen
beter een afweging maken. Hier moet Den Haag ze niet
in betuttelen. In Utrecht – ik zei het al – is in 2005 per
referendum een afweging gemaakt om het niet te doen.
In Amsterdam zal misschien een referendum komen om
het wel te doen. Dat is ook prima. Dat een generiek
instrument niet tegemoet komt aan lokale belangen,
merken wij aan het massale verzet van de lokale
overheden verenigd in de VNG tegen het voornemen van
de indieners en de minister om meer landelijke sturing
aan te brengen. Ik wil vooral van de minister heel graag
en uitgebreid horen hoe zij de verhouding ziet met de
lokale overheden. Op dat punt steunen wij van harte het
amendement dat mevrouw Van Gent heeft ingediend en
waarin zij de lokale autonomie ondersteunt.
Dan kom ik op het punt van het toerisme. Het ging in
de interrupties allemaal heen en weer. Wat is toerisme
eigenlijk? Ik noemde al het CBS dat een andere definitie
heeft van toerisme. Hoe staan de indieners en de
minister hier precies tegenover? Gaan zij nu ook aan het
CBS vragen om zijn definitie aan te passen? Graag hoor
ik daarop een reactie. Wij zijn ervoor om de toerismenorm op te heffen. Wat toerisme is, is namelijk heel
subjectief. Daarnaast kan een gemeente die nog
helemaal niet toeristisch is, dat op termijn wel wil
worden. Ik noemde het voorbeeld van de badplaatsen
die zich ontwikkelen. Almere zegt ook: wij zijn nog niet
toeristisch, maar we willen het graag worden.
Eigenlijk gaan de indieners en de minister uit van een
heel statische situatie. Ze willen alleen de hand over het
hart strijken als een toeristisch gebied zichzelf als
toeristisch gebied van omvang beschouwt dat ook al
behoorlijk ontwikkeld is. Dat legt een rem op het
ondernemerschap en het gaat uit van een heel statische
situatie. Hoe ga je om met outsiders in de toerismesector? Hoe ga je om met gemeenten die zich op deze
manier willen profileren en die zich willen kwalificeren
voor die toerismebepaling? In dat kader vraag ik ook
aandacht voor Batavia Stad. Wij hebben het er ook al in
het spoeddebat over gehad. Het CPB zegt dat Batavia
Stad geen toerisme is. Dat is ook maar een kwestie van
definitie. Lelystad kent attracties zoals het Aviodrome en
de Oostvaardersplassen. Er is een Bataviawerf, het
Nieuwland Erfgoed Centrum en de Batavia Stad Fashion
Outlet. De Batavia Stad Fashion Outlet draait 40% van
zijn omzet op zondag. De verwachting is dat vermindering van het aantal koopzondagen van 54 naar 12
negatieve multipliereffecten met zich mee zal brengen,
dus dat de omzet enorm zal afnemen. Delen de minister

Tweede Kamer

Winkelsluiting

en de indieners de mening dat de definitie van toerisme
ontoereikend voor bijvoorbeeld een nieuwe toetreder als
Batavia Stad? Hoe gaan zij met zo’n voorbeeld om?
Ik kom nu op de cijfers. Wat gaat dit wetsvoorstel of
het wetsvoorstel van de indieners aan werkgelegenheid
kosten? Er zijn verschillende cijfers de revue gepasseerd.
Het CPB meent dat het op korte termijn 2000 banen, 2000
arbeidsjaren gaat kosten – dat zijn dus eigenlijk veel
meer banen – en op lange termijn bijna geen banen. Het
Platform Detailhandel meent echter dat het wetsvoorstel
mogelijk tot een verlies van 24.000 banen zal leiden.
Voor welk model ook wordt gekozen – het zal altijd een
beetje nattevingerwerk zijn – voor de D66-fractie staat
voorop dat elke baan die aan dit ideologische stokpaardje wordt geofferd er een te veel is. Ik hoorde in de
bijdrage van de SP-fractie dat 500 banen in deze tijd en
misschien op korte termijn 2000 arbeidsjaren, wat dus
neerkomt op 8000 banen, te accepteren is. Dat vind ik
echt ongelooflijk in deze tijd.
De afgelopen tijd is, ook in de media, veel gesproken
over de banen bij DSB, dus dat er 2000 mensen de laan
uit worden gestuurd. Dat is vreselijk en daar moeten wij
heel goed naar kijken. Het betreft echter over het
algemeen wat hoger opgeleide mensen met een
financiële achtergrond. Die komen misschien wel weer
aan een baan. Wij spreken hier over banen van mensen
die heel moeilijk te plaatsen zijn. Het zijn mensen met
lagere opleidingen en met een halve beschikbaarheid,
zoals herintredende vrouwen. Voor hen is het veel
moeilijker een andere baan te vinden dan voor heel veel
andere mensen die op dit moment een baan verliezen. Ik
vind het in dat kader ongelooflijk dat dit voorstel wordt
gedaan.
De voorzitter: Bent u door uw tekst heen, mijnheer Van
der Ham?
De heer Van der Ham (D66): Bijna.
De voorzitter: Dan geef ik u eerst de gelegenheid om
uw betoog af te maken. Daarna geef ik de gelegenheid
om vragen te stellen.
De heer Van der Ham (D66): De samenleving flexibiliseert steeds meer. De tandarts is tegenwoordig open van
7.00 uur tot 21.00 uur, als het meezit. Als de wetgever
niet wil meebuigen met die ontwikkeling, vind ik dat ook
vervelend.
Er zijn wat ontwikkelingen geweest rond Europa.
Detailhandel Nederland stelde vandaag dat het wetsvoorstel van de minister niet is getoetst aan de Europese
regels. Hoe zit dat precies?
Mijn laatste vraag betreft de invoeringstermijn.
Daarover hebben wij al gesproken in het spoeddebat. De
invoeringstermijn wordt een jaar, dus gemeenten krijgen
een jaar de tijd. Dat houdt in dat de wet van de minister
pas in juni 2011 in werking zal treden. Dat is dus na de
Tweede Kamerverkiezingen. Deelt men mijn blijdschap
dat de mogelijkheid heel groot is dat deze kermis wordt
afgeblazen, dat de ChristenUnie van een koude kermis
thuis gaat komen en dat dit debat zou kunnen leiden tot
veel gedoe, maar dat de wet niet uiteindelijk niet zal
worden aangepast? Het tijdpad van de minister stemt tot
nadenken. Misschien kunnen de indieners daar iets over
zeggen.

27 oktober 2009
TK 16

16-1194

Van der Ham
Ik heb drie amendementen ingediend waarmee ik
probeer om binnen het wetsvoorstel – het voorstel van
de minister gaat het waarschijnlijk halen – wat verbeteringen aan te brengen. Ik heb een amendement
ingediend over winkels in het grensgebied. Ik heb daar
een definitie voor gegeven van een grensstreek van 50
kilometer waarin deze ontheffing kan gelden. Ik wil
daarnaast een ontheffing mogelijk maken voor winkels
waar hoofdzakelijk eet- en drinkwaren worden verkocht
op zondag. Daar is een heel rare regeling voor waar
sommige ondernemers buiten vallen. Een bakker die
zondagochtend open wil zijn, valt bijvoorbeeld niet onder
de definitie van de wet. Het lijkt mij heel logisch om die
aan te passen. Ik heb ook een amendement ingediend
dat mogelijkheden creëert om ondernemers die een
onderneming buiten de bebouwde kom willen opzetten,
buiten de definitie te laten vallen. Dat lijken mij in elk
geval amendementen die de PvdA-fractie en met name
die van het CDA zouden moeten steunen, zeker gezien
hun achterban in de regio Limburg en hun arrangement
met Lelystad. Dat zijn voorstellen waarvoor een
meerderheid in deze Kamer te vinden zou moeten zijn en
waarmee het wetsvoorstel iets minder erg kan worden
gemaakt.
De voorzitter: Ik zal even kijken of er nog vragen aan u
zijn. Om te beginnen de heer Elias.
De heer Elias (VVD): De heer Van der Ham zegt dat elke
baan die als gevolg van deze stokpaardrijderij verloren
gaat er een te veel is. Dat ben ik uiteraard van harte met
hem eens.
De heer Van der Ham (D66): Ja.
De heer Elias (VVD): Geldt dat ook voor de banen die
verloren gaan in de gemeenten die tot sluiting overgaan
ten gevolge van zijn keuze voor de gemeentelijke
autonomie?
De voorzitter: Mijnheer Van der Ham. Ik verzoek u om
deze vraag heel scherp te beantwoorden.
De heer Van der Ham (D66): Ik heb al heel vaak op deze
vraag geantwoord. Deze vraag is al eerder gesteld.
Uiteindelijk meen ik dat wij de Winkeltijdenwet helemaal
zullen moeten liberaliseren. Wij gaan samen met de VVD
en overigens ook samen met GroenLinks heel ver om dat
open te breken. De heer Elias slaat iets door. Ik meen dat
de gemeenten wel degelijk autonome afwegingen
moeten kunnen maken. Ik roep de heer Elias op dat wij
elkaar moeten kunnen vinden op het openbreken van de
huidige wet. In ieder geval moeten wij het voorstel dat
vanavond ter tafel ligt, dus tegenhouden.

De heer Van der Ham (D66): Ik ben voor het zo ver
mogelijk openbreken van de Winkeltijdenwet. Ik ga
daarin net niet zo ver als de heer Elias het wil doen. Per
saldo zal het veel meer banen opleveren dan het aantal
dat de indieners en de minister beogen.
De voorzitter: Mevrouw Smeets.
Mevrouw Smeets (PvdA): Mevrouw Gerkens was eerder.
Mevrouw Gerkens (SP): De voorzitter bepaalt.
De voorzitter: Mevrouw Smeets.
Mevrouw Smeets (PvdA): De voorzitter bepaalt, maar ik
dacht ... Dank u wel.
D66 heeft deel uitgemaakt van het vorige kabinet. Ik
wil daarom via de voorzitter de volgende vraag aan de
heer Van der Ham stellen. Waarom heeft hij in januari
2006 niet meteen de evaluatie van deze wet aangegrepen
om hem toen zo te wijzigen als hij nu bepleit?
De heer Van der Ham (D66): Dat is een heel goede
vraag. Het antwoord luidt dat wij zagen dat de wet in de
praktijk zo ver werd opgerekt dat hij eigenlijk voldeed
aan de wensen die wij hierover hadden. Wij zagen een
heel goede ontwikkeling doordat de toerismebepaling
een beetje een papieren bepaling werd. Gemeenten
konden hun eigen afweging maken. Dat is het voorstel
dat ik ook nu doe, mede in het kader van het amendement van mevrouw Van Gent.
Maar toen jullie, de coalitie, bij elkaar zaten in
Beetsterzwaag en uitspraken dat deze ontwikkeling
moest worden gestuit en zelfs deels moest worden
teruggedraaid, hebben wij gezegd dat een heel andere
richting werd ingeslagen en dat wij daarmee niet konden
instemmen.
Mevrouw Smeets (PvdA): Ik constateer dat de heer Van
der Ham toentertijd dus een verkeerde inschatting heeft
gemaakt. Hij had beter liberaler kunnen reageren dan hij
nu wenst.
De heer Van der Ham (D66): Ik heb inderdaad helemaal
verkeerd ingeschat dat de Partij van de Arbeid het voor
lief neemt dat er banen op de tocht komen te staan en
dat de ChristenUnie het pruimbaar vindt dat er tweeduizend tot misschien wel 24.000 banen op de tocht komen
te staan en dat het CDA, waarmee wij in het vorige
kabinet op een goede manier hebben samengewerkt om
banen te creëren, op dit punt ook een groot risico neemt.
Dat heb ik inderdaad onderschat. Schande treft mij. Dat
klopt.

De heer Elias (VVD): De heer Van der Ham geeft geen
antwoord op mijn vraag. Mijn vraag luidt of de heer Van
der Ham voor lief neemt dat er ook banen verloren
kunnen gaan als gevolg van de door D66 gemaakte
keuze om het over te laten aan de gemeenten. Dat moet
vanavond in dit debat dan worden vastgesteld, liefst
door de heer Van der Ham zelf. Door deze keuze zal in
een aantal gemeenten het aantal koopzondagen worden
beperkt. Het is het recht van de heer Van der Ham om
het op deze manier te willen doen, maar dan moet hij er
ook voor uitkomen.

Mevrouw Gerkens (SP): Een beetje zelfreflectie kan nooit
kwaad.
De heer Van der Ham komt op voor de werknemer. Hij
doet dat op een beetje vreemde manier. Aan de ene kant
zegt hij dat het niet zo’n groot probleem, maar dat het
met twaalfduizend mensen en 12% heel erg is omdat het
om heel veel banen gaat. Het is 0,3% van het totaal
aantal fte’s in de branche. Dat is heel wat minder dan de
12% waarover de heer Van der Ham het heeft. Hij maakt
van deze banen ook een beetje een sociale werkplaats.
Op de zondagen kan iedereen werken die ziek, zwak en
misselijk is. Die kunnen wij dan aan het werk helpen.

Tweede Kamer

27 oktober 2009
TK 16

Winkelsluiting

16-1195

Van der Ham
Ook dat vind ik een vreemd verhaal. Maar goed, de heer
Van der Ham doet het op deze manier. Hij komt ervoor
op. Maar hij heeft het niet over de bijna veertigduizend
handtekeningen die door de vier vakbonden zijn
verzameld. Hoe reageert hij dan daarop?

kleine rem op, omdat wij vinden dat de lokale gemeenteraden en besturen hun afweging moeten kunnen maken.
Dat zal misschien iets schelen, maar onze voorstellen
zullen ongelooflijk veel bijdragen aan de werkgelegenheid.

De heer Van der Ham (D66): Veertigduizend handtekeningen is hartstikke mooi. Ik weet ook dat heel veel
mensen juist voor de koopzondagen zijn. Deze hebben
dan wel geen handtekeningen ingezameld, maar als u
hun aantallen bij elkaar optelt, overtreft dat ruimschoots
de veertigduizend.

De heer Graus (PVV): De heer Van der Ham heeft gezegd
dat het verlies van één baan te veel is. Hij gaf ook toe
dat er een ongelijk speelveld ontstaat wanneer je de
autonomie bij de gemeenten neerlegt. Maar een ongelijk
speelveld kost altijd banen. Waar blijft hij dan met zijn
verhaal dat het geen banen mag kosten? Het is leuk voor
de bühne, maar hij valt nu echt gigantisch door de
mand.

Mevrouw Gerkens (SP): Maar de heer Van der Ham zegt
dat hij het opneemt voor de werknemer. Maar de
werknemer zegt, bij monde van de vier bonden en met
veertigduizend handtekeningen, dat hij de koopzondagen
niet wil. De werknemer wil niet worden gedwongen om
te werken op de zondagen. Hoe staat de heer Van der
Ham hier tegenover?
De heer Van der Ham (D66): Ik heb een wat andere
waardering van vakbonden. Ik weet dat de vakbonden
niet altijd namens alle werknemers praten.
Mevrouw Gerkens (SP): De heer Van der Ham shopt dus
selectief in de mening van de vakbonden. Soms zal dat
hem goed uitkomen en dan zegt hij: de vakbonden staan
achter mij. Maar dit keer komt het hem niet goed uit en
zegt hij: ik heb niets te maken met die 40.000 handtekeningen. Het is duidelijk voor wie hij opkomt!
De heer Van der Ham (D66): Nee. Naast het feit van de
40.000 handtekeningen en een vakbond die tegen is, zie
ik dat heel veel mensen op zondag gaan winkelen.
Daarmee stemmen zij met de voeten en laten zij zien dat
zij winkelen op de zondag een plezierige bezigheid
vinden. Ik zeg erbij – dat is een belangrijke democratische notie bij het hele verhaal – dat de lokale overheden
uiteindelijk de dienst uitmaken. Wij accepteren gewoon
wat daar de verhoudingen zijn. Wij accepteren dus dat er
in Utrecht niet meer koopzondagen zijn dan zoals dat
daar nu op grond van de democratische verhoudingen is
geregeld. In andere gemeenten zal het weer anders
geregeld zijn.
De heer Graus (PVV): Ik denk dat D66 koorts heeft
gekregen, los van het feit dat de heer Van der Ham met
krokodillentranen heeft gezegd dat het verlies van één
baan nog te veel zou zijn. Om toch nog even een kilo
zout te wrijven in de wondjes die wij met ons allen bij
hem hebben veroorzaakt: hij moet toch met mij van
mening zijn dat door wat hij wil, de autonomie neerleggen bij de gemeenten, meer banen gaan verdwijnen dan
in de huidige situatie het geval zou zijn.
De heer Van der Ham (D66): Nee, helemaal niet. Wij
vinden dat Batavia Stad mag blijven bestaan, dat in
Roermond gewoon gewinkeld kan worden en wij willen
ruim baan maken voor de grensregio om Duitsers en
Belgen naar Nederland te krijgen zodat zij hier hun geld
kunnen uitgeven en in de Nederlandse economie kunnen
pompen. Dat is iets anders dan wat een meerderheid van
de Kamer voorstelt, want wat wij voorstellen gaat alleen
maar meer banen opleveren. Wij gaan net niet zo ver dat
wij vinden dat alles maar moet kunnen en leggen er een

Tweede Kamer

Winkelsluiting

De heer Van der Ham (D66): Ik heb iets heel anders
gezegd, namelijk dat het ongelijke speelveld er altijd al
is. Als je als kleine gemeente ligt naast een grote
gemeente als Amsterdam of Maastricht, betekent dit dat
je een andere uitgangspositie hebt. Die ongelijkheid is
aanwezig en die accepteer ik. Ik zeg: ruim baan voor de
gemeenten die eraan willen meedoen. Sommige
gemeenten zullen, om hun moverende redenen,
beslissen om dat niet te doen. Dat kunnen motieven van
culturele of economische aard zijn.
Wij hebben nu een wet die op een bepaalde manier
functioneert. Wat ik zie is dat de indieners van het
initiatief en de minister een stap terug willen zetten. Dat
gaat sowieso banen kosten. Ik vind dat wij juist een stap
vooruit moeten zetten. De heer Graus vindt dat ik nog
verder moet gaan. Prima. Dat zal op een aantal punten
misschien meer banen opleveren, maar het zal waarschijnlijk ook weer andere problemen opleveren. Daarin
verschillen wij dan een beetje van mening. Mijn voorstel
is om verder te gaan dan het kabinet doet, want dat wil
een stap achteruit zetten.
De heer Graus (PVV): Misschien kunnen de heer Van der
Ham en ik morgen, voordat de behandeling van de
begroting Economische Zaken begint, even een gevulde
koek eten in het ledenrestaurant en de Handelingen erop
nakijken. Hij zei namelijk zojuist letterlijk dat hij accepteert dat, door de manier waarop D66 het wil regelen,
een ongelijk speelveld ontstaat. Maar nu zegt hij dat het
al bestond. Nogmaals: een ongelijk speelveld betekent
banenverlies en het omvallen van bedrijven. Dat heeft hij
zojuist zelf toegegeven.
De heer Van der Ham (D66): Ik heb al een paar keer
gezegd dat een ongelijk speelveld inherent is aan
bestaande verschillen tussen gemeenten en dat ik dat
accepteer. Het kabinet en de indieners van het initiatief
willen een stap terugdoen ten opzichte van de huidige
situatie, maar ik wil juist een aantal stappen vooruit
doen. Dat gaat alleen maar meer banen opleveren.
©
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Voorzitter.
Uit eerdere onderzoeken is gebleken dat de meerderheid
van de Nederlanders tegen een permanente openstelling
van winkels op zondag is. Wij hebben daarover vandaag
van het CNV een petitie aangeboden gekregen, maar
tevens is een onderzoek op dat punt gepresenteerd en
aan ons aangeboden. Daaruit blijkt hetzelfde. De
meerderheid van de Nederlanders doet veel liever

27 oktober 2009
TK 16

16-1196

Blanksma-van den Heuvel
sociale activiteiten op zondag dan dat men winkelt. Maar
15% van de Nederlanders wil graag op zondag werken,
terwijl 75% het zeer belangrijk vindt dat de zondag een
dag is met ruimte voor rust.
De alles moet kunnen op ieder moment-mentaliteit
wordt gelukkig niet gedragen door de meerderheid van
de bevolking. Dat pleziert in ieder geval het CDA.
Hiermee wordt het respect voor de zondagsrust
onderstreept. Voor alle duidelijkheid: de zondagsrust is
niet in de wet gedefinieerd, maar deze heeft voor het
CDA in ieder geval twee dimensies, een godsdienstige
als een sociale. Bij de zondagsrust richten wij ons meer
op onderlinge sociale activiteiten. Deze dag is anders dan
de rest van de week. Deze dag heeft een maatschappelijke component. Velen onder ons hebben behoefte aan
zo’n gezamenlijk rustpunt in de week. Dat was uitgangspunt van de Winkeltijdenwet. Wat het CDA betreft blijft
dat het uitgangspunt van de wet.
Wij spreken vandaag over de aanpassing van de
Winkeltijdenwet in de zin van het verduidelijken van de
definitie van de toerismebepaling, niet meer en niet
minder. Over de voorliggende wetswijziging leven vele
misverstanden. Sommige mensen hebben zelfs de indruk
dat er eind komt aan het winkelen op zondag. Dat is
onzin. De wet zorgt wat ons betreft slechts voor twee
bescheiden veranderingen. Ten eerste moeten gemeenten voortaan beter onderbouwen dat er daadwerkelijk
sprake is van toerisme in de gemeente, voordat zij
winkels toestemming geven om vaker dan twaalf
zondagen per jaar open te mogen zijn. Toerisme dient
substantieel en autonoom aanwezig te zijn, maar het is
in veel gemeenten geen enkel probleem om dat aan te
tonen. Plaatsen als Scheveningen, Amsterdam, Sluis,
Maastricht en Groningen trekken genoeg toeristen. Dat is
gemakkelijk aan te tonen. Een tweede verandering betreft
de motiveringsplicht voor de gemeenten zelf. De
gemeenten moeten beter motiveren. Ze moeten een
expliciete afweging maken tussen de vijf belangen zoals
die nu in de wet zijn opgenomen. Zo worden werkgelegenheid en economische bedrijvigheid een onderdeel. De
zondagsrust wordt ook een onderdeel, net als de
leefbaarheid, de veiligheid en de openbare orde. Elke
gemeente moet gemotiveerd aangeven waarom al die
zaken belangrijk zijn als wordt besloten gebruik te maken
van het toeristische regime.
De decentrale uitvoering van de wet blijft bestaan. Die
blijft dus bij de gemeenten. De gemeenten dienen
gemotiveerd te besluiten dat wordt voldaan aan de totale
toerismebepaling en dat alle belangen voldoende zijn
meegewogen. De gemeenteraad is hiertoe bevoegd,
maar niet verplicht. Het valt te verwachten dat een
gemeente als Staphorst de zondagsrust laat prevaleren,
terwijl Amsterdam veel meer aandacht zal schenken aan
de economie. Wij vinden dat een goede zaak. Het zou
niet goed zijn om de winkeltijden per decreet vanuit Den
Haag te dirigeren, terwijl de lokale wensen uiteenlopen.
Momenteel hebben wij in Nederland 6000 koopzondagen. De verwachting is dat er ongeveer 700 koopzondagen verdwijnen. Dat is een kwart van alle openingsuren.
Het is ons niet helder hoe deze berekening precies tot
stand is gekomen. Hoe zijn wij eigenlijk aan die 700
koopzondagen gekomen? Kan de minister duidelijkheid
verschaffen over hoe die onderbouwing heeft plaatsgevonden?

Blanksma stelt heel beslist dat de decentrale uitvoering
bij de gemeenten blijft. Dat vind ik op zichzelf een
lichtpuntje. Je moet gewoon op gemeentelijk niveau een
afweging kunnen maken. Houdt mevrouw Blanksma
daarmee ook een pleidooi voor mijn amendement? Daar
staat heel duidelijk in dat een gemeentelijke afweging
wordt gemaakt van het aantal koopzondagen. Dat kan
ook minder zijn dan twaalf. Dat gebeurt nu ook al in een
heleboel gemeenten of die gaan er niet overheen, want
Groningen kent niet eens meer dan twaalf. Dan lijkt het
mij dat u het ook aan die gemeenten moet overlaten. Zo
ken ik het CDA ook weer, want dat vindt u belangrijk.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik ken uw
amendement nog niet, want u hebt nog niet gesproken
en uw amendement dus nog niet ingediend, of wel?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Jawel, dat heb ik al
een maand of vijf geleden gedaan. Ik was er heel vlot bij.
Ik had een keer op zondag wat tijd over.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik ben
helder geweest: met de vijf criteria waarmee gemeenten
substantieel en autonoom een en ander aangeven
rondom toerisme. De bevoegdheid ligt dus bij de
gemeenten. Zij kunnen daar zelf een beslissing over
nemen in de gemeenteraad. Allicht is er een amendement over ingediend, maar dit staat in de wet, dus dat
hoeft helemaal niet te worden geregeld.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dat is niet helemaal
waar. Mag ik trouwens het woord, voorzitter?
De voorzitter: Ja.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dank u wel, voorzitter.
Ik dacht dat ik over de schreef ging, want u keek zo
streng.
De voorzitter: Nou, ik begreep dat mevrouw Blanksma
het amendement nog niet had gezien.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dan heeft zij niet
opgelet.
De voorzitter: Mevrouw Blanksma kan beter zeggen dat
mevrouw Van Gent in tweede termijn nog hoort wat zij
daarvan vindt.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik kom
daar in tweede termijn uitgebreid op terug.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik zal ook aan de
minister vragen om daarop te reageren, want eigenlijk
verdedigt u net als de VNG mijn amendement. Dat vind
ik goed nieuws.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): U moet
wel heel nauwkeurig luisteren. U luistert nu een beetje
selectief.
De voorzitter: Gaat u door met uw eigen verhaal.

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. Mevrouw

Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik was
gebleven bij het punt dat 700 koopzondagen verdwijnen
en dat de minister dat verder zou onderbouwen. Uit het

Tweede Kamer

27 oktober 2009
TK 16

Winkelsluiting

16-1197

Blanksma-van den Heuvel
voorgaande blijkt dat wij het hebben over een bescheiden verandering. Uit onderzoek van het CPB blijkt dat de
beoordeling van het CDA ook gewoon klopt. Het directe
verlies aan arbeidsjaren is maximaal 0,3% van de totale
werkgelegenheid in de detailhandel. Op langere termijn
gaan er door deze wetswijziging enkele voltijdbanen
verloren. De Raad Nederlandse Detailhandel (RND) gaat
uit van vele malen meer banenverlies en bestrijdt de
getallen van het CPB. Kan de minister aangeven dat de
berekeningen van het CPB juist zijn en die van de RND
dus onjuist? Wordt het mkb bedreigd in zijn voortbestaan
door de uitbreiding van het aantal koopzondagen? Ik
denk namelijk dat dit niet is meegewogen in het totaal.
De CDA-fractie kijkt vanuit een aantal uitgangspunten
naar de Winkeltijdenwet. Allereerst staat de CDA-fractie
geen verruiming van de Winkeltijdenwet voor. Verruiming is een bedreiging van de fijnmazige detailhandelstructuur in Nederland. De verwachting is dat een
verdere verruiming van de zondagopenstelling een
verschuiving laat zien naar het groot winkelbedrijf. Dat is
dus niet in het belang van het kleinere mkb, de ″mammaen pappabedrijven″. Zij komen in de verdrukking. Kleine
ondernemers hebben minder medewerkers in dienst en
kunnen het zich vaak niet permitteren om alle zondagen
open te zijn. Een ongebreidelde zondagopenstelling
betekent voor hen een concurrentienadeel en een zeer
zware belasting. De gevolgen van het wetsvoorstel voor
het mkb zijn voor de CDA-fractie van essentieel belang.
Zij vindt dat winkels in steden en wijken niet alleen een
economische, maar ook een sociale functie hebben.
Wijken met winkels zijn in het algemeen bijvoorbeeld
veiliger dan wijken zonder winkels. Winkels zijn ook goed
voor contacten tussen bewoners en de sociale samenhang. Kleine mkb-bedrijven in steden en dorpen
vervullen deze functie beter dan de grote winkels langs
de snelwegen. De CDA-fractie zou graag willen dat
gemeenten bij besluiten over de zondagopenstelling
rekening houden met het mkb. Kan de minister
bevestigen dat de wet zo moeten worden geïnterpreteerd
dat gemeenten expliciet moeten aangeven welke
gevolgen een besluit heeft voor het plaatselijk middenen kleinbedrijf of dat gemeenten daar in ieder geval op
moeten ingaan? De CDA-fractie zou dat een heel goede
zaak vinden.
Ook de belangen van de werknemers wegen voor onze
fractie zeer zwaar. Samen met de vakbonden is zij van
mening dat de druk op de werknemers om op zondag te
werken niet te groot moet worden. De meeste mensen
willen gewoon niet werken op zondag. Afgaande op de
Arbeidstijdenwet hebben werknemers voldoende
bescherming. Zij mogen weigeren om op zondag te
werken en kunnen om die reden niet worden ontslagen.
In een aantal collectieve arbeidscontracten wordt
zondagsarbeid wel opgenomen. Heeft de minister zicht
op de vragen of er toch sprake is van enige dwang en of
er oneigenlijk gebruik wordt gemaakt van de Arbeidstijdenwet? Worden werknemers impliciet dan wel expliciet
toch gedwongen om op zondag te werken? Graag zou ik
hierop een toelichting van de minister willen hebben.

een 60/40-verdeling zou zijn, en dat 60% niet op zondag
wil werken en 40% wel. Waarom mag de 40% van de
mensen die het wel wil, niet op zondag werken, als deze
mensen meer willen verdienen of liever op zondag
werken? Ik heb vroeger altijd liever op zondag gewerkt
dan door de week, en zo zijn er nog meer mensen. Laat
die mensen toch met rust!
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Was u
vanochtend bij de overhandiging van de petitie door het
CNV?
De heer Graus (PVV): Ik ben maar een heel klein
mannetje, maar ik was er echt. Ik stond verscholen
achter de brede schouders van mijnheer Van der Vlies,
als ik mij niet vergis. Maar ik was inderdaad aanwezig.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Dan hebt u
een onderzoek gekregen waaruit blijkt dat uiteindelijk
maar 15% van de Nederlandse werknemers op zondag
wil werken. Wij hebben het dus over 85% die liever niet
op zondag wil werken. De getallen die u noemt zijn dus
niet waar. Ik denk dat wij moeten respecteren dat 85% op
die dag niet wil werken. Wat betreft de 15% die wel wil
werken: wij zeggen niet dat nooit, op geen enkele
zondag, een winkel open is. Zij kunnen dus gewoon gaan
werken.
De heer Graus (PVV): Dan gaat u ervan uit dat de
diagnose die gesteld is, de metingen die verricht zijn,
landelijk dekkende metingen zijn. Daarmee ben ik het
niet eens. Daar moeten wij uit elkaar gaan.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Er is een
representatieve steekproef geweest, waaruit deze
resultaten zijn voorgekomen. Wij gaan er dus van uit dat
dit representatief genoeg is, in ieder geval om te
constateren dat een heel grote groep niet op zondag wil
werken.
De voorzitter: Gaat u door met uw eigen betoog.

De heer Graus (PVV): Ik hoor mijn Kamergenoot van het
CDA iedere keer zeggen dat veel mensen niet op zondag
willen werken. Ik moet eerlijk zeggen dat ik dat niet heb
ervaren. Ik ben ook winkeliers en hun personeel gaan
bezoeken en ik heb alleen gehoord dat zij dit om
verschillende redenen juist wel willen. Stel nu dat het

Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Wij
hadden het over de werknemers. Ook de belangen van
de werknemers wegen voor het CDA zeer zwaar. Samen
met de vakbonden zijn wij van mening dat de druk op de
werknemers om op zondag te werken niet al te groot zou
moeten worden. Wij zouden van de minister heel graag
willen weten of de arbeiders niet te veel onder druk
worden gezet om alsnog op zondag te werken. Het CDA
is van mening dat er echt grenzen zijn aan de
24-uurseconomie. Die grenzen zijn bij winkeltijden wat
ons betreft vooral in het belang van werknemers en van
de kleine ondernemers en hun gezinnen. Vaak is de
zondag de enige dag in de week om samen dingen te
ondernemen, en dat koesteren wij met elkaar.
Een volgend punt dat voor het CDA bij de behandeling
de Winkeltijdenwet centraal staat, is dat het CDA voor
verduidelijking van het toeristenregime is. Daarvan wordt
op dit moment oneigenlijk gebruik gemaakt. Dat moeten
wij tegengaan. Dat is een van de belangrijkste redenen
om vandaag de Winkeltijdenwet aan te passen.
Momenteel maken van de 471 gemeenten er 57 gebruik
van het toerismeregime. De minister meldt in de nota
naar aanleiding van het verslag dat zij niet kan beoordelen welke impact deze verduidelijking heeft op welke

Tweede Kamer

27 oktober 2009
TK 16

Winkelsluiting

16-1198

zegt dat een gemeenteraad dit zelf mag beslissen, maar
dan zouden wij gewoon allemaal voor het amendement
van mevrouw Van Gent kunnen stemmen.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Wij staan
hier juist vandaag om de toerismebepaling concreter in
de wet op te nemen. Over dat punt hebben wij het
vandaag. In het wetsvoorstel is opgenomen dat het
substantieel en autonoom moet worden aangetoond.
″Substantieel″ is een nieuwe tekst in het wetsvoorstel.
Het is een drempel die wordt opgeworpen, maar een
gemeente kan die zelf benoemen en uitwerken.
De heer Van der Ham (D66): De vraag was: stel je voor,
je bent een nieuwkomer die de toerismemarkt wil
betrekken; hoe gaat u dat dan definiëren? Dan is het
immers nog niet substantieel.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA)
© M. Sablerolle – Gouda

gemeenten. Dat begrijpen wij. Het is namelijk aan de
gemeenten zelf om een uitgebalanceerd besluit te
nemen. Alle belangen die ik al eerder heb genoemd,
moeten meegewogen worden in de uiteindelijke
besluiten. Als een gemeente naar aanleiding van deze
wetswijziging besluit om voortaan winkels op zondag te
sluiten, wat voor consequenties kan dat dan hebben voor
die gemeente en voor de overheid daarvan? Hieraan
verbind ik de vraag, die eveneens door de VNG naar
voren is gebracht, naar de mogelijkheid van eventuele
financiële claims. Hoe schat de minister mogelijke claims
van winkels c.q. winkelcentra tegen de overheid in als zij
na jaren van openstelling op zondag ineens op zondag
dicht zouden moeten? Als dat zou gebeuren, kan dat dan
gezien worden als bijvoorbeeld onbehoorlijk bestuur, en
hangen daar dan ook financiële claims aan? Hoe schat de
minister dat in?
De heer Van der Ham (D66): Dat is een heel goed punt.
Weer een reden om niet voor die wet te stemmen, zou ik
zeggen. U had het over toerisme. Ik stel u daarover een
vraag die ik ook aan mevrouw Gerkens heb gesteld: wat
is uw definitie?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Toerisme
moet substantieel en autonoom aanwezig zijn. Substantieel in Amsterdam is anders dan substantieel in Sluis. Dit
mag helemaal de kleur en het karakter hebben van de
gemeente die besluit wat substantieel en autonoom is.
Maar het moet wel gemotiveerd gebeuren.
De heer Van der Ham (D66): En wat als een andere
gemeente, bijvoorbeeld Almere, zegt: wij willen eigenlijk
ook toeristisch worden?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Dan moet
die gemeente gemotiveerd aangeven dat zij substantieel
en autonoom toerisme kan definiëren. Daarover neemt
de gemeenteraad een besluit, mede op grond van de vijf
andere categorieën die wij laten meewegen.

Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Dan zal het
wellicht niet mogelijk zijn als niet kan worden aangetoond dat het substantieel en autonoom is. Maar dat
laten wij gewoon aan de gemeenten en de gemeenteraden zelf. Die democratie heiligen wij hierin.
De heer Van der Staaij (SGP): Als mevrouw Blanksma
zo veel ruimte en zo veel accent legt op de beleidsvrijheid van de gemeenten, helpt het wetsvoorstel van de
regering dan wel voldoende om, wat zij ook noemt, het
oneigenlijk gebruik aan te pakken?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik denk het
juist wel. De tekst wordt veranderd van ″enig toerisme″
naar ″substantieel″ en ″autonoom″. Daarbij komen vijf
categorieën waarvan gemotiveerd aangegeven moet
worden hoe die belangen onderling gewogen worden.
Als in de gemeenteraad dan een democratisch besluit
wordt genomen, zal dat vele malen meer de duidelijkheid
geven die wij met elkaar ook willen in dit wetsvoorstel.
De heer Van der Staaij (SGP): Gaat mevrouw Blanksma
er dan ook van uit dat het terugdringen van het beroep
op de toerismebepaling in ieder geval doel van de
wetgeving moet zijn?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Het doel
van het wetsvoorstel is voor ons dat oneigenlijk gebruik
moet worden tegengegaan.
De heer Van der Staaij (SGP): Zij zegt dat oneigenlijk
gebruik moet worden tegengegaan, maar dat ″oneigenlijke″ heeft toch tot gevolg dat er nu in allerlei situaties
waarin geen toerisme was, ook daadwerkelijk een beroep
is gedaan op die bepaling? Dat is toch het oneigenlijk
gebruik? Dan is toch de logica dat als je dat oneigenlijk
gebruik gaat aanpakken, er dus gewoon minder
gemeenten met succes een beroep daarop kunnen doen?

De heer Van der Ham (D66): Maar dan neemt u
enigszins afstand van mevrouw Gerkens, die zegt: nee,
Almere natuurlijk niet, want dat is niet echt toeristisch. U

Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ja. U kunt
dan ook het evaluatieverslag lezen. De minister geeft
daarin aan dat het naar verwachting tussen de vijftien en
twintig gemeenten zal betreffen die daar wat minder
gebruik van zullen kunnen maken. Per definitie zou dat
tot vermindering van het aantal koopzondagen kunnen
leiden. Er zijn echter ook gemeenten die wel in aanmerking komen voor de toerismebepaling, maar er nu geen
gebruik van maken. Ik kan ook niet voorspellen of die

Tweede Kamer

27 oktober 2009
TK 16

Winkelsluiting

16-1199

Blanksma-van den Heuvel
gemeenten er uiteindelijk weer wel gebruik van zullen
maken. Dan leidt het weer tot meer koopzondagen in de
gemeenten die het nu niet doen. Die gemeenten kent u
ook.
Mevrouw Gerkens (SP): Er zitten nogal wat gaten in de
huidige wet, zoals de avondwinkels, die mevrouw
Blanksma en de minister niet noemen. Nu schrijft
mevrouw Blanksma op haar website dat de kern van het
wetsvoorstel is dat er een kwalitatieve drempel komt
voor het gebruik van de toerismebepaling. Zij schrijft
even verder: het begrip ″substantieel″ is niet geheel
ingevuld; hetzelfde geldt voor andere delen (autonome
aantrekkingskracht) van de kwalitatieve drempel; de
vrijheid van de gemeenten blijft daardoor groot. Het
gevolg is, schrijft zij, dat de feitelijke consequentie van
het wetsvoorstel Winkeltijdenwet beperkt is. Het lijkt
strenger, maar het wordt iets duidelijker en een beetje
strenger. Geeft zij hiermee niet aan dat met het wetsvoorstel, zoals de minister het hier neerlegt, de problemen eigenlijk niet zullen worden opgelost?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): U geeft
een juist citaat. Met het wetsvoorstel wordt het namelijk
duidelijker en iets strenger. Dat is heel helder en ook juist
de bedoeling van dit wetsvoorstel.
Mevrouw Gerkens (SP): Maar mevrouw Blanksma zegt
op haar website: de consequentie van het wetsvoorstel is
beperkt. Zij heeft zojuist echter een fantastisch betoog
gehouden waarom de Winkeltijdenwet nu aangescherpt
zou moeten worden. Zij geeft zelf aan dat de consequentie beperkt is. Ik zie hier toch enigszins een spanning
tussen hetgeen zij zegt en hetgeen het wetsvoorstel
uiteindelijk doet.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik denk dat
ik juist in mijn inleiding heel duidelijk heb aangegeven
dat er op dit moment cowboyverhalen bestaan over deze
wetswijziging, zoals dat alle koopzondagen zouden
komen te vervallen et cetera. Het is wat ons betreft een
beperkte wijziging. Uitsluitend de toerismebepaling
wordt aangescherpt. That’s it. Dat heb ik zowel op mijn
website als nu in mijn inleiding van mijn betoog
aangegeven.
De voorzitter: Tot slot.
Mevrouw Gerkens (SP): Op haar website zegt mevrouw
Blanksma dus ook dat het begrip ″substantieel″ niet
geheel is ingevuld. Met andere woorden, de gemeenten
kunnen nog alle kanten op. Daadwerkelijk doet het
wetsvoorstel dus eigenlijk niets.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): ″Substantieel″ is het nieuwe begrip in het voorliggende wetsvoorstel. Het is aan de gemeenten om aan te tonen wat
″substantieel″ is. Nogmaals, je moet niet willen dat wij
dat begrip van hieruit definiëren, omdat ″substantieel″ in
Sluis echt iets anders is dan ″substantieel″ in Amsterdam. Die vrijheid moeten wij elkaar gunnen als wij naar
de gemeenten kijken. Dat is de differentiatie die wij ook
in ons land hebben.
De voorzitter: Wilt u uw betoog afronden?

Tweede Kamer

Winkelsluiting

Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Nog niet
helemaal, voorzitter. Het tweede punt wat wij belangrijk
vinden, is de decentrale uitvoering van de wet. De
gemeenten mogen wat ons betreft beslissen. De
beslissing over de toepassing van de toerismebepaling
ligt dus op het gemeentelijk niveau. Ook toezicht en
handhaving worden geheel decentraal uitgevoerd. Wij
achten de gemeenten zeer wel in staat deze beslissingen
en taken zelf uit te voeren. Gemeenten moeten gemotiveerd aantonen dat sprake is van een substantieel en
autonoom toeristisch regime. Tevens moeten materiële
en immateriële belangen voldoende in de besluitvorming
zijn meegenomen. Dat is voor mijn fractie absoluut
noodzakelijk en belangrijk. Ik heb dat al eerder aangegeven. Na invoering van de nieuwe Winkeltijdenwet
hebben gemeenten nog één jaar de tijd om de gewijzigde wet toe te passen. Iedere gemeente dient in de
gemeenteraad een gemotiveerd besluit te nemen over
deze Winkeltijdenwet. Ieder besluit dat de gemeenteraad
hierover neemt, kan door belanghebbenden – werknemers, omwonenden, andere winkeliers, enz. – worden
aangevochten. Het besluit kan worden voorgelegd aan
het College van Beroep voor het bedrijfsleven. Het
instellen van een beroepsmogelijkheid tegen een
algemeen verbindend voorschrift is zeer uitzonderlijk en
wat ons betreft principieel onjuist. Een democratisch
genomen besluit in een gemeenteraad is voor ons een
besluit dat staat. De voorgestelde toetst betekent dat de
bestuursrechter het erf van de in dit geval decentrale
wetgever betreedt. Het moet toch heel uitzonderlijk zijn
om hiervan af te wijken. Wij hebben hierover schriftelijke
vragen gesteld aan de minister. In de nota naar
aanleiding van het verslag is de minister hierop
ingegaan. Ook zij geeft aan dat dit zeer uitzonderlijk is.
De vergelijking die gemaakt wordt met andere wetten
gaat niet helemaal op, want die wetten zijn van een
geheel andere orde. Ook de genoemde argumenten zijn
niet helemaal helder. Er wordt gesproken over het
hybride karakter van de vrijstelling, over de juridische
constructies en over personen die rechtens belangen
zouden hebben. Wat staat hier eigenlijk? Wat wordt
hiermee bedoeld? Wij weten niet precies hoe wij dit
moeten interpreteren. Ook de Raad van State stelt zeer
kritische vragen bij de ingestelde beroepsmogelijkheid.
Alles afwegende vragen wij de minister om ons
nogmaals uit te leggen waarom zij gekozen heeft voor
deze beroepsmogelijkheid en ons toe te zeggen dat
bedoeld wordt dat bij beroep marginaal getoetst wordt
door het College van Beroep voor het bedrijfsleven. Wij
willen graag een toezegging op dit punt.
Eerder dit jaar hield de Kamer al een spoeddebat over
de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel. De minister
denkt aan 1 januari 2011, maar die datum is niet in beton
gegoten, zo zei zij. Het is duidelijk dat 1 januari 2010 niet
gehaald wordt omdat ook de Senaat de wet nog moet
behandelen; 1 januari 2011 vinden wij erg laat, want het
gaat hier om een afspraak in het regeerakkoord die wat
ons betreft loyaal moet worden nagekomen. Wij hebben
daarom een voorkeur voor het laten ingaan van deze wet
op 1 juli 2010. Een overgangstermijn van één jaar lijkt
ons uitstekend. De daadwerkelijke invoering vindt dan
uiterlijk op 1 juli 2011 plaats. Wil de minister toezeggen
dat zij hierop zal aansturen?
De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. Ik had ook het
sommetje gemaakt dat het wetsvoorstel medio 2011 echt

27 oktober 2009
TK 16

16-1200

Blanksma-van den Heuvel
kracht van wet zou krijgen. Dan hebben wij waarschijnlijk
al een nieuwe regering. Hoe hard is dit voor mevrouw
Blanksma? Dit is immers een punt van de ChristenUnie
en niet direct van het CDA. Vindt mevrouw Blanksma dat
dit punt bij de volgende kabinetsonderhandelingen
absoluut niet teruggedraaid mag worden, dat het een
van de eminente punten is waaraan het CDA in een
volgend regeerakkoord wil vasthouden, als het daaraan
meedoet? Hoe principieel is het voor het CDA?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Het is
principieel omdat wij vandaag een wet behandelen die
wij 1 juli 2010 laten ingaan met een overgangstermijn
van één jaar. Een en ander wordt uitgevoerd zoals wij
dat nu met elkaar bespreken. Dat is wat ons betreft de
intentie van wat wij vandaag hier doen.
De heer Van der Ham (D66): Ja, dat zijn de afspraken in
het huidige regeerakkoord, maar dat geldt dan niet meer,
want dan is er een nieuw kabinet of dat wordt op dat
moment gevormd. Hoe gehecht is mevrouw Blanksma
aan dit wetsvoorstel? Als ik luister naar haar opmerkingen, vragen en kritiek, hoor ik eigenlijk dat het allemaal
niet zo briljant is en dat de CDA-fractie er ook niet zoveel
belang aan hecht als bijvoorbeeld de ChristenUnie. Hoe
principieel is het voor mevrouw Blanksma dat het niet
wordt teruggedraaid door een volgend kabinet, wat wel
heel waarschijnlijk is?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Dat zegt u.
Een volgend kabinet beslist op dat moment welke
coalitieafspraken worden gemaakt. Wij hebben in
coalitieverband de afspraak gemaakt dat dit op deze
wijze wordt geregeld. Daar houden wij ons aan, daar
staan wij achter. Het is voor ons een belangrijk punt.
De heer Van der Ham (D66): Maar u zegt: voor een
volgend kabinet waar het CDA in zit is dit niet een
kroonjuweel?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Dit is
absoluut een punt dat staat. Wij hechten erg aan een niet
ongebreidelde uitbreiding van de zondagsopening. Ik
meen dat ik gemotiveerd heb aangegeven hoe belangrijk
het voor het CDA is dat de zondagopenstelling aan
limieten gebonden is, punt.
De heer Van der Staaij (SGP): Ik heb nog een vraag
over het overgangsrecht. Waarom nog een termijn van
een jaar als overgangsrecht voor een vrij beperkte
verduidelijking om het oneigenlijk gebruik van een
bestaande bepaling tegen te gaan? Waarom zo’n lange
overgangsbepaling?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Dat is een
goede vraag. Nu zijn er heel vaak zondagopenstellingen
bij de gemeenten waar geen besluit van de gemeenteraad onder ligt. Er ligt niet een zorgvuldig proces van
motivering onder. Wij geven de gemeenten nu meer dan
voldoende de tijd om die gemotiveerde onderbouwing te
creëren en een gemeenteraadsbesluit, een democratisch
besluit te nemen. Daar mogen zij wat ons betreft een jaar
over doen.
De heer Van der Staaij (SGP): Helder.

Tweede Kamer

Winkelsluiting

Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Tot slot.
Wij debatteren vandaag over de initiatiefwet van de SP
en de SGP. Complimenten aan de heer Van der Vlies en
mevrouw Gesthuizen voor deze grote inspanning die zij
hebben gedaan. Het is ook positief dat zichtbaar wordt
wat de standpunten van de verschillende fracties zijn in
dit dossier. Uit mijn betoog zal het u duidelijk zijn dat de
CDA-fractie de initiatiefwet niet steunt. Volgens de
initiatiefwet moet de minister van Economische Zaken
het gebruikmaken van de toerismebepaling vooraf
goedkeuren. Daar zijn wij het principieel niet mee eens.
De CDA-fractie wil dat de rijksoverheid in het belang van
werknemers en van kleine ondernemers kaders stelt voor
de openingstijden van winkels, maar binnen die kaders
moeten gemeenten de ruimte hebben om op basis van
lokale argumenten een afweging te maken. In de
sturingsfilosofie van het CDA hebben zij daar Den Haag
niet voor nodig. Als de gemeente Staphorst de zondagsrust wil bewaren, kan de gemeente daar zelf voor kiezen.
En als een toeristische trekpleister zoals Scheveningen
beargumenteerd andere keuzes maakt, hoeft wat ons
betreft de minister van Economische Zaken er niet aan te
pas te komen.
Voorzitter: Gerkens
De heer Elias (VVD): Ik heb nog een vraag over uw
inbreng over de wijzigingen die het kabinet op de
huidige wet heeft voorgesteld. Verwacht u van die
verduidelijkingen van de toerismebepaling een vermindering van het aantal koopzondagen? En is dat ook wat u
wenst?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik heb er
net een antwoord op gegeven: als het wordt toegepast
op exact dezelfde gemeenten, leidt dat tot een vermindering van het aantal koopzondagen. Dat zijn die 700
koopzondagen. Ik weet niet hoe ze precies onderbouwd
zijn, maar de verwachting is dat er een vermindering zal
plaatsvinden. Ik kan natuurlijk niet inschatten hoeveel
gemeenten die wel in aanmerking komen voor de
toerismebepaling maar er vandaag geen gebruik van
maken, er in de toekomst wel gebruik van zullen maken.
Dat zou weer een vermeerdering kunnen zijn. De wens
van het CDA is dat er gemotiveerd gebruik wordt
gemaakt van de bepaling van de Winkeltijdenwet en de
toerismebepaling en dat het beperkt blijft tot de kern
waar het vandaag om draait, namelijk dat uitsluitend die
gemeenten gebruikmaken van deze Winkeltijdenwet met
de toerismebepaling zoals wij dat bedoeld hebben hier
vandaag vast te stellen.
De heer Elias (VVD): Maar uw politieke wens is dat het
huidige aantal koopzondagen wordt teruggedrongen?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Dat
oneigenlijk gebruik wordt teruggedrongen! Als dat leidt
tot een vermindering van het aantal koopzondagen, klopt
uw conclusie.
De heer Elias (VVD): Dank u wel.
De heer Van der Ham (D66): Ik heb drie amendementen
ingediend. Daar staan een aantal zaken in waarvan ik ook
in de schriftelijke procedure heb gezien dat de CDAfractie zich er zorgen over maakt. Over de grensregio heb

27 oktober 2009
TK 16

16-1201

Blanksma-van den Heuvel
ik een amendement ingediend en over de bedrijven
buiten de bebouwde kom. Ik wil uw beoordeling daarvan
horen.

gemeenten in Nederland. Zij kunnen dat gemotiveerd en
democratisch met elkaar vaststellen.
Voorzitter: Van Beek

Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Met het
amendement over grenzen verschuift u de grens. Dan
kan ik ook de volgende 25 kilometer weer bespreken. Een
grens is altijd discutabel. Wij gaan dus niet mee met het
amendement.
Over de andere twee amendementen wacht ik de
reactie van de minister af.
De heer Van der Ham (D66): Met uw reactie op het
eerste amendement laat u Limburg dus een beetje in de
steek. Daar zit men er erg om te springen. Enfin, dat is
dan genoteerd.
Het tweede amendement, over de bebouwde kom, lijkt
mij echt iets voor u. Waarom zegt u niet gewoon wat u
zelf vindt? Waarom wacht u de reactie van de minister
af?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik zal er in
tweede termijn op ingaan, maar ik wil eerst de reactie
van de minister afwachten.
De heer Van der Ham (D66): Waarom eigenlijk?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Dat hoef ik
niet aan te geven. Ik wacht af hoe de minister daartegen
aankijkt.
De heer Van der Staaij (SGP): Mevrouw Blanksma geeft
aan dat zij het initiatiefvoorstel niet steunt, omdat het
ook een goedkeuringsvereiste van een verordening
behelst. Tegelijkertijd zegt zij dat zij groot vertrouwen
heeft in de manier waarop gemeenten met het wetsvoorstel zullen omgaan. De geschiedenis laat nu juist zien dat
er heel veel oneigenlijk gebruik is, ook door diezelfde
gemeenten. Waarop is het vertrouwen van mevrouw
Blanksma gebaseerd dat met het voorstel van de
regering met een enkele motiveringsplicht het oneigenlijk
gebruik in één keer stopt?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Juist door
die motiveringsplicht aan te geven hebben wij er
vertrouwen in dat de gemeenten, de democratie in de
gemeenten, voldoende handvatten heeft om democratische besluiten te nemen. Wij kunnen echt niet meegaan
in het principiële uitgangspunt dat de minister van EZ
over alle koopzondagen gaat. Dat past niet in de filosofie
van het CDA.
De heer Van der Staaij (SGP): Het voorstel zegt ook niet
dat de minister over alle koopzondagen gaat. Wij hebben
het puur over de bepaling die is toegespitst op het
toeristisch regime. Wij zien dat daar misbruik van is
gemaakt, terwijl de wetsgeschiedenis heel helder was.
Nogmaals, waarop is het vertrouwen van mevrouw
Blanksma gebaseerd dat het wetsvoorstel voldoende is
om het oneigenlijk gebruik aan te pakken?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Doordat
wij vandaag duidelijker gedefinieerd hebben wat wij
verstaan onder toerisme. Er ligt meer uitdaging bij de
gemeenten om het gemotiveerd met de vijf extra criteria
aan te geven. Wij hebben echt vertrouwen in de

Tweede Kamer

Winkelsluiting

De voorzitter: Ik wijs de collega’s erop dat wij twee uur
bezig zijn, drie sprekers hebben gehad en er nog zes
sprekers komen. Wij moeten echt het tempo erin
houden.
©
De heer Graus (PVV): Voorzitter, dat hebt u op het goede
moment gezegd, want ik zal het tempo opvoeren.
Er liggen twee voorstellen. Wij hebben het al vaker
gehad over het voorstel van de regering. De heer Van
der Ham en ik hebben er indertijd een spoeddebat over
aangevraagd. Het is heel leuk om iets te ondernemen
tegen het oneigenlijk gebruik van de toerismebepaling.
Dat is lekker belangrijk ten tijde van een van de zwaarste
crises ooit.
Mevrouw en mijnheer, pardon, mevrouw Gesthuizen
en mijnheer Van der Vlies feliciteer ik met de geboorte
van hun kind. Iedereen vindt zijn eigen kind altijd het
mooiste. Dat is subjectiviteit, net als bij de toerismebepaling en de criteria die daaraan ten grondslag liggen.
Iedereen vindt zijn eigen kind het mooiste, maar dat is
natuurlijk niet altijd zo. En om eerlijk te zijn, vinden wij
dit kind niet zo heel mooi. Met alle respect, met name
voor de heer Van der Vlies, maar wij kunnen ons hier
absoluut niet in vinden. Dat is al duidelijk naar voren
gekomen. De meeste gemeenten en winkeliers zijn
gewoon tegen de plannen. Daar kunnen 80 onderzoeken
tegenaan worden gegooid, maar je gaat toch af op de
signalen vanuit je eigen achterban, je eigen onderzoeken.
Ik krijg een heel ander beeld dan wat wordt voorgeschoteld, vaak in subjectiviteit.
De kranten hebben vol gestaan met de eventuele
gevolgen: schrikbarende omzetdalingen vergezeld van
tienduizenden gedwongen ontslagen. Hier wordt zomaar
tussen de soep en de aardappelen door een getal van
500 genoemd, maar de meesten spreken van 15.000,
20.000 of zelfs 24.000 ontslagen. Laten wij dat niet
onderschatten. Wij kunnen het niet overzien en bij twijfel
moet je never nooit inhalen, zeker niet ten tijde van een
zeer ernstige crisis. Momenteel staat het water de
ondernemers al tot aan de lippen zonder deze extra
belemmeringen. In plaats van onze mkb’ers en consumenten in deze moeilijke tijd te stimuleren en bij te
staan, worden ze extra belemmerd en gefrustreerd. Ik
noem dat toch wel een vorm van straffen. Dat is toch het
straffen van hardwerkende mensen, die het geld gewoon
nodig hebben. Ik ben zelf ook een gelovige jongen
toevallig. Ik ga ook op zondag graag naar de kerk in
Wittem. Daar steek ik altijd een kaarsje aan. Ik ga ook wel
eens naar een kapelletje, naar een kerk of naar een mis.
Dat neemt niet weg dat ik het, net zoals iedereen, ook
wel eens prettig vind om op zondag gewoon lekker door
een centrum te lopen en zelfs boodschappen te doen.
Dat moet ook kunnen. Het is wel zo dat vooral iemand
die, zoals ik, zes dagen per week bezig is, juist aangewezen is op de zondag. Er zijn heel veel mensen die in dit
moeilijke parket zitten. Volgens mij is het allang niet
meer zo dat mensen slechts vijf dagen in de week
werken. Dat zal alleen nog maar erger worden.

27 oktober 2009
TK 16

16-1202

Graus
Ik heb al eerder gezegd dat winkeliers op zondag echt
wel hun omzet willen draaien. Wat ik miste in het verhaal
van velen is de vrijheid van de winkeliers. De heer Van
der Ham had het wel over de vrijheid voor de mensen,
voor consumenten. Hij vergat de winkeliers. De PVV
denkt ook aan hen. Ik heb echter niemand gehoord over
de vrijheid van de mensen die wel graag op zondag
willen werken. Dit heeft namelijk voordelen. Op zondag
werken is gewoon gezelliger. Het zijn vaak toch wat
kleinere teams of juist grote teams, die gezellig zijn. Dit
is ook weer subjectief. De mensen verdienen vaak wat
meer. Er zijn toch andere omstandigheden. Het zondagspubliek bestaat uit vrolijke mensen. Het zijn vaak
gezinnen die het winkelen toch als een uitje zien. Ook
mensen die op zondag willen werken hebben recht op
die vrijheid. Voor mijn part is het 10% of 15%. Ik hecht
weinig waarde aan de percentages. Toch zou je ook voor
de vrijheid van die mensen moeten gaan. Ik spreek
namelijk vaak mensen die juist op zondag gaan werken.
Zij willen door toestanden rondom onze banken, die bij
iedereen bekend zijn, graag op zondag juist iets meer
verdienen. Zij kunnen met minder uren veel geld voor
hun gezinnetje binnenhalen.
Ik heb ook vorige keer verteld dat ik tijdens werkbezoeken van Noordwijk aan Zee tot Valkenburg aan de Geul
met werknemers heb gesproken. De negativiteit heeft mij
echter niet bereikt. De PVV is een volkspartij. Wij krijgen
honderden mailtjes per dag. De negativiteit heeft ons
echter vooralsnog niet bereikt. Ik wil dit toch gesteld
hebben.
Het wetsvoorstel van de regering, dat minder ver
strekt dan de voorstellen van beide indieners, zorgt voor
veel onzekerheid bij winkeliers en hun medewerkers in
deze gigantisch zware crisis. Ik zei al dat volgens de
Detailhandel Nederland een vermindering van de
koopzondagen ervoor zorgt dat wel 24.000 banen op de
tocht komen te staan in de detailhandel. Ik meen dat
mijn collega van de VVD dit aantal ook al heeft
genoemd. Er wordt niet gesproken over het onbekende
aantal banen bij toeleveranciers in de horeca. Dat aantal
is niet te overzien. Niemand, zelfs Char, kan dit niet
overzien. Ook onze minister van Economische Zaken kan
dit niet overzien.
Ik wil afronden met ons standpunt. Ik had de voorzitter
beloofd om de avond spoediger te laten verlopen. Ons
standpunt is dat de klant zelf moet kunnen kiezen voor
een koopzondag. De winkeliers moeten dit zelf kunnen
en ook de mensen die juist graag op zondag willen
werken. Ik vind het belangrijk om namens de PVV te
zeggen dat het gezin de hoeksteen van de samenleving
is. Heel veel mensen zijn juist blij dat er op zondag een
familielid bij de kinderen kan zijn. Zij willen dat niet
graag uit handen geven. Dan kan een van de ouders op
zondag extra geld gaan bijverdienen. Dat moeten wij ook
niet vergeten. Daarover wordt niet gesproken. Dit zijn
allemaal aspecten, die ik heb opgevangen.
Voor de rest vind ik het een groot circus van subjectiviteit, want het hele vrijstellingenbeleid is subjectief. Ik
heb al gezegd dat de criteria subjectief zijn. De toerismebepaling is dus niet het meest subjectief. Wij gaan geen
van deze wetsvoorstellen steunen. Wij pleiten voor
vrijheid van de consument, de vrijheid van de winkeliers
en vrijheid van de mensen die graag op zondag willen
werken.
Ik maak mij ernstige zorgen over de heer Van der Ham
van D66. Gelukkig zie ik hem weer. Hij staat achter in de

Tweede Kamer

Winkelsluiting

zaal een gevulde koek te eten. Ik was ooit heel blij dat ik
samen met hem iets kon ondernemen. Ik dacht dat wij
samen zouden optrekken. Hij is echter weggedraaid. Ik
herken D66 dan ook niet. Ik herken de heer Van der Ham
niet. Ik maak mij daarover zorgen, ook omdat D66 nogal
goed in de peilingen staat. Ik maak mij geen zorgen over
het aantal zetels waarop D66 uiteindelijk uitkomt. Wel
maak ik mij zorgen dat deze partij, die volgens de
virtuele stemmingen veel mensen vertegenwoordigt, zo
over de winkelsluiting denkt. Ik schrik daarvan. Ik wil het
hierbij laten.
De voorzitter: Aan u heeft het niet gelegen.
De heer Van der Staaij (SGP): De heer Graus noemt
toch weer het aantal van 24.000 banen. Het Centraal
Planbureau heeft ook onderzoek verricht en heeft het
over een gering effect. Wij vroegen waar die 24.000 op
gebaseerd werd, zeggen zij, maar wij kregen geen
antwoord. Het is lucht, nattevingerwerk! Heeft de heer
Graus dat rapport over die 24.000 banen wel aangetroffen? Of is het nattevingerwerk dat wij eigenlijk geen
serieuze rol in het debat kunnen laten spelen?
De heer Graus (PVV): Mogelijk hebben andere mensen
wel goed gehoord wat ik gezegd heb. Ik heb gezegd:
sommigen spreken over 500, anderen over 15.000, 20.000
tot zelfs 24.000 banen, dat heb ik allemaal in die
volgorde oplopend opgenoemd. Ik heb aansluitend
gezegd dat ik het niet wil gaan hebben over die getallen,
omdat ik denk dat het allemaal heel subjectief is op dit
moment. Ik hecht er dus op dit moment weinig waarde
aan en ik wil het ook niet betrekken bij dit debat. Dat heb
ik echt aansluitend gezegd, voordat de heer Van der
Staaij met deze interruptie kwam. Het is wel zo eerlijk om
dat nu aan hem te melden.
De heer Van der Staaij (SGP): Mijn vraag was of de
heer Graus nog aanwijzingen voor dat aantal had. Maar
hij zegt nu dat hij zomaar een getal heeft genoemd
waarvoor geen grondslag is in een degelijk rapport dat
wij serieus moeten nemen.
De heer Graus (PVV): Dat aantal van 500 komt mij
volledig onbekend voor. Ik heb inderdaad wel de
aantallen van grofweg 15.000 tot 20.000 uit rapporten
gehaald; het getal van 24.000 is afkomstig van Detailhandel Nederland. Dat heb ik zojuist verteld. Als ik dit
geweten had, had ik die cijfers beter niet kunnen
noemen. Daarom zei ik aansluitend dat wij ons niet te
veel over die cijfers moeten buigen, daar bereiken wij op
dit moment helemaal niets mee. Je krijgt een zelfde
soort discussie als die over wat significant is en wat niet,
wat subjectief is aan de toerismebepaling. Vanavond
gaan wij daar niet uitkomen. Dat heeft ook helemaal
geen zin, want de heer Van der Staaij verandert daar
onze standpunten niet door.
De heer Van der Staaij (SGP): Het is prima dat dit
aantal banen nu op deze manier gerelativeerd wordt.
Maar ik stel wel vast dat in een eerdere discussie een
enorm punt werd gemaakt van het catastrofale gevolg
van de wetsvoorstellen: dat duizenden banen op de tocht
zouden staan. Bij nader inzien is dat op lucht gebaseerd.
Dat vind ik toch een vaststelling waard.

27 oktober 2009
TK 16

16-1203

Graus
De heer Graus (PVV): Dat is overigens wel een vaststelling van de heer Van der Staaij.
De voorzitter: Als de heer Van der Staaij geen vraag
stelt, hoeft u ook geen antwoord te geven.
De heer Graus (PVV): Nee, maar het werd wel even
tussen neus en lippen door gezegd. Ik wil dat wel
nuanceren omdat ik een van degenen ben die heeft
gezegd: dit kunnen wij niet overzien, jongens – en
dames, daar moet ik in deze tijd mee oppassen. Ik ben
degene geweest die heeft gezegd dat het niet te overzien
is. Bij twijfel zou niemand moeten inhalen en zeker niet
in tijden van crisis, dat heb ik er ook nog bij gezegd.
De heer Van der Staaij (SGP): Mijn tweede vraag betreft
de principiële visie van de PVV, want die heb ik wat
gemist. Heeft de PVV een visie op het behoud van de
zondag als bijzondere rustdag in onze door de joodschristelijke traditie gestempelde samenleving ter
onderscheiding van nogal wat islamitische samenlevingen die niet zo’n zondag kennen? Hecht de PVV nog
belang aan de bijzondere positie van de zondag in onze
Nederlandse samenleving?
De heer Graus (PVV): Wij zijn niet voor sluiting op
vrijdag, dus ik denk dat ik daar voldoende mee heb
gezegd. Ik had deze vraag wel van u verwacht, moet ik
zeggen.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik hoor de
heer Graus zeggen dat hij dingen niet heeft gehoord en
dat hij zich zorgen maakt. Wat ik mis, is dat hij niet zijn
zorgen uitspreekt over de kleine ondernemer. De kleine
ondernemer is tegen meer koopzondagen, want op een
gegeven moment werkt hij bijna tachtig uur per week. Ik
heb daar al veel mails over ontvangen. Ik hoor graag van
de heer Graus wat hij voor die ondernemers gaat doen.
De heer Graus (PVV): Dat is een heel goede vraag. Ik heb
er ook serieus over nagedacht, maar je bent zelfstandig
ondernemer of je bent het niet. Hetzelfde verhaal geldt
voor de verzekeringen van zzp’ers. Als je er op een
gegeven moment voor kiest om zelfstandig ondernemer
te worden, dan is het keihard aanpoten. Dan moet je
vechten tegen de concurrentie. Je bent echt dag en nacht
aan het werk als je een eigen zaak hebt. Ik ben zelf ook
zzp’er geweest. Met alle respect, maar als je die
bereidheid niet hebt, dan denk ik ook dat je gewoon in
loondienst zult moeten gaan. Mij bereiken juist veel
berichten van die zzp’ers, want dat is het frappante: ik
denk dat de Partij voor de Vrijheid een volkspartij is die
heel veel zzp’ers in de achterban heeft. Er zitten met
name zzp’ers binnen het mkb in onze achterban. Juist de
zzp’ers die mij ge-e-maild hebben – want die weten mij
ook te vinden net als iedereen – hebben er geen moeite
mee. Die zeggen van: vecht alsjeblieft. Ik vind het
jammer anders had ik het erbij gepakt, maar ik kreeg een
e-mailtje van een bakkertje en die zegt: vecht alsjeblieft,
wij willen dat graag. Die vraagt dat dus aan mij. Dat is
ook een gezin dat keihard moet werken, misschien wel
zeven dagen in de week. Vooral nu ten tijde van de crisis.
Met alle respect, maar zolang er mensen zijn die dat
blijven doen, zullen er ook mensen mogelijk gaan
afvallen. Die zullen misschien in loondienst gaan of iets
heel anders gaan doen. Daar kun je in deze zware tijd

Tweede Kamer

Winkelsluiting

alleen geen rekening mee houden. Je moet meegaan
met de mensen die zelfstandig ondernemer in hart en
nieren willen zijn en daarvoor wordt dan in dit geval ook
duidelijk meer gekozen.
De voorzitter: Mijnheer Graus, graag korte antwoorden.
Mevrouw Ortega heeft een vraag.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Het valt me
eigenlijk toch wel een beetje tegen van de heer Graus. Ik
had het eigenlijk niet verwacht, maar hij komt nu echt
voor de grootwinkelbedrijven op. Is hij zich daarvan
bewust?
De heer Graus (PVV): Nee, daarvan ben ik mij helemaal
niet bewust. Ik denk dat de heer Elias eerder de man is
die contact heeft met de grootwinkelbedrijven; de VVD. Ik
heb zojuist echt verteld dat met name de PVV heel veel
kleine ondernemers, zzp’ers, in de achterban heeft. Echt,
met name de PVV. Ik heb er niets van mogen ontvangen.
Mijn fractiegenoten sturen alles op dat gebied door naar
mij als woordvoerder. Ik heb echt waar geen enkele
negatieve reactie gehad. Misschien een stuk of twee à
drie, die zullen er altijd tussen hebben gezeten, die
zeggen: moeten we dat nou wel doen? That’s it! Het blijft
binnen één hand, zeg ik eerlijk tegen mevrouw Ortega.
Mevrouw Smeets (PvdA): Ik ga even door op de vraag
van mevrouw Ortega. Ik constateer dat de PVV-fractie
vindt dat het afvallen van de kleine middenstander erbij
hoort; jammer dan. Dat is een constatering. Dan heb ik
de volgende vraag aan de heer Graus. Hij hecht er ook
veel waarde aan dat de consument op zondag kan gaan
shoppen en met z’n kinderen door de winkelstraten kan
lopen. Realiseert hij zich wel dat het een verschraald
aanbod zal zijn, als we meegaan met het voorstel van de
PVV-fractie? Er is namelijk geen kleine middenstand
meer. De leuke winkeltjes zijn er niet meer, mijnheer
Graus. Wat doet u dan met de consument die u zo hoog
in het vaandel hebt?
De heer Graus (PVV): Nou moet ik gaan reageren op een
als-danverhaal van collega Smeets. Dat ben ik niet van
plan. De fractie van de PVV ziet het niet zoals zij het ziet,
vandaar dat ik er ook geen antwoord op kan geven. Ik wil
alleen zeggen dat ik het niet eens ben met die verschraling. Mevrouw Smeets kan mij niet in een situatie
plaatsen waardoor ik mij moet gaan verdiepen in een
PvdA-referentiekader. Met alle respect, maar dat kan ik
niet. Echt waar, mevrouw Smeets zou me er doodongelukkig mee maken als ik dat zou moeten doen en zij kan
dat ook niet van mij verlangen.
Mevrouw Smeets (PvdA): Ik greep terug op het
antwoord dat de heer Graus gaf aan mevrouw OrtegaMartijn van de fractie van de ChristenUnie. Hij zei: dan is
het maar zo dat er afvallers zijn. Dat is dus zijn eigen
constatering. Het is niet de constatering van de
PvdA-fractie, maar zijn constatering. Ik kom nu terug bij
zijn eigen woorden: de afvallers zijn er en de consument
heeft het nakijken, want die heeft dus minder aanbod,
zoals bijvoorbeeld de kaarsenwinkel die mevrouw
Gerkens van de SP-fractie noemde.
De heer Graus (PVV): Nu wordt het nog erger, het wordt
langzamerhand net Fawlty Towers. Mevrouw Smeets

27 oktober 2009
TK 16

16-1204

Graus
borduurt nu door op iets wat zij zelf heeft ingezet en
waarvan ik afstand wil nemen. Bovendien deel ik de
conclusie niet die zij trekt en die mogelijk ook door
mevrouw Ortega wordt getrokken. Mijn fractie vecht voor
de vrijheid van de consument, voor de vrijheid van
degenen die op zondag willen werken en graag wat meer
willen verdienen of liever op zondag werken en voor de
vrijheid van de ondernemers. Mooier kan ik het niet
maken. Alles is second best, ook het voorstel van de
regering en zelfs het voorstel van de heer Van der Ham.
Ik ben samen met hem ooit dit verhaal begonnen en ik
had echt gedacht samen met hem te kunnen optrekken,
maar van het voorstel dat hij nu doet om de autonomie
bij de gemeenten neer te leggen, krijg je ellende, want
dan ontstaat er ongelijkheid. Dan krijgen bedrijven nog
meer nekslagen. Mijn fractie kiest voor de beste manier
om het in deze tijd te doen. Mevrouw Smeets kan ook
geen nadelen noemen van hetgeen mijn fractie
voorstaat. Ja, haar eigen conclusies, maar die sluiten niet
aan bij hetgeen ik heb gezegd.

zullen er twee, drie of mogelijk vijf – dat gaf ik aan met
mijn handje – mailtjes zijn geweest. Er ligt er daar een
die ik op de valreep heb gekregen, maar nog niet eens
heb kunnen lezen. Sorry, we zijn, nu nog, een heel kleine
partij. Ik kan niet honderden mailtjes per dag bijhouden;
dat moet u mij niet kwalijk nemen. Als iets op de valreep
binnenkomt, hebt u met 25 zetels de kracht om er nog
iets mee te doen. Wij nog niet; daarvoor moet u nog
even wachten tot na de verkiezingen.
Om antwoord te geven, want ik meen dat er een vraag
in schuilt ...
Mevrouw Gerkens (SP): U zei net: ik heb helemaal niks
gehoord.
De heer Graus (PVV): Nee, dat is niet waar.
Mevrouw Gerkens (SP): Dat zei u wel.

De heer Graus (PVV): Mogelijk begin ik een beetje op
Johan Cruijff te lijken, maar het is heel moeilijk om een
antwoord te geven uit de perceptie van mevrouw
Smeets.

De heer Graus (PVV): Ik wil graag dat mevrouw
Ortega-Martijn, de voorzitter en de notulist me nu even
bijstaan. Ik heb gezegd: laten er twee of drie of een
handjevol zijn. Daarbij heb ik met mijn hand omhoog
gestaan. Met alle respect, maar dan ga ik morgen met
mijnheer Van der Ham de Handelingen nakijken en dan
kunt u de videobeelden bekijken. Het is niet goed wat er
nu gebeurt.

De voorzitter: Nou ...

De voorzitter: Dit is helder en uitgediscussieerd.

Mevrouw Gerkens (SP): Bij lange na niet. Ik ga het heel
snel doen:
″Geachte heer, mevrouw,
Ik ben blij dat er eindelijk weer een keer een debat komt
over de koopzondag. Kleine zelfstandigen zijn de dupe
van de openstelling van winkels op zondag. Een kleine
zelfstandige werkt gemiddeld 80 uur per week en de
zondag is vaak de enige dag dat de kleine zelfstandige
een vrije dag heeft. Als de plaatselijke supermarkt –
veelal een reguliere zaak van een grote supermarktorganisatie – opengaat, is de kleine zelfstandige verplicht om
open te gaan. Anders loopt de kleine zelfstandige omzet
mis. Op zondag open levert geen extra omzet op, maar
wel een omzetverschuiving. Ongeveer tien jaar geleden
zijn we van 18.00 uur naar 20.00 uur gegaan. We hebben
toen gezien dat we relatief weinig omzet erbij hebben
gekregen. Wij overwegen zelfs om in het begin van de
week en op bepaalde tijden van het jaar een paar
avonden de winkel weer eerder dicht te doen. Kortom,
veel zelfstandige ondernemers zouden u erg dankbaar
zijn als u zou besluiten om de koopzondagen aan banden
te leggen.
Met vriendelijke groeten,
Kees van Tilborg″
Vandaag naar iedereen gemaild, ook naar uw mailbox.
Zegt u nou niet dat u niets hebt gehoord.

De heer Graus (PVV): Mevrouw Gerkens las wel voor: wij
zijn verplicht om op zondag op te gaan. Dat zeggen wij
helemaal niet. Als iemand op zondag niet open wil zijn,
moet hij dat niet doen. Je neemt een ondernemersrisico
als je op zondag dichtgaat. Ik ken ondernemers die het
klaarspelen om in de zomervakantie een maand dicht te
gaan. Zij doen dat gewoon en zeggen: wij werken ons uit
onze naad, wij gaan een maand naar Saint-Tropez, dan
hebben we maar wat minder omzet en verliezen we wat
klanten. Dat zijn ondernemers en dat is ondernemersrisico. De politiek en de lokale overheden hebben zich daar
helemaal niet mee te bemoeien.

De voorzitter: Ik geef het woord aan mevrouw Gerkens.

De heer Graus (PVV): Ik heb ″een handjevol″ gezegd.
Allereerst: ik heb u gemist afgelopen zaterdagnacht. Ik
werd wakker om 3.00 uur ’s nachts nadat ik op de bank
in slaap was gevallen. Ik hoorde mevrouw Uitslag van
het CDA voorlezen uit Hella Haasses Oeroeg. U heb ik
gemist, want u kunt heel goed voorlezen. Ik heb
″mogelijk vijf″ gezegd en daarbij mijn hand opgestoken.
Dat laatste kunt u helaas niet in de Handelingen nakijken,
maar ik stond echt met mijn hand omhoog. Uiteraard

Tweede Kamer

Winkelsluiting

De heer Van der Ham (D66): Het klopt overigens wat u
zegt. U hebt eerder gezegd dat het een paar mailtjes
waren.
De heer Graus (PVV): Bedankt voor uw ondersteuning.
De voorzitter: En wat is uw vraag?
De heer Van der Ham (D66): U zegt steeds: wij zijn
samen met D66 opgetrokken. Ja, tegen deze rare
wetsvoorstellen, maar van het begin af aan hebben wij
gezegd dat wij er wat de vrijheid van gemeenten betreft
toch net wat anders in zaten dan de PVV. Dat is dan een
verschil, maar wij trekken samen op tegen deze twee
wetsvoorstellen.
De voorzitter: Dat was dus geen vraag.
De heer Van der Ham (D66): Nee, het was een correctie.
De voorzitter: Dan sluiten wij hiermee de bijdrage van
de heer Graus af.

27 oktober 2009
TK 16

16-1205

Graus
De heer Graus (PVV): De heer Van der Ham hoeft niet
bang te zijn dat hij te veel met de PVV wordt geassocieerd. Wij zullen gepaste afstand nemen op de goede
tijden.

Mevrouw Smeets (PvdA): Voorzitter. Wij behandelen
vandaag twee wetsvoorstellen: één wetswijziging van de
kant van het kabinet en één initiatiefwet van de kant van
de Kamer, te weten de SGP en de SP. Graag dankt mijn
fractie de minister, maar zeer zeker de indieners, de heer
Van der Vlies en mevrouw Gesthuizen. Tenslotte is het
voor Kamerleden een stuk complexer om een initiatiefwet te ontwerpen, omdat wij Kamerleden helaas niet
beschikken over grote aantallen beleidsmedewerkers.
Voordat ik inga op de afzonderlijke wetsvoorstellen,
schets ik graag de PvdA-visie op openstelling van de
winkels.
Het was mijn partij, de Partij van de Arbeid, die in
1996 het initiatief nam om de toerismebepaling in de
Winkeltijdenwet op te nemen, waarbij aan de gemeenten
zelf werd overgelaten of er sprake is van toerisme.
Daarnaast werd toen geregeld dat iedere gemeente zelf
kon besluiten, ongeacht de toerismebepaling, om twaalf
koopzondagen toe te staan in de hele gemeente of in
delen daarvan. Tot op heden staan wij nog steeds achter
de oorspronkelijke geest van de huidige Winkeltijdenwet,
omdat wij van mening zijn dat er een goede balans is
gevonden tussen de vele verschillende belangen, zowel
materieel als immaterieel.
Ik noem er enkele: de belangen van de kleine
zelfstandigen, de belangen van het grootwinkelbedrijf, de
belangen van de werknemers in de detailhandel, de
belangen van de consument die graag in de avond of op
iedere zondag wenst te winkelen, de belangen van de
consument die hecht aan één rustdag in de week om iets
anders te doen, de belangen van de toeristische sector
en de wensen van de lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers, die enerzijds de leefbaarheid willen
bewaken maar anderzijds ook de economie draaiende
willen houden in hun gebied. Er zijn dus zeer veel
belangen. Bovendien zijn wij nog steeds van mening dat
juist de lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers
in staat zijn om in goede samenspraak met de plaatselijke ondernemers deze belangen af te wegen, waarbij

wel wordt uitgegaan van een aantal spelregels. De
PvdA-fractie vindt het niet noodzakelijk dat de gemeentelijke verordening daarna ter goedkeuring moet worden
voorgelegd aan het ministerie van Economische Zaken,
want, zoals gezegd, de lokale overheden staan het dichtst
bij de burgers en de bedrijven in hun gemeente.
Preventief of repressief centraal toezicht is voor de
PvdA-fractie dus niet aan de orde.
Als ik dit zo zeg, zou gedacht kunnen worden dat de
PvdA-fractie de huidige wet ongemoeid wil laten. Dat is
niet zo. Wij wensen de wet op één onderdeel aan te
passen: de toerismebepaling. Deze bepaling heeft het
voormalig PvdA-Tweede Kamerlid Marjet van Zuijlen via
een amendement ingepast in de Winkeltijdenwet van
1996. Die bepaling leidt in de dagelijkse lokale praktijk tot
onduidelijkheid. Daarom willen wij dat de wet op dit punt
verduidelijkt wordt. Die verduidelijking betekent voor
mijn fractie niet per se dat omschreven moet worden in
hoeverre er sprake is van toerisme, want toerisme kent
vele vormen. Ik ben tevreden over het wetsvoorstel van
het kabinet, omdat dit wetsvoorstel alleen wijzigingen
met betrekking tot de toerismebepaling bevat. Niet meer,
maar ook niet minder. Ik vind het van groot belang om
hierbij even stil te staan, omdat er in het land veel
onduidelijkheid bestaat over de maatregelen die dit
kabinet zal nemen ten aanzien van de zondagopenstelling van winkels.
Nogmaals, het wetsvoorstel is er niet op gericht om
het aantal koopzondagen zonder meer in te perken. Dit
voorstel tot wetswijziging geeft de gemeenten gereedschap om de Winkeltijdenwet goed uit te voeren. Het
schematisch beslismodel waarom mijn fractie vroeg bij
de schriftelijke inbreng, schept veel duidelijkheid. De
gemeente beoordeelt of er sprake is van toeristische
autonome aantrekkingskracht van substantiële aard. Als
dat is vastgesteld, dient er een inhoudelijke afweging van
belangen te worden gemaakt. Dat zijn de belangen van
werkgelegenheid, economische bedrijvigheid, leefbaarheid, veiligheid, openbare orde en zondagsrust. In die
verschillende belangen ligt ook de positie van de
werknemers en de kleine winkeliers besloten. Kortom, de
gemeente heeft beoordelingsvrijheid en beleidsvrijheid
binnen de gegeven kaders om te komen tot een
vrijstellings- of ontheffingsbevoegdheid voor opening
van winkels. Het is aan de gemeenteraad om gebieden in
de gemeente af te bakenen die onder de toerismebepaling vallen. Dat kunnen delen van gemeenten zijn, of de
gemeente in haar geheel. Het wetsvoorstel geeft
daarvoor geen voorschriften. Ook hierbij geldt dat het
wetsvoorstel gemeenten de ruimte biedt voor maatwerk.
Voorzitter. Ik kom zo meteen nog terug op een aantal
vragen die ik graag via u aan de minister en aan de
indieners wil stellen. Ik heb zo-even getracht aan te
geven wat precies voor ons van belang is bij het
wetsvoorstel van het kabinet. Gezien mijn inleiding denk
ik dat het helder is dat mijn fractie niet kan instemmen
met het initiatiefwetsvoorstel van SGP en SP. Dit
wetsvoorstel brengt ook een verduidelijking aan in de
toerismebepaling, maar het gaat nog verder. Mijn fractie
zou graag horen waarom de initiatiefnemers van oordeel
zijn dat er nogmaals een centrale afweging moet
plaatsvinden, nadat er op decentraal niveau al een
verordening is opgesteld.
Dan heb ik nog een aantal vragen. In de nota naar
aanleiding van het verslag wordt uitgebreid ingegaan op
de eventuele rechtsgang. Voor de PvdA is het duidelijk

Tweede Kamer

27 oktober 2009
TK 16

Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Voorzitter ...
De voorzitter: Mevrouw Ortega, u bent in deze ronde al
geweest. U mag nu geen vraag meer stellen.
De heer Graus (PVV): Voorzitter, dank, ook aan de
indieners.
De voorzitter: Wij gaan over naar mevrouw Smeets. Zij
spreekt namens de Partij van de Arbeid.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter, dit is
wetgeving. Dan mag je toch altijd vragen stellen.
De voorzitter: U kent de spelregels; dit is flauw. In deze
ronde was mevrouw Ortega al aan de beurt geweest. Je
kunt één keer meedoen aan een interruptie, en daarna
mag je niet weer achteraan aansluiten. Dat weet u heel
goed.
©

Winkelsluiting

16-1206

Smeets
dat de rechter zal toetsen of het vrijstellingsbesluit in
overeenstemming is met de toepasselijke wettelijke
voorschriften en algemene beginselen van bestuur. Waar
het gemeentebestuur beleidsvrijheid en beoordelingsvrijheid toekomt, zal de rechter slechts marginaal toetsen.
Zoals gezegd: voor de PvdA is dat duidelijk. De rechter
zal dus vooral de rol van grensrechter hebben. Toch
meent met name Detailhandel Nederland dat de
wetswijziging van het kabinet zal gaan leiden tot vele
rechtszaken en als gevolg daarvan tot grote onzekerheid
voor de ondernemers in de detailhandel. Graag een
reactie van de minister op deze zorg van Detailhandel
Nederland.
Een andere zorg van Detailhandel Nederland is dat het
wetsvoorstel van het kabinet en van de indieners niet zal
voldoen aan het Europese recht. De PvdA-fractie is van
mening dat de wetsvoorstellen wel voldoen aan de
beginselen van de interne markt, maar ik hoor hier graag
een reactie op van de minister en de indieners. Mijn
fractie vindt het van groot belang dat de gemeenten die
nu gebruik maken van de toerismebepaling voldoende
tijd krijgen om hun besluitvorming aan te passen aan het
gewijzigde wettelijke regime. Daarom hecht mijn fractie
erg aan een overgangstermijn van één jaar nadat de wet
in werking is getreden.
Voorzitter. Ik kijk uit naar de antwoorden van de
minister en de indieners. De PvdA-fractie hoopt dat we
snel kunnen stemmen over beide wetsvoorstellen. We
hopen dit dossier eindelijk te kunnen sluiten, want bij
onzekerheid is niemand gebaat: niet de ondernemers,
niet de consument en ook niet onze lokale volksvertegenwoordigers en bestuurders.
De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. U hebt wel erg
lang gewacht met het toestaan van interrupties. Nu moet
ik een paar vragen bij elkaar nemen. Wat vindt mevrouw
Smeets allereerst van de amendementen die zijn
ingediend, waaronder die van mij? De tweede vraag
betreft de definitie van toerisme. Zo’n gebied moet een
autonome aantrekkingskracht hebben en het moet
substantieel zijn. Hoe gaat mevrouw Smeets om met
nieuwkomers? Wanneer kan bijvoorbeeld Almere zich
kwalificeren en aan die criteria voldoen?
Mevrouw Smeets (PvdA): Ik zal de amendementen niet
ondersteunen, mijnheer Van der Ham. Kort en krachtig. Ik
noem de grensregio als voorbeeld. U hoort aan mijn
accent duidelijk waar ik vandaan kom, maar u slaat
volgens mij de plank volledig mis. We hebben daar voor
zover ik weet geen probleem met de huidige wet en met
de wet die van het kabinet voorligt. Ik steun dat
amendement dus niet. Voorts zegt u dat ten aanzien van
de avondopenstelling de 15.000 moet worden losgelaten.
Ik heb nog niemand gehoord die daar een probleem mee
heeft, dus ik weet niet wat u daarmee wilt wijzigen.

Maar blijkbaar bezoeken u en ik totaal verschillende
bakkers.
De heer Van der Ham (D66): Ja, de ene bakker wil het
wel en de andere bakker wil het niet. Laten wij hen die
vrijheid geven, toch?
Mevrouw Smeets (PvdA): Het andere amendement over
binnen en buiten de bebouwde kom acht ik niet
noodzakelijk. Het wordt een beetje moeilijk voor de
toeschouwers die dit debat eventueel nog volgen, want
zij kennen het amendement niet. Het amendement over
binnen en buiten de bebouwde kom is mijns inziens
helemaal niet noodzakelijk. De wet regelt het al. De
gemeenteraad bepaalt dat de hele gemeente dan wel een
deel van de gemeente onder het toeristisch regime valt,
mits dat is aangetoond.
De vraag over de nieuwkomers hebt u vaker gesteld. Ik
vind dat u dat wel heel eendimensionaal benadert. Als
een regio of een stad de toeristische sector wil ontwikkelen, vereist dat een integrale aanpak. Dan begin je niet
bij het toerisme. Je begint bij heel veel andere zaken,
waarvan toerisme uiteindelijk onderdeel kan uitmaken.
Je begint niet met ervoor zorgen dat er veel toeristen
zijn. Je moet er eerst voor zorgen dat er wat te zien valt.
De heer Van der Ham (D66): Een van de belangrijkste
argumenten die wordt genoemd voor het handhaven van
de huidige wet of zelfs de uitbreiding daarvan, is de
positie van de grensregio. Daar zijn echt extra banen te
creëren doordat buitenlanders geld kunnen uitgeven, wat
leidt tot extra werkgelegenheid en omzet. Ik noem
Limburg als voorbeeld, waar u vandaan komt en waar ik
ook vier jaar heb gewoond. Ik ken het daar ook een
beetje.
Mevrouw Smeets (PvdA): U bent al lang weg.
De heer Van der Ham (D66): Ik kom er nog heel vaak,
deze vakantie nog. Het is daar fantastisch. Stel dat een
ondernemer wil proberen om daar nog meer Belgen en
Duitsers heen te lokken met een fantastische onderneming zodat zij daar hun Duitse en Belgische euro’s gaan
uitgeven. Zulke ondernemers kunnen in bepaalde
gemeenten een probleem krijgen doordat zij niet aan de
eisen van de toerismebepaling voldoen. Dat is toch
jammer?
Mevrouw Smeets (PvdA): Mijn fractie is ervan overtuigd
dat het wetsvoorstel van het kabinet dat nu voorligt geen
enkel probleem oplevert voor de grensregio’s, mits de
gemeenteraad – daar gaat het uiteindelijk om – het ook
wenselijk vindt dat er toeristen komen om te shoppen als
er ook al andere toeristische attracties en activiteiten zijn.
De heer Van der Ham (D66): Ten slotte dan, voorzitter.

De heer Van der Ham (D66): De bakkers bijvoorbeeld
willen daarin graag verandering hebben.
Mevrouw Smeets (PvdA): Ik ben blij dat u de bakkers
noemt. Ik weet niet welke bakkers u spreekt. Misschien
moeten wij eens samen werkbezoeken afleggen bij
bakkers. De echte ambachtelijke bakkers die ik spreek,
die iedere nacht om drie uur hun bed uit moeten om
brood te bakken, die zijn blij dat ze dat op zaterdagavond
een keer niet hoeven te doen, mijnheer Van der Ham.

Tweede Kamer

Winkelsluiting

De voorzitter: Ja, zeker.
De heer Van der Ham (D66): Mevrouw Smeets, hoe
verklaart u dan dat juist in de grensregio ontzettend veel
onzekerheid bestaat over dit wetsvoorstel en men het
daar niet wil?
Mevrouw Smeets (PvdA): Dat kan ik makkelijk verklaren,
mijnheer Van der Ham. Dat komt doordat er heel veel

27 oktober 2009
TK 16

16-1207

Smeets
waanideeën bestaan over dit wetsvoorstel. Dat is het
probleem. Iedereen denkt dat de zondagopenstelling
helemaal van de baan is, dat iedere winkel 52 zondagen
dicht gaat overal. Dat is niet zo. Dat is de reden dat er zo
veel onzekerheid bestaat.
De heer Van der Ham (D66): Dan moet u maar vaak
naar Limburg gaan om de echte argumenten te horen.
Mevrouw Gerkens (SP): Ik heb twee vragen. Mevrouw
Smeets, u hebt de indieners een vraag gesteld over de
centrale afweging. Is dat nu uw enige bezwaar tegen de
initiatiefwet? Mijn tweede vraag gaat wat dieper. U zegt
dat wij nu voldoende waarborgen hebben in de wet zoals
de minister die voorstelt. Wat daar echter niet bij zit ...
Sorry voorzitter, het is voor mij heel hinderlijk om een
debat te voeren als mensen achter mij in gesprek zijn.
De voorzitter: Mijnheer Elias, dat kan zo niet.
Mevrouw Smeets (PvdA): Kunt u uw vraag nog eens
herhalen, mevrouw Gerkens, want ik heb deze ook niet
meegekregen.
Mevrouw Gerkens (SP): U kiest er niet voor om de rol
van het mkb en van de werknemers expliciet in de wet
op te nemen. U zegt dat deze voldoende gewaarborgd is
het onderdeel over werkgelegenheid. Ik zie dat niet terug.
Zou u niet, als PvdA, de rol van de werknemer terug
willen zien in het wetsvoorstel?
Mevrouw Smeets (PvdA): De eerste vraag ging over de
centrale afweging. Wij vinden het grootste knelpunt in
het initiatiefwetsvoorstel inderdaad de centrale toets. Die
vinden wij niet noodzakelijk omdat er voldoende
spelregels zijn. Als de gemeenteraad op grond daarvan
een verordening opstelt, gaan wij ervan uit dat dit goed
gaat. Als er groepen zijn die denken dat hun belangen
niet goed of voldoende zijn meegewogen, kunnen die
naar de rechter stappen. Dat is een belangrijk punt. Het
initiatiefwetsvoorstel gaat bovendien wat dieper in op
bijvoorbeeld de avondopenstelling. Wij vinden dat die nu
al voldoende geregeld is. Dat zijn twee belangrijke
punten wat betreft het initiatiefwetsvoorstel.
De tweede vraag betrof de positie van de kleine
mkb’er en van de werknemer. Die vinden wij ontzettend
belangrijk. Daarom heb ik die expliciet genoemd in mijn
tekst. Er wordt naar de werkgelegenheid gekeken en naar
de economische bedrijvigheid. Onder die twee zaken
kunnen de rol van de werknemer en van de mkb’er
worden gebracht. Die belangen kunnen bovendien nog
worden uitgebreid door de gemeente. Wij vinden de
positie van deze groepen dus heel erg belangrijk, maar ik
vind dat zij onder de genoemde belangen hangen.
De voorzitter: Tot slot, mevrouw Gerkens.
Mevrouw Gerkens (SP): Dit is pas mijn tweede
interruptie, voorzitter.
Uiteindelijk kijkt de gemeente naar wat er in de wet
staat. In de wet staat niet dat de rol van de kleine
ondernemer en de werknemer is gewaarborgd. Dat is hij
niet. Het gaat in de wet over werkgelegenheid en
economische bedrijvigheid. Als ik mijnheer Van der Ham
hoor, moet iedereen gewoon op zondag gaan werken.
Dat is hartstikke goed. Vooral voor zwakke, zieke en

Tweede Kamer

Winkelsluiting

misselijke mensen, want die kunnen dan allemaal op
zondag aan de slag. Die belangen zijn dus volgens mij
niet gewaarborgd. Zou u er, als PvdA, niet voor moeten
zorgen dat dit punt nog in de wet komt?
Mevrouw Smeets (PvdA): Ik meen dat deze belangen nu
wel zijn veiliggesteld. Mevrouw Gerkens is al langer
Kamerlid dan ik. Zij weet daarom dat bij dit soort
debatten ook de Handelingen erg belangrijk zijn. Daarom
heb ik het in mijn spreektekst genoemd. Ik zeg het nog
maar een keer. Onder de economische bedrijvigheid en
onder de noemer van de werkgelegenheid zijn de positie
van de werknemer en de positie van de kleine mkb’er
gewaarborgd. Dat is zeer zeker heel belangrijk. Daarom
staat het dan ook in de Handelingen die daarvoor weer
kunnen worden gebruikt.
Mevrouw Gerkens (SP): Voorzitter, voor de laatste maal.
Als mevrouw Smeets het zo belangrijk acht, snap ik niet
waarom de PvdA het niet expliciet in de wet heeft laten
opnemen.
Mevrouw Smeets (PvdA): Ik kan mijzelf blijven herhalen.
Dat heb ik al een aantal maal gedaan. Ik meen dat ik heel
duidelijk ben geweest. Ik ben van mening dat het op
deze manier gewaarborgd is, want het is belangrijk.
De heer Elias (VVD): Ik wil mevrouw Smeets dezelfde
politieke vraag stellen als ik aan mevrouw Blanksma heb
gesteld aan het einde van haar betoog. Zal de eventuele
steun van de fractie van de Partij van de Arbeid voor de
voorstellen van minister Van der Hoeven volgens
mevrouw Smeets leiden tot een vermindering van het
aantal koopzondagen en acht zij dat ook gewenst?
Mevrouw Smeets (PvdA): Ik kan niet zeggen of dit zal
leiden tot een vermindering van het aantal koopzondagen. Dat week ik niet. Het zou zomaar kunnen afhangen
van de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen in
maart. Als er andere gemeenteraden komen te zitten –
linkser, rechtser, in het midden, whatever – kunnen er
heel andere beslissingen komen. Dan kan het zelfs het
geval zijn dat een gemeente beslist helemaal geen twaalf
koopzondagen meer te willen. Daarom kun je geen
antwoord geven op de vraag van de heer Elias. Het staat
overigens ook in het CPB-rapport dat het moeilijk is
hierop antwoord te geven.
De heer Elias (VVD): Over het CPB-rapport kom ik later
nog te spreken. Maar acht mevrouw Smeets het gewenst
dat er minder koopzondagen komen in Nederland? Zij
heeft toch een politieke visie. Acht zij die ontwikkeling
gewenst?
Mevrouw Smeets (PvdA): Wie goed naar mijn spreektekst heeft geluisterd, heeft gehoord dat ik heb gezegd
dat er een duidelijker omschrijving moet komen van wat
de wetgever heeft bedoeld met het toerismeregiem.
De voorzitter: De heer Elias, laatste maal.
De heer Elias (VVD): Mijn vraag luidt of mevrouw
Smeets het gewenst acht dat er in Nederland minder
koopzondagen komen.
Mevrouw Smeets (PvdA): Wij achten het zeer gewenst

27 oktober 2009
TK 16

16-1208

Smeets
dat rekening wordt gehouden met de belangen die ik
allemaal heb genoemd.
De heer Elias (VVD): Dat is geen antwoord.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik wil nog een vraag
stellen over de gemeenten. Mevrouw Smeets stelt dat zij
de positie van de gemeenteraden en de afweging binnen
de gemeenten heel erg belangrijk acht. Dat ben ik met
haar eens. Wij hebben een brief gekregen van de VNG.
Mevrouw Smeets zwaaide net met een mailtje dat zij had
gekregen, maar wij hebben ook een brief gekregen van
de VNG.
Mevrouw Smeets (PvdA): Ja. Die heb ik ook gelezen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): De VNG schrijft de
aanscherping van de wet overbodig en disproportioneel
te vinden. Bovendien acht de VNG de koppeling tussen
toerisme en winkelopenstelling achterhaald en niet meer
van deze tijd.
Mevrouw Smeets (PvdA): Ja.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Als ik naar mevrouw
Smeets luister, vraag ik mij af wat er dan werkelijk gaat
veranderen. Nu stelt de gemeenteraad toch ook vast
wanneer de toerismebepaling gaat gelden? Dat kan dan
bijvoorbeeld dus nog steeds voor de Mongoolse
Vruchtbaarheidsdag zijn? Of kan dat niet meer? Als de
gemeenteraad vaststelt dat dit een belangrijke feestdag
is en daarom op die dag de extra openstelling op zondag
laat plaatsvinden, vindt mevrouw Smeets dat dan goed?
Of gaat zij in dat geval vanuit Den Haag zeggen dat het
niet mag?
Mevrouw Smeets (PvdA): Ik meen dat mevrouw Van
Gent een aantal zaken door elkaar haalt. Zij stelt een
aantal vragen aan mij. Ik ken de brief van de VNG. Ik ben
het niet eens met de VNG.

mee eens en vindt dat de gemeente die afweging te
soepel maakt. De gemeente maakt haar afweging en de
raad neemt daar een besluit over. Volgens mij is er
niemand, de minister niet, de Tweede Kamer niet, die
met een opgeheven vingertje zegt dat het niet gaat
gebeuren zoals de gemeente dat heeft afgewogen. Elke
gemeente kan dus in principe besluiten niet 12 koopzondagen maar bijvoorbeeld 30, 40 of 50 koopzondagen toe
te staan.
Mevrouw Smeets (PvdA): Dat kan, maar eerst zal de
gemeente moeten bekijken of er sprake is van substantieel autonoom toerisme. Als dat zo is, moeten alle
belangen worden afgewogen. Daar zou uit kunnen
komen dat men 52 koopzondagen wil. Dat wordt niet
meer getoetst bij het ministerie voor Economische
Zaken.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Mevrouw Smeets
weet net zo goed als ik dat er altijd wel een feestdag of
een bijzonder evenement te vinden is. Dat kan een
gemeente heel mooi autonoom toetsen. Maar waarom
moet de krampachtigheid van die niet-werkende
toerismebepaling nog verder worden opgepept, terwijl
het in de praktijk niets uitmaakt omdat de gemeente
daarover autonoom kan blijven beslissen?
Mevrouw Smeets (PvdA): Ja, mits aan een aantal
voorwaarden wordt voldaan. Ik herhaal nog eens dat de
wetgever daarvoor een aantal centrale spelregels heeft
gesteld. Als de gemeenteraden daaraan voldoen, hebben
zij de vrijheid te besluiten dat er zeg 12 of 52 koopzondagen worden ingesteld.
De voorzitter: U hebt nu drie keer geïnterrumpeerd,
mevrouw Van Gent. U krijgt nu het woord, als u daar
nog behoefte aan heeft.
©

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dat is precies mijn
punt. Het beleid van de gemeenten is om daarop hun
afweging te maken. Een aantal mensen is het daar niet

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. Hartelijk
dank voor het woord. Ik ben u daar zeer erkentelijk voor.
Allereerst wil ik de initiatiefnemers welkom heten in
vak K. Het is altijd een bijzonder moment als collegaKamerleden daar zitting nemen. Ik heb het de hele avond
zitten aankijken, maar ik moet zeggen dat ik het een
soort monsterverbond vind van christelijk-conservatief en
socialistisch. Er werd al bijna over een liefdesbaby
gesproken, maar dat werd nog net goedgemaakt. Het
moet niet gekker worden, denk ik dan. Het lijkt een heel
eigentijdse combinatie, want wie had gedacht dat SP en
SGP nog eens samen in vak K zouden zitten? Toch valt
het mij tegen. Het lijkt heel modern, maar het is wel heel
erg van de vorige eeuw, als je kijkt naar het wetsvoorstel
waarmee ze komen. Ik zou het bijna een toeristische
attractie op zich willen noemen. Maar dat is totaal
subjectief, en daar moet je erg mee oppassen.
Het slagveld overziend, denk ik dat het blijft bij SP en
SGP. De minister, die ik ook van harte welkom heet in
vak K, al is zij gewend daar te zijn, evenals de medewerker van de initiatiefnemer, scherpt de wet nog verder
aan. Ik denk dan ook dat SP en SGP alleen blijven staan.
Laat ik maar meteen verklappen dat ik dat niet heel erg
vind.
Wij spreken over de wijziging van de Winkeltijdenwet,
altijd al een wet waar veel over te doen is of waar veel

Tweede Kamer

27 oktober 2009
TK 16

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Oké.
Mevrouw Smeets (PvdA): Dat mag al wel duidelijk zijn
uit mijn spreektekst. Ik zal dan ook het amendement van
mevrouw Van Gent niet steunen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Neen?
Mevrouw Smeets (PvdA): Dat zou misschien immers ook
nog een vraag van mevrouw Van Gent zijn. Dat mag,
denk ik, intussen ook wel helder zijn. Op het punt van de
toerismebepaling komen wij bij de vraag wat de
gemeenteraad wel en niet mag. Er is sprake van
beoordelingsvrijheid en beleidsvrijheid. Het toerismeaspect zal de gemeente gaan bekijken. Als sprake is
van substantieel autonoom toerisme, komt de vraag aan
de orde of de gemeente koopzondagen wil. Vervolgens is
het een zaak van het afwegen van de belangen. Niet
meer en niet minder. Ik kan hier de vraag wat toerisme
dan wel is, niet beantwoorden want toerisme kent heel
veel verschijningsvormen.

Winkelsluiting

16-1209

Van Gent
misverstanden over zijn, zoals mevrouw Smeets het zegt.
Volgens mij valt het allemaal wel mee, maar als je hoort
dat het gaat om de inkadering van de bevoegdheid om
vrijstelling te verlenen of een ontheffingsbevoegdheid
toe te kennen in verband met de toeristische aantrekkingskracht van de gemeente, is dat alleen al aanleiding
tot misverstanden. En dan hebben wij nu ook het
initiatief van de heer Van der Vlies en mevrouw
Gesthuizen, die een nadere bepaling van de toerismebepaling willen. Daar zal ik straks nog iets over zeggen.
Winkels mogen nu 12 keer per jaar op zondag open
zijn. Het hoeft niet, het is dus geen verplichting. Als een
winkelgebied aan bepaalde voorwaarden voldoet, mag
de gemeente toestaan om daar vaker dan 12 keer per
jaar een koopzondag in te stellen. Dat mag als er sprake
is van grensoverschrijdend verkeer, op grond van
plotseling opkomende omstandigheden – een mysterieus
iets – en ten behoeve van het toerisme. Met name op
deze toerismebepaling wordt vaak een beroep gedaan.
Volgens dit christelijkconservatieve kabinet gaan
koopzondagen ten koste van de zondagsrust, de
leefbaarheid, de veiligheid en de openbare orde. Uit
religieusideologische motieven – waar op zichzelf niets
op tegen is, want dat kan een motivatie zijn om met
voorstellen te komen – wil het kabinet het gemeenten
moeilijker maken om koopzondagen toe te staan. De
minister vindt het onwenselijk dat het aantal koopzondagen in Nederland toeneemt en wijt dat grotendeels aan
de te ruime interpretatie van de toerismebepaling. De
minister wil dat gemeenten alleen nog maar gebruik
mogen maken van de uitzonderingsregel als het toerisme
van substantiële omvang is en als dat niet ten koste gaat
van de zondagsrust en de leefbaarheid. Ik persoonlijk
vind de zaterdagochtendrust heel erg belangrijk. Dan lees
ik op mijn gemak de zaterdagkranten, met een croissantje en een kopje koffie en Radio 2 op. Dan luister ik
eerst naar Cappuccino en daarna naar Spijkers met
koppen. Ik vind dat altijd een heerlijk moment in de
week. Dan ben je blij dat je niet in een overvolle winkel
boodschappen hoeft te doen, maar dat is een persoonlijke afweging die iedereen zelf moet kunnen maken.
De minister heeft bij een eerder spoeddebat over deze
kwestie aangegeven dat de wetswijziging niet eerder dan
medio juli, maar misschien nog wel later kan ingaan en
dat er een overgangsregeling van een jaar komt. Ik zit
niet op deze aanscherpingen te wachten. Wat mij betreft
doet de minister het rustig aan, want beter ten halve
gekeerd dan ten hele gedwaald. Misschien gaat de crisis
ook nog een keer voorbij. Dan kunnen wij altijd nog
kijken, maar ik zie het probleem verder niet. De VNG
geeft ook aan dat er eigenlijk geen probleem is. Er is nu
een soort knutselcompromis gevonden waardoor het net
lijkt alsof wij wat doen, terwijl het er in de praktijk nog
steeds op neerkomt dat de gemeenten een en ander zelf
kunnen beslissen. Wij moeten hier niet vanuit de ivoren
toren afvinken of de toeristische bepaling op een goede
manier is ingevuld.
De vermeende ontwikkeling dat er steeds meer
koopzondagen zijn en dat dit de aanleiding is voor dit
kabinetsvoorstel, is ongegrond. Dat zeg ik niet alleen,
ook de Raad van State zegt dat. Slechts 3% van de
gemeenten maakt gebruik van de meest ruime toerismebepaling. Daar hoeven wij dus ook niet zo hysterisch
over te doen. De heer Van der Vlies en mevrouw
Gesthuizen gaan nog een stapje verder met het aan
banden willen leggen van de koopzondagen. Ze willen

Tweede Kamer

Winkelsluiting

een verdere aanscherping van de toerismebepaling. De
vrijstelling mag slechts worden verleend voor een in de
verordening aangeduid deel van de gemeente. Het
toerisme moet structureel en uitzonderlijk van aard en
omvang zijn. De aantrekkingskracht moet zijn gelegen
buiten de verkoopactiviteiten. De winkels moeten direct
in het toeristische gebied zijn gelegen, wat dat ook mag
zijn. De verordening kan pas in werking treden na
goedkeuring van de minister van EZ. Het is voor de
minister leuk dat zij zoveel macht krijgt, maar volgens
mij zit zij daar helemaal niet op te wachten. De minister
kan ook nog nadere regels stellen. Aan de verordening
kunnen voorschriften en beperkingen worden verbonden
ten aanzien van bedrijfstakken en productsoorten. Als er
te weinig wordt gehandhaafd, kan de minister de
verordening nietig verklaren. Ik kan het niet helemaal
inschatten, maar ik ken de minister al een aantal jaren. Ik
denk persoonlijk dat zij hier helemaal geen zin in heeft.
Zij moet het ook helemaal niet willen om op zo’n manier
te gaan werken. Het is ook terug naar de vorige eeuw
toen er vanuit Den Haag voor een soort wethouder van
Nederland werd gespeeld, met de minister als een soort
″Big sister is watching you″, die het allemaal gaat
controleren. Daar moeten wij echt niet aan beginnen.
De tijden veranderen. Als ik dat zeg, komt de heer Van
der Staaij naar voren.
De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Mevrouw Van
Gent spreekt over de vorige eeuw en dat de tijden
veranderen. Doelt zij daarmee concreet op de wetsbehandeling uit 1995 toen de fractie van GroenLinks nog
vrij kritisch was over de uitbreiding van de zondagopenstelling?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): De tijden veranderen,
net als levenspatronen. Het is zinnig om daar serieus
naar te kijken. GroenLinks is een partij die dat met open
mind tegemoet treedt. Wij waren indertijd inderdaad
kritisch. Vandaar ook dat de GroenLinks-fractie nu niet
liberaal doorslaat, zoals sommige andere collega’s in
deze Kamer, door te zeggen: laat alles maar vrij en laat
alles maar waaien. Daarom ook heb ik dat uitstekende
amendement ingediend, waarop ik zo nog even
terugkom. Daarin zeg ik: laat de gemeenteraad die goede
afweging maken. Dat kan betekenen dat er van 0 tot zeg
50, 51 of misschien net 52 koopzondagen zijn. Dat lijkt
mij een heel goede afweging. Dan kunnen ook de
gemeenten waarin de SGP, of weet ik welke partij waar
sterk is vertegenwoordigd, daarin een goede balans
vinden.
De heer Van der Staaij (SGP): In 1995 vond GroenLinks
de stap van acht naar twaalf koopzondagen nog te ver
gaan. Zijn de ontwikkelingen sinds die tijd zodanig
veranderd dat u nu ineens veel meer ruimte wilt geven
aan gemeenten?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ja, ik denk zeker dat
er ontwikkelingen zijn geweest waardoor dit veranderd
is. Wij vinden nog steeds dat er ook op gemeentelijk
niveau een goede afweging gemaakt moet worden. Dat
heeft onder andere te maken met de kleine middenstanders en de samenstelling daarvan, en wellicht met
politieke keuzes: hoe is de gemeente samengesteld, en
vinden mensen het wenselijk of onwenselijk om op
zondag de winkel open te zetten? Daarin moet je een

27 oktober 2009
TK 16

16-1210

Van Gent
evenwichtige afweging maken. Wij vinden het echter ook
te ver gaan om te zeggen dat het per se bij twaalf moet
blijven. Ook willen wij niet de krampachtige toerismeverordening die echt nergens op slaat, zoals u net zo goed
weet als ik. Wij proberen dit nu dus keurig netjes te
regelen. Het kan heel goed zijn dat er talloze gemeenten
zijn die nul genoeg vinden, of twee, of vijf. Laat die
gemeenten dat maar afwegen. Als er gemeenten zijn die
elke zondag de winkels open willen hebben, dan willen
wij dat niet vanuit Den Haag verbieden. Maar dan gaan
wij misschien wel in de gemeenteraad waar daarover
wordt gesproken, een bepaald standpunt daarover
innemen, afhankelijk van de omstandigheden in die
gemeente.
De heer Van der Staaij (SGP): Een laatste keer op dit
punt: bij de behandeling van de Winkeltijdenwet heeft de
heer Rabbae nogal een punt gemaakt van de milieubelasting en van het consumentisme. Dat waren ook
allemaal argumenten om daarin toch wat restrictief te
zijn, ook vanuit het Rijk. Geldt dat niet meer? Is het
milieu zo opgeknapt dat het argument niet meer geldt in
de GroenLinks-fractie, en is het consumentisme niet
meer zo’n punt als in 1995? Zijn er zodanige veranderingen opgetreden?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik wil u wijzen op de
wijze woorden van minister Van der Hoeven. Tijdens
eerdere debatten over dit onderwerp heeft zij gezegd dat
je een euro maar één keer kunt uitgeven. Op zich heeft
zij daar een punt. Dat kun je op zaterdag doen, maar
wellicht kun je het ook op zondag doen. Wij zijn
helemaal niet van ″shop till you drop″, of hoe heet dat,
″winkelen tot je erbij neervalt″. Je kunt ook op de fiets
naar de stad, mijnheer Van der Staaij. Het is maar een
kleine tip. Ik denk dat je daarmee gewoon een beetje
relaxed moet omgaan. Ik houd zelf helemaal niet van
winkelen op zondag, maar ik matig mij niet aan om dat
anderen te verbieden omdat ik zelf iets anders wil doen.
De tijden veranderen, maar de winkeltijden gaan daar
in onze ogen nog onvoldoende in mee. Nederland heeft
in groten getale afscheid genomen van het traditionele
kostwinnersmodel, waarbij de man de kost verdient en
de vrouw zorgt voor de huishouding, de kinderen en de
boodschappen. Nederland telt inmiddels veel werkenden,
waaronder veel vrouwen en alleenstaanden. Zij hebben
doordeweeks soms te weinig tijd om de boodschappen
te doen. Zij moeten op zaterdag shoppen in een
heksenketel. Als mensen ervoor kunnen kiezen om ook
op zondag naar de winkel te gaan – begrijp mij goed: het
mág; het hoeft niet – bespaart dat een hoop stress en
gegoochel met tijd. Dat past bij een moderne en flexibele
samenleving. Onderzoek van het CNV laat zien dat 80%
van de Nederlanders het zeer belangrijk vindt dat zondag
een dag is waarop je de vrijheid hebt om te doen en te
laten wat je wilt. Dus ook om te winkelen, zou ik zeggen.
Mevrouw Gerkens (SP): En slechts 12% vindt het
belangrijk om te kunnen winkelen op die zondag. U zei:
ik ben niet van de partij van ″shop until you drop″, maar
waarschijnlijk wel van ″job until drop″. Wat vindt u ervan
dat er door vier vakbonden 40.000 handtekeningen zijn
verzameld van werknemers die een beperking van de
zondagopenstelling willen?

ging ik zelf werken bij de FNV. Wat gebeurde er toen?
Een van de eerste actiepunten waar ik mee werd
geconfronteerd, was de uitbreiding van de winkeltijden
bij de supermarkten van zes naar acht uur. De FNV was
daar mordicus tegen. Ik werkte daar toen en heb meteen
gezegd dat ik dat niet ging verdedigen. Dat vond ik totaal
achterhaald aangezien iedereen in die tijd na het werk
compleet gestrest tussen half zes en zes in ellenlange
rijen bij de kassa’s in de supermarkten om boodschappen te doen. Ik vond het dus een heel goed punt van
Paars om dat taboe te doorbreken. De vakbonden
hebben daar een andere mening over. Dat vind ik op zich
prima. Het is echter niet zo dat ik ook meteen ″boe″ roep
als de vakbonden ″boe″ roepen. De GroenLinks-fractie
maakt een eigen afweging hoe zij daarmee omgaat. De
vakbonden of degenen die daartegen hebben geageerd,
vind ik toch een tikkeltje conservatief. Laat ik het
volgende erbij zeggen, voordat u zich daar zorgen over
maakt. Natuurlijk vindt ook de GroenLinks-fractie dat
mensen goed moeten worden betaald als zij op zondag
werken en dat zij daar niet toe moeten worden gedwongen. Er zijn echter voldoende mensen die op zondag of
op andere tijden gaan werken. Overigens noemt u die
mensen steeds ″ziek, zwak en misselijk″, wat ik een
beetje irritant vind. Het gaat om heel veel parttimers,
jongeren en vrouwen die het prima vinden om op dit
soort tijden te werken, als zij daar maar goed voor
worden betaald.
Mevrouw Gerkens (SP): Ik heb hen niet ziek, zwak en
misselijk genoemd. De heer Van der Ham heeft dat
gedaan.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Nou, u hebt het wel
iedere keer herhaald. Dat heeft de heer Van der Ham niet
gezegd.
Mevrouw Gerkens (SP): Dat heeft de heer Van der Ham
wel gezegd. Hij heeft gezegd dat die banen op zondag
juist voor de zwakkeren van onze samenleving zijn.
De heer Van der Ham (D66): Even voor de duidelijkheid:
ik heb het niet over ziek, zwak en misselijk gehad. Daar
heeft de SP het voortdurend over. Ik heb het gehad over
mensen die moeilijker een baan kunnen vinden en die
juist bij dat soort banen een fantastische mogelijkheid
krijgen. Dat mevrouw Gerkens dat ziek, zwak en misselijk
noemt, is echt aan haar.
De voorzitter: Het is gecorrigeerd.
De heer Graus (PVV): Mogelijk is er verwarring, want ik
heb gesuggereerd dat de heer Van der Ham mogelijk
ziek, zwak en misselijk is. Het leek wel of hij ziek was en
koorts had.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dat is weer wat
anders!
De voorzitter: Dat is inderdaad weer wat anders.
De heer Van der Ham (D66): Dat vergeef ik de heer
Graus.

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Midden jaren negentig

Mevrouw Gerkens (SP): Nee, het is waar. De heer Van
der Ham heeft alleen maar gesuggereerd dat de

Tweede Kamer

27 oktober 2009
TK 16

Winkelsluiting

16-1211

Van Gent
zondagopenstelling ook een mooie sociale werkplaats is.
Daar heb ik tegen geageerd.
Maar mevrouw Van Gent zegt dat zij niet het standpunt van de vakbond hoeft over te nemen. Dat is zo. Het
gaat wel om 40.000 handtekeningen. Zij zegt dat het gaat
om de vrijheid van de consument. De consument moet
die vrijheid hebben. Erkent zij echter dat de vrijheid van
de een juist de beperking van de ander is? De waarheid
is dat die banen wel onder druk komen te staan. De
waarheid is dat mensen wel onder druk worden gezet
om op zondag te werken. De waarheid is dat bij iedere
cao-onderhandeling de zondagtoeslag eruit dreigt te
vallen. Die waarheid is dus wel degelijk aanwezig. Zou u
dus niet iets meer oog moeten hebben voor de belangen
van de werknemer?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik laat mij helemaal
niet zeggen dat ik geen oog heb voor de belangen van
werknemers. Dat vind ik complete flauwekul. Mevrouw
Gerkens schetst ook een beeld dat buiten de werkelijkheid staat. Zij heeft het over 40.000 handtekeningen. Ik
kan misschien ook wel zo veel handtekeningen verzamelen, al vind ik 40.000 op zich veel. Ik vraag mij echter af
of die zijn van mensen die ook werken op die tijden.
Daarnaast kan ik ook zo 40.000, 80.000. 400.000,
misschien wel miljoenen mensen noemen die niet elke
zondag maar wel regelmatig ook op zondag of op de
koopavond naar de winkel gaan. Dezelfde mensen die er
soms tegen zijn, willen wel graag zelf ook een keer naar
de meubelboulevard op koopavond, zondag, tweede
kerstdag, vijfde pinksterdag en ga zomaar door.
Natuurlijk ben ik ervoor dat er dan goede arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden zijn – daar zal ik met
mevrouw Gerkens voor strijden – maar ik vind het te ver
gaan om in deze tijd zo de hakken in het zand te zetten
en zo alles vanuit hier te willen regelen. Ook ik zeg dat
de vrijheid van de een niet ten koste moet gaan van de
vrijheid van de ander. Het is ook jammer dat de heren
Elias en Graus daar liberaal in doorslaan door te zeggen:
laat het allemaal maar waaien. Ik stel: laat de gemeenten
daar een goede afweging in maken. Als er in een
gemeente veel mensen zijn die graag op zondag
winkelen, goed wordt gekeken naar de kleine winkels en
een totale afweging wordt gemaakt, dan zie ik niet in
waarom vanachter deze katheder, vanuit vak-K of
vanachter de interruptiemicrofoon moet worden besloten
dat dit niet zou mogen.

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Mevrouw Gerkens, u
bent toch zelf ook vertegenwoordigd in heel veel
gemeenten? Als u het volgend jaar maart goed blijkt te
doen, houdt u ook die stevige positie. U kunt dan in al
die gemeenteraden in debat gaan met de VVD – niet met
de PVV, want die zijn niet heel ruim vertegenwoordigd in
alle gemeenten – met ons en met D66. Het is echt onzin
wat u zegt. Dan het punt van de 40.000 handtekeningen.
Er worden ook wel eens handtekeningen opgehaald op
een punt waar ik het gewoon niet of niet helemaal mee
eens ben. Misschien maakt u dat ook wel eens mee,
mevrouw Gerkens. Dan is het aan een politieke partij om
daar een keuze in te maken. Wij zijn natuurlijk geen
populisten die bij voorbaat elke handtekening over welk
onderwerp dan ook steunen. Dat moet je zelf kritisch
analyseren en daar moet je zelf kritisch een afweging in
maken. En dat doe ik.
De heer Elias (VVD): Ik wil best helpen bespoedigen dat
wij het niet al te laat maken, maar dan moet ik toch niet
zo uitgedaagd worden als mevrouw Van Gent doet.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Heb ik dat gedaan?
De heer Elias (VVD): Ja, door een aantal keren te zeggen
dat de VVD voorstander is van ″dingen maar laten
waaien″ en ″alles vrijgeven″ en noem maar op. Ik zal
straks met principiële argumenten toelichten waarom wij
ervoor kiezen om het de winkelier zelf te laten bepalen.
Daar mag mevrouw Van Gent het mee oneens zijn, maar
het is niet fair om dat ″laat maar waaien″ te noemen. Het
is een bewuste keuze die te maken heeft met de
veranderde samenleving, waarover zij het zelf ook had.
Dat zij toevallig ergens anders uit komt, is haar goed
recht, maar zij moet daar niet zo’n karikatuur van maken.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dit kan wel een
bewuste keuze zijn van de VVD – deze respecteer ik
natuurlijk ook – maar ik moet wel zeggen dat in de
systematiek van de heer Elias de vrijheid van de een ten
koste kan gaan van die van de ander. Dan heb ik het
erover dat ik het gewoon beter vind om op de gemeentelijke niveaus in die bijzondere gemeentelijke situatie ook
de afwegingen te maken over: wat betekent dit voor de
rest van het bedrijfsleven? Dat vind ik heel erg redelijk.
Met wat de heer Elias wil, zullen de sterksten wellicht
alleen overleven. GroenLinks vindt dat te ruig.

Mevrouw Gerkens (SP): Ik ben wel een beetje geschrokken van het feit dat GroenLinks zo gemakkelijk 40.000
handtekeningen opzijzet. Dat had ik van een redelijk
actiebereide partij als GroenLinks niet verwacht. Waarvan
akte.

De heer Elias (VVD): Dan rust op mevrouw Van Gent de
verplichting om aan te geven waar dan iemand verplicht
wordt, op zondag iets te doen waar hij geen zin in heeft.
Dat is namelijk absoluut niet het geval. Ik zal dat straks
ook betogen.

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Maar mevrouw
Gerkens, er kunnen ook wel eens handtekeningen ...

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Het gaat mij er ook
niet om dat je dit verplicht. Het gaat mij erom dat je een
afweging maakt over de vraag wat bijvoorbeeld een heel
ruime zondagopenstelling voor het lokale bedrijfsleven,
en ook voor de kleinere bedrijven, betekent. Daar moet je
met elkaar een evenwichtige afweging in kunnen vinden.
Die redelijkheid vraag ik. Ik vraag er niet om dat elke
ondernemer het bij voorbaat zelf kan beslissen. Ik vind
dat er een politieke, maatschappelijke en inhoudelijke
afweging over moet worden gemaakt op plaatselijke
niveaus.

De voorzitter: Niet door elkaar.
Mevrouw Gerkens (SP): Mevrouw Van Gent gaat enorm
voorbij aan het olievlekprincipe, waar wij het al eerder
over hebben gehad. Zij zegt de facto hetzelfde als de
heren Elias en Graus. Het heeft hetzelfde resultaat. Als
wij zo doorgaan, hebben wij straks overal zondagsopeningen. Dan is het dus geen autonomie van de gemeenten.

Tweede Kamer

Winkelsluiting

27 oktober 2009
TK 16

16-1212

Van Gent
De heer Elias (VVD): Met als uitkomst dat in de ene
gemeente op drie kilometer van de andere het een
gebeurt en drie kilometer verderop iets anders. Mooie
afweging.

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik denk dat niet,
mijnheer Graus, maar wellicht komen wij elkaar niet
nader. Op dit moment wordt die afweging ook op
gemeentelijk niveau gemaakt. Er staat een enigszins
idiote toerismebepaling in de wet waarmee men alle
kanten uit kan. Ik kom daarop nog terug.
Ik zei reeds dat uit het onderzoek van het CNV blijkt
dat 80% van de Nederlanders het zeer belangrijk vindt
dat zondag een dag is waarop men de vrijheid heeft om
te doen en te laten wat men wil en dus ook om te
winkelen. Dat gold met name voor mannen, 60-minners,
niet-religieuzen en mensen uit grote steden en randgemeenten. Dat gemeenten en winkels op creatieve wijze
zoeken naar ruimte binnen de huidige wet, geeft aan dat
zowel consumenten als winkeliers behoefte hebben aan
meer keuzevrijheid op die gemeentelijke niveaus.
Exemplarisch was C1000 in Amsterdam-Noord die van
iedere dag een feestdag maakte. De feestdagen die
werden aangegrepen waren de Tsjechische Johannes
Husdag, het Belgische Hoppefeest, de Franse Grootmoederdag, het Thais Nieuwjaar, de Chinese Dag van het
Kind, de Servische nationale feestdag, de Braziliaanse
Onafhankelijkheidsdag en natuurlijk, mijnheer Van der
Ham, de Mongoolse Vruchtbaarheidsdag. Laat ik die
laatste niet vergeten, want dat is wel de ontdekking van
de avond. Dit geeft aan dat de toerismebepaling niet
werkt.

Je hoeft geen hooggeleerde econoom te zijn om te
begrijpen dat de economie vanzelf instort als mensen
geen geld meer uitgeven. Als de economie in slecht weer
verkeert, is het erg onverstandig om het mensen
moeilijker te maken om te winkelen of de dagelijkse
boodschappen te doen. De werkloosheid gaat op korte
termijn omhoog wanneer winkels vaker hun deuren
moeten sluiten en dat is misschien nog wel erger. Het
gekissebis over de economische effecten komt vooral
door een CPB-onderzoek dat slechts gebaseerd is op
aannames en schattingen. Consumenten en ondernemers zijn nu vooral gebaat bij duidelijkheid in plaats van
bij onzekerheid over wat er nu gaat gebeuren.
Ik kom nu bij mijn inmiddels beroemde amendement,
ingediend op 11 maart 2009. Zoveel gemeenten als
Nederland telt, zo groot is de variatie in wensen en
behoeften. Als het Rijk één norm oplegt, botst dat per
definitie met deze diversiteit. GroenLinks wil met dit
amendement de gemeenten de vrijheid geven om zelf te
mogen bepalen hoeveel koopzondagen zij per jaar willen.
Dit mogen zij in onze ogen in alle vrijheid doen zonder
zich te moeten beroepen op symbolische voorwaarden
zoals de toerismebepaling. Deze eis is onzinnig en raar.
Waarom mag een winkel wel voor toeristen open en niet
voor de eigen burgers? Door gemeenten de vrijheid te
geven, kan een gemeente als Staphorst ervoor kiezen om
de winkels nooit op zondag te openen en toeristisch
gebieden als Scheveningen, Amsterdam, Batavia Stad
(die lijst kan wat mij betreft eindeloos zijn) kunnen van
iedere zondag een koopzondag maken en een andere
gemeente kan kiezen voor een optie daartussenin. Dat
gemeenten hiermee zorgvuldig omgaan, heeft Utrecht in
2005 bewezen met het referendum over het verruimen
van de koopzondagen nadat Utrechters zich hadden
uitgesproken hiervan geen voorstander te zijn.
Ik vraag de minister of het wetsvoorstel getoetst is aan
de Europese dienstenrichtlijn en het EG-Verdrag. Zo nee,
waarom is dat niet gebeurd? Daarover is toch wat
misverstand ontstaan. De vestiging van detailhandel valt
namelijk onder de werking van artikel 43 EG-Verdrag en
de dienstenrichtlijn. Ik wil hierover graag opheldering.
Ik wil de minister ook heel indringend vragen wat er
concreet verandert als haar voorstel wordt overgenomen.
Wordt dan de keuzevrijheid van de gemeenten ingeperkt
of kunnen zij blijven opereren zoals nu het geval is? Zou
de minister het een wenselijke uitkomst vinden dat het
aantal koopzondagen vermindert of kan zij leven met de
manier waarop het nu gaat? De minister heeft natuurlijk
ook de brief van de VNG gezien. Ik ben benieuwd naar
haar reactie op de brief van de VNG, want die was
glashelder en is een groot pleidooi voor mijn amendement om het aan gemeenten te laten.
Wij hebben bondgenoten en tegenstanders in dit
debat; dat is mij ook wel helder geworden. Hoewel ik de
samenwerking tussen de SP en de SGP spannend vind,
zullen wij die aanscherping zeker niet steunen, want wij
vinden die veel te ver gaan. Dat zei ik ook al in mijn
inleiding.
Het voorstel van de minister is een ″oplossing″ voor
een niet bestaand probleem. Ik zou er toch een reactie
van de minister op willen.
Bondgenoten hebben wij genoeg in de stellingname
die wij hebben ingenomen. Ik noem – misschien is dit
ook interessant voor mevrouw Gerkens, want hoeveel
handtekeningen zijn dat wel niet in totaal? – de Consumentenbond, het Centraal Bureau Levensmiddelenhan-

Tweede Kamer

27 oktober 2009
TK 16

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Mijnheer Elias, dat is
echt complete flauwekul. Nu vinden ook niet alle
koopzondagen op dezelfde zondag plaats. Het kan heel
goed zijn dat in Groningen de koopzondag de eerste
zondag van de maand plaatsvindt en in Zwolle, of in
Assen, in Hoogeveen, het maakt mij allemaal niet uit, op
de tweede zondag van de maand. Je kunt er dan ook
nog voor kiezen om, als in Groningen de winkels niet
open zijn, in de buurt te gaat shoppen in een gemeente
waar ze wel open zijn. Ik vind het echt geen goed
houdbaar argument.
De heer Graus (PVV): Mevrouw Van Gent bevestigde
zojuist dat zij helemaal niet goed naar mijn betoog heeft
geluisterd door te zeggen dat de PVV en de VVD het
maar ″laten waaien″. Ik heb namelijk juist gezegd dat D66
en GroenLinks op hun manier de boel laten waaien en
ook dat er een ongelijk speelveld komt en dat bedrijven
dadelijk nog meer klappen in de nek krijgen. Dit heb ik in
de interruptie bij de heer Van der Ham duidelijk gemaakt.
Ik ben zelfs ook verdergegaan dan de VVD. Ik heb gezegd
dat wij niet alleen maar rekening houden met de vrijheid
van de ondernemer en met de vrijheid van de consument, die de heer Van der Ham ook gebruikt. Ik heb het
gehad over de vrijheid van degenen die wel op zondag
willen werken. Ik heb er een derde groep bij betrokken.
Dat heeft niets te maken met ″zomaar laten waaien″.
Juist niet! Ik koester die mensen juist en ik bedoel het
juist goed. Dat is helemaal niet ″zomaar laten waaien″. Ik
maak mij zorgen om wat mevrouw Van Gent en de heer
Van der Ham willen. Als zij het aan de gemeenten
overlaten, ontstaat een nog ongelijker speelveld en gaan
er nog meer klappen vallen.

Winkelsluiting

16-1213

Van Gent
del, de VNG, de gemeenten Amsterdam, Rotterdam en
Den Haag, Horeca Nederland, de Kamers van Koophandel en MKB-Nederland. Een door Q&A uitgevoerd
onderzoek liet zien dat ongeveer 67% het eens is met de
stelling dat gemeenten mogen bepalen hoe vaak de
winkels open zijn. Dat lijkt mij toch ook een interessant
onderzoek.
Inderdaad, een van onze tegenstanders – het zijn er
eigenlijk helemaal niet zo veel; wij hebben ook een
aantal mails gehad die ik natuurlijk serieus neem – zijn
de vakbonden. Maar daar heb ik net al antwoord op
gegeven.
Mijn laatste opmerking is een vraag aan de minister.
Gezien de wat wiebelige onderbouwing van het Centraal
Planbureau wat betreft de economische effecten van de
verschillende voorstellen, zou ik het gewenst vinden om
een vergelijkend onderzoek te laten uitvoeren naar de
economische gevolgen a. bij aanscherping van de
toerismebepaling in de Winkeltijdenwet en b. bij het
geven van gemeentelijke vrijheid voor het bepalen van
het aantal koopzondagen per jaar. Wanneer je onderzoekt
welke economische effecten dat heeft, kun je een betere
onderbouwing geven en een betere afweging maken. Ik
overweeg trouwens een motie op dit laatste punt.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Mevrouw Van
Gent geeft aan dat zij graag wil, door middel van een
amendement, dat alles wordt overgelaten aan de
gemeenten. Vervolgens geeft zij het voorbeeld van
Utrecht, dat een referendum heeft uitgeschreven. Zij
dient nu een amendement in. Graag wil ik van haar
horen of zij ook van plan is om de verplichting van een
referendum op te nemen. Op welke manier wil zij anders
ook de democratie, ook de burgers betrekken in de
besluitvorming?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Nee, dat ga ik hier
niet opnemen. Dat kan de gemeente heel goed zelf
regelen. Al die gemeenteraadsleden kunnen in de
politieke verhoudingen een afweging maken hoe zij dat
voorleggen. In maart hebben wij weer gemeenteraadsverkiezingen. Als het je niet bevalt, kun je je stem
veranderen, inspraakavonden organiseren en ga zo maar
door. Ik ga hier niet het referendum regelen. Maar ik vind
het ook prima als het gebeurt op gemeentelijk niveau,
want ik vind het eigenlijk wel goed. Democratie is niet
voor bange mensen, ook niet op gemeentelijk niveau.
De voorzitter: Dank u wel. Het woord is aan de heer
Van der Staaij. Ik wil u nogmaals vragen om u te
beperken, want ik zie aankomen dat de laatste spreker
anders niet meer aan het woord kan komen.
©
De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Het is geen
alledaags gebeuren: de SGP en de SP samen in vak K
om een initiatiefwetsvoorstel te verdedigen en een
minister van Economische Zaken die aanschuift, niet
alleen om de Kamer als adviseur te dienen bij dit
initiatiefwetsvoorstel, maar ook om een eigen wetsvoorstel over hetzelfde onderwerp te verdedigen dat in feite
een ″light″ versie is, oneerbiedig gezegd, van het
wetsvoorstel van de initiatiefnemers.
Het is geen alledaags gebeuren. Met alle respect voor
de wetgevende initiatieven van de minister: voor

Tweede Kamer

Winkelsluiting

parlementariërs is het toch altijd nog een zodanig extra
bijzonder gebeuren dat dit bijzondere bondgenootschap
– ik vind dat toch een mooier woord dan ″monsterverbond″ – wel een compliment verdient voor deze inzet.
Dat geldt ook voor hun medewerker.
Het bijzondere bondgenootschap laat mooi zien dat
het hier ook om een bijzonder onderwerp gaat: voor de
winkelrust, tegen de ″veralledaagsing″ van de zondag.
Over de grenzen van politieke en godsdienstige
overtuigingen heen, over de grenzen van generaties
heen, wordt vanuit een verschillend vertrekpunt de grote
waarde gezien van een dag van bezieling, een dag van
beteugeling van werkdrift en consumptiezucht. Dat is
juist iets wat bij het karakter van de zondag hoort. Het
bleek ook al uit de positieve reacties die het onderwerp
losmaakte. Ik denk aan de duizenden handtekeningen die
door maatschappelijke organisaties, vakbonden als RMU,
FNV en CNV, bijeen zijn gebracht.
Dat deed mij denken aan de actie in het verleden
tegen de 24-uurseconomie. Ook daar speelden principiële, sociale en maatschappelijke argumenten over allerlei
partijen heen een belangrijke rol. Ik zou wensen dat die
steun om de zondag speciaal te houden zo breed
mogelijk blijft in onze samenleving. Wij doen het te kort
als wij het alleen maar zien als iets van bepaalde
religieuze of maatschappelijke partijen.
In het verleden heeft een D66-senator naar voren
gebracht dat het heel goed is dat ervoor wordt gewaakt,
dat er althans één dag in de week is waarop productie en
consumptie niet overheersend zijn. Als wij die ene dag
niet bewaken, zitten wij op de verkeerde weg, zo zei die
D66-senator. Ik wijs op de uitspraak van een VVDsenator: wij kunnen het voorschrift van het sabbatsgebod
eigenlijk beschouwen als de eerste sociale wet. Dat zijn
nog eens mooie citaten, zo zou ik denken.
De principiële stellingname van de SGP-fractie is door
de jaren heen niet veranderd. Mijn fractie wil met hart en
hand wijzen op de Tien Geboden die God ons gegeven
heeft. Een van deze geboden betreft een centrale
wekelijkse rustdag, een dag om te vieren, een dag om
van ophouden te weten. Op basis hiervan is de
SGP-fractie steeds principieel tegenstander geweest van
de zondag als winkeldag. Wij vinden de koopzondagen
zoals wij die nu kennen in de Winkeltijdenwet al te ver
gaan. Ons ideaal is een verdergaande terugdringing van
de koopzondagen dan in de wetsvoorstellen van vandaag
besloten ligt. Ons ideaal ligt nadrukkelijk verder, maar
gegeven de bestaande wetgeving vinden wij het een
goede inzet om in ieder geval niet verder te gaan met de
koopzondagen en een uitbreiding ervan tegen te gaan.
Dat is tenslotte wat de voorstellen die vandaag aan de
orde zijn behelzen: wij willen blijven bij de bedoelingen
en formuleringen van de huidige wetgeving, in het
bijzonder van de toerismebepaling.
Ik hoef hier niet het belang van een wekelijkse rustdag
uit te leggen. De waarde van een rustdag wordt
maatschappelijk nog breed gedragen en dient ook de
sociale cohesie. Met een collectieve rustdag kan
geïnvesteerd worden in familierelaties, kerkelijke
activiteiten en andere maatschappelijke verbanden. Met
een collectieve rustdag wordt ervoor gezorgd dat
mensen, werknemers, winkeliers niet onnodig voor
elkaar hoeven op te draven. Bedrijven, supermarkten
leven niet op een eiland. Het voorkomt ook dat er
gewetensnood ontstaat.

27 oktober 2009
TK 16

16-1214

Van der Staaij
De SGP-fractie vindt dat de huidige uitvoering van de
Winkeltijdenwet afbreuk doet aan het collectieve karakter
van de zondag als rustdag en daarom aanscherping
behoeft. Met de regering en de indieners van het
initiatiefvoorstel is de SGP-fractie van mening dat er nu
oneigenlijk gebruik wordt gemaakt van de bepalingen in
de Winkeltijdenwet. Wij waarderen de stap die de
regering heeft gezet om de toerismebepaling aan te
scherpen en de belangenafweging door het gemeentebestuur in te kaderen, maar wij zijn wel bezorgd of dat wel
voldoende zoden aan de dijk zal zetten. Het zal niet
verbazen dat wij meer zien in het initiatiefvoorstel,
waarin naast een verdergaande aanscherping van de
toerismebepaling, ook wordt voorzien in een aanscherping van de avondwinkelvrijstelling.
Van allerlei kanten is de vraag opgeworpen of het wel
nodig is om het oneigenlijk gebruik aan te pakken. Is er
wel sprake van oneigenlijk gebruik? Wij hebben de
afgelopen jaren gezien dat het aantal gemeenten dat
gebruikmaakt van de toerismebepaling, is toegenomen.
Gebieden waarvoor de toerismebepaling geldt, zijn
groter geworden. Ook wordt door bepaalde belangenorganisaties, met name de grootwinkelbedrijven, steeds
grotere druk uitgeoefend op gemeenten om het aantal
koopzondagen uit te breiden boven de limiet van twaalf.
Het in het CPB-rapport aangehaalde onderzoek van
Stratus laat zien dat 192 van de 471 gemeenten een
toeristisch regime heeft, waarvan er gelukkig nog maar
61 meer dan twaalf koopzondagen per jaar hebben. Waar
komt dit verschil vandaan en hoe verhoudt dit zich tot de
uitkomsten van de evaluatie van de Winkeltijdenwet in
2006, waaruit bleek dat in 20% van de gemeenten een
toeristisch regime van toepassing is? Klopt het inderdaad
dat steeds meer gemeenten de toerismebepaling van stal
halen en dat het toerismeregime op deze manier meer
een regel dan een uitzondering dreigt te worden? Dat is
toch niet in lijn met de doelstelling van de Winkeltijdenwet, waarin toch de hoofdregel was dat zondagopenstelling van winkels verboden was? Daarbij is al sprake van
een toegift door de algehele vrijstelling van maximaal
twaalf koopzondagen per jaar. De toerismebepaling was
daarbij bedoeld voor beperkte uitzonderingssituaties.
Daar kun je met de huidige praktijk niet meer over
spreken. Dat is wel degelijk oneigenlijk, als je kijkt naar
de motiveringen.
Ik wil hierbij ook wijzen op de analyse van de minister
van een tiental winkeltijdenverordeningen. Daaruit blijkt
dat toelichtingen in het algemeen summier zijn en niet
verder gaan dan de constatering dat aan het criterium
″autonoom toerisme″ is voldaan, zonder dat blijk wordt
gegeven van een bredere belangenafweging. Dat is niet
de wijze waarop een uitzonderingsbepaling gebruikt zou
moeten worden.
Praktijkvoorbeelden zijn al genoemd, zoals bijvoorbeeld Almere en Amsterdam-Noord. Almere heeft ervoor
gekozen om het toeristisch regime te laten gelden voor
de hele gemeente. Je vraagt je af hoe dit gebillijkt kan
worden terwijl weinig Nederlanders, afgezien van het
bestuur van de gemeente Almere, weten wat de grote
toeristische aantrekkingskracht van Almere is. Met
betrekking tot Amsterdam-Noord heeft de rechter een
streep gehaald door een beroep op de toerismebepaling
op grond van allerlei exotische feestdagen. Hoe kan het
dan dat de deelgemeente niet direct heeft ingegrepen,
maar juist ging pleiten voor een toeristisch regime voor
heel Amsterdam? Als je dit allemaal op je laat inwerken,

vinden wij een aanscherping van de toerismebepaling
nodig om het aangetoonde oneigenlijke gebruik van deze
bepaling tegen te gaan.
Naast het oneigenlijke gebruik is er ook onduidelijkheid bij gemeenten over de huidige toerismebepaling.
Uit de evaluatie van de wet in 2006 blijkt dat een kwart
van de gemeenten de toerismebepaling onduidelijk vindt.
Dit wordt ook bevestigd door de minister in de nota naar
aanleiding van het verslag. Daarin zijn enkele gemeenten
genoemd die aangegeven hebben dat ze het vrijstellingsbesluit onduidelijk vinden. Dit is reden te meer om de
toerismebepaling nader in te vullen en waarden aan te
geven die in de belangenafweging meegenomen moeten
worden.
Naast het oneigenlijk gebruik van de toerismebepaling
vindt mijn fractie dat er ook oneigenlijk gebruik gemaakt
wordt van de avondwinkelvrijstelling. De regering
betwist dit eigenlijk. Zij verwijst naar het amendement
van mevrouw Van Zuijlen. In de toelichting daarvan staat
inderdaad dat winkels die op zondag ontheffing hebben
ten behoeve van de avondverkoop op werkdagen niet
voor 16.00 uur gesloten hoeven te zijn. Wie zich echter
het debat over de Winkeltijdenwet in 1995 en het
onderliggende advies herinnert en de toelichting op het
amendement leest, weet dat specifiek gedoeld wordt op
echte avondwinkels en niet op supermarkten die zich op
zondag vermommen als avondwinkel. Graag een reactie
hierop. Gaat de minister in haar wetsvoorstel daar toch
niet te gemakkelijk aan voorbij? Zou in dat wetsvoorstel
de definitie van avondwinkel ook niet aangescherpt
moeten worden? In ieder geval vinden wij het initiatiefwetsvoorstel op dit punt beter, omdat daarin de
avondwinkelvrijstelling met recht en rede wel wordt
aangescherpt, zodat supermarkten op zondag alleen een
beroep kunnen doen op de avondwinkelvrijstelling als ze
door de week overdag gesloten zijn. Dat is een eerlijkere
benadering.
Naast het belang van een collectieve rustdag zijn er
meer argumenten die pleiten voor een strikte interpretatie van de toerismebepaling en de avondwinkelvrijstelling. Ik noem in de eerste plaats ook de belangen van de
kleine winkeliers. Uit de evaluatie van de Winkeltijdenwet
in 2006 is gebleken dat het vooral voor winkels zonder
personeel of winkels met weinig personeel moeilijk is om
op zondag open te zijn. Die winkeliers zijn de dupe van
de ruime interpretatie van de toerismebepaling en van
de ruime interpretatie van de avondwinkelvrijstelling. Zij
worden door grootwinkelbedrijven in de praktijk ofwel
geprest om tegen hun zin ook op zondag open te zijn
ofwel uit de markt gedrukt. Daar zitten ze terecht niet op
te wachten. Zie bijvoorbeeld ook de protesten van
winkeliers in Amsterdam-Noord. Die belangen van
werknemers en kleine winkeliers zijn niet expliciet
opgenomen in de tekst van het wetsvoorstel van de
regering. Dat is jammer, want de regering verwijst wel
naar algemene belangen zoals werkgelegenheid en
economische bedrijvigheid. Waarom in eerste instantie
aan die belangen wordt gedacht, is mij ook niet helder.
Waarom juist de belangen van de kleine winkeliers en de
werknemers niet explicieter in het wetsvoorstel tot
uitdrukking gebracht?
Ik heb het argument van het belang van de werknemers al genoemd. Verschillende vakbonden, van FNV tot
RMU, hebben vandaag een duidelijk signaal daarover
afgegeven. Zij spreken duidelijk taal. Hoe je het ook
wendt of keert, het toestaan van meer koopzondagen

Tweede Kamer

27 oktober 2009
TK 16

Winkelsluiting

16-1215

Van der Staaij
heeft tot gevolg dat een deel van de werknemers zich
indirect gedwongen voelt om tegen hun zin ook op
zondag te gaan werken of in gewetensnood geraakt.
Een ander argument tegen een ruime interpretatie van
de toerismebepaling en de avondwinkelvrijstelling is het
ongelijke speelveld tussen bedrijven in verschillende
gemeenten. Bij een ruime interpretatie gaat er van de
toerismebepaling een ongewenste olievlekwerking uit.
De gemeenten rondom een gemeente met een toeristisch regime staan onder grote druk van het bedrijfsleven
om ook gebruik te maken van de toerismebepaling. De
hiervoor genoemde argumenten laten zien dat de soms
gepropageerde vrijheid van de uitbreiding van het aantal
koopzondagen vaak een surrogaatvrijheid met een
wrange nasmaak is.
Detailhandel Nederland heeft aandacht gevraagd voor
de mogelijk grote, negatieve consequenties die deze
wetsvoorstellen kunnen hebben voor de werkgelegenheid. Het CPB heeft hier een evenwichtige analyse
tegenover gezet waarin eigenlijk gezegd wordt dat de
duim van Detailhandel Nederland hier wel erg dik is
geweest. Op geen enkele manier valt te beargumenteren
dat er naar verwachting 15.000 tot 20.000 arbeidsplaatsen verloren gaan. In feite gaat het zeker op de langere
termijn om een zeer gering effect. De kritiek van
Detailhandel Nederland op die analyse is gepareerd in
een aanvullende toelichting van het CPB. Wij zijn ook in
dit licht geen voorstander van een uitstel van de
invoeringsdatum van het wetsvoorstel. Wij hopen
natuurlijk dat het initiatiefvoorstel de eindstreep zal
halen. Mocht dat niet het geval zijn, dan hopen wij dat
het wetsvoorstel van de regering in aangescherpte vorm
zo snel mogelijk kracht van wet krijgt om het oneigenlijk
gebruik aan te pakken.
Detailhandel Nederland heeft vandaag ook aangegeven dat het wetsvoorstel om het aantal koopzondagen te
beperken niet is getoetst aan de Europese Dienstenrichtlijn. Detailhandel Nederland stelt dat buitenlandse
winkelketens op grond van deze richtlijn het recht
hebben om in tegenstelling tot Nederlandse winkeliers
wel elke zondag de deuren open te hebben. Het lijkt erop
dat dit argument er met de haren bijgesleept wordt. Het
dreigement over het forse banenverlies is onderuitgehaald. Nu komt er een nieuw argument op de proppen.
Het is toch duidelijk dat nationale wetgeving van
toepassing is op iedereen die er activiteiten uitoefent,
ongeacht de afkomst. De richtlijn is bedoeld om ervoor
te zorgen dat buitenlandse bedrijven evenveel ruimte
krijgen om op de Nederlandse markt te opereren als
nationale bedrijven. De richtlijn is niet bedoeld om
nationale regelgeving aan de kant te zetten. De teneur
van de Dienstenrichtlijn is dat de regelgeving in het
algemeen belang, met name op het gebied van sociaal
beleid, overeind kan blijven en geldig is voor zowel
buitenlandse als nationale bedrijven. Denk ook aan de
overwegingen 69 en 71 van de Dienstenrichtlijn. Ik hoor
daar graag een nadere reactie van de minister op.
De heer Van der Ham (D66): U had het over de
invoeringsdatum. Wanneer wordt de wet van de regering
effectief? Deelt u mijn analyse dat de kans groot is dat
van uitstel uiteindelijk afstel komt? Dat is mij tot vreugd,
maar u tot angst. Hoe kwalificeert u dat dan ten opzichte
van de ChristenUnie?

gemakkelijk afstel worden, zeker als je bijna aan het eind
van een kabinetsperiode bent. Ik kijk even naar de tekst
van het wetsvoorstel van de regering. Zo’n ingewikkelde
wet is dit nu ook weer niet. Er zijn wel moeilijker
discussies denkbaar dan deze, ook in de wetstechnische
uitwerking. Ik zou het op z’n minst een loyale uitvoering
van het regeerakkoord vinden als die vernieuwde
wetgeving ruim binnen deze periode kracht van wet zou
krijgen.
Voorzitter. Een evaluatie van de Winkeltijdenwet in
2006 wees uit dat het handhavingsbeleid van de
Winkeltijdenwet bij gemeenten te wensen overlaat. Dat is
een belangrijk punt. Wij hebben het de hele tijd over
wetgeving die wij moeten verduidelijken. Dat is
belangrijk, maar het viel me op dat het evaluatierapport
ook heel duidelijk ging over de concrete handhavingspraktijk. Wij hebben het nu niet alleen over de wetstekst,
maar ook over het concrete handhavingsbeleid. Veel
gemeenten besteden nauwelijks aandacht aan die
winkeltijden en de zondagopenstelling. Het concrete
voorbeeld is de al eerder genoemde casus van
Amsterdam-Noord.
Wethouder Kool van Den Haag heeft gezegd dat hij
niet zo houdt van nationale wetgeving op dit punt. Hij
vindt dat decentrale uitvoering van de wet gehandhaafd
moet worden. Ik proef toch een beetje dat gemeenten
hun eigen gang moeten kunnen blijven gaan. Dan rijst bij
ons de vraag in hoeverre is gewaarborgd dat er in de
praktijk wordt gehandhaafd, ook als er een aangescherpte bepaling komt. Het moet geen wassen neus
worden. Wat is de inzet van de minister op dit punt om
ervoor te zorgen dat ook de Winkeltijdenwet afdoende
gehandhaafd wordt? Het initiatiefwetsvoorstel gaat daar
ook wat explicieter op in. De SGP-fractie steunt ook het
punt in het initiatiefwetsvoorstel om de gemeentelijke
winkeltijdenverordeningen te laten toetsen door de
minister van Economische zaken en het handhavingaspect ook verplicht op te nemen in de toelichting bij een
verordening.
Tot slot: er zijn nog wat amendementen ingediend
door onder anderen collega Van Gent en collega Elias die
in feite nog veel meer ruimte willen geven voor
koopzondagen. Die amendementen liggen in verschillende vormen voor. Het zal duidelijk zijn dat de SGPfractie daar natuurlijk ook niets voor voelt op grond van
onze eerdere principiële maatschappelijke bezwaren. De
SGP-fractie wijst ook op het probleem van het ongelijke
speelveld dat nu juist wél in het evaluatierapport als een
probleem van de huidige Winkeltijdenwet werd
genoemd. Dat vererger je alleen maar. Los daarvan wil ik
tot slot ook nog wel even het punt aan de orde stellen of
het niet gewoon ook destructieve amendementen zijn,
als we kijken naar de voorliggende wetsvoorstellen die
oneigenlijk gebruik van een toerismebepaling willen
aanpakken. In feite gaan de amendementen een
diametraal andere richting uit, namelijk: veel meer ruimte
voor de gemeente bij het toelaten van koopzondagen.
Tot zover mijn bijdrage.
©

De heer Van der Staaij (SGP): Elk uitstel kan inderdaad

De heer Elias (VVD): Voorzitter. Bij de twee voorstellen
die we vandaag behandelen, wil ik namens de VVDfractie allereerst onze positie inhoudelijk markeren, maar
uiteraard niet zonder ons respect voor de inspanning van
de initiatiefnemers uit te spreken. Dat ligt weer iets

Tweede Kamer

27 oktober 2009
TK 16

Winkelsluiting

16-1216

Elias
anders bij de inhoudelijke kant daarvan, maar dat zal
geen twijfel oproepen.
Nederland verandert. De postkoets en de fax zijn uit en
winkelen op zondag is een wens van de hedendaagse
consument. Voor de VVD-fractie gold en blijft principieel
gelden dat een winkelier zelf hoort te kunnen bepalen of
hij op zondag open is of niet. Ik zei het eerder en ik
herhaal het: er is geen eigenaar van een kledingzaak in
Spakenburg die zondagochtend zijn deuren zal willen
openen. Dat kunnen die winkeliers op hun lokale en
specifieke markt werkelijk zelf wel bedenken. Als
rechtgeaarde liberale fractie respecteert de VVD
vanzelfsprekend, maar ik zeg het toch nog even
nadrukkelijk, het recht van ieder individu om de zondag
in rust door te brengen. Het is om het even of dat nou
mediterend thuis is, door naar de kerk te gaan, door een
stuk te gaan fietsen of wat dan ook. Dat recht geldt ook
voor winkelpersoneel. Ik zeg dat met nadruk omdat in de
discussie over de koopzondag nogal eens vertroebeld het
argument is ingebracht alsof personeel gedwongen op
zondag zou moeten werken. Waar er werkgevers zouden
zijn die met de rechten van werknemers een loopje
zouden nemen, in dit verband zijn de VVD-fractie hier en
daar klachten ter ore gekomen, hoort te blijven vaststaan
dat eenieder het recht heeft op zondag niet te hoeven
werken als hij of zij dat niet wil. Dan ook graag
andersom een realistische kijk met de blik van 2009. De
heer Graus heeft daar ook op gewezen. Er zijn veel
werknemers die graag op zondag werken, omdat zij dan
door de week meer tijd hebben om te studeren, op hun
kinderen te passen of wat dan ook. Laat ook hier mensen
vrij om zelf te kiezen wat zij willen, wanneer zij dat willen
en hoe zij dat willen. Ook wat slenteren en winkelen op
zondag is voor veel mensen een vorm van zondagsrust.
Dat kan iemand raar vinden, maar anderen zien dat
anders. Niemand wordt gehinderd om bijvoorbeeld naar
de kerk te gaan op zondag als een ander op die dag
graag winkelt.
Uit onderzoek is gebleken dat slechts 7% van de
Nederlanders op grond van geloof tegenstander van de
koopzondag is. Naar schatting zo’n 60% tot 75% van de
Nederlanders wil die dag graag kunnen winkelen. De
VVD-fractie herhaalt daarom het pleidooi om het verbod
op de koopzondag uit de wet te halen. Ik heb daartoe op
3 maart jongstleden al een amendement ingediend dat ik
om eerdergenoemde redenen bij alle fracties van harte
aanbeveel, zeker nog eens bij de links liberale fracties in
dit huis. Niet alleen omdat dit een ouder amendement is
dan dat van mevrouw Van Gent, maar vooral omdat het
een beter amendement is.
De kans dat veel politieke groeperingen in dit huis er
toch voor zullen kiezen om de beslissing over de
koopzondag aan de gemeente over te laten, is natuurlijk
redelijk groot. Dit is wat mijn fractie betreft een
verkeerde keuze. Het is onverteerbaar als iets in de ene
gemeente mag wat twee kilometer verderop in een
andere gemeente door die gemeente is verboden. Winkel
A mag dan open, maar winkel B drie kilometer verderop
moet dicht blijven. Dat heet concurrentievervalsing en
daar is de VVD-fractie mordicus tegen. Dat zou volgens
ons de D66-fractie ook moeten zijn, maar ik stel met
interesse vast dat deze fractie voor de gemeentelijke
autonomie zelfs banenverlies overheeft; een belangrijk
punt om te markeren. De VVD-fractie zal tegen voorstellen stemmen die op dit verkeerde gemeentelijke

Tweede Kamer

Winkelsluiting

uitgangspunt gestoeld zijn. Tot zover de principiële kant
van de zaak; nu een aantal praktische overwegingen.
Mede als gevolg van een motie die mijn naam draagt,
zou de Tweede Kamer een onderzoek naar de economische gevolgen van het wetsvoorstel ontvangen. Wanneer
mogen we dat onderzoek verwachten? Het enige wat we
tot nog toe hebben gekregen, is een CPB-document dat
van schattingen, aannames en ″anekdotische informatie″
– ik citeer letterlijk uit het rapport – aan elkaar hangt. De
conclusie van dat onderzoek, met nota bene de reisgids
Lonely Planet en de hotelsite Booking.com als belangrijkste input: het valt wel mee met de negatieve werkgelegenheidseffecten. Er zouden ″slechts″ – die aanhalingstekens zijn van mij – 2000 arbeidsjaren aan
werkgelegenheid verloren gaan. Detailhandel Nederland
komt tot het dubbele aantal in arbeidsjaren, en wijst er
daarbij nadrukkelijk op dat het dan om circa 20.000 tot
24.000 mensen gaat. Het gaat om kleine baantjes van
mensen die graag op zondag werken. Wij kunnen dat
niet van A tot Z – dat geef ik de heer Van der Staaij na –
allemaal precies beoordelen. Als je ook maar ergens
prikt, kom je naar schatting uit op 5000 tot 24.000
mensen die nadeel zouden ondervinden van het inperken
van de koopzondag. Dat is een buitengewoon belangrijke
aangelegenheid en niet iets om zo gemakkelijk overheen
te stappen als andere fracties in dit huis lijken te doen.
Dus mijn vraag aan de minister ...
Mevrouw Smeets (PvdA): Voorzitter. Ik wil toch een
procedureopmerking maken.
De voorzitter: Dat mag, mevrouw Smeets.
Mevrouw Smeets (PvdA): Dank u wel. Ik vind het heel
jammer dat niet iedereen in deze zaal gelijke kansen
krijgt om interrupties te plegen. De heer Van der Ham
heeft die – dat gun ik hem van harte – meer dan
voldoende gehad. Als ik het natel, is dit hooguit mijn
vierde interruptie. Ik vind dat ik dat recht heb als lid van
een partij.
De voorzitter: Dat recht hebt u; daar ben ik het mee
eens. Het enige waarvoor ik wil zorgen is dat u vanavond
allemaal aan het woord bent geweest. Ik zou het echt
heel vervelend vinden als er eentje afvalt. U hebt echter
het recht op nog een interruptie. Ik wachtte echter tot het
moment dat de heer Elias weer een keer adem zou
halen.
De heer Elias (VVD): Ik probeer een beetje tempo te
maken, om hetzelfde te bewerkstelligen.
De voorzitter: Nu u toch even bent gestopt, geef ik eerst
even het woord aan mevrouw Smeets.
Mevrouw Smeets (PvdA): Het gaat om een punt aan het
begin van het betoog van de heer Elias. Ik ben een beetje
verbaasd over de cijfers die hij noemt over wat de
consument in dit land wenst. Vanmiddag heb ik bij de
petitieaanbieding heel andere cijfers gehoord. Ik neem
aan dat dit ook voor u geldt.
De heer Elias (VVD): Ik was daarbij vanwege andere
verplichtingen niet aanwezig, maar ik heb de stukken
inmiddels gekregen. Er wordt van alle kanten met cijfers
gegooid. Daar kunnen wij niet zo vreselijk veel mee. Bij

27 oktober 2009
TK 16

16-1217

Elias
de cijfers die wij vanmiddag kregen, werd gevraagd of
mensen ook op zondag wilden werken als zij niet meer
kregen betaald. Daar komen natuurlijk weer andere
cijfers uit. Er is een mêlee aan cijfers, maar laten wij het
simpel houden en kijken naar wie er op zondag met de
voeten stemmen en door de straten lopen van de
binnensteden in Nederland.
Mevrouw Smeets (PvdA): Het is jammer dat de heer
Elias zo makkelijk over een representatieve steekproef
van de gezamenlijke bonden heen stapt. Twee derde van
alle Nederlanders is zeer gehecht aan rust op zondag. De
heer Elias moet dat niet wegvegen. Dan moet hij
helemaal geen cijfers noemen, ook niet de 24.000 banen
van Detailhandel Nederland.
De heer Elias (VVD): Ik heb die cijfers genoemd met de
nodige slagen om de arm en daarbij aangegeven dat wij
de precieze cijfers ook niet kennen en de kritiek van de
heer Van der Staaij daarbij in ogenschouw genomen. In
ieder geval zijn het mensen die spreken vanuit de
praktijk. Zij nemen het voor hun verantwoording –
zonder dat inhoudelijk voor ons te onderbouwen, dat
geef ik u na – dat er 24.000 banen in het geding zijn. Dat
is een geluid dat ik toch niet zomaar kan negeren. Ik heb
het genoemd tussen andere gegevens en cijfers; wij
weten het allemaal niet precies. Ik was bezig, iets te
vertellen over het CPB-onderzoek. Daar hebben wij te
weinig aan, omdat het wetenschappelijk inhoudelijk niet
voldoende onderbouwd is. Wij weten het gewoon niet
goed genoeg; dat geef ik u na. Maar zolang Detailhandel
Nederland zegt: wij nemen het voor onze verantwoordelijkheid dat er 24.000 banen in het geding zijn, vind ik dat
op zijn minst een signaal om serieus te nemen.
Mevrouw Smeets (PvdA): Dit betekent dat u heel
selectief shopt in de cijfers die de Kamer van de diverse
belangenorganisaties ontvangt.
De heer Elias (VVD): Neen, want ik neem de andere
cijfers ook serieus. Daardoor is de verwarring echter
alleen maar groter. Ik stel ook vast dat de zaken in de
vraagstelling soms net iets anders liggen. Met de cijfers
komen wij niet zo heel veel verder. Bovendien vind ik het
meer ten principale onjuist om op een avond tijdens een
Kamerdebat onze uiteindelijke afwegingen te baseren op
cijfers die dezelfde dag zijn aangereikt en die wij niet van
A tot Z hebben kunnen controleren. Ik vind dat daarbij
ook principes en uitgangspunten in het geding zijn.
Mevrouw Smeets (PvdA): De petitie is vanmiddag
aangeboden. Daaraan is onderzoek voorafgegaan. De
betrokken partijen hebben gewacht om juist vanmiddag
met de uitkomsten van het onderzoek te komen, omdat
zij wisten dat er vanavond een debat was. Het is
helemaal niet iets van het laatste moment, mijnheer
Elias.
De heer Elias (VVD): Ik val in herhalingen. Er zijn allerlei
soorten gegevens en wij worden doodgegooid met
getallen. Op een gegeven moment kun je door de bomen
het bos niet meer zien. Ik heb behoefte aan wetenschappelijke onderbouwing door het CPB.

actueler dan actueel zijn – het zijn de cijfers van oktober
– compleet negeert. Heel duidelijk is aangegeven dat
maar 15% van de werknemers op zondag wil werken. U
zegt dat zij het allemaal graag willen. dan kan ik mij niet
aan de indruk onttrekken dat de Arbeidswet misschien
wel voor enige dwang bij mensen zou zorgen. Hoe gaat
u daarmee om? Als 85% aangeeft, niet op zondag te
willen werken, maar de VVD zegt dat wij met zijn allen
op zondag gaan werken, is er dan nog sprake van
dwang?
De heer Elias (VVD): Ik zal in mijn tweede termijn
inhoudelijk uitvoeriger ingaan op de gegevens reageren.
Ik heb ze hier nu niet paraat. Het enige wat mij bijstaat is
dat 15% van de mensen bereid is op zondag te werken
en dat 42% niet bereid is op zondag werken als er geen
extra vergoeding tegenover zou staan. Dat is een andere
situatie. Nogmaals, ik ga er graag in tweede termijn
serieus op in, maar dan zal ik een en ander serieuzer
vooraf moeten bestuderen. Ik houd overigens staande
dat wij hier veel meer moeten praten over principes en
over politieke keuzes die wij maken, dan dat wij ons door
allerlei al dan niet kloppende enquêtes gek moeten laten
maken.
De vraag was dus of er nog een serieus te nemen
CPB-onderzoek komt. Volgens diverse economen die ik
naar aanleiding van het CPB-notitietje sprak, is het louter
aan de hand van een welvaartsanalyse mogelijk om iets
zinnigs te zeggen over de werkgelegenheidseffecten.
Zo’n analyse kan niet via het bruto binnenlands product
worden gemaakt, zoals het CPB deed, omdat je, zo
zeggen die economen, langs de bestedingslijn niets over
de welvaart te weten komt. Bovendien zijn uiterst
belangrijke positieve effecten in dat CPB-werkje niet
meegenomen, zoals het gegeven dat door de koopzondag de arbeidsmarkt beter functioneert. Het is heel
simpel: als je op zondag boodschappen kunt doen, kun je
doordeweeks beter werken of zorgtaken verrichten. Al
met al lijkt het CPB-rapport op een slordig vluggertje dat
bol staat van teksten als ″geen harde informatie″,
″waarschijnlijk″, ″anekdotische informatie″, enzovoort.
Wij ontvangen graag een beter onderbouwd onderzoek
vooraleer ook wij de door de coalitiefracties en de SGPen SP-fractie wel heel rap omarmde en volgens velen
rammelende conclusie van het CPB kunnen ondersteunen, namelijk dat het met de negatieve effecten op de
werkgelegenheid wel meevalt als de koopzondag wordt
ingeperkt of de nek wordt omgedraaid.
Mevrouw Gerkens (SP): Hoor ik de heer Elias nu zeggen
dat zorgtaken beter kunnen worden uitgevoerd omdat
men op zondag boodschappen kan doen? Is de reden
waarom wij koopzondagen hebben dat op zondag
boodschappen kunnen worden gedaan, terwijl wij de
hele week door tot acht, negen, tien uur ’s avonds
boodschappen kunnen doen?
De heer Elias (VVD): Economen wijzen erop dat er meer
positieve maatschappelijke, economische effecten
kunnen zijn van het op zondag open hebben van de
winkels. Dat lijkt mij een serieus te nemen signaal. Dat
was het punt dat ik naar voren bracht.

Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik ben
stomverbaasd dat de VVD cijfers van het CNV, die

Mevrouw Gerkens (SP): U zei dat mensen beter kunnen
functioneren omdat zij op zondag boodschappen kunnen
doen. Dat kunt u toch niet menen?

Tweede Kamer

27 oktober 2009
TK 16

Winkelsluiting

16-1218

Elias
De heer Elias (VVD): Waarom niet? Als je op zondag
boodschappen kunt doen, kun je daardoor misschien
beter organiseren dat je door de week langer werkt of
makkelijker langs de crèche kunt of weet ik wat. Ik kan
mij dat heel goed voorstellen, maar daar zou ik dus
graag meer onderzoek naar willen hebben, ook naar
aanleiding van het signaal van de economen.
Graag ook een enkel woord over onze voorkeur voor
fatsoenlijke wetgeving. De indieners van het initiatief van
SGP en SP hebben gelijk. De wetgeving is rommelig.
Wetgeving hoort normerend te zijn en het is belachelijk
als de Franse Grootmoederdag, het Thaise Nieuwjaar, de
Braziliaanse Onafhankelijkheidsdag en al helemaal
natuurlijk de Mongoolse Vruchtbaarheidsdag als
feestdagen bepalend kunnen zijn voor het al dan niet
openen van de winkeldeur op een Nederlandse zondag.
Dat deel van de argumentatie achter het initiatief deelt
de VVD-fractie. Wij zijn tegen rommelige wetgeving en
wij zijn tegen handigheidjes.
Daarna scheiden echter inhoudelijk onze wegen, en
wel zeer, zeer sterk. Waar mijn fractie het wel overlaat
aan de winkelier zelf, willen SGP en SP naar onze
mening terug in de tijd. De hoofdregel moet volgens hen
zijn dat de winkels op zondag niet open mogen zijn. Wij
vinden dat een hinderlijke vorm van staatsdwang.
Eventuele koopzondagen zouden alleen mogelijk zijn
wanneer de toeristische aantrekkingskracht gelegen is
buiten de winkelopenstelling en wanneer dat toerisme
bovendien van structurele en uitzonderlijke aard en
omvang is. Die voorstellen dienen volgens mijn fractie
geen ander doel dan de consument te beknotten in zijn
of haar winkelmogelijkheid. Het is het goede recht van
de initiatiefnemers om dat te proberen en het is het
goede recht van de meerderheid in de Kamer om dat
vervolgens te verwerpen.
In de kern gebeurt hetzelfde met de door de ChristenUnie afgedwongen voorstellen van het kabinet, zij het
iets minder erg. Bij het kabinet heet het niet structureel
toerisme, maar substantieel toerisme dat maatgevend
moet zijn. Het blijft echter dezelfde richting. Ik sluit mij
aan bij de ernstige vragen die door andere fracties zijn
gesteld over het voorstel van SGP en SP om gemeenten
alleen na goedkeuring van de minister van EZ gebruik te
laten maken van de dan ook nog eens meer dan
onredelijk aangescherpte toerismebepaling. Uiteindelijk
is wat wij vanavond bespreken allemaal van hetzelfde
laken en pak: minder koopzondagen bij Van der
Hoeve/Rouvoet en nog minder koopzondagen bij Van der
Vlies/Gesthuizen. Het behoeft geen betoog dat de
VVD-fractie daar tegen is.
Nog een enkel laatste woord over het politieke
gemarchandeer met dit onderwerp. Ik ga niet terug naar
1996, maar begin bij februari 2007. Toen is in Beetsterzwaag bij de coalitiebesprekingen afgesproken dat het
misbruik van de toerismebepaling moet worden
teruggedrongen. Ik heb dat eerder wel eens ″het kluifje
voor de ChristenUnie″ genoemd. Feitelijk moesten er
daardoor minder koopzondagen komen. Dat was voor de
ChristenUnie het materieel gewenste effect. Vanavond is
gebleken dat ook het CDA die inperking onderschrijft en
de PvdA heeft op vragen daarover van mijn kant geen
antwoord gegeven. Dat is naar mijn idee nuttige politieke
informatie. We hebben 4 april 2008 het kabinetsbesluit
gehad. De heer Rouvoet kondigde als waarnemend
minister-president de beperking buitengewoon enthousiast aan. 6 oktober vorig jaar werd eindelijk het wetsvoor-

Tweede Kamer

Winkelsluiting

stel ingediend en 8 september dit jaar, na lang wachten,
kregen wij als konijn uit de hoge hoed een jaar uitstel.
Niet 1 januari 2010, maar 1 januari 2011 als ingangsdatum. Dat uitstel mag echter geen uitstel heten, de grote
verdwijntruc van minister Van der Hoeven. En waarom?
Omdat het debat zoals vanavond gevoerd kan worden, is
er geen sprake van uitstel. Wie het begrijpt, mag het
zeggen.
We zitten nu op 1 juni 2010, als alles goed gaat. Dan
begint een invoeringstraject dat een jaar duurt, tot 1 juni
2011. Dan zitten we in verkiezingstijd. Ik ben het eens
met de woordvoerders die vaststellen dat hier toch ook
of vooral een hele hoop naar voren wordt geschoven.
Wie het begrijpt, mag het zeggen. Van Kuala Lumpur tot
Cedar Rapids kan er worden gewinkeld op zondag, maar
niet in Nederland, waar we met ″substantieel autonome
toerisme″-kauwgom en met buitenissige exotische
feestdagen maar aan het werk blijven. Andermaal: wie
het begrijpt, mag het zeggen. Bij verkiezingen, bijvoorbeeld.
Mevrouw Smeets (PvdA): De evaluatie uit 2006 heeft
uitgewezen dat juist de kleine ondernemer uit de markt
wordt gedrukt. Dat zou de VVD als liberale ondernemerspartij toch enorm aan het hart moeten gaan.
De heer Elias (VVD): Zeker, ik spreek ook veel van die
ondernemers. Die zeggen vaak dat zij er op zich erg aan
hebben moeten wennen. Ik heb twee weken geleden nog
uitvoerig met zo iemand staan praten. Hij zei dat hij er
helemaal niet veel voor voelde, dat hij nu op maandag
dicht is en op zondag open, dat hij met wat kunst en
vliegwerk mensen heeft gevonden die in zijn winkel
staan op zondagen, dat hij nu omzet maakt en eerst niet
en dat hij er dus uiteindelijk wel voor is. Er zijn meer van
dat soort ondernemers, die zeggen dat zij er niet echt blij
mee zijn. Ik erken dat daar een probleem ligt. Het is
echter de maatschappelijke ontwikkeling. Ik heb al
gezegd dat wij de postkoets ook niet meer gebruiken.
Nederland verandert. De consument wil graag winkelen
op zondag. Kijk om u heen, mevrouw Smeets. U kunt het
betwisten, maar de winkelcentra zijn vol op zondag. Hier
en daar zal het pijn doen, dat ontken ik absoluut niet. Er
zijn echter ook een heleboel ondernemers die er blij mee
zijn, ook kleinere, of die er blij mee aan het worden zijn.
En, nogmaals, er verandert meer in Nederland.
Mevrouw Smeets (PvdA): Mijn conclusie is dat u de
kleine winkeliers in de kou laat staan en dat u ze
vergelijkt met de postkoets van vroeger, waarvan akte.
De heer Elias (VVD): Die conclusie mag u niet trekken. Ik
kan omgekeerd de conclusie trekken dat u de ogen sluit
voor de maatschappelijke werkelijkheid en voor de
verandering. Het is een gegeven dat veel van de
winkeliers meegaan en dat zij daar vaak achteraf
tevreden over zijn. Hier en daar zullen er ook absoluut
knelpunten zijn. Dat ga ik niet wegpoetsen, want dat is
zo. Er is geen enkele vorm van wetgeving die voor 100%
voor iedereen fantastisch uitpakt. Dat is een feit.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Onvoorstelbaar dat de VVD-fractie vandaag laat zien dat zij ook
de kleine ondernemer echt in de kou laat staan. Ik denk
dat er uit het wetgevingsoverleg hier en uit de berekeningen van het CPB heel duidelijk blijkt dat als het wetsvoor-

27 oktober 2009
TK 16

16-1219

Elias
stel wordt aangenomen, dat in het voordeel zal zijn van
de kleinere winkeliers. U gaat alleen maar voor de grote
winkeliers, mijnheer Elias. Wat is in uw visie op het
straatbeeld over vijf jaar, als de postkoetsen en de kleine
bedrijfjes allemaal weg zijn? Zien wij dan alleen nog
maar een paar grootwinkelbedrijven? Heeft de VVDfractie daar nog een visie op?
De heer Elias (VVD): Jazeker. Ik laat mij in elk geval niet
zeggen dat de VVD alleen opkomt voor de grootwinkelbedrijven. Dat is gewoon onjuist. Wij komen op voor de
vrijheid van de consument en wij vinden dat de winkelier
zelf moet kunnen bepalen of hij open gaat op zondag of
niet. Wij zien een binnenstad voor ons waar hier en daar
kleine winkeliers met enige tegenzin om zijn gegaan en
zich er daarna prima in kunnen vinden. Er zal hier en
daar ook iemand zijn die stopt en wiens plaats door een
ander wordt ingenomen. Dat zijn de wetten van de
markt, dat is waar. Dat gebeurt.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Daarmee
bevestigt u de voorspelling van het CPB. U gaat voor het
grootwinkelbedrijf. De rest heeft echt geen kans van
leven meer.
De heer Elias (VVD): U kunt proberen mij woorden in de
mond te leggen, maar ik ben het niet met u eens. U
vraagt naar mijn toekomstbeeld. Dat toekomstbeeld is
anders dan bastions die afgesloten zijn doordat partijen
maatschappelijke vooruitgang tegengaan. Dat is een
verschil van opvatting.
De heer Van der Staaij (SGP): Mijmert u toch niet
vooral vanuit de liberale leunstoel met uw opmerking dat
tijden veranderen, mijnheer Elias? In het referendum in
Utrecht gaven heel veel mensen aan dat zij helemaal niet
zaten te wachten op een koopzondag. Ik hoor dat
mensen in Leiden eigenlijk al over het enthousiasme
heen zijn en dat wordt gesproken over kwakkelende
koopzondagen.
De heer Elias (VVD): Dan gaan die winkels toch niet
open?

Als het in Utrecht niet werkt, dan gaan de winkels niet
meer open. Dan stoppen zij ermee. Dat kunnen zij zelf
bepalen.
Mijmeren? Het is een manier om na te denken over de
vraag hoe wij de samenleving willen inrichten. Daarover
denken wij verschillend. Ik respecteer de opvatting van
de heer Van der Staaij. Ik hoop dat het omgekeerd ook
het geval is.
De heer Van der Staaij (SGP): Mijn punt betrof tevens
het feit dat binnen de VVD ook evengoed in gemeenteraadsfracties andere gedachten leven. Ik hoor geluiden
uit Blaricum. De VVD-fractie in Maastricht zegt dat
liberalisme iets anders is dan alles maar vrijlaten, en dat
zij ook nog hogere idealen hebben en moeten voorkomen dat de zondag helemaal wordt prijsgegeven aan de
commercie. Wat doet de heer Elias met die geluiden in
zijn achterban?
De heer Elias (VVD): Ik prijs mij gelukkig dat wij binnen
onze partij een levendige discussie voeren. Ik zou het alle
partijen van harte willen toewensen dat zij open met
elkaar discussiëren, dat er vleugels zijn en dat mensen
hun verschillende opvattingen kunnen inbrengen. Dat
lijkt mij prima. Uiteindelijk is dit de keuze die onze fractie
heeft gemaakt.
Mevrouw Gerkens (SP): Als ik de heer Elias zo hoor, zou
ik bijna denken dat liberalisme gelijk staat aan anarchisme. Hij zegt dat ieder zijn eigen moment kiest om te
ontspannen en rust te nemen. Wanneer kiest hij dat
moment voor een ondernemer als mijnheer Van Tilborg
die tachtig uur per week werkt en die nu ook nog op de
zondag open moet om zijn zaak niet ten onder te laten
gaan? Wanneer moet die zijn vrije moment kiezen?
De heer Elias (VVD): Ik heb gezegd dat er hier en daar
ongetwijfeld knelpunten zullen ontstaan. Ik zou niet
weten waarom hij niet op maandagmiddag zou kunnen
sluiten. Dat zou ik echt niet weten.
©

De heer Elias (VVD): De maatschappelijke gewenstheid
van een moment rust in een week moet hier los van
worden gezien. Ik ben het daarover met u eens. Dat heb
ik eerder tegen de heer Van der Vlies gezegd. Dat
mensen behoefte hebben aan een rustmoment in de
week en dat het ook goed is om zo’n moment te hebben,
daar ben ik helemaal niet tegen. Iedereen moet
overigens zelf uitmaken wanneer dat is. Bij mevrouw Van
Gent ligt het op zaterdagochtend, bij mij op zaterdagmiddag en bij weer een ander op zondag. Dat is prima. Dat
is de ene kant van de zaak. De andere kant van de zaak is
dat als mensen niet gaan winkelen, die winkels niet
zullen open gaan. Dan is daar geen markt voor. Dan stopt
het gewoon. Daarvoor heb ik geen referendum nodig.

Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Voorzitter. Ik
wil beginnen mijn waardering uit te spreken voor de
initiatiefnemers van het wetsvoorstel. Het is altijd een
flink karwei om met een initiatiefwetsvoorstel te komen.
In vergelijking met een aantal jaren geleden zijn de
mogelijkheden om onze inkopen te doen, toegenomen.
Sinds 1996 is dat inclusief de mogelijkheid om ook op
twaalf zondagen per jaar te winkelen. In dit debat draait
het voor de ChristenUnie om de vraag hoe wij onze
samenleving willen inrichten en hoe wij omgaan met
gedeelde verantwoordelijkheid. Daarbij komen ook zaken
als werknemersbelangen, het voortbestaan van kleine
ondernemingen en leefbaarheid aan de orde.
Een beroep op individuele vrijheden is niet het einde
van alle tegenspraak. De vrijheid van de consument om
op zondag aankopen te doen, kan botsen met de vrijheid
van werknemers en ondernemers om een collectieve
rustdag te hebben. Tijd en aandacht voor niet alleen het
gezin maar ook vrijwilligerswerk en mantelzorg staan al
onder druk. De vakbonden waarschuwen voor de
toenemende sociale druk op werknemers om op zondag
te werken. Bij sollicitaties wordt volgens de bonden
geselecteerd op de weigering om te werken op zondag.

Tweede Kamer

27 oktober 2009
TK 16

De heer Van der Staaij (SGP): U poneert met zo veel
stelligheid dat de consument dit wil. Ik vraag mij dan af
hoe u dat weet. Is dat inderdaad zo? Zie je ook niet in de
praktijk dat er juist heel veel weerzin is en dat heel veel
mensen zeggen helemaal geen behoefte te hebben aan
de vercommercialisering van de zondagen, tot aan
liberale gemeenteraadsfracties in den lande toe?

Winkelsluiting

16-1220

Ortega-Martijn
Ook kleine winkeliers verdienen bescherming. Vaak
zijn zij gedwongen om hun deur te openen op zondag
om geen omzet te verliezen. Wanneer moeten zij dan tot
rust komen? Het vrijgeven van winkelsluitingstijden leidt
tot een 24-uurseconomie, waar de ChristenUnie
tegenstander van is. Ook leidt het tot het recht van de
sterkste, met als gevolg dat door de dominantie van
grote winkelketens het winkelaanbod in stadscentra
steeds minder gevarieerd is. Uit een CPB-onderzoek blijkt
dat de voorliggende wetswijziging de positie van de
kleine ondernemer verbetert ten opzichte van grote
winkelketens. Dat is de juiste balans in de samenleving
waar de ChristenUnie voor staat.
Even een paar woorden over het initiatiefwetsvoorstel.
Het zal duidelijk zijn dat wij het op zichzelf met de
initiatiefnemers eens zijn over het doel. Het is van belang
dat de toerismebepaling in de wet wordt toegepast op
een wijze zoals werd beoogd bij de totstandkoming van
de wet in 1996. Maar al deelt de ChristenUnie de
doelstelling van de initiatiefnemers, zij ziet toch wel
inhoudelijke bezwaren. Daar ga ik niet nog eens op in,
want iedereen heeft het er wel over gehad. Het gaat
vooral om de toetsing door Economische Zaken. Wie
bepaalt nu eigenlijk of het aantal koopzondagen wordt
uitgebreid? Is het de bedoeling dat de minister een
beoordeling moet geven? Graag een reactie van de
initiatiefnemers.
Het is aan gemeenten om een afweging te maken,
mits zij immateriële belangen expliciet laten meewegen
in hun oordeel. Waarom achten de indieners de
bescherming van immateriële belangen voldoende
beschermd door een ministeriële toetsing? Hoe zit het
met de mogelijkheid van bezwaar en beroep wanneer
centrale goedkeuring is gegeven? Met andere woorden:
maakt het aantekenen van beroep door belanghebbenden nog wel een kans?
Tot slot beogen de indieners dat het kabinet de
toerismebepaling verduidelijkt via een AMvB. Ik hoor
graag hoe zij dat voor zich zien. Moet er bijvoorbeeld
sprake zijn van kwantitatieve gegevens die moeten
worden overlegd?
Nog een paar woorden wil ik wijden aan het kabinetsvoorstel. De ChristenUnie is blij met de toevoeging in het
kabinetsvoorstel dat de gemeenten ook immateriële
belangen expliciet laten meewegen in hun besluit om
van de toerismebepaling gebruik te maken. Specifiek
staan in artikel 3 nu ook belangen als leefbaarheid en
zondagsrust. Ik noemde eerder al de belangen van
werknemers en kleine winkeliers welke in het kabinetsvoorstel niet expliciet worden genoemd. De minister
geeft in de nota naar aanleiding van het verslag aan dat
deze belangen deel uitmaken van lid 1 van artikel 3. Hoe
wordt in de praktijk duidelijk dat economische bedrijvigheid in lid 1 niet alleen om de financiële maar ook om de
kwetsbare belangen gaat? Graag een reactie van de
minister hierop. Wij krijgen namelijk signalen dat bij het
bepalen van draagvlak onder winkeliers bij het gebruik
van gewogen meting naar vloer- of winkeloppervlak de
kleine winkelier het nakijken heeft, want het grootwinkelbedrijf wint het altijd. Ook blijkt dat grote winkeliersverenigingen als representatief worden beschouwd, terwijl
de kleine winkelier nauwelijks of geen stem heeft. Is de
minister bereid om hierover met gemeenten in gesprek
te gaan om te komen tot een meer uitgebalanceerde
belangenafweging?

Tweede Kamer

Winkelsluiting

Verder is de discussie over het afgebakende toeristische gebied weer opgelaaid door de situatie in
Amsterdam-Noord. De minister laat het aan gemeenten
over om gebieden af te bakenen. Hierdoor is Amsterdam
vrij om de hele stad tot toeristisch gebied te verklaren.
Zet de minister met deze uitspraak gemeenten niet op
het verkeerde been? Immers, bij de rechterlijke uitspraak
in Amsterdam-Noord komt het er juist op neer dat
gemeenten toeristisch gebied moeten afbakenen. Graag
een reactie. De ChristenUnie acht het hierbij van groot
belang dat belanghebbenden een sterkere stem krijgen
als gevolg van het kabinetsvoorstel. Dit krijgt vorm door
de toevoeging van inhoudelijke criteria, zoals leefbaarheid en zondagsrust. Het is goed dat ook daarop wordt
getoetst. Verder moet het toerisme met substantiële
omvang goed worden aangetoond. Voor belanghebbenden staan uiteindelijk de gebruikelijke bestuursrechtelijke
middelen van bezwaar en beroep open. Bij de gang naar
de rechter is de essentiële vraag of de gemeenteraad in
redelijkheid tot het oordeel heeft kunnen komen en dat
criteria zoals kwetsbare belangen, maar ook het eigen
toerisme van substantiële omvang voldoende zijn
meegewogen. Deze eisen aan de motivatie van de
beslissing zullen ertoe leiden dat er een gedragen besluit
wordt genomen. Voor de versterking van de positie van
de burger is goede voorlichting onontbeerlijk. Gaat de
minister duidelijke informatie verstrekken aan burgers
over hun juridische mogelijkheden?
De fractie van de ChristenUnie benadrukt dat het
wetsvoorstel zo spoedig mogelijk moet worden
ingevoerd. Van uitstel mag geen sprake zijn.
De heer Van der Ham (D66): Eerst iets over die laatste
opmerking, namelijk dat van uitstel geen sprake mag
zijn. Stel dat de minister een invoeringstermijn van een
jaar nodig heeft. Wat dan? Wat gaat mevrouw Ortega
dan doen? Stuurt zij de minister naar huis?
Dan iets over de afbakening. Kan mevrouw Ortega iets
meer zeggen over die kwetsbare waarden en over het
begrip ″toerisme″? Zij stelde ook dat er soms de hand
wordt gelicht met het afbakenen van een gebied,
bijvoorbeeld in Amsterdam, in die zin dat heel Amsterdam tot toeristisch gebied wordt verklaard. Wil mevrouw
Ortega aangeven dat er slechts sprake mag zijn van een
maximum aantal vierkante kilometers? Hoe gaat zij die
afbakening hard maken?
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Wat de wet
betreft is sprake van twee veranderingsmomenten. De
wet moet zo spoedig mogelijk ingaan. Voor de inwerkingtreding van de wet moet de wet drie maanden
daarvoor in het Staatsblad worden opgenomen. De wet
moet wat ons betreft uiterlijk 1 juli in werking treden.
De kwetsbare belangen hebben vooral betrekking op
de motivatiefactoren. Die staan genoemd in het
wetsvoorstel. De gemeenteraad gaat eerst bekijken of
sprake is van substantiële en autonome toerisme. Daarna
worden de belangen tegen elkaar afgewogen. Mijn
opmerkingen over de oppervlakte hebben te maken met
hoe gemeenten daar in de praktijk mee omgaan. Zij
kijken of er draagvlak onder de winkeliers is. Daarbij
nemen zij de oppervlakte van de winkels mee. Die wegen
zij ook. Daardoor krijgen winkeliers als het ware meer of
minder stemmen. Daar plaatsen wij vraagtekens bij.
Daarom vraag ik de minister te bezien op welke manier
zij daar over in gesprek kan gaan met de gemeenten.

27 oktober 2009
TK 16

16-1221

Ortega-Martijn
De indieners van het initiatiefvoorstel willen komen tot
een afbakening van de regio’s. Ik heb niet gezegd dat wij
dat ook willen. Ik heb de minister gevraagd duidelijk aan
te geven waar de gemeenten volgens haar over gaan. Ik
wijs echter ook op de gerechtelijke uitspraak dat, als
sprake is van toerisme, er ook sprake moet zijn van een
afgebakende regio. Het gaat mij erom dat gemeenten
wat dit betreft niet op het verkeerde been worden gezet.
Daarom moet er worden verwezen naar de gerechtelijke
uitspraak.
De heer Van der Ham (D66): Amsterdam maakt de
afweging dat het een wereldstad is en dat zij wil
concurreren met Barcelona en met Londen, waar men
een 24-uurseconomie heeft. Amsterdam vindt dat niet
alleen de binnenstad, maar ook de rest van de stad aan
die 24-uurseconomie moet kunnen meedoen. Daar kun je
het mee oneens zijn, maar dat kan een keuze zijn. Het
kan zelfs nog een toeristische draai krijgen. Wat wil
mevrouw Ortega wat dat betreft in de wet regelen? Wil
zij van de minister horen dat dit moet worden ingeperkt?
Ik wil dat niet, maar hoe wil mevrouw Ortega dat
regelen?
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): De heer Van
der Ham legt mij woorden in de mond die ik niet heb
uitgesproken. Ik heb niet gezegd dat ik dit wil inperken. Ik
wil gewoon van de minister horen hoe zij hier tegenover
staat, want de rechter heeft een uitspraak gedaan. In de
wet staat verder dat sprake moet zijn van een marginale
toetsing. Daarop heeft de minister iets gezegd. Ik wil
graag van haar horen hoe zij die uitspraken tegen elkaar
afzet.
De heer Van der Ham (D66): Mijn laatste interruptie: ik
moet concluderen dat het allemaal boterzacht is wat u
zegt. Ik heb de vorige keer tijdens het debat gezegd dat u
volgens mij toch een beetje voor het lapje wordt
gehouden, onder andere met de invoeringsdatum.
Daarvan zegt u: het moet wel volgend jaar ingaan, maar
er mag best een overgangstermijn zijn van een jaar. Nu
hebt u een paar kritische stellingnames tegenover de
minister, maar u maakt het helemaal niet concreet, ook
niet met amendementen of zo. U laat zich dus volgens
mij een beetje voor de gek houden door de coalitiepartners, maar zelf zet u er ook niet echt uw tanden in. Wilt u
het eigenlijk zelf nog wel? Gelooft u er zelf nog een
beetje in?

sta achter die antwoorden. Binnen de wet is dat op die
manier geregeld. Het is aan de gemeenteraad om
daarmee op de juiste manier om te gaan. Dat betekent
dat ook daarop straks een marginale toets kan komen als
burgers het er niet mee eens zijn.
Mevrouw Gerkens (SP): Dat is niet helemaal waar. De
wet geeft nu een uitbreiding van de mogelijkheden. Die
wordt gewoon gebruikt. Dat betekent dat wat doordeweeks een gewone winkel is, op zondag opeens een
avondwinkel is. Vroeger was het: je bent óf een jongetje
óf een meisje. Maar tegenwoordig is het: doordeweeks
ben je een jongetje en dan mag je ’s zondags een meisje
zijn. Daar kunt u toch niet voor zijn?
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik was daar
kritisch over. Ik heb daarover inderdaad vragen gesteld.
Maar ik ben gewoon tevreden met de antwoorden die ik
daarop heb gekregen. Daar kan ik me in vinden.
De heer Elias (VVD): Hoorde ik u zeggen: op 1 juli moet
de wet in het Staatsblad staan?
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Nee, dan hebt
u niet goed geluisterd.
De heer Elias (VVD): Wat zei u dan?
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik heb gezegd:
drie maanden voor de datum van inwerkingtreding moet
het in het Staatsblad staan.
De heer Elias (VVD): Tijdens het spoeddebat van een
paar weken geleden zei u nog: we gaan onze stinkende
best doen om 1 januari te halen. Dat is inmiddels
losgelaten, begrijp ik.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Nee, nee, die
stinkende best is er wel, maar ik ben iemand van de
realiteit. De wet moet drie maanden voor inwerkingtreding in het Staatsblad worden gepubliceerd. Welke dag
is het vandaag, mijnheer Elias?
De voorzitter: 27 oktober.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): 1 januari halen
wij dus niet meer.
De heer Elias (VVD): Dat streven is dus weg?

Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik geloof er
nog helemaal in en ik zet mijn tanden er ook in. Ik ben
ook kritisch; dat is evenmin een probleem. Maar ik ga
hier geen dingen verkondigen die u graag wilt horen. Ik
wil dat er duidelijkheid komt op dit punt. Dat is het enige
wat ik aan de minister vraag.
Mevrouw Gerkens (SP): Overigens zijn in Barcelona op
zondagmiddag minder winkels open dan in Amsterdam,
zeg ik tegen de heer Van der Ham. Ik vraag mevrouw
Ortega hoe zij denkt over de sluiproute van de avondwinkel. Zij vraagt helderheid over de toerismebepaling, maar
op dit punt vraagt zij die niet. Zou zij dat niet ook willen
vragen?

Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Het streven is
er wel, maar wij halen het niet. Dat is de realiteit.
De heer Van der Staaij (SGP): Ik stel een vraag op het
terrein van de overgangstermijn. Het CDA heeft dit punt
ook genoemd en in de beantwoording door de minister
komt het eveneens naar voren. Hoe kijkt de ChristenUnie-fractie daartegenaan?

Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik heb de
antwoorden gelezen op de hierover gestelde vragen. Ik

Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): De overgangstermijn staat op dit moment op één jaar, en daar staan
wij gewoon achter. Ik heb in het spoeddebat gezegd:
laten wij heel hard ons best doen om inderdaad 1 januari
te halen. Nu blijkt dat dit niet mogelijk is. Toen heb ik al
aangegeven: misschien kunnen wij wat doen met de
overgangstermijn en die inderdaad iets oprekken. Dat is

Tweede Kamer

27 oktober 2009
TK 16

Winkelsluiting

16-1222

Ortega-Martijn
dus niet aan de orde, omdat de wet hoogstwaarschijnlijk
op 1 juli ingaat. Ik vertrouw er in ieder geval op dat dit
gebeurt. Dan is één jaar overgangstermijn gewoon van
toepassing.
De heer Van der Staaij (SGP): De ChristenUnie-fractie
heeft nu haar oordeel gegeven over de wetsvoorstellen.
Waar ligt haar politieke doelstelling echter? Wil de
ChristenUnie-fractie met de SGP-fractie nog werken aan
verdere inperking van de koopzondagen? Vindt mevrouw
Ortega eveneens de bestaande praktijk eigenlijk toch al
veel te ruim? Hoe kijkt zij daartegenaan?
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): De praktijk is
te ruim, omdat er sprake is van oneigenlijk gebruik van
de toerismebepaling. Met dit wetsvoorstel proberen wij
dat tot de juiste proportie terug te brengen. Daar staan
wij in ieder geval achter.

Reglement voor de Gouverneur van Sint Maarten 32179-(R1899)
minister van Justitie, Hirsch Ballin E.M.H. - 17 oktober
2009
Koninklijke boodschap, met de erbij behorende stukken,
is al rondgezonden en gepubliceerd
Wijziging van de Telecommunicatiewet in verband met
de aanpassing van de bewaartermijn voor telecommunicatiegegevens met betrekking tot internettoegang, e-mail
over het internet en internettelefonie - 32185
minister van Justitie, Hirsch Ballin E.M.H. - 23 oktober
2009
Koninklijke boodschap, met de erbij behorende stukken,
is al rondgezonden en gepubliceerd
©
De volgende brieven

De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter: Hiermee hebben wij het einde bereikt van
de eerste termijn van de kant van de Kamer. De indieners
gaan zich voorbereiden op de beantwoording. Er zal een
later moment worden gezocht om die beantwoording te
laten plaatsvinden.

Huisvesting arbeidsmigranten bij een bedrijf in Someren
- 17050-393
minister voor Wonen, Wijken en Integratie, Laan van der
E.E. - 19 oktober 2009
Rondgezonden en gepubliceerd
Rechtsbijstand en medische problematiek in het
vreemdelingenbeleid - 19637-1305
staatssecretaris van Justitie, Albayrak N. - 7 oktober 2009
Rondgezonden en gepubliceerd

Sluiting 23.12 uur
©
Lijst van ingekomen stukken, met de door de
Voorzitter ter zake gedane voorstellen:
©

Aanvullende informatie op de geannoteerde agenda van
de RAZEB van 26 en 27 oktober 2009 - 21501-02-927
minister van Buitenlandse Zaken, Verhagen M.J.M. 20 oktober 2009
Rondgezonden en gepubliceerd

De volgende Koninklijke boodschappen
Wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet
op de expertisecentra, de Wet op het voortgezet
onderwijs, de Wet educatie en beroepsonderwijs en de
Wet verzelfstandiging Informatiseringsbank in verband
met het gebruik van het persoonsgebonden nummer bij
onder meer de uitwisseling van leer- en begeleidingsgegevens van leerlingen - 32176
staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
Bijsterveldt-Vliegenthart van J.M. - 16 oktober 2009
Koninklijke boodschap, met de erbij behorende stukken,
is al rondgezonden en gepubliceerd
Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, het
Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten tot
versterking van de positie van de rechter-commissaris
(Wet versterking positie rechter-commissaris) - 32177
minister van Justitie, Hirsch Ballin E.M.H. - 16 oktober
2009
Koninklijke boodschap, met de erbij behorende stukken,
is al rondgezonden en gepubliceerd
Reglement voor de Gouverneur van Curaçao - 32178(R1898)
minister van Justitie, Hirsch Ballin E.M.H. - 17 oktober
2009
Koninklijke boodschap, met de erbij behorende stukken,
is al rondgezonden en gepubliceerd

Tweede Kamer

Ingekomen stukken

Verslag schriftelijk overleg met het oog op de Raad
Algemene Zaken en Externe Betrekkingen (RAZEB) van
26 en 27 oktober 2009 - 21501-02-928
minister van Buitenlandse Zaken, Verhagen M.J.M. 22 oktober 2009
Rondgezonden en gepubliceerd
Antwoord op vraag van het lid Irrgang gedaan tijdens
het AO Ecofin Raad van 24 september jl. over het
richtlijnvoorstel voor alternatieve beleggingsfondsen 21501-07-676
minister van Financiën, Bos W.J. - 13 oktober 2009
Rondgezonden en gepubliceerd
Transitowegvervoer door de Alpen - 21501-33-243
minister van Verkeer en Waterstaat, Eurlings C.M.P.S. 12 oktober 2009
Rondgezonden en gepubliceerd
Fiche: Mededeling OS-beleidscoherentie - 22112-942
staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, Timmermans
F.C.G.M. - 19 oktober 2009
Rondgezonden en gepubliceerd
Fiche: Geïntegreerd maritiem beleid voor beter bestuur
in het Middellandse Zeegebied - 22112-943
staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, Timmermans
F.C.G.M. - 19 oktober 2009
Rondgezonden en gepubliceerd

27 oktober 2009
TK 16

16-1223