Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2429
Vragen van het lid Ouwehand (PvdD) aan de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en aan de staatssecretaris van Economische Zaken over de
gevaren van bestrijdingsmiddelen voor de volksgezondheid (ingezonden
18 april 2013).
Antwoord van minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) mede
namens de staatssecretaris van Infrastructuur & Milieu en de staatssecretaris
van Economische Zaken (ontvangen 31 mei 2013) Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2012–2013, nr. 2297
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het Australische onderzoek waaruit blijkt dat de
kans op een hersentumor bij jonge kinderen wordt vergroot wanneer moeder
en/of vader tijdens de zwangerschap met pesticiden in aanraking komen? Zo
ja, hoe beoordeelt u dit en welke consequenties verbindt u hieraan?1
Antwoord 1
Ik heb kennisgenomen van het Australische onderzoek naar het verband
tussen blootstelling aan bestrijdingsmiddelen en de kans op hersentumoren
bij jonge kinderen. 1) Ik heb voor de beantwoording van deze vragen
wetenschappelijk advies ingewonnen bij het Rijksinstituut voor de Volksgezondheid en het Milieu (RIVM) en het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb). Het Ctgb en het RIVM hebben
geconcludeerd dat voor bestrijdingsmiddelen die in Nederland zijn toegelaten
vooralsnog geen aanwijzingen zijn dat deze middelen leiden tot tumorvorming in de hersenen. Dit blijkt uit de dierstudies die worden aangeleverd
voor de toelating van actieve stoffen voor deze bestrijdingsmiddelen. De
conclusies van het RIVM en het Ctgb geven daarom geen aanleiding tot het
nemen van maatregelen.
Het RIVM en het Ctgb concluderen dat hoewel er in dit geval meerdere
wetenschappelijke studies bestaan die wijzen op een mogelijk verband, dit
niet wil zeggen dat er sprake is van oorzaak en gevolg. Ten eerste kunnen de
resultaten vertekend zijn doordat de blootstelling niet objectief gemeten is,
maar werd nagevraagd toen de kinderen al ziek waren. Ten tweede is de kans
aanwezig dat onderliggende factoren die zowel samenhangen met de

1

ah-tk-20122013-2429
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

Milne, E., et al. Exposure to pesticides and the risk of childhood brain tumors. Cancer causes &
control April 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

blootstelling aan pesticiden als met het risico op de ziekte, in werkelijkheid
verantwoordelijk zijn voor het gevonden verband. Voor een aantal factoren is
zo goed mogelijk gecorrigeerd in het onderzoek, maar mogelijk zijn er nog
meer factoren die niet gemeten zijn. Een oorzakelijk verband is waarschijnlijker als er een mogelijk onderliggend mechanisme voor het verband bekend
is. In deze studie is dat lastig omdat het onbekend is welke middelen er zijn
gebruikt. Onderbouwing van een oorzakelijk verband is gewenst alvorens een
conclusie kan worden getrokken over de betekenis van deze studie.
Vraag 2
Kunt u bevestigen dat de gifstoffen waaraan deze risico’s verbonden zijn, ook
in Nederland worden toegepast? Kunt u tevens bevestigen dat deze gifstoffen
onder andere binnenshuis worden aangewend in onder meer mierenlokdoosjes, middeltjes tegen vlooien bij huisdieren en in zogenoemde plantpins,
waarmee insecten op kamer-, balkon- en kuipplanten worden bestreden? Kunt
u dus bevestigen dat aanstaande ouders ook makkelijk met deze middelen in
aanraking komen?
Antwoord 2
In het Australische onderzoek worden geen specifieke middelen of werkzame
stoffen genoemd. Het onderzoek noemt enkel «professional pest control
treatment» tegen termieten of tegen spinnen en andere insecten. Aan ouders
werd gevraagd of een dergelijke behandeling plaats vond binnenshuis of in
de tuin binnen 1 jaar voor zwangerschap, tijdens de zwangerschap of na de
geboorte van het kind. De auteurs van het artikel geven dan ook zelf aan dat
niet kon worden vastgesteld aan welke stoffen of middelen de gezinnen
waren blootgesteld. Hierdoor is het onduidelijk aan welke werkzame stoffen
en op welk niveau de ouders waren blootgesteld. Daardoor kan ook niet
worden vastgesteld of in de Nederlandse situatie aanstaande ouders
eventueel in aanraking komen met mogelijk betrokken bestrijdingsmiddelen.
Daaruit volgt eveneens dat het voor mij niet mogelijk is om vast te stellen of
de bedoelde stoffen en middelen in de EU en in Nederland een toelating
hebben.
Vraag 3
Wordt er in Nederland ook onderzoek uitgevoerd in de praktijk naar de
effecten van deze gifstoffen en de mogelijke vergroting van het risico op
hersentumoren door deze bestrijdingsmiddelen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Zie het antwoord op vraag 4.
Vraag 4
Op welke wijze en termijn wordt dit soort nieuwe wetenschappelijke inzichten
verwerkt in de criteria en procedures waarmee het College voor gewasbeschermingsmiddelen en biociden nieuwe bestrijdingsmiddelen op de
Nederlandse markt toelaat? Kunt u dit specifiek toelichten en aangeven hoe
kan worden gecontroleerd of relevante maatschappelijke inzichten zijn
meegenomen in toelatingsbesluiten?
Antwoord 4
Bij het beoordelingsproces voor de toelatingen van gewasbeschermingsmiddelen en biociden wordt de werkzame stof of stoffen uitvoerig beoordeeld,
dat geldt ook voor de middelen op basis van deze stoffen. Het Ctgb maakt
hierbij gebruik van Europees geharmoniseerde toetsingskaders. Bij de
totstandkoming van deze toetsingskaders wordt gebruikt gemaakt van de
nieuwste internationale wetenschappelijke inzichten. Toelating is slechts
mogelijk als er geen effecten zijn voor mens en dier en geen onaanvaardbare
effecten voor het milieu.
Tijdens de beoordelingsprocedure worden, met behulp van diverse studies,
de kankerverwekkende en reprotoxische (ofwel effecten op de voortplanting)
eigenschappen van de werkzame stoffen, inclusief mogelijke effecten op de
ontwikkeling van volgende generaties, uitgebreid beoordeeld.
Ook bij de beoordeling van de risico’s voor jonge kinderen en zwangere
vrouwen maakt het Ctgb gebruik van internationaal afgestemde toetsingskaders die zodanige veiligheidsmarges aanhouden dat er bij een toelating

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

sprake is van een acceptabel risico. Het lijkt hiermee zeer onwaarschijnlijk dat
een verband is tussen de eenmalige blootstelling van de ouders aan een stof
tijdens het gebruik van bestrijdingsmiddelen en de ontwikkeling van
hersentumoren in kinderen zoals wordt vastgesteld in het Australische
onderzoek. Mochten er nieuwe wetenschappelijke inzichten zijn die een direct
gevaar voor mens, dier of milieu identificeren, dan zal het Ctgb, uiteraard in
Europees verband, hier alert op reageren.
Vraag 5
Deelt u de mening dat dit soort nieuwe wetenschappelijke inzichten ook per
direct consequenties zouden moeten hebben voor de betreffende gifstoffen
die momenteel al zijn toegelaten op de Nederlandse markt, zoals imidacloprid, en dat deze dus van de markt gehaald moeten worden? Zo ja, op
welke wijze en termijn? Zo nee, waarom niet en op welke manier kunt u
garanderen dat de effecten van deze gifstoffen die zich in Australië hebben
voorgedaan niet ook in Nederland optreden?
Antwoord 5
Nieuwe wetenschappelijke inzichten die duiden op risico’s voor de volksgezondheid van biociden of gewasbeschermingsmiddelen moeten zorgvuldig
worden gewogen. Als uit deze afweging blijkt dat er sprake is van risico’s
voor de volksgezondheid moeten zo snel mogelijk gepaste maatregelen
worden genomen. Er kan echter niet vooruitgelopen worden op dergelijke
nieuwe inzichten en daarbij zijn situaties niet identiek. Hierdoor is het niet
mogelijk om standaardmaatregelen of -termijnen vast te stellen om te
reageren op nieuwe wetenschappelijke inzichten.
Voor een antwoord op de deelvraag over garanties dat de in de Australische
studie gevonden effecten in Nederland uitblijven, verwijs ik naar het
antwoord op vraag 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3