Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 750 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2014

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
Inhoudsopgave
blz.
A.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL

3

B.

BEGROTINGSTOELICHTING

4

1.

Leeswijzer

7

2.

Het beleid

10

2.1

De beleidsagenda 2014

10

2.2
2.2.1
2.2.2
2.2.3
2.2.4
2.2.5
2.2.6
2.2.7

De beleidsartikelen
Beleidsartikel 1 Inzet
Beleidsartikel 2 Taakuitvoering zeestrijdkrachten
Beleidsartikel 3 Taakuitvoering landstrijdkrachten
Beleidsartikel 4 Taakuitvoering luchtstrijdkrachten
Beleidsartikel 5 Taakuitvoering marechaussee
Beleidsartikel 6 Investeringen krijgsmacht
Beleidsartikel 7 Ondersteuning krijgsmacht door
Defensie Materieel Organisatie
Beleidsartikel 8 Ondersteuning krijgsmacht door
Commando DienstenCentra

25
25
30
34
39
43
47

2.3
2.3.1
2.3.2
2.3.3
2.3.4

De niet-beleidsartikelen
Niet-beleidsartikel 9 Algemeen
Niet-beleidsartikel 10 Centraal apparaat
Niet-beleidsartikel 11 Geheime uitgaven
Niet-beleidsartikel 12 Nominaal en onvoorzien

64
64
66
70
70

3.
3.1.
3.2.

Baten-lastenagentschappen
Defensie Telematica Organisatie
Dienst Vastgoed Defensie

71
71
75

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

1

2.2.8

kst-33750-X-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

59
61

3.3.

Paresto

79

4.
4.1.
4.2.
4.3.

Bijlagen
Volumes per rang en schaal defensiebreed
Verdiepingshoofdstuk
Overzicht uitgaven veteranen en uitgaven zorg en
nazorg
Overzicht Cyber
Overzicht Subsidies
Overzicht Evaluaties
Toezichtrelaties en ZBO/RWT’s
Moties en toezeggingen
Lijst van afkortingen

83
83
85

4.4.
4.5.
4.6.
4.7.
4.8.
4.9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

98
102
104
106
107
108
117

2

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL
Wetsartikel 1 (begrotingsstaat ministerie)
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 elk
afzonderlijk bij de wet vastgesteld.
Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaat/
begrotingsstaten voor het aangegeven jaar vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de
Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als
geheel is opgenomen in de Miljoenennota.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat/begrotingsstaten
opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze
memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).
Wetsartikel 2 (begrotingsstaat baten-lastenagentschappen)
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en de lasten, het
saldo van de baten en de lasten en de kapitaaluitgaven en -ontvangsten
van de in de staat opgenomen baten-lastenagentschappen Defensie
Telematica Organisatie (DTO), Dienst Vastgoed Defensie (DVD) en Paresto
voor het onderhavige jaar vastgesteld.
De in die begrotingen opgenomen begrotingsartikelen worden toegelicht
in onderdeel B (Begrotingstoelichting) van deze memorie van toelichting
en wel in de paragraaf inzake de agentschappen.
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

3

B. BEGROTINGSTOELICHTING

1.

LEESWIJZER

blz.
7

2.

HET BELEID

10

2.1

De beleidsagenda 2014
Inleiding
Financiële uitgangspunten
Personeel
Gereedstelling en inzet
Investeren in de toekomst en versterken operationele
duurzaamheid
Internationale defensiesamenwerking
Bedrijfsvoering
Financiële gevolgen
Overzicht beleidsdoorlichtingen

10
10
10
13
14

2.2

De beleidsartikelen

25

2.2.1

Beleidsartikel 1: Inzet
Algemene doelstelling
Rol en verantwoordelijkheid minister
Beleidswijzigingen
Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
Toelichting op de instrumenten

25
25
25
25

Beleidsartikel 2: Taakuitvoering zeestrijdkrachten
Algemene doelstelling
Rol en verantwoordelijkheid minister
Indicatoren algemene doelstelling
Beleidswijzigingen
Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
Toelichting op de instrumenten

30
30
30
30
31

Beleidsartikel 3: Taakuitvoering landstrijdkrachten
Algemene doelstelling
Rol en verantwoordelijkheid minister
Indicatoren algemene doelstelling
Beleidswijzigingen
Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
Toelichting op de instrumenten

34
34
34
34
36

Beleidsartikel 4: Taakuitvoering luchtstrijdkrachten
Algemene doelstelling
Rol en verantwoordelijkheid minister
Indicatoren algemene doelstelling
Beleidswijzigingen
Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
Toelichting op de instrumenten

39
39
39
39
40

2.2.2

2.2.3

2.2.4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

16
17
18
19
22

26
26

32
32

37
37

41
41

4

2.2.5

2.2.6

2.2.7

2.2.8

Beleidsartikel 5: Taakuitvoering marechaussee
Algemene doelstelling
Rol en verantwoordelijkheid minister
Indicatoren algemene doelstelling
Beleidswijzigingen
Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
Toelichting op de instrumenten
Beleidsartikel 6: Investeringen krijgsmacht
Algemene doelstelling
Rol en verantwoordelijkheid minister
Beleidswijzigingen
Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
Toelichting op de instrumenten
Beleidsartikel 7: Ondersteuning krijgsmacht door
Defensie Materieel Organisatie
Algemene doelstelling
Rol en verantwoordelijkheid minister
Beleidswijzigingen
Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
Toelichting op de instrumenten
Beleidsartikel 8: Ondersteuning krijgsmacht door
Commando DienstenCentra
Algemene doelstelling
Rol en verantwoordelijkheid minister
Beleidswijzigingen
Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
Toelichting op de instrumenten

blz.
43
43
43
43
44
45
45
47
47
47
47
48
48

59
59
59
59
59
60

61
61
61
61
62
62

2.3

De niet-beleidsartikelen

64

2.3.1

Niet-beleidsartikel 9: Algemeen
Algemene doelstelling
Budgettaire gevolgen
Toelichting op de instrumenten

64
64
64
64

2.3.2

Niet-beleidsartikel 10: Centraal apparaat
Algemene doelstelling
Budgettaire gevolgen
Toelichting op de instrumenten
Bedrijfsvoering bij Defensie

66
66
66
66
68

2.3.3

Niet-beleidsartikel 11: Geheime uitgaven

70

2.3.4

Niet-beleidsartikel 12: Nominaal en onvoorzien

70

3.

BATEN-LASTENAGENTSCHAPPEN

71

3.1

Defensie Telematica Organisatie (DTO)

71

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

5

blz.
3.2

Dienst Vastgoed Defensie (DVD)

75

3.3

Paresto

79

4.

BIJLAGEN

83

4.1

Volumes per rang en schaal defensiebreed

83

4.2

Verdiepingshoofdstuk

85

4.3

Overzicht uitgaven veteranen en uitgaven zorg en
nazorg

98

4.4

Overzicht Cyber

102

4.5

Overzicht Subsidies

104

4.6

Overzicht Evaluaties

106

4.7

Toezichtrelaties en ZBO/RWT’s

107

4.8

Moties en toezeggingen

108

4.9

Lijst van afkortingen

117

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

6

Leeswijzer

1. LEESWIJZER
Op 20 april 2011 is de aanpassing van de presentatie van de Rijksbegroting onder de naam «Verantwoord Begroten» in de Tweede Kamer
behandeld (Kamerstuk II, 31 865, nr. 26). De nieuwe presentatie geeft meer
inzicht in de financiële informatie, de rol en verantwoordelijkheid van de
minister en laat een duidelijke splitsing tussen apparaat en programma
zien. In deze begroting zijn alle begrotingsartikelen ingevuld volgens de
nieuwe voorschriften, inclusief de aanpassing van de tabel Budgettaire
gevolgen van beleid. Door de nieuwe indeling kunnen in sommige
tabellen geen gegevens worden opgenomen voor de jaren 2011 en 2012.
Een aantal financiële gegevens over 2012 is wel opgenomen in de
verdiepingsbijlage.
GROEIPARAGRAAF
In de begroting 2014 zijn ten opzichte van de begroting 2013 de volgende
wijzigingen doorgevoerd:
Beleidsartikel 6: Investeringen Krijgsmacht
In de begroting 2013 is een centraal investeringsartikel opgenomen. Over
dit artikel zijn de volgende aanvullende afspraken gemaakt met het
ministerie van Financiën:
• Een ongelimiteerde eindejaarsmarge op het beleidsartikel 6, met
daarin de budgetten voor investeringen en de aan investeringen
gerelateerde uitgaven aan materieel (inclusief bijbehorende instandhouding, afstotingskosten en verkoopopbrengsten). Onder materieel
wordt verstaan de wapensystemen, infrastructuur en aan de krijgsmacht gerelateerde ICT. Voor de rest van de begroting geldt de
gebruikelijke 1 procent van het begrotingstotaal als eindejaarsmarge;
• De verkoopopbrengsten voor groot materieel worden op de voor
Defensie gebruikelijke behoedzame wijze geraamd en komen altijd ten
bate van het beleidsartikel voor investeringen, zodat deze ook
meerjarig kunnen worden meegenomen. Dit vervangt de huidige
middelenafspraken;
• Naast de ongelimiteerde eindejaarsmarge wordt twee keer per jaar
(voorjaar en augustus) beoordeeld of de budgetten een andere
fasering behoeven naar enig jaar, danwel kan de minister van
Financiën vragen om aanpassen van de fasering ter ontlasting van het
kader in enig jaar.
Gereedstelling en inzet
In de begroting 2012 is naar aanleiding van «Verantwoord Begroten» de
herdefiniëring van programma- en apparaatsuitgaven grotendeels
verwerkt. De oefen- en uitzendtoelagen waren als onderdeel van
respectievelijk gereedstelling en inzet opgenomen onder de programmauitgaven. In de begroting voor 2014 worden de operationele toelagen,
conform de rijksbrede definities, in lijn met andere departementen
gepresenteerd als apparaatsuitgaven. Dit leidt tot de volgende wijzigingen:
• Bij de operationele commando’s zijn uit de post «gereedstelling» de
operationele toelages overgeheveld van het programma naar het
apparaat;
• Bij het Commando Zeestrijdkrachten is de post «inzet» die betrekking
heeft op de Kustwacht in Nederland en het Caribisch gebied samengevoegd bij de post gereedstelling van het programma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

7

Leeswijzer

In de definities van «Verantwoord Begroten» zijn de uitgaven van de
krijgsmacht grotendeels als apparaatsuitgaven gedefinieerd.
Zoals toegezegd ontvangt u bij de begroting en in het jaarverslag
informatie over de mate waarin Defensie voldoet aan de inzetbaarheidsdoelstellingen. De brief bij de begroting 2014 is de eerste rapportage die
wordt opgesteld volgens de nieuwe systematiek, zoals met de Kamer is
besproken. U ontvangt ook afzonderlijke informatie over de stand van
zaken van de maatregelen als gevolg van de beleidsbrief 2011 en de
uitvoering van het Herbeleggingsplan Vastgoed Defensie.
Baten-lastenagentschappen
Om de apparaatsuitgaven binnen de baten-lastenagentschappen beter te
laten aansluiten bij de uitgavenbegroting, worden Rijksbreed de
betalingen aan de baten-lastenagentschappen zichtbaar gemaakt in de
uitgavenbegroting, onder de noemer «waarvan bijdragen aan SSO’s»
(Shared Service Organisations).
Beleidsartikelen
In beleidsartikel 1 Inzet wordt de inzet van de krijgsmacht verantwoord.
Dit betreft de bijdragen van Defensie aan crisisbeheersingsoperaties,
contributies aan common funded Navo- en EU-operaties, inzet voor
nationale en koninkrijkstaken en overige inzet. Het artikel bevat ook een
overzicht voor de structurele inzet die in andere beleidsartikelen is
verantwoord, bijvoorbeeld door de Koninklijke Marechaussee, de
Explosieven Opruimingsdienst Defensie en de Kustwachten.
In de beleidsartikelen 2 tot en met 5 wordt de taakuitvoering geraamd
voor zeestrijdkrachten, landstrijdkrachten, luchtstrijdkrachten, de
marechaussee en de aan hen gemandateerde inzet, voor zover deze niet
valt onder artikel 1. In beleidsartikel 6 zijn de investeringen opgenomen
voor de krijgsmacht, te weten investeringen voor materieel, infrastructuur,
ICT, wetenschappelijk onderzoek en bijdragen aan de Navo-investeringen.
Daarnaast zijn de verkoopopbrengsten voor afstoting van materieel en
infrastructuur in dit beleidsartikel opgenomen.
In de beleidsartikelen 7 Ondersteuning door Defensie Materieel Organisatie en 8 Ondersteuning door Commando DienstenCentra zijn de
uitgaven en verplichtingen geraamd voor de ondersteunende en
dienstverlenende defensieorganisaties.
Niet-beleidsartikelen
In het niet-beleidsartikel 9 Algemeen worden de niet specifiek aan een
defensieonderdeel toe te wijzen programma-uitgaven opgenomen. In het
niet-beleidsartikel 10 Centraal apparaat worden de uitgaven ten behoeve
van het centrale apparaat van Defensie begroot, waaronder voor de
Bestuursstaf en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD),
alsmede de niet aan een specifiek artikel toe te wijzen apparaatsuitgaven
voor pensioenen en wachtgelden.
Ten slotte worden in de niet-beleidsartikelen 11 en 12 de Geheime
uitgaven opgenomen respectievelijk de ramingen voor Nominaal en
onvoorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

8

Leeswijzer

Overig
In de begroting worden ook weergegeven de ramingen voor de batenlastenagentschappen Defensie Telematica Organisatie, de Dienst Vastgoed
Defensie en Paresto. Daarnaast is in de bijlagen informatie opgenomen
over de personele volumes, de mutaties, de uitgaven voor veteranen en
de uitgaven voor zorg en nazorg, cyber, subsidies, evaluaties, de
toezichtrelaties en ZBO/RWT’s evenals moties en toezeggingen.
De begroting van het ministerie van Defensie is ook digitaal beschikbaar
op de website www.rijksbegroting.nl. Om de toegankelijkheid verder te
vergroten zijn in de digitale versie, waar mogelijk, hyperlinks aangebracht
naar de achterliggende documenten.
Defensie Materieelprojectenoverzicht
Zoals gebruikelijk ontvangt de Kamer op Prinsjesdag het Materieelprojectenoverzicht (MPO). Hierin wordt per project meer gedetailleerde
informatie gegeven dan in de begroting. Zo wordt duidelijk gemaakt wat
de relatie is met het defensiebeleid en wat de samenhang is met andere
projecten. In het MPO zijn de lopende en de geplande strategische
materieelprojecten opgenomen met een financiële omvang van meer dan
€ 25 miljoen, evenals de politiek gevoelige projecten. Daarnaast wordt
ingegaan op af te stoten materieel. In deze begroting worden daarom
alleen de grotere projectwijzigingen verder toegelicht. Defensie werkt
momenteel aan een herziening van het Defensie Materieel Proces (DMP).
Defensie Industrie Strategie
In het jaarverslag over 2011 is gemeld dat de Defensie Industrie Strategie
(DIS) is uitgevoerd en dat het bijbehorend instrumentarium is ingevoerd
in de defensieorganisatie. Defensie werkt samen met het ministerie van
Economische Zaken aan een evaluatie en actualisatie van de DIS. De
voltooiing daarvan was gepland voor het tweede kwartaal 2013, maar is
nog niet voltooid en wordt nu voor eind 2013 voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

9

De beleidsagenda 2014

2. HET BELEID
2.1 DE BELEIDSAGENDA 2014
Inleiding
De Nederlandse krijgsmacht moet ook in de toekomst zo goed mogelijk
kunnen omgaan met uiteenlopende dreigingen en risico’s en voorbereid
blijven op een scala aan inzetmogelijkheden. Inzet van de krijgsmacht is
mogelijk in alle fasen van een conflict en zo nodig op grote afstand van
onze landsgrenzen. Daarnaast moet de krijgsmacht betaalbaar zijn, nu en
op de langere termijn. Een krijgsmacht waarin deze beide uitgangspunten
zijn verenigd, is in het belang van Nederland.
De nota In het belang van Nederland bevat maatregelen om de krijgsmacht toekomstbestendig te maken. Samenwerking met binnen- en
buitenlandse partners is daarbij onmisbaar. De krijgsmacht zal blijven
beschikken over veelzijdig bruikbare capaciteiten die kunnen worden
aangepast aan veranderende omstandigheden. Met het oog op de
structurele betaalbaarheid worden in sommige gevallen keuzes gemaakt
om het voortzettingsvermogen van capaciteiten te verminderen of
bepaalde nichecapaciteiten af te stoten. Andere capaciteiten worden juist
versterkt. Met de genomen maatregelen kan de krijgsmacht, naast kleine
missies en nationale taken, nog één grotere operatie op zee, op land en in
de lucht uitvoeren.
De defensieorganisatie is al enige tijd flink in beweging. Het merendeel
van de reorganisaties die in 2011 in gang zijn gezet, wordt in 2014
voltooid. Daarmee is 2014 het jaar waarin veel defensieonderdelen voor
het eerst gaan werken volgens de nieuwe taak- en verantwoordelijkheidsverdeling die voortvloeit uit de reorganisatie. Medewerkers die door de
reorganisaties overtollig worden, zullen in 2014 zoveel mogelijk worden
bemiddeld naar werk buiten Defensie. Defensie is er echter nog niet. Met
de nota In het belang van Nederland lost Defensie problematiek op voor
een bedrag van € 219 miljoen in 2014, oplopend tot € 348 miljoen
structureel vanaf 2018. Dit is inclusief een taakstelling van € 15 miljoen uit
de taakstelling voor het Rijk van € 700 miljoen. De herschikkingen en
taakstellingen zijn meerjarig in de begroting verwerkt.
Met het nieuwe Budget Internationale Veiligheid op de begroting van
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking stelt de regering
met ingang van 2014 jaarlijks een bedrag van € 250 miljoen ter
beschikking voor invulling van het geïntegreerde beleid voor internationale vrede en veiligheid. In samenhang hiermee is het defensiebudget
met € 250 miljoen verlaagd. De Kamer is hierover geïnformeerd in de
brief van 12 juli jl. (Kamerstuk 33 400 V, nr. 149). De uitgangspunten voor
het bredere veiligheidsbeleid zijn uiteengezet in de Internationale
Veiligheidsstrategie die 21 juni jl. is verzonden aan de Tweede Kamer
(Kamerstuk 33 694, nr.1). Voor de binnenlandse taken van de krijgsmacht
vormt de Strategie Nationale Veiligheid het uitgangspunt.
Financiële uitgangspunten
De financiële problematiek van € 348 miljoen bestaat uit verschillende
categorieën. Allereerst betreft dit de apparaatstaakstelling uit het huidige
regeerakkoord van € 48 miljoen. Met rijkspartners wordt op tal van
gebieden gezocht naar mogelijkheden voor samenwerking, bijvoorbeeld
op het gebied van vastgoed, inkoop, personeel en andere facilitaire
diensten. Defensie sluit waar mogelijk aan bij de rijksbrede kaders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

10

De beleidsagenda 2014

Verder is het nodig structurele maatregelen te nemen om knelpunten op
te lossen. Eerder is reeds besloten voor de jaren 2015 en 2016 elk € 50
miljoen toe te voegen aan de materiële exploitatie om voldoende
onderhoud uit te voeren. Deze maatregel wordt vanaf 2017 structureel.
Ook voor vastgoed en energie is extra budget nodig vanwege tegenvallende opbrengsten uit de herbelegging van het vastgoed en hogere
exploitatie- en energiekosten. Het betreft in totaal eveneens € 50 miljoen.
De komende jaren stijgen voorts de personele lasten ten gevolge van de
hogere AOW-leeftijd (hogere UKW-uitgaven) en het niet volledig
compenseren van de hogere sociale lasten, in totaal oplopend tot € 56
miljoen. Voor de structurele compensatie van de Wet Uniformering
Loonbegrip (WUL) is € 50 miljoen extra nodig en het inhouden van de
prijsbijstelling vereist een herschikking van € 79 miljoen. Het ministerie
van Defensie draagt, zoals gezegd, tevens € 15 miljoen bij aan de
taakstelling voor het Rijk van € 700 miljoen.
De onderstaande tabel geeft een financieel overzicht van de knelpunten:

Problematiek:
Matex en wapensysteemtoevoeging
WUL
Personele (sociale) lasten
Vastgoed en energie
Inhouden prijsbijstelling 2013
Taakstelling Rijksdienst
Aanvullende taakstelling
Totaal problematiek

2014

2015

2016

2017

2018

50
54
36
79
0
15
234

50
19
35
79
0
15
198

50
32
42
79
17
15
235

50
50
45
50
79
39
15
328

50
50
56
50
79
48
15
348

In aanloop naar de ontwerpbegroting 2014 zijn al enige taakstellingen en
herschikkingen verwerkt. Het betreft allereerst de taakstelling uit het
regeerakkoord van € 1 miljoen op het topsectorenbeleid die vanaf 2014 is
verwerkt in het budget voor technologieontwikkeling. Daarnaast gaat het
om herschikkingen in verband met de CAO-afspraken van december 2011
(€ 40 miljoen), een toevoeging aan de materiële exploitatie van € 50
miljoen in 2015 en 2016 en om diverse kleinere herschikkingen.
Maatregelen uit de nota In het belang van Nederland
Om de financiële problematiek van € 348 miljoen het hoofd te bieden,
treft Defensie een aantal maatregelen die gevolgen hebben voor de
inzetbaarheidsdoelstellingen. De meest in het oog springende maatregelen zijn:
• Het Joint Support Ship wordt niet in dienst gesteld, maar afgestoten
zodra het is afgebouwd. In plaats daarvan wordt een eenvoudiger en
goedkoper bevoorradingsschip verworven.
• In 2014 worden voorbereidingen getroffen voor de opheffing van de
marinierscompagnie op Aruba per 1 januari 2015. De presentie op
Aruba wordt vanaf dat moment op roulatiebasis ingevuld met
bestaande capaciteiten van het Commando Landstrijdkrachten en het
Commando Zeestrijdkrachten.
• Het 45e pantserinfanteriebataljon wordt per 1 januari 2014 stilgezet –
de operationele en gereedstellingsactiviteiten worden dan gestaakt –
en vervolgens opgeheven. Het totaal aantal infanteriebataljons van het
Commando Landstrijdkrachten neemt daarmee af van zeven naar zes.
Defensiebreed blijven, inclusief de twee mariniersbataljons, acht
infanterie-eenheden van bataljonsgrootte over. Met dit aantal blijft de
inzet gewaarborgd van een brigadetaakgroep voor kortere duur of een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

11

De beleidsagenda 2014

•

•

•

•

•

•

bataljonstaakgroep voor langere duur plus een bataljonstaakgroep
voor kortere duur. Met de capaciteiten van de overige bataljons
kunnen kleinere missies worden uitgevoerd. Bovendien kan invulling
worden gegeven aan de eerder genoemde roulatietaak in het Caribisch
gebied.
De belangrijkste constante in de internationale verhoudingen is
onzekerheid, aldus de Internationale Veiligheidsstrategie (IVS) die
eerder dit jaar is vastgesteld. De Nederlandse krijgsmacht moet, ook in
de toekomst, zo goed mogelijk kunnen omgaan met diffuse dreigingen
en risico’s. De F-16 heeft zijn waarde voor de krijgsmacht ondubbelzinnig bewezen in interventie- en stabilisatieoperaties. Ook de komende
decennia kunnen we niet zonder jachtvliegtuig. Na de kandidatenvergelijkingen in 2001 en 2008 en een actualisering van de relevante
informatie in 2013, heeft het kabinet – op grond van operationele,
financiële en economische overwegingen – gekozen voor de F-35 als
het nieuwe jachtvliegtuig voor de Nederlandse krijgsmacht.
Met de F-35 kiest Defensie weloverwogen voor een technisch
hoogwaardige en toekomstgerichte luchtmacht. De F-35 biedt in
militair-operationeel perspectief de meeste opties. Ook is de F-35 het
meest toekomstbestendig. Het toestel is het beste opgewassen tegen
de proliferatie van mobiele luchtverdedigingssystemen en biedt sterk
verbeterde waarnemingscapaciteiten die in alle missietypen van grote
waarde zijn. Bovendien biedt het toestel een groot potentieel voor
doorontwikkeling, vooral op het gebied van genetwerkt optreden.
Belangrijk zijn ook de mogelijkheden voor internationale samenwerking op terreinen zoals training, instandhouding en inzet. Analyses van
de Navo schragen de Nederlandse keuze.
De beschikbare financiële ruimte is volgens de huidige inzichten
toereikend voor de aanschaf van 37 toestellen. Op grond van de
huidige planning wordt de F-35 met ingang van 2019 ingevoerd.
Vooruitlopend op de vervanging van de F-16 door de F-35 wordt het
aantal operationele F-16 toestellen per 1 januari 2014 verminderd van
68 naar 61 onder gelijktijdige verlaging van de inzetbaarheidsdoelstellingen voor jachtvliegtuigen. De zeven toestellen worden niet
afgestoten, maar gebruikt als logistieke reserve om de inzetbaarheid
van de resterende toestellen te vergroten. Met de 61 resterende
operationele toestellen wordt een kleiner aantal vlieguren gegenereerd. Dit leidt tot aan de uitfasering van de F-16 tot een lager aantal
vlieguren per toestel, waardoor minder slijtage aan motoren en minder
scheurvorming in de vleugels optreedt. Op deze wijze worden kostbare
reparaties zoveel mogelijk voorkomen en wordt voor het langer
doorvliegen van de F-16 € 123 miljoen minder uitgegeven.
In samenhang met de reductie van het aantal operationele F-16’s wordt
het aantal squadrons verkleind van vier naar drie, één op de vliegbasis
Leeuwarden en twee op Volkel. Als gevolg daarvan wordt vliegbasis
Leeuwarden omgevormd van een Main Operating Base (MOB) naar
een Deployed Operating Base (DOB) die wordt aangestuurd en
ondersteund vanaf de vliegbasis Volkel. Dat traject wordt per 1 januari
2014 ter hand genomen en moet op 1 januari 2016 zijn beslag hebben
gekregen. Volkel en Leeuwarden blijven de twee Nederlandse
jachtvliegbases, onder andere vanwege de benodigde geluidsruimte
en de noodzaak voor uitwijkhavens.
Per 1 januari 2014 wordt de Gulfstream stilgezet en vervolgens
afgestoten. Een groot deel van de transportbehoefte kan worden
vervuld door gebruik te maken van lijnvluchten. In een kleiner deel van
de benodigde reizen wordt voorzien door inhuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

12

De beleidsagenda 2014

Als deeloplossing van de problematiek is het investeringsplan aangepast.
Van alle projecten in planning (met uitzondering van de verwerving F-35)
is het budget met vijf procent verlaagd. De vervanging van grote
wapensystemen is waar mogelijk vertraagd. Diverse projecten zijn
geschrapt, dan wel met minder functionaliteit gehandhaafd of in tijd
aangepast. De belangrijkste wijzigingen in de investeringsprojecten in
realisatie zijn opgenomen en toegelicht in beleidsartikel 6 – Investeringen
krijgsmacht en in het Materieelprojectenoverzicht 2013. Het budget voor
de verwerving en de exploitatie van de F-35 is gemaximeerd op de
reservering voor de vervanging en de jaarlijkse exploitatiekosten van de
F-16. Hiermee is het budget vastgesteld dat beschikbaar is voor de F-35 en
het budget voor de exploitatie van dat toestel. Binnen zowel het investeringsbudget als het exploitatiebudget van het toestel is een risicoreservering van tien procent opgenomen, zodat onverwachte kostenstijgingen
kunnen worden opgevangen.
De onderstaande tabel geeft een financieel overzicht van de maatregelen
uit de nota In het belang van Nederland:

Totaal problematiek
Oplossingen:
Maatregelen DIP
Invulling taakstelling Rijksdienst
Maatregelen CZSK
Maatregelen CLAS
Maatregelen CLSK
Maatregelen KMAR
Overige maatregelen (inclusief
incidentele kasschuif)
SBK gevolgen maatregelen
Compensatie WUL 2014
Totaal oplossingen

2014

2015

2016

2017

2018

234

198

235

328

348

66
0
2
6
12
0

92
0
15
25
26
5

98
17
24
38
32
6

126
39
25
39
33
6

185
48
29
43
36
7

98
0
50
234

35
0

27
–5

71
– 11

32
– 31

198

235

328

348

De uitwerking van de nieuwe maatregelen wordt voortvarend ter hand
genomen. De nieuwe reorganisatietrajecten volgen veelal gelijk op de
reorganisatietrajecten die momenteel al lopen vanwege de maatregelen
uit de beleidsbrief 2011. Zoals toegezegd in de brief van 14 februari 2013
over het beheer bij Defensie (Kamerstuk 32 733, nr. 116), wordt de Kamer
twee keer per jaar in de personeelsrapportages geïnformeerd over het
verloop van de reorganisaties.
Personeel
Personeel is en blijft het belangrijkste kapitaal van de krijgsmacht. Het
vermogen van de krijgsmacht om zich aan te passen aan veranderingen
hangt in belangrijke mate af van de kennis en deskundigheid van de
medewerkers van Defensie, burgers en militairen. Defensie prijst zich
daarom gelukkig met betrokken, loyaal en flexibel inzetbaar personeel.
Volgens planning wordt in 2013 zo’n 85 procent van de nieuwe organisaties operationeel. Dat betekent dat 2014 voor veel mensen het eerste
jaar is waarin volledig wordt gewerkt volgens de nieuwe taak- en
verantwoordelijkheidsverdeling. Dit betekent ook dat een deel van de
medewerkers de organisatie onvrijwillig moet verlaten. Tevens is 2014 het
jaar dat wordt gestart met de uitvoering van de nieuwe maatregelen zoals
opgenomen in de nota In het belang van Nederland. Defensie zal zich tot
het uiterste inspannen om de medewerkers die niet kunnen blijven naar
passend werk buiten Defensie te bemiddelen. Door de vertraging van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

13

De beleidsagenda 2014

reorganisaties verschuiven kosten van het Sociaal Beleidskader (SBK) van
2013 naar 2014. In overleg met het ministerie van Financiën is € 40
miljoen overgeheveld van de begroting van 2013 naar 2014 om deze
kosten te financieren.
Als gevolg van de aanhoudende reorganisaties is het vertrouwen in de
plannen voor de toekomst laag. Goede personeelszorg is daarom van
cruciaal belang, zowel voor de mensen die moeten worden begeleid naar
ander werk als voor de mensen die wel bij Defensie kunnen blijven
werken. De reorganisaties bij Defensie zijn tevens van invloed op de
werving van nieuw personeel. Hoewel de instroom nog altijd de behoefte
niet afdekt, begint de arbeidsmarktcampagne van Defensie inmiddels toch
haar vruchten af te werpen. Ook in 2014 blijven de inspanningen gericht
op de instroom van nieuw en jong personeel en op de verbetering van het
instroomproces om het rendement van sollicitaties te vergroten. Defensie
richt zich in het bijzonder op de werving van schaarse medewerkers, zoals
technisch personeel, en op leerlingen van de ROC-opleiding Veiligheid en
Vakmanschap. Het instroomproces krijgt de komende tijd een sterkere
regionale inbedding, met meer mogelijkheden voor regionale commandanten om invloed uit te oefenen op de werving. Daarnaast besteedt
Defensie nadrukkelijk aandacht aan het behoud van (schaars) personeel.
Vóór de begrotingsbehandeling wordt de Kamer geïnformeerd over een
actieplan werving en behoud.
Bij de defensieopleidingen wordt gewerkt aan een traject van waarderen
en valideren van verschillende opleidingen. De verwachting is dat een
belangrijk deel van de interne defensieopleidingen op MBO-niveau eind
2014 is gecertificeerd.
De bijzondere zorg voor veteranen behoudt ook in 2014 onverminderd de
aandacht. Het Veteranenbesluit, dat naar verwachting eind 2013 wordt
voltooid, geeft hieraan een impuls. In bijlage 4.3 wordt zichtbaar gemaakt
welke uitgaven in het kader van het veteranenbeleid worden gedaan. In
2014 krijgt ook het reservistenbeleid nader vorm, zoals aangekondigd in
de Reservistenbrief van 29 mei 2013 (Kamerstuk 33 400-X, nr. 81).
Defensie is voornemens meer gebruik te maken van reservisten en hen in
te zetten op meer vakgebieden, bijvoorbeeld op operationele functies.
Daarmee kan een bijdrage worden geleverd aan het voortzettingsvermogen van de krijgsmacht en kan piekbelasting worden opgevangen. In
2014 wil Defensie de eerste concrete initiatieven hiertoe ontplooien.
Gereedstelling en inzet
Inzetbaarheid
Ook in 2014 kan een beroep worden gedaan op de krijgsmacht om de
belangen van het Koninkrijk der Nederlanden te verdedigen en bij te
dragen aan de internationale rechtsorde. De kans dat veiligheid en vrede
met inzet van militaire middelen verdedigd moeten worden, is niet
afgenomen. De mogelijkheid dat bondgenoten vragen om een Nederlandse militaire bijdrage, evenmin. Inzet – nationaal, in internationaal
verband en voor internationaal gedeelde belangen – is het belangrijkste
ijkpunt voor Defensie.
Deze begroting bevat de inzetbaarheidsdoelstellingen zoals gepresenteerd
in de nota In het belang van Nederland. De haalbaarheid van deze
inzetbaarheidsdoelstellingen staat in 2014 nog onder druk door een tekort
aan technisch personeel en het tempo waarin kan worden voorzien in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

14

De beleidsagenda 2014

reservedelen en munitie. Dit beïnvloedt onder meer de beschikbaarheid
van Apache- en Chinook-helikopters. De beschikbaarheid van de NH-90
helikopter in 2014 is overigens nog beperkt door vertragingen bij de
instroom van nieuwe toestellen. De aandacht gaat in 2014 vooral uit naar
de verbetering van de personele vulling van operationele eenheden en het
normeren en op peil brengen van diverse voorraden, waaronder de
hierboven genoemde munitie en reservedelen. Ook het sluiten van
meerjarige onderhoudscontracten maakt hiervan deel uit. Samen met de
toekenning van extra financiële middelen en, bij de helikopters, de
aanpassing van het trainingsniveau van bemanningen (zie 2.2.4) moet dit
leiden tot de beoogde beschikbaarheid. Voor zover er uiteindelijk
knelpunten ontstaan op deze terreinen, zal dat blijken uit het niet (geheel)
behalen van één of meer inzetbaarheidsdoelstellingen. Zoals toegezegd in
mijn brief van 14 februari jl. over het beheer ontvangt de Kamer halfjaarlijks een rapportage over de mate waarin Defensie kan voldoen aan de
inzetbaarheidsdoelstellingen.
Internationale operaties en crisisbeheersing
In 2013 hebben de Afghaanse autoriteiten steeds meer de verantwoordelijkheid voor hun eigen veiligheid overgenomen van ISAF en zijn zij zelf in
staat de politie op te leiden. De Nederlandse geïntegreerde politietrainingsmissie in Afghanistan is in juli 2013 beëindigd. Wel blijven de
Nederlandse F-16’s en de bijdrage aan de hoofdkwartieren tot en met 2014
gehandhaafd. De bescherming van koopvaardijschepen is een beleidsprioriteit. Een besluit over de Nederlandse bijdrage aan de Navo- en
EU-piraterijbestrijdingsoperaties Ocean Shield en Atalanta in het
risicogebied nabij Somalië in 2014 wordt voorzien voor de tweede helft
van 2013. Defensie blijft ook Vessel Protection Detachements (VPD’s)
inzetten ter bescherming van de Koninkrijksgevlagde koopvaardij. Zoals
bekend werkt het kabinet onder leiding van het ministerie van Veiligheid
en Justitie aan wet- en regelgeving om de inzet van gewapende particuliere beveiliging mogelijk te maken op nader te bepalen categorieën en
onder strikte, nog nader te definiëren, voorwaarden.
De krijgsmacht levert in 2014 weer een bijdrage aan de snelle reactiemacht van de Navo, de NATO Response Force (NRF). Voor de Immediate
Response Force (IRF) van de NRF betreft het een amfibisch transportschip
als varend commandoplatform en acht F-16’s. Daarnaast wordt aan de IRF
vanaf maart en vanaf augustus twee keer voor een periode van drie tot
vier maanden een mijnenjager beschikbaar gesteld. Ook draagt Nederland
in de eerste helft van 2014 met een fregat bij dat zal deelnemen aan een
grote Navo-oefening in de Baltische regio. Voor de Response Forces Pool
(RFP) heeft Nederland voor de tweede helft van het jaar een onderzeeboot
aangeboden.
In de tweede helft van 2014 neemt Nederland samen met Duitsland,
Luxemburg en Spanje deel aan een door België geleide EU Battlegroup.
Nederland draagt twee infanteriecompagnieën bij, aangevuld met
gevechtssteun, logistieke steun en twee transporthelikopters.
Nationale inzet
Ook in 2014 is de nationale inzet van de krijgsmacht van belang. De open
Nederlandse samenleving blijft immers kwetsbaar voor ontwrichtende
invloeden en veiligheidsrisico’s. Naast incidentele bijstand op verzoek van
civiele autoriteiten voert de krijgsmacht een groot aantal reguliere taken
uit, zowel in Nederland als in de Caribische delen van het Koninkrijk.
Civiele autoriteiten weten Defensie steeds vaker te vinden, waardoor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

15

De beleidsagenda 2014

vraag naar militaire bijstand en steunverlening aanwijsbaar toeneemt.
Ook in 2014 zijn daarvoor gegarandeerde militaire capaciteiten
beschikbaar. In het kader van de Versterking van de Civiel-Militaire
Samenwerking (VCMS) maken Defensie en het ministerie van Veiligheid
en Justitie in 2014 concrete afspraken over een meer doelmatige
samenwerking op het gebied van nationale veiligheid, ook in het
cyberdomein. Het doel is zoveel mogelijk rendement te halen uit de civiele
en militaire capaciteiten ten behoeve van onze nationale veiligheid,
bijvoorbeeld door te werken aan kennisdeling, innovatie-initiatieven en
wederzijdse ondersteuning van opleidingen, training en oefeningen.
Daarnaast ontwikkelt Defensie capaciteiten om cyberoperaties uit te
voeren. Ook deze capaciteiten kunnen op termijn op verzoek van civiele
autoriteiten worden aangewend voor de digitale weerbaarheid van
Nederland.
Investeren in de toekomst en versterken operationele
duurzaamheid
Defensie heeft nu en in de toekomst behoefte aan modern, kwalitatief
hoogwaardig en betaalbaar materieel, dat breed toepasbaar is en een
groot aanpassingsvermogen heeft. Technologische ontwikkelingen gaan
snel en nieuwe technologieën komen in een hoog tempo beschikbaar –
niet alleen voor krijgsmachten, maar ook voor kwaadwillenden. Voor
Defensie is het essentieel ontwikkelingen goed te monitoren en met
innovatie bedreigingen een stap voor te blijven. Samenwerking met het
bedrijfsleven en kennisinstituten vormt hiervoor het fundament. De
introductie van het concept development and experimentation proces
zorgt ervoor dat nieuwe concepten beter worden gekoppeld aan de
operationele gebruikers, waardoor bijvoorbeeld prototypes direct in de
praktijk getest en verbeterd kunnen worden. Zo kunnen, net als sinds
enkele jaren bij de CODEMO–regeling, innovatieve concepten worden
doorontwikkeld tot bruikbare capaciteiten en neemt de mogelijkheid toe
om in Nederland ontwikkelde en geproduceerde producten succesvol in
het buitenland te verkopen. Ook de noodzaak tot een afnemende
afhankelijkheid van kwetsbare aanvoerlijnen, de verdere ontwikkeling van
de operationele energiestrategie en het onderhoud op afstand zijn
voorbeelden van onderwerpen waaraan Defensie werkt en waarbij
samenwerking met het bedrijfsleven en kennisinstituten voorop staat.
Het investeringspercentage komt in 2014 uit op 15,7. Bij de korting op het
investeringsbudget als gevolg van de nota In het belang van Nederland is
er niettemin voor gezorgd dat de investeringsquote vanaf 2017 voldoet
aan het richtsnoer van twintig procent. Met dit budget werkt Defensie aan
de toekomstbestendigheid van de krijgsmacht en investeert zij in nieuwe
technieken en wapensystemen, zoals informatiegestuurd optreden, de
professionalisering van het inlichtingen- en veiligheidsveld (I&V) en de
versterking van I&V-netwerken, de ontwikkeling van 3D-capaciteiten,
cyber, onbemande (verkennings)systemen en joint optreden. Dergelijke
intensiveringen zijn van groot belang voor de nationale veiligheid.
Hieronder wordt ingegaan op de belangrijkste projecten die in 2014 de
aandacht hebben.
• In het cyberdomein gaan de ontwikkelingen snel. De krijgsmacht speelt
daar op in. Zo wordt het Defensie Cyber Commando versneld
opgericht. Het eerste onderdeel daarvan is het Defensie Cyber
Expertise Centrum (DCEC) dat begin 2014 wordt gevormd. Het cyber
inlichtingenvermogen wordt verder versterkt. De MIVD en de AIVD
intensiveren de samenwerking op het gebied van cyber door de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

16

De beleidsagenda 2014

•

•

•

vorming van gezamenlijke teams en de oprichting van een gezamenlijke eenheid voor signals intelligence (SIGINT) en cyber.
De verwerving van het onbemande luchtsysteem MALE UAV wordt in
2014 voortgezet, met als doel een eerste inzetbare capaciteit in 2016
beschikbaar te hebben. Defensie krijgt daardoor op termijn de
beschikking over operationele en strategische grondwaarneming
vanuit de lucht.
Nederland wil binnen de Navo zijn sterke positie op het gebied van
raketverdediging behouden. Defensie investeert daartoe in de
vervanging van het verbindingssysteem COMPATRIOT ten behoeve
van de Patriot-raketverdedigingscapaciteit. Dit project wordt in 2014
uitgevoerd. Ook worden op het gebied van raketverdediging de
SMART-L radars aan boord van de Luchtverdedigings- en Commandofregatten gemodificeerd. Met andere landen wordt overlegd over
mogelijke samenwerking bij de instandhouding en verbetering van
deze capaciteit. De samenwerking met Duitsland is het meest intensief.
Ter bescherming van het personeel en het materieel tegen geïmproviseerde explosieven worden in de periode 2012–2014 een permanente
Joint Counter-Improvised Explosive Devices (C-IED) organisatie en een
joint expertisecentrum voor C-IED opgericht. Defensie vervult op dit
vlak internationaal een voortrekkersrol. In samenspraak met de Navo
en het Europees Defensie Agentschap formuleert de Joint Task Force
C-IED in 2014 een nieuw concept voor het veilig maken van transportroutes (Future Route Clearance operaties) en worden elektronische
beschermingsprincipes in zowel Benelux als Navo-verband uitgewerkt.
Voorts is Nederland lead nation voor de ontwikkeling van biometrische
capaciteiten in Navo-verband en voor de ontwikkeling van forensische
kennis en capaciteit in EU-verband.

Internationale defensiesamenwerking
De versterking van de internationale militaire samenwerking blijft in 2014
een speerpunt in het defensiebeleid. Daarbij is de verdere verdieping van
militaire samenwerking, met gelijkgezinde landen en in multilateraal
verband, nadrukkelijk het streven. Illustratief is de nauwe marinesamenwerking met België en het Verenigd Koninkrijk. Ook de luchtmachtsamenwerking met België neemt toe, waarbij er kansen zijn op het gebied van
helikopters en luchttransport. In Benelux-verband wordt gewerkt aan het
gecoördineerd optreden en oefenen met helikopters en aan samenwerking bij de invulling van de QRA-taak. Bij de samenwerking met
Duitsland staan de landstrijdkrachten centraal. De hechte samenwerking
tussen de Duitse en Nederlandse landmacht concentreert zich onder meer
op gezamenlijk trainen, oefenen en opleiden, alsmede een gezamenlijk
multinationaal hoofdkwartier op basis van het Duits-Nederlandse
legerkorpshoofdkwartier. 11 Luchtmobiele Brigade en de Duitse Division
Schnelle Kräfte worden in 2014 geïntegreerd. Nederland en Duitsland
zoeken daarnaast ook toenadering op het gebied van onderzeebootbouw,
vanwege schaalvoordelen en het behoud van schaarse kennis. Naast de
Benelux, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk bouwt Defensie in 2014
voort op de goede relaties met landen zoals Denemarken, Frankrijk,
Noorwegen en de Verenigde Staten.
Betere internationale coördinatie van reeds beschikbare capaciteiten,
samen investeren in nieuwe capaciteiten en het op elkaar afstemmen van
investeringen is van groot belang om de beschikking te houden over
capaciteiten die ons land alleen niet kan financieren. Samenwerking kan
de slagkracht vergroten en tekorten terugdringen. Internationale samenwerking wordt ook steeds belangrijker bij de verwerving, de instand-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

17

De beleidsagenda 2014

houding, de afstoting en de inzet van militaire capaciteiten. De EU en de
Navo zijn onmisbaar als institutionele kaders en als bronnen van kennis
en expertise. Initiatieven op het gebied van Pooling & Sharing (EU) en
Smart Defence (Navo) leiden tot nieuwe kaders voor samenwerking op
defensiegebied, bijvoorbeeld projecten op het gebied van onderzoek,
technologieontwikkeling en materieel. Nederland blijft in 2014 werken aan
de projecten waarin het een leidende rol op zich heeft genomen, zoals het
Counter-IED Biometrie project van de Navo en het Air-to-Air-Refuelling
initiatief voor de versterking van de Europese tankercapaciteit.
Bedrijfsvoering
Verbeteren planningsinzicht op de lange termijn
Voor de financiële onderbouwing van de nota In het belang van
Nederland en de begroting 2014 zijn sjablonen opgesteld, die inzicht
geven in de financiële aspecten van wapensystemen. Daarbij zijn
investeringen en exploitatie in samenhang beschouwd en is de
planningshorizon verruimd van 10 naar 15 jaar. Hiermee wordt over een
langere periode inzicht gegeven in ontwikkelingen die samenhangen met
de levensduur van wapensystemen, zoals technologische aanpassingen
en grootschalig onderhoud. Het is de ambitie de eerste contouren van het
inzicht per wapensysteem in de begroting 2015 te presenteren.
Dit inzicht in de totale uitgaven (investeringen en exploitatie) per
wapensysteem gedurende de hele levenscyclus moet verder worden
uitgebouwd. Defensie zal nader onderzoeken hoe en wanneer de
systematiek van Life Cycle Costing (LCC) een structurele plaats kan krijgen
in het plan- en begrotingsproces en de bedrijfsvoering. Dit is een
ingrijpende verandering en vereist daarom zorgvuldige afstemming met
de andere grote verandertrajecten, zoals de reorganisaties, de invoering
van SAP en de verbetering van het beheer. Al deze trajecten grijpen op
elkaar in en hebben tot doel de besturing en de bedrijfsvoering van
Defensie te verbeteren. De geïntegreerde financiële en materieellogistieke administratie in SAP berust op de uitgangspunten die aan de
besturing en bedrijfsvoering ten grondslag liggen. De uitvoering van dit
gehele programma loopt tot 2016 en is besproken met de Algemene
Rekenkamer. Ten behoeve van de infasering van de planhorizon en LCC in
de begroting 2015 wordt een plan van aanpak opgesteld.
SAP
Het programma SPEER is in 2013 overgegaan op de lijnorganisatie. De
werkzaamheden die de programmaorganisatie SPEER bij haar opheffing
aan de lijn overdroeg, worden door Defensie binnen de reguliere
processen en procedures voltooid. Na het behalen van de overeengekomen doelstellingen van het programma SPEER ontvangt de Tweede
Kamer een evaluatie. Tot die tijd ontvangt de Kamer halfjaarlijks een
voortgangsrapportage.
Sourcing
Sourcing kan een bijdrage leveren aan het innovatieve vermogen, een
verbetering van de flexibiliteit en de kwaliteit en het verlagen van de
kosten. Kerntaken doet Defensie zelf, marktconforme diensten worden in
beginsel uitbesteed, mits dat doelmatiger en doeltreffender is dan zelf
doen. Het onderzoeken van de kansen voor sourcing is daarnaast een
regulier onderdeel van het DMP-proces bij grote investeringsprojecten. In
overleg met de Kamer is besloten de omvangrijke sourcingagenda meer
in proportie te brengen en te concentreren op vijf prioritaire projecten:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

18

De beleidsagenda 2014

Instandhouding operationele wielvoertuigen tot 7,5 kN, Outsourcing
IV/ICT, Defensie Vastgoeddiensten, Defensiebrede Vervanging van
Bewakings- en Beveiligingssystemen en Uitbesteding Cateringdiensten.
Voor het prioritaire project Defensie Vastgoeddiensten zijn inmiddels
gesprekken begonnen met het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) en Defensie
verkent de inrichting en de manier waarop wordt deelgenomen aan het
RVB. Dit wordt in 2014 verder uitgewerkt. Met de centrales van overheidspersoneel is overeenstemming bereikt over het Sociaal Statuut dat bij
sourcingtrajecten geldt. De Kamer ontvangt daarover afzonderlijk
informatie.
Vastgoed
In 2014 krijgen ook veel vastgoedmaatregelen hun beslag. De in het
Herbeleggingsplan Vastgoed Defensie beoogde besparingen van € 61
miljoen op de exploitatie van het vastgoed zijn nog niet volledig gerealiseerd. Zoals gemeld in de eerste halfjaarrapportage over het herbeleggingsplan van 15 mei jl. (Kamerstuk 32 733, nr. 129) bedraagt de tussenstand € 41,9 miljoen. De komende tijd neemt de besparing mogelijk nog
met enige miljoenen toe, als meer duidelijkheid komt over projecten die
nog in de studiefase zitten. Het is echter niet de verwachting dat uit deze
maatregelen de volledige € 61 miljoen wordt gehaald. Het restant wordt
meegenomen in de totale problematiek van € 348 miljoen. Met de nota In
het belang van Nederland worden aanvullende besparingen op het
vastgoed beoogd. De Johan Willem Frisokazerne in Assen, de Van
Ghentkazerne in Rotterdam en het Air Operations Control Station in
Nieuw Milligen worden over enkele jaren gesloten. In Nieuw Milligen blijft
het terrein gehandhaafd waar de verkeersleidingsradar staat. Voor de
gevechtsleidingstaak wordt een alternatieve locatie gezocht. De Joost
Dourleinkazerne op Texel wordt omgevormd naar een oefenterrein zonder
kazerne. Om deze wijzigingen mogelijk te maken, moet op andere
plaatsen worden geïnvesteerd. In 2014 worden aanvullende maatregelen
en voorstellen onderzocht om optimaal gebruik te maken van de
beschikbare ruimte, meer rijksbrede samenwerking aan te gaan en het
aantal kleinere locaties te reduceren. In dat kader wordt de komende twee
jaar op de grootste locaties bekeken of de vastgoednormering stringenter
kan worden toegepast om zodoende te komen tot een betere bezetting.
Financiële gevolgen
In de onderstaande tabel staan de mutaties ten opzichte van de vastgestelde begroting 2013:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

19

De beleidsagenda 2014

TOTAAL DEFENSIE (bedragen x € 1 miljoen)

Standen ingediende ontwerpbegroting 2013

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

8.066,8

7.777,0

7.791,0

7.711,2

7.711,1

7.717,2

7.707,6

11,5

– 218,6

– 231,6

– 256,5

– 253,4

– 291,9

7.788,5

7.572,4

7.479,6

7.454,6

7.463,8

7.415,7

50,0
– 0,1
– 5,3

– 0,1
– 3,0

– 0,1
– 4,4
56,0

– 0,1
– 4,7
44,8

– 0,1
– 4,7
44,8
– 0,7

– 15

– 15

– 15

– 15

– 15

7.602,0

7.461,6

7.491,1

7.488,8

7.440,0

Mutaties 1e suppletoire begroting 2013
Stand voorjaarsnota 2013

8.066,8

Belangrijkste mutaties
1 Gedeeltelijke compensatie WUL
2 Overheveling van/naar departementen
3 Doorwerking ontvangsten
4 Doorwerking verkoopopbrengsten
5 Extrapolatie
6 Bijdrage taakstelling voor het rijk van 700
miljoen
Standen ontwerpbegroting 2014

8.066,8

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.788,5

Gedeeltelijke compensatie WUL
Door het ministerie van Financiën worden de meeruitgaven door de
Wet Uniformering Loonbegrip in 2014 incidenteel gecompenseerd.
De structurele oplossing voor de jaren vanaf 2015 is in de nota In het
belang van Nederland verwerkt.
Overhevelingen tussen departementen
Het betreft een structurele bijdrage van € 0,1 miljoen aan het
ministerie van Algemene Zaken voor de exploitatie van het platform
rijksoverheid online. Verder gaat het om overhevelingen van geringe
omvang aan het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in verband met de topinkomens in de publieke sector, de
Topmanagementgroep en voor de financiering van het ambtelijk
professioneel programma voor de Algemene Bestuursdienst. Het
ministerie van Financiën (belastingdienst) draagt bij aan de ASL-BISL
foundation.
Doorwerking ontvangsten
De doorwerking van ontvangsten heeft onder meer betrekking op
bijgestelde ontvangsten van de Stichting Ziektekostenverzekering
Krijgsmacht, de uitbreiding en renovatie van het Centraal Militair
Hospitaal, het meer declareren bij de zorgverzekeraar van de zelf
verleende geneeskundige diensten en de meerontvangsten voor het
niet operationele dienstvervoer. Daarnaast betreft het de herschikking
van de ontvangsten van de inzet van Vessel Protection Detachments.
Doorwerking verkoopopbrengsten
Als gevolg van de in de nota In het belang van Nederland aangekondigde maatregelen wordt rekening gehouden met een hogere
verkoopopbrengst van af te stoten groot materieel.
Extrapolatie
Deze technische mutatie betreft de extrapolatie (doorwerking) voor
het kasjaar 2018.
Bijdrage taakstelling € 700 miljoen voor het Rijk
Het ministerie van Defensie draagt € 15 miljoen bij aan de taakstelling voor het Rijk van € 700 miljoen. Defensie dekt dit bedrag in de
jaren 2014 tot en met 2016 uit de investeringen en vanaf 2017 wordt
het bedrag in mindering gebracht op de risicoreservering uit de
beleidsbrief 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

20

De beleidsagenda 2014

Inzetbaarheidsdoelstellingen Defensie
De krijgsmacht is vanaf 2014 inzetbaar voor:
1. De verdediging van het eigen en het bondgenootschappelijke
grondgebied, inclusief de Caribische delen van het Koninkrijk, zo
nodig met alle beschikbare middelen. Deze taak wordt in
bondgenootschappelijk verband uitgevoerd. In dat kader kan ook
de NAVO een beroep doen op Nederland.
2. De deelneming aan operaties wereldwijd ter bevordering van de
internationale stabiliteit en rechtsorde, voor noodhulp bij rampen
en humanitaire crises en voor de bescherming van de belangen
van het Koninkrijk. Deze operaties worden meestal in internationaal verband uitgevoerd, waarbij bijdragen van verschillende
partners in samengestelde eenheden worden geïntegreerd. In dat
kader kan de krijgsmacht de volgende bijdragen leveren:
• Op land: Eenmalig een samengestelde taakgroep van
brigadeomvang of langdurig een samengestelde taakgroep
van bataljonsomvang. Naast de langdurige inzet van een
bataljonstaakgroep kunnen gedurende kortere tijd een tweede
bataljonstaakgroep en langere tijd kleinere bijdragen worden
ingezet (inclusief de presentie in het Caribisch gebied).
• Op en vanaf zee: Eenmalig een maritieme taakgroep van vijf
schepen of langdurig twee schepen afzonderlijk, waarbij vloot
en mariniers geïntegreerd optreden.
• In de lucht: Tot de vervanging van de F-16 – voorzien in 2023 –
eenmalig een groep van acht jachtvliegtuigen of langdurig
een groep van vier jachtvliegtuigen. Na de vervanging van de
F-16 – voorzien in 2023 – eenmalig of langdurig een groep van
vier jachtvliegtuigen. Helikopters ondersteunen het optreden
op land en zee.
• Speciale operaties: Langdurige deelneming van compagniesomvang aan een joint taakgroep Special Forces.
• Cyberoperaties: defensieve en offensieve cybertaken evenals
inlichtingenvergaring.
• Nichecapaciteiten (naast Special Forces en offensieve
cybercapaciteit): onderzeeboten, het Duits-Nederlandse
Legerkorpshoofdkwartier, Luchttransport, Air-to-Air Refuelling,
Patriots en het Civil-Military Interaction commando.
Al deze vormen van inzet zijn inclusief ondersteunende eenheden, zowel de gevechtsondersteuning (combat support) als de
logistieke ondersteuning (combat service support). Vooral voor
logistieke ondersteuning kan een beroep worden gedaan op
internationale partners. Andersom is de ondersteuning van
internationale partners door onze krijgsmacht eveneens mogelijk.
De inzet van afzonderlijke modules van ondersteunende
capaciteiten is ook een optie.
3. Het bijdragen aan de nationale veiligheid onder civiel gezag. In
dat kader levert de krijgsmacht de in wettelijke en interdepartementale afspraken vastgelegde bijdragen. Het gaat hierbij om:
• De uitvoering van structurele nationale taken zoals de
politietaken van de Koninklijke Marechaussee, de beveiliging
van het Nederlandse luchtruim met jachtvliegtuigen, de
coördinatie van en de bijdrage aan de Kustwacht Nederland
evenals de hydrografische taak;
• Het samen met veiligheidspartners kunnen optreden tegen
digitale bedreigingen en aanvallen (cybercapaciteit);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

21

De beleidsagenda 2014

•

Militaire bijstand en steunverlening bij handhaving van de
rechtsorde, de openbare orde en veiligheid, in het bijzonder
met de in de ICMS-catalogus gegarandeerde capaciteiten;
• Militaire bijstand bij de bestrijding van terrorisme, rampen en
crises – zo nodig met alle op dat moment beschikbare
eenheden.
4. Een permanente militaire presentie in het Caribisch gebied, zowel
voor de verdedigingstaak (zie doelstelling 1) als voor de
ondersteuning van lokale en regionale civiele autoriteiten (zie
doelstelling 3, in het bijzonder de ondersteuning van de Kustwacht, de regionale drugsbestrijding, de politietaken van de
Marechaussee en het beteugelen van woelingen). De permanente
presentie bestaat uit twee roulerende compagnieën van het CZSK
of het CLAS, een bootpeloton, een groot bovenwaterschip, een
ondersteuningsschip en een brigade Marechaussee. Als de
situatie dit vereist, kan de militaire presentie in het Caribisch
gebied worden vergroot. Dit zal dan wel ten koste gaan van de
overige inzetmogelijkheden.
Overzicht beleidsdoorlichtingen
Op verzoek van de Tweede Kamer is de defensiebegroting ingericht naar
organisatieonderdelen in plaats van beleidsartikelen. Beleidsartikelen zijn
normaal gesproken het aanknopingspunt voor beleidsdoorlichtingen.
Beleid heeft bij Defensie vaak betrekking op meerdere organisatieonderdelen. Een beleidsdoorlichting van een beleidsthema kan daardoor delen
van de verschillende begrotingsartikelen bevatten. Zo worden per
beleidsdoorlichting alle gerelateerde defensieuitgaven verantwoord. De
programmering van de beleidsdoorlichtingen is ondanks de afwijkende
ordening van de begroting – conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek – dekkend. Dat wil zeggen dat beleidsdoorlichtingen voor alle
beleidsthema’s binnen de gestelde termijn van zeven jaar zijn gepland.
In elke beleidsdoorlichting wordt aandacht besteed aan de behaalde
(maatschappelijke) effecten. Verantwoording van verrichte activiteiten en
geleverde prestaties staat centraal. Indien hierbij de causale relatie tussen
de defensie-inzet en de beoogde effecten niet kan worden aangetoond,
wordt zo mogelijk ingegaan op de plausibiliteit van een relatie tussen
defensie-inzet en de beoogde effecten. Ten slotte wordt in de beleidsdoorlichting op meerdere jaren teruggekeken, waarbij periodieke en tussentijdse evaluaties als bouwstenen kunnen worden gebruikt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

22

De beleidsagenda 2014

Beleidsdoorlichtingen
Planning

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Artikel / Operationele doelstelling
Artikel 1; Inzet
Bescherming kwetsbare schepen nabij
Somalië
Budget Internationale Veiligheid1
Digitale weerbaarheid en cyber operations

X
X

Artikel 2; CZSK
Wijziging samenstelling Koninklijke marine
(2005)

X

Artikel 3; CLAS
Civiel-militaire samenwerking

X

Artikel 4; CLSK
Strategische luchttransportcapaciteit

V

Artikel 5; CKmar
Mensenhandel/mensensmokkel

V

Artikel 6; Investeringen krijgsmacht
Investeringsproject nog te bepalen

X

Artikel 7; Ondersteuning krijgsmacht
door DMO
SPEER
Artikel 8; Ondersteuning krijgsmacht
door CDC
Actieplan werving en behoud
Veteranenzorg + ondersteuning defilé
Wageningen
Flexibel Personeelssysteem
Integriteit

X

V
X
X
X

1
Deze evaluatie wordt uitgevoerd door de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie bij het ministerie van Buitenlandse Zaken.
Defensie zal daarbij betrokken zijn. Het tijdstip van deze beleidsdoorlichting wordt nog bepaald in overleg met Buitenlandse Zaken en Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking.

Toelichting op bovenstaande tabel: In 2013 wordt, zoals gepland, een
beleidsdoorlichting uitgevoerd naar de bescherming van kwetsbare
schepen nabij Somalië. Deze doorlichting wordt vóór Verantwoordingsdag 2014 aan de Kamer aangeboden.
Vanaf 2014 is de tabel op verschillende punten aangepast. Allereerst is de
planning beter in lijn gebracht met de nieuwe organisatie die vanaf eind
2013 van start gaat. Dat betekent dat de organisatie over dertig procent
minder stafcapaciteit beschikt en dat op sommige punten andere
prioriteiten worden gesteld. Onderwerpen waarvoor Defensie geen
beleidsverantwoordelijkheid draagt, zoals de Kustwacht, zijn geschrapt.
Toezeggingen aan de Kamer, zoals een evaluatie van het project SPEER,
zijn daarvoor in de plaats gekomen. Ook wordt in 2018 aandacht besteed
aan het nieuwe, centrale investeringsartikel, dat bestaat sinds de
begroting 2013. Daarnaast is de categorie «defensiebreed» komen te
vervallen. De onderwerpen die in die categorie waren ondergebracht, zijn
in de nieuwe planning zoveel mogelijk verplaatst naar bestaande
beleidsartikelen. Defensie presenteert met deze indeling een op de nieuwe
organisatie toegesneden, defensiebrede en realistische planning. Tot slot
is de programmering van de beleidsdoorlichtingen gericht op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

23

De beleidsagenda 2014

belangrijkste activiteiten, omdat de beleidsartikelen bij Defensie voor een
groot deel bestaan uit personele uitgaven, zoals salarissen, sociale lasten
en uitgaven voor toelagen en reiskosten woon-werkverkeer.
V = afgehandeld
X = in uitvoering of in planning

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

24

De beleidsartikelen

2.2 DE BELEIDSARTIKELEN
2.2.1. Beleidsartikel 1: Inzet
Algemene doelstelling
De Nederlandse krijgsmacht stelt eenheden gereed om invulling te
kunnen geven aan zijn drie hoofdtaken:
• Bescherming van het eigen en het bondgenootschappelijk grondgebied, met inbegrip van de Caribische delen van het Koninkrijk, en van
de belangen van het Koninkrijk wereldwijd;
• Bevordering van de internationale rechtsorde en stabiliteit;
• Ondersteuning van civiele autoriteiten bij rechtshandhaving, rampenbestrijding en humanitaire hulp, zowel nationaal als internationaal.
Rol en verantwoordelijkheid minister
De minister is verantwoordelijk voor de beschikbaarstelling en inzet van
eenheden om de veiligheid van het eigen en bondgenootschappelijk
grondgebied te handhaven. Verder is de minister in samenwerking met
bondgenoten verantwoordelijk voor de uitvoering van bijdragen aan
missies voor conflictpreventie, crisisbeheersing en vredesopbouw, zowel
in Europa als daarbuiten. Het Koninkrijk der Nederlanden draagt daarmee
bij aan de handhaving en bevordering van de internationale rechtsorde.
De eenheden kunnen ook worden ingezet ten behoeve van nationale taken
en het verlenen van (internationale) noodhulp.
Beleidswijzigingen
Sinds de begroting 2013 zijn Nederlandse bijdragen aan de volgende
missies in 2013 aangevangen dan wel verlengd:
• Operatie Active Fence (Patriots-inzet in Turkije);
• Redeployment Police Training Group (PTG);
• EUCAP Nestor;
• EUFOR Althea;
• EUTM Somalië;
• MFO (Multinational Forces and Observers);
• EU NAVFOR ATALANTA;
• Ocean Shield;
• EUTM Mali;
• EUAVSEC (European Union Aviation Security Mission);
• RAPPICC (Regional Anti-Piracy Prosecution & Intelligence Coordination
Centre);
• UNDOF;
• EUBAM Rafah.
Voor 2014 worden nog besluiten voorzien over de verlenging van lopende
missies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

25

De beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
Artikel 1 Inzet (Bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Verplichtingen
waarvan juridisch verplicht

165.904

240.429

6.250

2.250

2.250

2.250

2.250

Uitgaven

191.231

240.429

6.250

2.250

2.250

2.250

2.250

Programma uitgaven
Opdracht Inzet
– waarvan crisisbeheersingsoperaties (HGIS)
– waarvan financiering nationale inzet krijgsmacht
– waarvan overige inzet

191.231

240.429

6.250

2.250

2.250

2.250

2.250

185.351

228.279

2.366
3.514

2.250
9.900

2.250
4.000

2.250
0

2.250
0

2.250
0

2.250
0

Ontvangsten
Programma ontvangsten
– waarvan crisisbeheersingsoperaties (HGIS)
– waarvan overige inzet

8.384

6.707

1.407

1.407

1.407

1.407

1.407

4.286
4.098

1.407
5.300

1.407

1.407

1.407

1.407

1.407

Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op programma-uitgaven
voor levering van goederen en/of diensten waarvoor Defensie een
overeenkomst is aangegaan en op de apparaatsuitgaven die voor het
merendeel uit personele uitgaven bestaan. Juridische verplichtingen voor
crisisbeheersingsoperaties en inzet zijn opgenomen onder het Budget
Internationale Veiligheid op de begroting van Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking. Deze budgetten worden, na overleg met
Buitenlandse Zaken en Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, op de geëigende begrotingsmomenten overgeheveld naar de
defensiebegroting. De Kamer is hierover nader geïnformeerd met de brief
van 12 juli jl. over het Budget Internationale Veiligheid (Kamerstuk 33 400
V, nr. 149).
Toelichting op de instrumenten
Toelichting algemeen
Binnen artikel 1 worden de defensie-uitgaven voor inzet voor internationale veiligheid verantwoord en de uitgaven voor nationale inzet
begroot en verantwoord. Voor de toelichting op individuele missies wordt
verwezen naar het verdiepingshoofdstuk. Deze toelichting is verplaatst
vanwege de oprichting van het Budget Internationale Veiligheid waardoor
in de defensiebegroting voor deze missies geen budget meer is
opgenomen. Deze budgetten maken deel uit van het Budget Internationale
Veiligheid in de begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Toelichting op inzet voor internationale veiligheid
De inzet van Defensie voor internationale veiligheid wordt met ingang van
2014 gefinancierd vanuit het nieuwe Budget Internationale Veiligheid op
de begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Uit het budget kunnen zowel ODA als non-ODA activiteiten, militair of
civiel, worden gefinancierd. Alle middelen blijven in beginsel deel
uitmaken van de HGIS en vallen onder de begrotingsverantwoordelijkheid
van de minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Na gezamenlijke besluitvorming worden de middelen
gefaseerd toegekend aan andere begrotingsartikelen binnen de HGIS. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

26

De beleidsartikelen

wordt gemeld aan de Kamer bij de eerste of tweede suppletoire begroting
of in de slotwet.
Voor Defensie betreft dit in 2014 bijvoorbeeld niet alleen crisisbeheersingsoperaties, maar ook de Navo- en EU-contributies ten behoeve van
crisisbeheersingsoperaties, internationale criminaliteitsbestrijding, de
beveiliging van diplomaten en ambassades in en rond crisisgebieden en
de opbouw van regionale vredeshandhavingscapaciteit. Op de geëigende
begrotingsmomenten worden de budgetten overgeheveld naar de
defensiebegroting.
Overzicht missies

Toelichting op nationale inzet
De ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Veiligheid en
Justitie en Defensie hebben bestuursafspraken gemaakt over de gegarandeerde beschikbaarheid van militaire (specialistische) capaciteiten voor
nationale veiligheid, crisisbeheersing en de operationele aansturing
daarvan onder civiel gezag (Bestuursafspraken inzake intensivering
civiel-militaire samenwerking).
Defensie levert de volgende vormen van ondersteuning aan de civiele
autoriteiten, zowel in Nederland als in het Caribisch deel van het
Koninkrijk:
• Structurele nationale taken:
– Inzet van de Koninklijke Marechaussee voor politietaken zoals
beschreven in artikel 4 van de Politiewet 2012:
– Beveiliging Koninklijk Huis;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

27

De beleidsartikelen

–
–
–
–

Politietaak ten behoeve van Defensie;
Politietaak op Schiphol en andere aangewezen luchthavens;
Beveiliging burgerluchtvaart;
Verlening van bijstand aan en samenwerking met de politie
alsmede assistentieverlening bij grensoverschrijdende
criminaliteit;
– Politietaak op plaatsen onder beheer van de minister van
Defensie, op aangewezen verboden plaatsen en de ambtswoning van de minister-president;
– Uitvoering van vreemdelingentaken op basis van de Vreemdelingenwet 2000;
– Bestrijding van mensensmokkel en van fraude met reis- en
identiteitsdocumenten;
– Beveiligingswerkzaamheden voor De Nederlandsche Bank N.V.
– Kustwacht Nederland, inclusief Search and Rescue (SAR);
– Kustwacht Caribisch gebied;
– Explosievenopruiming;
– Luchtruimbewaking/bestrijding luchtvaartterrorisme, waaronder de
Quick Reaction Alert (QRA) van twee bewapende F-16’s;
– Bijzondere bijstandseenheden, waaronder de Unit Interventie
Mariniers (UIM), een Aanhoudings- en Ondersteuningseenheid
van de Koninklijke Marechaussee en een personele bijdrage aan
de Dienst Speciale Interventies (DSI) van de Landelijke Eenheid
van de Nationale Politie;
– Calamiteitenhospitaal;
– Patiëntenvervoer van en naar de Waddeneilanden;
– Hydrografische opneming van de zeebodem en de verwerking
daarvan tot zeekaarten.
• Militaire bijstand op grond van de Politiewet 2012:
– Ondersteuning van de handhaving van de openbare orde;
– Ondersteuning van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde.
• Militaire bijstand op grond van de Wet Veiligheidsregio’s;
• Militaire steunverlening in het openbaar belang.
Naast de gegarandeerde militaire capaciteiten worden verscheidene
incidentele inzetten verwacht die niet vallen onder structurele en reguliere
militaire bijstand of militaire steunverlening.
Indicatieve inzet in 2014

Explosieven opruiming
Explosieven opruiming Noordzee
Duikassistentie
Strafrechtelijke handhaving
rechtsorde
Patiëntenvervoer
SAR
Onderscheppingen luchtruim
Strafrechtelijke handhaving
rechtsorde
Handhaving openbare orde en
veiligheid
Wet veiligheidsregio
Militaire steunverlening in het
openbaar belang
Bijstand Caribisch gebied

Betreft

aantal

artikel

Aantal ruimingen
Aantal ruimingen
Aantal aanvragen
Aantal aanvragen

1.600
60
10
30

CLAS/FNIK
CZSK
CZSK/FNIK
CZSK/FNIK

Aantal uitgevoerde transporten
Aantal uitgevoerde vluchten
Aantal onderscheppingen
Aantal aanvragen

175
30
3
100

CLSK
CLSK
CLSK
KMAR/CLAS/FNIK

Aantal aanvragen

45

KMAR/FNIK

Aantal aanvragen
Aantal aanvragen

10
50

KMAR/CLAS/FNIK
Alle krijgsmachtdelen/FNIK

Aantal aanvragen

4

CZSK/FNIK

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

28

De beleidsartikelen

Toelichting: In de rechter kolom staat het artikel dat de uitgaven draagt die
worden gemaakt om de taken te kunnen uitvoeren. Indien de inzet voldoet
aan de criteria, worden de additionele uitgaven met FNIK verrekend.
Soms zijn er meer krijgsmachtdelen die de taken kunnen uitvoeren.
De additionele uitgaven die het gevolg zijn van de uitvoering van militaire
bijstand en militaire steunverlening worden gefinancierd uit het budget
Financiering Nationale Inzet Krijgsmacht (FNIK). Hiervoor hebben het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, het ministerie
van Veiligheid en Justitie en het Gemeentefonds gezamenlijk structureel
€ 2,25 miljoen overgeheveld naar de defensiebegroting. Deze bijdrage is
bedoeld voor routinematige inzetten. Indien er sprake is van uitzonderlijke
inzet die niet binnen de voorziening kan worden opgevangen, worden er
met de betrokken partijen afzonderlijke afspraken gemaakt over de
verrekening.
Toelichting op overige inzet
•

•

Frontex
Nederland heeft 50 grenswachters beschikbaar gesteld voor de
Frontex-pool voor snel inzetbare grensinterventieteams. Jaarlijks
wordt bij de opstelling van het inzetplan bezien of deze bijdrage aan de
pool wordt voortgezet. Het ministerie van Veiligheid en Justitie meldt
de Nederlandse bijdrage met het inzetplan aan de Tweede Kamer. In
2014 is het weer mogelijk dat een beroep wordt gedaan op een
Nederlandse bijdrage met mijnenjagers en/of een Dornier-vliegtuig. De
haalbaarheid van een bijdrage wordt dan bezien. Een Nederlandse
bijdrage wordt verrekend met de EU. Deze inzet wordt gemandateerd
aan de operationele commando’s.
Nuclear Security Summit
Nederland is in 2014 gastland van de Nuclear Security Summit (NSS)
die eerder in Washington (2010) en Seoul (maart 2012) werd georganiseerd. De additionele kosten die hiervoor door Defensie worden
gemaakt, worden gedekt binnen de HGIS.

Toelichting op ontvangsten
Ontvangsten crisisbeheersingsoperaties
De ontvangsten hebben voornamelijk betrekking op de vergoedingen van
de EU, de Navo en VN-partners voor de door Nederland in het verleden
geleverde diensten of ingezette personele en materiële middelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

29

De beleidsartikelen

2.2.2. Beleidsartikel 2: Taakuitvoering zeestrijdkrachten
Algemene doelstelling
De zeestrijdkrachten leveren operationeel gerede maritieme capaciteit,
zowel vloot als mariniers, voor nationale en internationale operaties.
Rol en verantwoordelijkheid minister
De minister is verantwoordelijk voor de vaststelling van de omvang en
samenstelling van de zeestrijdkrachten en van de mate van gereedheid
van maritieme eenheden. Voor de maritieme capaciteit van de krijgsmacht
is het Commando Zeestrijdkrachten (CZSK) verantwoordelijk voor het
operationeel gereedstellen en in stand houden van de maritieme
eenheden. De zeestrijdkrachten zijn inzetbaar voor zowel expeditionaire
als voor nationale taken.
Indicatoren algemene doelstelling
In onderstaande tabel staan de operationeel gerede eenheden en het
voortzettingsvermogen van het CZSK voor 2014. De genoemde gereedheidsdoelstellingen worden permanent gerealiseerd.
Doelstellingenmatrix CZSK 2014–2018
Groep

Organieke component

Totaal aantal

Operationeel
gereed

Voortzettingsvermogen

Vlooteenheden
Staf

NLMARFOR
Fregatten

Patrouilleschepen
Bevoorradingsschip
Landing Platform Docks
Onderzeeboten
Ondersteuningsvaartuig OZD
Mijnenbestrijdingsvaartuigen
Hydrografische opnemingsvaartuigen

1
4
2
4
1
2
4
1
6
2

1
2
1
2
1
1
1
0,21
3
1

–
2
1
2
–
1
3
0,8
3
1

Marinierseenheden2

Marines Combat Group
Surface Assault Group
Sea-based Support Group
Squadron NLMARSOF

2
2
1
2

1
1
1
1,5

1
1
–
0,5

Commandant
der Zeemacht in
het Caribisch
gebied
(CZMCARIB)

Infanteriecompagnie Curaçao
Infanteriecompagnie Aruba3
Infanteriepeloton Sint Maarten
Bootpeloton Caribisch gebied
Ondersteuningsvaartuig Caribisch gebied

1
1
1
1
1

1
1
1
1
0,74

–
–
–
–
0,3

1

1

–

Overige
eenheden

LC-fregat
M-fregat

Defensie Duikgroep

1

Deze waarden betreffen een gemiddelde gereedheid over het jaar, omdat dit unieke, ondeelbare eenheden betreft;
De operationele eenheden van het Korps Mariniers zijn een geïntegreerd onderdeel van CZSK en bestaan na de reorganisatie uit twee Marine
Combat Groups, twee Surface Assault Groups, een Sea Based Support Group en Netherlands Maritime Special Operation Forces (NLMARSOF);
3
Deze taak wordt op roulatiebasis uitgevoerd door de CLAS en het Korps Mariniers;
4
Deze waarden betreffen een gemiddelde gereedheid over het jaar, omdat dit unieke, ondeelbare eenheden betreft.
2

Toelichting: De gereedheidsdoelstellingen per operationeel commando
worden weergegeven in de doelstellingenmatrix. In de kolom «Totaal
aantal» staat vermeld hoeveel eenheden er zijn. Deze eenheden zijn
daarnaast verdeeld over de kolommen «Operationeel gereed» en
«Voortzettingsvermogen». In de kolom «Operationeel gereed» is
weergegeven hoeveel eenheden permanent beschikbaar zijn als directe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

30

De beleidsartikelen

bijdrage aan de inzetbaarheidsdoelstellingen. In de kolom «Voortzettingsvermogen» zijn de overige eenheden weergegeven.
Beleidswijzigingen
Militaire presentie Sint Maarten
Het statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden gaat uit van de gelijkwaardigheid van de tot het Koninkrijk behorende landen. Hieruit vloeit
voort de mogelijkheid om een rechtstreeks beroep te doen op de
krijgsmacht. In Nederland en op Curaçao en Aruba is sprake van een
permanente militaire presentie. Naar aanleiding van de herschikking
binnen het Koninkrijk heeft Sint Maarten verzocht lokaal een permanente
militaire presentie te realiseren. De Tweede Kamer heeft hiermee
ingestemd tijdens het algemeen overleg over de Kustwacht in het
Caribisch gebied op 13 juni 2012.
De militaire presentie op Sint Maarten zal bestaan uit een vast en een
roulerend element. In 2014 moet het gehele detachement van 26
militairen van het CZSK volledig operationeel inzetbaar zijn. Het
detachement staat onder het bevel van CZMCARIB.
De volgende beleidswijzigingen vloeien voort uit de nota In het belang
van Nederland.
Militaire presentie Aruba
De 32e Infanteriecompagnie wordt per 1 januari 2015 opgeheven. De
huidige taken van deze compagnie worden op roulatiebasis vervuld door
eenheden van het CLAS en het CZSK, naar model van de compagnie die
het CLAS nu levert op Curaçao. Op Aruba blijft een vaste staf aanwezig
die wordt gevuld op basis van een evenredige verdeling van de taken
tussen CLAS en CZSK.
Niet in Dienst stellen van het Joint Support Ship (JSS)
Het Joint Support Ship (JSS) wordt niet in dienst gesteld, maar afgestoten
zodra het is afgebouwd. De behoefte aan een JSS is vervallen door de
uitfasering van de Leopard 2-tanks, die met het JSS getransporteerd
hadden kunnen worden. Ook wordt niet langer ingezet op tactisch
luchttransport met zware amfibische helikoptercapaciteit. Hierdoor kan de
maritieme bevoorradingscapaciteit worden geleverd door een kleiner
bevoorradingsschip dan het JSS. Als gevolg hiervan heeft Defensie, in
afwijking van de beleidsbrief 2011, het voornemen Zr.Ms. Amsterdam in
2014 niet uit dienst te stellen maar in de vaart te houden tot uiterlijk de
indienststelling van het nog te verwerven kleinere bevoorradingsschip.
Flexibeler personeelsbezetting.
De organisatie van onder meer de operationele eenheden wordt verbeterd
door de toepassing van een meer flexibele personeelssamenstelling die
verband houdt met het missieprofiel van de eenheden. Deze maatregel
leidt tot een reductie van vte’n en een structurele besparing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

31

De beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
Artikel 2 Taakuitvoering Zeestrijdkrachten (bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Verplichtingen

679.465

722.227

693.849

674.614

664.103

659.413

651.768

Uitgaven
Waarvan juridisch verplicht

671.975

722.227

693.849
91%

674.614

664.103

659.413

651.768

Programma uitgaven
Opdracht Gereedstelling en instandhouding
Commando ZSK
– waarvan inzet
– waarvan inzet en gereedstelling
– waarvan bijdragen aan SSO’s
– waarvan instandhouding

60.009

169.704

130.745

122.179

122.111

120.024

115.480

60.009
8.147
49.181

169.704
5.940
66.218

130.745

122.179

122.111

120.024

115.480

2.681

97.546

21.674
13.500
95.571

22.828
13.500
85.851

22.829
13.500
85.782

22.829
13.500
83.695

18.260
13.500
83.720

Apparaatsuitgaven
Staven
Operationele eenheden Commando ZSK
Bijdragen aan SSO’s

611.966
8.865
598.370
4.731

552.523
9.629
542.894

563.104
9.264
553.840

552.435
9.097
543.338

541.992
8.957
533.035

539.389
8.957
530.432

536.288
8.957
527.331

Apparaat per uitgavencategorie
personele uitgaven
– waarvan eigen personeel
– waarvan operationele toelage
– waarvan externe inhuur
materiele uitgaven
– waarvan bijdragen aan SSO’s
– waarvan huisvesting en infrastructuur
– waarvan ICT
– waarvan overige exploitatie

611.966
491.975
491.975

552.523
488.095
488.095

563.104
502.653
472.659
29.994

552.435
491.378
459.483
31.895

541.992
481.966
450.992
30.974

539.389
479.982
448.849
31.133

536.288
477.509
446.426
31.083

119.991

64.428

30.689
24.583
64.719

4.630
2.979
56.819

60.451
2.800
4.092
1.553
52.006

61.057
2.900
4.092
1.553
52.512

60.026
2.800
4.093
1.553
51.580

59.407
2.800
4.093
1.553
50.961

58.779
2.800
4.098
1.556
50.325

Apparaatsontvangsten

10.418

20.044

20.044

20.044

20.044

20.044

20.044

Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op programma-uitgaven
voor levering van goederen en/of diensten waarvoor Defensie een
overeenkomst is aangegaan en op de apparaatsuitgaven die voor het
merendeel uit personele uitgaven bestaan. Voor 2014 gaat het om 91
procent. Het betreft verplichtingen die zijn aangegaan voor de apparaatsuitgaven, de instandhouding van de zeewapensystemen, inzet en de
verplichtingen voor het oefenprogramma.
Toelichting op de instrumenten
Programma-uitgaven
Inzet en gereedstelling
De geraamde uitgaven voor inzet zijn gerelateerd aan de vlieguren en de
vaardagen van de kustwacht in Nederland en de kustwacht in het
Caribisch gebied. De overige inzet wordt verantwoord in beleidsartikel 1
Inzet. De jaarplannen en jaarverslagen van de kustwachten bevatten
nadere informatie over hun activiteiten en middelen.
De geraamde uitgaven voor gereedstelling worden gedaan voor oefenactiviteiten. De component «operationele toelagen» is uit de gereedstelling (programma) overgeheveld naar personele uitgaven (apparaat).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

32

De beleidsartikelen

Bijdragen aan SSO’s (onder programma-uitgaven)
Om de apparaatsuitgaven binnen de baten-lastenagentschappen beter te
laten aansluiten bij de uitgavenbegroting, worden rijksbreed de
betalingen aan de baten-lastenagentschappen zichtbaar gemaakt in de
uitgavenbegroting, onder de noemer «waarvan bijdragen aan SSO’s». Het
betreft hier de uitgaven aan Rijkswaterstaat corporate dienst, een SSO van
het ministerie van Infrastructuur en Milieu (€ 13,5 miljoen voor 2014).
Instandhouding
De geraamde uitgaven voor de instandhouding van materieel betreffen
het onderhoud van wapensystemen (wapensysteemlogistiek), walinstellingen en procesgebonden installaties en de herbevoorrading van
operationele en ondersteunende eenheden (ketenlogistiek).
Apparaatsuitgaven
De apparaatsuitgaven bevatten vooral personele uitgaven. Deze uitgaven
bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor
toelagen en reiskosten woon-werkverkeer. De personele uitgaven worden
besteed aan de volgende aantallen personeel (gemiddelde jaarsterktes):
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

10.137

10.121

9.983

9.571

9.458

9.412

9.348

Opmerking: De maatregelen uit de nota In het belang van Nederland worden in de komende
periode concreet uitgewerkt.

De uitgaven voor huisvesting en ICT zijn met ingang van 2013 overgeheveld naar CDC en DMO. De resterende uitgaven worden gedaan voor de
kustwacht.
De overige exploitatie is voor het grootste deel personeelsgebonden. Deze
uitgaven bestaan voornamelijk uit opleidingen, dienstreizen en overige
materiële uitgaven.
Bijdragen aan SSO’s (onder apparaatsuitgaven)
Het betreft hier de uitgaven aan Paresto (€ 2,8 miljoen voor 2014).
Voor een nadere toelichting op de apparaatsuitgaven wordt verwezen
naar de personeelsrapportage die periodiek aan de Tweede Kamer wordt
aangeboden en het niet-beleidsartikel 10 Centraal apparaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

33

De beleidsartikelen

2.2.3. Beleidsartikel 3: Taakuitvoering landstrijdkrachten
Algemene doelstelling
De landstrijdkrachten leveren operationeel gerede grondgebonden
capaciteit voor nationale en internationale operaties.
Rol en verantwoordelijkheid minister
De minister is verantwoordelijk voor de vaststelling van de omvang en
samenstelling van de landstrijdkrachten en van de mate van gereedheid
van grondgebonden eenheden. Voor de grondgebonden capaciteit van de
krijgsmacht is het Commando Landstrijdkrachten (CLAS) verantwoordelijk
voor het operationeel gereedstellen en in stand houden van de eenheden.
De landstrijdkrachten zijn inzetbaar voor zowel expeditionaire als voor
nationale taken.
Indicatoren algemene doelstelling
In de volgende tabel staan de operationeel gerede eenheden en het
voortzettingsvermogen van het CLAS voor 2014. De genoemde gereedheidsdoelstellingen worden permanent gerealiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

34

De beleidsartikelen

Doelstellingenmatrix CLAS 2014–2018
Groep

Organieke component

Totaal aantal

Operationeel
gereed

Voortzettingsvermogen

High Readiness
Forces (Land)
Headquarters

NLD deel staf HRF HQ
NLD deel CIS Battalion
NLD deel Staff Support Battalion

1
1
1

1
1
1

–
–
–

Brigade Hoofdkwartier

Staf
Verkenningseskadron
ISTAR Module
CIMIC Support Element
Psyops Support Element

3
2
5
4
4

1
1
2
2
2

2
1
3
2
2

(Re)Deployment
Taskforce HQ
Defensie
Grondgebonden
Luchtverdedigingscommando

Hoofdkwartier OOCL
1
1
3
2
3

1
1
1
1
2

–
–
2
1
1

Korps Commandotroepen

Commandotroepencompagnie
4

1,5

2,5

Bataljonstaakgroep

Gemechaniseerd bataljon
Luchtmobiel bataljon
Panzer Haubitze/Mortier batterij
Pantsergeniecompagnie
Luchtmobiel Geniepeloton
CIS-Compagnie
ROLE 1 Medical Treatment Facility

3
3
3
4
3
3
22

1
1
2
1
1
1
12

2
2
1
3
2
2
10

Cybercommando

Cybercommando

1

1

–

Combat Support
Elements

Staf Vuursteuncommando
Staf Geniebataljon
Constructiecompagnie
Brugmodule
CBRN-Compagnie
EODD Ploeg

1
3
2
2
2
48

1
1
1
1
1
20

–
2
1
1
1
28

Combat Service
Support Elements

Bataljonsstaf National Support Element
Bataljonsstaf Geneeskundig bataljon
Compagniestaf NSE
Transportcompagnie
Zware Transportcompagnie
Clustercompagnie
Dienstencompagnie
Bevoorradingspeloton
Herstelpeloton
ROLE 2 Medical Treatment Facility

2
1
8
4
1
2
1
3
11
4

1
0,25
3
2
0,5
1
0,5
1
5
2

1
0,75
5
2
0,5
1
0,5
2
6
2

Nationale Reserve

Bataljon

3

3

–

Staf
Patriot Fire Unit
AMRAAM-Peloton
Stinger-Peloton

Toelichting: De gereedheidsdoelstellingen per operationeel commando
worden weergegeven in de doelstellingenmatrix. In de kolom «Totaal
aantal» staat vermeld hoeveel eenheden er zijn. Deze eenheden zijn
daarnaast verdeeld over de kolommen «Operationeel gereed» en
«Voortzettingsvermogen». In de kolom «Operationeel gereed» is
weergegeven hoeveel eenheden permanent beschikbaar zijn als directe
bijdrage aan de inzetbaarheidsdoelstellingen. In de kolom «Voortzettingsvermogen» zijn de overige eenheden weergegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

35

De beleidsartikelen

De opzet van de doelstellingenmatrix van de landstrijdkrachten is
gewijzigd ten opzichte van vorig jaar. Tot vorig begrotingsjaar kende de
matrix alleen de organieke eenheden van het CLAS. Waar van toepassing
zijn deze organieke eenheden opgedeeld in kleinere componenten, die
afzonderlijk aan een samengestelde eenheid kunnen worden gekoppeld.
Het aantal eenheden in de matrix is hierdoor toegenomen. De omvang
van de landstrijdkrachten is echter gelijk gebleven (dit komt overeen met
het streven dat in het reorganisatieplan is neergelegd).
De eenheden van het CLAS leveren op roulatiebasis infanteriecompagnieën voor Curaçao en Aruba bij CZMCARIB.
Beleidswijzigingen
De volgende beleidswijzigingen vloeien voort uit de nota In het belang
van Nederland.
Opheffing 45e Pantserinfanteriebataljon
Het 45e Pantserinfanteriebataljon wordt per 1 januari 2014 stilgezet en
vervolgens opgeheven. «Stilzetten» houdt in het staken van operationele
en gereedstellingsactiviteiten. Met de resterende infanteriecapaciteit kan
Defensie voldoen aan de opgenomen inzetbaarheidsdoelstellingen.
Gereedstelling 11 Luchtmobiele Brigade voor Air Assault
Voortaan worden maximaal twee van de drie luchtmobiele bataljons
volledig gereed gesteld voor Air Assault optreden. Het derde bataljon
krijgt een basisopleiding Air Assault tot en met compagniesniveau, en kan
zo nodig aanvullend worden opgeleid. Tegelijkertijd wordt het derde
bataljon uitgerust met onder andere Bushmaster-voertuigen en opgeleid
voor gemotoriseerd optreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

36

De beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
Artikel 3 Taakuitvoering Landstrijdkrachten (bedragen x €1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Verplichtingen

1.273.299

1.168.544

1.108.639

1.070.569

1.041.590

1.029.717

1.031.184

Uitgaven
Waarvan juridisch verplicht

1.277.277

1.168.544

1.108.639
94%

1.070.569

1.041.590

1.029.717

1.031.184

92.598

172.638

136.456

128.981

129.145

125.092

130.406

92.598

172.638

136.456

128.981

129.145

125.092

130.406

89.325
3.273

95.374
77.264

52.032
84.424

54.926
74.055

54.927
74.218

54.927
70.165

54.932
75.474

Apparaatsuitgaven
Staven
Operationele eenheden Commando LAS
Bijdragen aan SSO’s

1.184.679
21.394
1.146.300
16.985

995.906
18.675
977.231

972.183
13.835
958.348

941.588
13.648
927.940

912.445
13.811
898.634

904.625
13.839
890.786

900.778
13.839
886.939

Apparaat per uitgavencategorie
personele uitgaven
– waarvan eigen personeel
– waarvan operationele toelage
– waarvan externe inhuur
materiele uitgaven
– waarvan bijdragen aan SSO’s
– waarvan huisvesting en infrastructuur
– waarvan ICT
– waarvan overige exploitatie

1.184.679
951.777
951.777

995.906
907.963
907.963

972.183
905.795
867.504
38.291

941.588
875.281
833.890
41.391

912.445
849.649
810.588
39.061

904.625
841.594
802.533
39.061

900.778
836.235
797.174
39.061

232.902

87.943

66.388
8.400

66.307
8.500

62.796
8.400

63.031
8.400

64.543
8.400

83.908
49.539
99.455

87.943

57.988

57.807

54.396

54.631

56.143

18.346

20.523

20.523

20.523

20.523

20.523

20.523

Programma uitgaven
Opdracht Gereedstelling en instandhouding
Commando LAS
– waarvan inzet
– waarvan gereedstelling
– waarvan instandhouding

Apparaatsontvangsten

Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op programma-uitgaven
voor levering van goederen en/of diensten waarvoor Defensie een
overeenkomst is aangegaan en op de apparaatsuitgaven die voor het
merendeel uit personele uitgaven bestaan. Voor 2014 gaat het om 94
procent. Het betreft verplichtingen die zijn aangegaan voor de apparaatsuitgaven, de instandhouding van de landwapensystemen en voor het
oefenprogramma.
Toelichting op de instrumenten
Programma-uitgaven
Inzet
De inzet wordt verantwoord in beleidsartikel 1 Inzet.
Gereedstelling
De geraamde uitgaven voor gereedstelling worden gedaan voor oefenactiviteiten. De component «operationele toelagen» is uit de gereedstelling
(programma) overgeheveld naar personele uitgaven (apparaat).
Instandhouding
De geraamde uitgaven voor de instandhouding van materieel betreffen
het onderhoud van wapensystemen (wapensysteemlogistiek) en
bevoorrading van operationele en ondersteunende eenheden door het
Defensie Bedrijf Grondgebonden Systemen (systeemlogistiek bedrijf).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

37

De beleidsartikelen

Apparaatsuitgaven
De apparaatsuitgaven bevatten vooral personele uitgaven. Deze uitgaven
bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor
toelagen en reiskosten woon-werkverkeer. De personele uitgaven worden
besteed aan de volgende aantallen personeel (gemiddelde jaarsterktes):
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

21.133

20.108

19.458

18.669

18.495

18.359

18.261

Opmerking: De maatregelen uit de nota In het belang van Nederland worden in de komende
periode concreet uitgewerkt.

De overige exploitatie is voor het grootste deel personeelsgebonden. Deze
uitgaven bestaan voornamelijk uit opleidingen, werving, dienstreizen en
overige materiële uitgaven.
Bijdragen aan SSO’s
Om de apparaatsuitgaven binnen de baten-lastenagentschappen beter te
laten aansluiten bij de uitgavenbegroting, worden rijksbreed de
betalingen aan de baten-lastenagentschappen zichtbaar gemaakt in de
uitgavenbegroting onder de noemer «waarvan bijdragen aan SSO’s». Het
betreft hier de uitgaven voor Paresto (€ 8,4 miljoen voor 2014).
Voor een nadere toelichting op de apparaatsuitgaven wordt verwezen
naar de personeelsrapportage die periodiek aan de Tweede Kamer wordt
aangeboden en het niet-beleidsartikel 10 Centraal apparaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

38

De beleidsartikelen

2.2.4. Beleidsartikel 4: Taakuitvoering luchtstrijdkrachten
Algemene doelstelling
De luchtstrijdkrachten leveren lucht- en grondgebonden capaciteit voor
nationale en internationale operaties.
Rol en verantwoordelijkheid minister
De minister is verantwoordelijk voor de vaststelling van de omvang en de
samenstelling van de luchtstrijdkrachten en van de mate van gereedheid
van de luchtstrijdkrachten. Voor de lucht- en grondgebonden capaciteit
van de krijgsmacht is het Commando Luchtstrijdkrachten (CLSK)
verantwoordelijk voor het operationeel gereedstellen en in stand houden
van de eenheden. De luchtstrijdkrachten zijn inzetbaar voor zowel
expeditionaire taken als voor nationale taken.
Indicatoren algemene doelstelling
In de onderstaande tabel staan de operationeel gerede eenheden en het
voorzettingsvermogen van het CLSK voor 2014. De genoemde gereedheidsdoelstellingen worden permanent gerealiseerd.
Doelstellingenmatrix CLSK 2014–2018
Groep

Organieke component

Totaal aantal

Operationeel
gereed

Voortzettingsvermogen

Jachtvliegtuigen

F-16

61

11

50

Helikopters

AH-64D Apache
CH-47 Chinook
AS-532 Cougar
AB-412SP
NH-90

29
17
8
3
11 –> 20

101
61
4
2
2 –> 52

19
11
4
1
9 –> 15

Transportvliegtuigen

KDC-10
C-130H Hercules

23
4

1
2

1
2

Kustwacht
Nederland

Dornier DO-228
2

1

1

Force Protection

OGRV eenheden
C2 element

44
2

2
1

2
1

Air C4ISR

AOCS
NDMC

1
1

1
1

–
–

1
Toelichting Apache en Chinook: Voor Apache en Chinook worden bemanningen opgeleid tot Deployable Combat Ready. In geval van een missie
kan de training missiespecifiek worden aangevuld;
2
Toelichting NH-90: In 2014 moeten twee Vlooteenheden en drie SAR-bemanningen beschikbaar zijn. Vanaf 1-1-2015 moeten drie Vlooteenheden
en zeven SAR-bemanningen beschikbaar zijn;
3
Toelichting KDC-10: conform de beleidsbrief 2011 wordt met ingang van 2014 één DC-10 afgestoten;
4
Toelichting OGRV: het aantal OGRV eenheden is door een herverdeling van personeel met één eenheid toegenomen ten opzichte van 2013.

Toelichting: De gereedheidsdoelstellingen per operationeel commando
worden weergegeven in de doelstellingenmatrix. In de kolom «Totaal
aantal» staat vermeld hoeveel eenheden er zijn. Deze eenheden zijn
daarnaast verdeeld over de kolommen «Operationeel gereed» en
«Voortzettingsvermogen». In de kolom «Operationeel gereed» is
weergegeven hoeveel eenheden permanent beschikbaar zijn als directe
bijdrage aan de inzetbaarheidsdoelstellingen. In de kolom «Voortzettingsvermogen» zijn de overige eenheden weergegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

39

De beleidsartikelen

In tegenstelling tot vorige begrotingsjaren zijn ook de permanent in de
Verenigde Staten gestationeerde toestellen van het CLSK opgenomen in
de doelstellingenmatrix. Het betreft tien F-16’s, acht Apaches en drie
Chinooks. Deze zijn permanent in gebruik voor opleidingen en training,
maar hebben een operationele configuratie. Het (niet-operationele) F-16
testtoestel wordt voortaan meegeteld in het voortzettingsvermogen.
Beleidswijzigingen
De volgende beleidswijzigingen vloeien voort uit de nota In het belang
van Nederland.
Reductie aantal operationele F-16’s
Totdat de F-35 instroomt, kan voor de gereedheidsdoelstellingen van de
F-16 worden volstaan met een kleiner aantal operationele toestellen.
Daarom wordt in 2014 het huidige aantal operationele F-16’s met zeven
toestellen verminderd tot 61. Deze zeven toestellen worden niet
afgestoten, maar gebruikt als logistieke reserve om de inzetbaarheid van
de resterende toestellen te vergroten. Tegelijkertijd wordt het aantal
vlieguren gereduceerd met minder slijtage als gevolg. Het aantal
operationeel gereed te stellen toestellen is voldoende om invulling te
geven aan de inzetbaarheidsdoelstellingen.
Omvorming vliegbasis Leeuwarden tot een DOB
Het aantal F-16’s op de vliegbasis Leeuwarden wordt verlaagd en het
totaal aantal jachtvliegtuigsquadrons gaat van vier naar drie, waarvan
twee op Volkel. Als gevolg daarvan wordt de vliegbasis Leeuwarden per
1 januari 2016 omgevormd van een Main Operating Base (MOB) naar een
Deployed Operating Base (DOB) die wordt aangestuurd en ondersteund
vanaf de vliegbasis Volkel.
Afstoten Gulfstream
De Gulfstream, die wordt gebruikt voor niet-operationeel personentransport, wordt per 1 januari 2014 stilgezet en vervolgens afgestoten.
«Stilzetten» houdt in het staken van de operationele en gereedstellingsactiviteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

40

De beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
Artikel 4 Taakuitvoering Luchtstrijdkrachten (bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Verplichtingen

627.070

664.670

637.987

627.025

620.999

617.751

601.694

Uitgaven
Waarvan juridisch verplicht

661.877

664.670

637.987
96%

627.025

620.999

617.751

601.694

Programma uitgaven
Opdracht Gereedstelling en instandhouding
Commando LSK
– waarvan inzet
– waarvan gereedstelling
– waarvan instandhouding

45.001

145.671

132.634

141.967

143.487

140.408

141.000

45.001

145.671

132.634

141.967

143.487

140.408

141.000

25.971
19.031

26.069
119.602

12.481
120.153

13.252
128.715

13.097
130.390

13.086
127.322

13.052
127.948

Apparaatsuitgaven
Staven
Operationele eenheden Commando LSK
Bijdragen aan SSO’s

616.876
25.105
584.512
7.259

518.999
24.177
494.822

505.353
21.349
484.004

485.058
21.100
463.958

477.512
21.102
456.410

477.343
21.102
456.241

460.694
21.102
439.592

Apparaat per uitgavencategorie
personele uitgaven
– waarvan eigen personeel
– waarvan operationele toelage
– waarvan externe inhuur
materiele uitgaven
– waarvan bijdragen aan SSO’s
– waarvan huisvesting en infrastructuur
– waarvan ICT
– waarvan overige exploitatie

616.876
414.284
414.284

518.999
401.798
401.798

505.353
392.226
387.182
5.044

485.058
373.766
368.124
5.642

477.512
366.057
360.416
5.641

477.343
366.349
360.709
5.640

460.694
355.400
349.761
5.639

202.592

117.201

113.127
1.850

111.292
1.959

111.455
2.009

110.994
2.009

105.294
2.009

58.002
19.901
124.689

117.201

111.277

109.333

109.446

108.985

103.285

Apparaatsontvangsten

13.854

15.227

15.227

15.227

15.227

15.227

15.227

Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op programma-uitgaven
voor levering van goederen en/of diensten waarvoor Defensie een
overeenkomst is aangegaan en op de apparaatsuitgaven die voor het
merendeel uit personele uitgaven bestaan. Voor 2014 gaat het om 96
procent. Het betreft verplichtingen die zijn aangegaan voor de apparaatsuitgaven, de instandhouding van de luchtwapensystemen en voor het
oefenprogramma.
Toelichting op de instrumenten
Programma-uitgaven
Inzet
De inzet wordt verantwoord in beleidsartikel 1 Inzet.
Gereedstelling
De geraamde uitgaven voor gereedstelling worden gedaan voor oefenactiviteiten. De component «operationele toelagen» is uit de gereedstelling
(programma) overgeheveld naar personele uitgaven (apparaat).
Instandhouding
De geraamde uitgaven voor de instandhouding van materieel betreffen
het onderhoud van de wapensystemen. De instandhoudingsuitgaven van
het Logistiek Centrum Woensdrecht zijn hierin opgenomen. Naast
uitgaven voor de diverse ondersteunende installaties gaat het om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

41

De beleidsartikelen

uitgaven voor de instandhouding van de wapensystemen die in de
doelstellingenmatrix zijn genoemd.
Apparaatsuitgaven
De apparaatsuitgaven bevatten vooral personele uitgaven. Deze uitgaven
bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor
toelagen en reiskosten woon-werkverkeer. De personele uitgaven worden
besteed aan de volgende aantallen personeel (gemiddelde jaarsterktes):
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

8.134

7.882

7.758

7.187

7.093

7.053

6.987

Opmerking: De maatregelen uit de nota In het belang van Nederland worden in de komende
periode concreet uitgewerkt.

Bijdragen aan SSO’s
Om de apparaatsuitgaven binnen de baten-lastenagentschappen beter te
laten aansluiten bij de uitgavenbegroting, worden rijksbreed de
betalingen aan de baten-lastenagentschappen zichtbaar gemaakt in de
uitgavenbegroting onder de noemer «waarvan bijdragen aan SSO’s». Het
betreft hier de uitgaven aan Paresto (€ 0,9 miljoen voor 2014) en het KNMI
(SSO van het ministerie van Infrastructuur en Milieu, € 0,9 miljoen voor
2014).
De overige exploitatie is voor het grootste deel personeelsgebonden. Deze
uitgaven bestaan voornamelijk uit (vlieger)opleidingen, werving,
dienstreizen en overige materiële uitgaven.
Voor een nadere toelichting op de apparaatsuitgaven wordt verwezen
naar de personeelsrapportage die periodiek aan de Tweede Kamer wordt
aangeboden en het niet-beleidsartikel 10 Centraal apparaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

42

De beleidsartikelen

2.2.5. Beleidsartikel 5: Taakuitvoering Marechaussee
Algemene doelstelling
De Koninklijke Marechaussee (KMar) levert militaire politiecapaciteit voor
nationale en internationale operaties.
Rol en verantwoordelijkheid minister
De minister is beheersverantwoordelijk en verantwoordelijk voor de
vaststelling van de omvang, samenstelling en de vereiste mate van
gereedheid van de KMar. De uitvoering is opgedragen aan het Commando
Koninklijke Marechaussee (CKMar). Het gezag over de KMar berust, naast
de minister van Defensie, bij de minister van Veiligheid en Justitie.
Het CKMar heeft een takenpakket in binnen- en buitenland en houdt zich
bezig met beveiliging, handhaving van de Vreemdelingenwetgeving
waaronder grenstoezicht, politietaken ten behoeve van Defensie en op
burgerluchtvaartterreinen, samenwerking met en bijstand aan de politie
en uitvoering van politietaken in het kader van internationale vredesoperaties. Naast het reguliere takenpakket fungeert het CKMar als strategische reserve voor de Nederlandse politie. Hiermee levert het CKMar
direct of indirect een bijdrage aan de veiligheid van de Staat door
optreden in binnen- en buitenland.
Indicatoren algemene doelstelling
In onderstaande tabel staan de operationeel gerede eenheden en het
voortzettingsvermogen van het CKMar voor 2014 voor taken die worden
uitgevoerd onder gezagsverantwoordelijkheid van de minister van
Defensie. De genoemde gereedheidsdoelstellingen worden permanent
gerealiseerd.
Doelstellingenmatrix CKMar 2014–2018
Groep

Organieke component

DLBE/BBM en
districten
ME/BE
DLBE/BSB

vte’n voor expeditionaire inzet
Peloton voor Crowd and Riot Control
Vte’n voor Close Protection Teams van VIP’s

Totaal aantal

Operationeel
gereed

Voortzettingsvermogen

306
1
26

153
1
13

153
–
13

Toelichting: De gereedheidsdoelstellingen per operationeel commando
worden weergegeven in de doelstellingenmatrix. In de kolom «Totaal
aantal» staat vermeld hoeveel eenheden er zijn. Deze eenheden zijn
daarnaast verdeeld over de kolommen «Operationeel gereed» en
«Voortzettingsvermogen». In de kolom «Operationeel gereed» is
weergegeven hoeveel eenheden permanent beschikbaar zijn als directe
bijdrage aan de inzetbaarheidsdoelstellingen. In de kolom «Voortzettingsvermogen» zijn de overige eenheden weergegeven.
Geplande inzet
Het takenpakket van het CKMar is gericht op de veiligheid van de Staat en
kent drie operationele speerpunten: bewaken en beveiligen, de grenspolitietaak en internationale en militaire politietaken.
Bewaken en Beveiligen
Het CKMar draagt zorg voor de bewaking en beveiliging van bepaalde
vitale objecten en personen. Het CKMar doet dit in samenwerking met
nationale en internationale publieke en private partners.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

43

De beleidsartikelen

Kengetallen

Het percentage uitvoering Toezichtprogramma Beveiliging burgerluchtvaart
Het aantal permanent te bewaken objecten
Het servicepercentage beveiligde waardetransporten voor De
Nederlandsche Bank
Beschikbare operationele KMar-eenheden voor expeditionaire
beveiligingsopdrachten

Prognose
2014

100%
7
100%
(zie indicatoren
algemene
doelstelling)

Grenspolitietaak
Het CKMar richt zich op de bestrijding van illegale migratie, grensoverschrijdende criminaliteit en terrorisme. Deze taak wordt doelmatig en
flexibel, en zo mogelijk risicogestuurd, uitgevoerd met gebruikmaking van
informatie van zowel het CKMar als van ketenpartners. Als grenspolitie
wendt het CKMar bedreigingen af voor Nederland en het Schengengebied
bij en voor de grens.
Kengetallen

Aantal luchthavens waar grensbewaking wordt uitgevoerd
waarvan permanent
Aantal prioriteitsmeldingen (op luchthavens waar politietaken
worden uitgevoerd)
Aantal verwijderingen (directe verwijderingen zonder tussenkomst
Dienst Terugkeer & Vertrek (DT&V) en verwijderingen na aanlevering
van DT&V)
waarvan begeleid

Prognose
2014
8
6
12.000

6.000
2.000

Internationale en militaire politietaken
Het CKMar is als één van de vier operationele commando’s van Defensie
mede verantwoordelijk voor de uitvoering van het buitenland- en
veiligheidsbeleid van Nederland. Vanwege de specifieke organisatiekenmerken kan het CKMar met zowel de andere krijgsmachtsonderdelen als
zelfstandige politieorganisatie in binnen- en buitenland optreden.
Kengetallen

Aantal misdrijfdossiers (aangeleverd aan OM Arnhem)

Beschikbare operationele KMar-eenheden voor internationale crisisen humanitaire operaties

Prognose
2014
Op basis van
criminaliteitsbeeldanalyse
(zie indicatoren
algemene
doelstelling)

Beleidswijzigingen
De volgende beleidswijzigingen vloeien voort uit de nota In het belang
van Nederland.
Invoering van een Profiling, Targeting and Tasking Centre (PTTC)
Vanaf 2015 zal met de invoering van het PTTC de manier van werken
binnen het CKMar gaan veranderen, waarbij de territoriale indeling niet
langer dominant zal zijn. In plaats daarvan zal er sprake zijn van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

44

De beleidsartikelen

mobiele en flexibele benadering, die berust op informatie gestuurd
optreden met een centrale aansturing.
Herziening politietaken
De maatregel betreft een budgetkorting op de militaire politietaken.
Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
Artikel 5 Taakuitvoering Koninklijke Marechaussee (bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Verplichtingen

388.505

333.626

311.529

306.714

301.424

299.928

299.486

Uitgaven
Waarvan juridisch verplicht

392.326

333.626

311.529
99%

306.714

301.424

299.928

299.486

Programma uitgaven
Opdracht Inzet KMAR
– waarvan inzet
– waarvan gereedstelling
– waarvan instandhouding

7.140
7.140

2.285
2.285

282

97

97

97

97

282

97

97

97

97

7.140

2.285

Apparaatsuitgaven
Staven
Operationele eenheden KMAR
Bijdragen aan SSO’s

385.186
11.786
370.233
3.167

331.341
11.622
319.719

311.247
9.293
301.954

306.617
8.447
298.170

301.327
8.438
292.889

299.831
8.388
291.443

299.389
8.238
291.151

Apparaat per uitgavencategorie
personele uitgaven
– waarvan eigen personeel
– waarvan operationele toelage
– waarvan externe inhuur
materiele uitgaven
– waarvan bijdragen aan SSO’s
– waarvan huisvesting en infrastructuur
– waarvan ICT
– waarvan overige exploitatie

385.186
280.533
280.533

331.341
288.385
288.385

311.247
279.415
277.505
1.910

306.617
274.200
272.190
2.010

301.327
269.227
267.217
2.010

299.831
268.573
266.563
2.010

299.389
268.171
266.161
2.010

104.653

42.956

31.832
300

32.417
350

32.100
300

31.258
300

31.218
300

30.537
17.977
56.139

42.956

31.532

32.067

31.800

30.958

30.918

8.074

4.590

4.590

4.590

4.590

4.590

4.590

Apparaatsontvangsten

Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op programma-uitgaven
voor levering van goederen en/of diensten waarvoor Defensie een
overeenkomst is aangegaan en op de apparaatsuitgaven die voor het
merendeel uit personele uitgaven bestaan. Voor 2014 gaat het om 99
procent. Deze verplichtingen hebben volledig betrekking op de apparaatsuitgaven.
Toelichting op de instrumenten
Programma uitgaven
Gereedstelling
De uitgaven voor gereedstelling betreffen vooral de uitgaven voor
meerdaagse (oefen) activiteiten (ongeveer 600.000 oefenuren). Voor 2014
zijn hiervan 50.700 oefenuren geraamd voor de bijstandsorganisatie. Dit
aantal wijkt af van het aantal oefenuren in de voorgaande jaren omdat de
bijstandsorganisatie na de reorganisatie met minder pelotons invulling
gaat geven aan haar taken. De component «operationele toelagen» is uit
de gereedstelling (programma) overgeheveld naar formatie (apparaat).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

45

De beleidsartikelen

Apparaatsuitgaven
De apparaatsuitgaven bevatten vooral personele uitgaven. Deze uitgaven
bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor
toelagen en reiskosten woon-werkverkeer. De personele uitgaven worden
besteed aan de volgende aantallen personeel (gemiddelde jaarsterktes):
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

6.203

6.110

6.054

5.880

5.863

5.845

5.835

Opmerking: De maatregelen uit de nota In het belang van Nederland
worden in de komende periode concreet uitgewerkt.
Bijdragen aan SSO’s
Om de apparaatsuitgaven binnen de baten-lastenagentschappen beter te
laten aansluiten bij de uitgavenbegroting, worden rijksbreed de
betalingen aan de baten-lastenagentschappen zichtbaar gemaakt in de
uitgavenbegroting onder de noemer «waarvan bijdragen aan SSO’s». Het
betreft hier de uitgaven voor Paresto (€ 0,3 miljoen voor 2014).
De overige exploitatie is voor het grootste deel personeelsgebonden. Deze
uitgaven bestaan voornamelijk uit opleidingen, werving, dienstreizen en
overige materiële uitgaven.
Voor een nadere toelichting op de apparaatsuitgaven wordt verwezen
naar de personeelsrapportage die periodiek aan de Tweede Kamer wordt
aangeboden en het niet-beleidsartikel 10 Centraal apparaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

46

De beleidsartikelen

2.2.6. Beleidsartikel 6: Investeringen krijgsmacht
Algemene doelstelling
Defensie voorziet in nieuw materieel, infrastructuur en ICT-middelen en zij
verkoopt, indien aan de orde, groot materieel en infrastructuur.
Rol en verantwoordelijkheid minister
De minister is verantwoordelijk voor het tijdig voorzien in nieuw
materieel, infrastructuur en ICT-middelen en de afstoting van overtollig
groot materieel en infrastructuur.
Investeringsquote
De investeringsquote bestaat uit het percentage van de investeringen ten
opzichte van het gecorrigeerde defensiebudget (gecorrigeerd met HGIS).
De investeringsquote van Defensie is in onderstaande grafiek weergegeven:
Investeringsquote

25,0%

20,0%

15,0%

19,1%

19,7%

19,7%

2016

2017

2018

17,6%
15,2%

13,6%

2012

2013

15,7%

10,0%

5,0%

0,0%

2014

2015

Beleidswijzigingen
Investeringsquote (IQ)
Een investeringsquote van 20 procent wordt al geruime tijd als richtsnoer
gehanteerd. Dit zal zo blijven. Een toereikend investeringsvolume is van
belang om te kunnen beschikken over een toekomstbestendige en
relevante krijgsmacht.
Eén van de gevolgen van de maatregelen genomen in de nota In het
belang van Nederland betreft het terugbrengen van de IQ tot een niveau
van ongeveer 20 procent.
Voor zover er beleidswijzigingen zijn, betreffen dat wijzigingen in
projecten. De belangrijkste wijzigingen worden per project toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

47

De beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
Artikel 6 Investeringen Krijgsmacht (bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Verplichtingen

1.276.290

1.616.175

1.307.816

711.361

1.478.374

1.468.527

Uitgaven
Waarvan juridisch verplicht

1.026.331

1.192.309
93%

1.310.213

1.429.486

1.476.074

1.466.227

Programma uitgaven
Opdracht Voorzien in nieuw materieel
Opdracht Voorzien in infrastructuur
– waarvan bijdragen SSO (DVD)
Opdracht Voorzien in ICT
– waarvan bijdragen SSO (DTO)
Bekostiging Wetenschappelijk onderzoek
Bijdrage aan de NAVO

1.026.331
694.995
162.484

63.001
35.571

1.192.309
804.289
202.707
27.143
91.110
51.735
62.800
31.403

1.310.213
968.757
163.259
20.942
88.860
43.835
59.945
29.392

1.429.486
1.087.170
161.409
31.681
94.839
42.046
57.775
28.293

1.476.074
1.133.135
157.653
31.105
99.439
42.697
57.554
28.293

1.466.227
1.130.808
150.129
28.713
99.439
42.707
57.557
28.294

136.658

163.788

123.356

147.956

137.656

152.656

113.058
17.000
6.600

146.218
15.700
1.870

111.386
10.100
1.870

134.786
11.300
1.870

122.586
13.200
1.870

120.586
30.200
1.870

70.280

Programma ontvangsten
– waarvan verkoopopbrengsten groot
materieel
– waarvan verkoopopbrengsten infrastructuur
– waarvan overige ontvangsten

Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op programma-uitgaven
voor levering van goederen en/of diensten waarvoor Defensie een
overeenkomst is aangegaan en op de apparaatsuitgaven die voor het
merendeel uit personele uitgaven bestaan. Voor 2014 gaat het om 93
procent. Het betreft verplichtingen die zijn aangegaan voor de investeringen groot materieel (85 procent van de totale juridische verplichtingen),
investeringen infrastructuur (tien procent) en overige investeringen (vijf
procent).
Bijdragen aan SSO’s
Om de apparaatsuitgaven binnen de baten-lastenagentschappen beter te
laten aansluiten bij de uitgavenbegroting, worden Rijksbreed de
betalingen aan de baten-lastenagentschappen zichtbaar gemaakt in de
uitgavenbegroting, onder de noemer «waarvan bijdragen aan SSO’s». Het
betreft hier de uitgaven voor DVD (€ 27,1 miljoen voor 2014) en DTO
(€ 51,7 miljoen voor 2014).
Toelichting op de instrumenten
Voorzien in nieuw materieel
De projecten in realisatie waarvan de financiële omvang met meer dan
€ 10 miljoen of de planning met meer dan een jaar is gewijzigd, worden
onder de tabellen toegelicht. Tevens worden de projecten in planning
opgesomd waarvan wordt verwacht dat deze in 2014 tot uitgaven leiden,
waarbij wezenlijke veranderingen ten opzichte van de ontwerpbegroting
2013 worden toegelicht.
In het Materieelprojectenoverzicht (MPO) worden alle strategische
materieelprojecten met een financiële omvang van meer dan € 25 miljoen
uitgebreid toegelicht. Daarbij wordt voor de projecten in planning
bovendien de verwachte fasering in het Defensie Materieel Proces (DMP)
vermeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

48

De beleidsartikelen

Projecten Zeestrijdkrachten
Projecten in realisatie zeestrijdkrachten (bedragen x € 1 miljoen)
Projectomschrijving

Projectvolume

Raming uitgaven
t/m
2013

2014

2015

Fast Raiding Interception and
Special Forces Craft

28,6

27,8

0,8

Instandhouding Goalkeeper

33,2

12,9

9,6

6,0

Instandhouding M-fregatten

58,7

43,1

10,1

5,5

Instandhouding Walrus-klasse
onderzeeboten

95,3

34,8

14,2

15,2

Luchtverdedigings- en Commandofregatten

1.560,3

1.548,1

7,4

4,8

LC-fregatten munitie

308,2

303,8

Maritime Ballistic Missile Defence

117,2

40,3

20,3

17,1

Patrouilleschepen

529,6

515,4

10,2

4,0

Verbetering MK 48 torpedo

71,6

30,9

13,7

19,2

Verwerving Joint Logistiek
Ondersteuningsschip (JSS)

409,3

315,7

86,5

7,1

2016

2017

Fasering
Tot

2018

2014
4,7

2016
2015

9,2

7,2

8,0

2019

2015

12,1

3,1

1,3

2018

15,1

6,2

2019
2015

7,4

0,4

2017

2015

Bij deze projecten zijn geen significante wijzigingen, behalve de afstoting
van de JSS die na afbouw wordt verkocht.
Project in planning met verwachte uitgaven in 2014
Reeds geplande projecten zijn de Midlife update BV 206D en de vervangende capaciteit Landing Craft Utility; er zijn geen significante wijzigingen
ten opzichte van de eerdere jaren.
Nieuw is de verwerving van het vervangende bevoorradingsschip. Voor
de geplande aanschaf van een kleiner bevoorradingsschip ter vervanging
van het Joint Logistiek Ondersteuningsschip zijn studiekosten voorzien
voor 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

49

De beleidsartikelen

Projecten Landstrijdkrachten
Projecten in realisatie landstrijdkrachten (bedragen x € 1 miljoen)
Projectomschrijving

Projectvolume

Raming uitgaven

t/m
2013

2014

2015

2016

2017

Fasering
Tot

2018

Battlefield Management System
(BMS)

62,8

55,8

7,0

2014

Datacommunicatie Mobiel
Optreden (DCMO)

43,0

37,8

5,2

2014

Groot pantserwielvoertuig (GPW,
Boxer) (productie)

792,7

345,3

137,0

Infanterie Gevechtsvoertuig (IGV)
productie en training

1.118,1

1.111,9

6,2

Patriot vervanging COMPATRIOT

29,7

10,6

15,8

Vervanging genie- en
doorbraaktank

90,4

88,8

1,6

130,9

122,7

53,3

3,5

2018

2014
3,3

2015

2014

GPW Boxer
Zoals toegelicht in de 14e jaarrapportage (Kamerstuk 26 396, nr. 96) is het
financieel projectvolume toegenomen als gevolg van prijsherziening en
omzetting van variabele prijzen naar vaste prijzen. Daarnaast speelt ook
het gewijzigde BTW-regime een rol. Het kasritme is aangepast naar
aanleiding van een herziening van het leverschema.
Patriot vervanging Compatriot
Het projectbudget is herijkt en neerwaarts bijgesteld, omdat de vierde
batterij niet van Compatriot wordt voorzien.
De resterende projecten zijn niet significant gewijzigd.
Projecten in planning met verwachte uitgaven in 2014
Een nieuw project is de verwerving van 60mm mortieren.
Bij de volgende projecten zijn geen significante wijzigingen opgetreden:
• Vervanging bergingsvoertuig voor het Infanterie Gevechtsvoertuig
(IGV);
• Vervanging Mortieropsporingsradar (MOR);
• CUP Elektronische Oorlogsvoering (EOV);
• Verwerving CE-pakketten voor het IGV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

50

De beleidsartikelen

Projecten Luchtstrijdkrachten
Projecten in realisatie luchtstrijdkrachten (bedragen x € 1 miljoen)
Projectomschrijving

Projectvolume

Raming uitgaven
t/m
2013

2014

2015

2016

2017

Fasering
Tot

2018

AH-64D Block II upgrade

120,0

45,2

42,5

32,3

2015

AH-64D verbetering bewapening

25,9

4,0

4,3

8,1

Chinook uitbreiding en versterking
(4+2)

366,2

363,9

2,3

F-16 Mode

39,7

24,3

8,0

5,4

F-16 verbetering lucht- grond
bewapening fase 1

59,1

39,2

13,5

6,4

2015

F-16 verbetering lucht- grond
bewapening fase 2

75,3

18,1

7,2

2027

F-16 Zelfbescherming (ASE)

81,1

8,4

24,7

7,6

1,9

2017

2014
2,0

48,0

2016

2016

Bij deze projecten zijn geen significante wijziging opgetreden.
Projecten in planning met verwachte uitgaven in 2014
Vervanging Medium Power Radars Wier en Nieuw Milligen
De financiële planning is aangepast vanwege vertraging in de DMP B/C
fase. De gecombineerde B/C brief is voorzien voor eind 2013.
Langer doorvliegen F-16 Instandhouding
Het project bevindt zich nog in de DMP A-fase. De omvang van het
projectbudget is verminderd als gevolg van de nota In het belang van
Nederland. Dit wordt veroorzaakt door in 2014 het huidige aantal
operationele F-16’s met zeven toestellen te verminderen tot 61. Deze
zeven toestellen worden niet afgestoten, maar gebruikt als logistieke
reserve om de inzetbaarheid van de resterende toestellen te vergroten.
Tegelijkertijd wordt het aantal vlieguren verlaagd, met minder slijtage als
gevolg.
Verwerving F-35
Met de nota In het belang van Nederland kiest Defensie ervoor om de F-16
te vervangen door de F-35. Besloten is dat de bestaande projectreservering van € 4,5 miljard tevens het projectbudget wordt. In de huidige
planning zullen de eerste toestellen vanaf 2019 aan Nederland worden
geleverd en kan Nederland een eerste capaciteit in 2021 operationeel
gereed hebben. De twee afgeleverde testtoestellen, die zijn aangeschaft
voor deelname aan de operationele testfase van het F-35 programma
(IOT&E) waarvoor Nederland in mei 2008 een Memorandum of Understanding heeft getekend, worden tot 2019 ingezet voor deelname aan deze
testfase en de voorbereidingen daarop. De deelname aan het Production,
Sustainment and Follow-on Development Memorandum of Understanding (PSFD MoU) voor de F-35 blijft eveneens van toepassing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

51

De beleidsartikelen

Raming uitgaven (bedragen x € 1 miljoen)
Projectomschrijving

Projectvolume

Raming uitgaven

Fasering
tot

t/m
2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019
en
verder

4.520,6

430,1

37,5

47,8

100,0

334,0

503,0

3.068,2

2023

waarvan verwerving testtoestellen inclusief bijkomende
middelen

282,0

282,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

2013

waarvan verwerving toestellen
inclusief bijkomende middelen

3.836,1

148,1

37,5

47,8

100,0

334,0

503,0

2.665,7

2023

waarvan PSFD MoU

177,3

107,5

15,5

8,6

11,1

9,4

8,0

17,2

2023

waarvan OT&E MoU (inclusief
exploitatie testtoestellen t/m
2018)

74,2

1,6

17,4

14,0

13,4

14,1

13,7

0

2018

402,5

0

0

0

0

0

0

402,5

2023

Verwerving F-35

waarvan risicoreservering
verwerving

De risicoreservering van tien procent op de verwerving maakt onderdeel
uit van het totale projectbudget en is in de tabel niet gespecificeerd per
jaar. In de begroting 2015 zal naast de risicoreservering op de aanschaf
ook de risicoreservering van tien procent op de exploitatiekosten worden
opgenomen. Deze post wordt relevant vanaf 2019, omdat dan de eerste
toestellen worden geleverd.
Bij het project F-16 Infrarood geleide lucht-lucht raket zijn geen significante wijzigingen opgetreden.
Projecten Marechaussee
Dit betreft de investeringsprojecten – voor zover niet in infrastructuur en
informatievoorziening – ten behoeve van het CKmar. Geen van de
projecten heeft een investeringsbudget van meer dan € 25 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

52

De beleidsartikelen

Projecten Defensiebreed
Projecten in realisatie defensiebreed (bedragen x € 1 miljoen)
Projectomschrijving

Projectvolume

Raming uitgaven

Fasering
Tot

t/m
2013

2014

2015

2016

2017

1.193,4

958,7

67,4

82,1

64,9

20,3

2017

Militaire Satelliet Communicatie
lange termijn defensiebreed
(MILSATCOM)

132,1

111,6

9,4

9,0

1,8

0,3

2017

MILSATCAP

31,4

11,0

5,1

5,1

5,3

1,4

3,5

2018

Modernisering navigatiesystemen

39,0

22,6

3,4

2,4

2,3

6,4

1,9

2018

Richtkijker wapen schutter lange
afstand

28,7

26,7

2,0

Uitbreiding CBRN-capaciteit
(materieel)

47,3

17,3

17,6

NH-90

2018

2014

12,0

0,4

2016

NH-90
Vanwege het later contracteren van verplichtingen dan aanvankelijk was
voorzien zijn enkele budgettaire wijzigingen doorgevoerd. Het betreft
bijvoorbeeld modificaties om de NH-90 geschikt te maken voor transporttaken. Deze verschuiving heeft geen gevolgen voor de levering van de
toestellen.
Bij de overige projecten zijn er geen significante veranderingen.
Projecten in planning met verwachte uitgaven in 2014
Defensiebrede vervanging operationele wielvoertuigen (DVOW)
De voertuigen die deel uitmaken van de projecten Counter-Improvised
Explosive Devices (C-IED) en Bouwmachines worden aan het project
DVOW toegevoegd. Tevens is vanuit die projecten budget ter hoogte van
totaal € 9 miljoen toegevoegd. Daarnaast zijn als gevolg van de nota In
het belang van Nederland diverse herfaseringen in de verwachte
budgetreeks aangebracht.
Vervanging deelsysteem Titaan (exclusief CODEMO)
De Tweede Kamer is op 9 april 2013 geïnformeerd over de voortgang van
dit project (Kamerstuk 32 733, nr. 123).
Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem (VOSS).
De nota In het belang van Nederland leidt er toe dat in de meerjarige
uitgaven diverse herfaseringen zijn doorgevoerd.
Defensie Operationeel Kledingsysteem (DOKS)
Dit nieuwe project omvat de invoering van een nieuw gevechtskledingsysteem voor de gehele krijgsmacht. In de jaren 2014–2016 worden de
verschillende bestaande verouderde soorten gevechtskleding vervangen
door één nieuw systeem. Daarmee worden de uitrustingspakketten
gestroomlijnd en wordt de bevoorrading en instandhouding vereenvoudigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

53

De beleidsartikelen

Bij de volgende projecten zijn geen significante wijzigingen opgetreden:
• Counter-IED;
• Verwerving Helderheid Versterkende brillen (HV-brillen);
• Vervanging ondersteunende wapens binnen de Klein Kaliber Wapenfamilie;
• Vervanging radio’s.
Voorzien in infrastructuur
Grote infrastructuurprojecten in realisatie (bedragen x € 1 miljoen)
Project-omschrijving

DefenProjectvolume
sieonderdeel

t/m
2013

2014

Nieuwbouw Schiphol

CKmar

140,9

133,5

7,4

DMO

88,9

51,3

2,6

10,4

11,9

CKmar

85,6

37,9

25,4

18,2

4,1

Algemeen

65,3

20,2

6,3

0,0

11,4

CKmar

25,7

19,4

6,2

0,1

Hoger onderhoud
Woensdrecht
Nieuwbouw LOKKmar
EPA Maatregelen
Strategisch
vastgoedplan KMar

2015

2016

2017

2018

Fasering
tot

2014

12,3

0,4

2018
2016

11,1

8,8

2019

2015

Nieuwbouw Schiphol
In de nabijheid van de luchthaven Schiphol wordt voor het District
Schiphol van het CKMar een nieuw complex gerealiseerd ter vervanging
van de gehuurde en verspreid liggende accommodaties. Het project wordt
later opgeleverd dan oorspronkelijk gepland door een vertraging bij de
aanbestedingsprocedure.
Hoger onderhoud Woensdrecht
Het project betreft de totale behoefte aan infrastructuur om het Logistiek
Centrum Woensdrecht op Vliegbasis Woensdrecht te kunnen huisvesten.
Voor het centraliseren van hoger vliegtuig- en elektrotechnisch onderhoud
worden de volgende bedrijfsonderdelen samengevoegd:
• de Staf Logistiek Centrum Koninklijke Luchtmacht;
• de Divisie Wapensysteemondersteuning;
• de Logistieke Divisies Woensdrecht en Rhenen;
• het Centrum voor Technologie en Missieondersteuning.
De realisatie van diverse deelprojecten (nieuwbouw van het hoofdgebouw, werkcentrum Avionica en het logistiek complex) is vertraagd,
omdat een integraal vergunningstraject moest worden doorlopen.
Nieuwbouw Landelijk Opleidings- en Kenniscentrum CKmar (LOKKmar)
Het LOKKmar wordt ondergebracht op het complex Koning Willem
III/Frank van Bijnenkazerne in Apeldoorn. De realisatieperiode duurt naar
verwachting tot en met 2016.
Energie Prestatie Adviezen (EPA) maatregelen
Dit project betreft een verzameling van energie- en daarmee kostenbesparende maatregelen voor de bestaande infrastructuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

54

De beleidsartikelen

Strategisch Vastgoedplan KMar
Dit project betreft de herindeling van de districten van de KMar, verdeeld
in vier projecten. Twee projecten zijn inmiddels gerealiseerd, twee zijn nog
in uitvoering. De herindeling van de districten houdt onder andere in dat
een aantal districten wordt samengevoegd.
Projecten in planning met verwachte uitgaven in 2014
Bouwtechnische verbetermaatregelen brandveiligheid
Met de uitvoering van verbetermaatregelen brengt Defensie de brandveiligheid van de meest risicovolle gebouwen op orde en biedt ze haar
personeel een veilige woon- en werkomgeving. Dit betreft onder meer
legeringsgebouwen maar ook de kinderdagverblijven. De planning is in
lijn met de nalevingsafspraak met de Inspectie Leefomgeving en Transport
van het ministerie van Infrastructuur en Milieu, waarmee wordt
voorkomen dat het Bevoegd Gezag over moet gaan tot het opleggen van
bestuurlijke dwangmaatregelen.
Deelproject HVD 1.3.6.2. Mariniers naar Zeeland
Met de bouw van een nieuwe kazerne te Vlissingen wordt de verhuizing
mogelijk gemaakt van het Mariniers Trainings Commando vanuit de Van
Braam Houckgeestkazerne te Doorn en het Logistiek Centrum
Maartensdijk.
Deelproject 1.3.7.1. HVD Schuifplan Ermelo
Het schuifplan Ermelo zorgt ervoor dat de verhuizing en sluiting van de
KMS uit Weert mogelijk wordt. Daarvoor moet eerst ruimte worden
gemaakt door de volgtijdelijke verhuizing van eenheden van Havelte naar
Wezep, van Ermelo naar Havelte en tot slot van Weert naar Ermelo.
Deelproject 1.3.7.4. HVD Herbelegging Oranjekazerne Schaarsbergen
In 2014 wordt begonnen met enkele kleine aanpassingen en de sloop van
een aantal gebouwen. Daarna worden oude gebouwen vervangen die aan
het einde van de levensduur zijn. De realisatie hangt voor een deel nog af
van de uitwerking van lopende reorganisaties.
Deelproject 1.3.7.5. HVD Herbelegging De Ruyter van Steveninckkazerne
Oirschot
In Oirschot komen gebouwen vrij door de opheffing van de tankbataljons.
Oude gebouwen wordt gesloopt en goede bestaande infrastructuur wordt
gebruikt door andere eenheden zoals de nieuw opgerichte CBRN-eenheid.
Ook komt er aanvullende nieuwbouw.
Deelproject 2.a.5. HVD Realisatie twintig Gezondheidscentra (GZHC) en
zeven tandheelkundige centra (THKC)
Dit project behelst de aanpassing van de huisvesting aan de nieuwe
organisatie van de bedrijfsgroep Gezondheidszorg, door aanpassing van
bestaande infrastructuur en door nieuwbouw op verschillende locaties.
Deelproject 2.a.6. HVD Belegging Breda
Met dit project wordt de verhuizing mogelijk van het Instituut Defensie
Leergangen van Rijswijk naar Breda, onder meer door aanvullende
nieuwbouw van legeringsruimte en aanpassing van lesaccommodaties en
kantoren op de Trip van Zoutlandkazerne (TvZ). Een verdere concentratie
op de TvZ, het Kasteel van Breda en de Luchtmachttoren maakt het
mogelijk elders in de stad locaties af te stoten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

55

De beleidsartikelen

Deelproject 2.b.2. HVD CLAS Defensie Bedrijf Grondgebonden Systemen
(DBGS)
Ten behoeve van het onderbrengen van alle logistiek van het CLAS komt
er nieuwbouw van een warehouse (verzamelplaats) ter vervanging van de
locaties Steenwijk en een deel van Lettele.
Deelproject 2.b.3. CLAS Reorganisatie materieel-logistieke eenheden
Ten behoeve van de voorgestelde herbelegging worden op zeven locaties
aanpassingen uitgevoerd, naast de al geplande investeringen voor de
aanpassing van de werkplaatsen op de locaties Havelte, Wezep en
Oirschot. Wel worden de geplande aanpassingen op de locaties Oirschot
en Wezep verminderd. Verder komen er wijzigingen in de realisatie van de
Keuring, Diagnose en Teststations en worden voorzieningen getroffen
voor de huisvesting van de voertuigpools. De benodigde extra investeringen worden volledig bekostigd uit de vrijval van lopende projecten.
Voorzien in ICT
Voorzien in ICT
Projectomschrijving

ERP/M & F (Speer)

Projectvolume

Raming uitgaven

277,3

t/m
2013

2014

268,6

8,7

2015

2016

2017

Fasering
Tot

2018

2014

Dit project is niet significant gewijzigd.
Project in planning met verwachte uitgaven in 2014
Dit betreft alleen het project Cyber. Er zijn geen afwijkingen ten opzichte
van de planning.
Bekostiging Wetenschappelijk onderzoek
Bekostiging Wetenschappelijk onderzoek (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Programmafinanciering TNO
Programmafinanciering NLR
Contractonderzoek technologieontwikkeling
Contractonderzoek kennistoepassing

40.582
516

33.533
517

32.558
517

32.543
517

32.528
517

32.307
517

32.308
517

28.113
1.452

24.206
4.745

23.630
6.095

20.790
6.095

18.635
6.095

18.635
6.095

18.637
6.095

Totaal

70.663

63.001

62.800

59.945

57.775

57.554

57.557

Met het centrale kennis- en technologiebudget voor wetenschappelijk
onderzoek wordt een defensiespecifieke kennisbasis opgebouwd en in
stand gehouden bij TNO en de Grote Technologische Instituten (GTI’n). Op
specifieke terreinen wordt voor Defensie relevante technologie
ontwikkeld. Ook wetenschappelijk advisering door TNO en de GTI’n wordt
uit dit artikel gefinancierd. Met de uitvoering van onderzoekprogramma’s
en -projecten wordt tevens invulling gegeven aan de prioriteiten uit de
Strategie-, Kennis- en Innovatieagenda (SKIA) van 19 mei 2011
(Kamerstuk 32 733, nr. 3).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

56

De beleidsartikelen

Programmafinanciering TNO en NLR
De uit te voeren onderzoeksprogramma’s bouwen een defensiespecifieke
kennisbasis op bij TNO (inclusief kennisinstituut MARIN) en het Nationaal
Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR) en houden deze in stand
conform de herijking van de kennisportfolio van 28 januari 2010
(Kamerstuk 27 830, nr. 71). Programmatisch onderzoek betreft investeringen in een kennisbasis die niet binnen Defensie aanwezig is en die
zonder een gerichte financiële inspanning van Defensie niet beschikbaar
komt of toegankelijk is. Met de opgebouwde kennis laat Defensie zich
vervolgens adviseren en ondersteunen bij de beleidsvorming, verwerving
en onderhoud van materieel, opleiding en training, bedrijfsvoering en
operationeel optreden. De advisering richt zich onder meer op noodzakelijke verbeteringen en innovatieve vernieuwingen op deze gebieden. De
programmafinanciering bedraagt in 2014 ongeveer € 33 miljoen.
Contractonderzoek technologieontwikkeling
Voor technologieontwikkeling is in 2014 ongeveer € 24 miljoen
beschikbaar. Deze projectmatige uitgaven worden ingezet waar technologie een oplossing kan bieden voor (operationele) tekortkomingen, de
(operationele) output van Defensie kan verbeteren of tot grote besparingen kan leiden. De uitvoering gebeurt vaak binnen de gouden driehoek
van overheid, industrie en kennisinstituten. Het instrument draagt bij aan
de versterking van het innovatief vermogen van de Nederlandse defensiegerelateerde industrie en daarmee aan de doelstelling van de Defensie
Industrie Strategie (DIS) en het rijksbrede topsectorenbeleid (topsectoren
Hightech Systemen en Materialen (HTSM) en Water). De bijdrage van € 1
miljoen die Defensie levert aan de bezuiniging op subsidies aan het
bedrijfsleven (topsectoren) uit het regeerakkoord, is vanaf 2014 dan ook
verwerkt in het budget voor technologieontwikkeling. De technologieprojecten worden, waar van toepassing, interdepartementaal (topsectorenbeleid) en internationaal (Navo en European Defence Agency, EDA)
afgestemd en ingebed. Interdepartementale R&D-projecten waarvan
Defensie de regievoerder is, worden ook via dit instrument uitgevoerd.
Het betreft in de periode 2011–2015 het project Sensor Technology
Applied in Reconfigurable systems for sustainable Security (STARS) met
een totale omvang van ongeveer € 18 miljoen.
Contractonderzoek kennistoepassing
Binnen Defensie dient de concrete toepassing van met centrale middelen
opgebouwde kennis primair te worden gefinancierd uit de decentrale
budgetten van de defensieonderdelen als behoeftestellers. Op centraal
niveau is een beperkt budget beschikbaar voor acute, niet-planbare
kennisondersteuning en interdepartementaal afgesproken bijdragen aan
de instandhouding van grote experimentele onderzoeksfaciliteiten bij TNO
en de GTI’n. In 2014 is hiervoor ongeveer € 6 miljoen beschikbaar.
Bijdragen aan de Navo
De uitgaven hebben betrekking op de Nederlandse bijdrage in gemeenschappelijk gefinancierde Navo-investeringsprogramma’s. Ook de
investeringsuitgaven voor de AWACS-vliegtuigen zijn hierin opgenomen.
Verkoopopbrengsten Groot Materieel
Lynx-helikopter
De helikopters worden in onderdelen verkocht. Een aantal contracten is
gesloten met gebruikers van dit type helikopter in diverse landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

57

De beleidsartikelen

Nieuwe afstotingen
Als gevolg van de maatregelen zoals opgenomen in de nota In het belang
van Nederland wordt materieel afgestoten. Op hoofdlijnen betreft het:
• het Joint Logistiek Ondersteuningsschip (JSS): de afbouw van het JSS
is voorzien voor 2015 en het schip is daarna per direct beschikbaar
voor verkoop. Ter vervanging van de nog altijd noodzakelijke bevoorradingscapaciteit wordt een nieuw kleiner bevoorradingsschip verworven;
• de opheffing van het 45e Pantserinfanteriebataljon: het bijbehorende
materieel wordt grotendeels afgestoten. Het betreft CV-90’s, Fenneks
en Boxers;
• de Gulfstream wordt in 2014 afgestoten.
Verkoopopbrengsten Infrastructuur
De verkoopopbrengsten infrastructuur hebben betrekking op opbrengsten
van af te stoten objecten, zoals Kranenburg-Noord te Harderwijk, LC
Kanaalweg te Utrecht, Binckhorsthof te Den Haag, MC Lopik en MC Weert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

58

De beleidsartikelen

2.2.7. Beleidsartikel 7: Ondersteuning krijgsmacht door Defensie
Materieel Organisatie
Algemene doelstelling
De Defensie Materieel Organisatie (DMO) zorgt voor de verwerving van
modern, robuust en kwalitatief hoogwaardig en inzetbaar materieel en de
beschikbaarstelling van ICT-middelen, brandstof, munitie en kleding en
uitrusting aan de defensieonderdelen.
Rol en verantwoordelijkheid minister
De minister is verantwoordelijk voor de aanschaf en de instandhouding
van materieel en de afstoting van overtollig materieel van de krijgsmacht.
Beleidswijzigingen
Er zijn geen significante beleidswijzigingen ten opzichte van de begroting
2013.
Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
Artikel 7 Ondersteuning krijgsmacht door Defensie Materieel Organisatie (bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Verplichtingen

1.738.102

865.403

814.171

756.125

763.288

755.694

752.841

Uitgaven
Waarvan juridisch verplicht

1.701.260

865.403

814.171
90%

756.125

763.288

755.694

752.841

Programma uitgaven
Voorzien in nieuw materieel

1.364.826
829.577

347.640

337.791

319.590

335.185

334.075

332.327

Opdracht Logistieke ondersteuning
– waarvan gereedstelling
– waarvan afstoting
– waarvan instandhouding

535.249
241.467
8.787
232.614

347.640
229.946

337.791
236.322

319.590
227.461

335.185
226.792

334.075
225.707

332.327
224.358

117.694

101.469

92.129

108.393

108.368

107.969

Apparaatsuitgaven
Staven
Ondersteuning operationele eenheden
Bijdragen aan SSO’s

336.434
8.874
326.127
1.433

517.763
12.158
505.605

476.380
7.185
469.195

436.535
6.348
430.187

428.103
6.342
421.761

421.619
6.342
415.277

420.514
6.342
414.172

Apparaat per uitgavencategorie
personele uitgaven
– waarvan eigen personeel
– waarvan operationele toelage
– waarvan externe inhuur
materiele uitgaven
– waarvan bijdragen aan SSO’s
– waarvan huisvesting en infrastructuur
– waarvan ICT
– waarvan overige exploitatie

336.434
130.587
130.587

517.763
186.040
186.040

476.380
179.845
179.533
312

436.535
170.825
170.513
312

428.103
160.665
160.353
312

421.619
160.671
160.359
312

420.514
159.621
159.309
312

205.847

331.723

296.535
219.896

265.710
195.796

267.438
190.585

260.948
188.934

260.893
188.924

87.242
11.407
107.198

228.279
103.444

76.639

69.914

76.853

72.014

71.969

Programma ontvangsten
Apparaatsontvangsten

58.451
170.575

77.933

42.933

42.933

42.933

43.433

43.433

Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op programma-uitgaven
voor levering van goederen en/of diensten waarvoor Defensie een
overeenkomst is aangegaan en op de apparaatsuitgaven die voor het
merendeel uit personele uitgaven bestaan. Voor 2014 gaat het om 90
procent. Het betreft verplichtingen die zijn aangegaan voor de apparaatsuitgaven, de aanschaf van munitie en instandhoudingsuitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

59

De beleidsartikelen

Toelichting op de instrumenten
Gereedstelling
De uitgaven voor gereedstelling bestaan vooral uit brandstof voor varend,
rijdend en vliegend materieel en munitie. Dit betreft uitgaven voor
defensiebrede contracten.
Instandhouding
De uitgaven voor instandhouding betreffen vooral grote wapensystemen
en eenheden van de operationele commando’s. In de doelstellingenmatrices bij de beleidsartikelen van de operationele commando’s staan de
wapensystemen vermeld waarvoor uitgaven worden geraamd.
Apparaatsuitgaven
De apparaatsuitgaven bevatten vooral personele uitgaven. Deze uitgaven
bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor
toelagen en reiskosten woon-werkverkeer. De uitgaven voor salarissen en
sociale lasten worden besteed aan de volgende aantallen personeel
(gemiddelde jaarsterktes):
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

1.935

2.261

2.570

2.536

2.487

2.487

2.466

Opmerking: De maatregelen uit de nota In het belang van Nederland worden in de komende
periode concreet uitgewerkt.

De uitgaven ICT worden met ingang van 2013 voor alle defensieonderdelen verantwoord op dit artikel. Dit betreffen uitgaven voor de werkplekdiensten en het onderhoud van IV-systemen.
Bijdragen aan SSO’s
Om de apparaatsuitgaven binnen de baten-lastenagentschappen beter te
laten aansluiten bij de uitgavenbegroting, worden rijksbreed de
betalingen aan de baten-lastenagentschappen zichtbaar gemaakt in de
uitgavenbegroting onder de noemer «waarvan bijdragen aan SSO’s». Het
betreft hier de uitgaven voor IVENT (alle informatievoorziening € 217,3
miljoen voor 2014) Paresto (€ 0,3 miljoen voor 2014) en DVD (afstotingskosten € 2,3 miljoen voor 2014).
De overige exploitatie is voor het grootste deel personeelsgebonden. Deze
uitgaven bestaan voornamelijk uit opleidingen, werving, dienstreizen en
kleding en uitrusting en overige materiële uitgaven.
Voor een nadere toelichting op de apparaatsuitgaven wordt verwezen
naar de personeelsrapportage die periodiek aan de Tweede Kamer wordt
aangeboden en het niet-beleidsartikel 10 Centraal apparaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

60

De beleidsartikelen

2.2.8 Beleidsartikel 8: Ondersteuning krijgsmacht door
Commando DienstenCentra
Algemene doelstelling
Het Commando DienstenCentra (CDC) voorziet in een doelmatige en
doeltreffende ondersteuning van de krijgsmacht. Het CDC draagt zorg
voor de levering van ondersteunende diensten aan de krijgsmacht, is
wereldwijd actief en voorziet in randvoorwaarden en faciliteiten, zodat de
defensieonderdelen zich kunnen concentreren op hun kerntaken. Deze
ondersteunende diensten betreffen huisvesting, beveiliging, facilitaire
diensten, transport, catering, P&O dienstverlening, gezondheidszorg en
opleidingen voor officieren.
Rol en verantwoordelijkheid minister
De minister is verantwoordelijk voor een doeltreffende en doelmatige
dienstverlening binnen Defensie waaraan het CDC een bijdrage levert.
Beleidswijzigingen
De ondersteunende diensten worden binnen Defensie verder geconcentreerd bij het CDC. Dit is begonnen in 2013 en wordt in 2014 voltooid. Dit
betreft onder meer de concentratie van de defensiebrede aspecten van
personele uitvoering in de divisie Personeel en Organisatie Defensie, de
samenvoeging van de defensiebrede niet-operationele gezondheidszorg
in de divisie Defensie Gezondheidsorganisatie (DGO) en de oprichting van
het Financieel Administratie- en Beheerkantoor (FABK) in de divisie
Facilitair en Logistiek. De opdracht voor de uitvoering van de dienstverlening met de daarbij benodigde middelen wordt gegeven door de CDS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

61

De beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
Artikel 8 Ondersteuning krijgsmacht door Commando DienstenCentra (bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Verplichtingen

1.125.525

1.012.933

972.277

959.317

934.130

923.340

908.187

Uitgaven
Waarvan juridisch verplicht

1.223.658

1.012.933

972.277
99%

959.317

934.130

923.340

908.187

Programma uitgaven
Voorzien in infrastructuur
Voorzien in ICT

330.507
255.481
62.042

12.793

Opdracht Dienstverlenende eenheden
– waarvan gereedstelling
– waarvan afstoting
– waarvan instandhouding

12.984
7.559
3.000
941

12.793
12.793

Apparaatsuitgaven
Staf CDC
Ondersteuning operationele eenheden
Bijdragen aan SSO’s
Attachés

893.151
19.302
843.678
9.926
20.245

1.000.140
20.858
917.778
41.419
20.085

972.277
15.802
938.077

959.317
15.803
926.808

934.130
12.802
905.960

923.340
12.608
896.702

908.187
12.608
881.549

18.398

16.706

15.368

14.030

14.030

Apparaat per uitgavencategorie
personele uitgaven
– waarvan eigen personeel
– waarvan operationele toelage
– waarvan attachés
– waarvan externe inhuur
materiele uitgaven
– waarvan bijdragen aan SSO’s
– waarvan huisvesting en infrastructuur
– waarvan ICT
– waarvan overige exploitatie
– waarvan overige exploitatie attachés

893.151
475.274
464.167

1.000.140
432.478
420.995

11.107

11.483

972.277
451.970
441.052
248
10.670

959.317
453.660
443.523
448
9.689

934.130
436.415
427.616
448
8.351

923.340
430.235
422.774
448
7.013

908.187
426.992
419.531
448
7.013

417.877

567.662

135.425
134.198
139.116
9.138

357.422

520.307
151.901
224.172

505.657
147.661
216.522

497.715
141.923
216.636

493.105
139.077
214.781

481.195
136.742
206.355

201.638
8.602

136.506
7.728

134.457
7.017

132.139
7.017

132.230
7.017

131.081
7.017

Programma ontvangsten
Apparaatsontvangsten

30.706
75.041

60.912

51.377

53.671

52.197

51.473

51.479

Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op programma-uitgaven
voor levering van goederen en/of diensten waarvoor Defensie een
overeenkomst is aangegaan en op de apparaatsuitgaven die voor het
merendeel uit personele uitgaven bestaan. Voor 2014 gaat het om 99
procent. Deze verplichtingen hebben volledig betrekking op de apparaatsuitgaven.
Toelichting op de instrumenten
Apparaatsuitgaven
De apparaatsuitgaven bevatten vooral personele uitgaven. Deze uitgaven
bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor
toelagen en reiskosten woon-werkverkeer. De personele uitgaven worden
besteed aan de volgende aantallen personeel (gemiddelde jaarsterktes):
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

7.365

7.331

7.353

7.158

6.880

6.777

6.702

Opmerking: De maatregelen uit de nota In het belang van Nederland worden in de komende
periode concreet uitgewerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

62

De beleidsartikelen

Attachés
De post Attachés betreft het in het buitenland geplaatst defensiepersoneel
bij ambassades. Het gaat om ongeveer 115 vte’n, van wie ongeveer 100
militairen. Deze functionarissen worden geplaatst onder de zogenoemde
DBZV-regeling (Dienst Buitenlandse Zaken Voorzieningenstelsel). Dit is
een regeling van Buitenlandse Zaken over de toekenning van vergoedingen en tegemoetkomingen in de noodzakelijk te maken extra kosten
die verband houden met de plaatsing van een medewerker op een post in
het buitenland.
Bijdragen aan SSO’s
Om de apparaatsuitgaven binnen de baten-lastenagentschappen beter te
laten aansluiten bij de uitgavenbegroting, worden rijksbreed de
betalingen aan de baten-lastenagentschappen zichtbaar gemaakt in de
uitgavenbegroting, onder de noemer «waarvan bijdragen aan SSO’s». Het
betreft hier de uitgaven voor Paresto (€ 35,1 miljoen voor 2014) en de
DVD (huisvestings- en infrastructurele kosten (€ 116,8 miljoen voor 2014).
De overige exploitatie is voor het grootste deel personeelsgebonden. Deze
uitgaven bestaan voornamelijk uit opleidingen, werving, dienstreizen en
overige materiële uitgaven.
Voor een nadere toelichting op de apparaatsuitgaven wordt verwezen
naar de personeelsrapportage die periodiek aan de Tweede Kamer wordt
aangeboden en het niet-beleidsartikel 10 Centraal apparaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

63

Niet-beleidsartikelen

2.3. DE NIET-BELEIDSARTIKELEN
2.3.1. Niet-beleidsartikel 9: Algemeen
Algemene doelstelling
In dit artikel worden de departementsbrede programma-uitgaven begroot.
Het betreft onder meer subsidies en bijdragen, bijdragen aan de Navo en
internationale samenwerking.
Budgettaire gevolgen
Artikel 9 Algemeen (bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

202.930

101.835

113.716

102.147

98.434

93.561

94.188

5.133
21.904

21.922

21.752

21.727

21.227

21.227

21.207

43.950
2.979
70.663
33.736

38.398

44.918

45.652

45.649

40.943

40.943

41.515

47.046

34.768

31.558

31.391

32.038

Totaal programma uitgaven

178.365

101.835

113.716

102.147

98.434

93.561

94.188

Totaal ontvangsten

14.960

Verplichtingen en uitgaven
Programma uitgaven
Opdracht Milieu-uitgaven
Subsidies en bijdragen
Bijdrage NAVO en internationale samenwerking
Internationale samenwerking
Wetenschappelijk onderzoek
Overige uitgaven

Toelichting op de instrumenten
Opdracht Milieu-uitgaven
De Milieu-uitgaven worden met ingang van 2013 geraamd onder
Beleidsartikel 8: Ondersteuning krijgsmacht door Commando DienstenCentra onder «Huisvesting en Infrastructuur».
Subsidies en bijdragen
De subsidies en bijdragen worden verleend aan instellingen die voor
Defensie een toegevoegde waarde hebben. Een overzicht van de
subsidies is opgenomen in bijlage 4.5.
Bijdragen aan de Navo en Internationale samenwerking
De bijdragen aan de Navo hebben betrekking op
Navo-exploitatieuitgaven, waaronder uitgaven voor AWACS-vliegtuigen.
De bijdragen voor Navo-investeringprogramma’s worden geraamd onder
beleidsartikel 6 Investeringen Krijgsmacht.
Internationale Militaire Samenwerking omvat in beginsel alle militaire
samenwerkingsactiviteiten die Defensie in internationaal verband uitvoert.
Het betreft onder meer militair-operationele samenwerking, defensiematerieelsamenwerking, militaire inlichtingensamenwerking, juridische
samenwerking en steun bij de oprichting en versterking van veiligheidsstructuren in het kader van wapenbeheersing.
Wetenschappelijk onderzoek
Wetenschappelijk onderzoek wordt met ingang van 2013 geraamd onder
beleidsartikel 6 Investeringen Krijgsmacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

64

Niet-beleidsartikelen

Overige uitgaven
Deze defensiebrede uitgaven hebben onder meer betrekking op de
voorlichtings- en communicatieactiviteiten, de schadevergoedingen via de
landsadvocaat en uitgaven aan de Belastingdienst.
Bijdragen aan SSO’s
Om de apparaatsuitgaven binnen de baten-lastenagentschappen beter te
laten aansluiten bij de uitgavenbegroting, worden rijksbreed de
betalingen aan de baten-lastenagentschappen zichtbaar gemaakt in de
uitgavenbegroting onder de noemer «waarvan bijdragen aan SSO’s». Het
betreft hier de uitgaven voor het RVOB van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (Nationaal Militair Museum; € 0,5
miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

65

Niet-beleidsartikelen

2.3.2. Niet-beleidsartikel 10: Centraal apparaat
Algemene doelstelling
De Bestuursstaf draagt zorg voor een beheerste uitvoering van het
beleidsproces en de bedrijfsvoering van het ministerie van Defensie. De
Bestuursstaf adviseert en ondersteunt de minister en zet besluiten over de
richting, inrichting en inzet van Defensie om in helder, eenduidig en
uitvoerbaar beleid. Daarnaast schept zij de voorwaarden voor een
optimale taakuitvoering door de defensieonderdelen. Operaties in binnenen buitenland worden gecoördineerd en aangestuurd vanuit de Defensiestaf, onderdeel van de Bestuursstaf.
Budgettaire gevolgen
Artikel 10 Centraal apparaat (bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

1.761.039

1.627.371

1.698.315

1.603.521

1.546.784

1.536.465

1.545.999

107.015
70.670
1.380.124

101.086
60.916
1.244.165

86.837
64.294
1.224.978

86.658
63.302
1.237.674

83.912
62.267
1.238.123

83.573
61.551
1.241.123

83.770
61.388
1.242.223

202.876
2.845

221.204

322.206

215.887

162.482

150.218

158.618

Totaal apparaatsuitgaven

1.763.530

1.627.371

1.698.315

1.603.521

1.546.784

1.536.465

1.545.999

Apparaat per uitgavencategorie
personele uitgaven
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
– waarvan pensioenen, wachtgelden en
uitkeringen
materiele uitgaven
– waarvan bijdragen aan SSO’s
– waarvan ICT
– waarvan overige exploitatie

1.763.530
1.723.733
137.888

1.627.371
1.594.128
128.759

1.698.315
1.676.536
129.352

1.603.521
1.583.271
129.710

1.546.784
1.528.236
127.631

1.536.465
1.518.819
127.478

1.545.999
1.528.365
127.524

1.585.845
39.797

1.465.369
33.243

1.547.184
21.779
170

1.453.561
20.250
200

1.400.605
18.548
600

1.391.341
17.646
200

1.400.841
17.634
200

20.404
19.393

33.243

21.609

20.050

17.948

17.446

17.434

24.839

6.783

6.908

6.908

6.908

6.908

6.908

Verplichtingen en uitgaven
Apparaatsuitgaven
Bestuursstaf
Militaire inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Pensioenen en uitkeringen
Wachtgelden, inactiviteitswedden en
SBK-gelden
Ziektekostenvoorziening

Totaal ontvangsten

Toelichting op de instrumenten
Bestuursstaf
De Bestuursstaf draagt zorg voor een beheerste uitvoering van het
beleidsproces en de bedrijfsvoering van het ministerie van Defensie. De
uitgaven die daarmee gemoeid zijn betreffen vooral salarissen voor
burger- en militair personeel, persoonsgebonden uitgaven, bovenformatieve inhuur en overig materieel.
Militaire inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Binnen de Bestuursstaf is de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
(MIVD) belast met de ondersteuning van Defensie op het gebied van
inlichtingen en veiligheid.
De uitgaven die daarmee gemoeid zijn betreffen vooral salarissen voor
burger- en militair personeel, persoonsgebonden uitgaven, informatievoorziening en overig materieel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

66

Niet-beleidsartikelen

Pensioenen en uitkeringen
Deze uitgaven betreffen de betaling van ouderdomspensioen en overige
uitkeringen aan voormalig defensiepersoneel.
Wachtgelden, inactiviteitswedden en SBK-gelden
Deze post betreft de verstrekking van uitkeringen krachtens het Sociaal
Beleidskader en overige regelingen aan voormalig defensiepersoneel.
Personele uitgaven
De apparaatsuitgaven bevatten vooral personele uitgaven. Deze uitgaven
bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor
toelagen en reiskosten woon-werkverkeer. De uitgaven voor salarissen en
sociale lasten worden besteed aan de volgende aantallen personeel
(gemiddelde jaarsterktes):
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

1.764

1.678

1.624

1.544

1.525

1.525

1.525

Opmerking: De maatregelen uit de nota In het belang van Nederland worden in de komende
periode concreet uitgewerkt.

De overige exploitatie is voor het grootste deel personeelsgebonden. Deze
uitgaven bestaan voornamelijk uit opleidingen, werving, dienstreizen en
kleding en uitrusting en overige materiële uitgaven.
Bijdragen aan SSO’s
Om de apparaatsuitgaven binnen de baten-lastenagentschappen beter te
laten aansluiten bij de uitgavenbegroting, worden rijksbreed de
betalingen aan de baten-lastenagentschappen zichtbaar gemaakt in de
uitgavenbegroting, onder de noemer «waarvan bijdragen aan SSO’s». Het
betreft hier de uitgaven voor Paresto (€ 0,17 miljoen voor 2014).
Voor een nadere toelichting op de personele uitgaven wordt verwezen
naar de personeelsrapportage die periodiek aan de Tweede Kamer wordt
aangeboden.
Totaal apparaatsuitgaven en apparaatskosten Defensie
Bedragen x € 1.000

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Verplichtingen

5.791.822

5.544.043

5.498.859

5.285.071

5.142.292

5.102.612

5.071.849

Kerndepartement

1.763.530

1.627.371

1.698.315

1.603.521

1.546.784

1.536.465

1.545.999

Uitvoeringsorganisaties
Inzet
Taakuitvoering Zeestrijdkrachten
Taakuitvoering Landstrijdkrachten
Taakuitvoering Luchtstrijdkrachten
Taakuitvoering Koninklijke marechaussee
Ondersteuning krijgsmacht door Defensie
Materieel Organisatie
Ondersteuning krijgsmacht door Commando
DienstenCentra

4.028.292
0
611.966
1.184.679
616.876
385.186

3.916.672
0
552.523
995.906
518.999
331.341

3.800.544
0
563.104
972.183
505.353
311.247

3.681.550
0
552.435
941.588
485.058
306.617

3.595.508
0
541.992
912.445
477.512
301.327

3.566.147
0
539.389
904.625
477.343
299.831

3.525.850
0
536.288
900.778
460.694
299.389

336.434

517.763

476.380

436.535

428.103

421.619

420.514

893.151

1.000.140

972.277

959.317

934.130

923.340

908.187

Totaal apparaatsuitgaven

5.791.822

5.544.043

5.498.859

5.285.071

5.142.292

5.102.612

5.071.849

De bovenstaande tabel bevat alle apparaatsuitgaven van Defensie. Zie
voor een verdere toelichting de relevante beleidsartikelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

67

Niet-beleidsartikelen

Taakstelling Rijksdienst
In het huidige regeerakkoord is vanaf 2016 een apparaatstaakstelling voor
Defensie opgenomen die oploopt tot € 48 miljoen. Binnen Defensie is de
taakstelling belegd bij de apparaatsbudgetten van de Defensie Materieel
Organisatie (DMO) en het Commando DienstenCentra (CDC):
Extracomptabele tabel invulling taakstelling
(Bedragen x € 1 miljoen)
Departementale taakstelling (totaal)
CDC (inclusief bijdrage SSO’s DVD en Paresto)
DMO (inclusief bijdrage SSO DTO)

2016

2017

2018

Structureel

17
10
7

39
23
16

48
29
19

48
29
19

Bedrijfsvoering bij Defensie
Een goede bedrijfsvoering is essentieel voor het bereiken van de
operationele doelstellingen van de krijgsmacht. Defensie wil de bedrijfsvoering vereenvoudigen, meer samenhang aanbrengen en samenwerken
met andere partijen.
Het beheer vormt een belangrijk onderdeel van de bedrijfsvoering.
Defensie heeft voortgang geboekt bij de verbetering van het beheer en in
de komende periode wordt gewerkt aan de structurele inbedding van deze
verbeteringen in de bedrijfsvoering. Goed beheer moet vanzelfsprekend
zijn en dient verankerd te zijn in de organisatie. Beheer is een zaak van de
commandanten. Zij hebben zicht op de risico’s en de sturing op verbeteringen. Omdat beheer een integraal onderdeel is van de bedrijfsvoering
rapporteren de commandanten van de zeven defensieonderdelen vanaf
1 januari 2014 over de kwaliteit van het beheer conform defensiebrede
indicatoren.
Begin 2013 heeft Defensie de verbeterplannen herijkt voor het beheer in
samenhang met de reorganisatie, de invoering van SAP en de krijgsmacht
op orde (Kamerstuk 32 733, nr. 116 van 14 februari 2013). Deze herijking
heeft geleid tot een aangepast tijdschema waarbij ook een prioritering is
afgesproken. Ten behoeve van de infasering van de planhorizon en LCC in
de begroting 2015 wordt een plan van aanpak opgesteld.
Financieel beheer
Het FABK is in 2014 voor het eerst een volledig verantwoordingsjaar
operationeel. Dit leidt tot de structurele inbedding van de kwaliteit van het
financieel beheer.
Materieel beheer
Het jaar 2014 staat in het teken van verdere structurele inbedding van het
materieelbeheer en de vervolmaking van de sturing in de lijn.
Personeelsbeheer
Nadat in 2013 de nadruk heeft gelegen op het controleren en schonen van
de personeelsdossiers, wordt in 2014 de kwaliteit van de personeelsdossiers structureel ingebed in de P&O-processen.
Verklaringen van geen bezwaar
Voorzien is dat vanaf 2014 verklaringen van geen bezwaar (VGB)
structureel binnen de geldende norm worden afgegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

68

Niet-beleidsartikelen

Verantwoordingsinformatie
De activiteiten uit het meerjarig verbeterprogramma Operationele
gereedheid zijn opgenomen in het programma Basisadministraties. Dit
programma leidt tot verbetering van de stuur- en verantwoordingsinformatie in 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

69

Niet-beleidsartikelen

2.3.3. Niet-beleidsartikel 11: Geheime uitgaven
Artikel 11 Geheime uitgaven (bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Verplichtingen en uitgaven

5.251

5.264

5.264

5.264

5.264

5.264

5.264

Geheime uitgaven

5.251

5.264

5.264

5.264

5.264

5.264

5.264

Totaal uitgaven en verplichtingen

5.251

5.264

5.264

5.264

5.264

5.264

5.264

2.3.4. Niet-beleidsartikel 12: Nominaal en onvoorzien
Artikel 12 Nominaal en onvoorzien (bedragen x € 1.000)

Verplichtingen en uitgaven
Loonbijstelling
Prijsbijstelling
Nader te verdelen
Onvoorzien
Totaal uitgaven

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

0

19.847

47.727

43.825

83.383

89.391

80.918

0

19.847

47.727

43.825

83.383

89.391

80.918

0

19.847

47.727

43.825

83.383

89.391

80.918

Toelichting
Op de post Nader te verdelen wordt loon- en prijsbijstelling ondergebracht. De prijsbijstelling tranche 2013 is niet uitgekeerd. Om de stijgende
prijzen op te vangen, wordt binnen de defensiebegroting budget
vrijgemaakt.
De standen bij de beleidsartikelen sluiten aan op de ramingen voor de
nota In het belang van Nederland. In de Voorjaarsnota 2014 zal de loonen prijsbijstelling van Nader te verdelen, op basis van nieuwe ramingen,
worden verdeeld over de beleidsartikelen.
Vanuit het Budget Internationale Veiligheid zullen bij eerste of tweede
suppletoire begroting of slotwet middelen worden overgeheveld naar de
begroting van Defensie voor de uitvoering van overeengekomen
activiteiten van Defensie voor het Budget Internationale Veiligheid. Op
basis van de huidige inzichten wordt dit bedrag op € 59,5 miljoen
geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

70

Baten-lastenagentschappen

3. BATEN-LASTENAGENTSCHAPPEN
3.1. Defensie Telematica Organisatie
Algemeen
De Defensie Telematica Organisatie (DTO) maakt als agentschap deel uit
van het Joint IV-commando van de DMO. DTO levert geïntegreerde
hoogwaardige IV-diensten aan Defensie en ketenpartners binnen de
Rijksoverheid op het gebied van de openbare orde en veiligheid. Tevens
steunt DTO de operationele informatievoorziening van het CZSK, het
CLAS, het CLSK en de KMar bij internationale en nationale inzet.
Begroting van baten en lasten
(Bedragen x € 1.000)

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
– personele kosten
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
– materiële kosten
– waarvan apparaat ICT
– waarvan bijdrage aan SSO’s
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– materieel
– waarvan apparaat ICT
– immaterieel
Overige kosten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten

realisatie
2012

begroting
2013

ramingen
2014

2015

2016

2017

2018

335.401
43.083
121
66

273.008
38.000
145

269.000
32.000
2.000

237.000
30.000
2.000

230.000
30.000
2.000

229.000
30.000
2.000

229.000
30.000
2.000

378.671

311.153

303.000

269.000

262.000

261.000

261.000

164.446
135.011
29.435
145.552

165.000
130.000
35.000
108.353
9.000

1.327
27.708
24.879
18.876
2.829

2.800
35.000
32.398
24.000
2.602

165.000
130.000
35.000
107.000
9.000
2.888
3.000
28.000
25.000
18.000
3.000

145.000
120.000
25.000
92.000
8.000
2.976
3.000
29.000
26.000
19.000
3.000

139.000
114.000
25.000
90.000
8.000
3.050
3.000
30.000
27.000
19.000
3.000

138.000
113.000
25.000
90.000
8.000
3.108
3.000
30.000
27.000
20.000
3.000

138.000
113.000
25.000
90.000
8.000
3.141
3.000
30.000
27.000
20.000
3.000

311.153

303.000

269.000

262.000

261.000

261.000

118

Totaal lasten

339.151

Saldo van baten en lasten

39.520

Toelichting op de begroting baten en lasten
Baten
Omzet moederdepartement
De omzet van het moederdepartement loopt vanaf 2012 terug. Door de
verlaging van het aantal defensiemedewerkers – en daarmee verlaging
van het aantal werkplekken – daalt de omzet. Tevens worden door het
moederdepartement diverse doelmatigheidsmaatregelen geïnitieerd,
zoals normering van het aantal werkplekken en het strikter op noodzaak
beoordelen van ICT aanvragen, hetgeen leidt tot vraagdemping.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

71

Baten-lastenagentschappen

Omzet overige departementen
De omzet van de overige departementen betreft de IV-ondersteuning van
ketenpartners van Defensie. Dit zijn onder andere de ministeries van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Veiligheid en Justitie,
Buitenlandse Zaken en Algemene Zaken. Ook hier wordt een kleine daling
van de omzet voorzien.
Lasten
Apparaatskosten
Door de verlaging van het aantal werkplekken bij het moederdepartement
worden de kosten, zowel voor personeel als materieel, significant lager.
Tevens wordt de eigen organisatie steeds doelmatiger. Dit leidt eveneens
tot een reductie van de kosten.
Bijdragen aan SSO’s
Om de apparaatsuitgaven binnen de baten-lastenagentschappen beter te
laten aansluiten bij de uitgavenbegroting, worden rijksbreed de
betalingen aan de baten-lastenagentschappen zichtbaar gemaakt in de
uitgavenbegroting onder de noemer «waarvan bijdragen aan SSO’s». Het
betreft hier de uitgaven aan de SSO’s van het ministerie van Binnenlandse
Zaken, te weten Logius (€ 0,6 miljoen voor 2014), de werkmaatschappij
Strategisch Beheer Organisatie Overheidstelefonie (€ 0,3 miljoen voor
2014) en het Shared Service Centrum-ICT (€ 1,9 miljoen voor 2014).
Kasstroomoverzicht
(Bedragen x € 1.000)

realisatie
2012

begroting
2013

ramingen
2014

2015

2016

2017

2018

1. Rekening Courant RHB 1 januari
incl. deposito

69.761

61.017

33.223

40.523

38.223

31.223

25.223

2. Operationele kasstromen

59.069

40.000

30.000

25.000

25.000

25.000

25.000

– 22.445

– 25.000

– 25.000

– 25.000

– 25.000

– 25.000

– 25.000

428
– 22.017

1.200
– 23.800

– 25.000

– 25.000

– 25.000

– 25.000

– 25.000

– 24.029
20.000
– 43.994

– 7.700
10.000
2.300

– 7.300
5.000
– 2.300

– 7.000

– 6.000

– 6.000

– 7.000

– 6.000

– 6.000

33.223

40.523

38.223

31.223

25.223

19.223

–/– Totale investeringen
+/+ Totale boekwaarde desinvesteringen
3. Totaal investeringskasstroom

–/– Eenmalige uitkeringen aan
moederdepartement
– 21.124
+/+ Eenmalige stortingen door moederdepartement
–/– Aflossingen op leningen
– 36.832
+/+ Beroep op leenfaciliteit
12.160
4. Totaal financieringskasstroom
– 45.796
5. Rekening Courant RHB
31 december incl. deposito

61.017

– 39.965

Toelichting op het kasstroomoverzicht
Operationele kasstroom
Deze kasstroom wordt voornamelijk bepaald door het jaarlijkse bedrijfsresultaat en de mutaties in de balans van DTO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

72

Baten-lastenagentschappen

Investeringskasstroom
In 2014 en de jaren daarna wordt de omvang van de investeringen
geraamd op € 25 miljoen. Het grootste deel van de investeringen betreft
computerapparatuur, gebouwen (voornamelijk datacentra) en kleinere
investeringen in software, machines en installaties. Desinvesteringen
worden niet verwacht.
Financieringskasstroom
De financieringskasstroom geeft het (vreemd) vermogen weer dat
aangetrokken wordt voor de financiering van de investeringen via de
leenfaciliteit. Tevens is hier zichtbaar dat in 2013 het overschot van het
eigen vermogen vanuit 2012 is uitgekeerd aan het moederdepartement.
Doelmatigheidsparagraaf
Doelmatigheid is te onderscheiden in operationele prestaties (generiek
deel) en financiële doelmatigheid (specifiek deel).
Doelmatigheidsindicatoren (BedragenxM€ 1)
Omschrijving Generiek Deel
Omzet
Housing
Defensiepas / MFSC
Handelsgoederen
Dienstontwikkeling en klantopdrachten
Werkplekdiensten
Communicatie
Connectivity
Totale omzet product(groep) Generiek
Advies en applicaties
IV Services
IV-I (inhuur + inkoop)
Niet standaard aanvragen
Totale omzet product(groep) Specifiek
Totale omzet
Gemiddeld gewogen tarief per uur
Totaal aantal FTE per 31 december T-1
(exclusief inhuur)
Saldo baten/lasten als percentage totale baten
Betrouwbaarheid informatievoorziening
Omschrijving Specifiek Deel
Ontwikkeling tarief werkplek Defensie (2007 =
100%)
Gemiddeld gewogen kostprijs applicatietaken
Gemiddeld gewogen kostprijs ontwikkeltaken
Percentage niet facturabele medewerkers
Declarabiliteit in uren per jaar
Aantal externe inhuur t.b.v. eigen apparaat
Aantal externe inhuur t.b.v. klanten(opdrachten)

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2.600
5.700
16.400
7.000
126.300
27.500
39.700
225.200
21.600
92.100
39.100
500
153.300
378.500
€ 87,00

2.200
6.900
2.100
4.900
98.600
23.000
34.500
172.200
8.700
100.900
28.400
1.000
139.000
311.200
€ 76,30

2.000
7.000
2.000
5.000
95.000
22.000
33.000
166.000
8.000
101.000
27.000
1.000
137.000
303.000
€ 76,40

7.000
2.000
5.000
87.000
21.000
29.000
151.000
8.000
86.000
23.000
1.000
118.000
269.000
€ 76,50

7.000
2.000
5.000
84.000
20.000
29.000
147.000
8.000
83.000
23.000
1.000
115.000
262.000
€ 76,60

7.000
2.000
5.000
84.000
20.000
29.000
147.000
8.000
83.000
22.000
1.000
114.000
261.000
€ 76,70

7.000
2.000
5.000
84.000
20.000
29.000
147.000
8.000
83.000
22.000
1.000
114.000
261.000
€ 76,70

1.836
10%
99%

1.804
0%
97%

1.857
0%
97%

1.761
0%
97%

1.690
0%
97%

1.597
0%
97%

1.597
0%
97%

77%
€ 71,80
€ 80,32
23%
1.450
63

62%
€ 67,00
€ 72,90
14%
1.450
63

60%
€ 64,00
€ 69,90
14%
1.450
70

62%
€ 64,10
€ 70,00
13%
1.450
66

62%
€ 64,20
€ 70,10
13%
1.450
56

62%
€ 64,30
€ 70,20
13%
1.450
56

62%
€ 64,30
€ 70,30
13%
1.450
56

99

159

142

115

132

132

132

Toelichting
Door het nemen van maatregelen is het gemiddelde tarief per werkplek in
2013 gezakt. In de jaren daarna blijft die vrijwel constant. Doordat de
Defensieorganisatie kleiner wordt, is minder personeel nodig om aan de
vraag te voldoen.
De doelmatigheidsindicator «Betrouwbaarheid Informatievoorziening»
geeft de beschikbaarheid weer van de IV-systemen zoals de gebruiker
deze ervaart. Hiervoor worden geautomatiseerd op verschillende locaties
en over verschillende diensten transacties uitgevoerd. De indicator geeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

73

Baten-lastenagentschappen

het aantal geslaagde transacties weer in procenten van het totale aantal
transacties
De gemiddeld gewogen kostprijs voor zowel applicatietaken als voor
ontwikkeltaken daalt verder ten opzichte van 2013 en stabiliseert zich
vanaf 2014.
Ten opzichte van 2012 daalt, als gevolg van diverse doelmatigheidsmaatregelen, het percentage niet facturabele medewerkers.
Het aantal declarabele uren per medewerker blijft de komende jaren gelijk.
De benodigde externe inhuur is ten opzichte van de afgelopen jaren
gedaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

74

Baten-lastenagentschappen

3.2. Dienst Vastgoed Defensie
Algemeen
De Dienst Vastgoed Defensie (DVD) is verantwoordelijk voor het
doelmatige en maatschappelijk verantwoorde beheer, de inrichting en de
beveiliging van het defensievastgoed. De DVD geeft adviezen en treedt op
als intermediair voor de waarborging van de ruimtelijke belangen van de
klanten bij Defensie. De DVD staat de klanten bij in hun zorg voor de
beschikbaarheid en bruikbaarheid van het vastgoed.
De DVD maakt samen met de Defensie Bewakings- en Beveiligingsorganisatie (DBBO) en de Divisiestaf deel uit van de Divisie Vastgoed &
Beveiliging. Deze begroting heeft betrekking op de DVD inclusief de
Divisiestaf.
Begroting baten en lasten
(Bedragen x € 1.000)

BATEN
Omzet moederdepartement
Programmagelden instandhouding
Omzet huisvestingsactiviteiten
Omzet overige departementen
Omzet derden
Mutatie onderhanden werk
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten
LASTEN
Apparaatskosten
– personele kosten
– uitbesteding
– materiële kosten
waarvan apparaat ICT
waarvan bijdrage aan SSO» s
Programmagelden instandhouding
Rentelasten
Rentelasten huisvestingsactiviteiten
Rentelasten rekening-courant
Afschrijvingskosten
– materieel
waarvan apparaat ICT
– materieel huisvestingsactiviteiten
– immaterieel
Overige kosten
– Dotaties voorzieningen
– Bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

realisatie
2012

begroting
2013

ramingen
2014

2015

2016

2017

2018

78.321
151.033
8.919
1.373
12
– 2.954

71.437
131.450
17.368

61.010
75.588
9.637

59.677
64.750
11.267

57.943
70.614
12.238

56.972
67.570
12.831

56.971
63.039
12.636

220.255

146.235

135.694

140.795

137.373

132.646

54.201
3.909
13.589

56.688

55.080
2.500
1.639

54.468
2.800
1.380

53.176
2.800
1.438

52.156
2.800
1.487

52.156
2.800
1.486

153.889
1.217
6.737
4

131.450
1.142
11.646

75.588
776
6.042

64.750
312
6.904

70.614
312
7.525

67.570
312
7.671

63.039
312
7.477

903

1.193

515

217

217

217

217

2.123

5.722

3.595

4.363

4.713

5.160

5.159

500

500

146.235
0

135.694
0

140.795
0

137.373
0

132.646
0

37
3.358
240.099

15
2.824
239.411
– 688

12.414
5.688

220.255
0

Toelichting begroting baten en lasten
Met ingang van 1 januari 2014 gaat de DVD intern reorganiseren. Voor de
jaren 2014 en 2015 zijn voorzieningen opgenomen voor de gerelateerde
kosten, zoals opleidingskosten, verhuiskosten en kosten van interne
herplaatsing. Tevens wordt in 2014 nog rekening gehouden met rente en
afschrijvingskosten van de gebouwen in Tilburg en Zwolle, ondanks het
feit dat deze gebouwen als gevolg van deze reorganisatie worden
overgedragen aan het Rijksvastgoed en Ontwikkelingsbedrijf (na-ijl effect).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

75

Baten-lastenagentschappen

Baten
Omzet moederdepartement
De omzet van het moederdepartement is opgebouwd uit honorarium voor
het totale dienstverleningspakket van de DVD. Door het krimpende
vastgoedbestand daalt de omzet.
Programmagelden instandhouding
De programmagelden Instandhouding zijn de vergoedingen die de DVD
ontvangt voor de kosten van het planbaar en niet-planbaar onderhoud.
Ook hier is het krimpende vastgoedbestand de oorzaak voor de daling van
de omzet.
Omzet huisvestingsactiviteiten
De omzet huisvestingsactiviteiten bestaat uit de vergoeding die het
agentschap binnen Defensie ontvangt voor de met de leenfaciliteit
gefinancierde projecten. De vergoeding dekt de rentelasten en afschrijvingskosten van de leningen.
Lasten
Apparaatskosten
De apparaatskosten omvatten alle capaciteitskosten, zowel van direct
personeel als indirect personeel en de overige exploitatiekosten.
De personele lasten houden verband met de werklast die tot uitdrukking
komt in de begrotingspost «Omzet Moederdepartement». De daling van
de personele lasten is het gevolg van natuurlijk verloop en vacaturemanagement. Hierbij is tevens rekening gehouden met het krimpende
vastgoedbestand van Defensie.
De kosten van uitbesteding zijn vooralsnog constant verondersteld.
Programmagelden instandhouding
Zie baten.
Rentelasten huisvestingsactiviteiten
De rentelasten huisvestingsactiviteiten vormen een component van de
kosten die samenhangen met de financiering vanuit de leenfaciliteit. De
andere component wordt gevormd door de afschrijvingen. Zie hiertoe ook
de toelichting op de baten.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingen hebben betrekking op de materiële vaste activa van de
bedrijfsgroep.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

76

Baten-lastenagentschappen

Kasstroomoverzicht
(Bedragen x € 1.000)

realisatie
2012

begroting
2013

ramingen
2014

2015

2016

2017

2018

1. Rekening courant RHB 1 januari

58.278

52.545

46.884

47.340

47.535

48.209

48.876

2. Totaal operationele kasstroom

10.196

1.500

4.050

4.558

5.387

5.826

7.118

–/– totaal investeringen
+/+ totaal boekwaarde desinvesteringen
3. Totaal investeringskasstroom

– 42.961

– 46.625

– 26.415

– 23.106

– 16.375

0

0

119.582
76.621

– 46.625

15.000
– 11.415

– 23.106

– 16.375

0

0

– 120.304
34.778
– 85.526

– 7.161
46.625
39.464

– 18.594
26.415
7.821

– 4.363
23.106
18.743

– 4.713
16.375
11.662

– 5.159
0
– 5.159

– 5.159
0
– 5.159

59.569

46.884

47.340

47.535

48.209

48.876

50.835

–/– eenmalige uitkering aan
moederdepartement
+/+ eenmalige storting door
moederdepartement
–/– aflossingen op leningen
+/+ beroep op leenfaciliteit
4. Totaal financieringskasstroom
5. Rekening courant RHB
31 december
(inclusief deposito) (=1+2+3+4)

Toelichting bij het kasstroomoverzicht
Operationele kasstroom
De operationele kasstroom bestaat onder andere uit het jaarlijkse
bedrijfsresultaat, aangevuld met de afschrijvingen op de materiële activa
en de dotaties aan de voorzieningen.
Investeringskasstroom
De investeringskasstroom vloeit voort uit de financiering uit de leenfaciliteit van «Nieuwbouw CKmar Schiphol», Opleidingscentrum KMar en
Hoger onderhoud Woensdrecht.
Financieringskasstroom
De financieringskasstroom geeft het (vreemd) vermogen weer dat
aangetrokken wordt voor de financiering van de investeringen via de
leenfaciliteit. De verwachting is dat de totale liquiditeitspositie van het
agentschap op een redelijk niveau zal blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

77

Baten-lastenagentschappen

Doelmatigheidsparagraaf
Doelmatigheidsindicatoren c.q. kengetallen

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Omschrijving generieke deel
Vte’n totaal
– waarvan in eigen dienst
– waarvan inhuur
Saldo van baten en lasten (%)

849
847
2
0,6

886
836
50
0,0%

810
810

801
801

782
782

767
767

767
767

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

77
72
63
65
65

69
69
58
52
64

69
69
58
52
64

69
69
58
52
64

69
69
58
52
64

69
69
58
52
64

69
69
58
52
64

Omschrijving specifiek deel
Kostprijzen per product(groep) DVD
Expertise &advies
Verwerving & Afstoting excl. COVO
COVO
Instandhouding
Gemiddelde kostprijs product
Tarieven
Omzet per productgroep (pxq) in K€
Expertise &advies
Verwerving & Afstoting excl. COVO
COVO
Instandhouding
Beveiliging
Overig
Servicelevels (norm = 80%)
Productiviteit (omzet K€ per directe
medewerker)
Projecttevredenheid (norm = 90%)

zie kostprijzen per product

7.321
16.952
2.225
49.813

7.804
21.214
3.181
37.747

6.821
17.300
1.400
33.400

6.821
15.966
1.400
33.400

6.821
14.232
1.400
33.400

6.821
13.261
1.400
33.400

6.821
13.261
1.400
33.400

0
74%

1.090
81%

1.090
80%

1.090
80%

1.090
80%

1.090
80%

1.090
80%

103,7
98%

80,7
95%

90
90%

90
90%

90
90%

90
90%

90
90%

Toelichting
Vanwege de komende grote veranderingen in de organisatie is het niet
mogelijk om voor deze begroting nieuwe kostprijzen te berekenen.
De productiviteit wordt vanaf 2014 constant verondersteld.
De aandacht voor de klant op projectniveau scoort onverminderd hoog.
De inspanningen zijn gericht op het handhaven van dit niveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

78

Baten-lastenagentschappen

3.3. Paresto
Algemeen
Het baten-lastenagentschap Paresto maakt deel uit van het Commando
DienstenCentra (CDC). Paresto is een professionele cateringorganisatie
die een hoogwaardig pakket aan cateringdiensten levert aan de gehele
defensieorganisatie en aan (Navo-)bondgenoten op Nederlands grondgebied. Dit gebeurt op een zo doelmatig, doeltreffend en klantgericht
mogelijke wijze.
Begroting van baten en lasten
(Bedragen x € 1.000)

BATEN
Omzet moederdepartement
waarvan bedrijfsvoering niet regulier /
logistieke ondersteuning
waarvan bedrijfsvoering regulier
waarvan werkgeversbijdrage
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
overige omzet
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten
LASTEN
Apparaatskosten
– personele kosten
waarvan eigen personeel
waarvan externe inhuur
– materiele kosten
waarvan apparaat ICT
waarvan bijdrage aan SSO» s
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– materieel
waarvan apparaat ICT
– immaterieel
– desinvesteringen
Overige kosten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten

realisatie
2012

begroting
2013

ramingen
2014

2015

2016

2017

2018

86.155

73.526

71.010

70.999

70.699

70.699

70.699

16.170
23.000
31.840

16.659
22.500
31.840

16.359
22.500
31.840

16.359
22.500
31.840

16.359
22.500
31.840

642
39

642
39

642
39

642
39

642
39

700
52
668

642
39
1.256

112
87.687

75.463

71.691

71.680

71.380

71.380

71.380

50.586

44.081
42.955
1.126
31.457
1.676

40.304
39.133
1.172
31.076
1.676

40.304
39.133
1.172
31.076
1.676

40.304
39.133
1.172
31.076
1.676

40.304
39.133
1.172
31.076
1.676

40.304
39.133
1.172
31.076
1.676

75
75

311
311

300
300

35.669

934

1.397
430

Totaal lasten

89.016

75.613

71.691

71.680

71.380

71.380

71.380

Saldo van baten en lasten

– 1.329

– 150

0

0

0

0

0

Toelichting begroting baten en lasten
Baten
Omzet moederdepartement
Voor 2014 en verder is rekening gehouden met de gevolgen van sluitingen
van locaties voor zover deze bekend zijn.
De omzet moederdepartement bestaat uit de omzet uit de bedrijfsvoering
en de omzet werkgeversbijdragen. De omzet werkgeversbijdragen bestaat
uit de aan de opdrachtgever in rekening gebrachte bedragen ter dekking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

79

Baten-lastenagentschappen

van de personele en overige kosten die gemaakt worden om de service op
locaties te kunnen bieden.
De omzet bedrijfsvoering is onder te verdelen in omzet regulier (bedrijfskantines) en niet regulier (vergaderingen, banqueting en de logistieke
ondersteuning).
Omzet derden
De omzet derden betreft de opbrengst die Paresto in rekening brengt bij
het CDC voor de cateringkosten van het Militair Revalidatie Centrum.
Rentebaten
De rentebaten betreffen renteopbrengsten op basis van een uitstaand
deposito en het rekening courant saldo bij het ministerie van Financiën.
Lasten
Personele kosten
In 2013 bestaat de personele sterkte van Paresto uit 948 vaste vte’n.
Vanwege de reorganisatie neemt in 2014 de personele sterkte af naar 830
vte’n, hetgeen de daling in personele kosten verklaart.
Materiële kosten
De materiële kosten bestaan voor 85 procent uit de kosten van de
ingrediënten voor maaltijden en consumpties. Deze ingrediëntkosten
dalen vanaf 2013 vanwege verdere vraagvermindering (sluiten van
locaties). De overige materiële kosten bestaan voornamelijk uit exploitatiekosten van de locaties en het servicekantoor en het onderhoud van ICT,
waaronder kassa’s.
Afschrijving materieel
De afschrijvingskosten betreffen ICT-middelen, infrastructuur van het
servicekantoor, kassa’s en overige materiële middelen. Vooruitlopend op
uitbesteding zijn de meeste activa van Paresto versneld afgeschreven. De
stijging van de afschrijvingen in 2014 en 2015 betreft de afschrijving met
betrekking tot de vervanging van de chipknip bij Paresto.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

80

Baten-lastenagentschappen

Kasstroomoverzicht
(Bedragen x € 1.000)

realisatie
2012

begroting
2013

ramingen
2014

2015

2016

2017

2018

1. Rekening courant RHB 1 januari (inclusief
deposito)

19.949

15.285

13.954

13.664

13.964

13.922

13.917

2. Totaal operationele kasstroom

– 4.664

– 1.331

311

300

0

0

0

– 42

–5

–5

–/– totaal investeringen
+/+ totaal boekwaarde desinvesteringen
3. Totaal investeringskasstroom

– 600
0

–/– eenmalige uitkering aan moederdepartement
+/+ eenmalige storting door moederdepartement
–/– aflossingen op leningen
+/+ beroep op leenfaciliteit
4. Totaal financieringskasstroom
5. Rekening courant RHB 31 december
(inclusief deposito) (=1+2+3+4)

15.285

– 600

0

0

0

0

– 42

–5

–5

13.954

13.664

13.964

13.922

13.917

13.912

Toelichting bij het kasstroomoverzicht
In het overzicht van de kasstromen staan centraal de meerjarige
verwachting van de omvang en de besteding van de beschikbare
investeringsruimte en de liquiditeitsverwachting in het algemeen.
Operationele kasstroom
De operationele kasstroom is het jaarlijkse totaal van het bedrijfsresultaat
van de bedrijfskantines, vergaderingen en banqueting, logistieke
ondersteuning, de afschrijvingen, de mutaties in de voorzieningen en
mutaties in het netto werkkapitaal.
Investeringskasstroom
Paresto is relatief kapitaalextensief. In de investeringskasstroom worden
de investeringen en de desinvesteringen van ICT-middelen, kassa’s en
overige materiële middelen opgenomen. In 2014 investeert Paresto alleen
in de vervanging van de chipknip, waarvoor echter geen beroep hoeft te
worden gedaan op de leenfaciliteit.
Financieringskasstroom
In de regel wordt het beroep op de leenfaciliteit voor de geplande
investeringen in vaste activa opgenomen in de financieringskasstroom. In
2011 zijn echter alle leningen afgelost en zijn geen nieuwe leningen
aangegaan. De kleine uitkeringen aan het moederdepartement betreffen
de afstorting van het overschot aan eigen vermogen van Paresto, indien
de realisatie in 2013 en 2014 conform begroting verloopt.
Doelmatigheidsparagraaf
De onderstaande tabel is verdeeld in een generiek en een specifiek deel.
Deze indeling vloeit voort uit de aard van de dienstverlening door Paresto.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

81

Baten-lastenagentschappen

Doelmatigheidsindicatoren c.q. kengetallen

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Omschrijving generieke deel
Omzet verkopen (x € 1.000)
Vte’n totaal
– waarvan in eigen dienst
– waarvan inhuur

45.054
1.062
1.024
38

40.615
969
948
21

39.812
852
830
22

39.812
852
830
22

39.812
852
830
22

39.812
852
830
22

39.812
852
830
22

Saldo van baten en lasten (%)

– 1,5%

– 0,2%

0,0%

0,0%

0%

0%

0%

Omschrijving specifiek deel
Aantal locaties
Productiviteit per medewerker (omzet per vte)
% Ziekteverzuim
% Bruto marge locaties
Gasttevredenheid

108
42.424
8,0%
37,7%
7,0

88
41.923
8,0%
36,6%

80
46.746
8,0%
36,6%
7,0

80
46.746
8,0%
36,6%

80
46.746
8,0%
36,6%
7,0

80
46.746
8,0%
36,6%

80
46.746
8,0%
36,6%

Toelichting
Het overgrote deel van de kosten van Paresto (85 procent) bestaat uit
personele en ingrediëntkosten. De doelmatigheid van Paresto komt onder
andere tot uitdrukking in een zo doelmatig mogelijke inzet van deze
middelen. Twee belangrijke graadmeters daarvoor zijn de productiviteit
per vte (omzet/aantal vte’n) en het percentage bruto marge (verbruik ten
opzichte van de omzet).
Vooral in de productiviteit per vte zal Paresto haar doelmatigheid
verbeteren. Dit is het gevolg van de lagere personele sterkte door de
interne reorganisatie, waarvan de effecten pas in 2014 volledig te zien
zullen zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

82

Bijlagen

4. BIJLAGEN
4.1. Volumes per rang en schaal defensiebreed
In de beleidsbrief 2011 is uiteengezet dat het noodzakelijk is de opbouw
van het personeelsbestand aan te passen om de operationele gereedheid
en de betaalbaarheid van de defensieorganisatie structureel te verzekeren.
Het is hiervoor onder meer van belang dat de absolute omvang van het
personeelsbestand wordt verkleind en ook het aandeel van de hogere
functies van zowel militairen als burgers wordt verminderd.
De samenstelling van het personeelsbestand van Defensie is vastgelegd
in een numerus fixus-kader voor 2016. De omvang van de defensieonderdelen in 2016 is vastgesteld aan de hand van de uitgangspunten in de
beleidsbrief 2011. Vervolgens zijn de hieruit resulterende kaders per rang
en schaal getoetst aan de gewenste defensiebrede personeelsopbouw en
de financiële kaders.
Hieronder is een tabel opgenomen met defensiebreed de aantallen per
rang en schaal. De kwantitatieve en kwalitatieve kaders worden indien
nodig geëvalueerd en aangepast. Vanaf 2016 maakt de numerus fixus deel
uit van de reguliere bedrijfsvoering bij Defensie. Meer informatie over de
personeelsopbouw bij Defensie is te vinden in de beleidsagenda.
De maatregelen uit de nota In het belang van Nederland worden de
komende periode concreet uitgewerkt. Derhalve zijn de effecten van de
maatregelen, die naar verwachting tot een totale vermindering van tussen
de 2.300 en 2.400 arbeidsplaatsen leiden, nog niet verwerkt over de
rangen en schalen. Om toch inzicht te geven in het effect op de numerus
fixus per 1 januari 2016, is in de onderstaande tabel de verlaging van de
aantallen per 1 januari 2016 als aparte regel opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

83

Bijlagen

Rangen/Schalen

Formatie
voor
reorganisatie

Verhouding

Formatie
na
reorganisatie

Verhouding

Totaal burgerpersoneel
Schaal 16 t/m 18
Schaal 15
Schaal 14
Schaal 13
Schaal 12
Schaal 11
Schaal 10
Schaal 9
Schaal 8
Schaal 7
Schaal 6
Schaal 5
Schaal 1 t/m 4

35
46
107
275
743
1.109
1.389
1.046
969
1.442
1.480
2.141
3.224

TOTAAL

14.005

Totaal militair
personeel
GEN
KOL
LKOL
MAJ
KAP
LNT
AOO
SM
SGT (1)
SLD / KPL

95
365
1.562
2.813
3.106
2.490
3.551
5.587
12.598
14.391

60
291
1.275
2.169
2.742
2.195
2.731
4.394
10.876
11.684

TOTAAL op functie

46.557

38.417

Initiële Opleidingen
(NBOF)

4.841

2.777

TOTAAL (inclusief
NBOF)

51.398

79%

41.194

77%

13.973

30%

10.919

28%

18.194

39%

15.813

41%

14.391

31%

11.684

30%

65.403

100%

53.342

100%

Militair personeel
bovenbouw
Militair personeel
onderbouw
Militair personeel
overig
TOTAAL

19
35
83
265
701
1.031
1.204
829
767
1.163
1.226
1.883
2.943
21%

12.148

Maatregelen uit de
nota In het
belang van Nederland

– 1.137

TOTAAL

52.205

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

23%

84

Bijlagen

4.2. Verdiepingshoofdstuk
In het verdiepingshoofdstuk worden de belangrijkste mutaties ten
opzichte van de begroting 2013 kort toegelicht. Bij de in deze verdiepingsbijlage beschreven activiteiten handelt Defensie conform het gestelde in
de Kamerbrief over het Budget Internationale Veiligheid (Kamerstuk
33 400 V, nr. 149 van 12 juli 2013).
Artikel 1 Inzet uitgaven (bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Stand ontwerpbegroting 2013
Mutaties 1e suppletoire begroting
2013

191.231

213.150

215.150

213.150

213.150

213.150

213.150

27.279

– 188.500

– 190.500

– 190.500

– 190.500

– 190.500

Stand 1e suppletoire begroting 2013
Nieuwe mutaties
Inzet VPD’s

191.231

240.429

26.650

22.650

22.650

22.650

22.650

– 20.400

– 20.400

– 20.400

– 20.400

– 20.400

Stand ontwerpbegroting 2014

191.231

6.250

2.250

2.250

2.250

2.250

2016

2017

2018

600

600

600

600

5.500
31.000

5.500
31.000

5.500
31.000

5.500
31.000

52.800

37.100

37.100

37.100

240.429

Toelichting uitgaven:
(bedragen x € 1.000)

2014

2015

Afghanistan (inclusief redeployment PTG)
United Nations Assistance Mission in Afghanistan (UNAMA)
United Nations Mission in South Sudan (UNMISS)
European Union Aviation Security Mission (EUAVSEC)
EU NAVFOR Atalanta
Combined Maritime Forces (CMF)
European Union Training Mission Mali (EUTM Mali)
Netherlands Liaison Team CENTCOM (NLTC)
United Nations Truce Supervision Organisation (UNTSO)
European Union Rule of Law Mission in Kosovo (EULEX Kosovo)
Multinational Forces and Observers (MFO)
Missies Algemeen
Contributies
Opbouw regionale vredeshandhavingscapaciteit
Overig, waaronder beveiliging, internationale criminaliteitsbestrijding
en overige enablers

62.000
50
600
10
1.200
250
50
175
600
300
182
5.500
31.000
36.000

15.400

Totaal

172.017

250
50

34.100

Specifieke toelichting:
• Afghanistan
Op 1 juli 2013 is de Geïntegreerde Politietrainingsmissie (GPM)
beëindigd en is begonnen met de redeployment van de Politie
Trainingsgroep (PTG). Het jaar 2014 staat vooral in het teken van het
strategische transport van het materieel terug naar Nederland. Tevens
wordt aangevangen met het herstel van het materieel.
Met de beëindiging van de GPM is besloten de inzet van de F-16’s ten
behoeve van de coalitiepartners in 2014 voort te zetten. Daarnaast blijft
Nederland een bijdrage leveren aan de diverse staven van ISAF. De
totale Nederlandse bijdrage aan ISAF in 2014 bedraagt ongeveer 230
militairen.
• United Nations Assistance Mission in Afghanistan (UNAMA)
UNAMA is een politieke VN-missie op verzoek van de Afghaanse
regering. UNAMA richt zich op democratisering, de uitvoering van
wetten, de beheersing van drugs, verbetering van de mensenrechtensituatie, humanitaire hulpverlening en aanverwante onderwerpen. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

85

Bijlagen

•

•

•

•

•

•

de organisatie van UNAMA is één Nederlandse militair opgenomen ter
ondersteuning van de rule of law activiteiten in het noorden van
Afghanistan. Deze bijdrage is voorzien tot midden 2014.
United Nations Mission in South Sudan (UNMISS)
Na de onafhankelijkheid van Zuid-Soedan midden 2011 is UNMISS
begonnen als een geïntegreerde missie ter assistentie van de overheid
bij de verbetering van de vrede en veiligheid en voor het creëren van
randvoorwaarden voor verdere ontwikkeling. Het doel daarvan is de
overheid in staat te stellen effectief en democratisch te regeren en
goede betrekkingen op te bouwen met de buurlanden. In totaal draagt
Nederland met maximaal 30 personen bij aan UNMISS, van wie 24
functionarissen van Defensie. De Nederlandse bijdrage loopt af in het
tweede kwartaal van 2014.
European Union Aviation Security Mission (EUAVSEC)
Zuid-Soedan heeft de EU op 30 mei 2012 uitgenodigd de European
Union Aviation Security Mission in South Soedan (EUAVSEC South
Sudan) op te zetten. Op 18 juni 2012 hebben de EU-lidstaten deze
uitnodiging aanvaard en besloten tot een civiele missie onder het
Gemeenschappelijke Veiligheids- en Defensiebeleid (GVDB). Deze
missie ondersteunt de Zuid-Soedanese autoriteiten bij de ontwikkeling
van een adequaat en duurzaam veiligheidssysteem op de luchthaven
van Juba. Nederland levert twee militairen van de Koninklijke
Marechaussee aan het hoofdkwartier in Zuid-Soedan. De Nederlandse
inzet staat gepland tot 17 januari 2014.
EU NAVFOR Atalanta
De hoofdtaken van deze EU-missie bestaan uit maritieme bescherming
van humanitaire transporten en de verstoring en bestrijding van
piraterij. Het mandaat van de missie loopt tot eind 2014. Over de
Nederlandse bijdrage in 2014 wordt in de tweede helft van 2013 een
besluit genomen. Het opgenomen bedrag in de tabel is de verwachte
overloop van 2013.
Combined Maritime Forces (CMF)
De CMF richten zich op de strijd tegen het internationale terrorisme en
op piraterijbestrijding. Nederland levert twee militairen aan de staf van
het hoofdkwartier van de CMF in Bahrein. Deze deelneming is
gekoppeld aan de Nederlandse deelname aan Ocean Shield of EU
NAVFOR Atalanta.
European Union Training Mission Mali (EUTM Mali)
In januari 2013 stemde de Raad Buitenlandse Zaken in met de
oprichting van EUTM Mali. Met EUTM levert de EU een bijdrage aan
de bevordering van de capaciteit van operationele eenheden en de
hervorming van de commandostructuur van het Malinese leger. Het
mandaat van de missie loopt tot en met 19 mei 2014. Nederland levert
vanaf juli 2013 een militair aan het Belgische detachement dat aan de
trainingsmissie deelneemt. De bijdrage staat gepland tot het einde van
het mandaat van de missie.
Netherlands Liaison Team CENTCOM (NLTC)
Het NLTC met vier militairen in Tampa (Verenigde Staten) is daar in
verband met de coördinatie en het volgen van de ontwikkelingen in de
Verenigde Staten in de strijd tegen het internationale terrorisme, voor
de operatie ISAF en voor overige operaties die worden uitgevoerd
onder CENTCOM. Deze capaciteit wordt periodiek geëvalueerd en
wordt waarschijnlijk voortgezet tot het einde van de Nederlandse
militaire aanwezigheid in Afghanistan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

86

Bijlagen

•

•

•

United Nations Truce Supervision Organisation (UNTSO)
UNTSO heeft als taak toe te zien op de naleving van de bestaande
bestandsafspraken tussen de landen in de regio rond Israël. Nederland
levert in 2014 twaalf officieren voor verschillende waarnemersgroepen
in Syrië, Israël, en Libanon en op het hoofdkwartier van UNTSO te
Jeruzalem. Er is geen einddatum voor deze bijdrage voorzien.
European Union Rule of Law Mission in Kosovo (EULEX
Kosovo)
EULEX heeft tot doel het bestuur, de politie, justitie en de douane van
Kosovo te ondersteunen om zo een bijdrage te leveren aan het
democratiseringsproces in de regio. Daarnaast draagt EULEX bij aan
de capaciteitsopbouw van de rule of law sector. De defensiebijdrage
aan de missie betreft ongeveer vijftien militairen van de Koninklijke
Marechaussee. Het mandaat voor deze bijdrage loopt tot 14 juni 2014.
Multinational Forces and Observers (MFO)
MFO is een onafhankelijke organisatie die in de Sinaï toezicht houdt op
de naleving van de Camp David vredesakkoorden tussen Israël en
Egypte uit 1979. De missie kent geen mandaat van de Verenigde
Naties, maar komt overeen met een artikel 6 peacekeeping operatie.
De Nederlandse bijdrage bestaat uit vier militairen. Het mandaat voor
deze missie loopt af op 1 augustus 2014.

Contributies
Nederland draagt bij aan de gemeenschappelijke uitgaven voor crisisbeheersingsoperaties van de Navo en de EU. Dit staat los van een eventuele
Nederlandse deelneming aan een specifieke missie van de Navo of de EU.
Tevens is hierin opgenomen de jaarlijkse bijdrage aan de Strategic Airlift
Capability (SAC) C-17, gehuisvest op Pápa Air Base te Hongarije. Dit is een
internationaal samenwerkingsverband van tien Navo-lidstaten en twee
EU-partners die samen drie C-17 transportvliegtuigen beheren.
Opbouw regionale vredeshandhavingscapaciteit
Nederland wil in 2014 bijdragen aan de versterking van de regionale
capaciteit voor vredeshandhaving en vredesopbouw. Op verzoek van
landen kan Nederland een bijdrage leveren aan de opleiding en training
van militaire eenheden uit deze landen. Daarnaast kunnen eenheden uit
Afrika en ontwikkelingslanden gezamenlijk met Nederlandse eenheden
oefenen. Voorbeelden zijn African Engineer en African Partnership
Station. Dit wordt momenteel nader uitgewerkt. Het budget voor 2014
bedraagt € 36,0 miljoen. Voor de daarop volgende jaren wordt het budget
in overleg nader uitgewerkt.
Overig, waaronder beveiliging, internationale criminaliteitsbestrijding en overige enablers
• Beveiliging diplomaten en ambassades
Hoog-risico posten zijn het uitvloeisel van politieke keuzes om in
bepaalde landen actief te zijn. Zonder de aanwezigheid van beveiligers
van de Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten (BSB) van de KMar is
het voor Nederland vrijwel onmogelijk om te werken aan veiligheid en
ontwikkeling in deze landen.
• Internationale criminaliteitsbestrijding (VPD’s)
De geïntegreerde aanpak van georganiseerde criminaliteit wordt in
2014 verder ontwikkeld. De focus ligt hierbij op Rule of Law programma’s om capaciteitsopbouw in bepaalde landen te ondersteunen, de
versterking van grenscontroles en de kustwacht en piraterijbestrijding.
Een voorbeeld zijn de Vessel Protection Detachments (VPD’s).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

87

Bijlagen

Het aantal verzoeken van Nederlandse reders om ondersteuning van
de overheid bij de beveiliging van kwetsbare schepen in risicogebieden is de afgelopen jaren toegenomen. Het in 2011 gepubliceerde
AIV-rapport «Piraterijbestrijding op zee – een herijking van publieke en
private verantwoordelijkheden» deed de aanbeveling in bepaalde
gevallen tot deze ondersteuning over te gaan. Inmiddels is een
beleidskader opgesteld met operationele, juridische en financiële
aspecten. Voor 2014 wordt rekening gehouden met een inzet van
ongeveer 175 VPD’s. De geraamde additionele uitgaven van € 20,4
miljoen bestaan hoofdzakelijk uit toelagen, reis- en verblijfskosten
alsmede de kosten van de opslag van materieelpakketten in de regio.
De investeringen en instandhouding van de benodigde materieelpakketten en uitgaven voor militair luchttransport zijn opgenomen bij de
desbetreffende beleidsartikelen. De Nederlandse reders betalen € 12,3
miljoen van de uitgaven voor de VPD’s.
Overige missies
• Operation Active Fence (inzet Patriots Turkije)
De huidige inzet van de Patriot-eenheden ter bescherming van de
bevolking en het grondgebied van NAVO-bondgenoot Turkije en
de-escalatie van de crisis langs de zuidoostelijke grenzen van het
bondgenootschap loopt tot eind 2013. In 2014 wordt begonnen met de
redeployment. Het benodigde budget van € 4,2 miljoen voor de
redeployment en de uitgaven voor het weer inzetbaar maken van het
materieel wordt gefinancierd uit HGIS.
• Security Sector Reform (SSR) Burundi
Nederland heeft in april 2009 een Memorandum of Understanding
(MoU) gesloten met de Burundese regering met afspraken over de
samenwerking op het gebied van de hervorming van de veiligheidssector voor een periode van acht jaar. Het programma richt zich op de
verdere professionalisering van het Burundese leger. Nederland heeft
daartoe drie functionarissen in Burundi geplaatst die samenwerken
met een Burundees projectteam. Deze bijdrage heeft een doorlopend
mandaat.
• Africa Contingency Operations Training and Assistance
(ACOTA)
ACOTA is een door de Verenigde Staten geleid programma ter
versterking van de capaciteit van Afrikaanse partnerlanden om
VN/Afrikaanse Unie-gemandateerde vredesmissies in Afrika uit te
voeren. Nederland ondersteunt jaarlijks twee à drie ACOTA-trainingen
in Rwanda met twee mentoren per keer.
• Regional Anti-Piracy Prosecution & Intelligence Coordination
Centre (RAPPICC)
RAPPICC is een samenwerkingsverband tussen verschillende
opsporings- en politieorganisaties, gesitueerd op de Seychellen. Begin
2012 heeft Nederland een overeenkomst gesloten over deelneming
aan dit samenwerkingsverband, waaronder het leveren van opsporingsambtenaren met een specialisatie in piraterij. Door de oprichting
van RAPPICC is het mogelijk Nederlandse operationele en strafrechtelijke informatie eenvoudiger met andere landen te delen. Op verzoek
van het ministerie van Buitenlandse Zaken wordt één militair van de
Koninklijke Marechaussee uitgezonden naar RAPPICC. De beoogde
uitzendperiode is twaalf maanden en loopt tot september 2014.
• UNDOF
De UN Disengagement Observer Force (UNDOF) heeft als taak het
toezien op het staakt het vuren tussen Israël en Syrië en het scheiden
van de troepen door middel van zogenaamde Areas of Separation. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

88

Bijlagen

•

burgeroorlog in Syrië stelt de overeenkomst tussen beide landen op de
proef. Nederland draagt vanaf september 2013 bij met twee officieren.
Het internationale mandaat voor UNDOF loopt tot en met 31 december
2013.
EUBAM RAFAH
De EU Border Assistance Mission Rafah (EUBAM Rafah) heeft als taak
om de grensbewaking van het Rafah Crossing Point door de Palestijnse Autoriteit (PA) te monitoren en te begeleiden. Sinds de machtsovername door Hamas in de Gaza-strook in juni 2007 is de missie
opgeschort. Nederland heeft drie marechaussees op stand-by staan
die kunnen worden uitgezonden in het geval van reactivering van de
missie. De Nederlandse bijdrage loopt, evenals het EU-mandaat voor
de missie, tot juli 2014.

Toelichting overige artikelen
De meest voorkomende mutaties die op alle overige artikelen van
toepassing zijn, worden hieronder toegelicht. Daarna worden de specifieke mutaties per artikel nader toegelicht.
De algemene mutaties
Bijstellen Formatie
Het betreft hier de gevolgen van wijzigingen van de formatie, waaronder
de loonsverhoging van 1 procent, de eindejaarsmarge en de stijging van
premies en sociale lasten in 2012. Ook betreft het de stijgende premiekosten voor de Stichting Ziektekostenverzekering Krijgsmacht.
Nationaal Militair Museum
Met deze mutatie worden de budgetten van de operationele commando’s
voor de financiering van het Nationaal Militair Museum ontvlochten naar
het niet-beleidsartikel 9 Algemeen.
Bijstellen materiële exploitatie ten laste van investeringen
Met deze mutatie wordt het tekort op de materiële exploitatie in 2015 en
2016 aangevuld, en worden de aan investeringen gekoppelde exploitatiebudgetten overgeheveld vanuit het investeringsbudget.
Herschikking tussen defensieonderdelen
De herschikkingen betreffen diverse mutaties waarbij in de meeste
gevallen taken met de bijbehorende budgetten geconcentreerd worden bij
de ondersteunende diensten (DMO en CDC). Veel van deze mutaties zijn
de meerjarige doorwerking van de in de eerste suppletoire begroting 2013
opgenomen mutaties. Het betreft de concentratie van gezondheidszorg bij
het CDC, de concentratie van kledingbudgetten bij de DMO/KPU en de
concentratie van het niet-operationele dienstvervoer bij het CDC/DVVO.
Verder zijn budgetten geconcentreerd bij de Groep Geleide Wapens en het
Defensie Bedrijf Grondgebonden Systemen en worden de activiteiten niet
meer verrekend. Belangrijkste nieuwe mutatie betreft de overheveling van
het kas-verplichtingenbudget van het baten/lastenagentschap IVENT naar
de DMO. Tenslotte zijn er vele kleine interne herschikkingen op deze post
verwerkt.
Maatregelen nota In het belang van Nederland
Maatregelen uit de nota In het belang van Nederland, zoals genoemd in
de beleidsagenda, zijn per defensieonderdeel verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

89

Bijlagen

Toevoeging matex en wapensystemen
Naar aanleiding van de onderzoeken naar de materiële exploitatie
behoefte is met deze maatregel besloten om de tekorten van de exploitatiebudgetten af te dekken.
Personele (sociale) lasten
Deze maatregel betreft het repareren van de kosten van de verhoging van
de AOW-leeftijd die leidt tot een langer verblijf van de militair in de
UKW-regeling. Verder gaat het om de herstelpremie ABP om te voldoen
aan de dekkingsgraad voor de pensioenen, en tenslotte het zelf compenseren van de sociale lasten.
Extrapolatie
Met deze mutatie wordt de structurele budgetoverheveling met andere
departementen vanaf 2018 geëxtrapoleerd, omdat de overige budgetoverhevelingen reeds tot en met 2017 verwerkt zijn.
Artikel 2 Taakuitvoering zeestrijdkrachten (bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Stand ontwerpbegroting 2013
Mutaties 1e suppletoire begroting
2013

671.975

714.076

685.593

661.656

655.512

653.468

648.239

8.151

46

46

46

46

46

Stand 1e suppletoire begroting 2013
Nieuwe mutaties
Bijstellen formatie
Nationaal Militair Museum
Bijstellen materiele exploitatie
Bijstellen vaar- en oefentoelage
Herschikking tussen defensieonderdelen
Maatregelen nota In het belang van
Nederland
Toevoeging matex en wapensystemen
Gedeeltelijke compensatie WUL

671.975

722.227

685.639

661.702

655.558

653.514

648.285

6.800
– 3.310
5.750
5.700

6.800
– 3.310
16.790
5.700

7.700
– 3.310
17.480
5.700

9.700
– 3.310
6.210
5.700

9.700
– 3.310
6.900
5.700

– 12.219

– 10.400

– 11.119

– 11.896

– 11.447

– 3.511

– 11.668

– 16.906

– 18.705

– 22.260

9.000

9.000

9.000

9.200
9.000

9.200
9.000

Stand ontwerpbegroting 2014

671.975

693.849

674.614

664.103

659.413

651.768

722.227

Specifieke toelichting:
Bijstellen vaar- en oefentoelagen
Het aantal vaar- en oefentoelagen van het CZSK wordt bijgesteld om aan
te sluiten bij het vaar- en oefenprogramma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

90

Bijlagen

Artikel 3 Taakuitvoering landstrijdkrachten (bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Stand ontwerpbegroting 2013
Mutaties 1e suppletoire begroting
2013

1.277.277

1.135.839

1.061.811

1.016.103

993.780

990.260

993.726

Stand 1e suppletoire begroting 2013
Nieuwe mutaties
Bijstellen formatie
Nationaal Militair Museum
Bijstellen materiele exploitatie
Herschikking tussen defensieonderdelen
Maatregelen nota In het belang van
Nederland
Gedeeltelijke compensatie WUL
Toevoeging matex en wapensystemen

1.277.277

1.061.811

1.016.103

993.780

990.260

993.726

20.200
– 500
10.750

20.600
– 500
31.390

20.300
– 500
32.680

21.200
– 500
11.610

21.200
– 500
12.900

3.402

3.827

3.338

– 936

– 545

– 7.424
20.400

– 21.251
20.400

– 28.408
20.400

– 29.516
20.400

– 33.197
20.400

17.200

17.200

Stand ontwerpbegroting 2014

1.277.277

1.029.718

1.031.184

32.705
1.168.544

1.168.544

1.108.639

1.070.569

1.041.590

Specifieke toelichting: geen specifieke mutaties.
Artikel 4 Taakuitvoering luchtstrijdkrachten (bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Stand ontwerpbegroting 2013
Mutaties 1e suppletoire begroting
2013

661.877

663.949

624.400

594.926

588.876

586.719

572.518

Stand 1e suppletoire begroting 2013
Nieuwe mutaties
Bijstellen formatie
Nationaal Militair Museum
Bijstellen matex tlv investeringen
Herschikking tussen defensieonderdelen
Maatregelen nota In het belang van
Nederland
Gedeeltelijke compensatie WUL
Toevoeging matex en wapensystemen

661.877

624.400

594.926

588.876

586.719

572.518

12.900
– 3.800
15.900

14.000
– 3.800
43.820

16.400
– 3.800
44.840

20.100
– 3.800
18.180

19.900
– 3.800
19.200

– 13.632

– 12.440

– 12.695

– 13.552

– 13.372

– 6.081
8.300

– 17.781
8.300

– 20.922
8.300

– 21.796
8.300

– 24.652
8.300

23.600

23.600

Stand ontwerpbegroting 2014

661.877

617.751

601.694

721
664.670

664.670

637.987

627.025

620.999

Specifieke toelichting: geen specifieke mutaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

91

Bijlagen

Artikel 5 Taakuitvoering Koninklijke Marechaussee (bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Stand ontwerpbegroting 2013
Mutaties 1e suppletoire begroting 2013

392.326

317.618
16.008

309.355

309.322

304.815

302.936

302.866

Stand 1e suppletoire begroting 2013
Nieuwe mutaties
Bijstellen formatie
Nationaal Militair Museum
herschikkingen tussen defensieonderdelen
Maatregelen nota In het belang van Nederland
Gedeeltelijke compensatie WUL

392.326

333.626

309.355

309.322

304.815

302.936

302.866

4.600
– 115
– 8.439
– 472
6.600

4.600
– 115
– 8.399
– 5.294
6.600

4.500
– 115
– 8.646
– 5.731
6.600

5.700
– 115
– 9.079
– 6.114
6.600

5.700
– 115
– 9.085
– 6.480
6.600

Stand ontwerpbegroting 2014

392.326

311.529

306.714

301.423

299.928

299.486

333.626

Specifieke toelichting: geen specifieke mutaties.
Artikel 6 Investeringen Krijgsmacht (bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Stand ontwerpbegroting 2013
Mutaties 1e suppletoire begroting
2013

1.173.362

1.325.110

1.434.747

1.537.987

1.589.705

1.635.958

– 147.031

– 15.600

13.100

6.700

33.200

4.000

Stand 1e suppletoire begroting 2013
Nieuwe mutaties
Bijstellen formatie
Benutten risicovoorziening
reorganisatie
Nationaal Militair Museum
Tijdelijke beperking capaciteit DMO
Uitdeling prijsbijstelling tranche
2012
Bijstellen matex tlv investeringen
SBK, pensioenen & uitkeringen
Doorwerking ontvangsten
Herschikkingen tussen defensieonderdelen
Doorwerking verkoopopbrengsten
maatregelen
Maatregelen nota In het belang van
Nederland
Bijdrage taakstelling voor het rijk
van 700 miljoen

1.026.331

1.309.510

1.447.847

1.544.687

1.622.905

1.639.958

– 67.700

– 72.800

– 75.300

– 86.000

– 86.000

2.500
– 11.200
28.800

2.500

1.500

68.668
– 32.400
– 115.500
2.932

68.164
– 92.000
4.500
5.032

67.972
– 95.000
– 700
3.732

68.342
– 36.000
– 12.900
932

68.342
– 39.000
– 21.300
932

– 5.801

– 1.730

– 1.105

– 1.105

– 1.605

56.000

44.800

44.800

– 124.900

– 139.900

Stand ontwerpbegroting 2014

1.026.331

1.476.074

1.466.227

27.500

– 36.300

– 57.300

– 15.000

– 15.000

– 15.000

1.192.309

1.310.213

1.429.486

Specifieke toelichting:
Benutten risicovoorziening reorganisatie
De invloed van het bouwprogramma op de voortgang van de reorganisatie heeft een rechtstreeks verband met de maatregelen uit de beleidsbrief 2011. Compensatie wordt gevonden door benutting van een deel van
de risicovoorziening.
Tijdelijke beperking capaciteit DMO
De vrijval van het budget vanwege de tijdelijke beperking van de
capaciteit van de DMO wordt aangewend voor de investeringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

92

Bijlagen

Uitdeling prijsbijstelling tranche 2012
Vanuit het niet-beleidsartikel 12 Nominaal en onvoorzien is het restant van
de prijsbijstelling tranche 2012 uitgedeeld aan investeringsprojecten.
SBK, pensioenen en uitkeringen
De bijgestelde raming voor pensioenen en uitkeringen, de hogere
uitkeringslasten vanwege de verhoging van de AOW-leeftijd en de hogere
instroom in 2014 in de SBK- regeling als gevolg van vertraging van de
reorganisatie worden gefinancierd vanuit het investeringsbudget.
Doorwerking ontvangsten
De meerontvangsten van de Stichting Ziektekostenverzekering Krijgsmacht werken door op het uitgavenartikel en worden aangewend voor de
uitbreiding en de renovatie van het Centraal Militair Hospitaal.
Bijdrage taakstelling € 700 miljoen voor het Rijk
Het ministerie van Defensie draagt € 15 miljoen bij aan de taakstelling
voor het Rijk van € 700 miljoen.
Artikel 7 Ondersteuning krijgsmacht door Defensie Materieel Organisatie (bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Stand ontwerpbegroting 2013
Mutaties 1e suppletoire begroting
2013

1.701.260

862.466

836.906

753.607

772.909

768.302

766.440

– 6.800

– 15.600

– 19.200

Stand 1e suppletoire begroting 2013
Nieuwe mutaties
Bijstellen formatie
Tijdelijke beperking capaciteit DMO
Herschikking tussen defensieonderdelen
Maatregelen nota In het belang van
Nederland
Gedeeltelijke compensatie WUL
Overhevelingen tussen departementen

1.701.260

Stand ontwerpbegroting 2014

1.701.260

2.937
865.403

865.403

836.906

753.607

766.109

752.702

747.240

5.900
– 28.800

5.900

5.800

6.400

6.400

21.502

14.039

9.880

15.195

16.099

– 22.037
800

– 18.121
800

– 19.201
800

– 19.303
800

– 17.598
800

– 100

– 100

– 100

– 100

– 100

814.171

756.125

763.288

755.694

752.841

Specifieke toelichting:
Tijdelijke beperking capaciteit DMO
Als gevolg van de reorganisatie wordt een tijdelijk productieverlies
verwacht. De vrijval van het exploitatiebudget wordt aangewend voor
investeringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

93

Bijlagen

Artikel 8 Ondersteuning krijgsmacht door Commando DienstenCentra (bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Stand ontwerpbegroting 2013
Mutaties 1e suppletoire begroting
2013

1.223.658

939.434

905.446

895.295

879.357

872.753

865.050

– 11.538

– 26.076

– 31.476

Stand 1e suppletoire begroting 2013
Bijstellen formatie
Nationaal Militair Museum
Herschikking tussen defensieonderdelen
Extrapolatie
Maatregelen nota In het belang van
Nederland
Bijstellen vastgoed en energie
Gedeeltelijke compensatie WUL

1.223.658

Stand ontwerpbegroting 2014

1.223.658

73.499
1.012.933

1.012.933

905.446
6.400
– 500

895.295
6.400
– 500

867.819
7.100
– 500

846.677
9.000
– 500

833.574
9.000
– 500

21.506

21.507

27.379

35.283

38.249
– 94

25
36.000
3.400

– 1.785
35.000
3.400

– 13.069
42.000
3.400

– 20.520
50.000
3.400

– 25.442
50.000
3.400

972.277

959.317

934.130

923.340

908.187

Specifieke toelichting:
Bijstellen vastgoed en energie
Met deze maatregel worden de budgetten voor het verbruik van energie
en voor instandhouding van vastgoed (gebouwen en terreinen) bijgesteld.
Ook wordt als gevolg van de vertraging van het Herbeleggingsplan
Vastgoed Defensie de ingeboekte besparing gecompenseerd voor het
vertraagde gedeelte.
Niet-beleidsartikel 9 Algemeen (bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Stand ontwerpbegroting 2013
Mutaties 1e suppletoire begroting 2013

178.365

95.502
6.333

100.394
40

100.109

97.806

93.100

92.889

Stand 1e suppletoire begroting 2013
Nationaal Militair Museum
Herschikking Navo budgetten
Herschikking tussen defensieonderdelen
Extrapolatie
Overhevelingen tussen departementen

178.365

101.835

100.434
19.425
– 4.000
– 2.163

100.109
8.225
– 4.000
– 2.207

97.806
8.225
– 4.000
– 3.617

93.100
8.225
– 4.000
– 3.784

92.889
8.225
– 4.000
– 2.897
– 29

20

20

20

20

Stand ontwerpbegroting 2014

178.365

113.716

102.147

98.434

93.561

101.835

94.188

Specifieke toelichting:
Herschikking Navo budgetten
De ramingen voor investeringen (NATO Security & Investment Plan) en
exploitatie (Military Budget) zijn verlaagd. De vrijkomende budgetten
worden toegevoegd aan de investeringen groot materieel.
Extrapolatie
Met deze mutatie wordt de structurele budgetoverheveling met andere
departementen vanaf 2018 geëxtrapoleerd, omdat de overige budgetoverhevelingen reeds tot en met 2017 verwerkt zijn.
Overhevelingen tussen departementen
Het ministerie van Financiën (Belastingdienst) draagt bij aan de ASL-BISL
Foundation.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

94

Bijlagen

Niet-beleidsartikel 10 centraal apparaat (bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Stand ontwerpbegroting 2013
Mutaties 1e suppletoire begroting 2013

1.763.530

1.592.910
34.461

1.552.803
40.000

1.571.670

1.494.006

1.452.315

1.423.027

Stand 1e suppletoire begroting 2013
Nieuwe mutaties
Bijstellen formatie
SBK, pensioenen & uitkeringen
Herschikking tussen defensieonderdelen
Gedeeltelijke compensatie WUL
Personele (sociale) lasten
SBK gevolgen maatregelen nota In het belang
van Nederland
Maatregelen nota In het belang van Nederland
Extrapolatie
Overhevelingen tussen departementen

1.763.530

1.627.371

1.592.803

1.571.670

1.494.006

1.452.315

1.423.027

14.100
75.500
7.212
1.000
7.000

17.700
– 4.500
6.951
1.000
10.000

16.700
700
5.599
1.000
23.000

17.100
12.900
5.414
1.000
36.000

17.300
21.300
5.101
1.000
47.000

700

700

5.300
490

11.200
560

– 11

– 24

31.100
560
– 360
– 29

Stand ontwerpbegroting 2014

1.763.530

1.546.784

1.536.465

1.545.999

1.627.371

1.698.315

1.603.521

Specifieke toelichting:
SBK, pensioenen en uitkeringen
De bijgestelde raming voor pensioenen en uitkeringen, de hogere
uitkeringslasten vanwege de verhoging van de AOW-leeftijd en de hogere
instroom in 2014 in de SBK-regeling als gevolg van vertraging van de
reorganisatie worden gefinancierd vanuit het investeringsbudget.
Overhevelingen tussen departementen
Dit betreft een budgetoverheveling aan het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties voor de Topmanagementgroep van de
Algemene Bestuursdienst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

95

Bijlagen

Niet-beleidsartikel 12 Nominaal en onvoorzien (bedragen x € 1.000)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Stand ontwerpbegroting 2013
Mutaties 1e suppletoire begroting
2013

0

63.401

168.780

155.388

167.652

189.219

187.388

– 43.554

– 54.615

– 54.243

– 54.343

– 54.431

– 53.753

Stand 1e suppletoire begroting 2013
Nieuwe mutaties
Bijstellen formatie
Benutten risicovoorziening
reorganisatie
Uitdeling prijsbijstelling tranche
2012
Herschikking tussen defensieonderdelen
Gedeeltelijke compensatie WUL
Uitdelen gedeeltelijke compensatie
WUL
Overhevelingen tussen departementen
Inzet VPD’s
Personele (sociale) lasten
Inzet prijsbijstelling
Prijsbijstelling 2013
Maatregelen nota In het belang van
Nederland
Doorwerking verkoopopbrengsten
Bijdrage taakstelling voor het rijk
van 700 miljoen
Extrapolatie

0

19.847

114.165

101.145

113.309

134.788

133.635

– 3.200

– 3.200

– 3.200

– 3.200

– 3.200

– 2.500

– 2.500

– 1.500

– 42.500

– 39.500

– 38.400

– 37.600

– 37.600

– 35.130
50.000

– 37.212

– 36.160

– 41.280

– 47.469

–8
8.100
47.000
– 30.000
79.000

–8
8.100
9.000
– 32.000
79.000

– 12
8.100
9.000

– 12
8.100
9.000

– 12
8.100
9.000

79.000

79.000

79.000

– 38.700
– 48.500

– 100
– 38.900

– 54
– 46.700

695
– 45.100

– 110
– 45.100

– 15.000

– 15.000
– 326

Stand ontwerpbegroting 2014

0

89.391

80.918

– 50.000

19.847

47.727

43.825

83.383

Specifieke toelichting:
Benutten risicovoorziening reorganisatie
De invloed van het bouwprogramma op de voortgang van de reorganisatie heeft een rechtstreeks verband met de maatregelen uit de beleidsbrief 2011. Compensatie wordt gevonden door benutting van een deel van
de risicovoorziening.
Uitdeling prijsbijstelling tranche 2012
Vanuit het niet-beleidsartikel 12 Nominaal en onvoorzien is het restant van
de prijsbijstelling tranche 2012 uitgedeeld aan investeringsprojecten.
Gedeeltelijke compensatie WUL
Vanuit het ministerie van Financiën wordt een gedeelte van de meeruitgaven door de Wet Uniformering Loonbegrip voor 2014 gecompenseerd.
Overhevelingen tussen departementen
Het betreft de budgetoverheveling aan het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties voor de financiering van het ambtelijk
professioneel programma voor de Algemene Bestuursdienst. Tevens is
verwerkt de taakstellende besparing vanwege de verlaging van de
topinkomens in de publieke sector (maatregel A3).
Inzet VPD’s
De uitgaven voor de inzet van Vessel Protection Detachments gaan deel
uitmaken van het nieuwe Budget Internationale Veiligheid en worden
derhalve niet afzonderlijk opgenomen in de defensiebegroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

96

Bijlagen

Prijsbijstelling 2013
De prijsbijstelling tranche 2013 is niet uitgekeerd. Om de stijgende prijzen
op te vangen, wordt binnen de defensiebegroting budget vrijgemaakt.
Bijdrage taakstelling € 700 miljoen voor het Rijk
Defensie draagt € 15 miljoen bij aan de taakstelling voor het Rijk van
€ 700 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

97

Bijlagen

4.3. Overzicht uitgaven veteranen en uitgaven zorg en nazorg
Aan de Kamer is toegezegd dat in de begroting een overzicht wordt
opgenomen van de begrote uitgaven in het kader van het veteranenbeleid. De uitgaven zijn verwerkt in het onderstaande overzicht van de
verschillende relevante begrotingsartikelen. De uitgaven aan pensioenen
en uitkeringen waarop militairen aanspraak kunnen maken, óók als het
gaat om veteranen, zijn ondergebracht onder het daarvoor bedoelde
niet-beleidsartikel 10 Centraal apparaat. Deze lasten zijn in onderstaand
overzicht niet apart als uitgaven vermeld. Verder zijn in onderstaand
overzicht alleen posten opgenomen die tot meeruitgaven leiden. Posten
die niet tot meeruitgaven leiden, zoals de benodigde inzet van defensiepersoneel, zijn niet opgenomen.
Erkenning en waardering begroot op het niet-beleidsartikel 9
Algemeen
Nederlandse Veteranendag
Tot het stimuleren van maatschappelijke erkenning en waardering in het
veteranenbeleid behoort de organisatie van de jaarlijkse Nederlandse
Veteranendag. Begin 2009 is de Stichting Nederlandse Veteranendag
opgericht. Deze stichting ontvangt jaarlijks een subsidie voor de organisatie van de Nederlandse Veteranendag, een publiciteitscampagne,
educatieve projecten en overige activiteiten zoals het bevorderen van
regionale Veteranendagen.
Stichting het Veteraneninstituut
De Stichting het Veteraneninstituut is door Defensie belast met de
uitvoering van het veteranenbeleid op het gebied van de erkenning van,
de waardering voor en dienstverlening aan veteranen. Daarnaast verzorgt
de Stichting het Veteraneninstituut de informatievoorziening over de zorg
voor veteranen. Ook het Centraal Aanmeldpunt is bij de Stichting het
Veteraneninstituut ondergebracht.
Stichting het Veteranen Platform
Sinds 1989 bestaat het Veteranen Platform als overkoepelend samenwerkingsverband van de Nederlandse veteranenorganisaties. Als koepelorganisatie vertegenwoordigt het Veteranen Platform op die manier de
belangen van veteranen van alle krijgsmachtdelen. Het Veteranen
Platform is een belangrijke intermediair en aanspreekpunt op het gebied
van veteranen en veteranenaangelegenheden. Bij het Veteranen Platform
zijn ruim 40 veteranenverenigingen aangesloten. Daarmee is het
Veteranen Platform voor Defensie een belangrijke gesprekspartner over
de evaluatie van de uitvoering van het veteranenbeleid en de inventarisatie van de wensen en behoeften van veteranen.
Overige uitgaven
Dit betreft de uitgaven voor een veelheid van activiteiten, waaronder de
ondersteuning van reünies van veteranen in het buitenland, de Taptoe
met een speciaal programma voor veteranen en dienstslachtoffers, de
huisvesting van militairen tijdens de Nederlandse veteranen dag,
educatieve projecten, reünie Koude Oorlog Militairen, Hotel de Wereld,
Nationaal Comité Herdenkingen Capitulaties Wageningen en activiteiten
voor Surinaamse oud-strijders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

98

Bijlagen

Erkenning en waardering begroot op diverse beleidsartikelen
Reüniefaciliteiten
Geregistreerde verenigingen voor veteranen, post-actieven en militaire
oorlogs- en dienstslachtoffers maken eenmaal per jaar aanspraak op
reüniefaciliteiten. De organisatie hiervan ligt in handen van de verenigingen zelf. Daarnaast organiseert elk operationeel commando een eigen
Veteranendag die waar mogelijk wordt gecombineerd met de Open Dag
van het operationeel commando.
Het bedrag voor deze faciliteiten op de begrotingen van de operationele
commando’s is als volgt te specificeren:
Operationele commando’s

Bedragen
x € 1.000

Commando Zeestrijdkrachten
Commando Landstrijdkrachten
Commando Luchtstrijdkrachten
Commando Koninklijke Marechaussee

294,0
900,0
160,0
125,4

Totaal

1479,4

Totaaloverzicht van uitgaven voor veteranen erkenning en
waardering
Omschrijving

Bedragen
x € 1.000

Subsidie Nederlandse Veteranendag
Subsidie (4.810) en diverse uitgaven Stichting het Veteraneninstituut
(inclusief loonkosten)
Subsidie Stichting Veteranen Platform
Ondersteunen veteranenzaken door operationele commando’s (zie
bovenstaande tabel)
Overige uitgaven

2.467,0

Totaal

9.915,9

5.635,0
158,0
1.479,4
176,5

Zorg en nazorg begroot op de niet-beleidsartikelen 9 Algemeen
en 10 Centraal apparaat
Ook ten aanzien van de uitgaven voor zorg en nazorg is de Kamer
toegezegd dat deze in de begroting zichtbaar worden gemaakt.
Op niet-beleidsartikel 9 Algemeen zijn de uitgaven voor de materiële en
immateriële zorgverlening opgenomen.
Veteranenwet
De Veteranenwet leidt in 2014 tot uitgaven van € 4,8 miljoen. Het betreft
€ 0,8 miljoen aan uitvoeringskosten en € 4 miljoen aan programmakosten. De kosten verbonden aan maatregelen ten behoeve van militair
personeel dat nog in werkelijke dienst is, zijn opgenomen in de verschillende posten van de defensiebegroting. Hetzelfde geldt voor de kosten
verbonden aan erkenning en waardering. Met de beleidsintensivering op
het gebied van re-integratie van veteranen en de re-integratie van hun
relaties als bedoeld in de artikelen 4 en 5 van de wet is € 0,75 miljoen
respectievelijk € 0,25 miljoen gemoeid. De inkomensvoorziening bedoeld
in artikel 7 van de Veteranenwet zal in vergelijking tot de maatregelen die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

99

Bijlagen

deze vervangt een beslag van € 3,0 miljoen extra met zich brengen. De
€ 4,8 miljoen komt als volgt tot stand:
Onderverdeling Veteranenwet

Bedragen
x € 1.000

Intensivering re- integratie veteranen
Re-integratie relaties
Inkomensvoorziening in verband met zorg
Veteranenloket
Veteranenombudsman

750,0
250,0
3.000,0
500,0
300,0

Totaal

4.800,0

Voor de materiële zorg betreft het:
Sociale zorg met uitzondering van het maatschappelijk werk
Zie immateriële zorg hieronder
Schadevergoedingsregeling voor militaire oorlogs- en dienstslachtoffers
Naar verwachting wordt eind 2013 de volledige schadevergoedingsregeling voor militaire oorlogs- en dienstslachtoffers vastgesteld. Deze
regeling beoogt finale kwijting te bieden voor alle ten gevolge van een
dienstongeval of dienstverbandaandoening veroorzaakte schade. Het
betreft onder andere de militaire oorlogs- en dienstslachtoffers die op of
na 1 juli 2007 zijn ontslagen. Hiermee wordt het laatste hiaat in de
materiële rechtspositie van militaire oorlogs- en dienstslachtoffers gevuld.
Na de inwerkingtreding is het mogelijk in de loop van 2014 lopende zaken
af te wikkelen.
Dag voor het dienstslachtoffer
Sinds 2006 worden dagen voor militaire oorlogs- en dienstslachtoffers
georganiseerd. De doelstellingen van deze dagen zijn het bieden van
erkenning aan de betrokkenen en hun partners, het bieden van informatie
over de pensioenregelingen en voorzieningen en het luisteren naar de
behoeften van de doelgroep.
Voor de immateriële zorg betreft het:
Maatschappelijk werk voor veteranen
Binnen het Landelijk Zorgsysteem Veteranen verzorgt de Stichting de
Basis het maatschappelijk werk voor veteranen die een traumatische
ervaring hebben meegemaakt. De kosten van het maatschappelijk werk
voor veteranen worden per 1 januari 2011 gedragen door het ministerie
van Defensie. De kosten zijn begroot op structureel € 2 miljoen per jaar.
Raad voor civiel-militaire Zorg en Onderzoek (RZO)
In de RZO is deskundigheid verenigd op de gebieden van psychiatrie,
psychologie, interne geneeskunde, huisartsgeneeskunde, sociologie en
gezondheidsrecht. De RZO adviseert over (de richting van) het wetenschappelijk onderzoek op het gebied van aandoeningen die verband
houden met uitzendingen en draagt zorg voor en bewaakt de noodzakelijk
convergentie tussen de onderzoeken.
Overige
Verscheidene organisatiedelen houden zich bezig met de zorg en nazorg
aan actief dienenden, post-actieven en veteranen, zoals de gezondheidscentra, het Centraal Militair Hospitaal, de Militaire Geestelijke gezond-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

100

Bijlagen

heidszorg (MGGZ), het Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk werk, de
Geestelijke Verzorging en het Militair Revalidatie Centrum. Omdat de
taken van deze organisatiedelen verder gaan dan alleen de zorg en nazorg
aan veteranen is een gedetailleerde ontvlechting naar doelgroep van deze
uitgaven niet mogelijk. Deze blijft dan ook achterwege.
Zorg en nazorg begroot op het beleidsartikel 8 Ondersteuning
krijgsmacht door Commando DienstenCentra
Landelijk Zorgsysteem Veteranen
Defensie heeft een belangrijke verantwoordelijkheid voor veteranen met
maatschappelijke of psychische problemen. Hiervoor is het Landelijk
Zorgsysteem Veteranen (LZV) ingericht dat bestaat uit militaire en civiele
instellingen voor maatschappelijk werk en geestelijke gezondheidszorg.
Voor 2014 bedragen de personele kosten € 245.000 en de kosten van
ontwikkeling en instandhouding LZV € 500.000.
Onderzoeken
Het CDC (beleidsartikel 8) financiert verscheidene onderzoeken. De
Wetenschappelijk Onderzoeksgroep van de MGGZ verricht onderzoek
onder veteranen en uitgezonden actief dienende militairen naar uitzendgerelateerde stoornissen, in het bijzonder de Post Traumatische Stress
Stoornis (PTSS). Binnen dit onderzoeksprogramma loopt onder andere
het grootschalig prospectief onderzoek onder militairen die naar Afghanistan uitgezonden zijn geweest (het PRISMO-onderzoek), dat doorloopt
tot 2018. Daarnaast loopt het onderzoek naar slaapstoornissen bij PTSS en
het onderzoek BETER naar veranderingen op neurobiologisch gebied bij
mensen die behandeld worden voor PTSS. Voor 2014 bedraagt de totale
begroting voor dit wetenschappelijk onderzoek vanuit de MGGZ
€ 1.000.000.
Totaaloverzicht van uitgaven voor zorg en nazorg voor veteranen
Omschrijving

Bedragen
x € 1.000

Invaliditeitspensioenen
Nabestaandenpensioenen
Sociale zorg
Maatschappelijk werk voor veteranen (subsidie)
De uitvoering van het zorgloket militair zorgstelsel
Veteranenwet
Schadevergoedingsregeling voor MOD slachtoffers
Landelijk Zorgsysteem Veteranen
De Raad voor civiele-militaire Zorg en Onderzoek (RZO)
Bijdragen aan onderzoeken MGGZ
Ondersteuning organisatie dag voor de dienstslachtoffers

66.242
27.297
8.188
2.000
4.119
4.800
2.700
745
187
1.000
330

Totale uitgaven

114.908

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

101

Bijlagen

4.4. Overzicht Cyber
Het digitale domein is, naast het land, de lucht, de zee en de ruimte,
inmiddels het vijfde domein voor militair optreden. Om de inzetbaarheid
van de Nederlandse krijgsmacht te waarborgen en haar effectiviteit te
verhogen, is Defensie haar digitale weerbaarheid aan het versterken en
ontwikkelt Defensie het vermogen voor de uitvoering van cyber operaties.
In 2012 is begonnen met de cyberintensivering. Zo is een programmamanager Cyber aangesteld en is de Taskforce Cyber opgericht. De programmamanager is verantwoordelijk voor de coördinatie van cybergerelateerde activiteiten binnen Defensie. Tevens is de Defensie Cyber Strategie
(Kamerstuk 33 321, nr. 1) vastgesteld die de komende jaren richting,
samenhang en focus geeft aan de integrale aanpak voor de ontwikkeling
van het militaire vermogen in het digitale domein. De Defensie Cyber
Strategie werkt de in de beleidsbrief 2011 opgenomen cyberintensivering
uit, alsmede het defensiedeel in de Nationale Cyber Security Strategie 1.0
(Kamerstuk 26 643, nr. 174). Momenteel wordt er interdepartementaal een
nieuwe Nationale Cyber Security Strategie ontwikkeld, waarin ook de
Nederlandse defensie-inspanningen een plaats krijgen.
De Defensie Cyber Strategie omvat zes speerpunten aan de hand waarvan
Defensie de komende jaren haar doelstellingen in het digitale domein
verwezenlijkt:
1. de totstandkoming van een integrale aanpak;
2. de versterking van de digitale weerbaarheid van Defensie («defensief»);
3. de ontwikkeling van het militaire vermogen om cyberoperaties uit te
voeren («offensief»);
4. de versterking van de inlichtingenpositie in het digitale domein
(«inlichtingen»);
5. de versterking van de kennispositie en het innovatieve vermogen van
Defensie in het digitale domein, met inbegrip van de werving en het
behoud van gekwalificeerd personeel («adaptief en innovatief»);
6. de intensivering van de samenwerking in nationaal en internationaal
verband («samenwerking»).
In 2014–2015 wordt het Defensie Cyber Commando (DCC) gevormd. Dit is
een joint organisatiedeel dat in single service management wordt
ondergebracht bij het CLAS. Als eerste onderdeel daarvan wordt begin
2014 een Defensie Cyber Expertise Centrum (DCEC) opgericht. Het DCC
wordt onder meer verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het militaire
vermogen om cyberoperaties uit te voeren. Het DCC is naar verwachting
eind 2015 volledig operationeel.
De defensieve maatregelen richten zich op de versterking van de
bescherming van netwerken en wapen- en regelsystemen. Het Defensiebreed Computer Emergency Response Team (DefCERT) is midden 2013
volledig operationeel. DefCERT, dat deel zal uitmaken van het Joint IV
Commando, moet 24 uur per dag, zeven dagen per week risico’s voor en
kwetsbaarheden van defensienetwerken onderkennen en analyseren en
de defensieorganisatie adviseren over de te nemen beveiligingsmaatregelen. Het DefCERT versterkt de samenwerking met het Nationaal Cyber
Security Center (NCSC). Daarnaast is DefCERT in internationaal verband
aangesloten bij FIRST, een organisatie die wereldwijd computer incident
response teams bij elkaar brengt om kennis en ervaring te delen. Binnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

102

Bijlagen

de Navo heeft DefCERT nauwe contacten met de NATO Computer Incident
Response Capability (NCIRC).
De MIVD versterkt in de periode 2012–2015 de cyber inlichtingencapaciteit. In 2013 bestond deze intensivering uit de werving van personeel en
materiële investeringen ten behoeve van de uitvoering van inlichtingenactiviteiten in het digitale domein, versterking van de digitale weerbaarheid
van Defensie en de defensie-industrie en het op operationeel niveau
houden van hoogwaardige rekencapaciteit. Verder intensiveren de MIVD
en de AIVD de samenwerking op het gebied van cyber en signals
intelligence (SIGINT) hetgeen moet leiden tot een gezamenlijke SIGINTcybereenheid.
Voor de periode 2014 tot en met 2018 zijn de volgende bedragen geraamd
voor de versterking van de cyber-inlichtingencapaciteit bij de MIVD:
Bedragen x € 1.000
2014

2015

2016

2017

2018

7.900

11.100

15.600

15.000

12.500

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

103

SUBSIDIES
Stichting
Homosexualiteit en
Krijgsmacht
Nederlandse
Reservisten Federatie
Krijgsmacht
Stichting Protestants
Interkerkelijk
Thuisfront
Stichting Nationaal
Katholiek Thuisfront
Stichting Nederlandse
Veteranen dag
Nationaal Comité
Herdenking Capitulatie
1945 Wageningen
Steun oud strijders en
ex-militairen Suriname
Multicultureel netwerk
Defensie
Zeecadettenkorps
Nederland
Defensie
Vrouwennetwerk

U0945

Stichting
Militair-historisch
Museum/Stichting
Defensie Musea
Stichting Nationale
Taptoe
Maatschappelijk werk
aan
veteranen(Stichting de
Basis)
Leerstoel GU
Amsterdam

Stichting Veteranen
Platform
Stichting
Veteraneninstituut
Hotel de Wereld

Naam subsidie

Artikel

(bedragen x 1.000
euro)

4.5. Overzicht Subsidies

8.070
173

2.000
74

8.021
173

2.000
74

54

14

0

54

0

20

4.810

10

0

4.810

6

6

158

15

15

158

2.466

2.480

15

15
10

21

0

20

47

20131

47

2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2
74

2.000

173

8.157

0

4.810

158

0

0

0

6

0

2.467

10

15

0

40

2014

74

2.000

173

8.188

0

4.810

158

0

0

0

6

0

2.468

10

15

0

0

2015

74

2.000

173

8.188

0

4.810

158

0

0

0

6

0

2.468

10

15

0

0

2016 1

74

2.000

173

8.188

0

4.810

158

0

0

0

0

0

2.468

10

15

0

0

20171

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

2018

1

1

1

1

1

1

1

n.v.t.

1

n.v.t.

1

1

1

1

1

n.v.t.

1

2012

Aantal
verleningen

2012

2012

2012

2012

2012
In
concept

2012

–
In
concept
–

–

2013

In
concept
In
concept

2017

2017

2017

2017

2013

2017

2017

2013

2013
In
concept

2016

2017

2017

2017

2013

2013

Volgende
evaluatie

2012

2012

2012

2003

2004

Laatste
evaluatie

geen

geen

geen

geen

geen

geen

geen

geen

2012

geen

geen

geen

geen

geen

geen

2013

geen

Einddatum

Bijlagen

104

300
100
22
20
30

3

0

400
100
0
0
11

0

0
18.469

5
18

0
39

18.443

28

20131

0

2012

18.342

151

3

35

100
22
40

30

5
18

28

2014

18.304

151

3

35

100
22
40

0

5
18

28

2015

18.304

151

3

35

100
22
40

0

5
18

28

2016 1

18.304

157

3

35

100
22
40

0

5
18

28

20171

0

0

0
0
20

0

0
0

0

2018

18.304

18.284

Subsidie is afhankelijk van de evaluatie in 2016 en 2017; indien geen evaluatie wordt uitgevoerd, wordt geen subsidie uitgekeerd.

Totaal subsidies

Stichting Maritiem
Kenniscentrum
Stichting Gasturbine
Onderwijs
Phantasy in Blue
Stichting Museum der
Koninklijke
Marechaussee
Stichting Historische
Vlucht
Swoon NLDA
ASL BISL Foundation
Wapen- en
dienstvakverenigingen
Koude Oorlogs
Veteranen en
Oud-Militairen (KVOM)
Subsidies te
verstrekken na
evaluatie

Naam subsidie

n.v.t.

5

1
n.v.t.
n.v.t.

1

n.v.t.
1

n.v.t.

2012

Aantal
verleningen

–

2012

2012
–
–

2012

2012
2012

2012

Laatste
evaluatie

2017

2017

2017
2017
2017

2017

2017
2017

2017

Volgende
evaluatie

geen

geen

geen
geen
geen

geen

geen
geen

geen

Einddatum

De subsidiebeschikkingen die Defensie verstrekt, zijn alleen bedoeld voor de specifieke subsidieaanvrager en berusten niet op een wettelijk
voorschrift. Defensie publiceert deze beschikkingen niet en kan daarom geen externe publicaties of bronnen weergeven. De subsidies worden
jaarlijks bij Defensie aangevraagd, door Defensie bezien en eventueel door Defensie toegekend. Elke vijf jaar worden de subsidies geëvalueerd. De
subsidies zijn in beginsel niet in tijd begrensd en daarom is in de meeste gevallen geen einddatum bepaald.

1

Artikel

(bedragen x 1.000
euro)

Bijlagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

105

Bijlagen

4.6. Overzicht Evaluaties
Tot het overige evaluatieonderzoek behoren de toetsingskaderevaluaties
naar lopende en voltooide crisisbeheersingsoperaties. Op grond van het
Toetsingskader 2009 sturen de ministers van Buitenlandse Zaken en
Defensie elk jaar op de derde woensdag in mei een tussentijdse evaluatie
van lopende operaties naar het parlement. Na beëindiging van iedere
inzet conform de artikel 100-procedure wordt een aparte eindevaluatie
opgesteld. Deze afspraak heeft betrekking op bijdragen aan crisisbeheersingsoperaties waarover het parlement op grond van artikel 100 wordt
geïnformeerd. Evaluatie en monitoring van Nederlandse bijdragen aan
internationale operaties dienen twee doelen: zij bieden de mogelijkheid
tussentijds bij te sturen om de effectiviteit van de inzet verder te vergroten
en zij zijn instrumenteel met het oog op de verantwoording van de inzet
van Nederlands personeel en materieel in internationale operaties,
waarbij sprake is van bijzondere risico’s.
Soort onderzoek

Onderwerp

Artikel

Aanvang

Voltooiing

Beleidsdoorlichting

Wijziging samenstelling Koninklijke Marine (2005)
Flexibel personeelssysteem

2 CZSK
8 CDC

2014
2014

2014
2014

Tussentijdse evaluatie overige operaties 2013
Eindevaluatie piraterijbestrijding 2013

1 Inzet
1 Inzet

2014
2014

2014
2014

Overig Evaluatieonderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

106

Bijlagen

4.7. Toezichtrelaties en ZBO/RWT’s
Overzicht Rechtspersonen met een Wettelijke Taak en
Zelfstandige Bestuursorganen
Naam Organisatie

RWT

ZBO

Functie

Begrotingsartikel

Begrotingsraming

Stichting ZiektekostenVerzekering Krijgsmacht (SZVK)

X

De SZVK is namens het ministerie
van Defensie belast met de
uitvoering van de ministeriële
Regeling Ziektekostenverzekering
militairen. De activiteiten van de
SZVK richten zich uitsluitend op
militairen in actieve dienst:
militairen vallen niet onder de
werking van de Zorgverzekeringswet
(ZVW).

Wordt per
Defensieonderdeel betaald
uit de post
salarissen en
sociale lasten

€ 96,2 miljoen

Stichting Wetenschappelijk Onderwijs en
Onderzoek NLDA
(SWOON)

X

In 2011 is de stichting Wetenschappelijk Onderwijs en Onderzoek NLDA
(SWOON) opgericht. De stichting
verzorgt als onderdeel van de
officiersopleiding van officieren in
de Nederlandse krijgsmacht de
wetenschappelijke bachelor en
master programma’s, in overeenstemming met de eisen van de Wet
op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. Verder
verleent de stichting graden die
behoren bij wetenschappelijk
onderwijs, laat opleidingen
accrediteren en geaccrediteerd
houden en verzorgt het wetenschappelijk onderzoek ter ondersteuning
van de wetenschappelijke opleidingen. Defensie ondersteunt de
stichting met een jaarlijkse subsidie
(zie §4.5 Subsidies). Tevens stelt
Defensie «om niet» middelen ter
beschikking. Deze middelen bestaan
uit uitgaven voor salarissen en
sociale lasten, IV/ICT, huisvesting en
overige ondersteuning. De middelen
zijn geborgd in artikel 8 en worden
extracomptabel geraamd en
verantwoord op basis van een
vastgestelde systematiek op basis
van een interne bedrijfsvoeringsaanwijzing (Aanwijzing HDFC nr.71).

8 Ondersteuning
krijgsmacht
door
Commando
Dienstencentra

€ 13,4 miljoen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

107

Bijlagen

4.8. Moties en toezeggingen
Door de Staten-Generaal aanvaarde moties
Omschrijving van de motie

Vindplaats

Stand van zaken

Hachchi c.s. over de civiele erkenning van
defensieopleidingen op mbo-niveau

WGO Personeel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 17

Afgedaan met 33 400-X, nr. 76 van
12 april 2013

Hachchi/Eijsink over openstellen van
bestaande universitaire uitwisselingsprogramma’s voor militairen in opleiding

WGO Personeel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 18

Zie 33 400 X, nr. 92 van 11 juli 2013; in
behandeling

Knops over een middelenafspraak met
Financiën

WGO Materieel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 20

In behandeling

Segers c.s. over geestelijke verzorging
ontzien bij bezuiniging

Begrotingsbehandeling, 13 december
2012, 33 400-X, nr. 40

In behandeling

Eijsink/Berckmoes-Duindam over het zo
veel mogelijk compenseren van negatieve
inkomenseffecten

VAO Wet Uniformering Loonbegrip,
29 januari 2013, 33 400-X, nr. 53

In behandeling

Hachchi/Knops over de DMP-procedure bij
plannen van meer dan 25 miljoen euro

VAO vastgoed Defensie, 14 februari 2013,
32 733, nr. 114

Zie 33 400 X, nr. 92 van 11 juli 2013; in
behandeling

Omschrijving van de toezegging

Vindplaats

Stand van zaken

De minister zal de Kamer per brief een
volledig overzicht doen toekomen van alle
projecten binnen het Europees Defensie
Agentschap EDA waarin Nederland
wel/niet participeert.

AO Informele defensieraad,
26 september 2012, 21 501-28, nr. 83

Afgedaan met 21 501-28, nr. 85 van
2 november 2012

De minister zal de Kamer per brief
informeren over de stand van zaken met
betrekking tot defensiesamenwerking in
Benelux-verband.

AO Informele defensieraad,
26 september 2012, 21 501-28, nr. 83

In behandeling

De minister stuurt voor de begrotingsbehandeling in december 2012 een actualisatie van de stand van zaken betreffende
de uitvoering van moties en toezeggingen
op het gebied van personeel naar de
Kamer.

WGO Personeel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 23

Afgedaan met 33 400-X, nr. 26 van
7 december 2012

De minister stuurt het tijdpad van het op
orde brengen van de personeelsdossiers,
na het overleg met de bonden op
6 december 2012, naar de Kamer.

WGO Personeel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 23

Afgedaan met 32 733, nr. 116 van
14 februari 2013

De minister komt voor de begrotingsbehandeling in december 2012 schriftelijk
terug op vragen van het lid Knops
betreffende HGIS.

WGO Personeel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 23

Afgedaan met 33 400-X, nr. 26 van
7 december 2012

De minister komt voor de begrotingsbehandeling in december 2012 schriftelijk
terug op vragen van het lid Knops
betreffende de exploitatiekosten.

WGO Personeel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 23

Afgedaan met 33 400-X, nr. 26 van
7 december 2012

Door de minister gedane toezeggingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

108

Bijlagen

Omschrijving van de toezegging

Vindplaats

Stand van zaken

De minister informeert de Kamer bij de
Voorjaarsnota 2013 over de uitspraken van
de minister over het niet bezuinigen op
troepen. Hier wordt ook de definitie van
«troepen» in opgenomen.

WGO Personeel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 23

Niet meer opportuun in verband met
nota In het belang van Nederland

De minister komt begin februari 2013
schriftelijk terug op vragen van het lid
Knops betreffende het besturingsmodel.

WGO Personeel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 23

Afgedaan met 32 733, nr. 116 van
14 februari 2013

De minister komt in januari 2013 schriftelijk terug op de vragen van het lid Knops
betreffende functioneel leeftijdsontslag
(FLO).

WGO Personeel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 23

Afgedaan met 33 400 X, nr. 59 van
7 februari 2013

De minister stuurt in het voorjaar van 2013
een brief naar de Kamer over het al dan
niet openstellen van defensieopleidingen
voor personen van buitenaf.

WGO Personeel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 23

Afgedaan met 33 400 X, nr. 76 van
12 april 2013

De minister stuurt de Kamer voor de
begrotingsbehandeling in december 2012
een brief met daarin informatie over de
status van hoogleraren en universitair
docenten van het NLDA.

WGO Personeel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 23

Afgedaan met 33 400-X, nr. 26 van
7 december 2012

De minister stuurt een nadere toelichting
over het onderzoek naar de geestelijke
verzorging (het doel van het onderzoek en
de relatie tot de eerdere toezegging niet
hierop te bezuinigen) naar de Kamer in
januari 2013.

WGO Personeel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 23

Afgedaan met 33 400 X, nr. 59 van
7 februari 2013

De minister informeert de Kamer vóór het
eerstvolgende overleg Veteranennota over
de thuisfrontcomités.

WGO Personeel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 23

Afgedaan met 30 139, nr. 113 van 23 mei
2013

De minister stuurt vóór mei 2013 een brief
met nadere informatie omtrent de
uitstroomcijfers als gevolg van de
bezuinigingen.

WGO Personeel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 23

Afgedaan met 33 400 X, nr. 73 van 9 april
2013

De minister zal het verzoek om informatie
over de samenwerking van Defensie met
de Nederlandse industrie en onderzoeksinstellingen op het gebied van Counter
Improvised Explosive Devices

WGO Materieel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 24

Afgedaan met 32 164, nr. 3 van
13 december 2012

De minister zal het verzoek om een lijst
van bedrijven die investeren in clustermunitie doorgeleiden naar haar collega van
Economische Zaken.

WGO Materieel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 24

Afgedaan met 33 400 X, nr. 45 van
10 januari 2013

Vóór de begrotingsbehandeling, volgende
week, zal de Kamer een overzicht
ontvangen van de verschuivingen in
materieelprojecten.

WGO Materieel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 24

Afgedaan met 33 400-X, nr. 26 van
7 december 2012

De minister zal de Kamer informeren over
de vraag hoeveel tijd er nodig zal zijn om
onbewapende drones operationeel te
krijgen als bewapende drones.

WGO Materieel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 24

Afgedaan met 33 400-X, nr. 26 van
7 december 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

109

Bijlagen

Omschrijving van de toezegging

Vindplaats

Stand van zaken

De minister zal met haar collega van
Buitenlandse Zaken overleg hebben over
de stand van zaken m.b.t. de juridschethische discussie over de inzet van
drones, vanuit een internationale
invalshoek. Zo mogelijk komt het resultaat
van dit overleg nog deze week naar de
Kamer.

WGO Materieel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 24

Zie 33 400-X, nr. 26 van 7 december 2012;
in behandeling

De Kamer kan in het 2e kwartaal 2013 de
evaluatie DIS (Defensie Industrie Strategie)
tegemoet zien.

WGO Materieel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 24

In behandeling

Voor het einde van 2013 kan de Kamer een
visie op de krijgsmacht tegemoet zien,
inclusief een waardering van onbemande
wapensystemen.

WGO Materieel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 24

In behandeling

In het eerste kwartaal van 2013 zal de
Kamer de evaluatie DMP ontvangen.

WGO Materieel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 24

Zie 33 400 X, nr. 92 van 11 juli 2013; in
behandeling

De minister stuurt begin februari 2013 een
realistische planning defensiebeheer
(financieel, materieel, personeel).

WGO Materieel, 3 december 2012,
33 400-X, nr. 24

Afgedaan met 32 733, nr. 116 van
14 februari 2013

De minister van Defensie zal de Kamer
voor het algemeen overleg van 15 maart
2013 informeren over de NH-90, over de
operationele helikoptercapaciteit en over
de inzetbaarheid daarvan ten behoeve van
M-fregatten voor de missie Ocean Shield.

AO Anti-piraterij-operaties, 16 januari
2013, 29 521, nr. 203

Afgedaan met 29 521, nr. 39 van 7 maart
2013

De minister van Defensie informeert de
Kamer zo snel als mogelijk, maar in ieder
geval voor Prinsjesdag, zodra er een
structurele oplossing voor de
WUL-problematiek is gevonden. In deze
brief worden de alternatieven en de
pakketvergelijking opgenomen.

AO WUL, 23 januari 2013, 33 400-X, nr.
63

In behandeling

De minister van Defensie komt op
maandag 28 januari 2013 schriftelijk terug
op vragen van het lid De Roon over de
(on)mogelijkheden van de techniek en
budgettaire inpasbaarheid om na april
2013 voor de maanden januari tot en met
maart 2013 alsnog te compenseren.

AO WUL, 23 januari 2013, 33 400-X, nr.
63

Afgedaan met 33 400 X, nr. 56 van
28 januari 2013

De minister zal de Kamer in een aparte
brief informeren over de PP Comparator in
verband met de voorgenomen bouw van
een marinierskazerne in Vlissingen.

AO Vastgoed Defensie, 6 februari 2013,
32 733, nr. 119

In behandeling

De minister zal de Kamer halfjaarlijks, bij
de begroting en bij het jaarverslag, per
brief informeren over de stand van zaken
betreffende de uitvoering van het
Herbeleggingsplan Vastgoed en de
besparingen die op dit terrein zijn gehaald.

AO Vastgoed Defensie, 6 februari 2013,
32 733, nr. 119

Zie 32 733, nr. 129 van 15 mei 2013;
lopende toezegging

De minister stuurt vóór de procedurevergadering d.d. 28 februari 2013, ten
behoeve van het AO Samenwerking
Defensie EDA/Benelux d.d. 13 maart, een
brief naar de Kamer met een uiteenzetting
van haar visie op de Europese defensiesamenwerking.

AO Informele RBZ defensieraad,
6 februari 2013, 21 501-28, nr. 93

Afgedaan met 33 279, nr. 4 van 7 maart
2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

110

Bijlagen

Omschrijving van de toezegging

Vindplaats

Stand van zaken

De minister stuurt vóór de procedurevergadering van 28 februari 2013 een brief
naar de Kamer waarin zij terugkomt op de
caveats bij missies (bijv. beperkingen die
internationaal worden opgelegd).

AO Informele RBZ defensieraad,
6 februari 2013, 21 501-28, nr. 93

Afgedaan met 33 279, nr. 4 van 7 maart
2013

De minister komt in het verslag van de
informele RBZ Defensieraad d.d. 12 en
13 februari terug op de vraag waarom de
European Rapid Reaction Force niet is
ingezet in Mali.

AO Informele RBZ defensieraad,
6 februari 2013, 21 501-28, nr. 93

Afgedaan met 21 501-28, nr. 94 van
11 maart 2013

De minister is bereid de Kamer in een
vertrouwelijke briefing te informeren over
de aannames bij de sourcing van Paresto,
in verband met het bedrijfsvertrouwelijke
karakter van die informatie.

AO Sourcing, 28 februari 2013, 31 125, nr.
18

Afgedaan met technische briefing van
29 mei 2013

De minister komt terug op de kwestie van
het patiëntenvervoer, zodra hierover meer
informatie van de ANWB zal zijn
ontvangen.

AO Sourcing, 28 februari 2013, 31 125, nr.
18

In behandeling

De minister komt bij gelegenheid terug op
het aanbestedingsproces van de wielvoertuigen, wat sourcing van het onderhoud
betreft.

AO Sourcing, 28 februari 2013, 31 125, nr.
18

In behandeling

In de Voorjaarsnota 2013 zal worden
ingegaan op de € 10 miljoen per maand
aan vertragingskosten in relatie tot de
reorganisatie.

AO Sourcing, 28 februari 2013, 31 125, nr.
18

Afgedaan met 33 400 X, nr. 69 van
22 maart 2013; 33 400 X, nr. 70 van
5 april 2013; 32 733, nr. 124 van 12 april
2013; alsmede de Voorjaarsnota 2013

De minister zal de Kamer per brief een
voorstel doen over het abstractieniveau
van de informatievoorziening over
sourcing.

AO Sourcing, 28 februari 2013, 31 125, nr.
18

In behandeling

De Kamer zal tijdig geïnformeerd worden
over de gevolgen van het al dan niet op
tijd beschikbaar hebben van een helikopter
tijdens operatie Ocean Shield, van mei tot
augustus 2013.

AO Materieel, 13 maart 2013, 25 928, nr.
53

Afgedaan met 32 706, nr. 43 van 10 april
2013

In de eerstvolgende jaarrapportage van het
helikopterproject NH-90 zal worden
ingegaan op het rechttrekken van de
onbalans in het Nederlandse werkaandeel
in de NH-90.

AO Materieel, 13 maart 2013, 25 928, nr.
53

In behandeling

De minister informeert de Kamer over de
vooruitgang op het gebied van de
defensiesamenwerking met Duitsland (na
de zomer).

AO Samenwerking defensie
EDA/Benelux, 13 maart 2013, 21 501-28,
nr. 98

Afgedaan met 33 279, nr. 6 van 28 mei
2013

De minister informeert de Kamer over de
vooruitgang op het gebied van de
defensiesamenwerking met de Benelux (na
de zomer).

AO Samenwerking defensie
EDA/Benelux, 13 maart 2013, 21 501-28,
nr. 98

In behandeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

111

Bijlagen

Omschrijving van de toezegging

Vindplaats

Stand van zaken

De minister zegt toe om schriftelijk te
reageren op de zestien aanbevelingen van
de AIV in het rapport «Europese defensiesamenwerking: soevereiniteit en handelingsvermogen», vóór het algemeen
overleg over de volgende RBZ-Raad d.d.
18 april 2013. In deze brief zal de minister
tevens ingaan op vragen van het lid De
Roon betreffende de Europese Gendarmerie Force.

AO Samenwerking defensie
EDA/Benelux, 13 maart 2013, 21 501-28,
nr. 98

Afgedaan met 33 279, nr. 5 van 8 mei
2013

De Kamer ontvangt uiterlijk in juli 2013 een
brief van de minister voor BHO over het op
langere termijn op orde houden van de
betrokkenheid en participatie van de
donorgemeenschap in Afghanistan.

AO Afghanistan, 21 maart 2013, 27 925,
nr. 479

In behandeling door de minister voor
BHOS.

Kamer ontvangt van de minister voor BHO
na de zomer een brief over de monitoring
van de ontwikkelingen in de regio Kunduz
op haar terrein na 2014.

AO Afghanistan, 21 maart 2013, 27 925,
nr. 479

In behandeling door de minister voor
BHOS.

Brief van de minister voor BHO aan de
Kamer, voor de zomer, met het antwoord
op de vraag of het in Chicago toegezegde
geld aan Afghanistan voor leger en politie
ten laste komt van het budget voor
internationale veiligheid en welke criteria
daarbij gehanteerd worden.

AO Afghanistan, 21 maart 2013, 27 925,
nr. 479

In behandeling; door de minister voor
BHOS.

De minister zegt toe nogmaals te
controleren of de vertraging van de
reorganisatie inpasbaar is in de begroting
2013 en jaarverslag over 2012 en stuurt
deze informatie binnen twee weken aan de
Kamer.

AO Beheer bij Defensie, 21 maart 2013,
32 733, nr. 125

Afgedaan met 32 733, nr. 124 van 12 april
2013

De Kamer ontvangt een brief over de vraag
of de vertrouwelijke informatie van een
jaar geleden over de functionaliteiten nog
doorwerking heeft in de huidige openbare
rapportages.

AO SPEER, 2 april 2013, 31 460, nr. 33

In behandeling

Kamer ontvangt eind 2013 het eindrapport
van de programmaorganisatie SPEER

AO SPEER, 2 april 2013, 31 460, nr. 33

In behandeling

Kamer ontvangt eind 2014 de eindevaluatie van het project SPEER na de
afronding van de migratie in de lijnorganisatie en na de uitschakeling van de oude
(ICT)-systemen.

AO SPEER, 2 april 2013, 31 460, nr. 33

Ingehaald door de toezegging tijdens het
WGO jaarverslag en Slotwet op 19 juni
2013 (33 605 X, nr. 10)

De minister van Defensie zal de Kamer
binnen twee weken schriftelijk de
antwoorden op de vragen van het lid van
Dijk betreffende de verdeling van kosten
van piraterijbestrijding doen toekomen.

AO Vessel Protection Detachments,
10 april 2013, 32 706, nr. 47

Afgedaan met 32 706, nr. 45 van 8 mei
2013

De minister van Defensie zal de Kamer
binnen zes weken informeren over het
overleg met de minister van Veiligheid en
Justitie over het gebruikmaken van
particuliere beveiliging op koopvaardijschepen.

AO Vessel Protection Detachments,
10 april 2013, 32 706, nr. 47

Afgedaan met 32 706, nr. 44 van 26 april
2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

112

Bijlagen

Omschrijving van de toezegging

Vindplaats

Stand van zaken

De minister van Defensie stuurt, zo
mogelijk voor Verantwoordingsdag op
15 mei 2013, het kabinetstandpunt over
VPD’s aan de Kamer. Hier wordt tevens
ingegaan op de positie van kapiteins en
redenen van reders om geen gebruik van
VPD’s te maken. Ook zal hierin het
onderzoek naar het inzetconcept van VPD’s
worden meegenomen.

AO Vessel Protection Detachments,
10 april 2013, 32 706, nr. 47

Afgedaan met 32 706, nr. 44 van 26 april
2013

De minister stuurt over twee
weken een schriftelijke reactie op de
vragen van het lid Eijsink over de
Personeelsrapportage en zal deze
informatie in volgende Personeelsrapportages standaard opnemen.

AO Personeel, 16 april 2013, 33 400 X, nr.
82

Zie 33 400-X, nr. 80 van 13 mei 2013; in
behandeling

De minister zegt toe de regeling Turkse
dienstplichtigen in Navo-verband te
bespreken en ook in bilateraal overleg met
haar Turkse collega. De Kamer wordt
hierover in het verslag van de
Navo-ministeriële in juni 2013 geïnformeerd.

AO Personeel, 16 april 2013, 33 400 X, nr.
82

Afgedaan met 28 676, nr. 185 van 2 juli
2013

De minister zegt toe een actieplan werving
en behoud aan de Kamer te sturen voor de
begrotingsbehandeling.

AO Personeel, 16 april 2013, 33 400 X, nr.
82

In behandeling

De restschaderegeling wordt uitgewerkt en
voor het einde van het jaar aan de Kamer
gestuurd.

AO Personeel, 16 april 2013, 33 400 X, nr.
82

In behandeling

De minister informeert de Kamer zo snel
als mogelijk over de gevolgen van het
sociaal akkoord voor Defensie.

AO Personeel, 16 april 2013, 33 400 X, nr.
82

Zie 33 400-X, nr. 77 van 29 april 2013; in
behandeling

De minister zal in de Veteranennota ingaan
op het PTSS-protocol.

AO Personeel, 16 april 2013, 33 400 X, nr.
82

Zie 33 400-X, nr. 80 van 13 mei 2013; in
behandeling

De minister stuurt de rapporten van de
Raad voor Zorg en Onderzoek weer
standaard naar de Kamer.

AO Personeel, 16 april 2013, 33 400 X, nr.
82

In behandeling

De Kamer ontvangt te zijner tijd het nog te
verschijnen SAR-rapport voorzien van een
kabinetsreactie.

AO Vervanging F-16, 25 april 2013,
26 488, nr. 322

Afgedaan met 26 488, nr. 324 van 18 juni
2013.

De Kamer ontvangt de eerstvolgende
jaarrapportage over de opvolging van de
F-16 niet in juni maar na het verschijnen
van de visie. In de jaarrapportage zal veel
informatie opgenomen worden over de
alternatieve opvolgers.

AO Vervanging F-16, 25 april 2013,
26 488, nr. 322

In behandeling

De Kamer ontvangt te zijner tijd een brief
naar aanleiding van de gesprekken met de
heer Bogdan over de twee testtoestellen in
de komende periode, zowel voor wat
betreft het gebruik als de kosten.

AO Vervanging F-16, 25 april 2013,
26 488, nr. 322

Afgedaan met brief van 3 juli 2013
(26 488, nr 325)

De Kamer ontvangt een brief over de
verkoop van overtollige F-16’s, zodra er
daadwerkelijk sprake is van overeengekomen verkoop

AO Vervanging F-16, 25 april 2013,
26 488, nr. 322

In behandeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

113

Bijlagen

Omschrijving van de toezegging

Vindplaats

Stand van zaken

In de jaarrapportage van het project
Vervanging F-16 zal informatie over
vervangende toestellen worden
opgenomen uit verschillende bronnen.

AO Vervanging F-16, 25 april 2013,
26 488, nr. 322

In behandeling

De minister zegt toe om in de
Voorjaarsnota 2014 de financiële gevolgen
van de vervanging van de Cutters toe te
lichten. Indien de commissie eerder
informatie wil over het vervangingsplan
dan moet zij de minister daar na oktober
2013 over informeren.

AO Kustwacht Caribisch Gebied, 14 mei
2013, 33 400 X, nr. 86

In behandeling

De Kamer ontvangt met het verslag van de
Navo-defensieministeriële de nadere
overzichten t.a.v. capaciteits-ontwikkeling
van de lidstaten, die SG Rasmussen heeft
opgesteld. De minister zal daarbij rekening
houden met de eventuele vertrouwelijkheid.

AO defensieministeriële, 30 mei 2013,
28 676, nr. 184

Afgedaan met 28 676, nr. 185 van 2 juli
2013

De minister zegt toe de Kamer voor het
zomerreces 2013 te informeren over het
besturingsmodel na de reorganisatie en
over de (reeds aangekondigde) evaluatie
van dit model.

AO Personeel, 13 juni 2013, 33 400 X, nr.
94

Afgedaan met 33 400 X, nr. 93 van 11 juli
2013

De minister zegt toe om de opmerkingen
m.b.t. het reservistenbeleid van de leden
Eijsink en Knops mee te nemen in het
discussiestuk over het reservistenbeleid
(verwacht 3e kwartaal 2013)

AO Personeel, 13 juni 2013, 33 400 X, nr.
94

In behandeling

De Kamer wordt na het zomerreces
geïnformeerd over de stand van zaken
Turkse dienstplicht

AO Personeel, 13 juni 2013, 33 400 X, nr.
94

In behandeling

De minister stuurt de Kamer voor het
zomerreces een brief over de Kaderwet
Dienstplicht.

AO Personeel, 13 juni 2013, 33 400 X, nr.
94

Afgedaan met 33 400 X, nr. 89 van 5 juli
2013

De minister informeert de Kamer over de
BTW-compensatie zodra hier meer
informatie over bekend is.

AO Personeel, 13 juni 2013, 33 400 X, nr.
94

In behandeling

In lijn met de toezeggingen in het
algemeen overleg Speer op 2 april 2013
blijft de Kamer goed geïnformeerd over
het project Speer en de uitrol in de
komende jaren. De minister zegt toe
alsnog de halfjaarlijkse rapportages te
handhaven.

WGO Jaarverslag en Slotwet, 19 juni
2013, 33 605 X, nr. 10

In behandeling

De Kamer ontvangt een brief over alle
operationele knelpunten voor 2013.

WGO Jaarverslag en Slotwet, 19 juni
2013, 33 605 X, nr. 10

Wordt afgedaan in de brief over de
inzetbaarheidsdoelstellingen die
gelijktijdig met de begroting verschijnt
(nog geen nummer)

De Kamer ontvangt een brief over de stand
van zaken van de uitvoering van de door
het lid Hachchi genoemde moties.

WGO Jaarverslag en Slotwet, 19 juni
2013, 33 605 X, nr. 10

Afgedaan 33 400 X, nr. 92 van 11 juli
2013

De Kamer ontvangt een brief met
betrekking tot de verklaringen van geen
bezwaar (vgb’s) vóór het algemeen
overleg over het jaarverslag van de MIVD
op 3 juli 2013.

WGO Jaarverslag en Slotwet, 19 juni
2013, 33 605 X, nr. 10

Afgedaan met 30 977, nr. 58 van 28 juni
2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

114

Bijlagen

Omschrijving van de toezegging

Vindplaats

Stand van zaken

De Kamer ontvangt een brief over de
gevolgen van de nog te ontvangen nota In
het belang van Nederland

WGO Jaarverslag en Slotwet, 19 juni
2013, 33 605 X, nr. 10

In behandeling

De minister zegt toe de ontbrekende
informatie in de volgende Veteranennota
op te nemen. Ook zal hier in worden
gegaan op de behoefte aan een landelijke
Veteranendag met wisselende locatie door
het land.

Notaoverleg Veteranen, 24 juni 2013

In behandeling

De minister zegt toe eind september 2013
een aangepaste Veteranennota aan de
Kamer te doen toekomen. In deze
aangepaste nota gaat de minister onder
andere in op:
• Het Veteranenbesluit
• Het Veteranenloket
• De Uruzgan-veteranen
• de procedurele kant van de zorgplicht
(ontwikkelingen basiszorg, revisie van
protocollen en de nuldelijnszorg)
• de vragenlijsten
• de nazorg van tolken
• de MGGZ
• re-integratie
• percentages van de uitkeuring
• het overgangsrecht inzake het invaliditeitspercentage en de mogelijkheid tot het
categoriseren van ingediende bezwaarschriften

Notaoverleg Veteranen, 24 juni 2013

In behandeling

De minister informeert de Kamer voor het
krokusreces 2014 over de scholenprojecten
op het voortgezet onderwijs.

Notaoverleg Veteranen, 24 juni 2013

In behandeling

De minister zal de minister van Binnenlandse Zaken & Koninkrijksrelaties
verzoeken om de Kamer voor het einde
van het zomerreces 2013 te informeren
over de Oorlogsgravenstichting.

Notaoverleg Veteranen, 24 juni 2013

In behandeling door de minister van BZK

De minister stuurt het onderzoek over
zelfdoding, met de correctie van het CBS,
aan de Kamer wanneer deze af is (termijn
nog niet bekend).

Notaoverleg Veteranen, 24 juni 2013

In behandeling

De minister zal in de AMvB opnemen dat
de thuisfrontcomités langer ingezet
kunnen worden.

Notaoverleg Veteranen, 24 juni 2013

In behandeling

De antwoorden op de schriftelijke vragen
van het lid De Roon worden aangevuld
met de antwoorden op de door hem
gestelde vragen tijdens het notaoverleg
over het artikel in de Volkskrant over
militairen in een moskee.

Notaoverleg Veteranen, 24 juni 2013

Afgedaan met brief van 12 juli 2013
(Handelingen TK 2012–2013, aanhangsel
nr. 2826)

De minister stuurt voor het WGO
Personeel een reactie naar de Kamer over
de brief van Vafamil d.d. 24 juni 2013.

Notaoverleg Veteranen, 24 juni 2013

In behandeling

De minister zal in het actieplan Werving &
Behoud (dat samen met de begroting 2014
aan de Kamer wordt gestuurd) ingaan op
de vragen van het lid Günal-Gezer over de
regeling functieduur van drie jaar.

AO Jaarverslag IMG en IGK, 25 juni 2013,
33 400 X, nr. 95

In behandeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

115

Bijlagen

Omschrijving van de toezegging

Vindplaats

Stand van zaken

De minister komt voor het zomerreces
2013 schriftelijk (kort) terug op de datum
waarop het aantal gezondheidscentra
moet zijn teruggebracht van 38 naar 20 en
de haalbaarheid hiervan.

AO Jaarverslag IMG en IGK, 25 juni 2013,
33 400 X, nr. 95

Afgedaan met 33 400 X, nr. 91 van 4 juli
2013

De minister komt voorafgaand aan het
wetgevingsoverleg Personeel (najaar 2013)
terug op het verstrekken van de Verklaring
van Geen Bezwaar (VGB) in relatie tot
verblijf in het buitenland.

AO MIVD, 3 juli 2013

In behandeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

116

Bijlagen

4.9. Lijst van afkortingen
AAS
ABP
AC
ACOTA
AE
AEHF
AIV
AIVD
AMBV
AMDTF
AMISOM
AO
AOCS
AOM
AOW
AR
ASE
ASL-BISL
ASSM
AUP
AVDD
AWACS
BE
BES
BETER
BG
(BG)T
BMS
BOZ
BPB
BS
BSB
BTW
C4ISR

CAO
CARIB
CBOPS
CBRN
CC
CDC
CDS
CE
CG
C-IED
CIMIC
CIS
CKMAR
CLAS
CLSK
CMF

Amsterdam Airport Schiphol
Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds
Aanmeldcentrum
African Contingency Operations Training and Assistance
Aanhoudingseenheid
Advanced Extreme High Frequency
Adviesraad Internationale Vraagstukken
Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Alkmaar-klasse Mijnenbestrijdingsvaartuig
Air Missile Defence Taskforce
African Union Mission Somalia
Algemeen Overleg
Air Operations Control Station
Allied Operations and Missions
Algemene Ouderdomswet
Algemene Rekenkamer
Aircraft Survivability Equipment
Application Services Library – Business Information
Services Library
Anti Surface Ship Missiles
Afghan Uniformed Police
Audio-Visuele Dienst Defensie
Airborne Early Warning and Control System
Bijstandseenheid
Bonaire, Sint Eustatius en Saba
Biologische effecten van traumatische ervaringen,
behandeling en herstel
Bedrijfsgroep
(Bedrijfsgroep) Transport
Battlefield Management System
Bevoorrading op zee
Beleids-, Plannings- en Begrotingsprocedure
Bestuursstaf
Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten
Belasting Toegevoegde Waarde
Command & Control, Communications, Computers &
Information and Intelligence, Surveillance & Reconnaissance
Collectieve Arbeidsovereenkomst
Caribisch Gebied
Crisisbeheersingsoperaties
Chemisch, Biologisch, Radiologisch, Nucleair
Central Command
Commando DienstenCentra
Commandant der Strijdkrachten
Chemische Energie
Cluster Gezondheidszorg
Counter Improvised Explosive Devices
Civil-Military Cooperation
Communicatie- en informatiesysteem
Commando Koninklijke Marechaussee
Commando landstrijdkrachten
Commando luchtstrijdkrachten
Combined Maritime Forces

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

117

Bijlagen

CMH
CODEMO
COID
COMPATRIOT
CPD
CPD
CPT
CRC
CTF
CUP
CV
CZMCARIB
CZSK
DBB
DBBO
DBBS
DBGS
DBV
DC
DCDI
DCDV
DCIOD
DCMO
DDG
DDN
DEFCERT
DGI
DGLC
DHC
DI
DIC
DIS
DLBE
DMO
DMP
DMUNB
DNB
DPD
DR&D
DSI
DTO
DVD
DVO
EATC
EDA
EGF
EKMS
EOD
EOV
EPA
ERP
EU
EUFOR
EULEX
EUPOL

Centraal Militair Hospitaal
Commissie Defensie Materieelontwikkeling
Centrale Organisatie Integriteit Defensie
Communication Patriot
Cluster Personele Diensten
Comprehensive Peace Agreement
Close Protection Teams
Crowd and Riot Control
Combined Task Force
Capability Upgrade Programme
Commandovoertuig
Commandant der Zeemacht in het Caribisch Gebied
Commando zeestrijdkrachten
Defensie Bedrijfsstoffenbedrijf
Defensie Bewaking en Beveiligingsorganisatie
Defensie Bewakings- en Beveiligingssysteem
Defensie Bedrijf Grondgebonden Systemen
Dienst Beveiliging Vastgoed
DienstenCentrum
Dienstencentrum Documentaire Informatievoorziening
Dienstencentrum Dienstverlening
Dienstencentrum Internationale Ondersteuning Defensie
Datacommunicatie Mobiel Optreden
Duik- en Demonteer Groep
Defensie Duurzaamheidnota
Defensiebreed Computer Emergency Response Team
Defensie Gerelateerde Industrie
Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando
Defensie Helikopter Commando
Documentaire Informatie
Defensie Innovatie Competitie
Defensie Industrie Strategie
District Landelijke en Buitenlandse Eenheden
Defensie Materieel Organisatie
Defensie Materieel Proces
Defensie Munitiebedrijf
De Nederlandsche Bank
Defensie Personele Diensten
Defence Research and Development
Dienst Speciale Interventies
Defensie Telematica Organisatie
Dienst Vastgoed Defensie
Dienstverleningsovereenkomst
European Air Transport Command
Europees Defensie Agentschap
Europese Gendarmerie Force
Electronic Key Management System
Explosieven Opruimingsdienst
Elektronische Oorlogsvoering
Energie Prestatie Adviezen
Enterprise Resource Planning
Europese Unie
European Force
European Union Rule of Law Mission (Kosovo)
EU Police (Afghanistan)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

118

Bijlagen

EUSEC
EVC
EVDB
EZ
EZB
FBD
FBUH
FDC
FES
FMW
FNIK
FPS
FRISC
FS
GET
GLA
GPM
GPW
GZ
HDP
HDV
HF
HGIS
HQ
HR
HRF(L)
HRM
HV
I&M
ICMS
ICT
ID
IDL
IDP
IDS
IED
IFF
IG
IGK
IGV
IJC
IOT&E
IPU
IRF
IRTC
ISAF
ISTAR
IV
IVENT
JCG
JIP
JISTARC
JIVC
JSF
JSS

EU Communications Security and Evaluation Agency
Erkenning van eerder verworven competenties
Europees Veiligheids- en Defensiebeleid
Economische Zaken
Enkel Zijband
Facilitair Bedrijf Defensie
Fysieke Bescherming en Uitrusting Hulpverleners
Financieel Dienstencentrum
Fonds Economische Structuurversterking
Faculteit Militaire Wetenschappen
Financiering Nationale Inzet Krijgsmacht
Flexibel Personeelssysteem
Fast Raiding, Interception and Special Forces Craft
Facility Services
Green Energy Technologies
Geweer Lange Afstand
Geïntegreerde Politietrainingsmissie
Groot Pantserwielvoertuig
Gezondheidszorg
Hoofd Directie Personeel
Hogere Defensie Vorming
High Frequency
Homogene Groep Internationale Samenwerking
Headquarter
Human Resource
High Readiness Forces (Land)
Human Resource Management
Helderheid Versterkend
Infrastructuur en Milieu
Intensivering Civiel-Militaire Samenwerking
Informatie- en Communicatietechnologie
Identification
Instituut Defensie Leergangen
Internally Displaced Person
Indringer Detectie Systeem/Intrusion Detection System
Improvised Explosive Device
Identification Friend or Foe
Innovation Game
Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht
Infanterie Gevechtsvoertuig
ISAF Joint Command
Initial Operational Test & Evaluation
Integrated Police Unit
Immediate Response Force
International Recommanded Transit Corridor
International Security Assistance Force
Intelligence Surveillance, Target Acquisition and
Reconnaissance
Informatie Voorziening
Informatievoorziening en -Technologie
Joint CIS Group
Joint Investment Programs
Joint ISTAR Commando
Joint Informatievoorziening Commando
Joint Strike Fighter
Joint Support Ship

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

119

Bijlagen

KFOR
KIM
KKW
KMA
KMAR
KPU
KWCARIB
KWW
LC(F)
LCW
LION
LIVS
LOKKMAR
LPD
LRIP
LTD
LZV
M(-FREGAT)
MALE UAV
MARIN
MBMD
ME
MECHBRIG
MGGZ
MIA(-V)
MILSATCOM
MIP
MIVD
MK
MKB
MLU
MOD
MOR
MOU
MPO
MTADS
MTF
MTV
NAR
NATO
NATRES
NAVFOR
NAVO
NBI
NCIRC
NCSC
NDMC
NIC
NIDV
NIMH
NLD
NLDA
NLMARFOR
NLR
NLTC

Kosovo Force
Koninklijk Instituut voor de Marine
Klein Kaliber Wapens
Koninklijke Militaire Academie
Koninklijke Marechaussee
Kleding- en Persoonsgebonden Uitrusting
Kustwacht voor het Koninkrijk in het Caribisch gebied
Klein Kaliber Wapens
Luchtverdedigings- en Commando(fregat)
Logistiek Centrum Woensdrecht
Light Infrared Observation Night Sight
Licht Indirect Vurend Systeem
Landelijk Opleidings- en Kenniscentrum KMar
Landing Platform Dock
Low Rate Initial Production
Leergang Topmanagement Defensie
Landelijk Zorgsysteem Veteranen
Multi-purpose(-fregat)
Medium Altitude Long Endurance Unmanned Aerial
Vehicle
Maritiem Research Instituut Nederland
Maritime Ballistic Missile Defence
Mobiele eenheid
Gemechaniseerde Brigade
Militair Geestelijke Gezondheidszorg
Maatschappelijke Innovatie Agenda (Veiligheid)
Military Satellite Communications
Militair Invaliditeitspensioen
Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Medische Keuringen
Midden- en Kleinbedrijf
Midlife Upgrade
Militair Oorlogs- of Dienstslachtoffer
Mortier Opsporingsradar
Memorandum of Understanding
Materieelprojectenoverzicht
Modernized Target Acquisition and Designation Sight
Maritime Task Force/Mentoring Task Force
Mobiel Toezicht Veiligheid
Noord-Atlantische Raad
North Atlantic Treaty Organisation
Nationale Reserve
Naval Force
Noord-Atlantische Verdragsorganisatie
Nationale Bijdrage aan ISAF-staven
NATO Computer Incident Response Capability
Nationaal Cyber Security Center
Nationale Datalink Managementcel
Nationale Inlichtingen Cel
Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid
Nederlands Instituut voor de Militaire Historie
Nederland
Nederlandse Defensie Academie
Netherlands Maritime Force
Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium
Netherlands Liaison Team CENTCOM

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

120

Bijlagen

NRF
NSE
NTM-A
NTM-I
O&T
OAD
OD
OG
OGRV
OIV
OOCL
OZD
PA
PALS
PDC
PGM
PGU
PI
PPS
PRISMO
PSFD
PTG
PTSS
PZH
QRA
R&D
RBV
RBZ
RC
RDTF
RGD
ROC
RPE
RWT
RZO
SAP
SAR
SBIR
SBK
SDD
SHF
SIGINT
SKIA
SLA
SNMG
SPEER
SSM
SSO
SSR
STARS
SZVK
TACF
TACTIS
TFU

NATO Response Force
National Support Element
NATO Training Mission – Afghanistan
NATO Training Mission – Iraq
Oefeningen & Trainingen
Operationele Aanpassingen Diemaco
Operationele doelstelling
Operationeel Gereed
Object Grondverdediging
Operationele Informatievoorziening
Operationeel Ondersteuningscommando Land
Onderzeedienst
Palestijnse Autoriteit
Project Aanpassingen Legacy Speer
Producten- en Dienstencatalogus
Precision Guided Munition
Persoonsgebonden Uitrusting
Prestatie-Indicator
Publiek-Private Samenwerking
Prospectie in stressgerelateerd militair onderzoek
Production, Sustainment and Follow on Development
Police Trainings Group
Post-Traumatisch Stress Syndroom
Pantserhouwitser
Quick Reaction Alert
Research and Development
Rijksbegrotingsvoorschriften
Raad Buitenlandse Zaken
Regional Command
Redeployment Taskforce
Rijksgebouwendienst
Regionaal Opleidingscentrum
Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek
Rechtspersoon met een wettelijke taak
Raad voor civiel-militaire Zorg en Onderzoek
Systemen, Applicaties en Producten
Search and Rescue
Small Business Innovation Reseach
Sociaal Beleidskader
System Development and Demonstration
Super High Frequency
Signals Intelligence
Strategische Kennis- en Innovatieagenda
Service Level Agreements
Standing NATO Reaction Force Maritime Group
Strategic Process and Enterprise Resource Planning
Enabled Reengineering
Single Service Management
Shared Service Organisatie
Security Sector Reform
Sensor Technology Applied in Reconfigurable Systems
for Sustainable Security
Stichting Ziektekostenverzekering Krijgsmacht
Transportable Air Control Facility
Tactische Indoor Simulation
Task Force Uruzgan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

121

Bijlagen

TITAAN
TNO
TU
UAS
UIM
UMS
UN
UNAMID
UNMIS
UNODC
UNTSO
USCENTCOM
VAO
VCMS
VHF
VN
VNVR
VOSS
VPD
VTE
WGO
WIA
WIV
WVO
ZBO
ZVW

Theatre Independent Tactical Army and Airforce Network
Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek
Technische Universiteit
Unmanned Aerial Systems
Unit Interventie Mariniers
Unmanned Maritime Systems
United Nations
United Nations African Union Mission in Darfur
United Nations Mission in Sudan
United Nations Office on Drugs and Crime
United Nations Truce and Supervision Organisation
United States Central Command
Verslag Algemeen Overleg
Verbetering Civiel Militaire Samenwerking
Very High Frequency
Verenigde Naties
Verenigde Naties Veiligheidsraad
Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem
Vessel Protection Detachment
Voltijdsequivalent
Wetgevingsoverleg
Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen
Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten
Wet Veiligheidsonderzoeken
Zelfstandig Bestuursorgaan
Zorgverzekeringswet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 X, nr. 2

122