Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

19 637

Vreemdelingenbeleid

31 839

Jeugdzorg

Nr. 1534

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR IMMIGRATIE, INTEGRATIE EN
ASIEL
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 mei 2012
Zoals verzocht door uw Kamer (Handelingen II 2011/12, nr. 62, item 9,
blz. 16), geef ik met deze brief een reactie op het op 8 maart jl. verschenen
rapport van de Kinderombudsman «Wachten op je Toekomst». Tevens doe
ik met deze brief mijn toezegging uit het Algemeen Overleg van 21 maart
jl. (Kamerstuk 29 325, nr. 60) gestand1.
Reactie rapport «Wachten op je Toekomst»
Ik heb met interesse kennis genomen van het rapport. De Kinderombudsman stelt in zijn rapport het begrip «het belang van het kind»
centraal. Dit belang koppelt de Kinderombudsman in zijn onderzoek aan
het IVRK en in het bijzonder aan de volgende artikelen: dat een kind zich
kan ontwikkelen (artikel 6 IVRK), een eigen identiteit kan ontwikkelen en
houden (artikel 8 IVRK), het recht op bijzondere bescherming (artikel 22
IVRK) en dat er zorg wordt gedragen voor zijn gezondheid (artikel 24
IVRK). Naar de mening van de Kinderombudsman worden deze belangen
onvoldoende meegewogen in vreemdelingrechtelijke procedures en
beleid. Het advies van de Kinderombudsman is om deze belangen in
individuele gevallen te laten prevaleren in de toelatingsbesluiten en
daarvoor in de procedure een voorziening te creëren. De Kinderombudsman benadrukt dat met name langdurig verblijf van kinderen die
alsnog moeten terugkeren, leidt tot inbreuk op de bovengenoemde
artikelen. In de bijlage2 bij deze brief ga ik in op de specifieke aanbevelingen van de Kinderombudsman. Hieronder volgt een reactie op de
hoofdlijnen van het advies.

1
Toezegging uit het AO van 21 maart jl. om in
de reactie op het rapport van de Kinderombudsman in te gaan op de opvang van
kinderen in relatie tot Europese verdragen en
richtlijnen.
2
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Net als de Kinderombudsman ben ik van mening dat langdurig verblijf
van kinderen zonder verblijfsrecht in Nederland niet wenselijk is. Mijn
beleid is er daarom ook op gericht dat te voorkomen. Zoals ook de
Kinderombudsman constateert, zijn hierin in het recente verleden al
stappen in de juiste richting gezet, bijvoorbeeld met de verbetering van de
asielprocedure medio 2010.

kst-19637-1534
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 19 637, nr. 1534

1

In het rapport wordt beschreven dat er in Nederland grote groepen
kinderen zijn, die al jaren in onzekerheid verkeren. Met de Kinderombudsman erken ik dat voor kinderen een jarenlang verblijf in asielzoekerscentra een gevoel van onzekerheid met zich kan meebrengen en mogelijk
zelfs kan leiden tot schade. Dit moet dan ook zoveel mogelijk worden
voorkomen.
Daarbij merk ik op dat dit gevoel van onzekerheid aanwezig kan zijn terwijl
er feitelijk afwijzend is beslist op één of meerdere toelatingsaanvragen.
Dat ouders van de kinderen (of derden in de omgeving van kinderen)
besluiten Nederland niet te verlaten ondanks deze afwijzing(en), ook na
bekrachtiging door de rechter hiervan, is niet in het belang van de
kinderen, constateer ik met de Kinderombudsman.
Snelle terugkeer na afwijzing van de aanvraag, zeker van gezinnen met
kinderen en amv’s, is dan ook van belang. Hierbij is de inzet van de ouders
en derden in de omgeving van kinderen essentieel. Voor het geval
terugkeer niet mogelijk is, ondanks de inspanningen van de vreemdeling,
bestaat er een buitenschuldbeleid. Verder beschik ik over het instrument
discretionaire bevoegdheid voor individuele gevallen waar sprake is van
schrijnendheid. Ik meen dat de Nederlandse overheid hiermee haar
verantwoordelijkheid neemt voor de belangen van deze kinderen.
De Kinderombudsman stelt echter, met zoveel woorden, dat het Nederlandse vreemdelingenbeleid niet voldoet aan de verplichtingen die voor
Nederland voortvloeien uit het IVRK en niet in lijn is met Europese
rechtspraak. Deze stelling is onjuist. Nederland voldoet wel aan de
verplichtingen voortvloeiend uit het IVRK. In de bijlage ga ik specifiek in
op de door de Kinderombudsman gedane aanbevelingen, en daarmee
tevens op de conclusies van het rapport. Ik merk daarbij op dat het belang
van het kind, dat als uitgangspunt van het gehele IVRK kan worden
gezien, door verdragsstaten steeds geconcretiseerd dient te worden in
beleid en regelgeving. Daarbij is het belang van het kind niet het enige
belang, maar dient een afweging plaats te vinden tussen het belang van
het kind en overige belangen, zoals het functioneren van de vreemdelingenketen en het behouden van maatschappelijk draagvlak voor
asielbescherming.
Het spreekt voor zich dat bij de asielaanvraag primair de noodzaak tot
bescherming wordt getoetst. Dat een kind in Nederland geworteld is, of
dat een kind een – materieel – betere toekomst in Nederland heeft dan in
zijn herkomstland, leidt niet zonder meer tot toelating als overigens niet
aan de voorwaarden voor verblijf wordt voldaan.1 Een geloofwaardig
vreemdelingenbeleid en een goed functionerende vreemdelingenketen is
naar mijn overtuiging niet meer mogelijk als langdurig verblijf doorslaggevend wordt.

1
Zie ook het advies van de Raad van State bij
het initiaitefwetsvoorstel Spekman/
Voordewind.

Europese jurisprudentie wordt door mij vanzelfsprekend geïmplementeerd in beleid als ik constateer dat mijn beleid hiermee niet (meer) aan
zouden voldoen. Ik volg de Kinderombudsman niet in het standpunt dat
het Nederlandse beleid en de Nederlandse praktijk hiermee niet in lijn
zouden zijn. Ik wijs er op dat het EHRM in het kader van toetsing aan
artikel 8 EVRM de belangen van kinderen meeweegt in haar jurisprudentie, maar dat artikel 8 EVRM geen recht op toelating verschaft voor
kinderen en hun ouders. De door de Kinderombudsman aangehaalde
jurisprudentie ziet steeds op de situatie waarin de vreemdeling wordt
gescheiden van rechtmatig verblijvende personen, met wie deze een
gezinsleven heeft. Artikel 8 EVRM vereist dan een proportionaliteitsafweging bij verblijfsbeëindiging. Deze situatie dient te worden onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 19 637, nr. 1534

2

scheiden van een recht op eerste toegang van een volledig gezin of een
alleenstaande minderjarige vreemdeling.
Daarnaast oordeelt de Kinderombudsman dat de belangen van kinderen
beter zijn gewaarborgd in het familie- en jeugd(straf)recht dan in het
vreemdelingenrecht.
Het belang van het kind, dat als uitgangspunt geldt voor het gehele IVRK,
dient zoals gezegd door verdragsstaten nader geconcretiseerd te worden
in beleid en regelgeving. Al naar gelang de context verschilt, dient aan het
belang van kinderen op uiteenlopende wijze vorm te worden gegeven. Het
familierecht, jeugdstrafrecht en vreemdelingenrecht spelen zich in
verschillende contexten af. In zijn algemeenheid kan gesteld worden dat
het familie- en jeugdstrafrecht meer dan het vreemdelingenrecht
betrekking heeft op rechtstreeks ingrijpen door de overheid in het
gezinsleven en de persoonlijke levensfeer van minderjarigen. Dit verklaart
waarom ook de weging en procedures rond het belang van het kind op
verschillende wijzen vorm hebben gekregen. In het vreemdelingenrecht
gaat het primair om de vraag of een gezin, inclusief kinderen, of een
alleenstaande minderjarige vreemdeling voor toelating in aanmerking
komt of dient terug te keren. Het enkele feit dat een vreemdeling een kind
is, of een kind heeft, kan hierbij, zoals hiervoor uiteengezet niet zelfstandig
als toelatingsgrond gelden.
Ik hecht eraan te benadrukken dat de Kinderombudsman waardevol
onderzoek heeft verricht, dat laat zien hoe belangrijk het is om kinderen
niet lang in onzekerheid te laten. Deze conclusie deel ik. De recente
oproep van de Kinderombudsman om een uitzettingsstop voor langverblijvende asielkinderen, verhoudt zich niet met de – ook door de Kinderombudsman zelf voorgestane – centrale gedachte om vreemdelingen
sneller duidelijkheid te geven over hun perspectief.
Door een uitzettingsstop in te stellen, waarbij zowel de duur als het
perspectief voor de betrokkenen onduidelijk zijn, wordt juist de duur van
het verblijf verlengd en de hoop en de onzekerheid gevoed. Dit is niet in
het belang van de betrokken kinderen.
Conclusie
Nederland respecteert de internationaalrechtelijke regels ten aanzien van
de rechten van het kind en brengt ze in de praktijk. Om de spiraal van
doorprocederen en het ontstaan van schrijnende situaties te doorbreken
en voorkomen, is het noodzakelijk om duidelijk en consequent te zijn. Een
humaan beleid zet in op het voorkomen van situaties van worteling en
schrijnendheid, in plaats van deze situaties te stimuleren door uitzicht te
bieden op verblijfsvergunningen vanwege langdurig verblijf zonder dat
bescherming noodzakelijk is. Ik zet in op het verkorten en stroomlijnen
van procedures, die zorgvuldig worden uitgevoerd, in combinatie met een
duidelijk beroep op de verantwoordelijkheid van mensen zelf. Daarmee is
het belang van kinderen in het vreemdelingenbeleid uiteindelijk het best
gediend.
De minister voor Immigratie, Integratie en Asiel,
G. B. M Leers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 19 637, nr. 1534

3