Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet, het Wetboek van Strafvordering en het
Wetboek van Strafrecht ter regeling van de
bevoegdheid van de burgemeester en de bevoegdheid van de officier van justitie tot het treffen van
maatregelen ter bestrijding van voetbalvandalisme,
ernstige overlast of ernstig belastend gedrag
jegens personen of goederen (maatregelen
bestrijding voetbalvandalisme en ernstige overlast)
(31467).
De algemene beraadslaging wordt geopend.
©
Mevrouw Kuiken (PvdA): Voorzitter. Iedereen heeft het
recht nodig van een veilige buurt, ongeacht waar je
woont of wat je afkomst is. Specifiek jeugdbeleid, een
plek waar je mag hangen, goed onderwijs en gezinsbegeleiding vormen onder meer de sleutel om jeugdoverlast en criminaliteit tegen te gaan. Echter, als
overlast hardnekkig is en jongeren doelbewust over de
schreef gaan, moet je ook kunnen ingrijpen. Bovendien
moet voorkomen worden dat door de overlast van
enkelen vele kinderen en jongeren niet meer veilig op
straat kunnen spelen en lopen. Maatwerk is daarbij het
sleutelwoord, afhankelijk van het individu en de aard van
de overlast, van licht preventieve tot zwaardere,
repressieve maatregelen. De maatregelen in dit
wetsvoorstel dragen daaraan bij.
Ook zetten zij een belangrijke mijlpaal om voetbalvandalisme, hooligans, tegen te gaan. Daarom ook de
complimenten aan de collega-Kamerleden Spekman,
Atsma en Zijlstra, die mede aan het initiatief van dit
wetsvoorstel hebben gestaan, en waardering voor de
ministers die op een voortvarende manier dit onderwerp
hebben aangepakt om overlast en voetbalvandalisme
aan te pakken.
Op een zestal punten heb ik nog vragen en wensen.
Het betreft het niet-ontvankelijk verklaren van bezwaar –
dat zal ik later uitleggen – een individuele avondklok voor
12-minners, het dwangbevel voor burgemeesters, de
voorbereidende handelingen als het gaat om voetbalvandalisme, de woonoverlast en tot slot de uitvoering
van dit wetsvoorstel.
Het wetsvoorstel maakt het mogelijk om een gebiedsverbod op te leggen, bijvoorbeeld aan een jongere om in
een bepaald gebied voor de duur van drie maanden – of
langer, of korter – niet te komen. De behandeling van het
bezwaar duurt gemiddeld zes weken. In Nijmegen werd
het bezwaar dat een jongere had ingediend tegen een
gebiedsverbod omdat hij ten tijde van het afkondigen
daarvan niet daar aanwezig kon zijn in verband met
vakantie niet-ontvankelijk verklaard, omdat de termijn
van het gebiedsverbod al was verstreken, namelijk twee
weken. Twee weken versus zes weken die het duurt om
het te behandelen.
Dit vinden wij geen goede ontwikkeling, omdat het
gebiedsverbod weliswaar niet in het strafdossier wordt
opgenomen, maar wel in het politieregister wordt
vermeld en ook zal worden doorgebrieft naar het
veiligheidshuis. Wij vinden dat een onbevredigende
oplossing. Juridisch vergt dit misschien nog wel wat
denkwerk, maar wij vragen toch aan de minister om

Tweede Kamer

Bestrijding voetbalvandalisme

hiervoor een oplossing te zoeken. Graag krijg ik een
reactie van het kabinet op dit punt.
Het tweede betreft de avondklok. Burgemeesters
hebben nu de bevoegdheid om een avondklok in te
stellen. Dit is een algemene maatregel, die bijvoorbeeld
in Rotterdam en Amsterdam is toegepast en die zeer
vergaand is omdat het een hele wijk betreft en soms
misschien wel tienduizend gezinnen. Daarmee krijgen zij
de opdracht om voor een bepaald tijdstip binnen te zijn.
Echter, sommige kinderen onder de 12 jaar zou je wel
meer dwingend van straat willen houden, of op een
bepaald tijdstip, of van bepaalde plekken willen houden,
omdat ouders daarop op dit moment onvoldoende
toezien. Daarom is ons voorstel om de burgemeester de
bevoegdheid te geven, de betrokken ouders/verzorgers
van de wellicht in groepsverband veroorzakende
12-minners een bevel te geven dat zij erop moeten
toezien dat hun kinderen althans niet zonder begeleiding
’s avonds laat op straat zijn of zich op plekken bevinden
waar zij niet horen te zijn. Indien de ouders/verzorgers dit
bevel niet naleven, dan levert dit een mogelijkheid op
om tot verplichte opvoedingsondersteuning te komen.
Daarmee is deze specifieke avondklokregeling een
opmaat in het pakket van preventieve maatregelen om
ouders en kinderen te begeleiden.
De heer Anker (ChristenUnie): Ik heb vanmorgen met
interesse dit voorstel zien binnenkomen. Het heeft mij
wat verbaasd. Wij hebben vorige week een algemeen
overleg gehad over de aanpak van 12-minners. Toen
kwam ook de problematiek ter sprake van kinderen die te
laat op straat zijn. Toen hebben wij afgesproken dat de
politie in die zin kan ingrijpen dat zij kinderen naar huis
brengt als zij die aantreft en dat zij een melding doet bij
de jeugdzorg. Dit vanuit het idee dat dit echt iets is voor
de jeugdzorg en dat wij dit niet te veel bij de politie
moeten onderbrengen. Als ik mevrouw Kuiken zo hoor,
gaan wij vooral heel sterk met de politie ingrijpen in een
gezinssituatie. De burgemeester geeft de opdracht, maar
laat het de politie doen. Sterker nog, als de ouders niet
op een bepaalde manier de kinderen binnen houden, kan
daaraan zelfs verplichte opvoedingsondersteuning
vastzitten. Ik heb daarover enkele vragen. Waar is de
Raad voor de Kinderbescherming, die hierin een heel
belangrijke rol moet spelen of de Raad voor de Jeugdzorg? In dit soort zaken moet het belang van het kind
altijd centraal staan. Dat argument van openbare orde
fietsen wij direct binnen als het gaat om bijvoorbeeld
opvoedingsondersteuning en jeugdzorg. Volgens mij zijn
dit nu net zaken waarop Nederland internationaal in
Europa kritiek heeft gekregen.
De voorzitter: Mijnheer Anker, dit duurt echt te lang.
De heer Anker (ChristenUnie): Ik heb hierop behoorlijk
wat kritiek. Ik heb deze vraag en ik ben heel benieuwd
naar de eerste reactie van mevrouw Kuiken.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Hartelijk bedankt voor deze
vraag. De heer Anker kan wel zien hoe collegiaal wij zijn
doordat wij dit voorstel vanmorgen al hebben toegestuurd. Deze maatregel richt zich heel duidelijk op de
ouders van deze kinderen. Voor hen geldt het bevel om
zich volgens de regels te gedragen wanneer sprake is
van overlast. De maatregel moet ervoor zorgen dat zij
hun kinderen van straat houden, dat zij ervoor zorgen dat

11 maart 2009
TK 62

62-4954

Kuiken
hun kinderen zich niet op bepaalde plekken bevinden.
Het gaat er niet om dat een politieman of -vrouw een
kind weer thuisbrengt. Het gaat erom dat je via deze
maatregel ouders kunt aanspreken op hun verantwoordelijkheid en afspraken kunt maken om tot een gedragsaanwijzing te komen. Natuurlijk doe je dat niet via de
politie. Dat doet de burgemeester via jeugdzorg en de
Raad voor de Kinderbescherming, zoals wij dat ook op
andere terreinen hebben geregeld.
De heer Anker (ChristenUnie): Dat vind ik erg verwarrend. Er moet worden toegezien op de naleving van die
avondklok. Jeugdzorg patrouilleert niet in wijken, maar
de politie wel, volgens mij. Die zal de eerste zijn die
erachter komt. Dan lijkt mij die omweg via jeugdzorg niet
heel logisch. Afgezien daarvan: de politie gaat zich er in
feite mee bemoeien. Via de handhaving van de openbare
orde gaan wij ingrijpen in de opvoeding van kinderen. Bij
Jeugd en Gezin en het hele beleidsterrein wordt
gesproken over wel of niet achter de voordeur komen, of
die op een kier staat en of wij om de hoek mogen kijken,
maar mevrouw Kuiken trapt hem heel hard in. Zij zegt:
hoppakee, avondklok, uw kinderen houden zich er niet
aan, dus verplichte opvoedingsondersteuning.
Mevrouw Kuiken (PvdA): De heer Anker moet mij toch
uitleggen waar ik überhaupt het woord ″politie″ in de
mond heb genomen. Ik spreek over een bevel dat ik een
burgemeester wil geven om de ouders aan te spreken op
het gedrag van hun kinderen. Als daarvan melding wordt
gemaakt, is niet gezegd dat dit een melding bij de politie
is. Dit kan ook een melding zijn bij een andere instantie,
die deze vervolgens afhandelt. De heer Anker deed zelf al
de suggestie dat dit jeugdzorg zou moeten zijn. Daarvoor
sta ik open. Dat wordt in dit wetsvoorstel niet op die
manier voorgesteld.
De heer Anker zegt verder zelf dat het lastig is met al
die ouders en al die kinderen die je in de gaten moet
houden, maar het probleem met de huidige avondklok,
die is toegestaan en die wettelijk verder zal worden
verankerd, is dat die een heel breed instrument is. Ik zou
bijna zeggen: een Mosquito-instrument. Het treft een
heel grote groep mensen die in een wijk wonen: ouders
die misschien welwillend zijn en eenzelfde maatregel
opgelegd krijgen. Deze maatregel is juist heel specifiek.
Het zal om enkele gezinnen gaan, maar hij is wel
doeltreffend.
De voorzitter: Iets heel kleins, mijnheer Anker. U kent
allemaal de planning. Ik heb niemand daartegen bezwaar
horen maken.
De heer Anker (ChristenUnie): Mevrouw Kuiken spreekt
over het creëren van een strafbaar feit en over een
avondklok die door de burgemeester moet worden
ingesteld. Wij spreken vandaag over het bestrijden van
ernstige overlast, dus over het handhaven van de
openbare orde. Dan heb ik de som snel gemaakt. Daar
zal de politie een rol in spelen. Ik weet niet precies hoe
mevrouw Kuiken de avondklok wil handhaven, maar als
zij daarvoor jeugdzorgmedewerkers wil gebruiken, terwijl
die het al druk hebben met hun gewone dossiers, ben ik
benieuwd hoe zij dat wil doen.

kinderen die overlastgevend en crimineel gedrag
vertonen. Ik wil de ouders van die kinderen aanspreken
op hun verantwoordelijkheid. Dit is één van de instrumenten die daarbij kan helpen, maar niet het enige. Mijn
vraag straks over het gehele wetsvoorstel is hoe wij dat
gaan uitvoeren, wat het qua capaciteit kost en of wij dat
allemaal binnen het redelijke kunnen doen.
De heer Çörüz (CDA): Ook mijn fractie heeft eerder
aandacht gevraagd voor de 12-minners die nog laat over
straat zwerven. Het is een belangrijke kwestie, maar de
vraag is wel waar je voor kiest. In het debat over de
12-minners heeft het kabinet dit punt proberen te
tackelen door het voorstel over de avondklok in de Wet
op de jeugdzorg te organiseren. Ik krijg dat nog graag
bevestigd. Daarin wordt dat geborgd, maar mevrouw
Kuiken kiest nadrukkelijk voor de Gemeentewet. De
burgemeester moet in dat kader Bureau jeugdzorg
inschakelen, maar dat is geregeld in de Wet op de
jeugdzorg.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Het kan Bureau jeugdzorg zijn,
maar ook een samenspel van mensen. Belangrijk is dat
wij het op korte termijn gaan regelen. Er is nu een heel
brede avondklok, maar de aanpassing van de wet
hebben wij nog niet besproken in de Kamer. Ik ben voor
vaart en vooruitgang. Daarom kies ik ervoor om dit in
deze wet te verankeren. Ik heb het amendement nog niet
ingediend, al ligt dat al wel op mijn bureau. Ik wacht
eerst de reactie van het kabinet af.
De heer Brinkman (PVV): Even praktisch. De politie moet
straks in die wijken controleren en strafbare feiten
opsporen, althans mevrouw Kuiken zegt dat het strafbare
feiten zijn. De politie is dus straks een soort oppas.
Mevrouw Kuiken zegt dat dit niet het geval is, maar ik
heb nog nooit iemand van Bureau jeugdzorg of van de
Raad voor de Kinderbescherming ’s nachts om 24.00 uur
pleinen zien controleren op de aanwezigheid van
12-minners. Mevrouw Kuiken belast de politie met dit
voorstel extra. Ik wil weten hoe zij dat oplost. Zij zegt ook
dat het niet voldoen aan dat bevel door de ouders een
strafbaar feit oplevert. Het niet voldoen aan een bevel of
vordering is een strafbaar feit, maar dat moet wel
opzettelijk gebeuren.
De voorzitter: Denk aan uw stem, want anders wordt de
belasting misschien te veel.
De heer Brinkman (PVV): Hoe meer u mij laat praten,
hoe eerder u van mij af bent, voorzitter.
De voorzitter: Dat biedt kansen. Gaat u door.
De heer Brinkman (PVV): Het moet opzettelijk zijn, dus
dat is ook een wassen neus. Hoe gaat mevrouw Kuiken
dat oplossen? De ouders houden zich daar niet aan. Hoe
gaat mevrouw Kuiken ervoor zorgen dat ouders zich wel
aan zo’n bevel houden?

Mevrouw Kuiken (PvdA): Ik constateer dat kinderen
onder de 12 jaar laat op straat hangen, met oudere

Mevrouw Kuiken (PvdA): Als je overlast, verloedering en
criminaliteit wilt terugdringen, hoef je nooit meteen in te
zetten op het zwaarste instrument van bijvoorbeeld de
gevangenisstraf. Er is inmiddels een heel palet aan
maatregelen om overlast en criminaliteit te bestrijden.
Wij hadden al de avondklok, maar dat is een heel brede

Tweede Kamer

11 maart 2009
TK 62

Bestrijding voetbalvandalisme

62-4955

Kuiken
maatregel. Dit is een heel specifieke maatregel, gericht
op individuele gezinnen en ouders, zodat hun kinderen in
het gareel kunnen worden gehouden. Daarmee wordt het
ook beter behapbaar. Dat is het belangrijkste.
Dan de capaciteit van de politie. Het is de vraag of de
politie dit moet doen of een ander. Het wordt pas een
strafbaar feit op het moment dat een ouder zich er niet
aan houdt. Daarover kun je een gedragsbeïnvloedende
maatregel afspreken. De politie hoeft niet te handhaven,
in de zin van de avondklok of het op hun plek zijn van
kinderen. Hulpverleners, maatschappelijk werkers en
mensen erom heen constateren dat het niet goed gaat
met een kind en dat de regels niet worden gehandhaafd.
Dan heb je een sterker argument om mensen in de
gedragsbeïnvloedende sfeer te plaatsen. Vervolgens kan
er misschien worden gekomen tot een ondertoezichtstelling. Dan kom je in een strakker stramien terecht.
Mijn volgende punt betreft de dwangsom. Burgemeesters krijgen met dit voorstel de mogelijkheid tot het
opleggen van een gebiedsverbod en een meldplicht. Bij
het niet naleven hiervan kan de rechter achteraf een
geldboete opleggen. Dit instrument kan wellicht worden
verstrekt door de mogelijkheid te creëren om vooraf al
een dwangsom van een x-aantal euro op te leggen,
opdat degene die een meldplicht of een gebiedsverbod
opgelegd heeft gekregen, weet dat hij voor zoveel euro
aan de bak is als hij een overtreding begaat. Dit zou sterk
preventief kunnen werken. Is er geen sprake van een
overtreding, dan is er natuurlijk niets aan de hand.
Juridisch gezien begrijp ik heel goed dat dit voorstel
niet onomstreden is. Ik zal dan ook niet om een
amendement verzoeken. Wel wil ik de regering vragen of
zij bereid is om in alle openheid te onderzoeken of dit
een gangbare weg is, met name omdat ik mij gesteund
voel door een aantal bestuursrechters die ik heb
gesproken. Bovendien heeft een aantal bestuurders en
burgemeesters aangegeven dit een instrument te vinden
dat het waard is om te onderzoeken.
Dan de voorbereidingshandelingen ten aanzien van
voetbalvandalisme en hooligans. De VVD-fractie zal
namens de fracties van het CDA en de PvdA een
amendement indienen om ook de voorbereiding van
openlijke geweldpleging strafbaar te stellen. Dat is thans
niet mogelijk, zoals wij gezien hebben bij de rellen in
Beverwijk waar hooligans met elkaar op de vuist wilden
gaan. De politie wilde ingrijpen, maar de voorbereidingshandelingen konden niet strafbaar worden gesteld. Stel
dat hooligans nu druk aan het sms’en en het internetten
zijn en zij maken afspraken om vanavond op het
Malieveld te gaan knokken. Stel dat de politie dat weet
en een en ander zou kunnen verhinderen. Wij kunnen
hier dan echter niets tegen doen. Dat vinden wij een
kwalijke zaak. Graag zouden wij het wetsvoorstel op dit
punt aangepast zien.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Stel dat het amendement
van het CDA, de VVD en de PvdA wordt aangenomen. Ik
vraag mij af op welk moment de politie dan moet
ingrijpen. Wanneer word je veroordeeld voor het
versturen van een sms’je waarin je iemand al dan niet bij
wijze van grap oproept om een partijtje te gaan matten?

Mevrouw Ouwehand (PvdD): De handeling zelf is dus
toch strafbaar, ook al heb je je plannen ingetrokken of
heb je een en ander bij wijze van grap gedaan?
Mevrouw Kuiken (PvdA): Indien sprake is van handelingen die zeer waarschijnlijk zullen leiden tot uitvoering en
de politie moet ingrijpen om te voorkomen dat het
werkelijk tot geweldpleging komt. Wij zien het in heel
veel steden. Ik ga zelf wel eens mee met de politie. Het is
dan altijd heel erg spannend of wij er op tijd bij zijn om
bepaalde groepen hooligans uit elkaar te halen. Op dat
moment zou je willen ingrijpen.
De heer De Wit (SP): De veronderstelling van mevrouw
Kuiken om voorbereidingshandelingen strafbaar te
stellen betekent dat je mensen moet afluisteren, moet
tappen. Hoe zit dat? Immers, hoe weet de politie het
anders? Er moet dus al iets geregeld zijn. Bovendien
kennen wij bijvoorbeeld het instrument van bestuurlijk
ophouden. Als je twee autobussen ziet komen aanrijden
op het Malieveld en je weet dat er geknokt gaat worden,
dan kun je deze bussen gewoon naar een andere plek
leiden. Dan hoeft er helemaal geen probleem te zijn. De
vraag is dus: hebben wij dit nodig? En, zo ja, hoe doet
men dit vooraf? Hoe wil mevrouw Kuiken dit regelen?
Heeft men dit middel wel nodig om het zover te laten
komen?
Mevrouw Kuiken (PvdA): Ik bedank de heer De Wit voor
dit voorbeeld. Hierbij gaat het om een voorbereidingshandeling waarvan je zou willen dat je er iets mee kunt
doen en je tot vervolging kunt overgaan. Het gaat erom
dat je, als het moet, meeleest en meeluistert naar
internetgesprekken en telefoongesprekken. Men moet
eens kijken naar de sites van de verschillende voetbalclubs, met name die van de supportersverenigingen. Wat
daar allemaal plaatsvindt en waartoe dat allemaal leidt
waardoor de openbare orde in gevaar komt! Gevechten
verplaatsen zich van het stadion naar de woonwijk en de
weilanden met alle gevolgen van dien. Dit vraagt enorm
veel politie-inzet en – dit is het allerbelangrijkste – vergalt
het voetbalplezier van velen die nu met allerlei combitickets Nederland door moeten reizen.
De heer De Wit (SP): De vraag is of dit instrument nodig
is, waar er al zo veel instrumenten zijn; de burgemeester
heeft een noodverordening en ik noemde het bestuurlijk
ophouden al. Moeten de voorbereidingshandelingen dan
ook nog eens strafbaar worden gesteld? In dit geval is
dat wel buitengewoon lastig: als mensen afspraken
maken over het in elkaar zetten van een bom, zijn zij
redelijk duidelijk bezig, maar ga de voorbereidingshandelingen in dit geval maar eens beoordelen ...
Collega Ouwehand wees hier ook al op. Voorbereidingshandelingen waarvan niet bekend is of zij serieus
bedoeld zijn en of zij tot uitvoering zullen komen, wil
mevrouw Kuiken al strafbaar stellen.

Mevrouw Kuiken (PvdA): Als je via internet of via
sms’jes voorbereidingshandelingen treft om daadwerkelijk met elkaar op een bepaald tijdstip af te spreken met
geen ander doel dan vechten.

Mevrouw Kuiken (PvdA): De heer De Wit noemt twee
dingen. Het is inderdaad niet heel erg eenvoudig. Dat
zien wij ook bij alle andere wetgevingstrajecten waarbij
voorbereidingshandelingen al strafbaar zijn gesteld,
bijvoorbeeld bij seksuele misdrijven en terrorisme. Het is
dus niet uniek dat dit geen sinecure is. Het is ingewikkeld, maar niets doen terwijl je weet dat er wat gaat
gebeuren, is vreemd. Iedereen die weleens met de politie

Tweede Kamer

11 maart 2009
TK 62

Bestrijding voetbalvandalisme

62-4956

Kuiken
is meegelopen op een gemiddelde zaterdagnacht waarop
een goede voetbalclub in de stad was, weet dat er een
continue dreiging is. Het is een heel raar gegeven dat de
politie niets zou mogen doen op het moment dat bekend
is, door het onderscheppen van bepaalde berichten, dat
het bijna gaat escaleren.
De voorzitter: Dank u wel. U vervolgt uw betoog.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Mijn op een na laatste punt
betreft een omissie in de wet of althans een wens. Ik zie
dat het niet op deze manier geregeld wordt in de wet,
maar ik zou het wel graag geregeld willen zien. Het gaat
dan om de woonoverlast. De PvdA-fractie is van mening
dat bewoners recht hebben op veiligheid in eigen huis
en op ongestoord woongenot. Wij zijn ook van mening
dat de belangen van de huurder en de eigenwoningbezitter die overlast ondervinden, zwaarder wegen dan
de belangen van degenen die de overlast veroorzaken.
Zoals ik al zei, dit wetsvoorstel biedt op dit moment heel
weinig houvast om woonoverlast aan te pakken. Daarom
verzoeken wij de ministers om zo snel mogelijk de
evaluatie van de wet Victor en de wet Victoria die het
aanpakken van woonoverlast mogelijk maken, naar de
Kamer te doen toekomen, zodat op basis daarvan
aanvullende maatregelen genomen kunnen worden. Als
uiterste middel moet het mogelijk worden om ernstige
woonoverlast aan te pakken en ernstige overlastgevers
als het nodig mocht zijn definitief uit hun huurwoning of
tijdelijk uit hun koopwoning te zetten.
Mijn laatste punt betreft de uitvoering. Het gaat hier
om een mooi wetsvoorstel met goede handvatten en
middelen om overlast en voetbalvandalisme te bestrijden. Het allerbelangrijkste is echter de implementatie van
het wetsvoorstel. Graag hoor ik dan ook van de regering
hoe de implementatie zal verlopen, hoe het met de
capaciteit zit en welke kosten ermee zijn gemoeid.
De heer Anker (ChristenUnie): Mevrouw Kuiken geeft
volgens mij een redelijk vergaande opdracht aan het
kabinet. Het is een gevaar dat wij op de gebieden van
justitie en binnenlandse zaken zo erg gericht zijn op
veiligheid dat wij een aantal andere dingen vergeten,
zoals jeugdbescherming en in dit geval de woonbescherming die in de Woningwet is vastgelegd. Volgens
mij zijn de wetten Victoria en Victor heel erg gericht op
het kunnen ingrijpen op het moment dat er in een
bepaalde woonsituatie een probleem met de openbare
orde is. Zo’n anderhalf jaar geleden, aan het begin van
mijn carrière in deze Kamer, hebben wij dat zelfs
uitgebreid, zodat burgemeesters bijvoorbeeld kunnen
ingrijpen bij drugspanden. Gaan wij niet een beetje ver
door woonoverlast ook in die wetten te betrekken?
Mevrouw Kuiken (PvdA): Nee, dat gaan wij niet. Ik ben
inmiddels bezig een heel zwartboek te verzamelen met
verhalen van mensen die last hebben van particuliere
huurders, mensen waarvan het leven vergald wordt door
anderen waar niets aan gedaan kan worden, simpelweg
vanwege het feit dat die anderen een koophuis hebben.
Ik vind dat het woonrecht van één individu niet boven
het recht op veiligheid van velen gaat. Dat mag niet gaan
boven het recht op veiligheid en het recht om je veilig te
mogen voelen in je eigen woonomgeving. Ik zoek naar
instrumenten om ook dat aspect te kunnen aanpakken en

Tweede Kamer

Bestrijding voetbalvandalisme

die tientallen mensen in de wijken en de steden hun
woonplezier en hun veiligheid terug te geven.
De heer Anker (ChristenUnie): Ik constateer dat de
voetbalwet allang niet meer alleen over voetbal gaat,
maar over overlast in het algemeen. Ik zou het echt heel
gek vinden als wij in het staartje van dit debat zoiets heel
specifieks als handhaving en woonomgeving ook nog
eraan hangen. Ik ben zeer benieuwd naar de reactie van
het kabinet, want het wordt wel erg breed zo.
Mevrouw Kuiken (PvdA): De heer Anker maakt een
terecht punt. Ik wil woonoverlast niet specifiek in het
wetsvoorstel opnemen. Ik vraag het kabinet wanneer wij
de evaluatie krijgen, evenals een overzicht van welke
aanvullende maatregelen mogelijk zijn tegen woonoverlast, want dit wetsvoorstel biedt juist te weinig
instrumenten om dat aan te pakken. Ik realiseer mij dat ik
dit nu niet op deze manier moet doen. Toch vind ik het
een gemis. Ik vraag dus op welk moment wij dat op
andere manieren wel kunnen doen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik heb even uw betoog
afgewacht. U zei in het begin dat wij groepen hangjongeren moeten kunnen aanpakken als zij welbewust de
orde verstoren. Wij hebben daarover vragen gesteld, en
ik neem aan dat u die zorgen ook ziet, want wat is
precies overlast? Gepercipieerde overlast is iets heel
anders dan daadwerkelijk veroorzaakte overlast. Het
isoleren van individuen die daadwerkelijk overlast
veroorzaken is nog helemaal niet zo gemakkelijk. Wat je
wel ziet, en die trend wordt steeds duidelijker, is dat de
tolerantie voor gedragingen van jongeren op straat
steeds verder afneemt. Ik ben erg verbaasd dat het
kabinet geen waarborgen geeft om daarvoor goede
criteria te definiëren. Ik zou dus zeggen: laten wij dit
wetsvoorstel gewoon niet aannemen. U bent echter
enthousiast. Legt u mij dat eens uit.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Mevrouw Ouwehand stelt
meerdere vragen. Ik neem even een seconde om de
zaken op een rij te zetten. Wij hebben de methode-Beke,
die helder maakt in welke categorie overlastgevende
jongeren vallen: hinderlijk, overlastgevend en criminele
groepen. Er zitten veel jongeren op de publieke tribune.
Ik hoop dat zij in geen van die categorieën vallen.
Natuurlijk is het moeilijk precies te definiëren, maar ik
stel voor dat wij de hinderlijke groepen laten zitten en
ons focussen op die ernstig overlastgevende groep, want
daar hebben hulpverleners, politie en justitie de handen
al vol aan. Burgemeesters en officieren van justitie
vragen ook om aanvullende maatregelen, juist om deze
jongeren aan te kunnen pakken. Niet met het doel om ze
weg te zetten, maar wel om ervoor te zorgen dat je met
deze maatregelen, die je natuurlijk tijdelijk inzet, jongeren
helpt met een structurele oplossing, om ze weer naar
werk en school te begeleiden. Ik zou het probleem nooit
bagatelliseren. Daarvoor is het probleem echt te groot.
Je moet het ook niet overdrijven. Met 80% van de
jongeren gaat het fantastisch. Die hebben gewoon een
plek nodig om te hangen. Die hebben ook het recht
daartoe. Ik vind dat mensen af en toe overdreven zeuren.
Wij staan hier echter om een veiligheidsprobleem te
bespreken. Wij spreken hier niet over cultuur of over
jeugdbeleid, maar over veiligheidsbeleid. Ik moet dus
spreken over problemen die er toe doen.

11 maart 2009
TK 62

62-4957

Kuiken
Ten slotte, hoe harder wij de criteria maken op basis
waarvan je een beoordeling maakt van groepen en op
basis waarvan je bepaalt dat je een gebiedsverbod of
een meldingsplicht instelt, hoe meer ik daar achter sta.
Dat zal ik ook altijd stimuleren.

De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Ik dank de
collega’s voor het feit dat mijn naam op de sprekerslijst
mocht stijgen, zodat ik nu het woord kan voeren en
straks naar een ander overleg kan. Mijn fractie vond dit
namelijk een zodanig belangrijk wetsvoorstel dat wij bij
de behandeling ervan vandaag graag een inbreng wilden
leveren.
Er wordt wel eens gezegd dat topsport verbroederend
werkt. Dat is zeker wel eens het geval, maar vaak is
sprake van ernstige overlast, geweld en rellen als
supportersgroepen elkaar ontmoeten. Dan is het zaak om
oog te hebben voor die kant van de zaak. Zo broederlijk
gaat het er vaak helemaal niet aan toe. In de stukken
wordt daarnaast terecht verwezen naar criminele
antecedenten, wordt er gesproken over stevig gebruik

van alcohol en drugs en wordt er verwezen naar andere
probleemfactoren.
Voetbalvandalisme is een van de problemen waarover
wij het vandaag hebben, maar het gaat nu ook om
andere vormen van ernstige overlast. Of het nu gaat om
relschoppers in woonwijken of om relschoppers met oud
en nieuw: het is zaak om allerlei vormen van structurele
overlast aan te pakken. Niet alleen komt het aan op een
stevige bestraffing op het moment waarop iemand zich
schuldig maakt aan bepaalde misdragingen, maar ook op
de beschikbaarheid van voldoende preventieve instrumenten. Daarover gaat juist dit wetsvoorstel. Hiermee
willen wij verstoring van de openbare orde kunnen
voorkomen.
Wij hebben veel sympathie voor dit wetsvoorstel.
Hiermee worden bepaalde bevoegdheden geregeld. Wij
hebben echter nog wel een aantal vragen, ook over de
precieze reikwijdte en de betekenis van de in dit
wetsvoorstel opgenomen bevoegdheden. Allereerst wil ik
iets zeggen over de precieze waarde van de nieuwe
bevoegdheid van de burgemeester, de bevoegdheid die
komt bovenop de reeds bestaande bevoegdheid om
maatregelen te nemen. Ik denk dan vooral aan artikel
172, derde lid, van de Gemeentewet, ook wel de lichte
bevelsbevoegdheid genoemd. Wat is nog de precieze
betekenis van dit derde lid als er ook een artikel 172a
komt? In feite biedt artikel 172 in bepaalde opzichten de
burgemeester meer ruimte, omdat daarmee minder
expliciet en minder uitdrukkelijk iets wordt geregeld. Is
het ook de bedoeling van de bewindslieden om bij
overlast door één persoon meer mogelijkheden te bieden
om op te treden dan wanneer het om groepsgewijs
veroorzaakte overlast gaat? Kan de burgemeester van de
diverse bevoegdheden ook gebruik maken als het gaat
om 10- en 11-jarigen? Welke concrete mogelijkheden zijn
er om die groep aan te pakken? Juist bij het nieuwe
artikel hebben wij dus vragen over de lichte bevelsbevoegdheid.
Wij kennen ook nog de zeer zware bevoegdheden. Ik
noem in dit verband de artikelen 175 en 176 van de
Gemeentewet. Die betreffen de noodbevelen en de
noodverordeningen. Die bieden zelfs de ruimte om af te
wijken van de wettelijke voorschriften en impliceren een
zeer zware bevelsbevoegdheid. Begrijpen wij het goed
dat er nu een tussencategorie komt, een categorie voor
de zware bevoegdheid, de halfzware bevoegdheid of
welke aanduiding je hiervoor wilt bedenken? Is deze
tussencategorie echt nodig? Kan zij geen verwarring
oproepen? Ook over de precieze reikwijdte van artikel
172, derde lid, Gemeentewet kunnen namelijk
onduidelijkheden bestaan. De precieze reikwijdte is met
de jurisprudentie niet helemaal uitgekristalliseerd. Hierop
krijg ik graag een toelichting.
Voorzitter. Een ander aandachtspunt voor de SGPfractie betreft de samenloop van de bevoegdheid van de
burgemeester en die van de officier van justitie. Zij
krijgen op grond van dit wetsvoorstel beiden de
bevoegdheid om op te treden. De burgemeester om
verstoring van de openbare orde te voorkomen en de
officier van justitie om het plegen van nieuwe strafbare
feiten te voorkomen. Blijft niet het risico bestaan dat
beiden elkaars optreden afwachten, omdat bijvoorbeeld
de burgemeester van mening is dat het om strafbare
feiten gaat en de officier van justitie nog geen reden ziet
om op te treden? Doorgaans zullen zij er in goed overleg
wel uitkomen, maar betekent dit niet dat er in de praktijk

Tweede Kamer

11 maart 2009
TK 62

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Mijn grote bezwaar is dat
voortdurend de suggestie wordt gewekt dat het om
raddraaiers gaat, gemakkelijk te isoleren individuen, en
dat je die groepen met wetgeving en verruiming van de
bevoegdheden wel kunt aanpakken. Waar overheen
wordt gewalst, is het volgende. Er zijn nu situaties
waarin jongeren in een groepje van vier op straat staan.
Zij moeten zich identificeren, want die plicht is er al. Zij
doen niets verkeerd, maar hun ouders krijgen een brief
met de vraag of ze wel weten dat hun kinderen
hangjongeren zijn en of ze hen daar even op willen
aanspreken. Dat zijn concrete voorbeelden uit gemeenten. Dat gebeurt nu al. U wilt de bevoegdheden nog
verder verruimen. Waar is de zorg voor het recht van
jongeren om een plekje te hebben op straat, zonder te
worden aangesproken, zonder dat hun ouders worden
geïnformeerd over waar ze hebben gestaan? Ik mis de
waarborgen van de PvdA-fractie.
Mevrouw Kuiken (PvdA): De zorgen op dit punt zijn
groot en dat is onder andere de reden dat wij gezegd
hebben dat wij het niet ontvankelijk verklaren van
bezwaar na een bepaalde termijn niet gerechtvaardigd
vinden. Ik mag dan ook hopen dat ik u hiermee op mijn
pad vind. Wij hopen dus dat het verstrijken van een
termijn niet een reden zal zijn om het bezwaar niet
ontvankelijk te verklaren. Voorts wijs ik erop dat wij
zorgen hebben als het gaat om alle jongeren, maar ik sta
hier het wetsvoorstel inzake bestrijding van ernstige
overlast en voetbalvandalisme te behandelen. Ik heb het
dan over jongeren, maar ook over ouderen die veel
overlast in hun wijk veroorzaken en die terroriseren en
daarmee alle jongeren in een slecht daglicht stellen.
Door hun gedrag voelen de wijkbewoners zich niet meer
veilig. Ik zoek naar een instrument dat het mogelijk
maakt om die jongeren zo goed mogelijk te kunnen
aanpakken. Natuurlijk niet voor eeuwig. Wij willen juist
een tijdelijke maatregel en ervoor zorgen dat er
structurele oplossingen komen, dat de jongeren weer
kunnen worden begeleid naar werk en scholing en dat de
thuissituatie wordt hersteld. Dat is wat ik alle jongeren
gun.
©

Bestrijding voetbalvandalisme

62-4958

Van der Staaij
heel veel overleg, ook in de individuele situatie, nodig is?
Kan dit niet een belemmering opwerpen voor het
adequaat opereren? En wat moeten zij doen als later
blijkt dat de ander reeds gebruik gemaakt heeft van zijn
bevoegdheid in een onvoorziene situatie?
Vervolgens een opmerking over de reikwijdte van de
bevoegdheden. Het is de SGP-fractie niet duidelijk
geworden of het bevel alleen voor bepaalde tijdstippen
gegeven kan worden. Bijvoorbeeld bij een wekelijks
terugkerende onrust is een verbod om op bepaalde
tijdstippen ergens te komen niet ondenkbaar. De
samenloopregeling meldt dat als de officier van justitie
optreedt, de burgemeester dat niet meer hoeft te doen,
maar hoe zit het dan met de samenloop indien er sprake
is van een verbod om op een bepaald tijdstip ergens te
zijn? Letterlijk genomen mag een burgemeester op grond
van de samenloopregeling in dat geval niet meer
besluiten tot een vergelijkbaar verbod voor andere
tijdstippen. Is deze constatering juist en zijn de bepalingen ook zo bedoeld?
Het is opvallend dat de bevoegdheden van de
burgemeester niet gelden voor bijvoorbeeld overlast in
de trein. De burgemeester is daardoor afhankelijk van de
vervoerder. Vindt er bij dergelijke vormen van overlast,
bijvoorbeeld in supporterstreinen, wel altijd overleg
plaats met de burgemeester van de gemeente waar de
supporters de trein uitgezet worden? Ook hier is goede
afstemming noodzakelijk.
Tot slot een opmerking over de positie van de
burgemeester. De burgemeester krijgt steeds meer
bevoegdheden. Ook in het kader van dit wetsvoorstel
gebeurt dat. Daar is zeker ook reden voor. Wij kijken daar
niet negatief tegenaan, maar de vraag dringt zich wel op
hoe het zit met de samenhangende visie op de rol van
burgemeester ten opzichte van de openbare orde. Graag
hoor ik wat op dit punt de stand van zaken is, mede in
het licht van hetgeen daar eerder over is gezegd,
namelijk dat daar een verdere visie op ontwikkeld zou
worden.
©
De heer Çörüz (CDA): Voorzitter. De CDA-fractie maakt
zich sterk voor een Nederlandse samenleving. Steeds
vaker worden wij geconfronteerd met onacceptabel
gedrag. Nederlanders geven steeds vaker aan dat zij zich
zorgen maken over het gebrek aan respect en normbesef
en de verruwing van taal en gedrag. Dit geeft spanningen tussen mensen en groepen in de samenleving en
komt de betrokkenheid en saamhorigheid niet ten goede.
De CDA-fractie vindt dat de mensen zich meer betrokken
moeten voelen bij wat er om hen heen gebeurt.
Zelfcorrectie is vele malen sterker dan een normerende
overheid.
Waar sprake is van overlast, gaat het in feite om een
gebrek aan waarden en normen en een gebrek aan
onderling respect. Waarden en normen zijn de basisingrediënten voor een gezonde samenleving. Zij zijn
tevens essentieel onderdeel van een geslaagde aanpak
van overlast en verloedering. Maar helaas constateren
wij dat in Nederland reeds lange tijd sprake is van
onaanvaardbare vormen van overlast. Onlangs hebben
wij hier nog gesproken over de rellen in Gouda, Ede en
Nijmegen. Wij worden geconfronteerd met daden van
dierenactivisten, rellen rond oud en nieuw, het verstoren

van lampionnen- of sinterklaasoptochten en niet te
vergeten overlast voor winkeliers en homoseksuelen.
De CDA-fractie vindt dat met het hier te behandelen
wetsvoorstel een flinke stap in de goede richting wordt
gedaan. Daar zijn vele betrokkenen mee bezig geweest.
In de eerste plaats noem ik onze collega’s Spekman,
Zijlstra en Atsma, die de bouwstenen hebben geleverd
voor de aanpak van het voetbalvandalisme die in het
wetsvoorstel is gebreid.
De heer Pechtold (D66): De heer Çörüz spreekt van
″onaanvaardbare overlast″. Ik begrijp dat er door de
CDA-fractie een amendement zal worden ingediend om
de term ″ernstige overlast″ weg te halen en alle vormen
van overlast maar ″overlast″ te noemen. Kennelijk valt
het dan allemaal onder de definitie ″onaanvaardbaar″.
Nu sprak de heer Çörüz zojuist ook over Ede. Doelt hij
daarmee op het feit dat er vandaag in Ede geen bussen
rijden?
De heer Çörüz (CDA): Nee, daarmee doel ik op de
debatten die wij hier gevoerd hebben over de situatie in
Ede en Gouda. Toen ging het om groepen jongeren die
de boel verzieken, de orde verstoren, mensen intimideren en bedreigen, niet eenmalig, maar structureel. Op die
debatten doel ik.
De heer Pechtold (D66): Oké. Het gaat dus niet om het
feit dat er een bus niet rijdt omdat het een halfuur
duurde voordat de politie was gearriveerd.
De heer Çörüz gooit nu het begrip ″onaanvaardbare
overlast″ het debat in. Voor een deel gaat het om
overtredingen waarvoor wij op zichzelf genoeg wet- en
regelgeving hebben om op basis daarvan te kunnen
optreden. Wat zorgt ervoor dat de overlast voor de heer
Çörüz nu opeens ″onaanvaardbaar″ is? Nu heeft overlast
kennelijk wel degelijk een adjectief nodig, terwijl de
CDA-fractie een amendement heeft klaarliggen om het
woord ″ernstig″ weg te halen uit de term ″ernstige
overlast″.
De heer Çörüz (CDA): Het is heel praktisch. De consequentie van de woorden van de heer Pechtold lijkt te zijn
dat hij geen heil ziet in het voorstel dat nu voorligt. Mijn
fractie vindt dit een goede aanvulling, omdat een aantal
van die maatregelen thans niet zelfstandig kan worden
opgelegd, maar bijvoorbeeld als voorwaarde bij een
voorlopige schorsing. Dan moet je de voorlopige
schorsing afwachten en kun je niet in de voorfase een
aantal van de maatregelen die in dit voorstel worden
genoemd, zelfstandig opleggen. Daarom zie ik dit
voorstel als winst.
De heer Pechtold (D66): Ik wil niet in de casuïstiek gaan,
maar ik ben toch benieuwd hoe dat gedoe met de
bussen in Gouda – want daar doelt de heer Çörüz
kennelijk op – met deze maatregelen anders zou kunnen
worden aangepakt dan met het bestaande areaal aan
maatregelen. Volgens mij hebben zowel de korpsbeheerder als de korpschef in Gouda laten weten dat zij
wat dat betreft over voldoende middelen beschikten,
maar dat er ook andere dingen speelden. Kan de heer
Çörüz uitleggen wat hij bedoelt met de opmerking dat hij
staat voor de Nederlandse samenleving?
De heer Çörüz (CDA): De Nederlandse samenleving is

Tweede Kamer

Bestrijding voetbalvandalisme

11 maart 2009
TK 62

62-4959

Çörüz
gebaseerd op een aantal uitgangspunten, waarden en
normen die wij met elkaar delen. Bijvoorbeeld hoe wij
met minderheden omgaan, hoe wij met homoseksuelen
omgaan, hoe wij met elkaar omgaan, dat wij van elkaars
spullen afblijven, dat wij mensen met een keppeltje in
een bepaalde stad met rust laten. Als dergelijke
ordeverstoringen zich voordoen, spreek ik heel specifiek
over de regels van de samenleving die wij met elkaar
delen.
De heer Pechtold (D66): Valt daar dan ook onder dat er
eerst iets moet zijn misgegaan voordat je optreedt? Valt
daar ook onder dat je het bestaande instrumentarium
moet aanpakken en moet voorkomen dat je in de
bureaucratie en regels vlucht en als overheid een soort
maakbaarheid uitstraalt, vooral in Den Haag, terwijl men
er op lokaal niveau voor moet zorgen dat een buschauffeur die in de problemen komt niet een half uur moet
wachten voordat hij een agent ziet?
De heer Çörüz (CDA): Ik wens de heer Pechtold veel
succes als hij wil wachten tot er iets mis is. Ik zou willen
dat wij dat niet doen. Als wij met de aanpak van
terrorisme of zaken die gerelateerd zijn aan terrorisme
wachten tot er iets mis is, wens ik hem veel succes. Juist
door proactief op te treden tegen voetbalhooligans
hopen wij schade aan mensen, manschappen en
materieel te voorkomen. De heer Pechtold mag van mij
wachten, maar ik wil ingrijpen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik vraag mij af hoe je
iemand preventief kunt definiëren als een persoon die
overlast veroorzaakt. Ik heb echter nog een andere vraag.
De heer Çörüz zegt dat wij een einde moeten maken aan
ernstige vormen van overlast. Ik neem aan dat ik daaruit
mag afleiden dat zijn fractie er alles aan zal doen om dat
te bereiken. Wat is zijn oordeel over de aanbevelingen
van de AIVD over dierenrechtenactivisme? Ik mag toch
aannemen dat hij die rapporten serieus leest?
De heer Çörüz (CDA): Mijn fractie heeft er niets op tegen
als mensen opkomen voor dierenrechten, maar zij heeft
er wel veel moeite mee – en naar mijn mening heel
Nederland met ons – als dat aanleiding is om mensen te
bedreigen en te intimideren, hun spullen te verbranden
of bedrijven te hinderen. Dan lopen wij tegen de grenzen
aan van wat wij tolereren. Dat accepteert mijn fractie
niet.

van de weg staan, moeten wij niet wachten tot er
bepaalde zaken zijn gebeurd. Het zou ons een lief ding
waard zijn als er proactief kan worden opgetreden tegen
dierenactivisten, voetbalhooligans of andere relschoppers en mensen die de orde verstoren.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik zal het voor de laatste
keer concreet maken. De AIVD heeft al in 2004 geconstateerd dat bijvoorbeeld de gesloten cultuur van dierproeven, waardoor wij er niets van weten en de praktijk
niet kunnen toetsen, het klimaat voor dierenactivisme
niet ten goede zou komen. De wet die proefdieren moet
beschermen, is zo ongeveer de enige wet in Nederland
die niet kan worden getoetst. Toen is de Wet op de
dierproeven geëvalueerd en heeft de AIVD gezegd dat de
aanbevelingen moesten worden overgenomen, omdat
deze het allemaal ten goede konden keren. Wie staat dat
nu tegen te houden? Het CDA! Wat is het CDA er nu aan
gelegen om die overlast te bestrijden? Wil het alleen
repressie of moeten de problemen echt opgelost
worden?
De heer Çörüz (CDA): Voorzitter, gekker moet het toch
niet worden! Het feit dat bepaalde zaken misschien
gesloten zijn, zou een argument zijn voor dierenactivisten
of extremisten om de boel op te blazen! Dat kan toch
niet! Zolang dierenactivisten binnen de wet manifesteren
en demonstreren, zal niemand in Nederland daar iets
tegen hebben. Wij zien echter ernstige vormen van
bedreiging en intimidatie. Ik wijs bijvoorbeeld op het
opblazen van auto’s. Er zijn nota bene dierenactivisten
die uit Engeland hiernaartoe komen. Dan ligt er toch wel
degelijk een taak voor de wetgever en mevrouw
Ouwehand is ook medewetgever. Dan kan ook deze wet
wat ons betreft – en liefst zo proactief mogelijk – daar
een middel tegen vormen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Daar gaat het niet om,
maar ik hoorde het CDA zeggen dat de AIVD op het
achterhoofd is gevallen!

De heer Çörüz (CDA): Ik vraag mij af of ik de vraag wel
goed begrijp. Als dierenactivisten aan de verkeerde kant

De heer Çörüz (CDA): Voorzitter. Volgens mij wil de
collega alleen maar horen wat zij wil horen. Naar mijn
idee heb ik mijzelf daar duidelijk in gemaakt.
Ik wil een compliment maken aan het kabinet. Er is
een lijvig aantal vragen gesteld, ook door de collega’s,
door de departementen maar ook bijvoorbeeld door de
voetbalclubs. Zij zijn al gestart met een aantal aanbevelingen. Ik sprak al over het voorstel van de heren Zijlstra,
Spekman en Atsma. Een aantal voorstellen zou in dit
wetsvoorstel kunnen worden ingebreid. Over het
voetbalvandalisme wil ik dadelijk nog een paar opmerkingen maken.
Als wij een wetsvoorstel maken, moet dat helder zijn.
Het moet ook onverbiddelijk zijn, niet alleen voor de
uitvoerders in de zin dat het helder moet zijn. Ook voor
degenen die wij voor ogen hebben, de potentiële
raddraaiers, moet duidelijk zijn wat kan en wat niet kan.
Ik hoop dat wij over niet al te lange tijd de successen van
dit voorstel kunnen incasseren. Nogmaals, velen hebben
daaraan bijgedragen. Toch wil ik een aantal suggesties
ter verbetering doen.
Wat betreft de bevoegdheden van de burgemeester
zijn er heel veel bestanddelen. Hoe meer bestanddelen er
zijn, hoe meer verzwarende omstandigheden er moeten
zijn om het te bewijzen. Dat heb ik als jurist altijd

Tweede Kamer

11 maart 2009
TK 62

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Dit was de vraag niet. Het
zal duidelijk zijn dat ook de Partij voor de Dieren van
mening is dat de strijd voor de rechten van dieren
binnen de kaders van de wet moet plaatsvinden. Dus
daarover bestaat geen discussie. De AIVD heeft een
aantal aanbevelingen gedaan over het klimaat waarin
dierenactivisme de verkeerde kant of de slechte kant kan
opgaan. Ik hoor mevrouw Kuiken nu achter mij vragen of
dit relevant is. Ja, dit is relevant als wij spreken over een
wetsvoorstel dat beoogt om de bevoegdheden nog
verder te verruimen. De CDA-fractie is er blijkbaar op uit
om de overlast te verminderen. Wat heeft zij eraan
gedaan om het klimaat voor dierenactivisme de goede
kant op te sturen?

Bestrijding voetbalvandalisme

62-4960

Çörüz
geleerd. Dat kan allerlei ingewikkelde bewijsrechtelijke
problemen met zich brengen. Mijn eerste suggestie is
dan ook om in het artikel over de burgemeester het
bestanddeel ″herhaaldelijk″ te schrappen. Ik heb daartoe
ook een amendement ingediend. Er moet namelijk steeds
sprake zijn van ″herhaaldelijke″ en ″ernstige″ overlast en
verstoring in groepsverband. Als je aan al die bestanddelen moet voldoen, kom je volgens mij niet ver. Waarom
zouden wij namelijk moeten wachten tot een herhaling
zich voordoet? Treed gelijk op bij de eerste vormen van
actie.
De heer Anker (ChristenUnie): Even voor mijn goed
begrip: de heer Çörüz wil het woord ″herhaaldelijk″ eruit
halen, maar volgens mij is het idee van ernstige
overlastbestrijding dat een situatie van ernstige overlast
zich al een tijdje voordoet. Dat gebeurt niet zomaar op
een avond; het begint zo’n manifeste situatie te worden
die zo vaak voorkomt, dat wij willen ingrijpen. Volgens
mij is dat de gedachtegang achter ″herhaaldelijk″. De
heer Çörüz zegt zelf als jurist te hebben geleerd dat je
dingen goed moet omschrijven, maar maakt hij de boel
nu niet ruimer en veel groter door ″herhaaldelijk″ eruit te
halen?
De heer Çörüz (CDA): Volgens mij maak ik de zaak
simpeler en overzichtelijker, want ″herhaaldelijk″ betekent
″herhaaldelijk″ en daarvoor moet er zeker een tweede of
derde keer zijn. Maar waarom zou je pas kunnen
opereren na een tweede of een derde keer? De eerste
ordeverstoring vind ik voldoende om deze wet in te
zetten.
De heer De Wit (SP): Hoe ziet de heer Çörüz dan artikel
172? Dit artikel geeft al een heel ruime bevoegdheid. De
burgemeester kan bevelen geven die hem noodzakelijk
voorkomen. Als ik het wetsvoorstel goed begrijp, biedt
dit juist de mogelijkheid om eerst rustig te beginnen.
Artikel 172a is veel forser en dus ook veel moeilijker toe
te passen. Daar worden zwaardere eisen aan gesteld. Er
moet dus worden begonnen met de toepassing van
artikel 172 en daarna van artikel 172a.

Moet iemand naar een politiebureau, zich daar melden
en dan weer naar huis? Daarvoor moet toch iets worden
georganiseerd, misschien moet daarvoor politiecapaciteit
worden vrijgemaakt. Mijn suggestie is een thuisblijfplicht. Zou die niet veel praktischer zijn? Ik vraag het
kabinet om die op zijn juridische haalbaarheid te
onderzoeken, met alle nodige rechtswaarborgen. Het lijkt
me namelijk praktischer om iemand een gelimiteerd
aantal uren thuis te laten blijven.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Er is natuurlijk niets mis mee
om zoiets te laten onderzoeken, maar ik wil degene die
de suggestie doet uitdagen om even mee te denken over
hoe dit in de praktijk vorm zou moeten krijgen.
De heer Çörüz (CDA): Een voorbeeld: er komt een
risicowedstrijd; laat de persoon zich dan voor aanvang
daarvan melden bij een bepaald politiebureau op een
bepaald tijdstip. Daarvoor moet je wel iets organiseren,
zoals een ruimte, misschien agenten. Andersom
geredeneerd: wij willen dat iemand tussen 14.00 uur en
18.00 uur thuisblijft, of tussen 15.00 uur en 16.00 uur,
omdat wij niet willen dat de persoon zich in dat
tijdsbestek op een bepaalde plek vertoont of meedoet
aan een bepaalde organisatie of optocht. Dat heb ik voor
ogen, ik wil de burgemeester de bevoegdheid geven om
zoiets te kunnen opleggen.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Ik snap de gedachte hierachter
wel, maar bij een meldplicht op het bureau is het mooie
dat daar al mensen zitten, terwijl bij uw suggestie moet
worden gecontroleerd of mensen wel thuis zijn. Of je
moet kiezen voor een soort enkelbandvariant.

De heer Çörüz (CDA): De vraag is of het dan weer zo
zwaar moet worden. Er staat toch een aantal bestanddelen in en als aan al die bestanddelen moet worden
voldaan – ik haal ze er niet allemaal uit; ik haal er één uit
en de heer De Wit haalt ″groepsverband″ eruit – geeft dat
de burgemeester juist een gemakkelijke bevoegdheid en
hoeft hij of zij niet te wachten op een herhaling van de
gebeurtenissen. Na de eerste keer kan worden opgetreden.
Ik trek die lijn maar even door, parallel aan wat de
officier van justitie kan gaan doen of gaat krijgen. In
artikel 509 HH, lid 1 onder A, gaat het over ernstige
verstoring. Aan dat woordje ″ernstig″ kun je vele
kwalificaties geven; wat is dat? Er moet al sprake zijn van
een strafbaar feit, dus waarom moet er worden gewacht
op een ernstige verstoring? Is een verstoring op zich al
niet genoeg? Ik zou dat woordje ″ernstig″ dus weg willen
amenderen.
Ik vind de mogelijkheden die de officier van justitie en
de burgemeester krijgen goed. Ik wil wel een suggestie
doen, met name voor een aantal zaken met betrekking
tot de burgemeester, zoals de meldplicht en samenscholing. Hoe moet ik me de meldplicht praktisch voorstellen?

De heer Çörüz (CDA): Dat hoeft niet. Je moet daarvoor
agenten vrijmaken, maar volgens mij zijn agenten geen
oppasmoeders. Die personen kunnen toch gewoon
worden opgebeld? En met de moderne technieken
kunnen we toch wel achterhalen waar iemand zo
ongeveer zit? Ik wil dit dus uitgezocht hebben. Het lijkt
me een goede aanvulling op wat er nu al bestaat. Met
uw vraag hoe dit moet worden gecontroleerd hebt u een
punt, maar bij andere bestuurlijke zaken zoals een
ov-verbod, straatverbod of samenscholingsverbod is dat
niet anders. Daarvoor staan ook geen agenten 24 uur
klaar om te controleren of die worden overtreden;
mensen lopen tegen de lamp, de politie wordt getipt et
cetera. De kwestie van controle is hiervoor dus niet
wezenlijk anders.
Laat ik het toch maar nog een keer zeggen, waarmee
ik kom bij de uitwerking van de motie-Van Haersma
Buma: ik hoop dat in dit wetsvoorstel de verwerpelijke
vormen van dierenactivisme gewoon worden meegenomen en dat de aanpak van dierenextremisme erdoor
wordt geïntensiveerd. Ik hoor op dit punt graag een
toezegging. Ik vind dit een vorm van overlast die we in
Nederland niet mogen tolereren. Binnenkort spreken we
hier nog eens over.
Nu iets wat de officier wel kan en de burgemeester
niet, namelijk gedragsbeïnvloeding. Uiteindelijk komt het
erop neer dat bij mensen iets tussen de oren verandert
en dat hun gedrag verandert. Nu kunnen natuurlijk zowel
de burgemeester als de officier bevoegdheden worden
gegeven op het gebied van de meldplicht, thuisblijfplicht
of samenscholingsplicht, maar als er tussen de oren
niets verandert, moeten we zulke dingen blijven doen.

Tweede Kamer

11 maart 2009
TK 62

Bestrijding voetbalvandalisme

62-4961

Çörüz
Daarom wil ik het kabinet uitdagen – en ik doel met
name op de minister van Justitie – tot het instellen van
veiligheidshuizen. Volgens mij zijn dat heel goede
instrumenten waar preventie en repressie bij elkaar
komen. Een burgemeester kan daarmee aan een persoon
duidelijk maken dat die ook aan diens gedrag moet gaan
werken; zo niet, dan kan hij wel bezig blijven met
meldplicht en uitschrijven. Ik denk dus niet alleen aan
repressieve maatregelen, maar ook aan maatregelen om
tussen iemands oren te kruipen en zijn gedrag te
veranderen. De veiligheidshuizen kunnen daar volgens
mij een goede rol bij spelen. Ik zal dit niet proberen te
regelen in een amendement, want ik wil met deze
opmerking vooral een politiek signaal afgeven.
De burgemeester heeft er de afgelopen maanden
allerlei bevoegdheden bij gekregen. Ik denk dan aan zijn
rol bij de bestrijding van huiselijk geweld en de
jongerenproblematiek. Hoe gaat de burgemeester
verantwoording afleggen over de manier waarop hij zijn
bevoegdheden heeft gebruikt? Is het voldoende dat hij
hierover tegenover de gemeenteraad verantwoording
aflegt of moeten burgers de mogelijkheid krijgen om
bezwaar aan te tekenen? Het democratisch
verantwoordingsmechanisme is voor mijn fractie een
punt van zorg. Ik ben dan ook benieuwd naar de
evaluatie van deze wet, een evaluatie die hopelijk over
niet al te lange tijd wordt gehouden.

aanvliegroutes, goed zien hoe urgent het probleem is.
Wij moeten volgens mij voorkomen dat wij de burgemeester gebruiken als vooruitgeschoven post voor de
uitvoering van nationale wetgeving, zonder de democratische controle en legitimatie op lokaal niveau goed in te
bedden. Als wij dat niet doen, zal dat tot gevolg hebben
dat wij het aantal spoeddebatten nog verder laten
uitdijen met debatten over Ede, Gouda en wie weet
welke andere gemeenten. Wij moeten met andere
woorden voorkomen dat wij nationale gemeenteraad
gaan spelen.

De heer Pechtold (D66): Wij gaan uit van dezelfde
probleemstelling en dat laat, gezien onze verschillende

De heer Çörüz (CDA): Ik heb volgens mij meer vertrouwen in de gemeenteraden dan u. Ik weet echter niet of u
specifiek doelt op de gemeenteraden.
Ik heb een vraag gesteld! En ik weet het antwoord dan
ook niet. Als ik het antwoord had geweten, had ik het
kabinet deze vraag niet gesteld. Het staat voor mij vast
dat wij ervoor moeten zorgen dat de democratische
controle op de bevelen die een burgemeester kan gaan
geven, prudent gebeurt. Daarover verschillen wij volgens
mij niet van mening.
Voorzitter. Ik rond af met een aantal korte vragen. De
heren Zijlstra, Atsma en Spekman gaan een amendement
indienen over de voorbereidingshandelingen. Dat
amendement steun ik uiteraard van harte. Ik vraag mij
nog wel af of de politie en de ME tijdig kunnen ingrijpen
als er sprake is van voorbereidingshandelingen. Valt
bijvoorbeeld een sms’je met als inhoud ″om 14.00 uur
matten op het Malieveld″ onder voorbereidingshandelingen? Ik vraag dat, omdat er bij een strafbare
voorbereidingshandeling sprake moet zijn van het
opzettelijk voorhanden hebben van bepaalde voorwerpen, die kennelijk bestemd zijn tot het begaan van een
misdrijf. Is een sms’je eigenlijk wel een voorwerp?
Ik steun het amendement, maar ik wil het kabinet toch
ook uitdagen om hierbij het begrip ″samenspanning″ te
betrekken. Overigens kennen sommige andere landen
deze mogelijkheid uit onze terrorismewetgeving al. Je
maakt je al schuldig aan samenspanning als twee of
meer personen overeenkomen om een misdrijf te plegen.
Ik stel deze vraag, omdat ik denk dat je eigenlijk veel
eerder moet kunnen ingrijpen dan op grond van de
wetgeving inzake de voorbereidingshandeling mogelijk
is. Wij kennen samenspanning, voorbereiding en poging,
maar hoe eerder je kunt optreden, hoe beter het volgens
mij is.
Voorzitter. Hulde aan de KNVB en de voetbalclubs! Het
gaat op vele fronten goed. Er leven bij mij echter nog
wel enkele vragen. De mogelijkheid om Nederlanders
aan te pakken die zich in het buitenland schuldig maken
aan voetbalgerelateerde misdragingen, is in het
wetsvoorstel niet meegenomen. Waarom niet? Ook
daarbij gaat het om hooligans.
Hoe zit het met de afstemming tussen bestuursrechtelijke, civielrechtelijke en strafrechtelijke sancties?
Hoe komen die bij elkaar en hoe worden ze op elkaar
afgestemd? Zou er geen centrale registratie van die
sancties moeten komen? Wat is de rol van het Centraal
Informatiepunt Voetbalvandalisme? Komt alles daar
terecht?
Ik vergeet bijna om het amendement over de
termijnen uit te leggen. Eerst was het twaalf maanden;
later is dit op grond van het advies van de Raad van
State verlaagd naar negen maanden. Dat advies
overtuigt mij echter niet. De periode van negen maanden

Tweede Kamer

11 maart 2009
TK 62

De heer Pechtold (D66): Ik heb een voor de hand
liggende oplossing: geef de burgemeester een eigen
democratisch mandaat.
De heer Çörüz (CDA): Legt u mij uit wat u bedoelt, want
ik vat u niet.
De heer Pechtold (D66): Daar was ik al bang voor. Dat
heet de gekozen burgemeester.
De heer Çörüz (CDA): Aha.
De heer Pechtold (D66): Als je de burgemeester laat
kiezen, kan hij op een democratische manier verantwoording afleggen. Ik wijs daarop, omdat ik mij er ook zorgen
over maak dat wij wel heel veel taken naar het lokaal
bestuur doorschuiven. Dat kan leiden tot maatwerk, maar
ook tot het differentiëren van taken over vierhonderd en
nog wat gemeenten. Wij dragen daarvoor dan weliswaar
nationaal de verantwoordelijkheid, maar lokaal ontbreekt
het dan wel aan democratische inbedding en democratische legitimatie. U werpt de vraag zelf op en ik hoor
daarom graag uw opvatting hierover.
De heer Çörüz (CDA): U weet hoe wij over de gekozen
burgemeester denken. Dit debat lijkt mij echter niet de
gelegenheid om hierover met elkaar in discussie te gaan.
Bovendien vraag ik mij af of de gekozen burgemeester
de oplossing is voor het probleem dat ik schets.
Het is geen obligate vraag. Ik ben namelijk net als u
nieuwsgierig naar de manier waarop hiermee in de
praktijk zal worden omgegaan. Ik hoor dan ook graag
wanneer de wet geëvalueerd wordt en of de democratische controle op dit moment en in de komende twee jaar
afdoende is geregeld.

Bestrijding voetbalvandalisme

62-4962

Çörüz
wil ik dan ook terugbrengen tot de oorspronkelijke twaalf
maanden. Dat wil ik doen in vier setjes van drie, opdat
elke keer na drie maanden wordt bekeken of het wel of
niet nodig is om door te gaan.

De heer Anker (ChristenUnie): Voorzitter, u voert de druk
een beetje op.
Vechtpartijen, veldslagen, het slopen van alles wat je
tegenkomt, vaak onder de invloed van alcohol. Het heeft
met sport weinig van doen, ook niet met voetballen. Het
lijkt er soms wel op. In groepjes dreigend bij een
winkelcentrum hangen en voorbijgangers intimideren,
stelen en vernielen, hebben weinig van doen met jong
zijn en kattenkwaad uithalen. Het beeld van Hieronymus
van Alphens ″Jantje zag eens pruimen hangen, O! als
eijeren zo groot″ – dit bracht Jantje in een enorm groot
dilemma – hoeven wij hierbij al helemaal niet van stal te
halen. Er zijn serieuze problemen met groepen die
stelselmatig het gezag uitdagen. Ze verzieken de sfeer in
een wijk en breken af wat anderen met moeite opbouwen. Voor de aanpak van dergelijke uitwassen geeft het
wetsvoorstel dat wij hier bespreken, geschikte instrumenten.
In de Utrechtse wijk Kanaleneiland zagen wij ruim een
jaar geleden dat het samenscholingsverbod een
effectieve bijdrage was om de rust terug te brengen in
de wijk. Het groeps- en gebiedsverbod is in de ogen van
mijn fractie een goed middel, waarbij degenen die de
overlast veroorzaken, een tik op de vingers krijgen. Het is
persoonsgericht, wat in dit soort situaties belangrijk is. Er
is ook een direct verband tussen de overlast en de
maatregel, wat prima is. Tegelijk is de wortel van het
probleem niet weg. Je bestrijdt symptomen, wat een
verademing is voor een wijk, maar de figuren om wie het
gaat, zullen meer nodig hebben dan een gebieds- of
groepsverbod om hun gedrag te veranderen. Dit
wetsvoorstel alleen brengt daarin geen verandering. Wij
zien het dan ook in het bredere perspectief van de
aanpak van overlast en verloedering. Vorige week
spraken wij nog over de aanpak van de 12-minners, een
andere belangrijke doelgroep in dit verband.
Dit wetsvoorstel biedt goede instrumenten om overlast
tegen te gaan. Met name voor de burgemeester brengt
het veranderingen met zich mee. De openbareordeportefeuille van de burgemeester is de laatste jaren met
regelmaat veranderd en gegroeid. De burgemeester heeft
meer instrumenten gekregen om daaraan invulling te
geven. Dit is zeer legitiem. Met veel maatregelen zonder
visie, kan de boel echter uit de pas gaan lopen. Die zorg
hebben de burgemeesters zelf ook. Mijn fractie voelt nog
eens te meer de urgentie van zo’n visie op de openbareordeportefeuille van de burgemeester. Er zijn daartoe al
wel stappen gezet, maar deze ligt er nog steeds niet. De
datum is al drie keer verschoven, de laatste keer naar
begin 2009. Maart is nog een beetje aan het begin, maar
wij zijn al bijna door het eerste kwartaal heen. Om er in
ieder geval voor te zorgen dat wij bij de behandeling van
de komende begroting weten hoe de vork in de steel zit,

overweeg ik zelfs om een motie over dit onderwerp in te
dienen, zodat wij die visie snel krijgen.
Een aantal collega’s heeft vanmorgen nog amendementen ingediend om het wetsvoorstel verder te
verruimen. Zij leggen daarmee het advies van de Raad
van State naast zich neer, en ook de wens van de
burgemeesters om eerst hun bevoegdheden op een rijtje
te zetten voordat die verder worden uitgebreid. Ik krijg
het beeld dat de Kamer nog snel een vergaarbak aan
maatregelen die ook handig lijken, in dit wetsvoorstel
schuift. Het gaat er echter om of ze dat in de praktijk ook
zijn. Ik voel me bezwaard als de bevoegdheden zouden
worden uitgebreid zonder dat de Raad van State er nog
eens een keer naar kijkt. Wij moeten dat zorgvuldig doen.
Wij moeten nu niet de openbareordeportefeuille zomaar
opblazen met wat amendementjes.
Deze wet is ontstaan vanuit het idee om voetbalvandalisme tegen te gaan. Ook daarin kan de ChristenUnie zich vinden, al hebben wij ook daar een paar
opmerkingen bij. Wij stelden eerder vragen over de
samenloopregeling, de positie van de burgemeester, de
verantwoordelijkheid van betaaldvoetbalorganisaties en
de verhouding tot het Doe-normaal-bevel. Op deze drie
punten wil ik nogmaals de nadruk leggen.
Bij de samenloopregeling voorziet vooral de Raad van
State nogal wat problemen. Wij laten ons door het
kabinet ervan overtuigen dat de afstemming tussen
burgemeester en officier van justitie nu al volop
plaatsvindt in het driehoeksoverleg. De ontwikkeling van
een landelijk dekkend netwerk van veiligheidshuizen is
daarbij een extra impuls. Dat is prima. Tegelijk vragen wij
de minister om in het eerste jaar na de inwerkingtreding
van dit wetsvoorstel gespitst te zijn op signalen die het
tegendeel laten zien. Dat zou zo maar kunnen in de
praktijk.
In het verslag werd al gesproken over een evaluatie
van deze wet; is de wet doeltreffend en – belangrijker –
zijn de maatregelen proportioneel? Graag leggen wij het
moment van de evaluatie vast, desnoods per motie. Het
moet gewoon over twee jaar gebeuren, omdat dit
ingrijpende maatregelen zijn waarover verschillend wordt
gedacht in den lande.
In de voorbereiding maakte de fractie van de
ChristenUnie al kenbaar dat de verantwoordelijkheid van
de betaaldvoetbalorganisaties in deze kwestie groot is.
Als deze organisaties hun verantwoordelijkheid
onvoldoende nemen, is het gezag eerder genoodzaakt
om maatregelen te nemen, die in het wetsvoorstel zijn
omschreven. Wij zagen dit besef te weinig terug in de
memorie van toelichting bij het wetsvoorstel. Terwijl de
Kamer eerder discussies voerde over bijvoorbeeld het
doorberekenen van kosten aan de voetbalclubs, lezen wij
nu helemaal niets over dit soort ideeën. Ik verneem
graag de visie van de minister hierop. Leven er op dit
gebied nog concrete plannen? Wordt er overwogen om
breder te kijken naar de verantwoordelijkheid van
bijvoorbeeld een betaaldvoetbalorganisatie, voetbalclub,
een organisator van een groot evenement of de
gemeente? Wie draait er op voor de risico’s? Worden
afspraken gemaakt over wie de beveiliging doet en
waar?
Bovendien schrijft het Auditteam Voetbalvandalisme in
zijn eindrapport dat er de laatste jaren steeds minder
aandacht is voor supportersprojecten met een mogelijk
preventieve werking. Die projecten hebben vast geen
invloed op de onverbeterlijke hooligan die de wereld

Tweede Kamer

11 maart 2009
TK 62

De voorzitter: Dan kan ik nu het woord geven aan de
heer Anker van de ChristenUnie. Misschien is het beter
als de bewindslieden wat dichter bij elkaar gaan zitten,
zodat het fluisteren wat makkelijker gaat. Het hoofdpunt
moet echter zijn het luisteren naar de heer Anker.
©

Bestrijding voetbalvandalisme

62-4963

Anker
over reist om te gaan rellen, maar lang niet alle
hooligans zijn onverbeterlijk. In het rapport las ik dat
sociaalpreventief supportersbeleid zeer verschillend
wordt uitgevoerd door de voetbalclubs, dat niet duidelijk
is wie de regie heeft, dat aan de voorwaarden van het
landelijk beleidskader ″bestrijding voetbalvandalisme en
voetbalgeweld″ niet altijd wordt voldaan en dat beleid
vaak niet wordt geëvalueerd. Er is dus nog een wereld te
winnen. Hoe wil de minister bewerkstelligen dat wordt
voldaan aan het beleidskader en de evaluatie, vooral met
betrekking tot de verantwoordelijkheid van de voetbalclubs daarin?
Dan kom ik op de verhouding tot het Doe-normaalbevel. De minister heeft in de nota naar aanleiding van
het verslag geschreven dat de maatregelen van dit
wetsvoorstel kunnen worden opgelegd naast of als
vervolg op een Doe-normaal-bevel. In mijn motie van
5 november jongstleden – dat was volgens mij de dag
van de begrotingsbehandeling van Justitie – is de
regering verzocht om het tijdpad aan te leveren voor de
stroomlijning van alle gedragsbeïnvloedende maatregelen. Ook dit wetsvoorstel past daarin. Ook dit gaat over
gedragsbeïnvloedende maatregelen. Al die maatregelen
hebben met elkaar te maken. Er zijn burgemeesters bij
betrokken, maar ook scholen, ouders, jeugdzorg en
andere professionals. De maatregelen kunnen veel
effectiever zijn als ze met elkaar in verband worden
gebracht. De maatregelen kunnen ook een wettelijk net
spannen waar mensen in verstrikt raken. Dat is niet de
bedoeling; wij moeten mensen helpen. Daarom herinner
ik de minister aan de Kameruitspraak van 5 november:
hoe zit het met het tijdpad en wanneer krijgen wij daar
een goed overzicht van?
Samenvattend: de ChristenUnie ziet de meerwaarde
van de instrumenten die dit wetsvoorstel biedt en steunt
dit wetsvoorstel. Wij plaatsen daarbij wel een paar
kanttekeningen. Bij uitbreiding van bevoegdheden hoort
een visie en controle. Die ontbreken nu nog. Bovendien
moet inzichtelijk zijn of stapeling plaatsvindt van
gedragsbeïnvloedende maatregelen en of dat positief is.
Tenslotte is een wet pas geslaagd als deze werkt. Wij
wensen de uitvoerenden daarbij veel succes en hopen
over twee jaar een positieve evaluatie te lezen.
©
De heer De Wit (SP): Voorzitter. Dit wetsvoorstel gaat
over voetbalvandalisme en ernstige overlast. De
oorsprong van dit wetsvoorstel was de voetbalproblematiek: vandalisme rond voetbalwedstrijden. In de
stukken zie je een merkwaardige verschuiving. De
hoofdmoot van alle stukken gaat immers over overlast
en is niet zozeer toegespitst op de voetbalproblematiek,
die uiteraard wel aan de orde komt. De nadruk is naar
mijn idee een beetje verschoven in dit wetsvoorstel.
Daarom begin ik met de overlast.
Overlast in buurten is een groot probleem dat moet
worden aangepakt en gestopt. Wat daarbij kan helpen, is
in elk geval welkom. De buurt en de bewoners van de
buurt hebben recht op rust. De SP-fractie staat positief
tegenover dit wetsvoorstel waarmee meer mogelijkheden
worden gecreëerd in de strijd tegen probleemmakers,
zoals het gebiedsverbod, de meldplicht, het groepsverbod en het contactverbod.
De echte aanpak van de problemen begint echter
natuurlijk ergens anders. De SP-fractie stelt al jaren de

Tweede Kamer

Bestrijding voetbalvandalisme

eis dat er in de buurt genoeg mensen zijn die toezicht
houden en kunnen optreden, buurtagenten dus. Je hoort
ook echt in wijken waar het niet goed gaat, dat er
nauwelijks buurtagenten op straat zijn. Er zijn te veel
vacatures bij de politie en de politie moet allerlei andere
dingen doen dan op straat aanwezig zijn. Zolang wij dit
probleem niet structureel veranderen, gaat ook dit
wetsvoorstel echt geen zoden aan de dijk zetten.
Ook het opleggen van een gedragsbevel, zoals nu
wordt voorgesteld, is natuurlijk vooral mensenwerk. De
politie moet op sterkte zijn om dossiers te kunnen
opbouwen en om te weten wie de persoon is die
″herhaaldelijk groepsgewijs de openbare orde heeft
verstoord of een leidende rol heeft gehad″, zoals het
eerste artikel van het wetsvoorstel luidt. Kennen en
gekend worden, daar gaat het om voor de buurtagent.
De politie moet weten wie de onruststoker is en er moet
een dossier zijn over deze persoon. Voorwaarde is dus
dat de politie actief aanwezig is in de buurten. Daar zie ik
nog te weinig over terug, ook in de toelichting op dit
wetsvoorstel.
Ik zie wel dat de bewindslieden deze maatregelen, het
opleggen van de onderscheiden bevelen en aanwijzingen, beschouwen als preventief. Het is maar wat je
preventief noemt. Ter preventie van verdere overlast
wordt in elk geval een aantal maatregelen genomen. Het
is echter de vraag of die in feite niet repressief zijn en of
niet zowel preventief als repressief moet worden
opgetreden. Dat is naar de mening van de SP-fractie in
elk geval wel het geval.
Wat verder vooral nodig is in de buurten, is echte
preventie. Er moet worden voorkomen dat vooral dat
jeugdigen overlast gaan veroorzaken, bijvoorbeeld door
te zorgen voor goed onderwijs, schoolverzuim te
bestrijden en jeugdwerkloosheid tegen te gaan.
Daarnaast moet ervoor worden gezorgd dat er wat te
doen is in de buurt. Geef de jongerenwerker de ruimte
en geef de jeugd een plek om samen te komen in de
buurt. Ook positieve aandacht is hard nodig. Daar kan
geen gebiedsverbod voor zorgen. De regering benoemt
dit alles wel in één alinea in de toelichting op het
voorstel, maar in de praktijk zien wij daar toch nog te
weinig van terug.
Daarnaast moeten wij niet uit het oog verliezen dat er
al een heleboel mogelijk is om mensen die overlast
veroorzaken aan te pakken. Bij het opleggen van een
straf kan bijvoorbeeld door middel van bijzondere
voorwaarden dit soort ordemaatregelen worden
opgelegd. Niettemin vindt mijn fractie dat de extra
instrumenten die worden gecreëerd in dit wetsvoorstel
een nuttige aanvulling vormen op hetgeen al mogelijk is.
De burgemeester kan voortaan een gebiedsverbod, een
groepsverbod en een meldingsplicht opleggen. De
officier van justitie kan door middel van een gedragsaanwijzing een gebiedsverbod, een contactverbod en een
meldingsplicht opleggen. Daarnaast kan hij verplichten
om hulpverlening te aanvaarden.
Ik heb zelf bij de behandeling van justitiebegroting
gezegd dat de rechter veel meer moet zoeken naar
mogelijkheden om door middel van bijzondere voorwaarden bij strafoplegging te komen tot een oplossing voor
de thans aan de orde zijnde overlastproblemen, zoals via
het opleggen van een wijkverbod. De minister gaat daar
mee aan de slag, zo heeft hij recent laten weten. Wat
heeft hij al ondernomen? Hoe gaat hij dit doen? De

11 maart 2009
TK 62

62-4964

De Wit
minister wil er immers een zelfstandige straf maken, zo
heb ik begrepen.
Het gebiedsverbod waarover wij nu spreken, wordt
bestuurlijk opgelegd door de burgemeester of door de
officier van justitie. Hoe gaat de minister ervoor zorgen
dat het niet onoverzichtelijk wordt en dat er binnen een
groep raddraaiers niet drie soorten mensen zijn met drie
verschillende regimes? De een mag van de rechter niet
in de buurt komen, de ander heeft zijn verbod van de
burgemeester en de derde heeft de aanwijzing van de
officier van justitie. Eenieder moet op een andere manier
bezwaar maken en heeft ook te maken met andere
termijnen. Blijft het nog overzichtelijk of gaat dit
problemen opleveren, vraag ik de bewindslieden.
In het algemeen geldt voor de SP-fractie wat deze wet
betreft een aantal uitgangspunten. In de eerste plaats
preventie, wat ik net al noemde. De buurtagent moet
aanwezig zijn en er moet ruimte zijn voor jongeren om in
een buurt actief te zijn en om in ieder geval bijvoorbeeld
voorzieningen voor de jeugd te creëren. In de tweede
plaats vind ik dat er, wat dit bevel betreft, een democratische controle moet zijn, met name door de gemeenteraad. Het is vanmiddag al eerder aan de orde geweest. In
de derde plaats regelen wij hier algemene bevoegdheden, maar er moet per geval worden bekeken of geen
andere maatregelen mogelijk zijn die minder ver gaan.
Waar je kunt volstaan met het geven van een waarschuwing of een berisping of het inlichten van ouders, moet
je geen wijkverbod opleggen. Subsidiariteit en proportionaliteit zijn buitengewoon belangrijk.
In de laatste plaats moet de rechtsbescherming tegen
de voorgestelde maatregelen goed worden geregeld.
Iemand die het niet eens is met een maatregel, moet wel
bezwaar kunnen maken. Daarin is naar de mening van
mijn fractie in ieder geval wel voorzien in dit wetsvoorstel.

mevrouw Ouwehand dat bedoelt, dan ben ik het
helemaal met haar eens. Anderzijds vind ik dat de
overheid ook moet kunnen optreden tegen mensen die
overlast veroorzaken en die over de schreef gaan. In dit
geval gaat het over mensen die heel erg over de schreef
gaan. Daarvoor wordt een aantal speciale voorzieningen
gecreëerd.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Dus als ik de heer De Wit
goed begrijp, ziet de SP-fractie wel dat in de preventie
van overlast een aantal zaken niet goed van de grond
komt. Dan zeg ik het heel voorzichtig. Toch blijft zijn
fractie voorstander van die verdere verruiming, met alle
gevaren van dien.

De heer De Wit (SP): Ik ben het helemaal met mevrouw
Ouwehand eens dat het met betrekking tot de voorwaarden die ik heb genoemd niet goed is geregeld in
Nederland. Daarom heb ik ze ook genoemd. Dit betekent
in feite kritiek op alles wat de afgelopen jaren op
buurtniveau is afgebroken en dit is voor de zoveelste
keer een aansporing aan het kabinet en de overige
fracties om ervoor te zorgen dat de buurt wel goed kan
functioneren, dat er een wijkagent is, dat er wijkvoorzieningen komen waarin jongeren kunnen uitgaan of
waar zij elkaar in ieder geval kunnen ontmoeten en niet
op voorhand als verdachten worden aangemerkt. Als

De heer De Wit (SP): ″Gevaren″ vind ik een zwaar
woord, maar ik vind wel dat een aantal zaken moet
gebeuren om het beter te maken in de wijk. Daarvoor
moet geld komen. Daarop moeten wij inzetten, maar
tegelijkertijd kunnen wij de ogen niet sluiten voor
enerzijds mensen die zich zwaar misdragen, tegen wie
wij moeten optreden, en anderzijds de intolerantie die in
buurten ontstaat doordat mensen van de overheid eisen
dat er wordt opgetreden. Daarvoor zullen wij de juiste
maatregelen moeten zien te vinden.
Ik kom op het gedragsbevel in het bijzonder. De
burgemeester heeft de mogelijkheid om een aantal
bevelen te geven. Ik begrijp uit de toelichting dat de
burgemeester dit echt zelf moet doen, dat hij het dus niet
kan delegeren of aan een ander kan overlaten. De
burgemeester moet dat doen. De vraag is of de
bewindslieden daaraan per se willen vasthouden. Is dit
echt iets wat de burgemeester moet doen en krijg je
daardoor geen problemen?
Vervolgens is het de vraag wat nu precies overlast is.
Zijn alle burgemeesters ervan overtuigd dat daar iets
onder moet worden verstaan waar zij allemaal hetzelfde
over denken? Anders kan het gebeuren dat je in de ene
gemeente niet op de vensterbank van een winkel mag
zitten en in de andere gemeente wel. In de ene gemeente
mag je dit niet doen en in de andere gemeente mag je
dat niet doen, maar dan ontstaan grote verschillen. Dat
bevordert de duidelijkheid niet. Wat verstaan wij dus
onder overlast en ordeverstoorders? Is daar een
gemeenschappelijke opvatting over bij de burgemeesters
die dit bevel moeten hanteren?
Dan de wetsbepalingen van dit wetsvoorstel, ook gelet
op de voorgestelde wijzigingen. Eerst iets over artikel
172a. Het criterium voor een gedragsbevel is dat iemand
herhaaldelijk, dus meer dan één keer, de openbare orde
heeft verstoord, maar volgens het voorstel moet dat wel
groepsgewijs gebeuren. De vraag is waarom dat
groepsgewijs moet gebeuren. Is dit begrip niet in het
wetsartikel gekomen vanwege het voetbalvandalisme?
Nu gaat het feitelijk veel breder over overlast. Door het
gebruik van de term ″groepsgewijs″ breng je een
beperking aan. Alleen mensen die groepsgewijs optreden
en ernstige overlast veroorzaken, kunnen worden
aangepakt door middel van deze bijzondere bevelen,
terwijl je, als je die term weglaat, zowel kunt optreden
tegen het individu als tegen iemand die in groepsverband optreedt. Vandaar mijn amendement. De minister
van Binnenlandse Zaken sprak daar deze middag al over.
In dat amendement stel ik voor om het woord ″groepsgewijs″ weg te laten. Dat biedt het voordeel dat je een en
ander veel ruimer kunt toepassen, ook tegen het individu

Tweede Kamer

11 maart 2009
TK 62

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik krijg een beetje buikpijn
van al die woordvoerders die hier aangeven dat er
natuurlijk ruimte moet zijn voor jongeren op straat en dat
natuurlijk democratische controle door de gemeenteraad
moet worden gewaarborgd. Maar de realiteit is dat die
situaties veel slechter zijn geregeld dan wij hier met ons
allen wensen. Er zijn niet veel plekken voor jongeren op
straat en er is onvoldoende aanbod in het jongerenwerk.
De gemeenteraden, het lokaal bestuur staat nu eenmaal
sterk onder druk van mensen die zeggen dat zij overlast
ervaren. Dat weet de heer De Wit vast als geen ander.
Dat mechanisme mogen wij niet ontkennen. Is de
SP-fractie van mening dat de voorwaarden die zij wenst
en die ik met haar wens, voldoende zijn gewaarborgd
om nu deze verruiming van de bevoegdheden goed te
keuren of denkt zij daarover toch anders?

Bestrijding voetbalvandalisme

62-4965

De Wit
dat in zijn eentje buitengewoon ernstige overlast
veroorzaakt. Ik denk aan de dealer die elke dag voor de
winkel staat of op de hoek van de straat.
Mevrouw Kuiken (PvdA): De heer De Wit wil het woord
″groepsgewijs″ laten vervallen, maar ik maak mij daar
zorgen over. Heel veel gemeenten hebben nu met behulp
van algemene plaatselijke verordeningen allerlei
maatregelen genomen, ook om groepen overlastgevenden aan te kunnen pakken, bijvoorbeeld als het gaat om
drugsgebruik en dergelijke. Ik denk aan Amsterdam en
Rotterdam. Ik heb al bestuurders over de stoep gehad
die vinden dat het woord ″groepsgewijs″ niet moet
vervallen, omdat dit allerlei problemen oplevert.
De heer De Wit (SP): Dat zie ik echt niet. Als je in een
wetsartikel bepaalt dat het mogelijk is om een bevel te
geven tegen iemand die ernstige overlast veroorzaakt,
doet het er helemaal niet toe of die persoon in een groep
optreedt of in zijn eentje. In beide gevallen kan er
worden opgetreden op grond van het feit dat iemand
overlast veroorzaakt. Groepsgewijs is geen juridisch
begrip. Het is ook geen bepalend begrip voor de
strafmaat of voor de maatregel. De oorsprong van die
term ligt in de rellen bij voetbalwedstrijden. Daar wordt
groepsgewijs opgetreden. Daarom is het in dit wetsvoorstel gekomen, maar het gaat nu niet alleen over
voetbalvandalisme. Het gaat veel breder over overlast.
Daarom doen wij onszelf te kort als wij die term er niet
uithalen, want artikel 172 is voor heel specifieke situaties
geschreven, namelijk voor mensen die meer dan twee
keer ernstige overlast veroorzaken. Je kunt daartegen
met een aantal bevelen optreden als je bang bent dat ze
het weer zullen doen.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Ik zie het anders. Ik roep de
regering op goed te bezien wat dit betekent voor de
lokale verordeningen, want ik zie wel een risico.
De heer De Wit (SP): Voorzitter. Dan het tweede element,
dat van de leidende rol. Ik vraag mij af wat de betekenis
is van deze formulering in het wetsvoorstel. Er wordt aan
het begrip ″leidende rol″ geen enkele consequentie
verbonden. Het is geen strafverzwaring. Het is niet
maatgevend voor het eerste. Zoals het nu geformuleerd
is, staat het door het woordje ″of″ los van degene die
ernstige overlast veroorzaakt. Met ″of″ bedoelde de
opsteller van het wetsvoorstel, in dit geval de bewindslieden, aan te geven dat het ofwel gaat om iemand die
ernstige overlast veroorzaakt, dus voor de derde keer,
ofwel om iemand die een leidende rol had bij het
veroorzaken van overlast. Als het zou gaan om dat
laatste, dan klopt het niet. Althans, als ik mij moet
houden aan hetgeen mevrouw Kuiken in de toelichting
schrijft. Immers, het gaat dan om mensen die meer dan
twee keer overlast veroorzaakt hebben. Als je mensen
wilt bestraffen of pakken die meer dan twee maal
ernstige overlast hebben veroorzaakt, kun je dus rustig
het begrip ″leidende rol″ weglaten, want dat heeft geen
enkele betekenis. Sterker nog, als men het wel handhaaft, krijgt men grote bewijsproblemen. Wanneer is
sprake van een leidende rol in een groep? Mevrouw
Kuiken maakt het zichzelf alleen maar moeilijker. Ik wil
haar er graag voor waarschuwen om dat niet te doen.
Ik heb mij ook afgevraagd waarom de meldplicht in dit
artikel slechts gecombineerd kan worden met een

Tweede Kamer

Bestrijding voetbalvandalisme

gebiedsverbod. Ik zie natuurlijk wel dat een gebiedsverbod heel goed te effectueren is door hieraan een
meldplicht te koppelen. Stel dat iemand met oudjaar
vorig jaar ellende heeft veroorzaakt of voor de zoveelste
keer ellende heeft veroorzaakt. Het zou heel gemakkelijk
zijn als wij voor deze veroorzaker van ernstige overlast
een maatregel hebben, niet zozeer een gebiedsverbod,
maar wel een meldplicht. Ook de meldplicht hoeft dus
naar mijn idee niet gekoppeld te worden aan een
gebiedsverbod. Dat kan los staan. Ik ben van mening dat
wij dit ook moeten doen. Hierdoor krijgen wij immers
meer mogelijkheden om te kunnen optreden tegen de
overlast waarover wij het in dit debat hebben. Ik ben
overigens vergeten te melden dat ik ten aanzien van dit
punt en de vorige punten een amendement ingediend.
De heer Çörüz (CDA): Klopt het dat de heer De Wit
″groepsgewijs″ uit het artikel wil halen, net als ″leidende
rol″? Ik heb met hetzelfde zitten worstelen. Ik heb mij
laten uitleggen dat wij kennelijk een gevaar lopen met
APV’s als men een artikel zo amendeert en er vele
bestanddelen uithaalt, dat het een algemeen artikel
wordt. Immers, dan is dit voorstel, een wet in formele
zin, van hogere orde dan een APV. Als dit voorstel
hetzelfde regelt, gaat het voor. Ziet de heer De Wit dat
gevaar ook? Heeft hij ernaar gekeken?
De heer De Wit (SP): Nee, ik zie dat gevaar helemaal
niet. Je moet kijken naar de vraag waar het bij dit
wetsartikel om gaat. Wat is de historie ervan? Wat is de
bedoeling achter het wetsartikel? In feite gaat het hierbij
om hetgeen ik de heer Çörüz via interruptie heb
gevraagd. Artikel 172 is een algemene bepaling waarmee
de gemeente uit de voeten kan. Artikel 172a ziet op twee
dingen: mensen die herhaaldelijk ernstige overlast
veroorzaken en de langere duur van de maatregel die
daaraan gekoppeld is. Terwijl artikel 172 in zijn algemeenheid gaat over korter durende maatregelen, gaat
artikel 172a over veel langer durende maatregelen.
Mevrouw Kuiken heeft de termijn nog langer gemaakt. Er
is dus sprake van een rangorde tussen artikel 172 en
artikel 172a. Artikel 172a is niet hetzelfde als de praktijk
van de gemeente.
De heer Çörüz (CDA): Als mijn amendement wordt
aanvaard, hoop ik dat ″herhaaldelijk″ uit het artikel
gehaald wordt.
De heer De Wit (SP): Dan komen wij in de buurt van de
APV.
De heer Çörüz (CDA): Ja, maar wacht even. De heer De
Wit haalt er ook nog twee bestanddelen uit. Dan wordt
het een vrij algemeen artikel en dan loop je volgens mij
toch wel een beetje tegen het genoemde risico aan.
Immers, dan wordt een en ander zo algemeen. De APV’s
zijn gebaseerd op een aantal regels, maar ik zie dat risico
wel.
De heer De Wit (SP): Ik zie dat risico niet. ″Leidende rol″
heeft geen enkele betekenis. Als het gaat om het
aanpakken van overlast, maakt de overheid het zichzelf
alleen maar moeilijk. Zij moet dan namelijk mensen in
een massa een leidende rol toedichten. Dat is buitengewoon lastig en werkt gewoon niet. Dat moeten wij dus
niet doen. Mijn amendement impliceert wel groepsge-

11 maart 2009
TK 62

62-4966

De Wit
wijze overlast. Sorry, ik zeg het verkeerd, het impliceert
groepsgewijze overlast, alleen het wordt niet expliciet
geformuleerd, omdat het daardoor te beperkt wordt.
De voorzitter: Dank u wel. U vervolgt uw betoog.
De heer De Wit (SP): Wij kennen het groepsverbod al als
samenscholingsverbod. Het nadeel van dat samenscholingsverbod is dat het te algemeen is en dus werkt ten
aanzien van iedereen. Mijn fractie geeft de voorkeur aan
de formulering van het groepsverbod. Dan heb je het
dus over de mensen die overlast veroorzaken. Hun wordt
een groepsverbod opgelegd. Op zichzelf is dat een zwaar
ingrijpende maatregel, maar omdat die individueler is
gericht, is het ook meer maatwerk. De overlastgevers
worden aangepakt, maar de maatregelen raken niet
iedereen.
Een vraag die mijn fractie in dit verband heeft, is wat
verstaan moet worden onder ″zonder redelijk doel″ bij
dat groepsverbod. Ook in dit geval denk ik dat wij ons in
de problemen brengen door het zo te formuleren. Artikel
172a van de Gemeentewet gaat over de ernstige
gevallen. Wij hebben in dat geval de formulering ″zonder
redelijk doel″ niet nodig, omdat wij mogen aannemen
dat als mensen die eerder dit soort gedragingen hebben
vertoond met drie of meer bij elkaar staan, dat niet tot
iets goeds kan leiden. De formulering ″zonder redelijk
doel″ is aan de ene kant een beperking van de mogelijkheden en aan de andere kant een escape voor degenen
die dan een groepsverbod opgelegd zouden kunnen
krijgen. Zij kunnen dan namelijk allerlei smoesjes
bedenken, in de trant van ″ik had wel een redelijk doel″.
Ook dit moeten wij niet doen, wat mijn fractie betreft.
Het volgende punt betreft het voetbalvandalisme.
Gelukkig doen zich de laatste tijd minder grote schandalen voor op dit punt, zij het dat er natuurlijk uitzonderingen blijven, zoals wij ook recent nog hebben gezien. Ook
krijgen wij af en toe nog te maken met walgelijke
spreekkoren. Over het algemeen is de indruk van mijn
fractie echter dat de situatie verbeterd is. De vraag aan
de bewindslieden is of de huidige bevoegdheden in de
strijd tegen het voetbalvandalisme wel voldoende
worden gebruikt. Wat verwachten de bewindslieden in
de strijd tegen voetbaloverlast van de voorgestelde
maatregelen? Er komen in ieder geval enkele mogelijkheden naast elkaar: bestuursrechtelijke maatregelen,
strafrechtelijke maatregelen en civielrechtelijke maatregelen van het stadion of de voetbalclub zelf.
Ik heb nog een aantal vragen over voetbalgerelateerde
misdragingen. In de eerste plaats betreft dit Nederlanders die zich in het buitenland schuldig maken aan
voetbalvandalisme en misdragingen rondom voetbalwedstrijden. In de stukken is dit ook al aan de orde
gesteld. Ervaring leert dat gegevens daarover niet snel,
gebrekkig of zelfs helemaal niet naar Nederland komen.
Is het mogelijk om ook in Nederland maatregelen te
treffen om te voorkomen dat deze mensen vrijuit gaan of
zich al te gemakkelijk in het buitenland kunnen misdragen? In de tweede plaats betreft dit mensen die
voorwerpen naar de keeper of de spelers op het veld
gooien en mensen die het veld op rennen. In de Engelse
voetbalwet worden dit soort overtredingen fors
aangepakt door middel van straffen. Wat vinden de
bewindslieden ervan om nog naar dit punt te kijken in
het kader van de aanpak van voetbalvandalisme?

Tweede Kamer

Bestrijding voetbalvandalisme

Een hiermee samenhangende vraag betreft de
generieke maatregelen. In het verleden is een aantal
generieke maatregelen getroffen rondom voetbalvandalisme, zoals de combiregeling, de verplichte tocht
die mensen moeten maken naar een plek om weer in het
voetbalstadion terecht te komen. Is de minister van
mening – ik heb dit ook al in de schriftelijke voorbereiding gevraagd – dat deze maatregelen allemaal in stand
moeten blijven? De combiregeling bijvoorbeeld, is in de
praktijk namelijk buitengewoon belastend voor supporters en wordt als buitengewoon vervelend ervaren. Is er
een moment waarop de minister, op basis van wat wij nu
aan nieuwe mogelijkheden gaan creëren in de wet, van
plan is om te kijken naar de effecten van de nieuwe
mogelijkheden op de generieke maatregelen? Ziet de
minister een reden om daarop terug te komen en die
maatregelen bij te stellen?
De heer Çörüz (CDA): Zou de heer De Wit er iets voor
voelen om die vreselijke spreekkoren middels dit
wetsvoorstel aan te pakken?
De heer De Wit (SP): Dit wordt nu al gedaan. In het
stadion zijn al maatregelen getroffen. Voetbalclubs
treden er zelf tegen op. Ik heb zelf niet de aanwijzing dat
het een probleem is om ertegen op te treden. In het
verleden is wat laks opgetreden, maar nu wordt daar
toch, met name door het optreden van een aantal
burgemeesters, paal en perk aan gesteld. Ik zou dus niet
meteen ″ja″ of ″nee″ willen zeggen tegen uw voorstel.
Voorzitter. Ik kom te spreken over de rol van de
reclassering. Die heb ik eerder aan de orde gesteld bij de
schriftelijke voorbereiding. De reclassering heeft zelf
aangeboden om zowel bij de voorbereiding als bij de
naleving van bevelen actief te adviseren. Ik wil dat het
kabinet hier een duidelijker antwoord op geeft. Het kan
de politie ontlasten en de reclassering weet ook hoe ze
met dit soort situaties moet omgaan. Daarom is het een
heel goed aanbod.
Dan de evaluatie, waarover de heer Anker al een
opmerking heeft gemaakt. Ik denk dat het goed is om dit
wetsvoorstel na verloop van tijd te evalueren. Hij noemt
een periode van twee jaar. Ik ben het daarmee eens.
Ten slotte maak ik nog een tweetal opmerkingen over
de wettekst. In artikel 172a wordt bij lid 2 gesproken over
de burgemeester die in overeenstemming met de
burgemeester het bevel in de andere plaats kan vragen.
De voorzetseluitdrukking ″in overeenstemming met″ is
geen goed Nederlands. Dat zou moeten zijn ″na overleg
met″ of ″na afstemming met″. Ik vraag de ministers om
de ambtenaren daar nog eens goed naar te laten kijken.
Dat geldt ook voor artikel 509hh, lid 2, sub d, van het
Wetboek van Strafvordering. Daar staat steeds ″begeleiding bij hulpverlening″. Volgens mij kun je begeleiding
krijgen, kun je hulpverlening krijgen, en kun je begeleiding krijgen door hulpverleners, maar is begeleiding bij
hulpverlening wat dubbelop. Het is naar mijn idee
volstrekt geen goed Nederlands.
Met deze laatste belangwekkende opmerkingen
beëindig ik mijn bijdrage.
De voorzitter: Alvorens ik het woord geef aan mevrouw
Griffith, informeer ik u allen tussentijds over het feit dat
de Kamer nog een flinke hoeveelheid spreektijd heeft. Ik
zie niet in hoe wij dit debat vandaag kunnen afronden. Ik
denk dat het nodig zal zijn om na de eerste termijn van

11 maart 2009
TK 62

62-4967

De Wit
de Kamer te schorsen en dit debat volgende week af te
maken. Ik kan geen deegroller over de tijd leggen.
©

het bij bijzonder hardnekkige gevallen mogelijk moet zijn
om vooraf door middel van een bevel van de burgemeester ouders duidelijk te maken dat het kind zich na
een bepaald tijdstip niet zonder begeleiding van een
volwassene op de openbare weg mag begeven. Ook het
kind wordt dan duidelijk gemaakt dat het zich na een
bepaald tijdstip niet zonder begeleiding van een
volwassene op de openbare weg mag begeven.
De mogelijkheid van het instellen van een avondklok
vindt mijn fractie een goede aanvulling op de maatregelen die met de notitie worden genoemd. Met het
instellen van een avondklok kan juist dwingender en met
meer gezag door de overheid worden opgetreden.
Daarnaast kan de avondklok ook voor 12-plussers gelden
en dus niet alleen voor 12-minners. Op dit punt heb ik
een amendement ingediend.

Mevrouw Griffith (VVD): Voorzitter. Wij kennen allemaal
de talloze berichten van buurtbewoners die structureel te
maken hebben met overlast en verloedering: groepen
jongeren die bedreigingen uiten, schelden en spugen,
ruiten ingooien, autobanden lekprikken en ontoelaatbaar
agressief gedrag vertonen jegens onder meer vrouwen
en homoseksuelen. Sommige bewoners verhuizen
uiteindelijk uit pure wanhoop of uit vrees voor hun leven.
De VVD-fractie vindt het ongewenst dat de overheid
deze ernstige vormen van structurele overlast en
voetbalvandalisme niet adequaat kan aanpakken.
Vandaar dat zij reeds in 2005 en 2006 moties heeft
ingediend om deze vormen van verstoring van de
openbare orde structureel aan te pakken. Ik doel op de
motie-Weekers over de gedragsaanwijzing door de
officier van justitie uit 2005, en de motie-Van Schijndel
uit 2006 over de meldplicht, de begeleidingsverplichting,
het contactverbod en de avondklok. Deze moties zijn
door een ruime meerderheid van de Tweede Kamer
aangenomen. Ik meen dat het goed is hierop nadrukkelijk
te wijzen. Door verschillende Kamerleden is namelijk
gezegd dat de basis voor dit wetsvoorstel wordt
gevormd door het mooie initiatief van de heren Zijlstra,
Atsma en Spekman. Het is echter goed om mee te delen
dat daaraan voorafgaand door de Kamer twee moties
zijn genomen. Met het wetsvoorstel dat wij vandaag
behandelen wordt uitvoering gegeven aan die moties.
Ook is daarin verwerkt het initiatief voor de voetbalwet
van de Kamerleden Spekman, Atsma en Zijlstra. Ik maak
ze complimenten voor het initiatief dat zij hebben
genomen. Echter, ook de gemeenten, de politie en het
Openbaar Ministerie hebben te kennen gegeven over
meer instrumenten te willen beschikken, zodat zij tijdig
kunnen ingrijpen als door een kleine, harde kern overlast
wordt veroorzaakt.
De VVD-fractie is voor aanneming van dit wetsvoorstel, maar zij wil nog enkele punten regelen. Hiertoe zijn
amendementen ingediend of zullen amendementen
worden ingediend. Daarbij gaat het om de mogelijkheid
voor de burgemeester om een avondklok in te stellen en
om de strafbaarstelling van de voorbereidingshandeling
voor openlijke geweldpleging. Allereerst wil ik iets
zeggen over de mogelijkheid van het instellen van de
avondklok.
Met de motie-Van Schijndel werd gevraagd om de
burgemeester de bevoegdheid tot het instellen van een
avondklok toe te kennen. Dit onderdeel van de aangenomen motie is niet overgenomen. De minister verwijst
met de nota naar aanleiding van het verslag hiervoor
naar de notitie Overlast door 12-minners: een stevige
aanpak. In die notitie staat echter niets over een
avondklok. Wel wordt daarin gesproken over het
dwingend opleggen van opvoedingsondersteuning. Mijn
fractie vindt dat er samenhang in de aanpak en in het
nemen van maatregelen moet zijn. In eerste instantie
vinden wij het de verantwoordelijkheid van de ouders
om ervoor te zorgen dat jonge kinderen niet tot ’s
avonds laat op straat zijn. Als ouders hun verantwoordelijkheid echter niet nemen, moet het mogelijk zijn om
deze kinderen van straat te halen, naar huis te brengen
en om de ouders aan te spreken. Mijn fractie vindt dat

De heer Anker (ChristenUnie): Ik maak bezwaar tegen
deze argumentatie. Alles wat wordt gedaan in het kader
van het jeugdstrafrecht, moet in het belang van het kind
zijn. Dan hebben wij het over kinderen ouder dan 12 jaar.
Het belang van het kind moet altijd voorgaan. Op het
moment waarop wij de burgemeester in deze positie
zetten, moet die ook allerlei openbareordezaken

Tweede Kamer

11 maart 2009
TK 62

Bestrijding voetbalvandalisme

De heer Anker (ChristenUnie): Dat laatste amendement
heb ik nog niet gezien, maar ik ga het straks opzoeken.
Mijn vraag is echter waarom in dezen de burgemeester
een rol moet spelen. Als er iets fout gaat met de
opvoeding van kinderen kan Bureau Jeugdzorg ingrijpen
en op een goed moment de Raad voor de kinderbescherming. Over het ingrijpen bij de opvoeding moet volgens
mij ook een kinderrechter iets kunnen zeggen. De
kinderrechter is een onafhankelijk instituut en het is
daarom goed dat de kinderrechter kan oordelen in een
bepaalde zaak, maar waarom moet de burgemeester zich
hierover uitlaten? Met dit wetsvoorstel wordt al
geconstateerd dat juist de verantwoording van de
bevelsbevoegdheid van de burgemeester en de
maatregelen voor bewaking van de openbare orde een
zeer kwetsbaar punt vormen, eigenlijk het meest
kwetsbare van deze wetgeving. Waarom legt u dan deze
zeer zware verantwoordelijkheid bij de burgemeester?
Waarom voldoet het ingrijpen van de Raad voor de
kinderbescherming niet?
Mevrouw Griffith (VVD): Het gaat hier allereerst om het
voorkomen van de verstoring van de openbare orde. Met
het wetsvoorstel wordt nadrukkelijk aangegeven dat er
overleg is tussen de burgemeester, de politie en het
Openbaar Ministerie. Zij moeten overleg plegen over de
te nemen maatregelen en nagaan of die samenhang
vertonen. Met de notitie over de 12-minners wordt
gezegd dat de politie ook in het kader van de handhaving
van de openbare orde – dat is een taak van de politie –
uitvoering zou kunnen geven aan het bevel van de
burgemeester. Dat betekent niet dat Bureau Jeugdzorg
daar niet bij betrokken is. Integendeel! Bureau Jeugdzorg
moet hierbij betrokken worden, omdat er een traject voor
de nazorg moet zijn. Het is namelijk van belang dat
ouders hun verantwoordelijkheid nemen en ervoor
zorgen dat jonge kinderen ’s avonds laat niet op straat
zijn. Die opvoeding laat je niet aan de burgemeester
over. Dus die opvoedingsondersteuning zal met name
door Bureau Jeugdzorg worden geboden, maar het bevel
komt van de burgemeester.

62-4968

Griffith
meenemen. Misschien dat een avondklok, een enorm
brede maatregel, voor een groot aantal van die gezinnen
in een dergelijke wijk een probleem is. Ik kan mij echter
de situatie voorstellen dat de gemeenteraad de burgemeester onder druk zet om het probleem nu toch eens
aan te pakken. Als in een emotioneel geladen debat een
motie wordt aangenomen waarin de raad uitspreekt dat
de burgemeester een avondklok moet instellen, dan
betekent dit misschien verplichte opvoedingsondersteuning voor veel ouders in die wijk die het niet
helemaal doen volgens die avondklok. Daarmee grijpt de
burgemeester in de opvoeding in. Daar is het belang van
het kind helemaal niet mee gediend. Daar zit dan
gewoon een politieke argument of een openbareordeargument achter. Dat kan toch niet de bedoeling zijn?
Mevrouw Griffith (VVD): Ik ben het met de heer Anker
eens dat het belang van het kind voorop moet staan.
Maar de burgemeester heeft wel de bevoegdheden om
in te grijpen. Jeugdzorg kan niet zomaar ingrijpen, maar
moet eerst naar de rechter stappen. Het een gebeurt niet
zonder het ander. In mijn eerste interruptie heb ik
geprobeerd aan te geven dat het juist gaat om de
samenhang en de samenwerking.
De heer Çörüz (CDA): Mevrouw Griffith sprak ook over
de categorie 12-plus. Bedoelt zij daarmee de categorie
12-plus tot 18, of ook jongeren ouder dan 18 jaar?
Mevrouw Griffith (VVD): Ik doel op minderjarigen.
De heer Çörüz (CDA): Wij hebben het dus echt over
jeugdigen.
Mevrouw Griffith denkt specifiek aan het instellen van
een avondklok in de avonduren. Zouden er argumenten
kunnen zijn om ook overdag een vorm van een
avondklok in te stellen? Of denkt zij heel specifiek alleen
aan de avond?
Mevrouw Griffith (VVD): Ik denk heel specifiek aan de
avond. Ik realiseer mij dat een avondklok een ingrijpende
maatregel is. Ik ben dan ook heel blij dat de indertijd
ingediende motie door de CDA-fractie gesteund werd. De
CDA-fractie heeft ook nadrukkelijk gezegd dat er een
avondklok moest komen.
Wij zullen met dit instrument uiteraard voorzichtig
moeten zijn. In dat licht heb ik moeite met het door de
PvdA-fractie ingediende amendement. Daarin staat dat
een tijdstip gekozen kan worden tussen 20.00 uur en
06.00 uur. Ik kan mij echter voorstellen dat een kind in
Nederland op een mooie zomerse avond om 21.00 uur
nog best buiten mag spelen. Daar is helemaal niets mis
mee. Die beperking wil ik derhalve niet vanuit de Tweede
Kamer opleggen. Wij moeten het overlaten aan de
burgemeester en de plaatselijke autoriteiten om te
bepalen wanneer zij willen ingrijpen. Daar moeten wij
natuurlijk heel soepel en niet stringent mee omgaan.

voorgesteld, om het juist een heel beperkt en daardoor
ook een heel doelmatig en doeltreffend instrument te
laten zijn?
Mevrouw Griffith (VVD): Mevrouw Kuiken moet mij dan
even uitleggen waar in mijn voorstel blijkt dat het op al
de duizenden mensen die zij noemt van toepassing is.
Het gaat om een individuele maatregel, die heel gericht
wordt toegepast voor de harde kern. In Rotterdam en
Utrecht is er op dit punt ervaring opgedaan. Rotterdam
heeft het instrument in Katendrecht in slechts negen
gevallen gebruikt. Dus ik snap niet waar mevrouw Kuiken
het over heeft als zij spreekt over een hele wijk.
Natuurlijk moet er, zoals ik al zei, niet stringent, maar wel
heel doordacht mee worden omgegaan. Ik zie de enorme
grote aantallen waar mevrouw Kuiken over spreekt niet
in mijn amendement, omdat ik de bevoegdheid juist aan
de lokale overheid overlaat en die bevoegdheid niet ga
inperken.
De minister geeft aan dat een contactverbod niet
behoort tot de bevoegdheid van de burgemeester,
vanwege de mate waarin een dergelijk verbod ingrijpt in
de persoonlijke levenssfeer. De VVD-fractie vindt dat
argument niet overtuigend, zeker niet nu de burgemeester een vergelijkbare bevoegdheid is toegekend op grond
van de Wet tijdelijk huisverbod. Recent is zelfs een
tijdelijk door de burgemeester opgelegd huisverbod door
de rechter bevestigd. Ik hoor derhalve graag van de
minister waarom het contactverbod geen bevoegdheid is
die aan de burgemeester gegeven zou kunnen worden,
mede gelet op de Wet tijdelijk huisverbod.
Voorzitter. Dan het niet overgenomen onderdeel uit de
initiatief-voetbalwet. Het gaat om een kernonderdeel
waarbij ter ontduiking van het burgemeestersbevel en de
gedragsaanwijzing verplaatsing van voetbalvandalisme
mogelijk is. Het komt regelmatig voor dat voetbalvandalen afspreken in een woonwijk of een weiland om
daar met elkaar het gevecht aan te gaan en op die
manier het opgelegde gebiedsverbod van de burgemeester te ontduiken. Juist om verplaatsing van voetbalgeweld te voorkomen, moet de voorbereiding van
openlijke geweldpleging strafbaar worden gesteld.
Vandalen die afspreken in een woonwijk of een weiland
om daar met elkaar het gevecht aan te kunnen gaan,
moeten hiervoor gevolgd en vervolgd kunnen worden.
Met name waar het de voorbereiding betreft en de
voorbereiding zich richt op het uitwisselen van informatiedragers moet de politie de mogelijkheid krijgen om de
opsporing al in een zeer vroeg stadium te kunnen
aanvangen. De opzet tot openlijke geweldpleging kan
blijken uit de uitwisseling van internetcontacten,
uitvoerig telefoonverkeer en andere methoden van
communicatie-uitwisseling. Mijn fractie vindt het dan ook
noodzakelijk en juist om in deze gevallen de opsporing in
een zeer vroeg stadium te laten starten. Wij hebben
daartoe dan ook een amendement ingediend.

Mevrouw Kuiken (PvdA): Het gaat om een tijdvak tussen
20.00 uur en 06.00 uur. Ook 21.00 uur zou prima kunnen.
Als wij het hebben over het instellen van een
avondklok in een wijk, dan kan het gaan om 3000
gezinnen, dus om ongeveer 10.000 kinderen. Dan wordt
het wel een heel breed instrument. Ik wil niet zeggen dat
ik erop tegen ben, maar het wordt wel enigszins een
Mosquito-instrument. Is het dan niet mooi, zoals ik heb

De heer De Wit (SP): Wat noemt mevrouw Griffith in dit
verband nu voorbereidingshandelingen? Hoe weet de
politie dat daartoe voorbereidingen getroffen worden
anders dan wat op eventueel op sites te lezen zou zijn,
die overigens in het algemeen openbaar zijn? Moeten er
ook nog speciale opsporingsmethodes worden ingezet,
zodat men weet wat er onderling wordt afgesproken? Is
het oproepen tot geweld naar haar mening al strafbaar?
Ik zou daar graag haar mening over horen.

Tweede Kamer

11 maart 2009
TK 62

Bestrijding voetbalvandalisme

62-4969

Griffith
Mevrouw Griffith (VVD): Bij de strafbaarstelling van
voorbereidingshandelingen wijken wij niet af van de
bestaande strafbaarstelling van voorbereidingshandelingen waarop nu een gevangenisstraf van acht
jaar of meer staat. In de praktijk zijn die voorbereidingshandelingen dus al strafbaar, of het nu gaat om
brandstichting of wat dan ook. U kent ongetwijfeld ook
de uitspraken. Als men al een jerrycan en lucifers bij
elkaar heeft, in hoeverre kun je dan spreken van
voorbereidingshandelingen? Een ander voorbeeld is
ontvoering. De politie heeft alle telefoontjes, alles is
duidelijk, de bus staat klaar. Je weet dan ook dat dit
voorbereidingshandelingen zijn en dan is het de vraag in
hoeverre de politie al dan niet al kan optreden. Het enige
wat wij nu doen, is het specifiek voorbereiden van
voetbalvandalen om met elkaar een gevecht aan te gaan,
ook strafbaar te stellen. Dat is het enige wat hier gebeurt.
De heer De Wit (SP): Kunt u dan duidelijk maken welke
voorbereidingshandelingen u strafbaar vindt? Welke zijn
dan precies?
Mevrouw Griffith (VVD): Bijvoorbeeld het maken van
afspraken tussen twee rivaliserende groeperingen, in dit
geval voetbalvandalen, om met elkaar het gevecht aan te
gaan in een bepaalde woonwijk. Er is overigens al een
uitspraak van de rechtbank in Utrecht die betrokkenen
strafbaar heeft gesteld vanwege dergelijke voorbereidingshandelingen. Het kan nu dus als strafbaar worden
gezien, maar het wordt nu ook nog eens expliciet
vermeld. In de praktijk is al mogelijk om bepaalde
bevoegdheden in te zetten op basis van de wet betreffende bijzondere opsporingsbevoegdheden. Daarin staat
heel specifiek aangegeven welke bevoegdheden men
zoal kan inzetten in welke fase. Daar zoeken wij nu
aansluiting bij.

informatie geven. Je kunt op basis van zo’n site denken:
volgens mij is hier iets aan de hand. Als je denkt dat dit
zal uitmonden in een ontmoeting tussen twee rivaliderende, ik bedoel rivaliserende groeperingen, dan kun je
ingrijpen en verder onderzoek doen op basis van de
bestaande bevoegdheden in de wet. Rivaliserende, ik
was het woord even kwijt.
De heer Anker (ChristenUnie): Het is goed dat wij hier
de Nederlandse taal een beetje onderhouden en ons
afvragen: hoe was het ook al weer?
Dit triggert mij. Dat is een Engels woord, sorry, dat is
niet mijn stijl, mijn excuses daarvoor. Wij hebben met
een soortgelijke problematiek te maken bij bijvoorbeeld
commercieel draagmoederschap, de kwestie tussen
België en Nederland. Dan staan er dingen op internet
waarvan wij vermoeden dat er iets achter zit , maar dat
is niet strafbaar. Hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld de
filesite van Martijn waarop verwijzingen worden gedaan
die ook net weer niet strafbaar zijn. Daar is waarschijnlijk
een goede reden voor, bijvoorbeeld de vrijheid van
meningsuiting of het feit dat je niet alles direct toonbaar
kunt maken. Volgens mij zit daar nu echter juist de
spanning met hetgeen mevrouw Griffith voorstelt. Hoe
weet je of er een afspraak in de maak is en of dat een
afspraak is voor een gezellige barbecue of voor een
veldslag? Die dingen kun je vaak maar moeilijk duiden. Ik
vrees dat mevrouw Griffith de wet zo openstelt dat het
lastig wordt om überhaupt te communiceren.

Mevrouw Griffith (VVD): Ik heb al tegen de heer De Wit
gezegd dat natuurlijk aansluiting wordt gezocht bij
hetgeen nu al in de praktijk mogelijk is. Er staat al in de
wet wanneer de politie bijvoorbeeld telefoongegevens
mag aftappen en telefoongesprekken mag afluisteren.
Dat is al geregeld en dat is niet nieuw. Ik doel nu
specifiek op voetbalvandalen die voorbereidingen treffen
om openbaar geweld te plegen. Politieagenten moeten
dan vroegtijdig – ik benadruk het woord vroegtijdig –
kunnen ingrijpen. Dan kan bijvoorbeeld een site wat

Mevrouw Griffith (VVD): Ik begrijp de zorg van de heer
Anker, maar ook in de dagelijkse praktijk, kijk bijvoorbeeld naar terrorisme, is het niet uitgesloten dat op basis
van een aanwijzing op het internet nader onderzoek
wordt gestart. Een bericht op internet of een boodschap
via de telefoon is niet meteen strafbaar. Ik spreek over
voorbereidingshandeling. Het woord zegt het al: dat zijn
een of meerdere handelingen ter voorbereiding van in dit
geval openlijke geweldpleging. Ik begrijp de angst van de
heer Anker en ik hoop dat ik hem ervan kan overtuigen
dat het niet mijn bedoeling is dat mensen worden
opgepakt of strafbaar zijn op basis van slechts een
sms-bericht of een berichtje op het internet. Ik hoop dat
ik hem gerust heb gesteld. O, hij is niet gerust te stellen.
Ik ben wel blij dat hij destijds voor de motie heeft
gestemd om te komen tot een verdere aanpak van deze
vormen van strafbare feiten. Ik dank hem daarvoor.
Ik kom nu op de strafbaarstelling van het niet naleven
van een burgemeestersbevel. Het is jammer dat de
minister van Justitie nu even is weggelopen, want dit is
echt iets voor hem. Volgens de memorie van toelichting
is het niet naleven van een burgemeestersbevel strafbaar
op grond van artikel 184 Strafrecht. Deze strafbaarstelling
is echter niet nadrukkelijk opgenomen in het wetsvoorstel. Is dit niet wenselijk en noodzakelijk gelet op het
legaliteitsbeginsel? Moet niet nadrukkelijk in de wet
worden opgenomen wat de gevolgen van niet-naleving
van strafbare feiten zijn? Dus als niet-naleving van een
burgemeestersbevel strafbaar is, moet het voor de
burger duidelijk zijn dat het strafbaar is, en dit moet dan
ook in de wet worden verankerd. Ik krijg hierop graag
een reactie van de minister.
Ik sluit mij aan bij de opmerkingen die zijn gemaakt
over het e-mailbericht dat wij van de KNVB hebben
ontvangen. Met name de heren Çörüz en De Wit hebben
daar een opmerking over gemaakt, in het bijzonder over

Tweede Kamer

11 maart 2009
TK 62

De heer Anker (ChristenUnie): Eerlijk gezegd weet ik niet
of het wel zo verstandig is om dit te gaan doen.
Mevrouw Griffith (VVD): De hele wet?
De heer Anker (ChristenUnie): Nee, wat u inzake die
voorbereidingshandelingen nu voorstelt. Als er sprake is
van een criminele organisatie die bezig is om een
misdrijf voor te bereiden, is het vrij duidelijk aan te
geven dat het om een echte voorbereidingshandeling
gaat om dat misdrijf te plegen. In dit geval zal het heel
vaak gaan om communicatie, heel normale handelingen,
waarvan het heel lastig is om hard te maken wat nu een
duidelijk verdachte voorbereidingshandeling is en wat
niet. Wat betekent het nu voor de opsporing? Gaan wij
hiermee niet de poorten wijd openzetten om allerhande
communicatie van voetballiefhebbers te gaan analyseren
en tappen?

Bestrijding voetbalvandalisme

62-4970

Griffith
de registratie en de positie van voetbalvandalen die zich
misdragen in het buitenland.
De heer De Wit heeft een amendement ingediend op
artikel 172a om met name groepsgeweld te schrappen.
Als de strekking van de wet is dat alleen mensen kunnen
worden opgepakt als zij zich in groepsverband misdragen, zou dat te ver gaan en zou dat niet de bedoeling zijn
van de motie die destijds is aangenomen. De bedoeling
is natuurlijk dat ook individuen, als zij de openbare orde
structureel verstoren, een burgemeestersbevel moeten
kunnen krijgen dan wel een gedragsaanwijzing van de
officier van justitie. Wil de minister daarop reageren? Er
staat natuurlijk ″in groepsverband″, maar betekent dit dat
iemand op basis van deze wet opgepakt of aangepakt
kan worden, ook als hij zich individueel misdraagt? Ik
ben er niet voor om het woord ″groepsgewijs″ eruit te
halen, maar juist om of het woord ″individueel″ of het
woord ″groepsgewijs″ op te laten nemen in de wet. Ik
krijg hierop graag een reactie van de minister.
©
De heer Heemelaar (GroenLinks): Voorzitter. Dit is het
derde debat met de minister van Justitie binnen 24 uur.
Vanochtend spraken wij over een combinatie van
maatregelen tegen terrorisme en het bestrijden van
zware criminaliteit. Die was ooit ingezet juist om
terrorisme te bestrijden en het accent heeft zich verlegd.
Vanmiddag hebben wij het over voetbal en dat verlegt
zich steeds meer naar ernstige overlast. Met mijn
bijdrage ga ik vooral verder op het spoor dat door de
ChristenUnie is ingezet. Ik ga niet op alle andere
onderdelen in, maar ik wil wat extra ammunitie
toevoegen voor het debat later vandaag of misschien op
een ander moment als het vandaag niet kan worden
afgemaakt.
De fractie van GroenLinks erkent zonder meer dat er
grote problemen zijn in de buurten. Ik woon zelf in een
buurt in Amsterdam waar het regelmatig behoorlijk uit te
hand kan lopen. Ik weet ook welke middelen er op dit
moment zijn en welke middelen gebruikt worden, hoe we
problemen soms kunnen voorkomen en soms niet. Ik
heb de indruk dat de maatregelen die nu worden
voorgesteld stuk voor stuk toch de nodige vragen
oproepen, zoals onder andere door de Raad van State al
is aangegeven. Ik vraag me ook af wat de onbedoelde
effecten kunnen zijn van de voorgestelde maatregelen.
De ministers motiveren hun wetsvoorstel met een
beroep op de ernst van de aanhoudende problemen van
groepsoverlast en de onmogelijkheid tot nu toe om daar
afdoende tegen te kunnen optreden. De Raad van State
is van mening dat de ministers wel erg kort door de
bocht gaan in hun analyse en in de onderbouwing van
de voorgestelde maatregelen. Mijns inziens kan de Raad
van State niet erg blij geworden zijn van de door de
ministers aangebrachte wijzigingen op de oorspronkelijke
tekst. De analyse en de onderbouwing blijven mager.
Fundamenteler lijkt de kritiek van de Raad van State dat
de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en het
Nederlands Genootschap van Burgemeesters vooralsnog
terughoudend zijn over het burgemeestersbevel. Volgens
hen is dit een incidentgestuurde maatregel en zou er
eigenlijk – het is al eerder genoemd – een algehele visie
op de openbareordeportefeuille van de burgemeester
moeten worden opgesteld. Daar komt nog eens bij dat er
op dit moment vergelijkbare bestuurlijke bevoegdheden

Tweede Kamer

Bestrijding voetbalvandalisme

– denk aan het gebieds- en samenscholingsverbod – in
de APV zijn opgenomen, waarvan niet is vastgesteld dat
zij niet voldoen. Dat is zinnige kritiek die niet door de
ministers wordt gedeeld. Ik sluit mij dan ook aan bij de
motie die wellicht wordt overwogen door de heer Anker
op dit punt.
Ten aanzien van de gedragsaanwijzing die de officier
van justitie kan opleggen, is de Raad van State nog
kritischer. De maatregel kan opgelegd worden aan
verdachten en dat komt er de facto op neer, dat hun
bewegingsvrijheid wordt beperkt zonder dat er een
rechter aan te pas komt. Die maatregel zou daarom
eigenlijk beperkt moeten worden tot een korte periode,
bijvoorbeeld tot veertien dagen. Verlenging zou moeten
worden gevorderd bij de rechter. De conclusie van de
Raad van State is om dit voorstel niet naar de Kamer te
sturen dan nadat met alle commentaren rekening is
gehouden. Wij denken dat dit op belangrijke punten niet
is gebeurd. We kunnen natuurlijk de bestaande problemen niet bagatelliseren; in het begin gaf ik al aan dat we
die erkennen. Het blijft wel de vraag of de probleemanalyse onder alle omstandigheden deugt en of de
voorgestelde maatregelen voldoen aan rechtsstatelijke
criteria en aan de beginselen van proportionaliteit en
subsidiariteit. De Raad van State vraagt zich af of
daarvan sprake is in dit wetsvoorstel. Het gaat daarbij
om bevoegdheden die toekomen aan de burgemeester
en aan de officier van justitie; de rechter komt er bij deze
maatregelen, die de bewegingsvrijheid beperken, niet
aan te pas. Bewegingsvrijheid is een grondrecht dat
wordt erkend in artikel 2 van het Vierde Protocol van het
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.
Inperkingen daarvan dienen onder rechterlijk toezicht te
staan. Waarom neemt het kabinet het voorstel van de
Raad van State niet over om deze maatregelen op te
laten leggen voor korte duur, waarna een rechter
oordeelt over de verlenging ervan? In rechtsstatelijke zin
lijkt dit me allemaal allerminst geregeld.
Is dit subsidiair en proportioneel? Het lijkt ons van
niet. Als de burgemeesters er zelf over klagen en zeggen
dat ze liever vooraf een integrale visie hadden ontvangen
over hun openbareordeportefeuille, zijn er kennelijk
nogal wat vraagtekens te zetten bij de subsidiariteit.
Waarom zijn de genoemde mogelijkheden van de APV
niet eerst geëvalueerd? Bij openbareordeproblemen heb
je het al gauw over strafbare feiten, waarbij al dan niet
voorlopige hechtenis is toegelaten. Hoewel het criterium
van ernstige bezwaren is overgenomen uit de regeling
voor voorlopige hechtenis, is geen onderscheid gemaakt
naar de ernst van de openbareordeverstoring. Dan gaat
het dus om een strafbaar feit waarvoor geen voorlopige
hechtenis is toegelaten, maar waarvoor toch een
gedragsbeperkende maatregel kan worden opgelegd.
Geeft dit niet al te veel vrijheid aan burgemeesters en
officieren van justitie om dergelijke maatregelen op te
leggen? En ligt er niet een al te zware verantwoordelijkheid op de schouders van burgemeesters bij besluiten
over beperkende maatregelen? Wat doen we met
jongeren die hun eigen woonwijk niet meer in mogen?
En, tot slot, de handhaving: hoe wordt voorzien in
adequaat toezicht, zodat overtreders van de beperkende
maatregelen in de kraag worden gevat? Hoeveel
politieformatieplaatsen zijn ermee gemoeid en ten koste
van welke politieprioriteit gaat dit? De minister gaat
ervan uit dat het werk voor burgemeesters, het OM en

11 maart 2009
TK 62

62-4971

meldplicht vernederend zou zijn. Als wij daar niet voor
kiezen, gaan die jongeren uw buurman of u en mij te lijf
bij een voetbalwedstrijd. Is dat soms niet vernederend?
De heer Heemelaar (GroenLinks): Het vernederende zit
in de combinatie van maatregelen om grip te krijgen op
jongeren en om ze ervan te weerhouden bepaalde
dingen te doen. Ik beleef dat niet zo, want ik ben nog
nooit opgepakt voor dit soort dingen. Die jongeren
beleven het echter wel als vernederend. Zij vinden het
vernederend om bovenop een contactverbod ook nog
eens een meldplicht aan hun broek te krijgen met flinke
gevolgen al ze zich daar niet aan houden. Voor hen
wordt het een soort wedstrijdje met een overheid die
steeds slimmere maatregelen neemt. De valkuil daarbij is
dat het voor de overheid steeds lastiger wordt om al die
maatregelen te handhaven.
Mevrouw Griffith (VVD)
© M. Sablerolle – Gouda

de rechtspraak niet toeneemt. Ik ben benieuwd waarop
de minister dit baseert.
Vervolgens de vraag naar de effecten op de doelgroep.
We zien dat in toenemende mate maatregelen worden
bedacht die het karakter krijgen van – ik kies bewust voor
dit woord – treiteren. De overheid lijkt onvoldoende
gezag uit te stralen als gevolg van de inzet van deze
middelen. Uit machteloosheid wordt daarnaar gegrepen,
maar wat is op langere termijn het effect op de
desbetreffende jongeren? Die voelen zich steeds vaker
geprovoceerd, in een hoek geduwd, getreiterd door de
overheid. Lik-op-stukbeleid houdt in, daarover zijn we het
eens, helder grenzen aangeven en sancties stellen, maar
het is de vraag of deze maatregelen niet te ver gaan en
onbedoelde negatieve psychische effecten hebben op
deze jongeren.
De heer Çörüz (CDA): Graag hoor ik wat de alternatieven
van de heer Heemelaar zijn. Hij heeft kritiek en daar kun
je het mee eens zijn of niet, maar een van zijn kritiekpunten is dat de burgemeester te veel bevoegdheden
zou krijgen. Zijn alternatief lijkt om aan het werk te gaan
met de APV, maar die geeft aan diezelfde burgemeester
precies dezelfde bevoegdheden. Spreekt hij zichzelf niet
tegen?
De heer Heemelaar (GroenLinks): Wij denken dat er veel
meer mogelijkheden moeten worden gezocht in
strafrechtelijke maatregelen. Vermoedelijk is in vergelijkbare situaties sprake van strafbaar contact. Maar in dit
geval worden maatregelen aan het arsenaal toegevoegd
waarvan de kern is dat ze een vernederend effect hebben
op de jongeren: ik móét mij vanavond om negen uur
melden op een bepaald punt en dat doen ze – en ″ze″ is
dan de tegenstander – omdat ze weten dat ik daardoor
niet op die andere plek kan zijn. Zo wordt het voor de
betreffende jongere een sport om eronderuit te komen.
Dat kan allerlei vervelende effecten hebben die niemand
wil. En als de politie niet meer kan handhaven – en
naarmate meer instrumenten worden ingezet zal
handhaving moeilijker worden – zouden ze kunnen gaan
denken dat ze hebben gewonnen.

Mevrouw Griffith (VVD): Ik krijg toch de indruk dat
GroenLinks kiest voor de daders en niet voor de
slachtoffers.
De heer Heemelaar (GroenLinks): Dat is een heel flauwe
opmerking. Ik ben mijn betoog begonnen ...
Mevrouw Griffith (VVD): Ik heb mijn vraag nog niet
gesteld, misschien kan dat alsnog?
De heer Heemelaar (GroenLinks): Excuus.
Mevrouw Griffith (VVD): Wat is het antwoord van
GroenLinks op de vragen van bewoners die weggepest
worden, van wie de huizen worden beklad en van wie de
autobanden lek worden gestoken? Soms gaat het om
gedragingen die niet strafbaar zijn: het bespugen van
vrouwen en homoseksuelen. Wat is daarop het antwoord
van GroenLinks?
De heer Heemelaar (GroenLinks): De voorbeelden die u
noemt, zijn wel degelijk strafbaar. Het is strafbaar om
intimiderend gedrag te vertonen, te spugen en te
beledigen. Maar afgezien daarvan: wij vinden dat in een
vroegtijdig stadium veel meer geïnvesteerd moet worden
in wijken en het voorkomen van escalaties. Ik weet van
vergelijkbare situaties in Amsterdam Nieuw-West, waar
homostellen en individuele homo’s bedreigd en beledigd
zijn. Met politieoptreden kun je dit soort problemen niet
voorkomen. Daarmee ben je namelijk veel te laat. Je zult
een methodiek moeten ontwikkelen om in een veel
vroeger stadium in te grijpen, want dan kun je nog gaan
werken met een dialoog. Je zult een methodiek moeten
ontwikkelen waarmee je voorkomt dat groepen jongeren
het gevoel krijgen dat ze zo ver kunnen gaan. Als alleen
nog maar politieoptreden rest, ben je eigenlijk al te laat
en dat betekent dat die homo’s daar eigenlijk niet meer
kunnen blijven wonen. Voor hen is het dan inmiddels te
gevaarlijk.
Mevrouw Griffith (VVD): U zei zojuist tegen de heer
Çörüz dat wij niet op de manier van het wetsvoorstel
moeten ingrijpen, maar strafrechtelijk. Nu zegt u weer
dat je dan te laat bent. Eigenlijk zegt u dat je in de
woonsituatie moet ingrijpen. Als je weet dat iemand
vrouwen of homo’s bespuugt, hoe moet je hem dan
volgens u aanpakken?

De heer Çörüz (CDA): Ik zie niet in waarom een

Tweede Kamer

Bestrijding voetbalvandalisme

11 maart 2009
TK 62

62-4972

Heemelaar
De heer Heemelaar (GroenLinks): Ik denk dan aan de
methodiek van de heer Dankmeijer. Ik weet niet of u deze
methodiek kent, maar MOVISIE kan u daarover informeren. Daarbij moet je veel meer denken aan dialoogachtige projecten in de sfeer van de hulpverlening.
Het is de bedoeling om contacten te organiseren tussen
slachtoffers en diegenen in hun woonomgeving die
daarvoor verantwoordelijk zijn. Als je die methodiek in
een vroeg stadium inzet, is dat effectief.
Voor alle duidelijkheid: ik ben niet tegen strafrechtelijk
ingrijpen. Ik vind alleen dat die gecombineerd moet
worden met preventie. Vandaag spreken wij echter over
nieuwe instrumenten, waarbij mijn fractie grote twijfels
heeft. Die twijfels leg ik in dit debat op tafel.
Mevrouw Griffith (VVD): Wij spreken in dit debat over
vormen van ernstige overlast. Politie en burgemeesters
geven aan dat zij de instrumenten ontberen om
hiertegen effectief op te treden. Ik begrijp dat het
antwoord van GroenLinks eruit bestaat dat in een vroeg
stadium een dialoog op gang wordt gebracht tussen
daders en slachtoffers.
De heer Heemelaar (GroenLinks): U simplificeert het
toch iets te veel. Het is voor mij en-en. GroenLinks is wel
degelijk een voorstander van strafrechtelijk ingrijpen als
er strafbare feiten zijn geconstateerd. Daarover hoeven
wij niet met elkaar in discussie. Het gaat mij nu om de
vraag hoe je problemen het beste voorkomt.
De meeste dingen heb ik nu wel genoemd. Mijn
eindvraag is eigenlijk: is dit niet een te zware bevoegdheid om in handen van het bestuur te geven? Kan die
niet beter worden toevertrouwd aan de rechter?
De voorzitter: De heer Brinkman heeft zich wegens
ziekte afgemeld en de heer Van der Staaij heeft al
gesproken. Ik vergeet echter mevrouw Ouwehand, die al
uit zichzelf naar voren komt.
©
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Bij verschillende
collega’s was er wat verbazing over de spreektijd die ik
heb aangevraagd. Daarvan gingen mijn wenkbrauwen
dan weer omhoog, want ik kan mij niet voorstellen dat je
hiervan binnen tien minuten van af zou willen zijn.
Wederom schrijft een kabinet-Balkenende een
beschamende bladzijde in de geschiedenis van onze
rechtsstaat. Wij bespreken vandaag het zoveelste pakket
aan maatregelen die de grondrechten van burgers verder
inperken ten gunste van het algemene veiligheidsgevoel.
De laatste jaren, sinds 9-11, zijn vele nieuwe bevoegdheden in het leven geroepen waarmee de overheid
overlastgevende groepen kan aanpakken en terroristische
dreigingen kan bezweren. Ben je 14 jaar of ouder, dan
moet je je in alle omstandigheden kunnen identificeren.
Wij worden inmiddels overal gefilmd door bewakingscamera’s. Er kunnen samenscholings- en verbiedsverboden worden opgelegd. Er wordt preventief
gefouilleerd. Een recordaantal telefoontjes tussen
burgers wordt afgetapt. In verschillende steden worden
bovendien al ″weekendarrangementen″ aangeboden: drie
nachten in de cel zodat je tijdens het uitgaan geen kwaad
kunt uithalen.
Steeds vaker wordt de rechter in dit proces buitenspel
gezet. Gemeenten mogen steeds meer om hun burgers

Tweede Kamer

Bestrijding voetbalvandalisme

in bedwang te houden, of zij zich nu schuldig hebben
gemaakt aan strafbaar gedrag of niet. Het bezwaar
daarvan is dat zorgvuldige en scherpe formuleringen van
de criteria op basis waarvan een gemeente mag
optreden en mag treden in de grondrechten van haar
burgers, achterwege blijven. Daardoor is het nog maar
de vraag of Nederland het Europees Verdrag voor de
bescherming van de Rechten van de Mens niet overtreedt.
Staats- en bestuursrechtjuristen waarschuwden ons al:
ongebreidelde uitbreiding van verschillende
ordehandhavings- en veiligheidsbevoegdheden is een
zichzelf versterkend proces. Toen het kabinet in 2006 zijn
antiterreurwetgeving presenteerde, voorspelden kritische
juristen dat het daar niet bij zou blijven. Naarmate er
meer en ruimere bevoegdheden in het leven zijn
geroepen, wordt de drempel steeds lager om nog meer
bevoegdheden in het leven te roepen. De grens van wat
rechtsstatelijk aanvaardbaar is, wordt hoe dan ook
genaderd. Dat wisten wij natuurlijk al: is dit niet het
kabinet van de CDA’ers die menen dat het beter is om
tien onschuldigen op te sluiten dan één schuldige vrijuit
te laten gaan? Dit wordt de laatste tijd volop gesteund
door PvdA’ers die menen dat zij hun spierballen moeten
laten zien in de kennelijke behoefte om kiezers terug te
winnen op rechts.
De voorspelling kwam uit. De Wet bestuurlijke
maatregelen nationale veiligheid – een nogal braaf
naampje voor een ingrijpende wet die vergaande
schendingen van burgerrechten mogelijk maakt – is
begin 2007 aangenomen door de Kamer. Direct klonk de
roep om meer. Hoe ging dat ook alweer?
Jarenlang hebben de boerenbelangenpartijen in deze
Kamer zich alle mogelijke middelen getroost om de
mensen die opkomen voor dieren, in een kwaad daglicht
te stellen. Dierenrechtenactivisten – mensen die hun
vrijheid van meningsuiting gebruiken om de samenleving iets te vertellen over de manier waarop zij omgaat
met haar dieren – zijn structureel afgeschilderd als
staatsgevaarlijke terroristen. Ik zie de heer Çörüz
instemmend knikken. Het waren allemaal voorbereidende
handelingen voor het grotere plan. De inkt van de vers
ingevoerde antiterreurwetgeving was nog niet droog, of
er lag al een motie waarin de regering werd verzocht om
voorstellen te doen om de mogelijkheden van die wet in
te zetten tegen radicale dierenrechtenactivisten;
ingediend door de fractie van het CDA, warm gesteund
door de fracties van de SGP, de ChristenUnie, de VVD, de
PVV en zelfs de SP.
Laat er geen misverstand over bestaan: de Partij voor
de Dieren wijst illegale acties categorisch af. Het verzet
tegen de massale uitbuiting en mishandeling van dieren
in Nederland moet zich afspelen binnen de grenzen van
onze democratische rechtstaat. Wie die grenzen niet
respecteert, moet worden vervolgd. Daarvoor hebben wij
het Wetboek van Strafrecht. Bedreiging en brandstichting
zijn verboden in Nederland. Daar staan terecht gevangenisstraffen op. Wat de Partij voor de Dieren te ver gaat, is
het steeds verder inperken van burgerrechten onder het
mom van allerlei angstscenario’s. Wie in een dieselauto
rijdt, drager is van de naam Mohammed, een zakje
kunstmest wil kopen en op internet opzoekt waar je in de
omgeving van Den Haag een beetje leuk kunt wandelen,
moet zich tegenwoordig ernstig afvragen of dat nog wel
zo’n goed idee is.

11 maart 2009
TK 62

62-4973

Ouwehand
De heer Çörüz (CDA): Laten wij nog even teruggaan naar
die lieve dierenrechtenactivisten van de PvdD. In mijn
eerste termijn confronteerde mevrouw Ouwehand mij
met het AIVD-rapport. Ik heb het er maar even bij gepakt.
Volgens haar zouden er heel romantische bewoordingen
in staan, maar ik zal haar even uit de droom helpen. Met
permissie, voorzitter, wil ik drie regels voorlezen uit het
rapport Dierenactivisme in Nederland, springplank voor
Europa van 15 juni 2007, opdat mevrouw Ouwehand het
even kan lezen. ″Een klein deel van de dierenactivisten
tracht op heimelijke wijze en met gewelddadige
middelen het beleid en de praktijk op het terrein van
dierenwelzijn te veranderen. Analoog aan en onder
invloed van de situatie in het Verenigd Koninkrijk schuift
deze kleine kern van radicale dierenactivisten met tegen
mensen gericht geweld gevaarlijk op naar de grens van
wat beschouwd moet worden als terrorisme.″ Dit kan
mevrouw Ouwehand toch in haar zak steken, in die zin
dat zij net het beeld schetste van een beetje dierenactivisme, een beetje romantisch. Dat is dus absoluut
niet de realiteit. Mensen mogen demonstreren conform
de regels en de spelregels die wij hebben. Wat ik
mevrouw Ouwehand in eerste termijn probeerde voor te
houden, wuifde zij toch een beetje weg met het
argument van de AIVD, maar laatstgenoemde zegt toch
echt iets anders over die dierenactivisten.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik ben blij dat de heer de
heer Çörüz de rapporten van de AIVD bij nader inzien
toch serieus neemt. Ik heb niet gesproken over de
constatering van de AIVD dat individuen die opkomen
voor de rechten van dieren, in zekere gevallen over de
grenzen van de wet gaan. Dat keuren wij structureel af.
Die mensen moeten worden opgespoord, opgepakt en
vervolgd. Ik heb gevraagd naar de aanbevelingen van de
AIVD. In het rapport waarvan de heer Çörüz kennelijk
alleen de pagina’s heeft geprint waarin staat hoe erg het
allemaal is, staat ook dat, als de aanbevelingen in het
evaluatierapport van de Wet op de dierproeven, waarin
de beslotenheid is vastgelegd waar ik de heer Çörüz op
heb gewezen, niet worden geïmplementeerd, dit naar de
mening van de AIVD kan leiden tot verdere verharding
van de standpunten en tot radicalisering van het
vigerende dierenrechtenactivisme. Op welke wijze neemt
de heer Çörüz die constatering van de AIVD serieus en
op welke manier werken wij ook eens aan de voedingsbodem?

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Dat is erg flauw van de
CDA-fractie, maar ik ben het wel van haar gewend. Ik
heb aangegeven dat de vraag is of Nederland het EVRM
niet overtreedt. Dat zijn niet mijn eigen bedenksels. Dat
zijn die van hooggeleerde bestuurs- en strafrechters. De
CDA-fractie wil kennelijk niet horen dat de PvdD-fractie
vindt dat dierenrechtenactivisten die de grenzen van de
wet overtreden, moeten kunnen worden aangepakt. Mijn
geklaag heeft betrekking op het feit dat de hele beweging
die opkomt voor dieren, op deze manier monddood
wordt gemaakt. De heer Çörüz zegt wel dat je gewoon
kunt demonstreren, maar met vage definities en
omschrijvingen maakt het kabinet niet duidelijk wanneer
sprake is van overlast en wanneer niet. Zodoende
bestaat het gevaar dat iemand die gebruik wil maken van
zijn recht op vrijheid van meningsuiting, helemaal niet
mag demonstreren, maar dat hij zich gewoon moet
melden op het politiebureau. Dan moet hij daar een
middagje gaan zitten, omdat het in de handen drukken
van folders over waar bijvoorbeeld bont vandaan komt,
als intimiderend gedrag kan worden ervaren. Ik hoorde
de heer Çörüz daarover geen enkele waarborg uiten in
zijn bijdrage. Dat zag ik ook niet in zijn optreden voor de
Kamer. Hij kan wel doen alsof die gevaren niet bestaan,
maar dan kijkt hij echt de andere kant op.
De heer Çörüz (CDA): Wat is de realiteit? Elk individu of
groepering in vereniging die wil demonstreren, moet zich
aan de regels houden. Daarvoor bestaan lokale regels.
Als een verzoek om te demonstreren wordt afgewezen,
kan betrokkene daartegen bezwaar maken of in beroep
gaan. Wat is het probleem waar mevrouw Ouwehand
tegenaan loopt? Ik ben echt blij dat zij afstand neemt van
dierenextremisme, maar wat is het probleem waartegen
zij aanloopt?

De heer Çörüz (CDA): Wat wil mevrouw Ouwehand
eigenlijk duidelijk maken? Mensen, dus ook dierenrechtenactivisten, kunnen in Nederland gewoon vrij
demonstreren. Dat recht heeft eenieder, ook dierenrechtenactivisten. In mijn optiek maakt mevrouw
Ouwehand er een heel romantisch beeld van. Daarvan is
absoluut geen sprake. Dat blijkt uit de tekst die ik zojuist
citeerde. Wat is het probleem van mevrouw Ouwehand?
Zij houdt een tirade tegenover het kabinet, de CDAfractie en anderen over het inperken van allerlei
grondrechten en dat soort zaken. Dan moet zij ook stoer
zijn. Ik zou zeggen: ″Stap naar het EHRM, of naar een
andere rechtbank.″ Mevrouw Ouwehand zegt immers dat
haar rechten worden ingeperkt. Dan moet zij ook stoer
en stevig zijn en een rechte rug hebben. Dan moet zij
man en paard noemen. Als het EVRM wordt geschonden,
kan zij naar het EHRM. De stap naar Luxemburg is niet
zo ver.

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Het probleem is dat er een
klimaat is geschapen waarin dierenrechtenactivisten op
voorhand als gevaarlijke mensen worden gezien. Als zij
demonstreren en daarbij hun stem gebruiken – die is
misschien harder dan gebruikelijk – kan dat als overlastveroorzakend gedrag worden gezien. Er zijn geen
waarborgen om ervoor te zorgen dat gedrag dat in feite
geen overlast is, maar dat wel als zodanig wordt gezien
en ervaren, in Nederland volop de ruimte krijgt. Die
ruimte wordt juist beperkt. De oorzaak daarvan is onder
andere het feit dat dierenrechtenactivisme structureel als
staatsgevaarlijk wordt bestempeld, volledig ten onrechte.
Het kabinet heeft dat laatste gelukkig sinds kort
toegegeven.
Ik heb gewezen op de toch al discutabele terrorismewetgeving. Niet alleen de Partij voor de Dieren maakt
zich daar zorgen over, maar verschillende staatsrechtsgeleerden ook. Wanneer die wordt ingezet tegen mensen
die formeel niet eens als potentiële terroristen worden
gedefinieerd, is het hek letterlijk van de dam.
Als het aan de coalitie ligt, gesteund door de usual
suspects op rechts en de SP op links, kan iemand die
folders wil uitdelen met informatie over de herkomst van
bontkraagjes straks wellicht zijn vrije tijd doorbrengen op
het politiebureau. Dat gebeurt alleen doordat zijn actie,
zonder toetsing door de rechter, kan worden aangemerkt
als overlastgevend of ordeverstorend gedrag. Op welke
gronden gebeurt dat dan en op basis van welke criteria?
Natuurlijk, bontliefhebbers kunnen zich ergeren aan een
demonstratie of een flyeractie op straat en de winkeliers

Tweede Kamer

11 maart 2009
TK 62

Bestrijding voetbalvandalisme

62-4974

Ouwehand
zullen die zeker als overlast bestempelen, maar is zo’n
actie dat ook? Is het ongenoegen van winkeliers basis
voor het inperken van burgerrechten als het recht op
demonstratie en het recht op vrijheid van meningsuiting?
Onze rechtsstaat kent reeds ruime bevoegdheden,
zowel straf- als bestuursrechtelijk, om wetsovertreders
aan te pakken. Of die bevoegdheden goed zijn benut en
wat de effecten daarvan zijn geweest, is niet goed in
kaart gebracht. Het kabinet heeft ook niet onderzocht wat
het gevolg is van de stapeling van bevoegdheden voor
de rechtsbescherming van de burger. Toch wordt nu
alweer een verdere oprekking van ons staatsrecht
voorgesteld.
De fundamenten van onze rechtsstaat worden
uitgehold. De beginselen zijn helder: in een rechtsstaat
ben je onschuldig totdat het tegendeel bewezen is. Ik
mag toch hopen dat iedereen weet waarom dat het geval
is en dat ik die beginselen hier niet hoef te verdedigen.
Als ik kijk naar de stelselmatige stigmatisering van
mensen die vreedzaam opkomen voor dieren, fel
verwoord door verschillende van mijn collega-volksvertegenwoordigers en ook door het kabinet, bekruipt mij
het gevoel dat wij de bescherming van onschuldige
burgers tegen de macht van de staat niet meer zo
belangrijk achten. Dierenrechtenactivisten zijn zonder
pardon in de verdachtenbank gezet, met zijn allen, en op
een eerlijk proces hoeven zij niet te rekenen.
Ik noem een voorbeeld, mijnheer Çörüz. Nederland
tegen terrorisme, dat was zo’n fijne multimediacampagne van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding onder de verantwoordelijkheid van dit
kabinet. In deze campagne worden mensen met extreme
ideeën over dierenrechten in verband gebracht met
terrorisme, terwijl het kabinet op het formele standpunt
staat dat dierenrechtenactivisme geen terrorisme is. De
campagne op de televisie en de radio is inmiddels
afgelopen, maar loopt nog wel op internet. Zelfs in
lespakketten voor scholieren wordt welbewust de
suggestie gewekt dat iemand die nogal radicale
opvattingen heeft over de rechten van het dier wel eens
een terrorist zou kunnen zijn.
Wat zijn extreme ideeën over dierenrechten en wat is
een radicale dierenrechtenactivist? Mijn eigen opvattingen over de positie van dieren worden door mijn
collega’s in de commissie voor LNV doorgaans niet als
erg gematigd beschouwd. De volksvertegenwoordigers
van de Partij voor de Dieren pleiten voor niets minder
dan afschaffing van de bio-industrie. Wij willen de
geperfectioneerde vermeerderingsindustrie die wij de
intensieve veehouderij noemen op een zo kort mogelijke
termijn vervangen door een op duurzaamheid en
draagkracht gebaseerde landbouw waarin dieren als
levende wezens worden behandeld in plaats van als
machines waarin je naar hartenlust kunt prikken en
snijden om de productie tegen zo laag mogelijke kosten
op te voeren.
Voorzitter, dat klinkt u vast alleszins redelijk in de oren,
maar ik kan u vertellen dat binnen het CDA onze
opvattingen als buitengewoon radicaal worden
beschouwd. Men hapt soms naar adem als wij aan het
woord zijn, wat ik wel weer grappig vind. De vraag is of
wij met onze opvattingen potentiële terroristen zijn. Hoe
zit het met de activisten buiten het parlement? In de
ogen van de gemiddelde vleeseter is een veganist – dat
is iemand die zich afzijdig houdt van alle dierlijke
producten – al snel extreem in zijn opvattingen over de

Tweede Kamer

Bestrijding voetbalvandalisme

rechten van dieren. Is iemand die om principiële redenen
geen wollen truien koopt een bedreiging voor onze
samenleving?
Wij hebben het kabinet meermalen gevraagd een
einde te maken aan de onnodige demonisering van de
dierenrechtenbeweging. De spotjes zijn niet teruggetrokken, maar het kabinet heeft wel toegegeven dat het
overgrote deel van de legale acties van dierenrechtenactivisten ten onrechte op een hoop is gegooid met
illegale acties en dat dit stigmatiserend kan werken. Ik
ben bang dat ik moet concluderen dat de regering het
nog steeds niet snapt. Op onze vraag welke definities het
kabinet hanteert, is het antwoord dat de term ″dierenrechtenactivisme″ legale acties betreft en de term
″dierenrechtenextremisme″ de illegale acties betreft
waarbij bewust de grenzen van de wet worden overtreden.
Ik vind dat onderscheid ongepast. Extremisme is
namelijk net zomin strafbaar als activisme. Of iemand
extreme gedachten heeft of zich extreem gedraagt, is
niet objectief af te meten. Dat is afhankelijk van de
positie van de ander die het oordeel moet vellen. Veel
mensen zijn bang, of bang gemaakt, voor extremisme.
Daarvoor hebben de conservatieven in onze Kamer
keurig gezorgd. Er is echter niets kwalijks aan extreme of
radicale opvattingen op zichzelf. Het onderscheid zou,
naar het oordeel van mijn fractie, moeten liggen bij het
veel beter meetbare verschil tussen legaal en illegaal
activisme. Wordt de wet overtreden of niet? ″Gewelddadig activisme″, ″illegaal activisme″ desnoods, zijn de
juiste termen waarmee je de goeden van de kwaden kunt
onderscheiden. Graag krijg ik hierop een reactie van het
kabinet. Wij hebben naar deze definitiekwestie gevraagd
om het debat van vandaag ordentelijk te kunnen voeren.
Het kabinet slaat niet alleen de plank mis bij de
definitiekwestie. Minstens zo wanstaltig vond mijn fractie
het voornemen van minister Ter Horst om dierenbeschermingsorganisaties een contract voor te leggen
waarin ze afstand nemen van geweld en wetsovertreding. Dat gebeurt nota bene onder het dreigement dat
wie het contract niet ondertekent, extra scherp in de
gaten wordt gehouden. Aan welke staatsvorm denkt het
kabinet zijn mandaat om ons land te besturen eigenlijk te
danken te hebben? Wat bedoelt de minister met ″extra
scherp in de gaten houden″? Moeten we uitzien naar
miljoenen telefoontaps bij al die mensen die het werk
van de Dierenbescherming, Wakker Dier of Stichting AAP
een warm hart toedragen? De laatste maal dat er sprake
was van een verplicht ondertekenen van een contract
om bepaalde bezigheden te mogen uitoefenen, was
onder de Duitse bezetter, zo mag ik misschien in de
herinnering roepen. In dit bedenksel van Joseph
Goebbels konden kunstenaars en schrijvers hun beroep
niet meer uitoefenen als zij dat contract niet ondertekenden.
Minister Ter Horst lijkt te kiezen voor een omkering
van de bewijslast, en daar maken wij grote bezwaren
tegen. Omdat er enkele dierenrechtenactivisten zijn die
de wet overtreden en van wie de identiteit en achtergrond misschien niet altijd helder zijn, wil de minister
iedere dierenbeschermer die geen plechtige beloftes aan
haar wil doen, in de gaten houden. Dat doet sterk denken
aan een politiestaat, en geeft blijk van een wel zeer
selectieve verontwaardiging.
De heer De Wit (SP): Ik ben hier niet om het kabinet te

11 maart 2009
TK 62

62-4975

Ouwehand
verdedigen, maar vergelijkt mevrouw Ouwehand de
voorstellen van de minister van BZK over het ondertekenen van die contracten of verklaringen nu met de
praktijken van Goebbels? Dat gaat mij in ieder geval te
ver.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Het is een vergelijking die
inderdaad wel wat ver gaat, dat geef ik meteen toe. Maar
ik moet zeggen dat me een erg onaangenaam gevoel
bekroop toen ik de minister hoorde zeggen dat de
dierenbeschermingsorganisaties die het contract niet
zouden ondertekenen, extra scherp in de gaten zouden
worden gehouden. Ik vraag me af welke richting we
inslaan, laat ik het dan maar zo zeggen. Ik denk niet dat
dit kabinet afstevent op een koers die onder de Duitse
bezetter is gevaren, maar erg vervelend vind ik de koers
wel.
De heer De Wit (SP): Dan zou het u sieren als u dat zou
terugnemen. Mij gaat het in ieder geval te ver.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik denk dat het goed is als
ik dat doe, want de suggestie die gewekt wordt, is wat
sterk. Ik wil dat graag terugnemen omdat dat mijn
bedoeling niet is geweest.
De heer De Wit (SP): Daarnaast zou ik van de gelegenheid gebruik willen maken om even terug te gaan in het
verhaal van mevrouw Ouwehand, namelijk naar het punt
waar zij de SP verwijt dat het uitdelen van een folder
naar de mening van de SP gelijk zou staan met het
veroorzaken van overlast. Zij suggereerde dat wij zo’n
gelijkstelling zouden bepleiten. Het tegendeel is echter
het geval. Van deze uitspraak neem ik eveneens afstand.
Ik heb afgelopen zaterdag nog in het centrum van mijn
woonplaats handtekeningen opgehaald tegen de verkoop
van Essent, een heel ander onderwerp, en de mensen
hebben dat geenszins als overlast ervaren. Sterker nog,
men staat te dringen om de handtekening te zetten. Laat
staan dat ik het uitdelen van een folder zou beschouwen
als het veroorzaken van overlast en zou bepleiten dat dat
verboden zou moeten worden. Dat kan mevrouw
Ouwehand niet volhouden. Zo is de SP niet.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Dat begrijp ik. Ik heb
gezegd dat de SP de motie heeft gesteund waarin
gevraagd werd om de antiterreurwet in te zetten tegen
dierenrechtenactivisme. Ik denk ook niet dat we vandaag
in de Kamer mensen kunnen aanwijzen die vinden dat
een demonstratie op voorhand onschadelijk moet
worden gemaakt. Wel wijs ik op de gevaren. We creëren
nu die bevoegdheden. We zien in de samenleving een
steeds verdere afname van de tolerantie voor mensen
die er een andere gedachtegang op na houden. We zien
dat grote groepen mensen als staatsgevaarlijk worden
aangemerkt en dat mensen bang worden gemaakt voor
dierenrechtenactivisme. Het gevolg daarvan zou
gemakkelijk kunnen zijn dat in een nogal conservatieve
gemeente – ik ben in zo’n gemeente opgegroeid; ik weet
dus best hoe dat werkt – zo’n demonstratie al snel als
overlast wordt bestempeld en dat mensen gewoon niet
toekomen aan het uitdelen van folders op die plek.

gezegd heeft, namelijk dat de SP-fractie, door te
stemmen voor die motie waarover mevrouw Ouwehand
spreekt, zou bepleiten dat het inzetten van terrorismemaatregelen ten aanzien van dierenrechtenactivisten.
Door het ondersteunen van die motie heeft de SP-fractie
dat niet gedaan, want de motie vroeg alleen te onderzoeken of de gebruikte methode, bijvoorbeeld het hanteren
van de aanwijzing of van andere mogelijkheden, zou
kunnen worden gebruikt bij het aanpakken van dierenrechtenactivisten. Dat is echter niet het bepleiten van een
een-op-eentoepassing van terrorismemaatregelen ten
aanzien van dierenrechtenactivisme. Mevrouw Ouwehand kan dat niet uit die motie afleiden – het staat er niet
in – maar daarom hebben wij wel die motie ondersteund.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Er zitten wellicht wat
gradaties in de toepassing, maar de motie vroeg toch
echt om de toepassing van de mogelijkheden van de
antiterreurwetgeving. Het was een onderzoek, maar u
bent vandaag wel voor de uitkomst daarvan. Ik moet
zeggen dat me dat van de SP-fractie wel tegenvalt.
De heer De Wit (SP): Ik snap het niet. In dit wetsvoorstel
worden twee plannen gemaakt: ten eerste een bevel van
de burgemeester en ten tweede een gedragsaanwijzing
door de officier van justitie. Die zaken staan helemaal
niet in de terrorismewetgeving. Die zijn daar helemaal
niet in terug te vinden. Die wetgeving gaat over heel
andere dingen.
Het gaat vandaag om ordemaatregelen voor, wat de
officier van justitie betreft, het ene strafbare feit en de
beoordeling door de rechter en, wat de burgemeester
betreft, om in te kunnen grijpen in een situatie van
ernstige verstoring van de openbare orde. Dat heeft in
eerste instantie niets te maken met terrorisme, maar gaat
gewoon om het kunnen optreden teneinde in het belang
van de openbare orde een aantal zaken te kunnen
regelen. Daar gaat het om.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik ben bang dat wij
hierover van mening blijven verschillen. De strekking van
mijn verhaal – ik ben daar ook mee begonnen – was dat
staats- en bestuursrechtjuristen mijn fractie hebben
gewezen op het punt dat als wij eenmaal over die
drempel zijn, wat wij destijds hebben gedaan met de
antiterreurwetgeving, de roep om verruiming en
toevoeging van nog meer bevoegdheden steeds groter
wordt. Ik ben het met de heer De Wit eens dat het nu
voorliggende wetsvoorstel is geen een-op-eenvertaling
van die antiterreurwetgeving is. Het ligt echter wel
degelijk in diezelfde lijn. Zo heb ik mijn kritiek bedoeld.
Heeft het kabinet wel voldoende kunnen aantonen dat
deze maatregelen nu noodzakelijk zijn? De Raad van
State wijst ook op dit punt. Er liggen nog vragen voor
over de openbareordeportefeuille van de burgemeester.
Die belangrijke vragen liggen nog voor en ik vind het
jammer dat de SP-fractie die kennelijk dan toch niet
belangrijk genoeg acht om zich tegen dit wetsvoorstel te
keren. Dus voor de volledigheid: zo beoordeel ik de inzet
van de heer De Wit hier.

De heer De Wit (SP): Voorzitter. Ik zou dan dus vervolgens afstand willen nemen van wat mevrouw Ouwehand
nu ook weer herhaalt en wat zij heel lang geleden al

De heer De Wit (SP): Mijn fractie heeft in de schriftelijke
ronde, en ook vandaag, die vraag zelf expliciet aan de
orde gesteld. Mevrouw Ouwehand moet er dus nu niet
mee aankomen dat mijn fractie niet onderzoekt of de
bestaande wetgeving voldoende is. Mijn eerste interrup-

Tweede Kamer

11 maart 2009
TK 62

Bestrijding voetbalvandalisme

62-4976

Ouwehand
tie ging daar al over. De SP-fractie onderzoekt dus
inderdaad bestaande maatregelen; deze moeten veel
meer worden toegepast dan meteen maar zoeken naar
iets nieuws, terwijl het oude niet wordt toegepast.
Mevrouw Ouwehand kan mijn fractie dat verwijt dus ook
niet maken. Wij beoordelen de inhoud van dit wetsvoorstel nadat wij hebben gehoord wat de bewindslieden
zeggen. Wij hebben op voorhand nog niet voor- of
tegengestemd.

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik heb al stilgestaan bij de
manier waarop het werkt: eenmaal die drempel over om
die maatregelen af te kondigen, wordt het steeds
makkelijker om die bevoegdheden te verruimen en er
nieuwe bovenop te zetten. Het wordt extra makkelijk
gemaakt als er een sfeertje wordt gecreëerd waarin
mensen worden bang gemaakt voor dierenrechtenactivisten, maar ook voor jongeren die zich op straat in
groepjes ophouden. Nogmaals, er zitten mensen tussen
die zowel willen opkomen voor de rechten van dieren als
die de wet overtreden. De PvdD-fractie vindt dat wij
moeten daartegen optreden, maar het gaat ons echt veel
en veel te ver om categorisch hele groepen mensen aan
te duiden als gevaarlijk, waar je bang voor moet zijn en
waar je generieke maatregelen op zou moeten loslaten,
omdat je vreest dat ze anders weleens de openbare orde
zouden kunnen gaan verstoren.
De vraag die voorligt, is of het kabinet de noodzaak
heeft kunnen aantonen om nieuwe bevoegdheden toe te
voegen voor de handhaving van de openbare orde. De
Raad van State heeft het al gezegd, het is nogal kort
door de bocht. Uit het onderzoek dat het kabinet zelf
heeft laten uitvoeren in het kader van dit wetsvoorstel,
blijken duidelijke conclusies die kennelijk door het
kabinet anders worden gelezen. Ik heb gezien dat er heel
duidelijk een beeld naar voren komt van grote onduidelijkheid bij burgemeesters over de mogelijkheden en
reikwijdte van de reeds bestaande maatregelen. Zelfs
juristen en handhavers zien door de bomen het bos niet
meer. Het kabinet heeft gezegd dat het daaraan
tegemoetkomt, maar intussen wordt dit wetsvoorstel wel
door de Kamer geloodst als wij niet opletten. Is het niet
veel beter om dat onderzoek af te wachten, om te kijken

wat de bestaande mogelijkheden zijn, of die voldoende
benut worden en of er efficiënt gebruik van wordt
gemaakt?
De visie van de VNG op de openbareordeportefeuille
zou wat mijn fractie betreft ook zeker moeten worden
afgewacht voordat wij de voorstellen die nu op tafel
liggen in ijzer en beton gieten. Om even te reageren op
de manier waarop het kabinet het onderzoek leest: er is
een duidelijk aanwijsbare trend dat bij acute veiligheidsproblemen snel de roep om nieuwe bevoegdheden
ontstaat, in plaats van een gedegen gebruik van
bestaande bevoegdheden. Angst, indrukken en veronderstellingen dreigen de uitgangspunten te vormen van
beleid, met repressie als gevolg. Dit is een vicieus
cirkeltje waar mijn fractie afstand van neemt. Wij willen
dat doorbreken. Eerst analyses, eerst kijken wat de
bevoegdheden zijn, of deze goed worden toegepast,
waar onduidelijkheid over bestaat, hoe die opgelost kan
worden. Eerst de effecten in kaart brengen, en dan pas
nadenken over een eventuele verruiming, stap voor stap.
Ook voor hangjongeren lijkt alle tolerantie verdwenen.
Ik hecht eraan, professor Micha de Winter te citeren: de
hangjeugd lijkt de vijand te zijn geworden. Micha de
Winter zegt dat in reactie op een RMO-rapport waarin het
beeld wordt geschetst dat jongeren in de publieke ruimte
zijn in te delen in drie categorieën: hinderlijke jeugdgroepen, overlastgevende jeugdgroepen en criminele
jeugdgroepen. Hij zegt dit interessant te vinden, omdat
het basisniveau voor jongeren dus kennelijk ″hinderlijk″
is en het daarna alleen maar erger wordt. Voor gewone
jongeren, die met elkaar kletsen op de straat of het plein,
die veel lol met elkaar hebben, lekker aan het flirten zijn,
tegen een bal trappen of stoer doen met hun scooters
hebben wij geen begrip, of nee, geen categorie, zegt
Micha de Winter.
Kijk eerst eens goed naar wat al mogelijk is. Nieuwe
bevoegdheden zijn niet altijd een panacee, luidde een
van de opmerkingen in het onderzoeksrapport Bestuur,
recht en veiligheid. Het kabinet geeft aan, tegemoet te
willen komen aan die wens, maar zet tegelijkertijd
onverminderd in op het verruimen van de bevoegdheden. Ook acht het kabinet het niet nodig om te wachten
op het uitbrengen van de kabinetsvisie op de openbareordeportefeuille van de burgemeester. Kortom, ik krijg
graag een nadere onderbouwing van de noodzaak die in
de ogen van mijn fractie onvoldoende is aangetoond.
Dan kom ik op de steeds verdergaande inbreuk op de
grondrechten. Als je maatregelen neemt op dit gebied,
moet er een zeer zorgvuldige analyse worden gemaakt
van de impact van die inbreuk op iemands persoonlijke
vrijheden. Hier is iedereen het wel over eens, ook het
kabinet. Daarbij wordt echter geen rekening gehouden
met de cumulatieve effecten van het combineren van
vrijheidsbeperkende maatregelen. Het kabinet zegt dat
het dat wil overlaten aan het bevoegd gezag, het
bevoegd bestuursorgaan. Decentralisatie, dus. Mijn
fractie maakt zich daar ernstig zorgen over. In een eerder
interruptiedebat met de heer de Wit werd al duidelijk dat
veel gemeenten behoorlijk onder druk staan van mensen
die de overlast als ernstig ervaren. Repressie ligt dan
eerder voor de hand dan een zorgvuldige afweging van
de cumulatieve effecten van vrijheidsbeperkende
maatregelen. Aangezien het om de bewaking van
fundamentele mensenrechten gaat, wil ik meer waarborgen zien. Ik ben benieuwd hoe het kabinet daarop
reageert.

Tweede Kamer

11 maart 2009
TK 62

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Dat is waar. Dat moet ik de
heer De Wit nageven. Ik kreeg sterk de indruk dat de
SP-fractie geneigd was om voor het wetsvoorstel te
stemmen, maar dat kan ik inderdaad nog niet weten. Het
debat is nog niet klaar en de stemmingen zijn ook nog
niet aan de orde. Op het moment van de stemmingen zal
ik dus hoopvol ter rechterzijde van mij kijken hoe de
handjes zullen gaan.
De voorzitter: En ik kijk een beetje hoopvol naar u. Hoe
ver bent u?
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik ga al wel een beetje
opschieten, geloof ik.
De voorzitter: Zo te zien is er nog geen sprake van
afronden.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik heb nog wel het een
ander te zeggen, dus dat doe ik dan maar.
De voorzitter: Ga uw gang.

Bestrijding voetbalvandalisme

62-4977

Ouwehand
Wanneer iemand namelijk te maken krijgt met een
verbod om bepaalde favoriete plekken te bezoeken, niet
met meer dan twee vrienden tegelijk kan afspreken in het
openbaar, zich dagelijks moet melden bij het lokale
politiebureau en zich daarnaast preventief moet laten
fouilleren iedere keer dat hij zich in zijn eigen woonwijk
begeeft, wordt het verschil met een gevangenisstraf
steeds kleiner, behalve dan het feit dat er in het eerste
geval geen veroordeling of vervolging heeft plaatsgevonden. Er bestaat slechts de verdenking of het gevoel dat
deze persoon hinderlijk aanwezig is. Is de minister bereid
om een analyse te laten uitvoeren naar de impact en
proportionaliteit van gecombineerde vrijheidsbeperkende
maatregelen? Kunnen wij zo’n onderzoek op korte
termijn terugzien?
Hetzelfde probleem zien wij bij de willekeur die wordt
gecreëerd met verschillende APV’s. Er lijkt meer ruimte
te komen en het gevaar van rechtsongelijkheid ligt
steeds meer op de loer. Hoe weet een burger die geacht
wordt de wet te kennen, wat wel en niet is toegestaan bij
bezoek aan vrienden in een andere stad? Hoe wordt
voorkomen dat een stad verandert in een politiestaat en
de ervaren problemen doorschuift naar een aangrenzende gemeente met een tolerantere houding? Ook
hierbij maakt het kabinet zich er wel gemakkelijk vanaf.
Gemeenten hebben te kampen met verschillende
situaties. Dat vergt maatwerk, maar ik krijg op dit punt
graag een aanvullende reactie van het kabinet.

kijken naar de budgetten die in Engeland beschikbaar
worden gesteld voor de ontwikkeling van alternatieven.
Dan kan het kabinet de stelling niet volhouden dat in
Nederland veel wordt gedaan op dat gebied.
Voorzitter, ik hoop dat ik u een beetje tegemoet ben
gekomen in de tijd. O, ik zie dat inmiddels een andere
voorzitter heeft plaatsgenomen. In dat geval had ik nog
wel even door kunnen gaan. Ik wil het hier dan toch
maar bij laten!
De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Ouwehand.
Voorzitter: Verbeet
©

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Wat mij
verbaast, ook in de brief die wij voorafgaand aan dit
debat van het kabinet hebben ontvangen, is hoe het
kabinet aankijkt tegen de aanbevelingen van de AIVD. De
bijzondere situatie bestaat dat ten aanzien van dierproeven, waaraan het grootste deel van het illegale
dierenrechtenactivisme gelinkt kan worden – zo blijkt uit
rapporten – de wet niet door de rechter kan worden
getoetst. Als de AIVD keer op keer zegt ″dat komt het
klimaat niet ten goede″, dan vraag ik mij echt af waarom
het kabinet die aanbeveling niet oppakt.
Voorzitter, omwille van de tijd sla ik een aantal dingen
over.
Ten aanzien van de hangjongeren stel ik een vraag
over de conclusie van de politiechef in het Amsterdamse
stadsdeel Slotervaart dat de aanpak daar te rigide is. De
hanggroep wordt daar scherp in de gaten gehouden,
maar de politiechef zegt nu toch ook dat er onschuldige
jongens worden geslachtofferd. Wat kunnen wij
verwachten als dit wetsvoorstel wordt aangenomen, in
het licht van de signalen die nu uit de praktijk komen dat
wij eigenlijk al te veel hebben, te hard optreden en dat
averechtse effecten te verwachten zijn?
Mijn laatste opmerking betreft de brief die het kabinet
voorafgaand aan het debat heeft gestuurd over de
manier waarop het denkt de voedingsbodem voor
gewelddadig dierenrechtenactivisme weg te nemen.
Daaruit spreekt een erg voldane houding. Het kabinet is
van mening dat het voldoende doet om de discussie
over dierproeven vlot te trekken. Ik heb daarover een
structureel andere mening. Ik wil dat het kabinet mijn
opmerkingen over de AIVD en over openheid serieus
neemt. Als het kabinet verwijst naar maatregelen die in
Engeland getroffen worden tegen het dierenrechtenactivisme, dan zou het het kabinet ook sieren om eens te

De heer Pechtold (D66): Voorzitter. D66 staat voor een
open en vrije samenleving. Het optreden tegen overlast
en het aanpakken van geweldplegers hoort daarbij. Maar
terughoudendheid bij het afwenden van onveiligheid ten
koste van de individuele vrijheid en rechten van burgers
hoort daar ook bij. Ik heb dat hier vaker gezegd, maar ik
vind het belangrijk dat te herhalen. De minister van
Justitie heeft het mij hedenochtend ook al horen zeggen.
Opnieuw bespreken wij maatregelen die onze
vrijheden verder dreigen uit te hollen, terwijl de
democratische inbedding te wensen overlaat. En met
welk doel? Zijn de voorgestelde maatregelen eigenlijk
wel effectief? Misschien, maar wij weten het niet.
Misschien werken ze wel contraproductief. Misschien,
maar nogmaals, wij weten het niet. Het zijn belangrijke
vragen, maar de antwoorden hierop kan het kabinet ons
vooralsnog niet geven. De behoefte aan snelle oplossingen als gevolg van publieke druk vertalen zich te vaak in
een roep om repressie. In zijn streven criminaliteit en
overlast keihard aan te pakken – ik citeer een titel van
een van de kabinetsnotities – weigert het kabinet een pas
op de plaats maken om de consequenties van haar
voorstellen te overwegen.
Laat één ding duidelijk zijn: er zijn duidelijke regels,
die bovendien vaak al strafrechtelijk gesanctioneerd zijn.
Overtreding daarvan mag niet worden getolereerd, maar
moet door politie en justitie consequent worden
aangepakt. Voetbalvandalisme heeft zijn kwajongenskanten al lang geleden verloren. Wat de minister graag
ernstige overlast noemt, is meestal gewoon strafbaar
gedrag. Maar de vraag is of het uitbreiden van bevoegdheden de juiste reactie moet zijn op het voortduren van
deze misdragingen en erger. De analyse in het wetsvoorstel dat de huidige bevoegdheden als zodanig tekortschieten is nog niet overtuigend. Worden de huidige
bevoegdheden wel volledig benut en consequent
toegepast? Het is voor mijn fractie van eminent belang
dat het kabinet daar in eerste termijn uitgebreid op
ingaat.
Ik proef in de roep om keihard optreden een geloof in
de maakbaarheid van veiligheid door repressieve
maatregelen en een geloof dat veiligheid gegarandeerd
kan worden. Neem bijvoorbeeld de reacties op de
recente problemen in Gouda met overlast door jongeren.
Van links tot rechts werd een keiharde aanpak als de
juiste oplossing gezien. Ik weet niet of het spoeddebat
over Ede al is aangevraagd, maar ik kan mij zoiets wel
weer voorstellen. Het gaat echter om handhaven en
bovendien moeten de afspraken met de politie worden
nagekomen. De trend is, te geloven dat overlast

Tweede Kamer

11 maart 2009
TK 62

Voorzitter: Boelhouwer

Bestrijding voetbalvandalisme

62-4978

Pechtold
verminderd kan worden door repressiever optreden. Dit
geloof blijkt ook uit de voorstellen tot wetswijziging die
wij vandaag bespreken. Andere belangrijke aspecten van
onze rechtsstaat mogen hier niet het slachtoffer van
worden. Ik heb het dan over vage normen, democratische legitimatie en vermenging van verschillende rollen
in de trias politica.
Door de bevoegdheden van de officier van justitie en
de burgemeester uit te breiden, verwacht het kabinet dat
ernstige overlast beter aangepakt kan worden. Het
bestaande instrumentarium zou niet voldoende zijn. Uit
recent onderzoek blijkt echter dat er maar beperkt of in
het geheel geen behoefte is aan nieuwe bevoegdheden.
Nieuwe behoeften creëren alleen voor de zekerheid, mag
niet het uitgangspunt zijn. Ik wijs op tal van rapporten,
onder andere dat van Muller uit 2008, waarin wordt
aangegeven dat daar helemaal geen behoefte aan is.
Graag een reactie hierop van de regering.

De heer Pechtold (D66): Mevrouw Kuiken en ik trekken
samen op bij het stellen van deze vraag aan het kabinet.
Ik hoor graag of er een dergelijk onderscheid is. Waren
die maatregelen al ingecalculeerd? Het lijkt mij raar om
een niet bestaande wet als ″binnen″ te beschouwen. In
een democratie werkt het nog altijd zo dat een wet eerst
moet worden aangenomen.
Bij de aanpak van overlast blijft het een probleem dat
het onderscheid tussen ″ernstige″ en ″matige″ overlast
moeilijk is te maken. Wat is precies het onderscheid
tussen ″hangen″ en ″overlast″? Is er een grens tussen
licht strafbare feiten en ernstige overlast? Kan de
minister hier meer duidelijkheid over geven? Als de
gedragingen niet goed te beschrijven zijn, dan zijn
nieuwe repressieve maatregelen wat mij betreft
onwenselijk. Uit het nader rapport blijkt in ieder geval
dat de minister in eerste instantie niet overal even
zorgvuldig is geweest bij het invullen en definiëren van

bepaalde termen. Gelukkig is de formulering op punten
al specifieker gemaakt of aangepast, maar dit blijft voor
mij een pijnpunt.
Harder aanpakken van overlast resulteert niet altijd in
een afname van die overlast. Sterker nog, het blijkt dat
harder aanpakken van overlast een criminogeen effect
kan hebben. Dat betekent dat harde maatregelen kunnen
leiden tot meer criminaliteit onder de overlastgevers. In
Engeland, waar al langer harder wordt opgetreden tegen
antisociaal gedrag, is dat ook gebleken. De maatregelen
tegen overlast zijn daar zelfs zeer omstreden. Een van de
redenen hiervoor is de brede definiëring van antisociaal
gedrag in de Engelse wet. Critici omschrijven de
maatregelen daar als angstaanjagend vaag. Laten wij dus
leren van onze buren en niet dezelfde fout begaan, zeg ik
tegen mijn collega’s. Wat is het oordeel van de minister
over de kritiek op de brede definiëring en welke lering
trekt het kabinet daar uit?
Overlast door jongeren is een probleem in onze
samenleving en ik hoop dat dat duidelijk is. Uit onderzoek blijkt dat bij de benoeming van straatoverlast
Nederlanders zich het meest onveilig voelen op plekken
waar jongeren rondhangen, maar het is interessant dat
uit recente gegevens van de Veiligheidsmonitor blijkt dat
het percentage van de Nederlanders die zich onveilig
voelen, gestaag afneemt. In 2005 voelde zich nog 19,5%
van de Nederlanders op dergelijke plekken wel eens
onveilig. In 2008 was dat afgenomen tot 15%. Begrijp mij
niet verkeerd, nog steeds is er dan sprake van een
substantieel probleem, maar dit betekent wel dat het
bestaande instrumentarium voldoende lijkt om de
huidige problemen te verminderen. Wat is het oordeel
van het kabinet over de cijfers over de terugloop en in
dat licht over de toename van het aantal maatregelen? Er
is reden voor terughoudendheid bij de introductie van
nieuwe handhavingsinstrumenten voor de burgemeester.
Ik denk in dit verband aan voetbalvandalisme. Vorige
maand meldde het Centraal Informatiepunt Voetbalvandalisme dat er in het seizoen 2007/2008 in totaal vijf
incidenten zijn geweest waarbij meerdere supporters
tegelijk werden aangehouden. Daarmee bagatelliseer ik
de incidenten niet, maar ik vind dit wel verhelderend. Dit
biedt inzicht in de proportionaliteit. Wat is de verklaring
van de minister voor deze daling? Ziet zij reden voor
aanpassing van haar afweging?
Het kabinet heeft een wetsvoorstel dat het mogelijk
maakt om politiekosten bij publieksevenementen door te
berekenen aan de organisator ingetrokken. Wat is het
oordeel van de minister? Vindt zij dat de maatschappij
deze extra kosten geheel moet dragen? Worden clubs
dan wel voldoende gemotiveerd om zelf maatregelen te
nemen, zoals het inzetten van meer stewards, om
problemen bij wedstrijden terug te dringen? Wat mij
betreft is er nog steeds sprake van een behoorlijke
scheefgroei, gelet op de hoge transferbedragen en op de
inzet van de clubs zelf en die van de KNVB om de
veiligheid in en rondom het stadion te bevorderen.
In Engeland zijn er stadions zonder die vreselijke
tankgrachten waar het publiek dicht op het veld zit. Daar
zijn wel meer stewards aanwezig en is er meer verantwoordelijkheid voor de club. De sfeer is er prettiger, want
de mensen zitten dichter op de wedstrijd en dat roept op
tot meer sociaal gedrag. Ook hierop krijg ik graag een
reactie.
De KNVB vraagt om bepaalde voetbalmisdragingen,
zoals het gooien van voorwerpen in het stadion en het

Tweede Kamer

11 maart 2009
TK 62

Mevrouw Kuiken (PvdA): Bij het behoefteonderzoek
waren volgens mij de maatregelen die wij nu bespreken
al ingecalculeerd. Ziet u dat anders? Ik stel deze vraag
indirect ook aan de regering.
De heer Pechtold (D66): Dat geloof heb ik niet. Ik
verwees naar Muller onder wiens redactie het rapport
Bestuur, Recht en Veiligheid is verschenen. In dat kader
is een inventarisatie gemaakt van de vraag om nadere
bevoegdheden. Die blijkt reuze mee te vallen. Volgens
mij is de grote drang dat men de mogelijkheden die men
al heeft, wil kunnen benutten. Tal van voorbeelden die de
laatste tijd elke keer over rechts tot veel ellende leidden,
vallen wat mij betreft ook onder die definitie. Ik noemde
vanmorgen al de tamtam over Ede. Een chauffeuse van
een bus vraagt de politie om te komen en moet een
halfuur wachten, terwijl er afspraken zijn gemaakt dat er
snel zal worden gereageerd. Als je dan een halfuur moet
wachten, helpt daar geen wet tegen, al reist de minister
zelf af. Ik ben trouwens bang dat dit ook een halfuur gaat
duren als zij althans niet harder rijdt dan 120 en ik
adviseer haar om de maximumsnelheid niet te overschrijden.
Mevrouw Kuiken (PvdA): In mijn optiek zijn die
maatregelen al benoemd en voor een deel ook al
aangekondigd. Dat moeten wij goed beseffen nu wij dit
wetsvoorstel bespreken.

Bestrijding voetbalvandalisme

62-4979

Pechtold
betreden van het speelveld, strafbaar te stellen. Wat is
het oordeel van de minister over deze suggestie? Ik vind
die ver gaan. Ziet de minister ook het risico van het
verplaatsen van acties als de aandacht voor het gebied
rondom stadion geïntensiveerd wordt? Hoe ver van het
stadion is er nog sprake van voetbalvandalisme? Behoort
een vechtpartij in een pub in het centrum waar de
wedstrijd door de supporters van beide clubs wordt
bekeken nog tot voetbalvandalisme? Waar ligt de grens?
Graag krijg ik hierop een reactie van de minister.
Wat in de memorie van toelichting flankerend beleid
wordt genoemd en door de Raad van State sociaal
preventief beleid, mag hier niet het onderspit delven. Het
probleem moet bij de wortels worden aangepakt.
Mevrouw Kuiken (PvdA): De vraag stellen is haar
beantwoorden. Wat vindt de heer Pechtold zelf? Maakt
het nog wat uit of de hooligans overlast veroorzaken in
een club of in een pub? Als zij gaan knokken heb je toch
altijd een probleem?
De heer Pechtold (D66): Ik zie een glijdende schaal.
Zojuist heb ik dat met feiten onderbouwd. Ik heb gezegd
hoeveel geweldsincidenten er volgens de geweldsmonitor bij voetbalwedstrijden waren. Bij vijf incidenten
waren meerdere personen betrokken. Ik wil voorkomen
dat voor elke caféruzie op woensdagavond of op
zondagmiddag de normen voor voetbalgeweld gelden en
daardoor de burgemeester alle mogelijkheden heeft om
de politie het café binnen te laten vallen, het te sluiten
enzovoorts. Wij als oud-burgemeesters, mevrouw Ter
Horst en ik, weten dat je hiervoor een beetje moet
oppassen. Tenminste, in Wageningen hielden wij het
gewoon gezellig. Daar hadden wij die voetbalclub ook
niet meer. Maar ja, dat was omdat de gemeenteraad
gewoon het lef had om te zeggen: los je eigen problemen maar op.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Een aantal grotere incidenten
heeft de kranten gehaald. Maar u spreekt er toch ook wel
eens over met politiemensen, zeker in de grotere
gemeenten met de grotere clubs, dat het maandelijks
raak is met jongeren die elkaar willen treffen, op welke
plek dan ook, om daar aan het motten te gaan met alle
gevolgen van dien en wel of niet ME-inzet? Ik heb een
aantal keren meegelopen met de horecadienst en ik heb
het een aantal keren van dichtbij mogen meemaken.
De heer Pechtold (D66): Ik bagatelliseer het niet. Ik heb
het op bijna elke bladzijde van mijn tekst opgenomen om
niet het verwijt te krijgen dat ik het probleem niet zie. Ik
zie diezelfde problemen. Maar u en de minister zijn van
dezelfde partij die altijd maar denkt dat de maakbaarheid
van veiligheid is dat tankgrachten, hekken en vooral veel
betonstaal en dergelijke gedrag socialiseren. Ik geef
daarom een interessante casus: Engeland, waarvan wij
toch stevige beelden uit het verleden kennen, bijvoorbeeld die Engelse supporters in België. Wat hebben zij
daar gedaan? Weg die grachten, de clubs meer verantwoordelijkheid, meer stewards. En wat zie je? Een
afname van geweld. Ik wil dat het kabinet ook dat soort
verantwoordelijkheden meer bij de clubs zelf legt en niet
de burgemeester tot een soort generaal op zondagmiddag maakt.

eens dat wij niet moeten overdrijven. Maar ik concludeer
ook dat u de neiging hebt om te overdrijven in het
bagatelliseren en dat u daarnaar afglijdt. Ik vraag u om
ook daarvoor op te passen.
De heer Pechtold (D66): Als wij elkaar op die manier
scherp houden, komen wij op de gulden middenweg. Dat
was mijn inzet bij dit debat, maar dat had ik natuurlijk
niet mogen verraden.
De burgemeester krijgt met dit voorstel de bevoegdheid om een langer gebiedsverbod, een groepsverbod en
een meldingsplicht op te leggen. Het arsenaal van de
lokale sheriff, zoals de minister de burgemeester graag
lijkt te zien, wordt behoorlijk uitgebreid. Maar de
democratische legitimatie past nog niet bij de zwaarte
van de bevoegdheden. De burgemeester heeft in dit land
nog geen eigen mandaat. Bovendien wordt er door het
kabinet nog een visie ontwikkeld op de openbareordeportefeuille van de burgemeester. Klopt de toezegging
aan mijn partijgenoot Engels in de Eerste Kamer dat deze
visie nog voor de zomer afgerond zal worden? Als dat zo
is, lijkt het mij prematuur om het wetsvoorstel nu door te
zetten in plaats van die integrale visie over de openbareordeportefeuille van de burgemeester af te wachten. Is
de minister bereid het wetsvoorstel aan te houden totdat
die visie klaar is?
Ook vraag ik de minister naar de uniformiteit van
beleid tussen gemeenten. Zo was ik laatst tijdens de
campagne voor de herindelingsverkiezingen in de schone
gemeente Bloemendaal. Daar verstaan zij, zo heb ik ook
begrepen uit het programma van mijn eigen partij daar,
toch heel wat anders onder ″hangjongeren″ dan waar
burgemeester Aboutaleb in Rotterdam de afgelopen
weken mee te kampen heeft gehad. Hoe ziet de minister
dat risico van pluriformiteit dadelijk in meer dan 400
gemeenten en uiteindelijk misschien het tegen elkaar
opbieden? Dat heb ik zelf meegemaakt in Gelderland
toen het cameratoezicht werd ingevoerd. De gemeenten
waarvan je dat het minst zou verwachten, stonden
vooraan in de rij om te laten zien dat zij toch echt
problemen hadden waarbij camera’s in de openbare
ruimte nodig waren. Graag verneem ik een reactie.
Ook de officier van justitie krijgt extra ingrijpende
bevoegdheden. Hij mag een gebiedsverbod, een
contactverbod, een meldingsplicht en een behandelingsplicht opleggen en deze mogen maximaal negen
maanden duren. Neemt het Openbaar Ministerie hiermee
niet te veel de rol van de rechter over? Ik voel veel voor
de suggestie van de Raad van State om een verlenging
standaard door de rechter te laten toetsen.
Bij elkaar genomen zetten wij met dit wetsvoorstel een
volgende stap op het pad van de vermenging van rollen
en taken: bestuursrecht en strafrecht, bestuur en rechter.
Voor het invoeren van de bevoegdheden die dit
wetsvoorstel creëert, moet daartoe noodzaak bestaan.
Daarvoor moet een goede probleemanalyse worden
gemaakt die aantoont dat het huidige instrumentarium
optimaal wordt benut en tekortschiet. Anders worden het
bestuur en de wetgever lui. De democratische legitimatie
van de betrokkenen moet adequaat geregeld zijn. Bij dit
voorstel rijst voor mij dan ook de vraag: als wij nieuwe
regels maken, gaan wij die dan wel handhaven?

Mevrouw Kuiken (PvdA): Ik ben het helemaal met u

De voorzitter: Ik dank de leden voor hun inbreng in
eerste termijn. In tien minuten kunnen wij het antwoord
van de regering en de rest niet afdoen, dus ik schors de

Tweede Kamer

11 maart 2009
TK 62

Bestrijding voetbalvandalisme

62-4980

Pechtold
beraadslaging over dit wetsvoorstel. Ik zal u laten weten
wanneer wij de behandeling vervolgen.

De voorzitter: Naar mij blijkt, wordt de indiening van
deze motie voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 39 (30573).

De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De vergadering wordt van 17.20 uur tot 17.30 uur
geschorst.
Aan de orde is de behandeling van:
- het verslag van een algemeen overleg over
migratie en ontwikkeling (30573, nr. 35).

De heer De Krom (VVD): Laat ik eerst mijn erkentelijkheid uitspreken voor het feit dat mevrouw De Pater
uiteindelijk toch de indiening van mijn motie mogelijk
heeft gemaakt. Ik dank haar daarvoor. Ik zal haar
plezieren door onmiddellijk over te gaan tot het indienen
van mijn tweede motie.
Motie

De beraadslaging wordt geopend.
De Kamer,

©

gehoord de beraadslaging,
De heer De Krom (VVD): Voorzitter. In het algemeen
overleg heb ik namens de VVD-fractie aangegeven wat
ons oordeel is over de beleidsnotitie Internationale
Migratie en Ontwikkeling 2008, en ik zal dat niet
overdoen. Wat ons betreft zou er een financiële paragraaf
bij die hele beleidsnotitie moeten zitten. Hoe kunnen wij
anders kosten en baten tegen elkaar afwegen, en hoe
kunnen wij anders als Kamer onze controlerende functie
goed uitoefenen? Het antwoord van de minister daarop
was: nee, want u bent de enige die het vraagt. Dat geeft
mij aanleiding de volgende motie in te dienen.
Motie

overwegende dat de regering in de beleidsnotitie
Internationale Migratie en Ontwikkeling 2008 voorstelt
om in het kader van ″circulaire migratie″ tijdelijke
arbeidsmigratie vanuit ontwikkelingslanden naar
Nederland te stimuleren en in dat kader twee pilots wil
starten door maximaal tweehonderd ″circulaire migranten tijdelijk″ naar Nederland te halen;
overwegende dat er gezien vanuit het huidige perspectief
van de arbeidsmarkt geen behoefte kan zijn aan deze
pilots, gelet op de stijgende werkloosheid;
overwegende dat het onduidelijk is wat er met deze
pilots wordt beoogd, en wat de vervolgstappen zijn;

De Kamer,
verzoekt de regering, deze pilots te schrappen,
gehoord de beraadslaging,
en gaat over tot de orde van de dag.
overwegende dat aan de beleidsnotitie Internationale
Migratie en Ontwikkeling 2008 geen financiële paragraaf
is toegevoegd;
overwegende dat het voor de Kamer daardoor niet
mogelijk is, een afweging te maken tussen kosten van
het beleid en beoogde opbrengsten c.q. resultaten;
overwegende dat de Kamer op deze wijze niet in staat is,
haar controlerende taak te vervullen;
verzoekt de regering:
- een financiële paragraaf aan de notitie toe te voegen
alsmede aan te geven welke concrete resultaten van het
beleid worden verwacht;
- op basis daarvan door het CPB een kosten-batenanalyse te laten maken,

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid De
Krom. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 40 (30573).
Dan geef ik het woord aan mevrouw Ferrier. Ik verzoek
mevrouw De Pater nog even bij ons te blijven. Kijk eens,
daar komt versterking. Er worden allemaal vrijwilligers
opgetrommeld; heel goed.
©

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter. Wij hebben een goed
debat gehad over de effectieve aanpak van migratie en
ontwikkeling. Daarbij werd duidelijk dat de meerderheid
van de Kamer zich bewust is van de link tussen beide
onderwerpen, maar dat het nog niet zo eenvoudig is om
die link echt te vertalen in een win-winsituatie voor alle
betrokkenen.
Mijn fractie heeft waardering voor de inzet van de
regering en ziet, conform de gedane toezeggingen,
nadere informatie over de pilot circulaire migratie, de
voorstellen van het Platform duurzame terugkeer en in
het bijzonder de concrete projectvoorstellen van IntEnt,
Kerk in Actie en PKN tegemoet. Ik hoor graag van de
regering wanneer wij bericht krijgen over de conferentie
van de Afrikaanse Unie over ITP’s die in april aanstaande
plaatsvindt en waarover wij toezeggingen gehad hebben
bij de begrotingsbehandeling van november vorig jaar.

Tweede Kamer

11 maart 2009
TK 62

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid De
Krom. Ik moet even wachten tot ik vijf leden in de zaal
heb, want die zijn er niet. Ik wil niet afwijken van onze
goede gewoonte dat er minstens vijf leden aanwezig
moeten zijn die de indiening van een motie ondersteunen. Net waren er nog vijf, maar één is mij ontglipt. Dit
is de eerste keer dat ik dit meemaak.

Migratie en ontwikkeling

62-4981