Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

33 552

Slachtofferbeleid

Nr. 28

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 juni 2017
De afgelopen jaren is hard gewerkt aan de versterking van de rechtspositie van slachtoffers van criminaliteit. Op 1 april jl. is de wet voor de
implementatie van de EU richtlijn minimumnormen voor de rechten, de
ondersteuning en de bescherming van slachtoffers van strafbare feiten in
werking getreden, evenals het Besluit slachtoffers van strafbare feiten.
Met de inwerkingtreding van de wet wordt onder andere een stevige
impuls gegeven aan de informatievoorziening aan slachtoffers over hun
rechten. Slachtoffers krijgen vanaf 1 april bijvoorbeeld bij het eerste
contact met de politie een verklaring van rechten waarin deze rechten
staan opgesomd. De wetgeving heeft gevolgen voor de (keten)partners
die met slachtoffers in aanraking komen, zoals de politie, het OM, de
rechtspraak en Slachtofferhulp Nederland. Deze organisaties moeten
ervoor zorgen dat de nieuwe rechten van slachtoffers ook in de praktijk
uitgevoerd worden, want alleen dan hebben de nieuwe rechten betekenis
voor slachtoffers.
Ik heb u bij brief van 28 oktober 20161 geïnformeerd over wat er tot nu toe
bereikt is en over wat de agenda voor het slachtofferbeleid voor de
komende jaren is. Mijn prioriteit ligt de komende jaren op de praktische
uitvoering van nieuw verworven slachtofferrechten, betere bescherming
van (kwetsbare) slachtoffers, het eenduidig informeren van slachtoffers en
herstel door erkenning van leed. Met deze brief doe ik een aantal
toezeggingen voor twee van deze prioriteiten gestand, te weten de
bescherming van kwetsbare slachtoffers en de praktische uitvoering van
slachtofferrechten.

1

kst-33552-28
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Kamerstuk 33 552, nr. 23.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 552, nr. 28

1

Bescherming van slachtoffers
Resultaten pilot Individuele Beoordeling
In de meerjarenagenda slachtofferbeleid heb ik toegezegd uw Kamer te
informeren over de uitkomsten van de pilots Individuele Beoordeling. Het
individueel beoordelen van slachtoffers op kwetsbaarheid is een belangrijk onderdeel van de recent in werking getreden wet ter implementatie
van de Europese Richtlijn minimumnormen slachtoffers. De Individuele
Beoordeling zorgt voor een betere bescherming van slachtoffers door bij
ieder slachtoffer, vanaf het moment van melden bij de politie, te kijken
naar kwetsbaarheid voor herhaald slachtofferschap.
Slachtoffers zijn nu nog vaak afhankelijk van de alertheid van de individuele professional (politieagent, Officier van Justitie of medewerker van
Slachtofferhulp Nederland) als het gaat om het inschatten of iemand
kwetsbaar is. Ook weet de professional vaak niet welke mogelijkheden hij
heeft om een kwetsbaar slachtoffer te beschermen. Politie, het OM en
Slachtofferhulp Nederland (SHN) hebben daarom het afgelopen jaar in
samenwerking met het Ministerie van VenJ met pilots in de regio’s
Arnhem en Maastricht een werkwijze voor de Individuele Beoordeling
ontwikkeld. De individuele beoordeling van slachtoffers gaat de professional in de strafrechtketen helpen om de kwetsbaarheid van een
slachtoffer gestructureerd te beoordelen en waar nodig gericht beschermende maatregelen te nemen. Voorbeelden hiervan zijn het afschermen
van adresgegevens of oplegging van een contact- of gebiedsverbod.
Politie, OM en SHN bereiden zich voor op het landelijk toepassen van
verbeterde beoordeling van slachtoffers in 2018.
Met het uitvoeren van de pilots is ook een inschatting gemaakt van de
personele en financiële werklast die de uitvoering van de Individuele
Beoordeling met zich meebrengt. De benodigde investering voor de
landelijke implementatie wordt vanuit mijn begroting gedekt. Over de
benodigde middelen en de besteding ervan, zal ik uw Kamer in september
informeren.
Bescherming slachtoffergegevens
Op 14 december 2015 heb ik uw Kamer een beleidsreactie2 gestuurd over
het WODC-onderzoek naar de privacy van slachtoffers. Naar aanleiding
van dit onderzoek heb ik toegezegd u te informeren over de voortgang
van de maatregelen om persoonsgegevens van slachtoffers beter te
beschermen. Het afschermen van persoonsgegevens van slachtoffers
wordt door alle ketenpartners belangrijk gevonden. De praktische en
doeltreffende uitvoering vraagt echter tijd en investering. Conform
planning is een informatieanalyse uitgevoerd waarbij precies in kaart is
gebracht welke persoonsgegevens van slachtoffers in het strafproces
verwerkt en gedeeld worden en waarom. In januari jl. is met de partners
uit de strafrechtketen een verkenning gestart naar mogelijke oplossingsrichtingen om de persoonsgegevens van slachtoffers beter te beschermen. Ook wordt onderzocht wat de mogelijke impact van de oplossingsrichtingen zal zijn. Ik verwacht uw Kamer na het zomerreces te kunnen
informeren over deze resultaten.
Bescherming persoonlijke levenssfeer van nabestaanden
Tijdens het debat op 20 januari 2016 over het onderzoek naar professor
Maat (Handelingen II 2015/16, nr. 44, item 6) heb ik toegezegd de
2

Kamerstuk 33 552, nr. 17.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 552, nr. 28

2

mogelijkheden voor betere bescherming van de persoonlijke levenssfeer
van nabestaanden te zullen onderzoeken, en daarbij met name de
betekenis van het portretrecht in mee te nemen.
Ik heb in kaart laten brengen wat de juridische positie is van (nabestaanden van) slachtoffers op dit punt. Wanneer het foto’s of andere afbeeldingen betreft (gemaakt zonder daartoe strekkende opdracht) waarop de
overledene staat afgebeeld kan door de geportretteerde of na zijn
overlijden door een nabestaande een beroep worden gedaan op het
portretrecht (artikel 21 Auteurswet). Openbaarmaking is namelijk niet
toegestaan als een redelijk belang van de geportretteerde, of na zijn
overlijden van diens nabestaande, zich hiertegen verzet. Hier speelt de
persvrijheid (als afgeleide van de vrijheid van de grondwettelijke vrijheid
van meningsuiting) in verhouding met eerbiediging van de persoonlijke
levenssfeer van de nabestaande een rol. Zowel het recht op privacy
(waarbij ook te denken valt aan het belang van een nabestaande om een
onverstoorde nagedachtenis aan de overledene te hebben) als de
persvrijheid zijn wezenlijk voor de ontplooiing van het individu en de
samenleving als geheel. In dit spanningsveld tussen deze twee grondrechten valt geen algemene rangorde aan te geven. Wat een redelijk
belang is en of dat opweegt tegen het belang van de publicatie beslist
uiteindelijk de rechter. De Raad voor de Journalistiek (RvJ) heeft een
Leidraad voor zorgvuldige journalistiek vastgesteld. Uit de conclusies van
de RvJ valt op te maken dat de RvJ bij de vraag hoe om te gaan met de
openbaarmaking van foto’s van slachtoffers rekening houdt met de
belangen van nabestaanden.
Naast de juridische verkenning zijn mijn medewerkers ook nader in
gesprek gegaan met nabestaanden en slachtoffers om te verkennen waar
de grootste pijnpunten zitten. Uit deze gesprekken is naar voren gekomen
dat slachtoffers en familie van aanslagen of rampen in veel gevallen te
maken krijgen met intensieve media-aandacht. Slachtoffers en nabestaanden zijn niet voorbereid op deze intensieve media-aandacht. Het komt
voor dat de slachtoffers worden geholpen door de overheid (bijvoorbeeld
de gemeente die een woordvoerder ter beschikking stelt), maar ook dat
slachtoffers zich onder druk gezet voelen en veelvuldig en ongewild
worden benaderd. Via (sociale) media worden vervolgens foto’s en
informatie van het slachtoffer gepubliceerd of gedeeld. Uit deze
gesprekken bleek wel dat Nederlandse media over het algemeen
terughoudend zijn met het publiceren van gedetailleerde foto’s van
slachtoffers. Na de intensieve media-aandacht die de overlevende van de
Tripoli-ramp in 2010 ten deel viel is ook de code voor de Raad voor de
Journalistiek op dit punt aangepast. De ervaring na de ramp met de
MH-17 is daarbij dat met de Nederlandse media over het algemeen goede
afspraken kunnen worden gemaakt. Een groter probleem lijkt te zijn de
privacy-schending op social media.
Op basis van de gesprekken en de juridische analyse zie ik geen directe
aanleiding om nader met Nederlandse media te spreken over hun
verantwoordelijkheid bij slachtoffers van rampen en/of aanslagen. Wel zie
ik, in het bredere kader van een door mij ingezet traject gericht op zorg
voor slachtoffers van terroristische aanslagen, aanleiding om met lokale
overheden en betrokken slachtofferhulporganisaties nader in gesprek te
gaan over hun rol bij de hulpverlening aan slachtoffers. Daarbij zal ik mij
met name richten op het tegemoet komen aan de behoefte bij slachtoffers
aan «eerste hulp bij media». Over de uitkomsten van dat traject zal ik u na
de zomer berichten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 552, nr. 28

3

Aandachtspunten Defence for Children over de positie van minderjarige
slachtoffers
Tijdens het AO strafrechtelijke onderwerpen van 17 november 2016
(Kamerstuk 29 279, nr. 358), heb ik uw Kamer toegezegd in gesprek te
gaan met Defence for Children (DfC) over het versterken van de positie
van minderjarige slachtoffers. Op 13 december 2016 spraken ambtenaren
van mijn departement met vertegenwoordigers van DfC. Onderwerp van
gesprek was een aantal knelpunten in het strafproces voor minderjarige
slachtoffers van zedenmisdrijven: het kindgerichter maken van informatieve gesprekken, het treffen van maatregelen voor verhoor van minderjarigen en de privacy van minderjarige slachtoffers ter zitting. DfC is
geïnformeerd over de verbeteringen van de positie van deze kwetsbare
slachtoffers die mijn ministerie op dit moment samen met ketenpartners
probeert te bereiken. Bij alle ketenpartners wordt voortdurend aandacht
gevraagd voor deze slachtoffers. Dit heeft onder andere geleid tot
belangrijke aanpassingen in de aanwijzingen van het OM, zoals bijvoorbeeld het bij voorkeur maar één keer horen van minderjarige slachtoffers
van zedendelicten. Ook de implementatie van de Europese richtlijn voor
minimumnormen slachtoffers neemt in de loop van de tijd een aantal
knelpunten weg. Een aantal normen die in het belang zijn van minderjarigen, is vastgelegd in het Besluit slachtoffers van strafbare feiten. Een
belangrijke verbetering wordt bereikt als de landelijke uitrol van de
hierboven genoemde Individuele Beoordeling is voltooid. Vanaf het
moment van melding bij de politie zullen ook voor deze groep slachtoffers, structureel de juiste beschermingsmaatregelen getroffen kunnen
worden.
Bescherming slachtoffers in het gerechtsgebouw
In maart 2016 heeft uw Kamer mij met de motie Van Oosten c.s.3
opgeroepen om te bewerkstelligen dat slachtoffers gebruik kunnen maken
van aparte wachtkamers en dat zij worden begeleid van en naar de
zittingszaal om onnodig contact met de verdachte te voorkomen. Uit
overleg met de Raad voor de Rechtspraak is gebleken dat bij elk gerecht
de mogelijkheid bestaat om slachtoffers in een aparte ruimte op te
vangen. Op mijn verzoek heeft de Raad bij de gerechten nogmaals
aandacht gevraagd voor de kwaliteit van de wachtruimten en voor het
bevorderen van het gebruik van deze ruimten.
De praktische uitvoering van slachtofferrechten
Spreekrecht bij tbs-verlengingszittingen en het beter informeren van
slachtoffers en nabestaanden over deze zittingen
Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel Uitbreiding spreekrecht heeft
uw Kamer de motie Kooiman 4aangenomen die de regering verzoekt
onderzoek te doen naar de mogelijkheden om het spreekrecht uit te
breiden naar tbs-verlengingszittingen en naar de mogelijkheden om
slachtoffers en nabestaanden beter te betrekken bij en te informeren over
deze zittingen.
Voor de uitvoering van deze motie zijn focusgroepen en een expertmeeting georganiseerd met slachtoffers en nabestaanden. Ook professionals uit de strafrechtketen waren hierbij aanwezig. Op basis van deze
bijeenkomsten concludeer ik dat de positie van slachtoffers en
nabestaanden bij de tbs-verlengingszitting kan en moet worden versterkt.
3
4

Kamerstuk 33 552, nr. 19.
Kamerstuk 34 082, nr. 12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 552, nr. 28

4

De belangrijkste uitkomst is dat slachtoffers en nabestaanden beter
geïnformeerd willen worden over het verloop van de behandeling en de
verlengingszittingen.
Daarom neem ik de volgende maatregelen:
– Het OM zal de algemene informatievoorziening aan slachtoffers en
nabestaanden verbeteren: over de tbs-verlengingszitting en wat deze
inhoudt;
– Het OM zal alle slachtoffers en nabestaanden, die hebben aangegeven
dit te wensen, voorafgaand aan de zitting informeren over wanneer de
zitting plaatsvindt en wat de positie van een slachtoffer of nabestaande
dan is;
– Het OM zal voorafgaand aan de zitting de behoeften en wensen van
slachtoffers en nabestaanden inventariseren voor eventuele voorwaarden bij de voorwaardelijke beëindiging van de dwangverpleging. De
officier van justitie kan deze meenemen in zijn vordering;
– Slachtoffers en nabestaanden die dat wensen zullen, waar mogelijk,
beter worden geïnformeerd over de tbs-behandeling. De tbs-klinieken
hebben daarvoor een richtlijn opgesteld die dit jaar zal worden
geïmplementeerd.
Uit de bijeenkomsten met slachtoffers en nabestaanden bleek ook dat de
behoefte om tijdens de verlengingszitting te spreken over wat de dader
hen heeft aangedaan verschilt en vooral aanwezig is bij de slachtoffers en
nabestaanden die geen gebruik hebben kunnen maken van het spreekrecht tijdens de strafzitting omdat die mogelijkheid toen nog beperkt was
of ontbrak. Sinds de invoering van het spreekrecht bestaat de mogelijkheid voor slachtoffers en nabestaanden om zich tijdens de strafzitting te
uiten over de impact die het delict op hen heeft gehad en sinds 1 juli 2016
ook over hun wensen met betrekking tot de straf. Deze informatie kan de
rechter meenemen bij het opleggen van een sanctie. Ik verwacht dat door
het spreekrecht bij de strafzitting de behoefte aan spreekrecht bij de
tbs-verlengingszitting in de toekomst verder zal afnemen. Daarbij komt
dat de rechter bij de tbs-verlengingszitting de impact op het slachtoffer
niet kan meewegen. De rechter oordeelt over de noodzaak tot voortzetting
van de tbs-behandeling op basis van de aanwezige stoornis, het daaruit
voortvloeiende recidiverisico en het verloop van de behandeling.
Invoering van spreekrecht bij de tbs-verlengingszitting zou ten onrechte
de indruk kunnen wekken dat hetgeen door het slachtoffer of de
nabestaande wordt ingebracht, ook bij het rechtelijke oordeel wordt
betrokken. De rechter kan de belangen van slachtoffers en nabestaanden
wél meewegen in de eventuele voorwaarden die worden opgelegd bij de
voorwaardelijke beëindiging van de dwangverpleging. Daarom zorg ik er
met bovenstaande maatregelen voor dat alle slachtoffers en
nabestaanden de mogelijkheid krijgen om hun behoeften en wensen voor
bijzondere voorwaarden (bijtijds) kenbaar te maken.
Ik verwacht dat ik met voornoemde verbetermaatregelen tegemoet kom
aan (een groot deel van) de behoeften van slachtoffers en nabestaanden.
De maatregelen worden dit jaar geïmplementeerd, in overleg met
slachtoffers en nabestaanden. Het OM heeft de implementatie en de
kosten uitgewerkt in een impact-analyse. De kosten kunnen worden
gedekt uit de middelen die in mijn meerjarenagenda slachtofferbeleid5
voor het OM zijn gereserveerd voor het informeren van slachtoffers. Ik zal
de voortgang en het effect van deze maatregelen nauwgezet monitoren
waarbij ik de ervaringen van slachtoffers en nabestaanden meeneem.

5

Kamerstuk 33 552, nr. 23.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 552, nr. 28

5

Uitbreiding doelgroep voor slachtofferrechten
Eind 2016 heb ik uw Kamer geïnformeerd dat ik stieffamilie als nabestaande toegang wil verlenen tot het spreekrecht6 Daarnaast heb ik
toegezegd te verkennen wat de mogelijkheden zijn om de overige
slachtofferrechten toe te kennen aan eenieder die aan kan tonen in nauwe
relatie te staan tot het directe slachtoffer, ook als het niet-bloedverwanten
betreft. Bij overige slachtofferrechten valt te denken aan recht op
bescherming, recht op een goede behandeling en recht op hulp en advies.
Uit de praktijk is gebleken dat er behoefte was aan duidelijke regelgeving
van de wetgever wat betreft het spreekrecht. De rechter dient op grond
van de wet te beoordelen wie spreekrecht toegekend krijgt. Dat stieffamilieleden als nabestaanden geen spreekrecht hebben, leidde tot schrijnende situaties waarin mensen die nauw betrokken zijn bij het slachtoffer,
niet mochten spreken. Onder stieffamilie versta ik in dit verband kinderen
en ouders in samengestelde gezinnen die geen bloedverwant zijn van het
slachtoffer.
Omdat signalen over de praktische uitvoering van belang zijn voor het
aanpassen van regelgeving, heb ik ervoor gekozen om de kring van
gerechtigden uit te breiden zodat stieffamilieleden als nabestaanden
toegang krijgen tot het spreekrecht. Dit vergt een wijziging van het
Wetboek van Strafvordering die zal worden opgenomen in het traject
Modernisering Strafvordering.
De afgelopen jaren zijn de slachtofferrechten steeds verder uitgebreid. Uit
verkennende gesprekken met partners is gebleken dat bij rechten als
onder andere het recht op bescherming en het recht op hulp en advies,
zich in de dagelijkse praktijk geen problemen voordoen. Stieffamilieleden
en andere niet-bloedverwanten krijgen ook de nodige bescherming en
hulp aangeboden. Omdat ik van de uitvoering geen signalen over
praktische knelpunten heb ontvangen wil ik nu niet inzetten op een
verdere formele uitbreiding van de kring van gerechtigden.
Uiteraard blijf ik wel open staan voor signalen uit de praktijk. Momenteel
wordt een onderzoek opgestart naar eventuele verschillen in de toepassing van slachtofferrechten in de praktijk. Als uit dit onderzoek blijkt dat er
knelpunten worden ervaren met betrekking tot de kring van gerechtigden
voor slachtofferrechten, zal ik hier consequenties aan verbinden. Over de
resultaten van dit onderzoek kan ik u in het voorjaar van 2018 informeren.
Op 20 april 2017 heeft uw Kamer mij met de motie van de leden Groothuizen en Van Nispen7 opgeroepen om te bewerkstelligen dat stiefouders
en/of stiefkinderen van een slachtoffer dezelfde bedragen ter vergoeding
van affectieschade krijgen als biologische verwanten, indien sprake is van
een relatie in gezinsverband met een duurzaam karakter. In het najaar van
2017 zal ik u over de uitvoering van deze motie berichten.
Verschijningsplicht van verdachte op zitting
Tijdens het Algemeen Overleg Slachtofferbeleid met uw Kamer op
3 maart 2016 (Kamerstuk 33 552, nr. 20) heb ik toegezegd u te informeren
over de wijze waarop het OM in de slachtoffergesprekken aandacht heeft
voor de wens van het slachtoffer tot verschijning van de verdachte op
zitting. Het OM geeft aan dat elk gesprek met een slachtoffer maatwerk is.
De mogelijkheid van een vordering tot bevel tot medebrenging van de
6
7

Kamerstuk 34 236, nr. 24.
Kamerstuk 34 257, nr. 10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 552, nr. 28

6

verdachte is nogmaals met de officieren van justitie besproken. Tot op
heden zijn de ervaringen echter dusdanig dat het slachtoffer eerder opziet
tegen de verschijning van de verdachte dan dat een slachtoffer behoefte
heeft aan een verplichte verschijning. Mocht een slachtoffer echter
wensen dat de verdachte verschijnt, dan kan de officier dit bij de rechter
vorderen op basis van artikel 278, tweede lid van het Wetboek van
Strafvordering. Als de rechter een bevel tot medebrenging geeft, is de
verdachte verplicht aanwezig te zijn bij de zitting.
Informatievoorziening aan slachtoffers van terrorisme
Ik heb uw Kamer op 17 maart 2016 tijdens het debat ter bespreking van de
implementatie van de EU-richtlijn minimumnormen slachtoffers (Handelingen II 2015/16, nr. 66, item 5), toegezegd om met mijn collega van
Buitenlandse Zaken in gesprek te gaan om ervoor te zorgen dat ambassades binnen de lidstaten op de hoogte zijn van de rechten van Nederlandse slachtoffers in het buitenland. Mede in het licht van deze
toezegging en gelet op de recente aanslagen in Europa is door mijn
ministerie in samenwerking met het Centrum voor Onderzoek en
Technisch advies, een instituut voor veiligheids- en crisismanagement,
een traject opgezet waarbij in kaart wordt gebracht wat de rollen en
verantwoordelijkheden zijn van iedere organisatie bij de hulpverlening
aan slachtoffers van terroristische aanslagen in Nederland en in het
buitenland. Daarbij is ook nadrukkelijk de consulaire afdeling van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken betrokken. Als gevolg van dit traject is
een netwerk tot stand gekomen van organisaties die elkaar nu beter weten
te vinden. Zo is de hulpverlening op een hoger plan gebracht: dit heeft
zich bij de recente aanslagen in Londen en Zweden reeds uitbetaald. De
partners die als experts zijn betrokken bij de verkenning van het COT
konden, na de recente aanslag in Londen bijvoorbeeld, informatie met
elkaar delen over de juiste aanspreekpunten van slachtofferhulp in het
Verenigd Koninkrijk. Ook kon snel gecommuniceerd worden over
eventuele Nederlandse slachtoffers en getuigen. Zij waren daardoor beter
in beeld bij de hulpverlening en konden daardoor bij terugkomst ook van
een goed hulpaanbod worden voorzien.
Het traject mondt op korte termijn uit in een verkenning die door
betrokken organisaties gebruikt kan worden om binnen de eigen
organisatie medewerkers te informeren over de rollen en verantwoordelijkheden van de eigen en andere organisaties bij de hulpverlening aan
slachtoffers van terrorisme.
Notificatieplicht bij tappen
Tijdens het AO slachtofferbeleid van 3 maart 2016 heb ik uw Kamer
toegezegd om de notificatieplicht bij tappen mee te nemen in de
informatieanalyse privacy die ik heb laten uitvoeren. Voor de informatieanalyse is onder andere gesproken met het OM. Daarbij heeft het OM
aangegeven dat het slachtoffer indien mogelijk wordt geïnformeerd over
het feit dat zijn of haar telefoon is of wordt getapt. Opsporingsbelangen
kunnen echter dit informeren in de weg staan, het blijft een afweging die
per zaak en per moment gemaakt moet worden.
De versterking van de positie van slachtoffers zal de komende jaren met
name afhankelijk zijn van de goede uitvoering van de recent ingevoerde
rechten. Actuele ontwikkelingen zoals de gevolgen van aanslagen voor
slachtoffers maken echter ook dat steeds nagedacht zal moeten blijven
worden over nieuwe uitdagingen voor het slachtofferbeleid. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 552, nr. 28

7

versterken van de positie van slachtoffers is een centrale verantwoordelijkheid van het Ministerie van Veiligheid en Justitie en haar partners
geworden die blijvend aandacht krijgt.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 552, nr. 28

8