Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 769

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 november 2010
In de afgelopen weken en dagen is de spanning op de financiële markten
in het eurogebied snel toegenomen. Sinds Ierland verzocht om financiële
steun van het IMF en de EU is de situatie verergerd. Het nieuws dat er
spoedig een steunprogramma werd uitonderhandeld met het IMF, de
Europese Commissie en de ECB bracht niet de gehoopte rust. De
rentespreads van verschillende eurolanden op de secundaire markt liepen
hoog op en de euro kwam onder druk te staan. Daarmee was duidelijk dat
de onrust dreigde over te slaan naar andere landen.
Deze situatie noopte tot snel en doortastend handelen. Op zondagmiddag
28 november zijn daarom vergaderingen ingelast van de Eurogroep en de
Ecofin Raad. De gesprekken in Brussel waren nodig om duidelijk te maken
aan de financiële markten dat wij vierkant achter de financiële stabiliteit in
het eurogebied staan.
Ten behoeve van die financiële stabiliteit is door de Eurogroep en de
Ecofin Raad een besluit genomen over het pakket voor Ierland, naar
aanleiding van overeenstemming tussen het IMF, de Commissie en de
ECB met Ierland over een programma met strikte beleidscondities.
Daarnaast kwam het op te richten permanente crisis resolutiemechanisme
uitgebreid aan bod. Omdat de discussie die hierover gedurende de
voorbije weken is gevoerd, heeft bijgedragen aan het stijgen van de
marktonrust, hebben de eurolanden nader gespecificeerd wat de
contouren van een dergelijk mechanisme moeten zijn en welke rol de
private sector hierin speelt.
Steunprogramma voor Ierland

Het «Statement by the Eurogroup» en het
«Statement by the Eurogroup and ECOFIN
Ministers» zijn ter inzage gelegd bij het
Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal.

Op zondag hebben de Europese Commissie en de ECB de uitkomsten van
de onderhandelingen tussen de Ierse regering en het IMF, de Commissie
en de ECB, toegelicht. De Eurogroep en Ecofin Raad hebben daarop
ingestemd met het verstrekken van een leningenpakket aan Ierland.1 Het
IMF, de Commissie en de ECB hebben de totale financieringsbehoefte van

kst-21501-07-769
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-07, nr. 769

1

1

Ierland vastgesteld op 85 miljard euro. Een deel van deze financieringsbehoefte, namelijk 17,5 miljard euro, zal gedekt worden door fondsen uit
Ierland zelf (met name de pensioenfondsen). Van het resterende bedrag
van 67,5 miljard euro, zal het IMF 22,5 miljard euro voor rekening nemen.
De EU stelt 45 miljard euro ter beschikking. Hiervan komt van het EFSF
effectief 17,7 miljard euro beschikbaar. Bilaterale leningen van het VK,
Zweden en Denemarken tellen op tot 4,8 miljard euro. Het EFSM zal 22,5
miljard euro bijdragen.
Om de hoge kwaliteit van EFSF garanties te verzekeren, is afgesproken dat
er op alle EFSF leningen een cash buffer wordt aangehouden. EFSF zal
een bedrag aantrekken op de markt van in totaal 21,8 miljard euro.
Daarvan zal het effectief 17,7 miljard euro doorlenen aan Ierland. De rest
blijft in EFSF als cash buffer ter ondersteuning van de AAA rating van de
faciliteit.
De leningen voor Ierland kennen een looptijd van gemiddeld 7,5 jaar. Deze
looptijd volgt uit het feit dat de leningen uit EFSM en EFSF aansluiten bij
het IMF, dat voor Ierland een EFF (Extended Fund Facility) aanbiedt. EFF
leningen kennen een langere looptijd dan standaard (SBA) programma’s.
Overigens is, mede op verzoek van het IMF, overeengekomen dat zal
worden bezien of – in lijn hiermee – de looptijd van de Griekse leningen
verlengd moet worden.
Het programma zal gepaard gaan met zeer strikte beleidscondities en een
forse renteopslag. Deze renteopslag is allereerst bedoeld om aan te
sluiten bij de beprijzing van het IMF. Daarnaast is de renteopslag een
negatieve prikkel die het risico van moral hazard tegengaat. Tot slot kan
de renteopslag worden gezien als een premie voor de risico’s van een
garantiestelling. De beleidscondities die op het leningenpakket van
toepassing zullen zijn, staan vermeld in het Memorandum of Economic
and Financial Policy Conditions. Zodra dit Memorandum wordt vrijgegeven, zal ik het u doen toekomen. Kijkend naar de belangrijkste
elementen hieruit steunt de strategie voor Ierland op drie pijlers 1) het
snel en op een duurzame wijze terugdringen van het hoge begrotingstekort, 2) het saneren van de financiële sector, en 3) het doorvoeren van
structurele hervormingen om de concurrentiekracht van de economie te
versterken.
Zoals ik u eerder meldde, zullen de leningen getrancheerd worden
uitgekeerd. In het MoU is precies gespecificeerd welke maatregelen
Ierland elk kwartaal moet treffen om een volgende tranche te kunnen
ontvangen. Naleving van deze voorwaarden zal rigoureus worden
gemonitord door het IMF, de Commissie en de ECB. Het MoU behelst
beleidscondities voor de periode Q1 2011 tot en met Q4 2013.
Pijler 1) Terugdringen van het begrotingstekort

1
Interventies in de financiële sector vertegenwoordigen zo’n 20 procentpunten van het
tekort in 2010. Het begrotingstekort exclusie
financiële interventies bedraagt zo’n 11,7%
BBP. Ook in volgende jaren zullen interventies
in de financiële sector leiden tot een verhoogd
begrotingstekort en een hogere schuld.

Voortbordurend op de meerjarenbegroting die Ierland vorige week
publiceerde, zijn maatregelen geïdentificeerd om het tekort terug te
dringen van 32,3%BBP1 in 2010 naar 3,0% BBP in 2015. Daarmee komt het
tekort één jaar later onder de 3%-grens dan eerder voorzien is in het kader
van de buitensporigtekortprocedure. Gezien de verslechtering van de
economische situatie sinds dat deze aanbevelingen in het kader van de
buitensporigtekortprocedure zijn gegeven, de financiële problemen die
Ierland kent, en het negatieve effect dat een bezuinigingsoperatie van
deze omvang zal hebben op de economische groei, hebben het IMF, de
Commissie en de ECB vastgesteld dat het verstandiger is om de deadline
met één jaar te verschuiven. De Ecofin Raad heeft daarom besloten om
binnenkort de aanbevelingen aan Ierland aan te passen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-07, nr. 769

2

Zo’n tweederde van de totale consolidatie zal gerealiseerd worden door
verkorting van de uitgaven. Maatregelen die aan de uitgavenkant
genomen zullen worden, zijn onder meer het verlagen loonkosten in de
publieke sector, het verkleinen van het ambtenarenapparaat, het verlagen
van pensioenen in de publieke sector, en het verlagen van uitgaven aan
de sociale zekerheid. De belastinginkomsten zullen met zo’n 5 miljard euro
verhoogd worden. Dit wordt bereikt door het verlagen van de schijven van
de inkomstenbelasting, het verlagen van aftrekposten voor pensioenen in
de private sector, het verhogen van de koolstofheffing, het hervormen van
de kapitaalrendementsbelasting en invoering van een onroerend
goedbelasting.
Pijler 2) Aanpak voor de financiële sector: burden sharing met de private
sector
De financieringsproblemen die de Ierse overheid nu ervaart, zijn voor het
overgrote deel te herleiden tot de verslechterde situatie in de Ierse
financiële sector. Ierland heeft zich genoodzaakt gezien zeer grootschalige
kapitaalinjecties te plegen in de bancaire sector. Dit heeft ernstige
gevolgen gehad voor de banken die deze injecties hebben moeten
aanvaarden. De aandeelprijzen van de drie grootste Ierse banken zijn met
meer dan 95% gedaald. Daarnaast hebben achtergestelde schuldhouders
van de Ierse banken een significant verlies moeten nemen.
Ierland moet volgens het MoU veel additionele maatregelen nemen om
de financiële sector grondig te saneren en om een kleinere, houdbare
financiële sector te creëren. Instellingen die niet levensvatbaar zijn, zullen
ordentelijk worden geliquideerd. Niet-levensvatbare delen van andere
instellingen zullen worden afgestoten. Er zal een fonds opgericht worden
om de levensvatbare delen van de financiële sector te herkapitaliseren,
zodat het marktvertrouwen hersteld wordt. Vervolgens zullen herstructureringsplannen worden opgezet voor banken om te bepalen wat te doen
om te komen tot levensvatbare bank, hoe te voldoen aan kapitaal- en
liquiditeitsratio’s, enzovoorts. De Ierse overheid zal ook wetgeving
opstellen om te kunnen ingrijpen bij banken. Hierbij zou bijvoorbeeld
gedacht kunnen worden aan de mogelijkheid om een speciale manager te
benoemen bij een instelling, een gedwongen transfer van activa en
verplichtingen, en het instellen van een overbruggingsbank.
Pijler 3) Structurele hervormingen en verbetering van de concurrentiekracht
De Ierse economie heeft gedurende de financiële en economische crisis
zware klappen moeten incasseren. Het Ierse economische model, dat sterk
afhankelijk was van de financiële sector, de bouw, en werd gedreven door
snel stijgende binnenlandse vraag, is niet houdbaar gebleken. Ierland zal
nieuwe groeimotoren moeten vinden. Daarvoor is het essentieel dat de
export gestimuleerd wordt. In het MoU zijn derhalve structurele maatregelen opgenomen die erop gericht zijn de concurrentiekracht van de Ierse
economie te verbeteren. Onder andere zal het minimumloon, dat in
Ierland het op één na hoogste in de EU is, worden verlaagd om lager
opgeleiden en jongeren een betere kans op de arbeidsmarkt te geven. Het
sociale zekerheidsstelsel zal hervormd worden om werk lonend te maken
en werkloosheidsvallen tegen te gaan. Ook zal het activeringsbeleid
versterkt worden om de duur van werkloosheid te verminderen. Voorts zal
de efficiëntie verhoogd worden van de publieke administratie om lasten
voor bedrijven te verlagen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-07, nr. 769

3

Gevolgen voor de Nederlandse begroting
De Tweede Kamer heeft tijdens het debat van d.d. 11 mei 2010 ingestemd
met Nederlandse deelname aan alle programma’s die door de Europese
noodfaciliteiten EFSM en EFSF worden aangegaan.
Met het Ierse programma zullen leningen worden verstrekt vanuit EFSM
van 22,5 miljard euro. Het EFSF zal daarbovenop leningen verstrekken van
effectief 17,7 miljard euro. Gecombineerd met de cash buffer die in EFSF
wordt aangehouden, zal EFSF hiertoe 21,8 miljard euro aantrekken op de
markt. Omdat de totale Nederlandse garanties voor zowel EFSF als EFSM
zijn verwerkt in de eerste suppletoire begroting die de Kamer op 1 juli
2010 heeft goedgekeurd, heeft dit leningenpakket aan Ierland geen
verdere gevolgen voor de Nederlandse begroting. Wel kan worden
gesteld dat Nederland ten behoeve van de leningen aan Ierland in totaal
2,7 miljard euro aan garanties afgeeft. Hiervan is 1,1 miljard euro nodig
om de netto lening van EFSF aan Ierland te garanderen (voor de begrotingsverwerking is echter relevant de 1,6 miljard garantie op het bruto
leenbedrag van EFSF).
De geschiedenis van steun- en hervormingspakketten aan landen waarbij
ook het IMF betrokken is, leert dat in vrijwel alle gevallen de leningen
worden terugbetaald. Verschillende elementen in de vormgeving van de
steun van IMF, EFSF en EFSM zijn erop gericht dit te verzekeren,
waaronder de strikte beleidscondities, het getrancheerd uitkeren van de
leningen en de frequente en zorgvuldige monitoring door het IMF, de
Commissie en de ECB.
Uiteraard kent het verstrekken van leningen en garanties altijd een risico;
als de lening onverhoopt geheel of gedeeltelijk niet wordt terugbetaald,
wordt er een beroep gedaan op de garantsteller en wordt de Nederlandse
begroting aangesproken. De risico’s van niet ingrijpen zijn naar mijn
oordeel echter vele malen groter. Niet ingrijpen kan hele ernstige
gevolgen hebben voor de financiële stabiliteit van het eurogebied en
grote kosten met zich meebrengen voor de Nederlandse belastingbetaler.
Permanent crisisresolutiemechanisme
In de afgelopen periode is er veel onzekerheid gecreëerd over de
contouren van het permanent crisisresolutie mechanisme waarover de
Europese Raad in oktober een besluit heeft genomen, en waaraan de EU
nu werkt. Met name onzekerheid over de rol van de private sector is
schadelijk geweest voor de financiële stabiliteit in het eurogebied.
Om de onduidelijkheid weg te nemen was het essentieel dat er over de
contouren van het mechanisme, inclusief de rol van de private sector snel
helderheid werd verschaft. Op zondag is daarom bevestigd dat bij de
uitwerking van een permanent mechanisme de volgende zaken van
belang zijn. Het permanente mechanisme zal voortbouwen op het huidige
EFSF. Zo zullen ook in het nieuwe mechanisme zeer strikte condities
gelden voor landen die aanspraak maken op steun. Het mechanisme zal
voorts sluitstuk zijn van een versterkte beleidscoördinatie die erop is
gericht situaties van crisis te voorkomen. Leningen uit een dergelijk
mechanisme zullen preferred creditor status krijgen.
Ook de private sector zal – met ingang van het permanent mechanisme –
mogelijkerwijs een belangrijke rol vervullen in het oplossen van toekomstige crises in het eurogebied. Hierbij zal echter zoveel mogelijk aangesloten worden bij bestaande praktijken in bijvoorbeeld het IMF en de Club
van Parijs. Als instrument moet gedacht worden aan de invoering van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-07, nr. 769

4

Collective Action Clauses in overheidsobligaties. Dergelijke clausules
voorzien erin dat alle obligatiehouders gehouden zijn aan de afspraken
die, indien dat nodig zou zijn, met een gekwalificeerde meerderheid van
de schuldhouders over de burden sharing worden gemaakt. In de
bestaande praktijk wordt van geval tot geval besloten of, en zo ja, hoe de
private sector het beste kan bijdragen aan een duurzame oplossing van
een crisis. Zo geldt, als een lidstaat solvabel is maar tijdelijk een liquiditeitsprobleem heeft, een lichte vorm van betrokkenheid van de private
sector, terwijl in het geval van een solvabiliteitsprobleem, een stevigere
rol van de sector nodig kan zijn (variërend van verlenging van de looptijd
tot herstructurering van de schuld). De boodschap is dat als het gaat om
de rol van de private sector, de eurolanden niet anders zijn dan andere
landen en zich zullen voegen naar bestaande procedures.
Ik hoop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-07, nr. 769

5