2023D34075

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Defensie hebben de onderstaande
fracties de behoefte vragen en opmerkingen voor te leggen aan de
Minister van Defensie over onder meer de Geannoteerde agenda van de
informele Raad Buitenlandse Defensie van 29-30 augustus 2023
(Kamerstuk 21 501-28, nr. 256).
De voorzitter van de commissie,
De Roon
De adjunct-griffier van de commissie,
Prenger

nds-tk-2023D34075

1

Inhoudsopgave
I

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inbreng VVD-fractie
Inbreng D66-fractie
Inbreng SP-fractie
II Antwoord / Reactie van de Minister
III Volledige agenda
I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inbreng leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda van de informele Raad Buitenlandse Zaken Defensie d.d.
29-30 augustus 2023 te Toledo, en hebben daarbij nog enkele vragen.
Oekraïne
De leden van de VVD-fractie steunen de inzet van het kabinet op het
tweede spoor en het gezamenlijk munitiebestellingen plaatsen bij de
Europese defensie industrie, daarbij wordt echter niet stilgestaan bij inzet
van het kabinet op de sporen één en drie. Deze leden vernemen graag in
hoeverre Nederland in staat is om aan het eerste spoor te voldoen en
verzoeken het kabinet eveneens in te gaan op het derde spoor – productiecapaciteit opschroeven – en daar met name in te gaan op welke wijze
Nederland daaraan kan bijdragen.
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de voorgenomen levering van F-16’s aan Oekraïne en steunen dit voornemen. Deze
leden vragen het kabinet of er tijdens de Raad met landen als Portugal en
Griekenland – deze landen hebben reeds te kennen gegeven Oekraïense
vliegers te willen opleiden – wordt gesproken over mogelijke levering van
F-16’s.
Actuele zaken
De leden van de VVD-fractie lezen dat medio oktober vijf Nederlandse
militairen uit MINUSMA zullen zijn teruggekeerd. Deze leden vernemen
voorts graag wat het standpunt is van het kabinet ten aanzien van de
overige missies EUTM en EUCAP, en daarbij specifiek in te gaan op de
veiligheidssituatie en of een terugtrekking van desbetreffende militairen
en medewerkers wordt overwogen. Deze leden vragen het kabinet voorts
in te gaan hoe de terugtrekking van militairen onder de VN-vlag zich
verhoudt tot het vooralsnog blijven van de EU-gestuurde missies.
Rapid Deployment Capacity (RDC)
De leden van de VVD lezen dat Nederland een role 1 medische faciliteit zal
bijdragen aan de RDC en vragen in hoeverre deze operationeel gereed
zijn, daar de Inspectie Militaire Gezondheidszorg in 2021 nog constateerde
dat «De feitelijke operationele gereedheid van geplande role 1- en role
2-voorzieningen met de daarvoor benodigde logistiek en gewonden
afvoermiddelen, qua commandovoering en regie, opleiding en training en
beschikbare capaciteit nog onvoldoende [zijn] gerealiseerd».1

1

Jaarverslag 2021 Inspectie Militaire Gezondheid, Jaarverslag Inspectie Militaire Gezondheidszorg 2021 | Jaarverslag | Rijksoverheid.nl.

2

EU Satellietcentrum (SatCen)
De leden van de VVD-fractie onderschrijven net als het kabinet de
doelstelling voor SatCen en het groeiende belang ervan. Deze leden
vernemen echter graag of, en zo ja op welke wijze, het kabinet een
bijdrage wenst te leveren aan SatCen.
Inbreng leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie bedanken de Minister voor de geannoteerde
agenda van de informele Raad Buitenlandse Zaken Defensie op
29-30 augustus en hebben hier nog enkele vragen over.
Militaire EU-steun aan Oekraïne
De leden van de D66-fractie hechten veel belang aan de steun voor
Oekraïne in de oorlog die Rusland al meer dan een jaar geleden is gestart.
Bij de NAVO-top in Litouwen is er besloten om eindelijk te beginnen met
het trainen van F-16 piloten. Onlangs heeft Nederland ook aangekondigd
F-16s te gaan leveren. De leden van de D66-fractie vragen zich af welke
voorwaarden zijn gesteld aan deze stap en of er mogelijkheden zijn om
die te versnellen, gelet op berichten dat de huidige lichting F-16s pas
volgende zomer inzetbaar zou zijn.
Mondiale en regionale gevolgen van de Russische agressie tegen
Oekraïne
De leden van de D66-fractie vragen zich af welke opties er momenteel op
tafel liggen met betrekking tot de graandeal die recent opgeschort is door
Rusland. Tevens vragen de leden van D66-fractie zich af of de Minister op
de hoogte is van trilaterale onderhandelingen tussen Rusland, Turkije en
Qatar om een alternatieve route te creëren voor graanexport en wat de
Nederlandse positie daarin is.
De leden van de D66-fractie zijn benieuwd wat de Nederlandse positie is
inzake het belang van het betrekken van andere landen in de wereld bij
het verlenen van steun aan Oekraïne. De leden van de D66-fractie vragen
zich af welke extra stappen vanuit Nederland en de EU kunnen worden
gezet zodat de relaties met landen in de Global South, die de impact van
de oorlog hard voelen in hun voedselzekerheid en economie, verder kan
worden aangehaald en versterkt.
Inbreng leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie volgen met grote belangstelling de actuele
ontwikkelingen in de Defensiepolitiek van de EU en de daaraan gekoppelde ontwikkelingen in de oorlog. Deze leden zijn en blijven van mening
dat Rusland zich uit Oekraïne moet terugtrekken. Tegelijkertijd rijzen
twijfels over de gevolgde strategie om dat doel te bereiken.
De leden van de SP-fractie dringen er bij de Minister op aan de informele
Defensieraad in Toledo als moment van evaluatie en reflectie te nemen en
de vraag te beantwoorden; hoe verder na het kennelijk vastlopend
Oekraïense offensief dat vele duizenden het leven heeft gekost en ook
duizenden voor het leven heeft verminkt? Deelt de Minister de opvatting
dat de resultaten tegenvallen of vermoedt de Minister dat de gekozen
werkwijze binnenkort tot een militaire doorbraak leidt? Wat is er nodig om
dat doel te bereiken en op welke wijze denkt Nederland en denkt de EU
daaraan bij te dragen? Heeft het kortom zin op deze wijze door te gaan?

3

Hoe wordt een fatale escalatie van de oorlog voorkomen, zeker nu het
kabinet voornemens is om F16’s te leveren?
Wat zijn de militaire conclusies van de Nederlandse krijgsmacht die in
hoog tempo veel Oekraïense soldaten heeft opgeleid? Zijn de resultaten
voldoende of zou de kwaliteit van de militairen wezenlijk verbeteren
indien de opleiding wordt verlengd, vooral ook in het belang van de
gezondheid van de opgeleide militairen? Zo nee, waarom niet?
Naar het oordeel van de leden van de SP-fractie is er sprake van gebrek
aan creativiteit om op een andere dan militaire wijze tot Russische
terugtrekking uit Oekraïne te komen. De voorstanders van onderhandelingen (zoals de Amerikaanse chef-staf Milley) zijn in het afgelopen
anderhalf jaar al een paar keer overruled door de stemmen die de oorlog
willen voortzetten omdat ze denken dat een militaire overwinning
mogelijk is. Hoe lang gaat deze aanpak nog duren en hoe proportioneel is
deze inzet?
Het overtreden van het internationaal humanitair recht door middel van
kennelijke goedkeuring van het leveren van clustermunitie (waarover
Kamervragen van de SP-fractie d.d. 13 juli2 op moment van schrijven nog
niet zijn beantwoord) zijn daarvan een duidelijk voorbeeld. De kloof tussen
doel en middelen groeit en dat blijkt ook op andere zaken dan het gebruik
van clustermunitie. Graag een reactie daarop.
In het licht van deze constateringen en ondanks de legitimiteit hebben de
leden van de SP-fractie twijfels over de proportionaliteit van alle steunmaatregelen. Deelt de Minister deze analyse en indien nee, hoe lang is de
verwachting dat het duurt voordat het gewenste resultaat is bereikt?
De leden van de SP-fractie wijzen op haar voorstel3 tijdens de herdenking
van de vernietiging van de Japanse stad Hiroshima in 1945. Deze leden
stellen voor meerdere onderwerpen in het geding van diplomatie te
brengen. Zoals het onderwerp «kernwapens in Europa». De leden van de
SP-fractie nodigen het kabinet uit het voorstel van oud-Nobelprijswinnaar
Arias in overweging te nemen en in de vergadering van de EU in te
brengen. Is het kabinet bereid dit voorstel in Toledo in te brengen? De
leden van de SP-fractie menen dat gesprekken over kernontwapening een
begin van een spoor van ontspanning kan zijn dat in het belang van heel
Europa is. Deelt de Minister de opvatting van deze leden dat kernwapens
in Europa een gevaarlijk en politiek gevoelig punt zullen blijven dat om
een politieke oplossing schreeuwt?
Terugkomend op de huidige situatie op het slagveld leidt dat tot de vraag
hoe er in de diverse hoofdsteden van de EU-lidstaten wordt gedacht over
een diplomatiek traject. Wat is het oordeel van de Minister over de
uitlatingen van de hooggeplaatste NAVO-medewerker Stian Jensen, die
opperde dat Oekraïne lid van de NAVO kan worden als de oorlog stopt en
dat Oekraïne daarbij grondgebied opgeeft. Inmiddels heeft hij zich
verontschuldigd, maar aangegeven dat een «land-voor-lidmaatschap»beginsel wel degelijk een optie is. Zijn deze voorstellen ook gedeeld met
de Nederlandse kabinet of de EU-commissie? Deelt het kabinet in het licht
van de actuele ontwikkelingen de zoektocht naar een einde van de
gevechten? Zo nee, waarom niet? Zo ja, is de Minister bereid in de

2

Schriftelijke vragen «Het sturen van clustermunitie door de VS naar Oekraïne d.d. 13 juli 2023,
2023D32597.
3
Joop.nl, 7 augustus 2023, Voorkom een nieuwe Hiroshima, Voorkom een nieuwe Hiroshima –
Joop – BNNVARA.

4

EU-defensieraad een voorstel te doen om tot een spoedig einde te
komen?
Naast de oorlog in Oekraïne is er de ontwrichting van Afrikaanse landen.
De afgelopen jaren is er in meerdere staten in de Sahel een staatsgreep
geweest. Het lijkt erop dat de supporters van deze coupplegers zich in de
armen van Russische huurlingen dan wel machthebbers willen werpen.
Wat is het oordeel van het kabinet hierover en op welke wijze denkt de
Minister tot een effectieve strategie te komen waarin staten de krijgsmacht ondergeschikt maken aan de civiele autoriteiten?
II. Antwoord / Reactie van de Minister
III. Volledige agenda
Geannoteerde agenda informele Raad Buitenlandse Zaken
Defensie van 29-30 augustus. 2023Z14108 – Brief regering d.d.
15-08-2023 – Minister van Defensie, K.H. Ollongren.
Verslag Raad Buitenlandse Zaken Defensie 23 mei 2023. 2150128-255 – Brief regering d.d. 12-06-2023 Minister van Defensie, K.H.
Ollongren.

5