Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

4064
Vragen van het lid RudmerHeerema (VVD) aan de Ministers van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap en voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media over
het bericht «schrappen eindtoets groep 8 kan ongelijkheid vergroten»
(ingezonden 7 juli 2020).
Antwoord van Minister Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media)
(ontvangen 9 september 2020).
Vraag 1
Bent u bekend met het rapport «Schrappen eindtoets groep 8 kan ongelijkheid vergroten» van het Centraal Planbureau (CPB)?1
Antwoord 1
Ja, dit rapport is mij bekend.
Vraag 2
Hoe beoordeelt u de conclusie van het CPB dat leerlingen met een migratieachtergrond en kinderen van ouders met een lagere opleiding of laag
inkomen zonder eindtoets vaker een hoog schooladvies mislopen?
Antwoord 2
Eerder onderzoek wijst uit dat kinderen van lager opgeleide ouders en van
ouders met lage inkomens meer baat hebben bij de eindtoets. Bij deze
leerlingen is vaker sprake van een heroverweging, waarbij leerlingen met een
migratieachtergrond vaker een bijstelling van het schooladvies krijgen. Ik deel
daarin dus de door het Centraal Planbureau gestelde conclusies. Om die
reden heb ik bij scholen in het primair en voortgezet onderwijs aandacht
gevraagd voor leerlingen die in schooljaar 2020/2021 mogelijk niet instromen
op een niveau dat past bij hun capaciteiten en mogelijkheden.
Vraag 3
Hoe beoordeelt u de constatering dat in 2018 1 op de 3 leerlingen recht had
op een heroverweging van het schooladvies, maar dat bij minder dan een
kwart van hen dit advies ook daadwerkelijk werd bijgesteld? Wanneer waren

1

ah-tk-20192020-4064
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

cpb.nl, https://www.cpb.nl/schrappen-eindtoets-groep-8-kan-ongelijkheid-vergroten, schrappen
eindtoets groep 8 kan ongelijkheid vergroten, d.d. 6 juli 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

deze cijfers bij u bekend? Waarom heeft u op dat moment geen passende
maatregelen genomen?
Antwoord 3
De cijfers over heroverwegingen en bijstellingen in schooljaar 2017/2018
waren eind 2018 bekend. Hierover bent u op 29 november 2018 geïnformeerd.2
Het schooladvies en ook de heroverweging bij een hoger toetsadvies is
gebaseerd op een breed inzicht in de ontwikkeling van de leerling en strekt
verder dan enkel de behaalde scores op taal en rekenen. Bij een heroverweging overweegt de po-school per leerling of de toetsscore overeenkomt met
het beeld dat zij hebben van de leerling of dat er iets anders aan de hand is.
Het professionele oordeel van de po-school is leidend en ik ben van mening
dat po-scholen hun verantwoordelijkheid nemen om een hoger toetsadvies
serieus te heroverwegen.
Vraag 4
Waarom kiest u in uw reactie aan het CPB ervoor om middelbare scholen op
te roepen om leerlingen kansen te bieden door ze, waar mogelijk, hoger te
plaatsen dan het schooladvies en om meer brede brugklassen aan te bieden
komend schooljaar? Waarom is uw reactie niet dat scholen verplicht worden
om het hoogste advies te volgen, het advies van de school of het advies van
de eindtoets, om zo kansenongelijkheid tegen te gaan?
Antwoord 4
Op 18 maart jl. heb ik u geïnformeerd over het schrappen van de eindtoets,
hiermee verviel ook de heroverweging en eventuele bijstelling bij een hoger
toetsadvies.3 Bij het schrappen van de eindtoets ben ik mij ervan bewust
geweest dat deze ongewenste consequenties zouden kunnen optreden. Juist
omdat bijstelling op basis van de eindtoets dit jaar niet mogelijk was, heb ik
op 17 april jl. een brief gestuurd naar alle scholen in het primair en voortgezet onderwijs om aandacht te vragen voor de groep leerlingen die in de
normale situatie mogelijk kans had gemaakt op een bijstelling van het
advies.4 In die brief heb ik scholen aanbevolen maatregelen te nemen voor
intensivering van de warme overdracht en de oproep tot ruimhartige
toelating en kansrijke plaatsing. Daarbij hebben de PO-Raad, VO-raad en
Ouders & Onderwijs een formulier ontwikkeld waardoor po-scholen als
toevoeging op het Onderwijskundig Rapport informatie konden meegeven
aan vo-scholen over mogelijke ruimte tot bijstelling van het advies. Dit heeft
leerlingen de kans gegeven om in het vo te starten op een niveau dat recht
doet aan hun capaciteiten.
Vraag 5
Klopt de constatering van het CPB dat door het vervallen van de eindtoets
basisonderwijs tijdens de coronacrisis zonder verder ingrijpen naar schatting
14 duizend leerlingen een hoger schooladvies mislopen? Wat is uw reactie
hierop? Welke concrete maatregelen gaat u nemen om dit tegen te gaan?
Antwoord 5
Uit onderzoek is gebleken dat jaarlijks ongeveer tien procent van het totaal
aantal leerlingen een bijgesteld advies krijgt naar aanleiding van de score op
de eindtoets. Dat percentage komt overeen met de 14.000 leerlingen die het
CPB noemt. Zie hiervoor ook de eindevaluatie van de Wet eindtoetsing po,
uw Kamer toegezonden op 21 juni 2019.
Ik deel uw zorg dat het belangrijk is dat leerlingen onderwijs kunnen volgen
op een niveau dat recht doet aan hun mogelijkheden en dat het dit jaar nog
belangrijker is om scherp te monitoren of leerlingen op het juiste niveau
zitten. Uit verschillende onderzoeken, van onder andere de Inspectie van het
Onderwijs en het Centraal Planbureau, blijkt dat een aanzienlijk deel van de

2

Kamerstuk 31 293 nr. 422
Kamerstuk 31 293 nr.513
4
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brieven/2020/04/17/brief-aan-po-en-vo-scholen-overoverstap-van-primair-naar-voortgezet-onderwijs-in-2020
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

leerlingen in de onderbouw van het vo nog wisselt van niveau.5 Vo-scholen
bieden daartoe nu al de mogelijkheid en ik heb hen gevraagd dit jaar extra
alert te zijn op leerlingen die niet op het juiste niveau zitten. Ook zetten we in
op een extra evaluatiemoment in de brugklas van het vo. Ik vertrouw erop
dat vo-scholen hier hun verantwoordelijkheid in zullen nemen en zal, zoals ik
heb toegezegd, deze groep leerlingen de komende tijd blijven volgen en waar
nodig aanvullende maatregelen nemen.
Vraag 6
Hoeveel leerlingen lopen, volgens het ministerie, dit schooljaar een hoger
schooladvies mis?
Antwoord 6
Ik kan mij vinden in de schatting van het Centraal Planbureau dat het gaat om
ongeveer 14.000 leerlingen.
Vraag 7
Hoe is het mogelijk dat leraren dit schooljaar in hun professionele afweging
bij naar schatting 14 duizend leerlingen een te laag schooladvies hebben
gegeven? Zijn er overeenkomsten of kenmerken te vinden tussen de
docenten die een te laag schooladvies geven? Zijn dit bijvoorbeeld juist
startende leraren, of juist niet? Komt dit met name in de randstad voor of
juist niet?
Antwoord 7
Ik wil benadrukken dat een heroverweging van het schooladvies niet betekent
dat het eerder afgegeven schooladvies door de po-school op dat moment
onjuist was. De aanname dat het initiële schooladvies per se te laag was,
klopt niet. Daarmee doen we po-scholen en leerkrachten tekort, zij vinden
passende advisering belangrijk en doen daar hun best voor.
Dat gezegd hebbende vervult de eindtoets en de mogelijke heroverweging
wel een belangrijke rol bij het zorgen dat leerlingen op een voor hen passend
niveau instromen in het vo. Het kan zijn dat een leerling sinds het schooladvies een groei heeft doorgemaakt, waardoor de toetsscore hoger is. Andere
voorbeelden zijn leerlingen die op de grens tussen twee niveaus zitten of een
leerlingen die een enkelvoudig schooladvies hebben gekregen (sinds
schooljaar 2018/2019 zijn er brede toetsadviescategorieën, waardoor eerder
heroverwogen moet worden bij een enkelvoudig schooladvies). Het komt ook
voor dat leerlingen onderschat worden. Ik heb geen data waaruit blijkt dat
mogelijke onderschatting van leerlingen te maken heeft met ervaringsjaren
van leerkrachten. Onderzoek wijst wel uit dat er een relatie kan zijn met het
opleidingsniveau en inkomensniveau van ouders. Ook stedelijkheid kan een
rol spelen, in niet stedelijke gebieden moet over het algemeen vaker worden
heroverwogen en worden adviezen minder vaak bijgesteld.
Een schooladvies dat past bij de competenties en mogelijkheden van de
leerling is belangrijk. Dit najaar wordt de handreiking schooladvisering
gepubliceerd. Hiermee proberen wij scholen te ondersteunen bij het
versterken van de kwaliteit van de schooladvisering.
Vraag 8
Op welke manier wordt er binnen de lerarenopleiding aandacht besteed aan
het maken van een goede inschatting omtrent het schooladvies van hun
leerlingen? Zijn de conclusies van het CPB-onderzoek aanleiding om deze
vaardigheid binnen de lerarenopleiding te herzien, aangezien bij naar
schatting 14 duizend leerlingen er een verkeerde keuze is gemaakt?
Antwoord 8
Zie ook mijn antwoord op vraag 7, een heroverweging van het schooladvies
betekent niet per se dat het initiële schooladvies foutief is geweest.
Hoe lerarenopleidingen aandacht besteden aan schooladvisering is hun eigen
verantwoordelijkheid. Deze vaardigheid is er een die onderwijsprofessionals
zich in de praktijk eigen kunnen maken en waarbij het belangrijk is op de
eigen praktijk te blijven reflecteren. Ik hecht er waarde aan dat schooladvise5

Inspectie van het Onderwijs (2020). De Staat van het Onderwijs 2020. Utrecht: Auteur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

ring binnen de school niet taak is van één persoon, maar dat dit in gezamenlijkheid tot stand komt. Er zijn steeds meer scholen waar het schooladvies
gegeven wordt door meerdere betrokkenen bij de leerling: de leerkrachten
van de bovenbouw, de intern begeleider en de schoolleider. Ik moedig dit van
harte aan.
Vraag 9
Deelt u de mening dat het van groot belang is dat leerlingen het goede
schooladvies krijgen op de basisschool en dat het onderzoek van het CPB des
te meer de waarde van de rol van de eindtoets heeft aangetoond? Op welke
manier gaat u de eindtoets beter verankeren in de totstandkoming van het
schooladvies op de basisschool?
Antwoord 9
Ik deel uw mening dat de kwaliteit van het schooladvies zeer belangrijk is en
dat de eindtoets een grote waarde heeft als objectief tweede gegeven. De
eindtoets is een belangrijk middel om kansenongelijkheid tegen te gaan,
vandaar dat ook in het nieuwe wetsvoorstel Doorstroomtoetsen po de
eindtoets verplicht blijft. De leidende positie van het schooladvies en de
huidige volgorde van schooladvies en eindtoets blijven gehandhaafd, op deze
manier is er voor leerlingen bij het schooladvies een onafhankelijk tweede
gegeven beschikbaar. Nieuw is dat met het wetsvoorstel geregeld wordt dat
alle leerlingen zich op hetzelfde moment aanmelden met het definitieve
schooladvies. Dit draagt bij aan kansengelijkheid, omdat leerlingen met een
bijgesteld advies dan evenveel kans hebben om op de school van hun
voorkeur te komen.
Het schooladvies blijft leidend. Zowel po-scholen als vo-scholen hebben in de
evaluatie van de Wet eindtoetsing po hun steun uitgesproken voor de
leidende positie van het schooladvies.6 De eindtoets is een belangrijk
gegeven, maar niet het enige belangrijke gegeven. Het schooladvies is
gebaseerd op een breed inzicht in de ontwikkeling van leerlingen over
meerdere jaren. Het zegt daarmee veel over de leerling. Dit maakt het belang
van een goed schooladvies, zoals ik in mijn antwoord op vraag 7 heb
geschetst, groot. Ik zie dat veel scholen stappen ondernemen om de kwaliteit
van het schooladvies steeds verder te verbeteren. Ik heb er vertrouwen in dat
de handreiking schooladvisering ze daarbij van dienst kan zijn.
Tegelijkertijd wil ik benadrukken dat het belangrijk is toe te werken naar een
soepele overgang van po naar vo, waarin het niveau waarop een leerling
start in de brugklas minder bepalend is voor de verdere schoolloopbaan en
waarin kinderen onderwijs kunnen volgen op een manier en op een niveau
dat past bij hun capaciteiten en mogelijkheden. Steeds meer scholen nemen
hiertoe en initiatief en ik hoop dat dit voor alle scholen gemeengoed wordt.
Vraag 10
Op welke manier gaat u monitoren op welke basisscholen en hoeveel
leerlingen een te laag schooladvies het afgelopen jaar hebben gekregen? Op
welke manier gaat u in gesprek met deze basisscholen om te zorgen dat ze
aankomend jaar niet dezelfde fout gaan maken in de totstandkoming van het
schooladvies van hun leerlingen?
Antwoord 10
Zie ook het antwoord op vraag 7, een heroverweging van het schooladvies
betekent niet per se dat het initiële schooladvies foutief is geweest.
De gegeven schooladviezen en het aantal heroverwegingen en bijstellingen
wordt jaarlijks gemonitord en gepubliceerd op Onderwijs in Cijfers.
Daarnaast krijgen po-scholen automatisch een terugkoppeling van hun
gegeven schooladviezen vanuit BRON. De terugkoppeling betreft de positie
van de leerling in de eerste drie jaar van het vo. Deze terugkoppeling kan
po-scholen ondersteunen bij reflectie op en evaluatie van hun schooladviezen.

6

Kamerstuk 31 293, nr. 471

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4