Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

28 286

Dierenwelzijn

Nr. 1129

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den haag, 21 oktober 2020
Hierbij bied ik u het rapport aan van het verkennend onderzoek naar
effectiviteit en optimalisatie van geïntegreerde knaagdierbeheersing van
het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)1.
Eind 2018 heb ik het RIVM gevraagd dit verkennend onderzoek uit te
voeren, om te kijken naar wat de huidige praktijk is van geïntegreerde
knaagdierbeheersing (bruine ratten, zwarte ratten en huismuizen) en wat
in het beleid in het algemeen kan worden verbeterd.
In deze brief licht ik eerst het rapport toe en geef ik vervolgens, mede
namens de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselveiligheid, de
Minister voor Medische Zorg en Sport (MZS) en de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), een beleidsreactie op de
bevindingen van het rapport.
Het RIVM-rapport
Geïntegreerde knaagdierbeheersing (verder aangeduid met IPM2
knaagdier-beheersing) gaat uit van monitoring en voorkómen van
knaagdieroverlast. Als er na toepassing van preventieve maatregelen toch
overlast ontstaat, dan is de volgende stap de inzet van niet-chemische
bestrijdingsmethoden zoals klapvallen. Pas als deze onvoldoende werken,
kan als laatste stap een chemisch bestrijdings-middel worden ingezet.
In het RIVM-rapport worden knelpunten en mogelijke oplossingen
beschreven voor effectievere geïntegreerde knaagdierbeheersing.
Hiervoor zijn gesprekken en interviews gehouden met de betrokken
partijen bij de knaagdierbeheersing. Het Kennis- en Adviescentrum
Dierplagen (KAD) en Wageningen University & Research (WUR) zijn
daarbij ingehuurd als kennispartners. Omdat verschillende aspecten van
1
2

kst-28286-1129
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Integrated Pest Management.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 286, nr. 1129

1

IPM knaagdierbeheersing vallen onder de beleidsverantwoordelijkheid
van voornoemde ministeries, is het onderzoek gezamenlijk begeleid. De
betrokkenheid van de verschillende ministeries bij de knaagdierbeheersing, is aangegeven in de bijlage bij deze brief3.
Uit het verkennend onderzoek blijkt dat beleid en uitvoering van knaagdierbeheersing volgens de IPM-aanpak verder ontwikkeld en verbeterd
kunnen worden. IPM is een continue activiteit en vergt maatwerk. De
genoemde oplossingen richten zich op: (1) verantwoordelijkheden en
samenwerking; (2) preventie en voorlichting; (3) praktische toepassing van
IPM op locaties; (4) opleiding van plaagdierbeheersers; (5) regelgeving en
handhaving en (6) monitoring en onderzoek.
Beleidsreactie
De IPM-aanpak is nodig omdat voorkómen van plagen de kans op de
overdracht van ziekten van de rat op mens en dier en op knaagschade
verkleint. Daarnaast komen er zo minder chemische stoffen in het milieu,
wordt het risico op doorvergiftiging verkleind en wordt de ontwikkeling
van resistentie bij knaagdieren geremd. Een lage resistentie is belangrijk
omdat dan de inzet van chemische middelen effectief genoeg blijft om
een populatie terug te dringen. De ernst van doorvergiftiging van
bijvoorbeeld roofvogels, uilen en marterachtigen door rodenticiden is
onlangs nog eens onderstreept door een in mijn opdracht door CLM
Onderzoek en Advies, Bureau Waardenburg, Dutch Wildlife Health Centre
en het KAD uitgevoerd onderzoek4.
Het is goed dat inzicht wordt geboden in het brede pakket aan mogelijke
maatregelen voor het verder ontwikkelen en verbeteren van IPM voor
knaagdierbeheersing. Er liggen verantwoordelijkheden en dus mogelijkheden bij alle betrokken partijen: bij het Rijk, toezichthouders, gemeenten,
provincies, agrarische en andere bedrijven, kennisinstituten en particulieren.
In deze beleidsreactie wordt ingegaan op samenwerking (1) en preventie
en voorlichting (2) omdat deze onderwerpen raken aan veel van de in het
rapport genoemde knelpunten en oplossingsrichtingen. De andere
oplossingsrichtingen zullen worden meegenomen in de verdere
uitwerking van de twee genoemde onderwerpen. De hierna genoemde
Werkgroep IPM knaagdierbeheersing zal worden gevraagd de concrete
voorstellen nader te beschouwen op effectiviteit en uitvoerbaarheid.
Samenwerking
In het rapport wordt aangegeven dat versnippering van het beleid
vermeden moet worden. Dierplagen raken immers aan veel verschillende
beleidsterreinen en regelgeving.
Om de samenwerking tussen overheden en andere betrokken partijen te
bevorderen zal worden aangesloten bij de bestaande overlegstructuren.
De bestaande Werkgroep rattenmonitoring is inmiddels qua doel en
samenstelling verbreed tot een Werkgroep IPM knaagdierbeheersing. De
oorspronkelijke werkgroep richt zich op inhoudelijke afstemming over de
monitoring van rattenpopulaties. Het secretariaat wordt gevoerd door het
RIVM. De werkgroep heeft bijvoorbeeld in opdracht van de Minister voor
MZS in samenwerking met mij de Rattenmonitor (www.rattenmonitor.nl)
ontwikkeld voor meldingen door professionele plaagdierbeheersers. Het
is belangrijk dat zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van deze
meldingsmogelijkheid, zodat het gewenste goede inzicht in de populatie-

3
4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
https://www.clm.nl/publicatie/179/18.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 286, nr. 1129

2

ontwikkelingen op lokale en landelijke schaal ontstaat. Deze rol van de
werkgroep blijft zeker nodig.
De verbreding houdt in dat ook kennisuitwisseling en afstemming
plaatsvindt over de IPM-aanpak voor zowel ratten als muizen, en dat
wordt samengewerkt bij communicatie en voorlichting. Om dat te
bereiken zijn naast de betrokken ministeries meerdere andere betrokken
partijen vanuit overheid, kennisinstituten en sectoren uitgenodigd om te
participeren.
De Werkgroep IPM knaagdierbeheersing zal in goed contact staan met
twee andere samenwerkingsverbanden. Dit zijn:
(1). Overleg vanuit de zogenaamde zoönosenstructuur. Deze structuur is
in 2011 door de Ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
en LNV opgezet om snel te kunnen ingrijpen en uitbraken onder
controle te houden. Ook ziektes die door ratten worden overgedragen zijn zoönosen.
Binnen deze structuur vindt samenwerking en afstemming plaats
tussen organisaties die zich bezighouden met infectieziekten bij
enerzijds dieren en anderzijds mensen. Door snel informatie te
delen kunnen (dieren)artsen snel handelen en ingrijpen wanneer dat
nodig is. Elke maand komen de deelnemers onder voorzitterschap
van het RIVM samen voor een Signaleringsoverleg zoönosen. Het
RIVM kan de trends over rattenziekten agenderen in de beoogde
Werkgroep IPM knaagdierbeheersing en vice versa.
(2). Het overleg van het Centraal College van Deskundigen knaagdierbeheersing (CCvD). In dit College vindt afstemming plaats over de
inhoud van het zogenaamde IPM-handboek5 en over certificering.
Vanaf 2023 mogen anticoagulantia, binnen en buiten, alleen nog
gebruikt worden binnen een geïntegreerd plaagdierbeheerssysteem
door gecertificeerde professionals. Agrarische ondernemers hebben
de keuze om zich te laten scholen en certificeren en zelf de
beheersing van ratten en muizen middels IPM ter hand te nemen, of
om een professionele plaagdierbeheerser in de arm te nemen. Om
te zorgen dat professionele bestrijders en agrarische ondernemers
kunnen gaan voldoen aan de toekomstige eisen zal het IPMhandboek worden aangepast. Onlangs heb ik hiervoor een subsidie
verleend aan de Stichting Keurmerk Plaagdier Management
Bedrijven (KPMB), de eigenaar van het Handboek. Uit het verkennend onderzoek is een aantal gewenste verbeteringen voor het
Handboek naar voren gekomen. Deze zullen worden neergelegd bij
de Stichting KPMB en het CCvD ten behoeve van de aanpassing van
het Handboek. In het college nemen onder andere kennisinstituten,
exameninstituten, Bureau Erkenningen, plaagdierbeheersers, Landen Tuinbouworganisatie Nederland, Dierenbescherming en
handhavingsinstanties deel.
Preventie en voorlichting
Preventie kan op veel manieren en er zijn veel partijen bij betrokken. Het
verkennend onderzoek illustreert dat. Een voorwaarde voor het slagen van
preventie is dat er voldoende kennis en bewustzijn is bij alle betrokkenen.
Informatie voor de particulier hoe ratten- en muizenoverlast te
voorkomen, blijft vanuit het Rijk verlopen via de website van Milieu
Centraal. Daarnaast zal worden geïnventariseerd welke kanalen voor
andere doelgroepen het beste benut kunnen worden om voorlichting te
geven over de IPM-aanpak en bijbehorende regels.
Voor inwoners en bedrijven zijn gemeenten het eerste aanspreekpunt
wanneer er overlast is van knaagdieren. Daarom zal, in overleg met
5

Handboek beheersing van rattenpopulaties om gebouwen en voedselopslagplaatsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 286, nr. 1129

3

gemeenten en andere betrokken partijen, nadere invulling worden
gegeven aan ondersteuning van gemeenten bij kennisuitwisseling en
voorlichting over de IPM-aanpak bij knaagdierbeheersing.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 286, nr. 1129

4