Jaarverslag
Algemene Bestuursdienst

2020

Topambtenaren voor Nederland

2

abdJaarverslag 2020

Voorwoord

V

oor u ligt het jaarverslag van de
Algemene Bestuursdienst (ABD)
over 2020. Met dit jaarverslag
willen wij u informeren over de ABD,
wat wij doen en hoe we dat doen. En
natuurlijk wat er in 2020 allemaal is
gebeurd binnen de ABD.
Dit jaarverslag brengen wij uit omdat
wij meer willen laten zien van de ABD.
We hebben gemerkt dat daaraan
behoefte is. Zowel vanuit de media
als vanuit de politiek. Maar ook als het
gaat om het grotere publiek: geïnteres­
seerde burgers van Nederland die
benieuwd zijn naar de ABD.
In het jaarverslag vindt u veel feiten
en cijfers over de ABD. En het grotere
verhaal achter de ABD. De Algemene
Bestuursdienst is een groep van ruim
1.500 topambtenaren van de Rijks­
overheid. Hun maatschappelijke
opgave voor Nederland is een grote
verantwoordelijkheid.

In 2020 is heel veel bereikt door Bureau
ABD. Dat is de organisatie die de ABD
ondersteunt met werving en selectie en
loopbaanontwikkeling. Omdat de ABD
groeide, verleent het bureau zijn dien­
sten aan steeds meer mensen. Ondanks
de coronapandemie kon ons bureau
het werk voortzetten, dankzij de nodige
aanpassingen. Werving en selectie en
opleidingen konden digitaal gewoon
doorgaan. Daar ben ik trots op. Ik ben
ook trots op het percentage vrouwen
dat bij ABD in topfuncties werkt,
41 procent. In 2020 zijn er veel nieuwe
mensen bij de ABD komen werken.
Bijna een vijfde van hen komt van
buiten de rijksoverheid. Belangrijk
voor de spreekwoordelijke frisse blik.
Het afgelopen jaar deden wetenschap­
pers van de Universiteit Utrecht onder­
zoek naar het functioneren van de ABD.
Zij concludeerden dat de ABD als stelsel
vele rijksbrede positieve effecten heeft.
Maar het onderzoek maakt ook duide­
lijk dat de ABD als zichtbaar strategisch
stelsel nog tekortschiet. Maken we de
meer overkoepelende verwachtingen
waar?

abdJaarverslag 2020

3

Inhoud

In 2020 bestond de ABD 25 jaar. In die
kwart eeuw hebben we een enorme
ontwikkeling doorgemaakt. Bureau
ABD is nu dé rijksbrede organisatie die
helpt de juiste topambtenaren aan de
juiste maatschappelijke opgave te
koppelen. Bureau ABD werkt op
verschillende manieren aan kwaliteits­
verbetering van het overheidsmanage­
ment. Bijvoorbeeld doordat we
mensen helpen zich te ontwikkelen,
en doordat ABD’ers af en toe van functie
wisselen en op verschillende ministeries
werken. Daardoor doen ze meer kennis
en ervaring op en snappen zij beter wat
er op andere ministeries speelt.

Leidinggeven voor Nederland

6

Bureau ABD

20

Feiten & cijfers
ABD
Functies
Diversiteit
Topmanagementgroep
Ontwikkelen en Interim

4
14
18
23
25

Dit, en nog veel meer, leest u in dit
jaarverslag. We denken dat we u hier­
mee een beter beeld kunnen geven
van de ABD.
Bram de Klerck
Directeur-generaal voor de Algemene
Bestuursdienst

COLOFON
Bureau ABD is onderdeel van het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties.
EINDREDACTIE Maarten Hilbrandie (Bureau ABD),
Trudy van Dijk (De Nieuwe Lijn)
TEKSTEN De Nieuwe Lijn
CORPORATE STORY Ron van Berkel, Bex*communicatie
VORMGEVING Ontwerpwerk, Den Haag
PORTRETFOTOGRAFIE (pagina 21 en 23) Jurgen Huiskes
DRUK Xerox

4

abdJaarverslag 2020

DE ALGEMENE BESTUURSDIENST
hoe groot is de algemene
bestuursdienst (abd)?
Eind 2020 bestaat de ABD uit

1.539

abd

managementfuncties
schaal 15 en hoger.

wie zijn dat?
Binnen de ABD zijn er drie groepen:

1

1. De topmanagementgroep (TMG)
Dit zijn de:
• (plv.) secretarissen-generaal,
• directeuren-generaal,
• inspecteurs-generaal,
• hoofddirecteuren van grote
uitvoerende diensten,
• directeuren van planbureaus,
• leden van ABDTOPConsult,
• vergelijkbare functies.
De TMG bestaat uit 94 functies.

3

2

2. ABD-topmanagers (schaal 16-18)
Deze groep bestaat uit:
• (programma)directeuren,
• vergelijkbare management­functies bij
de departementen.
Dit zijn in totaal 615 functies.

3. ABD-managers (schaal 15):
Deze groep bestaat uit:
• afdelingshoofden,
• divisiehoofden,
• projectmanagers,
• vergelijkbare management­­functies bij de departementen.
Dit zijn in totaal 830 functies

Feiten
& Cijfers

abdJaarverslag 2020

5

hoe komen abd’ers op deze
plekken terecht?
Vacatures worden gevuld via een
open procedure: ze worden breed
bekendgemaakt en iedereen mag
solliciteren. Bureau ABD helpt de
departementen bij de werving en
selectie voor ABD-functies.
Bureau ABD zorgt daarnaast voor
de jaarlijkse ‘schouw’, waarmee we
kijken naar de ontwikkeling van
individuele ABD’ers én van de ABD
als geheel. Meer over Bureau ABD
lees je op pagina 20.

ABD = Algemene Bestuursdienst
ABD’ers = de topambtenaren in
de ABD.
TMG = de topmanagementgroep,
dat zijn de hoogste topambtenaren.
Bureau ABD = de medewerkers die
de ABD ondersteunen.
SG = secretaris-generaal. Deze man
of vrouw is de eindverantwoordelijke
voor het werk van alle ambtenaren
bij een ministerie.
DG = directeur-generaal. Deze man
of vrouw is verantwoordelijk voor
een deel van het ministerie.

werkt bureau abd alleen voor de abd?
Nee. Talent binnenhalen voor de ABD is een belangrijk doel van
Bureau ABD. Daarom werkt Bureau ABD binnen en buiten de Rijksoverheid aan ontwikkeling en mobiliteit, om zo de ABD te versterken. Daarbij werken we samen met diverse overheidsorganisaties,
zoals bepaalde publiekrechtelijke zelfstandige bestuursorganen,
of de vier grote gemeenten.
Hoeveel diensten Bureau ABD verleent, verschilt per organisatie.
Het gaat daarbij om diensten op het gebied van werving en selectie,
functie-­uitwisseling en ontwikkeling. De diensten die Bureau ABD
aanbiedt wisselen per doelgroep.

abd

Afkortingen

6

abdJaarverslag 2020

Leidinggeven voor
Het verhaal van de Algemene Bestuursdienst
Een sterke overheid is een
randvoorwaarde voor een
sterk Nederland. Dat valt of
staat bij leiderschap.

W

ij, de circa 1.500 topambte­
naren van de Rijksoverheid,
hebben een grote verant­
woordelijkheid. We geven bijvoorbeeld
als secretaris-generaal leiding aan één
van de twaalf ministeries. We zijn direc­
teur bij een ministerie, het KNMI of het
RIVM. Of we zijn afdelingshoofd op een
ministerie of bij een uitvoerende dienst
als Rijkswaterstaat, de Belastingdienst
of de Dienst Justitiële Inrichtingen.

OPRICHTING ABD

Tijdlijn ABD
1995-2006: eenheid door ‘mobiliteit’. De gedachte is:
blijf niet te lang in je functie.
2006-2016: kwaliteit door professionalisering.
Bij- en nascholing staat centraal.
2016-heden: maatschappelijke impact door leiderschap.
ABD’ers zijn niet alleen ‘manager’ en ‘adviseur’, maar ook
‘maatschappelijk partner’.

Benita Plesch is de
eerste DG ABD.

1995
De ABD bestaat uit
ongeveer 350 managers in
de schaal 17 en hoger.

1996

abdJaarverslag 2020

Nederland
Een frisse en brede blik
Sinds 1995 zijn wij verzameld in de
Algemene Bestuursdienst (ABD).
In het begin ging het om ongeveer
350 ambtenaren, directeuren en hoger.
Eind 2020 zijn er zo’n 1.500 functies
aangewezen als ABD-functie: afdelings­
hoofden en hoger. Bureau ABD, een
Rijksbrede Management Developmentorganisatie die onderdeel is van het
ministerie van Binnenlandse Zaken en

Koninkrijksrelaties, ondersteunt
ABD’ers in hun loopbaan.
Aan het eind van de vorige eeuw zitten
topambtenaren vaak lang op één functie
bij hetzelfde ministerie. Om de aan­
sturing van ministeries te versterken en
ambtenaren mobieler en professioneler
te maken, komt er een Algemene
Bestuursdienst. Er is nog een belang­
rijke reden voor de oprichting:
>

Uitbreiding met managers
schaal 16. De ABD bestaat
nu uit ruim 600 functies.

1997

1998

1999

2000

Oprichting
topmanagementgroep.

7

8

abdJaarverslag 2020

de samenwerking tussen ministeries.
Alle topambtenaren bij één dienst
versterkt de samenwerking tussen alle
ministeries en vergroot de kwaliteit van
de Rijks­overheid. Het gaat niet langer
om ‘Wij van Sociale Zaken en Werk­
gelegen­heid’ of ‘Wij van Binnenlandse
Zaken’. Voortaan is het motto ‘Wij van
de Rijksoverheid, voor Nederland’. Zo
kunnen topambtenaren met een frisse
én vooral brede blik kijken naar actuele
maatschappelijke thema’s. Over de
muren van ons ministerie heen. We
gebruiken elkaars kennis en ervaring
en hebben begrip voor elkaars positie.
Alleen zo kunnen we complexe proble­
men oplossen die inbreng vereisen
vanuit verschillende invalshoeken.

Martin van Rijn
waarnemend DG ABD.

2001

Een belangrijk kenmerk van de ABD is
grotere mobiliteit bij de Rijksoverheid.
Hoe ontstaat een kruisbestuiving tussen
de departementen? Hoe kan de samen­
werking en het eenheidsgevoel worden
bevorderd? Daaraan draagt Bureau ABD
bij. Het bureau heeft goed zicht op de
expertise en ervaring die nodig is en
faciliteert de werving en selectie van
topambtenaren.
Het streven is om ons topambtenaren
bij verschillende departementen onze
kennis en ervaring te laten delen.
Zo heeft Nederland het meeste aan ons
vakmanschap, en het maakt het werk
afwisselend en boeiend. Stel je voor
dat je begint als afdelingshoofd bij het

Oprichting ABD Kandidatenprogramma. Dit programma is
bedoeld voor talentvolle managers die het in zich hebben om
directeur te worden. Het programma richt zich op leidinggeven
op topniveau.

2002
Jan-Willem Weck
wordt DG ABD.

Kennis, ervaring en mobiliteit

2003

2004

2005

abdJaarverslag 2020

ministerie van Economische Zaken
en Klimaat. Je voert daar met een
programma­team een grote ICTverandering door. Daarna ga je aan de
slag als directeur bij het ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Een hele andere maatschappelijke
opgave en dat alleen is al uitdagend.
Maar ook hier speelt een complexe
ICT-opgave, dus ze kunnen jouw
ervaring en leiderschap goed gebruiken.
Die verscheidenheid aan functies en
rollen kom je buiten de overheid niet
snel tegen in één organisatie.

Professionalisering en leiderschap
ABD-functies worden ingevuld via
een open procedure: iedereen kan
solliciteren en bijna alle vacatures

9

Met een frisse
én vooral brede blik
kijken naar actuele
maatschappelijke
thema’s
worden via verschillende kanalen
gedeeld met potentiele sollicitanten.
Bijna één op de vijf topambtenaren
komt van buiten de Rijksoverheid.

>

Start ABD Schouw.

2006
Bureau ABD en de MD-adviseurs van de
ministeries verzamelen samen jaarlijks informatie
rond ABD’ers, zodat die kunnen worden
besproken. Ook gaan ze na wat de behoefte is
aan ABD’ers.

2007

2008

2009

10 abdJaarverslag 2020

Zij verrijken de ABD met kennis,
ervaring en een frisse blik, vanuit
andere maatschappelijke organisaties,
het bedrijfsleven of de wetenschap.

Mensen bepalen
de kwaliteit
van de ABD

Daarnaast werkt Bureau ABD aan leren,
ontwikkelen en zelfreflectie bij
ABD’ers. Het bureau heeft een uitge­
breid ontwikkel- en opleidingsaanbod.
Zo zijn er twee tweejarige programma’s
voor talenten van binnen en buiten
de Rijksoverheid: het Kandidaten­
programma voor wie directeur kan
worden, en het TMG Talent Ontwikkel
Programma voor wie kan doorgroeien
naar de Topmanagement­groep (TMG).
Die TMG, waarvan Bureau ABD de
werkgever is, bestaat uit de 94 hoogste
ABD-functies, zoals secretarissen-­
generaal, directeuren-generaal en
inspecteurs-­generaal. En ook daar
houdt de ontwikkeling niet op. Bureau
ABD heeft diverse ontwikkelprogram­
ma’s voor TMG’ers, zoals intervisie­

Judith Meulenbrug
waarnemend DG ABD.
Start ABDTOPConsult.
Manon Leijten wordt DG ABD.

2010
De topambtenaren van
ABDTOPConsult voeren
binnen het Rijk ‘Tijdelijke
Opdrachten Projecten &
programma’s’ (TOP) uit.

2011

2012
Start Ambtelijke Professionaliteit
Programma (zie p. 27).

abdJaarverslag 2020 11

bijeenkomsten om van, voor én met
elkaar te leren.
Of een ABD’er op zijn of haar plek zit,
wordt trouwens jaarlijks besproken in
de personeelsschouwen, die Bureau
ABD organiseert. En in de feedback- en
functioneringsgesprekken op de
ministeries zelf. Verder nemen leden
van de TMG sinds 2018 periodiek deel
aan een 360-graden feedbackonderzoek.

We doen het samen
Wij zijn maatschappelijk partner,
manager en politiek adviseur in één.
We sturen samen de circa 120.000 Rijks­
ambtenaren aan. We geven advies aan
bewindspersonen, en doen dat kritisch
en integer. We houden het algemeen

belang zoveel mogelijk in het oog. Hoe
kunnen we ertoe doen voor de burgers
van Nederland? Hoe kunnen we Neder­
land nog beter maken? We voelen dat
dat een stevige opgave is.
Omdat het vaak belangrijk is om samen
op te treden, bevordert Bureau ABD de
onderlinge uitwisseling actief, bijvoor­
beeld via opleidings­programma’s en
bijeenkomsten. Daar spreken we ook
veel mensen van buiten de overheid.
Wij vergroten de maatschappelijke
betrokkenheid van de Rijksoverheid.
We zorgen dat de Neder­landse samen­
leving wordt gehoord. Vanuit onze rol
als maatschappelijk partner.
>

De ABD bestaat
voor 30 procent
uit vrouwen.

Start samenwerking met Buitenlandse Zaken
en bepaalde publiekrechtelijke zelfstandige
bestuursorganen (zbo’s).

2013

2014

2015

Start doelstelling
30 procent vrouwen
in de ABD.
Bram de Klerck wordt waarnemend DG.

Loes Mulder
wordt DG ABD.

12 abdJaarverslag 2020

Leiderschap voor de toekomst
Sinds enkele jaren sturen we gericht op
het werven, selecteren en behouden
van meer vrouwen en kandidaten met
een diverse culturele achtergrond. Het
percentage vrouwelijke topambtenaren
ligt inmiddels op 41%. Dat is een mooie
sprong vooruit, maar nog niet genoeg.
De ABD moet diverser en inclusiever
worden, omdat medewerkers dan het
beste tot hun recht komen. Divers
leider­schap en meer variatie in visies
en oplossingen resulteren in meer
creativiteit en innovatie, betere resul­
taten en beter beleid.
Logisch, want mensen bepalen de
kwaliteit van de ABD. Niet alleen nu,

Bram de Klerck treedt
aan als DG ABD.

Leren. Aanpassen. Doorgaan.
De ABD is nog altijd in ontwikkeling.
Het doel blijft: de juiste persoon op
de juiste plaats. Op plekken waar we
bijdragen aan een sterkere Rijks­
overheid en een betere samenleving.
Diezelfde samenleving legt de
Rijksoverheid terecht regelmatig onder

Uitbreiding met grote groep
lijnmanagementfuncties en
project- en programmamanagementfuncties vanaf schaal 15.

Bureau ABD
publiceert de Visie
op Leiderschap.

2016

maar ook in de toekomst. Nederland
verandert, en dus moeten ABD’ers
innovatief zijn. Daarom wordt er nog
meer vooruit gekeken, naar een visie
op leiderschap voor de top van de
Rijksoverheid van de toekomst. Welk
leiderschap heeft Nederland over tien
jaar nodig? Welke talenten moeten
doorgroeien naar topposities?

2017

2018

Versterking samenwerking tussen ministeries
en Bureau ABD op MD-gebied. De partijen
gaan als één organisatie werken als het gaat
om de ontwikkeling van het management.

abdJaarverslag 2020 13

een vergrootglas. Tijdens de corona­
crisis is dat heel duidelijk, en dat blijft
in de toekomst ongetwijfeld zo.
Die kritische blik houdt ons scherp. Het
stimuleert ABD’ers. Om het vertrouwen
van Nederlanders in de overheid verder
te vergroten. Want wij ABD’ers zijn van
de Rijksoverheid, voor Nederland.

De ABD is nog altijd
in ontwikkeling

Start ABD-leerportaal. Op dit online platform vinden
ABD’ers het complete ontwikkelaanbod van Bureau
ABD. Zij kunnen zich hier direct aanmelden voor
scholingen (zie p. 30).

2019
De ABD
bestaat nu
uit ruim
1.300 functies.

2020
Extern onderzoek naar de ABD.
USBO presenteert het rapport
‘Kwaliteit van mobiliteit’.

14 abdJaarverslag 2020

Feiten
& Cijfers

FUNCTIES

Wist je dat?
• Van elke 100 Nederlanders er 7 ambtenaar zijn?
• Van elke 100 ambtenaren er 10 rijksambtenaar zijn?
• En van elke 100 rijksambtenaren er 1 ABD’er is?

functies

100

100 100

functies per departement
Hoeveel ABD’ers werken er per ministerie? En wat is de verdeling TMG, ABD-topmanager en
ABD-manager? In deze tabel zie je hoe de ABD-functies verdeeld zijn over de ministeries.

ministerie

tmg

abd-topmanager

abd-manager

totaal

AZ

2

17

4

23

BZ*

6

0

0

6

BZK

19

66

121

206

DEF*

4

29

17

50

EZK

7

53

140

200

FIN

8

128

40

176

IenW

10

83

107

200

JenV

13

90

141

244

LNV

6

24

54

84

OCW

6

41

42

89

SZW

5

23

60

88

VWS

8

61

104

173

Totaal

94

615

830

1.539

* BZ en Defensie werken anders. Diplomatieke en militaire functies blijven buiten beschouwing.

abdJaarverslag 2020 15
online vacaturebereik

In 2020 bezochten bijna 600.000 mensen de website
www.algemenebestuursdienst.nl.

De digitale ABD-nieuwsbrief verschijnt elke week en bevat
benoemingen en vacatures. Er zijn 7.200 mensen geabonneerd
op de ABD-nieuwsbrief.

401 vacatures online

benoemingen

Wist je dat?
Bureau ABD in 2020 meer dan
400 vacatures online heeft gezet?
Meer dan een derde daarvan was geen
ABD-functie, maar wel interessant voor
ABD’ers. Zo bevorderen we mobiliteit,
binnen en buiten het Rijk

265

functies

Het belang van LinkedIn om vacatures, benoemingen
en ander nieuws onder de aandacht te brengen, neemt
toe. De ABD heeft 9.700 volgers op LinkedIn.

89 47

 ABD, TMG, zbo (volledige dienstverlening bij vacatureproces)
 G4, EU, Politie, Provincies, OM, overige samenwerkingspartners
(gedeeltelijke dienstverlening)
 Overige gemeentevacatures (dienstverlening: vacatures op de site)

35

164

TMG  

310
ABD-topmanager  

111

ABD-manager

In 2020 zijn er 310 mensen gestart op
een ABD-functie. Dat zijn er bijna
60 meer dan in 2019.

16 abdJaarverslag 2020
INSTROOM

DOORSTROOM

UITSTROOM

instroom: voor het eerst bij de abd
8
45
118

functies

In 2020 kwamen in totaal 171 nieuwe ABD’ers bij de ABD werken.
In 2019 waren dit er 131.

doorstroom: naar een andere abd-functie
27
66
46

139 ABD’ers stroomden door naar een andere functie.
In 2019 waren dit er 120.

uitstroom
7
42
75

124 ABD’ers verlieten in 2020 de ABD.
In 2019 waren dit er 93.
TMG
ABD-topmanager
ABD-manager

abdJaarverslag 2020 17

Wist je dat?

De ABD in drie jaar tijd
verdriedubbeld is qua functies.
In 2017 bestond de ABD uit
502 functies. Eind 2020 waren
dit 1.539 functies.

Hoe dat komt? Sinds 1 januari 2018 wordt de ABD geleidelijk
uitgebreid met een grote groep lijnmanagers en project- en
programmamanagers vanaf schaal 15. Voor 2018 bestond de
ABD in grote lijnen uit alle topmanagers in de schalen 17 en
hoger en een deel van de directeuren in de schalen 15 en 16.

2.000
1.500

1.302

1.401

1.539

2019

2020

500
0

494

488

502

2015

2016

2017
TMG  

2018
ABD-niet TMG  

ABD-topmanager  

ABD-manager

functieduur bij vertrek uit functie
Verschillende topambtenaren gingen ergens anders werken in 2020 of gingen met pensioen.
Na hoeveel jaar in hun oude functie maakten ze die overstap?
  23 mensen uit de TMG gingen ergens anders werken. Zij
deden hun werk gemiddeld 4,8 jaar toen ze die overstap
maakten. In 2019 gingen ter vergelijking 9 TMG'ers ergens
anders werken. Zij deden hun werk op dat moment 4,3 jaar.
  
90 ABD-topmanagers gingen in 2020 ergens anders werken.
Op het moment van hun overstap werkten ze gemiddeld
4,4 jaar in hun oude functie. In 2019 gingen ter vergelijking
89 ABD-topmanagers ergens anders werken. Zij deden hun
werk op dat moment 4,3 jaar.
  
126 ABD-managers gingen in 2020 ergens anders werken.
Op het moment van hun overstap werkten ze gemiddeld
4,8 jaar in hun oude functie. In 2019 gingen ter vergelijking
90 ABD-managers ergens anders werken. Zij deden hun werk
op dat moment 4,2 jaar.

gemiddeld 4,6 jaar
op een functie
ABD’ers die in 2020
ergens anders gingen
werken, maakten die
overstap dus gemiddeld
na 4,6 jaar.

functies

1.000

18 abdJaarverslag 2020

Feiten
& Cijfers

van buiten het rijk
57 nieuwe collega’s (18 procent)
kwamen van buiten de Rijksoverheid
binnen de ABD werken.
6

57

functies

25

wat is diversiteit?
26

van binnen het rijk
114 rijksambtenaren gingen voor
het eerst binnen de ABD werken.
2
19

114

Overige diversiteitscijfers
Niet alle kenmerken rond
diversiteit worden geregistreerd. Daarom kan de ABD
niet voor alle kenmerken
cijfers geven.

93

TMG  

ABD-topmanager  

Bij diversiteit gaat het om
allerlei kenmerken van een
persoon, zichtbaar en
onzichtbaar. Bijvoorbeeld
gender, leeftijd, culturele
achter­grond, inzetbaarheid,
religieuze achtergrond en
seksuele oriëntatie.
Voor de ABD is het belangrijk
dat medewerkers zo goed
mogelijk tot hun recht komen.
Daarom staan respect, samen­
­werking en aandacht voor
individuele kwaliteit en
(talent)ontwikkelmogelijk­
heden voorop.

ABD-manager

abdJaarverslag 2020 19
DIVERSITEIT
hoe oud zijn abd’ers ongeveer? 200
157

150
99

100

173
149

134139
114
100

102

66
50
0

36
9
0
< 40

2
40-45

23

25

25

45-50

50-55

55-60

≥ 60

TMG  

ABD-topmanager  

14

ABD-manager

hoeveel vrouwen werken er in de abd?
Er werken steeds meer vrouwen
in de ABD. Het aandeel vrouwen
43
in de ABD is nu 41 procent.
In de grafiek hiernaast staat de
63
verdeling in vrouwen en mannen
61
57
per groep binnen de ABD: de TMG
40% 50% 60% 70% 80%(topmanagementgroep), ABDtop­managers en ABD-managers.
37
39

0%
TMG  

10%

20%

ABD-topmanager  

30%

ABD-manager

aantal vrouwen in top stijgt gestaag

30%

31%

33%

34%

2014

2015

2016

2017

38%

40%

41%

2018

2019

2020

diversiteit

De meeste mensen in de ABD zijn
tussen de 50 en 55 jaar oud. In de
grafiek hiernaast staat de leeftijdsopbouw per groep binnen de ABD:
de TMG (topmanagementgroep),
ABD-­topmanagers en ABD-­
managers. Ongeveer 16 procent
is jonger dan 45 jaar. Ongeveer
17 procent is ouder dan 60 jaar.

20 abdJaarverslag 2020

Bureau ABD:

De juiste persoon op de
Bureau ABD is de organisatie die de Algemene Bestuursdienst ondersteunt.
Bureau ABD faciliteert de Werving en Selectie
voor ABD-functies, en helpt ABD’ers zich te
ontwikkelen.

1.

DE JUISTE PERSOON
OP DE JUISTE PLEK

Een sterke overheid is een randvoorwaarde
voor een sterk Nederland. Dat valt of staat bij
overtuigend leiderschap. Daarom is het
belangrijk dat er mensen bij de overheid
werken die helpen om Nederland goed te
besturen. Bureau ABD ondersteunt de mini­
steries die mensen te vinden. Daarbij kijkt
Bureau ABD goed naar wat er nodig is. Veel
kennis van digitalisering bijvoorbeeld. Of
juist goed kunnen samenwerken. Ook kijkt
Bureau ABD of de kandidaat het team waarin
hij of zij gaat werken goed aanvult.
Bureau ABD organiseert de jaarlijkse
schouw, waarin de ontwikkeling van indivi­
duele ABD’ers én van de ABD als geheel
wordt bekeken. En het bureau ondersteunt
topambtenaren ook bij loopbaan-oriëntatie.
Dat wil zeggen dat ze topambtenaren
bijvoor­beeld advies leveren als ze een
loopbaan­stap willen maken, zoals wijzen

op geschikte functies waar ze op kunnen
solliciteren.

2.

ONTWIKKELEN EN
LOOPBAAN-ORIËNTATIE

Bureau ABD zorgt ervoor dat topambtenaren
zich blijven ontwikkelen. Zo kunnen ze hun
werk goed blijven doen. Bureau ABD stelt
bijvoorbeeld vast wat veel topambtenaren
nodig hebben om hun talenten te ontwik­
kelen en zorgt voor het scholingsaanbod.
Dat kan een opleiding of een scholing van
verschillende dagen zijn of bijvoorbeeld een
webinar. Ook organiseert Bureau ABD
reflectie­bijeenkomsten. Tijdens zo’n bijeen­
komst kijken topambtenaren terug op
ervaringen en wat ze daarvan kunnen leren.
ABD’ers kunnen zich daarnaast verder
ontwikkelen door tijdelijk op een andere
werkplek ervaring op te doen.

Lees verder >

abdJaarverslag 2020 21

juiste plek
bureau abd stelt zich voor
Marjolein Voslamber | plaatsvervangend directeur-generaal (pDG) voor de
ABD en directeur Management Development Rijk.
Wat doe je bij Bureau ABD?

‘Als pDG vervang ik als dat nodig is de DG.
En als directeur MD geef ik leiding aan
het team MD. Dat zijn de medewerkers
die helpen om de juiste topmanagers te
werven. Daarnaast ben ik eindverant­
woordelijk voor de ontwikkeling van de
topmanagers. Het doel van Bureau ABD is
goede managers te vinden om Nederland
te helpen besturen. Zo helpen we mee
aan het oplossen van problemen in de
Nederlandse maatschappij.’
Waarom ben jij de juiste persoon op deze
plek?

‘Ik wil graag bijdragen aan de maatschap­
pij. Door mijn eerdere functies weet ik
wat er van topambtenaren verwacht
wordt. Mensen kunnen verbinden

bijvoorbeeld. Want alleen samen met
anderen kun je als topmanager de
complexe problemen oplossen.Dat is
ook voor mij heel belangrijk.’
Hoe kijk je terug op 2020?

‘Net als de rest van Nederland werkten we
vooral online. Dat is lastig in een vak dat
over verbinding tussen mensen gaat.
Gelukkig hebben we toch flink wat vaca­
tures kunnen vervullen. Ook konden veel
opleidingen doorgaan.’
‘Bijzonder dit jaar was dat er een onder­
zoek gedaan is naar de ABD. We zijn blij
met deze blik van buiten. Met de uitkom­
sten gaan we graag aan de slag. Zo kunnen
we nog beter worden in ons werk. Ook
gaan we meer laten zien wat de ABD doet
en wie wij zijn.’

22 abdJaarverslag 2020
Wat doet Bureau ABD nog meer?
• Bureau ABD verleent diensten aan de
Nationale Politie voor de werving en
selectie van de top. Ook adviseert het
Bureau over de arbeidsvoorwaarden van
de politietop; in 2020 ging het om
25 adviezen.
• Daarnaast speelt Bureau ABD een rol bij
benoemingen van de raden van bestuur
van bepaalde publiekrechtelijke zbo’s, en
adviseert het over de arbeidsvoorwaarden.
In 2020 ging het om 13 benoemingen en
9 adviezen.
• Het bureau bevordert mobiliteit en kennis­
uitwisseling met de G4 (Amsterdam,
Den Haag, Rotterdam en Utrecht) en met
het ministerie van Buitenlandse Zaken, en
informeert over loopbaanmogelijkheden
voor Nederlandse topambtenaren bij
Europese instellingen. Ook verzorgt
Bureau ABD diensten voor enkele Hoge
College's van Staat, netwerkpartners zoals
provincies, 100.000+ gemeenten, en
Waterschappen.
• Bureau ABD ondersteunt ook het kabinet
bij personeelszaken. Bureau ABD verzorgt
bijvoorbeeld de salarisadmini­stratie van
ministers en staatssecretarissen.
• Via ABDTOPConsult biedt Bureau ABD de
Rijksoverheid ondersteuning bij ingewik­
kelde vraagstukken en problemen die snel
opgelost moeten worden. Meer over
ABDTOPConsult op pagina 24.

bureau abd stelt zich voor
Lia Belilos | voorzitter
voorselectiecommissie
Wat doe je voor Bureau ABD?

‘Ik ben onafhankelijk voorzitter van
de voorselectiecommissie. Die
bestaat verder uit 4 SG’s. Wij advise­
ren de DG ABD of kandidaten die op
de selectielijst staan voor een functie
binnen de topmanagementgroep
(TMG) ook echt goed bij deze functie
passen. Ik zorg ervoor dat dat objec­
tief gebeurt en let goed op dat voor­
oordelen geen rol spelen hierin.’
Waarom ben jij de juiste persoon op
deze plek?

‘Ik heb meer dan dertig jaar ervaring
in personeelsbeleid. Ik werkte in
verschillende topfuncties bij Shell,
Arcadis en KPN en momenteel bij
Robeco. Die ervaring gebruik ik graag
om de Rijks­overheid te helpen om
zorgvuldig en zonder voor­oordelen
de juiste mensen te selecteren.’
Hoe kijk je terug op 2020?

‘De voorselectiecommissie heeft
108 kandidaten beoordeeld voor zo’n
35 vacatures. Ik heb zelf ook veel
geleerd van de gesprekken in de
commissie. Vooral over wat er
allemaal komt kijken bij ambtelijke
topfuncties.’

abdJaarverslag 2020 23

Feiten
& Cijfers

TMG
De hoogste topambtenaren – de topmanagementgroep (TMG) –zijn werknemers
van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Bureau ABD verzorgt
namens de minister alle personeelszaken voor de TMG.
In die zoekperiode worden TMG’ers
ingezet op tijdelijke werkzaamheden. Deze
constructie houdt de topfuncties flexibel,
en is goedkoper dan ontslagprocedures.
De TMG’er heet in die zoekperiode ‘buitengewoon adviseur'. Als een TMG’er na die
zoekperiode geen andere functie heeft
gevonden wordt de arbeidsovereenkomst
beëindigd.

tmg

TMG'ers zitten in principe niet langer dan
zeven jaar op functie bij een departement.
Daarna moeten ze naar een andere functie,
waar ze zelf op moeten solliciteren, waarbij
Bureau ABD ondersteunt. Als ze na hun
functie niet direct een nieuwe functie
hebben gevonden, hebben ze een 'zoek­
periode' van ten hoogste twee jaar, ook als
ze voortijdig de functie moeten verlaten.

hoeveel kandidaten waren er voor een tmg-functie?

2020
35 benoemingen

12

2019
13 benoemingen

3

2018
19 benoemingen

4

0%
Meer dan 4 kandidaten  

10%

8

4

3

2

20%

3 kandidaten  

5

2

3

30%

2 kandidaten  

11

40%

10

50%

60%

70%

80%

90%

1 kandidaat

In 2018 en 2019 zijn benoemingen bij ABDTOPConsult niet meegeteld, omdat bij die benoemingen de
Voorselectie­commissie toen ook de Selectiecommissie was.

100%

24 abdJaarverslag 2020

bureau abd stelt zich voor
Siebe Riedstra | directeur ABDTOPConsult
Wat doe je bij Bureau ABD?

Hoe kijk je terug op 2020?

‘Ik ben consultant en directeur van
ABDTOPConsult. Dat is een groep van
negen mensen die adviezen geven aan
ministeries. Ook doen wij onderzoek
naar problemen binnen het Rijk.
En we voeren tijdelijke opdrachten uit:
interim-­opdrachten. Zo helpen we de
Rijksoverheid om beter te functioneren.’

‘Samen met een collega ging ik na of
bestuurders op goede manier beslissingen
hebben genomen over bodemveront­
reiniging. Daarnaast ondersteunde
ik de provincie Zeeland, de gemeente
Vlissingen en de Rijksoverheid. Ik zorg
ervoor dat ze de afspraken die zij samen
maakten, goed nakomen. Verschillende
van mijn collega’s waren interim-DG bij
verschillende ministeries. Op de site van
de ABD, bij het onderwerp Organisatie op
de pagina van topconsult, staat een over­
zicht van de belangrijkste rollen van onze
consultants.’

Waarom ben jij de juiste persoon op deze
plek?

‘Ik ben een topambtenaar met veel
ervaring binnen allerlei ministeries.
Net als mijn acht collega’s. Wij zijn
direct inzetbaar op elke plek binnen de
Rijksoverheid.’

66

ABDTOPConsult voerde
66 opdrachten uit
in 2020.

7

5

Een adviseur van ABDTOPConsult voert gemiddeld
7 opdrachten per jaar uit.

Gemiddeld werken de
adviseurs van ABDTOPConsult 5 tot 5,5 maanden
aan een opdracht.

abdJaarverslag 2020 25

Feiten
& Cijfers

Bureau ABD zorgt ervoor dat topambtenaren zich blijven ontwikkelen.
De scholing van Bureau ABD richt zich op drie thema’s:

1. Talent- en
leiderschapsontwikkeling

2. Ambtelijk
vakmanschap

activiteit
ABD Kandidatenprogramma

3. Loopbaan-oriëntatie

aantal deelnames
43

TMG TOP

38

ABD APP*

105

Zomerprogramma

201

ABD-PRO

488

ICC

221

Loopbaanaanbod

61

ABD LaB

47

TMG-tafels

65

TMG-dag

57

Totaal aantal deelnames*
* een deelnemer kan aan meerdere activiteiten deelnemen (deelnames)

1.326

ontwikkelen & loopbaan-oriëntatie

DRIE KEER ONTWIKKELEN

26 abdJaarverslag 2020
1. Talent- en leiderschapontwikkeling
Bureau ABD biedt twee programma’s aan waarin ABD’ers leren
om leiding te geven op topniveau.

ontwikkelen & loopbaan-oriëntatie

abd kandidaten­programma
Het ABD Kandidatenprogramma is
bedoeld voor talentvolle managers die
het in zich hebben om ABD’er te worden.
Het tweejarige programma leert deel­
nemers om op topniveau leiding te
kunnen geven.
In 2020 volgden 43 deelnemers het ABD
Kandidatenprogramma: 27 vrouwen en
16 mannen. Daarvan werken 6 deelnemers
momenteel buiten het Rijk.

Totaal

43

deelnemers

21

22

 Editie 8
(start 2019)

 Editie 9
(start 2020)

tmg talent ontwikkelprogramma (tmg top)
Bureau ABD heeft daarnaast een speciaal
tweejarig programma voor topambtenaren
die het in zich hebben om TMG’er te worden.
Dit heet TMG TOP. In het programma staat
leren van elkaar centraal. Belangrijke vragen
daarbij zijn. Wat zijn de verschillen tussen
jouw en mijn organisatie? En: Wat is belangrijk om jouw werk goed te doen?
Wie meedoet aan TMG TOP is voorgedragen
door zijn of haar werkgever. Dat kan een
ministerie zijn, maar ook een zbo of andere
netwerkpartner van Bureau ABD.
Alle kandidaten gaan door een strenge
selectie voor ze deel kunnen nemen aan
TMG TOP.

In 2020 deden 38 mensen mee aan TMG
TOP: 20 vrouwen en 18 mannen. Daarvan
werkten 7 deelnemers buiten het Rijk.

Totaal
16

38

deelnemers

22

Editie 4  

Editie 5

abdJaarverslag 2020 27
2. Ambtelijk vakmanschap
Bureau ABD heeft een divers aanbod
om ambtelijk vakmanschap te
versterken. Dat wil zeggen dat deze
opleidingen ervoor zorgen dat
ABD’ers hun huidige functies zo
goed mogelijk kunnen uitvoeren.
Voorbeelden zijn:
• het Ambtelijke Professionaliteit
Programma (APP).
• het Zomerprogramma.
• ABD-PRO.
• Intercollegiale consultatie.

201

ABD’ers namen deel aan
het Zomerprogramma.

het ambtelijke professionaliteit
programma (app)
Het Ambtelijke Professionaliteit
Programma (APP) richt zich op het
vergroten van actuele vakkennis.
Bijvoorbeeld op het gebied van ICT,
maatschappelijke ontwikkelingen
en communicatie.

In 2020 deden

105

deelnemers
mee aan het APP.

ontwikkelen & loopbaan-oriëntatie

het zomerprogramma
Het Zomerprogramma stond in 2020 in het
teken van Vitaliteit en Leiderschap
.

28 abdJaarverslag 2020

65

tmg-tafels

ontwikkelen & loopbaan-oriëntatie

Tijdens een TMG-tafel behandelen leden van de TMG een
belangrijke gebeurtenis uit hun dagelijkse praktijk. Daarna
gaan ze hierover met elkaar in gesprek. Daarbij is veel aandacht
voor de persoonlijke rollen van deelnemers.
In 2020 werd er twee keer een TMG-tafel georganiseerd.
Daaraan namen 65 mensen deel.

intercollegiale consultatie (icc)
Tijdens een Intercollegiale Consultatie-­
bijeenkomst buigen verschillende deelnemers zich onder professionele
begeleiding over vragen die met hun
werk te maken hebben. Ook kijken ze
terug op ervaringen en wat ze daarvan
leerden. De ICC-groepen bestaan in
totaal uit circa 221 (top)managers van
verschillende ministeries. Daarvan
deden 81 mensen in 2020 voor het eerst
mee. Ook managers van gemeenten,
provincies, politie en zelfstandige
bestuurs­organen kunnen deelnemen.

140

221

nieuwe deelnemers  

81

deelnemers uit lopende groepen

tmg-dag
Op deze jaarlijkse bijeenkomst spreken TMG’ers met
elkaar over de uitdagingen
die ze in hun dagelijks werk
tegenkomen, en hoe ze daarbij de maatschappelijke
opgave voorop kunnen
houden. In 2020 vond de
TMG-dag voor de vijfde keer
plaats. Het thema was dit jaar
de Politiek-­ambtelijke verhoudingen. Vanwege corona
was de bijeenkomst online.
Er namen in 2020 57 mensen
deel aan de TMG-dag.

57

abdJaarverslag 2020 29

abd-pro
abd lab
Binnen ABD Leiderschap aan
Bod (ABD LaB) trekken ABD-topmanagers in kleine groepjes van
drie een jaar lang samen op om
hun leiderschap te versterken.
Met hulp van Bureau ABD bepalen
ze zelf wat ze willen leren en gaan
daar vervolgens mee aan de slag.
Het programma ging in 2020 voor
het eerst van start.
Er deden 35 directeuren mee.

35

In totaal namen er

488

ABD’ers
deel aan de sessies.

3. Loopbaan-oriëntatie
Bureau ABD ondersteunt ABD’ers ook als zij een loopbaanstap willen maken.
Er zijn vier trainingen gericht op loopbaan-oriëntatie:

leren
solliciteren

leergang
toezichthouden

personal
branding

impact met je netwerk
(alleen voor abdtopmanagers en de tmg)

ontwikkelen & loopbaan-oriëntatie

ABD-Pro zijn de verdiepings­
sessies die Bureau ABD aanbiedt.
Binnen zo’n verdiepings­sessie
bespreken deelnemers aan de
hand van een thema in kleine
groepen hun eigen vraag­stukken
met collega’s.

30 abdJaarverslag 2020

abd-leerportaal

ontwikkelen & loopbaan-oriëntatie

In 2020 namen

Sinds begin 2020 kunnen ABD’ers voor het
complete ontwikkelaanbod van Bureau ABD
terecht op het ABD-Leerportaal. Daar kunnen zij
zich direct aanmelden voor de workshops,
kennismiddagen en bijeenkomsten. Denk bijvoorbeeld aan ABD APP, ABD ICC, ABD Interim,
de ABD Master­classes en ABD Pro.

61

ABD’ers
deel aan scholingen op het
gebied van loopbaan-oriëntatie.

ruim voldoende
ABD’ers beoordelen het
ABD Leerportaal met een

7½

INTERIM
abd-interimmanagement
ABD’ers kunnen zich ook verder ontwikkelen
door te werken aan tijdelijke opdrachten.
Een kleine groep ABD’ers wordt geselecteerd op
basis van hun ontwikkelvraag en inzetbaarheid.
Maximaal 3 jaar vervullen zij diverse opdrachten
en tegelijkertijd worden zij begeleid in hun ontwikkeling. In 2020 bemiddelde Bureau ABD bij
75 interim-­opdrachten.

Eind 2020 bestond
de ABD-­interimpool
uit 22 personen:

10

mannen

12

vrouwen

abdJaarverslag 2020 31

abd blad
In 2020 gaf Bureau ABD
vier keer het ABD Blad uit.
In dit papieren magazine voor en door
ABD’ers delen topambtenaren ervaringen
en geven ze een inkijk in hun werkzaamheden. Het ABD Blad verschijnt in een
oplage van 2.000 stuks.
Via www.algemenebestuursdienst.nl
is het ABD Blad ook als pdf te vinden.
De belangrijkste artikelen verschijnen
daarnaast ook in de vorm van een
e-zine, uiteraard ook te vinden op de
ABD-website.