Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

33 199

Beleidsdoorlichting Veiligheid en Justitie

Nr. 19

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN
VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 augustus 2017
Inleiding
Met deze brief informeren wij u over de voorgenomen reikwijdte en
aanpak van de voor 2018 voorziene beleidsdoorlichting van begrotingsartikel 37.3 «Terugkeer vreemdelingen». Hiermee voldoen wij aan de
toezegging die het Kabinet heeft gedaan1 ter uitwerking van de motieHarbers2. Uw Kamer ontvangt de beleidsdoorlichting van artikel 37.3
uiterlijk eind 2018. In april 2018 ontvangt uw Kamer reeds de beleidsdoorlichting van artikel 37.2 «Toegang, Toelating en Opvang Vreemdelingen».
Ter verduidelijking wordt hier opgemerkt dat artikel 37.1 de inleiding
vormt op dit hele begrotingsartikel.
Begrotingsartikel 37
Artikel 37 betreft de activiteiten met betrekking tot vreemdelingenzaken.
De beleidsdoelstelling van het gehele artikel 37 luidt: «Een op maatschappelijk verantwoorde wijze en in overeenstemming met internationale
verplichtingen gereglementeerde en beheerste toelating tot, verblijf in en
vertrek uit Nederland van vreemdelingen, alsmede verkrijging van het
Nederlanderschap of de intrekking daarvan.»
De Minister van Veiligheid en Justitie ontwikkelt en geeft uitvoering aan
het vreemdelingenbeleid. Hij heeft daarbij:
• Een uitvoerende rol ten aanzien van de opvang van asielzoekers, de
afwikkeling van toelatingsprocedures in Nederland en het vertrek van
vreemdelingen uit Nederland;
• Verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de Vreemdelingenwet, de
Wet COA en de Rijkswet op het Nederlanderschap door het geheel aan

1
2

kst-33199-19
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Kamerstuk 34 000, nr. 52
Kamerstuk 34 000, nr. 36

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 199, nr. 19

1

•

•

overheidsorganisaties dat zich (primair) met het vreemdelingen- en
nationaliteitsbeleid bezighoudt;
Verantwoordelijkheid voor de uitvoeringsorganisaties Immigratie- en
Naturalisatiedienst (IND), Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V), het
zelfstandig bestuursorgaan Centraal Orgaan opvang asielzoekers
(COA) en voor de centra van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI)
waar de vreemdelingenbewaring en de grensdetentie ten uitvoer
wordt gelegd;
Een gezagsrelatie met de Koninklijke Marechaussee en de nationale
politie voor wat betreft het vreemdelingentoezicht.

Doelstelling begrotingsartikel 37.3
Artikel 37.3 richt zich op de terugkeer van vreemdelingen. Het betreft hier
onder andere de terugkeer van vreemdelingen naar hun herkomstlanden
en ook de overdracht van Dublinclaimanten naar de Europese lidstaat
waar zij eerder verbleven. Het doel van terugkeerbeleid is het tegengaan
van illegaal verblijf van vreemdelingen in Nederland. Vreemdelingen die
niet langer in Nederland mogen verblijven, dienen Nederland te verlaten.
Het uitgangspunt is dat vreemdelingen zonder rechtmatig verblijf zelf
verantwoordelijk zijn voor hun vertrek uit Nederland.
De DT&V regisseert het daadwerkelijk vertrek van vreemdelingen die geen
recht hebben op verblijf in Nederland. Als professionele uitvoerder van
het terugkeerbeleid van de regering, neemt de DT&V het initiatief om het
vertrek zorgvuldig, waardig en tijdig te laten verlopen. Dit vindt plaats in
goede samenwerking met alle betrokken overheidsdiensten en
maatschappelijke organisaties. De DT&V staat daarbij voor een transparante en humane werkwijze, met respect voor de waardigheid van de
vreemdeling. Zo levert de DT&V een bijdrage aan de veiligheid aan het
draagvlak voor het Nederlandse vreemdelingenbeleid.
Middelen die worden ingezet om terugkeer te realiseren zijn het voeren
van vertrekgesprekken, onder andere om de mogelijke belemmeringen bij
terugkeer in kaart te krijgen, het bieden van ondersteuning bij het
verkrijgen van een (vervangend) reisdocument bij de diplomatieke
vertegenwoordigingen van het herkomstland en het bieden van ondersteuning (financieel en in natura) om de re-integratie in het herkomstland
mogelijk te maken (dat betreft onder andere de REAN-regeling, Returnand Emigration Assistance from the Netherlands uitgevoerd door de IOM,
Internationale organisatie voor migratie). De DT&V onderhoudt niet alleen
contacten met de diplomatieke vertegenwoordigingen van landen van
herkomst in Nederland en België, maar ook met de autoriteiten in de
landen van herkomst om de bereidheid te vergroten om hun onderdanen
terug te nemen.
Uitgaven terugkeer
In onderstaande tabel staan de bedragen opgesomd welke behoren bij
artikel 37.3, hierbij gaat het om uitgaven die behoren bij het proces van de
DT&V en het verstrekken van subsidies. Hierbij wordt aangetekend dat het
DG Vreemdelingenzaken in 2012 overging van het Ministerie van BZK naar
het Ministerie van VenJ en daarom de kosten voor Terugkeer in 2011 en
2012 in een ander begrotingsartikel waren opgenomen (respectievelijk
artikel 50.2 en artikel 10.2).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 199, nr. 19

2

37.3 Terugkeer

2011

2012

Bijdrage Agentschappen
DJI
Subsidies
REAN-regeling
Overig terugkeer1
Opdrachten
Vreemdelingenvertrek
10.2 Terugkeer en
bewaring vreemdelingen
Bijdrage agentschappen
REAN-regeling

2013

2014

2015

2016

2017

7.700

6.910

6.385

7.880

8.424

6.600

8.833

9.089

10.346

6.697
3.700

11.545

8.532

7.060

8.018

18.894

25.845

24.275

22.534

26.244

37.715

23.270
6.800

50.2 Terugkeer vreemdelingen

93.233

Totaal

93.233

30.070

1

Per 2017 wordt onderscheid gemaakt tussen REAN-regeling en Overig terugkeer. Voor het jaar
2017 zat dit beiden in de post REAN-regeling

Hieronder worden de uitgavenposten kort toegelicht.
•

•

•

DJI: Bij het vervoer van vreemdelingen schakelt de DT&V de Dienst
Vervoer en Ondersteuning in (DV&O, onderdeel van DJI). Onder dit
artikel valt de bijdrage aan DV&O.
REAN-regeling: De IOM en diverse ngo’s ontvingen de afgelopen jaren
subsidies van de DT&V bij het starten van projecten gericht op
duurzame re-integratie van vertrekplichtige vreemdelingen in hun
landen van herkomst. De subsidies voor de IOM zijn afkomstig van
REAN-gelden.
Vreemdelingenvertrek: Dit betreft onder meer uitgaven voor terugkeervluchten en de Koninklijke Marechaussee (KMar). Bij het gedwongen
vertrek van vreemdelingen zorgt de DT&V ervoor dat dit gerealiseerd
kan worden door het boeken van een vlucht. In samenwerking met de
KMar zorgt de DT&V voor de inzet van escorts indien dit nodig is. Ook
andere kosten die samenhangen met het vertrek vallen hieronder,
zoals het aanvragen van (vervangende) reisdocumenten.

Aanpak
Met de beleidsdoorlichting wordt de doeltreffendheid en doelmatigheid
van het gevoerde beleid in beeld gebracht. In de beleidsdoorlichting
worden alle 15 vragen zoals genoemd in Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE) beantwoord voor het gehele sub-artikel. Voor het onderzoeken van de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid
is als startpunt gekozen voor de Kamerbrief over het vreemdelingenbeleid
van 1 juli 2011 (Kamerstuk 19 637, nr. 1436). De reden is dat in deze brief
de nieuwe visie op het terugkeerbeleid uiteen wordt gezet.
De vraag die centraal staat in de beleidsdoorlichting van artikel 37.3 is:
Kreeg de terugkeer van vreemdelingen zonder rechtmatig verblijf in
Nederland in de periode 2011–2017 op effectieve en efficiënte wijze vorm?
Met andere woorden; waren de ingezette middelen die als doel hadden
om vreemdelingen die niet (langer) in Nederland mogen blijven, uit
Nederland te laten vertrekken doeltreffend (dus effectief) en doelmatig
(dus efficiënt)? Bij de beantwoording van deze vraag maken wij gebruik
van terugkeercijfers van zowel zelfstandige, als gedwongen terugkeer van
vreemdelingen zonder rechtmatig verblijf. Bij het bepalen van de
effectiviteit en efficiëntie van de door de overheid ingezette middelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 199, nr. 19

3

maken we gebruik van terugkeercijfers over zelfstandige terugkeer en
gedwongen terugkeer.
Zoals gebruikelijk steunt deze beleidsdoorlichting op bestaande (deel)onderzoeken naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van het ingezet
beleid. In dit geval worden onderzoeken gebruikt over middelen die in de
periode 2011–2017 waren ingezet bij het Nederlandse terugkeerbeleid.
Hierbij valt te denken reeds afgeronde onderzoeken, zoals een onderzoek
van het Adviescollege voor Vreemdelingenzaken («Strategische landenbenadering migratie; tussen wens en werkelijkheid») en aan de nog lopende
onderzoeken van de Algemene Rekenkamer («onderzoek naar de
asielketen»), de Inspectie VenJ («onderzoek naar knelpunten in vertrekproces van vreemdelingen») en het Wetenschappelijk Onderzoek- en
Documentatiecentrum (WODC) («de invloed van gemeenten op de
terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers»). Al deze onderzoeken
richten zich deels op de effectiviteit van de van het Nederlandse terugkeerbeleid. Daarnaast maakt de beleidsdoorlichting van begrotingsartikel 37.3
gebruik van de opbrengsten uit de doorlichting over artikel 37.2 die in
april 2018 aan uw Kamer wordt toegezonden.
Deze beleidsdoorlichting voert het Ministerie van Veiligheid en Justitie zelf
uit. Conform de RPE zal een onafhankelijk deskundige betrokken worden
bij deze doorlichting. Een medewerker van het WODC is bereid gevonden
om deze rol gedurende dit gehele traject op zich te nemen. Deze
deskundige geeft aan het eind een schriftelijk oordeel over de
doorlichting. Daarnaast maakt zoals te doen gebruikelijk een externe
directeur deel uit van de begeleidingscommissie. Eind 2018 zal het
eindrapport over de beleidsdoorlichting, samen met het schriftelijk
oordeel van het WODC, aan uw Kamer worden aangeboden. Ook zullen –
zoals voorgeschreven – er opties om te komen tot een 20% besparingsdoelstelling worden opgenomen.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
S.A. Blok
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
K.H.D.M. Dijkhoff

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 199, nr. 19

4