Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

30 079

VMBO

Nr. 115

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BASIS- EN VOORTGEZET
ONDERWIJS EN MEDIA
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 oktober 2021
De Nederlandse arbeidsmarkt heeft te maken met een tekort aan
technisch opgeleid personeel. Dit terwijl de vraag naar goed opgeleide
technische vakmensen, bijvoorbeeld vanwege de energietransitie en de
woningbouwopgave, blijft groeien. Daarom heeft het kabinet bij het
aantreden structureel € 100 miljoen per jaar uitgetrokken voor het
technisch vmbo. In 2019 heb ik u geïnformeerd over de plannen die de
techniekregio’s hebben opgesteld in het kader van Sterk Techniekonderwijs (hierna: STO).1 De techniekregio’s zijn in de tussentijd hard aan de
slag gegaan met de plannen en ook is inmiddels het eerste monitoringsrapport STO gepubliceerd. In deze brief neem ik u mee in de belangrijkste
ontwikkelingen op het gebied van STO en bied ik het eerste monitoringsrapport STO aan2.
Duurzaam, dekkend en kwalitatief hoogstaand techniekaanbod
Het uitgangspunt van het programma STO is het gezamenlijk vormgeven
van duurzaam, dekkend techniekonderwijs van kwalitatief hoogstaand
niveau, dat aansluit bij de behoeften van het technisch bedrijfsleven in de
directe regio van de school. Vmbo-scholen, technisch bedrijfsleven en
partners in po en mbo werken onder de vlag van STO sinds 2020 in 77
regio’s samen aan het behalen van dit doel. De STO-regio’s zijn – net als
de Code goed onderwijsbestuur – van het onderwijs zélf. Scholen maken
eigen plannen. Deze plannen voeren zij in samenspraak met hun partners
in gezamenlijkheid uit. Het kabinet heeft voor de samenwerking structureel geld beschikbaar gesteld: € 100 miljoen per jaar. In de periode 2020
– 2023 wordt dit via de subsidieregeling Sterk techniekonderwijs verdeeld.

1
2

kst-30079-115
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 30 079, nr. 109.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 079, nr. 115

1

Monitor: jaar van voorbereiding met eerste focus op kwaliteit
STO wordt van oktober 2018 tot december 2024 gemonitord en geëvalueerd door een consortium van onderzoeksinstituten, onder begeleiding
van NRO. Bijgevoegd treft u het monitor- en evaluatieonderzoek STO aan:
het eerste rapport na de nulmeting bij de start van de regionale samenwerking. De onderzoekers concluderen in het eerste rapport dat de
urgentie voor STO zich duidelijk laat zien op het vlak van dalende
leerlingaantallen, toegankelijkheid van technisch onderwijs in het vmbo
en (dreigende) docententekorten. Veel STO-regio’s zijn slagvaardig van
start gegaan om de problemen die zij als meest urgent ervaren aan te
pakken. In het rapport worden de eerste voorzichtige positieve resultaten
gemeld en de verwachtingen voor komende jaren zijn doorgaans positief.
De onderzoekers concluderen verder dat in het eerste jaar van uitvoering
binnen STO met name is ingezet op de transitie naar kwalitatief
hoogstaand technisch vmbo. Ook op het terrein van een dekkend aanbod
zijn de eerste stappen gezet. De ambitie om duurzaam onderwijs te bieden
behoeft nog de meeste aandacht. Het eerste jaar van uitvoering in de
transitiefase staat zo vooral in het teken van voorbereiding. De onderzoekers geven aan dat het eigenaarschap rondom STO binnen scholen
nog vooral ervaren wordt op bestuurlijk of tactisch niveau. De
verwachting is dat dit zich de komende periode zal uitbreiden naar
betrokkenen die op uitvoerend niveau bezig zijn. Het tweede jaar in de
transitiefase STO zal daarmee meer in het teken komen te staan van actie.
Grote impact COVID-19 in 2020 en 2021 op regio’s
Uit het monitor- en evaluatieonderzoek blijkt duidelijk dat de uitbraak van
de COVID-19-pandemie een belemmering is geweest voor de uitvoering
van de eerste stappen van de STO-regio’s. De impact op het kunnen
uitoefenen van fysieke activiteiten en het aangaan en aanhalen van
samenwerkingsrelaties is groot. Stages, werkbezoeken en gastlessen
hebben de afgelopen maanden niet of nauwelijks doorgang kunnen
vinden. Ook maken sommige regio’s zich door het wegvallen van
samenwerkingspartners in het bedrijfsleven, zorgen over de te realiseren
cofinanciering. In mijn brief van 7 juli 2021 heb ik uw Kamer reeds
geïnformeerd over mijn voornemen de STO-regio’s meer tijd te geven
voor de uitvoering van en rapportage over hun plannen.3 Concreet heb ik
de Subsidieregeling sterk techniekonderwijs 2020–2023 op drie punten
aangepast:4
1. De voortgangsrapportage wordt uiterlijk 1 november 2021 ingediend
in plaats van 1 oktober 2021.
2. De periode waarin subsidiegelden kunnen worden besteed, wordt
met 7 maanden verlengd tot 1 augustus 2024.
3. Het eindverslag wordt uiterlijk 1 december 2024 ingediend in plaats
van 1 juli 2024.
Een beeld van de technieksector
Momenteel volgt zo’n 19% van de leerlingen in het derde leerjaar van de
basisberoepsgerichte leerweg (bb), de kaderberoepsgerichte leerweg (kb)
of de gemengde leerweg (gl) een technisch profiel. In het schooljaar
2019–2020 was een verdere daling van technische leerlingen in het vmbo
richtingen zichtbaar. Het aantal technische leerlingen daalde sterker (8%)
dan het aantal leerlingen in niet-technische profielen (4%). Het aantal
vmbo-vestigingen dat technische profielen verzorgt is de laatste twee jaar
stabiel en bijna alle leerlingen in vmbo basis/kader kunnen binnen een
3
4

Kamerstukken 35 570 VIII en 25 295, nr. 276.
Stcrt. 2021, nr. 40070.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 079, nr. 115

2

straal van 10 kilometer een school te vinden die een technisch profiel
aanbiedt. Ook leerlingen die een niet-technisch profiel hebben gekozen,
kunnen in aanraking komen met techniek door technische beroepsgerichte keuzevakken te volgen. Het aantal examens dat wordt afgelegd in
het kader van een technisch keuzevak blijft stabiel. Uiteindelijk stroomde
in 2019–2020 zo’n driekwart van de leerlingen in de technische profielen in
het vmbo door naar een technische mbo-opleiding. De onderzoekers
geven in het rapport aan dat activiteiten rondom STO, die in januari 2020
formeel zijn gestart, nog niet van invloed kunnen zijn geweest op de
cijfers. Gezien de aandacht die er afgelopen jaar was voor het opzetten en
verbeteren van technische keuzevakken, en het werven van leerlingen
hiervoor, is de verwachting dat het aanteel leerlingen dat een technisch
profiel volgt de komende jaren zal stijgen. De voortdurende ontwikkeling
van innovatieve en uitdagende keuzevakken, zoals Circulair en duurzaam
bouwen, Elektrische voertuigen en Dronetechniek, door de STO-scholen
levert hier een belangrijke bijdrage aan.
Transitie naar gezamenlijk aanbod techniekonderwijs langdurig proces
Gezien de fase en ontwikkeling waarin STO zich momenteel bevindt is het
nu te vroeg om conclusies te trekken over de doelstellingen. Ook het
volgende STO-monitor- evaluatieonderzoek zal nog in het teken staan van
de transitiefase. In de daaropvolgende rapportages zal de focus verlegd
worden naar resultaten en effecten. De inzet van het technisch onderwijsbeleid op het stimuleren van samenwerking tussen scholen op vrijwillige
– maar niet vrijblijvende – basis, is een proces van lange adem.
Aandacht voor leerlingendaling en lerarentekort in de techniek
Twee aandachtspunten uit het monitor- en evaluatieonderzoek wil ik graag
nader aanstippen: de urgentie rond het vraagstuk omtrent leerlingendaling en het tekort aan technisch vmbo onderwijzend personeel. Over
mijn inzet op leerlingendaling heb ik uw Kamer geïnformeerd in mijn brief
van 31 augustus 2021.5 Ook hierbij richt het kabinetsbeleid zich op het
stimuleren van regionale samenwerking tussen schoolbesturen. De
ondersteuning richt zich op die regio’s waar de leerlingendaling het
grootst is. Door doorstroom naar vmbo-t en havo is leerlingendaling voor
het technisch vmbo een extra uitdaging. Dat zal de komende jaren vragen
om extra aandacht in het technisch onderwijsbeleid. In het STO-ondersteuningsteam zijn twee coördinatoren aangesteld die diverse initiatieven
op het terrein van lerarentekort ontplooien en samenbrengen. Hiernaast
spreek ik met de Stichting Platforms vmbo (SPV) over de doorontwikkeling van de tien beroepsgerichte profielen in het vmbo.
Extra ondersteuning samenwerking bij techniek-lerarenopleidingen hbo
Eind 2020 heb ik in het kader van de versterking van het techniekonderwijs een subsidie verstrekt van € 3,8 miljoen aan vijf hogescholen.
Verenigd in het Expertise Centrum Professionalisering Beroepsonderwijs
(ECPB) werken zij samen aan de versterking van lerarenopleidingen voor
het technisch vmbo. Op 1 januari is het project Terugdringen Tekorten
Techniekdocenten van start gegaan om de opleidingen aantrekkelijker en
flexibeler te maken én meer op maat te gaan vormgeven. Ik zal de
voortgang van dit project in mijn volgende voortgangsrapportage nader
toelichten.

5

Kamerstuk 31 289, nr. 480.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 079, nr. 115

3

Samenwerking in STO-regio’s toont flexibiliteit en weerstandsvermogen
De regio’s zelf hebben tegelijkertijd niet bij de pakken neer gezeten. Ik ben
onder de indruk van alle initiatieven. Men kijkt wat wél kan. Flexibiliteit en
creativiteit worden ingezet om «coronaproof» alternatieven te ontwikkelen: online lessen en activiteiten, filmpjes, virtuele opdrachten, online
meetings, festivals, speeddates. Dit leidt tot nieuwe producten die tevens
zijn te gebruiken voor een groter bereik, zonder extra inzet te vragen van
het bedrijfsleven. Ook is de tijd dat fysieke activiteiten onmogelijk waren,
door veel regio’s benut om voorbereidend werk of ontwikkelactiviteiten
naar voren te halen. Verder is er afgelopen jaar in veel regio’s aandacht
uitgegaan naar de aanschaf van nieuwe materiaal, apparatuur en
inrichting van technieklokalen. De aanschaf van nieuwe materialen wordt
als positief ervaren; het biedt nieuwe mogelijkheden, techniek wordt
zichtbaar in de school en leerlingen zijn er enthousiast over.
STO stimuleert doorlopende leerroutes po en mbo samenwerking en
bedrijfsleven
De individuele plannen van de 77 regio’s tonen al vanaf de start in 2020
veel ambitie. Sterk Techniekonderwijs wordt door het onderwijsveld én
het bedrijfsleven gezien als een kwalitatieve en kwantitatieve impuls voor
de samenwerking in de regio en tussen vmbo en mbo. Dit wordt ook
ervaren door het STO-ondersteuningsteam. STO draagt eveneens bij aan
het ontwikkelen van doorlopende leerroutes in de technieksector
waardoor leerlingen in maatwerk routes kunnen doorstromen van het
vmbo naar het mbo. De plannen leiden tot structurele versteviging in de
samenwerking tussen school en bedrijfsleven, het ontwikkelen van
nieuwe beroepsgerichte keuzevakken en het verder professionaliseren van
docenten en instructeurs. De totstandkoming van de STO-regio’s werkt
bovendien positief voor andere thematiek binnen het voortgezet
onderwijs. Op het terrein van leerlingendaling en de plannen voor het
Nationaal Programma Onderwijs weten scholen en besturen te profiteren
van de regiovorming. Op deze manier draagt STO bij om allen die bij het
onderwijs betrokken zijn te verenigen in het streven naar goed onderwijs.
Voortgangsrapportages basis voor inzet structurele middelen vanaf 2024
Komend najaar leveren alle regio’s een voortgangsrapportage aan.
Daarbij krijgen de samenwerkingspartners de mogelijkheid hun plannen
bij te stellen. Ik vraag hen daarbij tevens om expliciet in te gaan op de
gevolgen van COVID-19. De mogelijkheid bestaat dat het STO-ondersteuningsteam de regio’s naar aanleiding daarvan extra zal ondersteunen.
Het huidige programma loopt door tot 2024. De voortgangsrapportages
vormen daarom tevens de basis voor de ontwikkeling van aanvullend
beleid. In combinatie met gesprekken met belanghebbenden en een
advies van de onafhankelijke beoordelingscommissie, zal medio 2022
bepaald worden hoe de structurele middelen voor het technisch vmbo na
2023 worden ingezet. Hierover wordt uw kamer geïnformeerd in de
volgende voortgangsbrief over Sterk techniekonderwijs.
Regio Dronten dient als laatste regio een plan in
Tot slot wil ik mijn brief graag afsluiten met goed nieuws. In 2020 zijn 77
STO-regio’s gestart met de uitvoering van hun plannen. De laatste regio –
de regio Dronten – was er bij de derde tranche van de subsidieregeling
niet in geslaagd om tot een definitieve subsidieaanvraag te komen. Begin
2021 hebben de partners in Dronten mij benaderd. De onderlinge
samenwerking tussen de schoolbesturen is in de tussenliggende periode
sterk verbeterd en bovendien heeft Dronten lering getrokken van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 079, nr. 115

4

uitvoering van de plannen in de omringende STO-regio’s, waarin de
vo-scholen eveneens participeren. Na een positief advies van de beoordelingscommissie en in overleg met het STO-ondersteuningsteam heb ik
besloten om de regio Dronten alsnog een STO-subsidie toe te kennen.
Met de start van het nieuwe schooljaar is het programma Sterk Techniekonderwijs hiermee landelijk dekkend.
U ontvangt medio 2022 de volgende voortgangsbrief over Sterk
Techniekonderwijs.
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 079, nr. 115

5