Alcohol verkoop op afstand
Onderzoeksverslag
Opdrachtgever: Ministerie van VWS
Rotterdam, 11 december 2020

Alcohol verkoop op afstand

Onderzoeksverslag

Opdrachtgever: Ministerie van VWS

Dr. Martin van der Ende
Roel Peeters
Jessica Steur
Leonie Hermanussen

Rotterdam, 11 december 2020

Inhoudsopgave

Samenvatting

7

1

Opzet van de studie

15

1.1

Globaal

15

1.2

Desk research

18

1.3

Web analyse

19

1.4

Consumentenenquête

20

2

3

4

5

6

De online alcohol markt

23

2.1

Markttrends algemeen

23

2.2

Markttrends online

26

2.3

Typologie van verkopers

29

2.4

Schatting online omzet

33

2.5

Invloed coronamaatregelen en verwachting volgend jaar

35

De online alcohol kopers

39

3.1

Typologie kopers

39

3.2

Wie koopt wat

41

3.3

Motivatie online alcohol inkoop

45

3.4

Hoe bereiken alcohol online verkopers de consument?

48

De online inkoop

53

4.1

Leeftijdscheck

53

4.2

Betaalmethoden

56

4.3

Levertijd en bezorgkosten

57

Online alcohol inkoop onder jongeren

59

5.1

Het profiel van de steekproef

59

5.2

Bezoek aan online alcoholverkooppunten

60

5.3

Gebruik van online alcoholverkooppunten

60

5.4

Perceptie over het gemak van online alcohol inkoop

61

Relevante regelgeving

63

6.1

Overzicht onderzochte regelgeving

63

6.2

Vergunningenbeleid

63

6.3

BTW en accijns

66

6.4

Marketing en leeftijdsverificatie

69

Bijlage A Aanvullende tabellen

75

Bijlage B Berekeningen BTW en accijns

79

Bijlage C Enkele overige regelgeving alcohol

87

Alcohol verkoop op afstand

5

Restricties tijdstip van alcoholverkoop

6

87

Overig prijsbeleid

89

Productinformatie

91

Bijlage D Vragenlijst online alcohol inkoop volwassenen

93

Bijlage E Vragenlijst online alcohol inkoop jongeren

106

Alcohol verkoop op afstand

Samenvatting

Doel en opzet
Het doel van de metingen is om te vergelijken of er effect is op de verhouding tussen aankopen bij
binnenlandse en buitenlandse online aanbieders van alcohol op afstand door de extra regels die in
Nederland gaan gelden voor verkoop op afstand.1 Het gaat dan om een mogelijke verschuiving van
alcoholaankopen op afstand naar het buitenland in het algemeen en door jongeren <18 jaar
(minderjarigen) en om een mogelijke aantasting van de concurrentiepositie van Nederlandse online
aanbieders ten opzichte van buitenlandse online aanbieders in het bijzonder.
Het onderzoek bestaat uit een nulmeting die in dit rapport wordt beschreven en een effectmeting
die in 2023 zal plaatsvinden. Het onderzoek bestaat uit drie delen: desk research over met name
regelgeving, een analyse van 61 Nederlandse en 39 buitenlandse websites en hun traffic data, en
een representatieve consumentenenquête in juli en augustus onder ruim 2.000 volwassenen die in
2019 of 2020 online alcohol hebben gekocht, waarvoor enquêtebureau Dynata circa 13.000
mensen benaderd heeft. Aanvullend hierop is in oktober een enquête gehouden onder 200
minderjarigen van 16 en 17 jaar, waarvan slechts een klein deel online alcohol heeft gekocht, om
hun percepties over alcohol aankoop te peilen.
Verdeling naar land en type website en omvang assortiment
Van de 13.000 benaderde volwassenen gaf 17,8% in juli en augustus 2020 aan de afgelopen twee
jaar weleens online alcohol te hebben gekocht. Per jaar geven Nederlandse online kopers van
alcohol gemiddeld het meeste uit aan online aankopen van bier en wijn. De verdeling van alcohol
aankopen bij buitenlandse websites en apps naar land is gebaseerd op de consumentenenquête.
Bijna iedereen die in 2019 of 2020 online alcohol heeft gekocht, heeft dit wel eens via een
Nederlandse website gedaan en een kwart wel eens via een buitenlandse website: Deze websites
komen uit met name:


België (28%) waaronder bierwebshop.be, hetwijnhuis.be en wereldwijnonline.be,



Duitsland (19%) waaronder biermarket.de, weinquelle.de en drinkology.de



Frankrijk (9%) waaronder macave.leclerc



Italië (9%) waaronder vin075.com/nl



Spanje (4%) waaronder drinksco.nl (voorheen Uvinum)



Verenigd Koninkrijk (6%) waaronder groceries.morrisons.com.

Nederlanders die via buitenlandse websites kochten, hebben het vaakst een buitenlandse webshop
gebruikt (driekwart) en ongeveer even vaak een website van een buitenlandse slijterij of supermarkt
(elk twee derde).
Twee buitenlandse websites hebben een uitzonderlijk groot assortiment aan alcoholische dranken:
drinksco.nl van een Spaanse slijterij (42,000 producten) en real.de van een Duitse supermarkt
(38,000 alcoholische dranken). Deze twee uitgezonderd, is het gemiddelde online assortiment in
het buitenland (1,900 producten) vergelijkbaar met Nederland (1,700 producten).

1

De tekst van het wetsvoorstel voor de Alcoholwet, de opvolger van de Drank- en Horecawet, kan hier gevonden worden:
https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=fcd44dec-26f6-4930-9e286e7a39003c1d&title=Voorstel%20van%20wet.pdf

Alcohol verkoop op afstand

7

Buitenlandse omzet en marktaandeel
Tussen juli 2019 en juli 2020 is op basis van de consumentenenquête naar schatting EUR 500
miljoen online aan alcohol verkocht, waarvan 106 miljoen via buitenlandse websites. Het
buitenlandse marktaandeel bedraagt dus 21% en het Nederlandse marktaandeel 79%. Als
Nederlanders drank op buitenlandse websites kopen, dan besteden ze daar op jaarbasis ongeveer
even veel als op Nederlandse websites, het lagere buitenlandse aandeel komt dus doordat
buitenlandse websites minder bezocht worden en niet doordat op een buitenlandse website minder
gekocht wordt. Ondanks de sterke internationalisering van de goederenmarkt door onder andere de
opkomst van e-commerce, is het online marktaandeel van Nederlandse aanbieders dus nog altijd
verreweg het grootst.
Volgens de traffic data is het aantal bezoekers op de onderzochte Nederlandse websites van
alcohol webshops en slijterijen tussen augustus 2018 en augustus 2020 met 75% toegenomen tot
305.000 en is het analoge aantal bezoekers op buitenlandse websites licht gedaald met 7% tot
4.200.
De toename in deze periode is in lijn met de brede maatschappelijk trend van toegenomen online
aankopen onder Nederlandse consumenten. Een beperkte verdere versterking van deze
ontwikkeling lijkt veroorzaakt door de corona-uitbraak. Van de online kopers van drank onder de
respondenten gaf een kwart aan door de coronamaatregelen voor het eerst of meer online alcohol
te kopen. Daarvan verwacht bijna 30% na 2020 minder of geheel geen alcohol online te kopen,
waardoor het tijdelijke effect van de coronamaatregelen 7% bedraagt.
Hoe bereiken buitenlandse websites Nederlandse consumenten
Volgens traffic data bereiken de meeste Nederlandse bezoekers buitenlandse websites waarop
alcohol wordt verkocht direct (57%), via zoekmachines (31%) of via een online advertentie (‘paid’,
9%). Buitenlandse alcohol websites geven veel minder uit aan Google Ads dan Nederlandse
websites (gemiddeld minder dan EUR 100 per website tegen circa EUR 20.000 per website).
Volgens de consumentenenquête hebben online kopers via buitenlandse websites de website
minder vaak eerder bezocht dan kopers via Nederlandse websites (40% tegen 60%). Buitenlandse
websites moeten het meer hebben van zoekmachines (27% tegen 16%) en vriendentips (20%
tegen 13%). Nederlandse consumenten komen minder vaak via online reclame op een
buitenlandse website dan op een Nederlandse website (8% tegen 14%), en ongeveer even vaak
via social media of apps (circa 10%).
Vergunningenbeleid
Als onderdeel van het onderzoek zijn ook de wettelijke regelingen op het gebied van
alcoholverkoop nader onderzocht in Nederland en vier andere landen: België, Duitsland, Frankrijk
en Zweden. In geen van deze landen is er specifieke wetgeving die online alcohol verkoop beperkt.
Daarnaast is metadata over wetgeving in andere landen onderzocht. In Polen geldt op papier een
verbod om online alcohol te verkopen, echter dit verbod en haar toepassing staan in dat land ter
discussie omdat het niet meer van deze tijd zou zijn. Daarnaast is in Finland jarenlang
gedebatteerd over een wettelijk verbod op of beperking online alcohol verkoop, echter er is nog
geen wetgeving daarover ingevoerd.
Het recht om online alcohol te verkopen geldt wel impliciet uit het algemene vergunningenbeleid.
Daaruit volgt voor Nederland dat supermarkten geen sterke drank mogen verkopen (dus ook online
niet), terwijl iedere webshop vanuit een gesloten en niet voor publiek toegankelijke ruimte zwak-

8

Alcohol verkoop op afstand

alcoholhoudende dranken (onder 15% alcoholpercentage) mag leveren.2 In Zweden is verkoop van
drank boven een bepaald alcoholpercentage (dus ook online) voorbehouden aan een
staatsmonopolist (vanaf 3,5%), dit geldt verder ook in Finland (vanaf 5,5%), Noorwegen (vanaf
4,75%) en IJsland (vanaf 2,5%). In België, Duitsland en Frankrijk zijn geen specifieke groepen
verkopers uitgesloten van het recht om alcohol te verkopen.
Wettelijke verplichtingen om de leeftijd te verifiëren
In vrijwel alle landen in de EU is het pas vanaf de leeftijd van 18 jaar mogelijk om sterke drank te
kopen. Alleen in Finland en Zweden geldt voor sterke drank een andere leeftijdsgrens, namelijk 20
jaar. Ook voor bier en wijn geldt in de meeste EU landen de leeftijdsgrens van 18 jaar. Vier
uitzonderingen hierop zijn België, Luxemburg, Duitsland en Oostenrijk, waar de leeftijdsgrens 16
jaar is. Daarnaast geldt in Zweden behalve voor sterke drank, ook voor wijn een leeftijdsgrens van
20 jaar.
In geen van de vijf nader onderzochte landen is een wettelijke regeling voor online
leeftijdsverificatie bij de aankoop van alcohol gevonden. In Nederland, Duitsland en Zweden is wel
zelfregulering van toepassing. Met invoering van de Alcoholwet zal er in Nederland wel een
wettelijk kader voor online leeftijdsverificatie geïntroduceerd worden.
In Nederland bepaalt de Reclamecode voor Alcoholhoudende drank dat de leeftijd op homepage of
voorafgaand aan de eerste pagina van de website die bezocht wordt moet worden geverifieerd. De
leeftijdsverificatie moet op zijn minst bestaan uit het invullen/aanklikken van de leeftijd.
Duitsland heeft een nationaal convenant voor sterke drank (maar niet voor bier en wijn), dat bepaalt
dat de minimumleeftijd in het productoverzicht of bij elk relevant product getoond wordt, dat bij de
bestelling op leeftijdscontrole bij levering wordt gewezen en dat bij levering de leeftijd op basis van
het identiteitsbewijs wordt geverifieerd.
In Zweden is een aanbeveling van leveranciers van bier van toepassing (boven 3.5% alcohol geldt
in Zweden een Staatsmonopolie). Die wordt gehandhaafd door de inspectie van de
koepelorganisatie van brouwers en leveranciers van alcoholhoudende dranken. De aanbeveling is
dat de leeftijd geverifieerd moet worden voordat de website die alcohol verkoopt, kan worden
bezocht.
Online alcoholreclame
Beperkingen van (online) reclame en met name links naar verkoopsites zijn uiteraard ook relevant.
In de vijf onderzochte landen geldt in verschillende bewoordingen een verbod op misleidende, op
jongeren gerichte of op jongerenkanalen vertoonde reclame. In Nederland is dat via zelfregulering
in de Alcoholcode geregeld en met specifieke voorbeelden uitgewerkt. Voor de andere onderzochte
landen is geen uitwerking met specifieke voorbeelden voor online reclame gevonden.
De Nederlandse Alcoholcode gaat daarnaast (in de Handleiding op Stiva.nl) verder dan de
onderzochte buitenlandse regelingen door restricties op te leggen op sociale media accounts van
minderjarigen3 en een leeftijdscontrole op te leggen voordat een gebruiker toegang tot webpagina’s
2

3

Artikel 19(2), Drank- en Horecawet. Beschikbaar op: https://wetten.overheid.nl/BWBR0002458/2017-12-31. Voor de
verkoop sterke drank is een slijtersvergunning nodig.
Artikel 24 lid 5, Handleiding. Facebook: “Door het gebruiken van de ‘demographic age restriction policy’ kunnen
minderjarigen geen content zien die niet voor hen geschikt is.” Overige social media platforms: “Indien het social media
platform nog niet de mogelijkheid biedt om personen onder 18 jaar uit te sluiten via een age-check of vergelijkbare
leeftijdscheck volstaat het om …”

Alcohol verkoop op afstand

9

met alcoholische producten of reclame krijgt; al is het laatste voor bier ook in Zweden zo geregeld
(en ook via zelfregulering).
Feitelijke leeftijdsverificaties
Van de 13 onderzochte Duitse websites hanteert 77% zichtbaar een leeftijdsgrens en bij de 12
Belgische websites is dat 62%. Bij de 61 Nederlandse websites zit dat ertussenin (67%). De
zichtbare leeftijdscontrole vindt bij de 60% van de Belgische websites plaats voordat de website
wordt bezocht en bij 40% bij de online bestelling. Voor de Duitse websites vindt dat bij 80% plaats
bij de online bestelling, en voor de overige 20% volgens de websites bij de bezorging of het
afhalen. Bij de Nederlandse websites is de verdeling afgerond 24% (voor bezoek website), 61% (bij
bestelling) en 11% (bij bezorging/afhalen), en bij 5% bij het aanmaken van een account. De
leeftijdscontrole bestaat meestal uit het plaatsen van een vinkje bij 18+ (Nederland en België) of het
invullen van de leeftijd (Duitsland). In een interview is genoemd dat in Duitsland ook indirect wordt
gecontroleerd op de leeftijd van de betaalrekeninghouder. Online vonden we een bericht dat de
Duitse supermarkt Real de leeftijd van mensen die voor het eerst bestellen controleert via Schufa
(kredietwaardigheidstest), Sofort-Ident (identificatie rekeninghouder) of Post-Ident, maar dit schijnt
niet wijdverbreid te zijn.
Volgens de consumentenenquête is bij de helft van de laatste aankopen op leeftijd gecontroleerd
(zowel bij bestellingen via Nederlandse als buitenlandse websites). Van de jongvolwassenen van
18-24 jaar is 80% op leeftijd gecontroleerd bij Nederlandse websites en 50% bij buitenlandse
websites. Van de jongvolwassenen gaf de helft aan dat het aanvinken van 18+ volstond en moest
30% de leeftijd invullen. Bij slechts 15% van de jongvolwassenen is bij levering of ophalen
gecontroleerd op de leeftijd volgens het identiteitsbewijs.
Accijns en BTW
In de EU is geregeld dat bij grensoverschrijdende verkoop van alcoholische drank de accijns en
BTW tarieven van het bestemmingsland gelden. Leveranciers uit andere EU landen die aan
Nederlandse consumenten verkopen, hebben dus geen tarief voordeel ten opzichte van
Nederlandse leveranciers. Het is onbekend hoe dit voor het Verenigd Koninkrijk vanaf 1 januari
2021 geregeld gaat worden. Het is in theorie zelfs mogelijk dat BTW en accijns dubbel geheven
gaan worden tussen Nederland en VK.
Een Nederlandse consument die zelf in een fysieke winkel in het buitenland alcoholische drank
koopt, kan meestal vergelijkbare prijzen verwachten. Echter, Duitsers kunnen in hun land voor
hetzelfde blik bier 13% goedkoper uit zijn (wegens accijns en BTW tarieven), Britten kunnen voor
wijn 30% duurder uit zijn, Fransen zijn voor cider 17% goedkoper uit, en Belgen en Britten zijn voor
niet al te dure sterke drank tussen 20 en 30% duurder uit dan in Nederland. Voor een dure fles
cognac van 140 euro bedraagt het prijsverschil door accijns en BTW overigens ook voor Belgen en
Britten maar een paar procent.
Bezorgkosten en levertijd
Volgens de analyse van 100 websites zijn de bezorgkosten in Nederland in augustus 2020
gemiddeld EUR 6,73. In België en Frankrijk zijn de bezorgkosten bij levering in Nederland
gemiddeld EUR 8 en in Duitsland EUR 12. Bij levering in Nederland vanuit het VK, Spanje of Italië
bedragen de bezorgkosten EUR 15 tot 17. Bij dit alles merken we op dat alleen websites zijn
geselecteerd met bezorgkosten lager dan 20 euro. Dit lijkt terecht, want volgens de
consumentenquête had slechts 1 procent van de online alcoholkopers meer dan 20 euro
bezorgkosten betaald bij de laatste aankoop.

10

Alcohol verkoop op afstand

Overigens is de bezorging bij de helft van de Nederlandse websites en bij 70% van de buitenlandse
websites vanaf een bepaald bedrag van aankoop gratis. In Nederland, Duitsland en Italië is dat het
geval vanaf gemiddeld circa 100 euro. In het Verenigd Koninkrijk kan bezorging gratis zijn vanaf
omgerekend 60 euro, terwijl in België en Spanje minimum bedragen van respectievelijk 150 en 200
euro kunnen gelden. In Frankrijk en België lijkt gratis bezorging minder gebruikelijk.
Vanuit het buitenland is de levertijd vanzelfsprekend wat langer: slechts circa 15% van de
onderzochte Belgische en Duitse websites beloven de volgende dag te leveren. Van de
Nederlandse websites belooft 33% de volgende dag te leveren en 13% zelfs op dezelfde dag.
Overigens duurde het volgens de consumentenenquête bij driekwart van de online aankopen
langer dan een dag voordat de bestelde drank geleverd of opgehaald werd.
Profiel online kopers van alcohol
Het profiel van de Nederlandse online koper van alcoholische drank komt in grote lijnen overeen
met het profiel van de Nederlandse bevolking van 18-74 jaar. Zo is er bijvoorbeeld geen overrepresentatie van specifieke doelgroepen, wat betreft bijvoorbeeld geslacht, leeftijd of
opleidingsniveau. Wel zijn thuiswonende volwassen kinderen iets ondervertegenwoordigd, wat
suggereert dat uitwonende jongvolwassenen iets oververtegenwoordigd zijn. Ook de bedragen die
gemiddeld besteed worden, verschillen niet sterk tussen verschillende groepen consumenten. Naar
woonregio geldt dat mensen in Flevoland bovengemiddeld via buitenlandse websites kopen (33%)
en mensen in Zeeland juist minder dan gemiddeld (15%). Ook het bedrag dat inwoners besteden is
daar met gemiddeld EUR 157 lager dan gemiddeld.
Jongvolwassenen (18-24 en 25-34 jaar) kopen over het algemeen meerdere typen drank, en zijn
daardoor in de meeste categorieën alcoholische dranken iets oververtegenwoordigd. Alleen bij wijn
zijn de verschillen beperkt en kopen zelfs juist 65-plussers vaker online.
Motivatie om online drank te kopen
Voor Nederlandse websites zijn levering op eigen adres (37%), prijs (31%) en
gebruikersvriendelijkheid (24%) de belangrijkste redenen om online drank te kopen. Voor
buitenlandse websites zijn dat prijs (36%), dat het product anders niet te verkrijgen was (26%) en
de omvang van het assortiment (24%). De laatste twee redenen suggereren dat voor minstens een
kwart van de online aankopen van drank in het buitenland geen concurrerend aanbod van
Nederlandse verkopers aanwezig was. Overigens spelen ook vele andere redenen mee om online
drank te kopen, zoals coronamaatregelen (18% bij Nederlands verkopers), de aankoop van
meerdere kratten (17%), betere productinformatie (9%), fijn om eerst te browsen (9%), levering op
andermans adres (6%), tevredenheidsgaranties (5%), online reviews (4%), het mee bestellen met
de wekelijkse boodschappen, het niet zelf naar de winkel kunnen gaan, online aanbiedingen, het
verzilveren van tegoedbonnen en diverse andere redenen.
Jongeren
Met betrekking tot het bezoeken en gebruiken van online alcoholverkooppunten door minderjarigen
vallen enkele dingen op. Veelgenoemde manieren waarop jongeren op dergelijke websites terecht
komen zijn door reclame in social media en apps, zoekmachines en online reclames. Relatief
nieuwe technologieën lijken dus een voorname bron te zijn voor jongeren. Zowel het feit dat
jongeren online alcoholreclame zien als het feit dat ze verwezen worden naar websites die alcohol
verkopen, geeft aan dat de huidige leeftijdscontrole niet waterdicht is. Hierbij is aangetekend dat
10% van de 16- en 17 jarige respondenten voor dit onderzoek aankruist een 18+ profiel te hebben.

Alcohol verkoop op afstand

11

Bijna de helft van de minderjarige respondenten benoemt de relatieve anonimiteit die kopen via
internet biedt als een factor die online alcohol inkopen als minderjarige makkelijker maakt, 40%
noemt dat alleen 18+ aangevinkt hoeft te worden en 25% noemt dat Nederlandse websites niet op
leeftijd controleren. Ook kruist bijna één op de zes minderjarigen geen enkele reden aan die het
voor hen moeilijker zou maken alcohol te kopen. Hieruit kan de conclusie getrokken worden dat de
leeftijdscontrole op de website afschrikwekkender zou kunnen.
Een derde van de jongeren geeft aan dat meerdere keren op leeftijd wordt gecontroleerd. Toch
geeft 20% aan dat de bezorger niet weet dat hij drank bezorgt, 14% laat bij een buurman bezorgen
en 11% stelt online aan drank te kunnen komen omdat hij of zij (bij aflevering of ophalen) ouder lijkt
dan 18 jaar. Hieruit kan de conclusie worden getrokken dat de leeftijdscontrole bij de bezorging
volgens de perceptie van slechts een deel van de jongeren werkt.
De sociale controle van ouders is overigens ook een barrière voor 25 tot 30 procent van de
jongeren: het gaat om angst dat ouders aan de deur of aan afschrijvingen van een bankafrekening
zouden merken dat alcohol is gekocht. Het betrekken van de ouders kan dus een rol spelen bij het
beperken van alcoholaankoop door jongeren.

Slotconclusie
De hoofdvraag of Nederlandse online verkopers door de voorgenomen regelgeving benadeeld
worden ten opzichte van buitenlandse online verkopers kan pas in de effectmeting van 2023
worden beantwoord, als de regelgeving in werking is getreden.
De meest ingrijpende verandering in de voorgenomen regelgeving lijkt het
leeftijdsverificatiesysteem. In eerste instantie gaat het om de verplichting de leeftijd actief te laten
aanklikken of invullen. De intentie is om binnen enkele jaren een eenduidig en betrouwbaar
leeftijdsverificatiesysteem te verplichten voor online alcohol verkoop. De verplichting van een
betrouwbare leeftijdsverificatie zou verder gaan dan in het buitenland. In Duitsland geldt
bijvoorbeeld alleen een zelf-gereguleerde verplichting om bij levering van sterke drank te
controleren op de leeftijd op het identiteitsbewijs. Dit laatste gebeurt al bij circa 10% van de online
aankopen, zowel bij leveringen via Nederlandse als buitenlandse online verkopers (en tweemaal zo
vaak in de leeftijdscategorie 18-24 jaar). Een Duitse supermarkt controleert ook reeds bij de
bestelling indirect op leeftijd, via identiteitscheck op betaalrekening, adres of
kredietwaardigheidstest.
De voorlopige verplichting om de leeftijd actief aan te geven, lijkt geen kostbare verplichting die
online verkopers op hoge kosten jaagt. Of op termijn een verplicht eenduidig en betrouwbaar
leeftijdsverificatiesysteem Nederlandse online alcoholverkopers zou benadelen, is echter niet op
voorhand te zeggen. Buitenlandse verkopers die via een vestiging in Nederland verkopen, dienen
zich aan de Nederlandse wet te houden. Dat geldt niet voor buitenlandse verkopers die niet in
Nederland zijn gevestigd. Hetzelfde geldt voor het voorgenomen verbod in de regelgeving om op
een ander adres dan dat van de geadresseerde of bij een distributiepunt af te leveren. De
effectmeting in 2023 zal eventuele effecten dus moeten uitwijzen.
Als het op termijn voorgenomen leeftijdsverificatiesysteem Nederlandse verkopers op hoge kosten
zou jagen, dan zou voor een derde van de huidige online kopers de prijs een reden kunnen zijn om
uit te wijken naar buitenlandse verkopers. De prijsverschillen moeten dan wel groot genoeg zijn om

12

Alcohol verkoop op afstand

het verschil in bezorgkosten te overbruggen, waarbij aangetekend wordt dat Duitse en Engelse
verkopers vaker gratis bezorgen vanaf een bepaald aankoopbedrag.
Als we een verwachting moeten uitspreken over effecten van de voorgenomen regelgeving op
marktaandelen, dan is dat wel dat (Nederlandse en buitenlandse) supermarkten nog minder dan nu
het geval is, alcoholische dranken gaan leveren op Nederlandse adressen - in lijn met bijvoorbeeld
het recente besluit van Bol.com om te stoppen met de verkoop van alcoholhoudende dranken via
haar webshop.4 Redenen hiervoor zijn bijvoorbeeld de administratieve en wettelijke vereisten die
het met zich meebrengt en de imagoschade bij gebreken in de leeftijdscontrole. Immers,
supermarkten verkopen veel meer dan drank. We zullen deze aanvullende verwachting specifiek
testen in de effectmeting van 2023.

4

https://fd.nl/ondernemen/1356494/bol-com-zet-streep-door-verkoop-van-alcohol

Alcohol verkoop op afstand

13

1

Opzet van de studie

1.1

Globaal
Onderzoeksvragen
Het doel van de metingen is om te vergelijken of er effect is op de verhouding tussen aankopen bij
binnenlandse en buitenlandse online aanbieders van alcohol door de extra regels die in Nederland
gaan gelden voor verkoop op afstand. Het gaat dan om een mogelijke verschuiving van
alcoholaankopen op afstand naar het buitenland in het algemeen en door jongeren <18 jaar
(minderjarigen) in het bijzonder en om een mogelijke aantasting van de concurrentiepositie van
Nederlandse online aanbieders ten opzichte van buitenlandse online aanbieders.
De hoofdvraag luidt:
“Welke effecten hebben de extra Nederlandse regels voor verkoop op afstand van
alcoholhoudende dranken op deze verkoop gericht op de Nederlandse markt?”


Vindt er als gevolg van deze extra regels een significante verschuiving van marktaandeel/omzet
plaats tussen Nederlandse en buitenlandse online verkopers van alcohol? Is er sprake van een
mogelijke aantasting van de concurrentiepositie van Nederlandse online aanbieders ten
opzichte van buitenlandse online aanbieders?



Vinden er significant meer Nederlandse alcoholaankopen op afstand bij buitenlandse online
verkopers plaats in het algemeen en door minderjarigen in het bijzonder, door deze extra
regels?



Zijn er andere marktontwikkelingen en/of ontwikkelingen in Europese of internationale regels die
minimaal een vergelijkbaar effect hebben op genoemde marktaandeel, omzet en
alcoholaankopen?

De extra Nederlandse regels hebben betrekking op verkoop op afstand van alcoholhoudende
dranken.5 De belangrijkste nieuwe regels zijn:


Verantwoordelijkheid bij verkopende partij voor vaststelling van geborgde werkwijze voor
verificatie van leeftijd bij levering. De geborgde werkwijze dient voor borging van de
leeftijdsgrens van verzending tot aflevering;



Alleen levering op het adres van de geadresseerde of bij een distributiepunt;



Het hanteren van een verplicht leeftijdsverificatiesysteem bij aankoop.

Het eerste punt houdt in dat de verkoper verantwoordelijk is voor vaststelling van de leeftijd, ook als
derden (pakketbezorgers) de drank leveren. Het tweede punt houdt in dat de alcohol alleen op het
door de koper opgegeven adres of bij een distributiepunt mag worden afgeleverd en niet bij de
buren. Het derde punt houdt in dat in eerste instantie de koper actief bij de aankoop zijn of haar
leeftijd moet aangeven (bijvoorbeeld door het aanvinken van hun leeftijd of het invullen van hun
geboortedatum). Op termijn zal voornoemd leeftijdsverificatiesysteem worden vervangen door een
leeftijdsverificatiesysteem waarmee de verkoper of aanbieder op een betrouwbare en eenduidige
wijze online de leeftijd van de koper kan verifiëren. Als een dergelijk systeem voorhanden is, zal dit
met een redelijke overgangstermijn in werking treden.

5

De tekst van het wetsvoorstel voor de Alcoholwet, de opvolger van de Drank- en Horecawet, kan hier gevonden worden:
https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=fcd44dec-26f6-4930-9e286e7a39003c1d&title=Voorstel%20van%20wet.pdf

Alcohol verkoop op afstand

15

Onder online wordt in dit onderzoek verstaan: via een website of mobiele telefoon app. Dit
onderzoek betreft de verkoop aan consumenten, dus ook business-to-business verkopen vallen
buiten beschouwing.
De studie bestaat uit een nulmeting en een effectmeting. In de nulmeting worden de verkopen in
2019 en de eerste helft van 2020 onderzocht. In de effectmeting van najaar 2023 zullen de
verkopen in 2022 en de eerste helft van 2023 worden onderzocht.
De hoofdvraag over effecten van de nieuwe regels voor verkoop op afstand kan pas in 2023
volledig worden beantwoord, als de nieuwe regelgeving in werking is getreden. Met het oog op de
effectmeting is een algemene secundaire vraag wat het effect van coronamaatregelen in 2020 is.
Er worden drie methoden ingezet om de onderzoeksvragen te beantwoorden. Desk research dient
om feitelijke informatie over regelingen en statistische informatie over marktontwikkelingen in het
algemeen te verzamelen. De web analyse dient om gegevens over online verkooppunten zelf te
verzamelen, inclusief hoeveel mensen die websites bezoeken en hoe ze daar beland zijn (traffic
analyse). In de survey worden mensen gevraagd naar de bedragen die zij besteden, en over het
aankoopproces. De web analyse en de survey vullen elkaar dus deels aan:


D = Desk research (regulering online alcohol verkoop, marktontwikkelingen, BTW en accijnzen)



W = Web analyse: identificatie websites, leeftijdsverificatie, bezorgkosten en bezorgwijze



S = Survey: marktaandelen, leeftijdsverificatie, bezorgwijze, marketing, profiel online kopers

Hieronder geven wij de ingezette methoden per onderzoeksvraag weer. De ingezette methoden
worden verderop nader besproken.
Tabel 1.1

A1

Overzicht aanpak per onderzoeksvraag

Welke buitenlandse online verkooppunten voor alcoholhoudende drank verkopen en (laten) bezorgen in Nederland?

W

Wat is de omvang van deze buitenlandse online verkooppunten en hoe zijn deze verdeeld, qua regio, land en
categorieën online verkooppunten?
A2

Wat is het buitenlandse marktaandeel in de totale markt van online verkoop en bezorging van alcohol in Nederland?

W,S

A3

Hoe bereiken de buitenlandse aanbieders de Nederlandse consument? Via wat voor soort marketing?

W,S

A4

Hanteren deze aanbieders een leeftijdsgrens?

W,S

B5

Wat is de omzet die deze verkooppunten behalen op de Nederlandse markt, en hoe verhoudt deze omzet zich tot de

S

totale omzet van alcohol bij Nederlandse online verkooppunten?

B6

Wat zijn de huidige prijzen van accijns/belasting per soort alcohol per eenheid bij grensoverschrijdende verkoop ten

D

opzichte van die in Nederland?
B7

Wat zijn de huidige bezorgkosten bij grensoverschrijdende verkoop ten opzichte van die in Nederland?

W

B8

Wat zijn de (wettelijke) eisen (zoals het hanteren van een leeftijdsgrens) die gelden voor verkoop op afstand bij de

D

verschillende landen / bedrijven bij verkoop op afstand?

C9

Bij welke buitenlandse verkooppunten (verdeeld qua regio/land en categorieën online verkooppunten) wordt op
afstand alcohol gekocht, welke doelgroep (soort/samenstelling huishouden, leeftijd, opleidingsniveau, regio
woonachtig, etc.) bestelt dit, in welke mate en om wat voor reden en welke soort van alcoholhoudende drank betreft
dit? (als peildatum 2019, 2020 en 2022/2023 nemen).

Landenkeuze
Bij vraag B6 en B8 (accijns en wettelijke eisen) wordt op hoofdlijnen een vergelijking met andere
landen in Europa gemaakt op basis van WHO indicatoren. Voor Nederland en vier andere landen is
de regelgeving zelf onderzocht. Drie van deze vier landen zijn België, Duitsland en Frankrijk. België
en Duitsland zijn extra relevant wegens vermoedelijke korte levertijden in grensgebieden. Frankrijk

16

Alcohol verkoop op afstand

S

is relevant omdat het vrij strenge regelgeving omtrent verkoop van en reclame voor alcoholische
drank heeft, en bovendien als grote wijnproducent en exporteur.
Voor het vierde vergelijkingsland is bij BTW en accijns gekozen voor het Verenigd Koninkrijk. Het
Verenigd Koninkrijk is relatief dichtbij, de taaldrempel is laag en er zijn veel scherp concurrerende
supermarkten en 24-uur winkels die alcohol verkopen. Bovendien zijn de BTW en accijns tarieven
van het Verenigd Koninkrijk extra relevant omdat de EU regels over BTW en accijnzen bij verkoop
aan andere EU landen niet meer van toepassing zijn. Op het moment van schrijven zijn de exacte
handelsrelaties en -regels die gaan gelden na uittreding van het VK uit de EU op 1 januari 2021
nog niet bepaald.
Voor een vergelijking van regelgeving is Zweden als vierde land gekozen. Dit land kent een
staatsmonopolie voor drank met meer dan 3,5% alcohol. De hoge prijzen van dit staatsmonopolie
maakt online bestellingen bij leveranciers uit andere landen extra aantrekkelijk. De verwachting
vooraf was dat Zweden de online verkoop van alcohol extra zou reguleren om de sluipweg via dit
kanaal moeilijker te maken.
Bij de overige onderdelen van dit onderzoek kunnen buitenlandse verkopers in principe uit elk land
komen. Wel geldt bij de web analyse dat deze zich beperkt tot 100 websites waar vooraf een hoog
handelsvolume te verwachten was. Er is hierbij gestreefd naar een verhouding van 60 Nederlandse
en 40 buitenlandse websites, met een nadruk op websites uit België en Duitsland.
Definitie buitenlandse verkoper
Verder is er in dit onderzoek een definitieverschil tussen buitenlandse verkopers in de web analyse
en in de consumentenenquête. In de web analyse gelden websites van verkopers uit andere landen
die verkopen via een Nederlandse domeinnaam als buitenlands. In de analyse van 39 buitenlandse
websites hebben twee een Nederlandse domeinnaam (vicampo.nl van een Duitse verkoper en
drinksco.nl – voorheen Uvinum – van een Spaanse verkoper). Een twijfelgeval was spanjewijn.nl
die toch als Nederlands is geclassificeerd. Daarnaast hebben drie van de 39 onderzochte
buitenlandse websites een specifieke nl pagina: vino75.com/nl (Italiaans), en ubereats.com/nl. De
laatste is overigens ook als Nederlands geclassificeerd. Een ander twijfelgeval was vivino.com dat
eveneens als Nederlands is geclassificeerd. Een aantal websites met buitenlands klinkende namen
bleek toch Nederlands te zijn, zoals craftonly.nl en exclusivedrinks.nl.
In de consumentenenquête is gevraagd om websites met een Nederlandse domeinnaam als een
Nederlandse website te beschouwen. Ook zijn in de vragenlijst websites met een specifieke nl
pagina zoals Vivino en Ubereats als voorbeelden genoemd van als Nederlands te beschouwen
websites. De reden is dat consumenten bij ubereats.com/nl wellicht nog weten dat dit feitelijk een
Amerikaans bedrijf is, maar dat bij andere websites niet te verwachten valt dat consumenten het
doorhebben dat de verkoper feitelijk uit het buitenland komt. Bij de consumentenenquête geldt
verder dat respondenten een site als buitenlands kunnen aanmerken als dit in hun beleving het
geval is. Dit geldt mogelijk voor de vele Poolse winkels in Nederland en voor online bestellingen
tijdens vakantie in het buitenland.
Omdat vooralsnog weinig buitenlandse verkopers geïdentificeerd zijn die zich met een exclusieve
website of webpagina op de Nederlandse markt richten, omdat Ubereats en Vivino ook in de web
analyse toch als Nederlands zijn geclassificeerd, en omdat het aandeel van “vakantielanden” ten
opzichte van België en Duitsland beperkt is, zijn de gevolgen van definitieverschillen tussen de web
analyse en de consumentenenquête beperkt.

Alcohol verkoop op afstand

17

Onderscheiden soorten dranken
In dit onderzoek worden de volgende soorten alcoholische drank onderscheiden, al worden
sommige categorieën op onderdelen samengenomen:


Bier



Wijn (still wine)



Mousserende wijn (sparkling wine, bijvoorbeeld champagne en prosecco)



Whisky, gin en jenever



Likeuren



Andere sterke drank (bijvoorbeeld cognac, grappa, wodka)



Overige alcoholische drank (bijvoorbeeld cocktails en pre-mixen zoals rum-cola)

Onderscheiden typen verkopers
Dit onderzoek onderscheidt vier typen verkopers:


Slijterijen



Supermarkten



Webwinkels



Maaltijdbezorgdiensten

In de rapportage ligt de nadruk op de eerste drie typen verkopers. Besloten verkooppunten zoals
lionsclubs en online veilingen zoals marktplaats vallen buiten de scope van dit onderzoek.

1.2

Desk research
De desk research bestaat uit drie delen:


Achtergrond informatie over (online) verkopen van alcoholische drank



Vergelijking van BTW en accijnzen



Vergelijking van relevante regelgeving

Marktinformatie (paragraaf 2.1)
Als achtergrondinformatie is gezocht naar informatie over online verkopen. Diverse marketing
rapporten zijn vanwege onder andere de prijs niet gebruikt. Er is verder in academische tijdschriften
over alcoholconsumptie en marketing gezocht naar illustrerende cijfers over (online) verkopen. Tot
slot zijn Eurostat cijfers onderzocht, al geven die alleen een beeld over totale verkopen naar soort
alcoholische drank (in horeca, in winkels en online).
Vraag B6: BTW en accijnzen (paragraaf 6.3)
Binnen de EU worden BTW en accijns in slechts één land betaald. Voor de meeste producten geldt
dat BTW over omzet in het buitenland in het thuisland wordt betaald als de omzet onder een
drempelwaarde valt en anders in het land van bestemming. Echter voor alcohol worden accijns en
BTW altijd in het land van bestemming betaald, ook als deze online wordt verkocht.6 Informatie
over BTW en accijnzen is dus vooral relevant om te onderzoeken in hoeverre Nederland in de pas
loopt met andere landen, en minder vanuit het perspectief van wederkerigheid of
concurrentievoordelen.
Een complicatie is dat een accijns een vast bedrag per hectoliter is en BTW een vast percentage
van de verkoopprijs. Om tarieven internationaal te vergelijken, is voor een beperkt aantal producten
het volgende vastgesteld: aantal liters, de verkoopprijs en voor bier de zogenaamde plato (maat
voor percentage van extracten in het gewicht van een vloeistof). De plato is van belang omdat het
accijnstarief hier in meerdere landen van afhangt.
6

18

https://quaderno.io/blog/distance-selling-eu-right/

Alcohol verkoop op afstand

Vraag B8: relevante regelgeving (rest hoofdstuk 6)
De regelgeving in verschillende landen is op de volgende punten onderzocht:


Is in het land van de verkoper een vergunning nodig om alcoholische drank te verkopen?



Zijn alcoholische dranken daar gebonden aan minimum prijzen?



Mag daar op bepaalde dagen geen alcohol worden verkocht?



Zijn daar reclame beperkingen op internet, sociale media of andere kanalen zoals televisie?



Zijn daar gezondheidswaarschuwingen op verpakking en/of in reclames verplicht?



Is daar productinformatie over calorieën, alcoholpercentage, additieven of ingrediënten
verplicht?



Geldt daar een leeftijdsgrens voor het kopen van alcoholische drank?



Zo ja, wat voor regels gelden voor leeftijdsverificatie bij aankoop, afhalen of in ontvangst
nemen?



Is er ook specifieke beleid/regelgeving op het terrein van online verkoop van alcohol?

De WHO vat de regelgeving samen in de vorm van allerlei indicatoren. Hierbij gaat echter wel de
nuance van de feitelijke regelgeving verloren. Daarom is voor de betreffende landen de regelgeving
zelf onderzocht, waar mogelijk via zoekbanken zoals wetten.overheid.nl en legifrance.gouv.fr.

1.3

Web analyse
Aanpak
In juli 2020 heeft Dialogic een groslijst opgesteld met meer dan 150 Nederlandse en buitenlandse
websites die online alcohol verkopen, om uiteindelijk 100 websites te analyseren. De 100
geanalyseerde websites zijn uiteraard slechts een deel van de totale markt van online
alcoholverkoop. Het betreft echter wel een set van de meest populaire websites in binnen- en
buitenland (hoge ranking in Google). Het totale verkeer op de geselecteerde websites is
substantieel en geeft een beeld van de status van online verkoop op dit moment.
De groslijst is samengesteld door onder meer ‘slim zelf te zoeken’ (op Google, zoals de meeste
Nederlanders iets opzoeken). Er is een ruime variatie aan zoekwoorden gebruikt in Google om
ervoor te zorgen dat er geen websites over het hoofd werden gezien. Enkele voorbeelden zijn:
“online alcohol bestellen”, “bier bezorgen” en “goedkope online drankwinkel”. Daarnaast werden er
ook meer gerichte zoektermen gebruikt die naar supermarkten, maaltijdbezorgdiensten of
drankmerken verwezen. Enkele voorbeelden zijn: “Jumbo drankbezorging”, “Alcohol thuisbezorgd”
en “Amstelbier webshop”. Ook is er nadrukkelijk gezocht naar buitenlandse websites. Enkele
voorbeelden van zoektermen zijn: “Alcohol bezorging buitenland”, “Goedkoop bier bestellen
Duitsland” en “Belgisch bier bezorgen in Nederland”.
Aangenomen is dat personen voornamelijk de websites bezoeken die bovenaan de Googleresultaten komen te staan. Voor de selectie zijn minimaal alle websites van de eerste twee
Googlepagina’s genoteerd. Nadat er geen nieuwe websites meer gevonden werden, is een selectie
gemaakt van de gevonden websites.
Bij de selectie van 100 websites is rekening gehouden met de aantrekkelijkheid van websites in
termen van prijs en exclusiviteit, omdat op die websites wellicht vaker gekocht wordt. Er is
gestreefd naar een 60/40 verhouding (uiteindelijk 61/39 behaald) van Nederlandse vs. buitenlandse
websites. Aan de hand van de informatie op de contactpagina’s van de websites is bepaald wat de
locatie is en of het een Nederlandse of buitenlandse website betrof. In twee twijfelgevallen, Vivino
(Amerikaans hoofdkantoor) en Spanjewijn (Spaans hoofdkantoor) is een uitzondering gemaakt en

Alcohol verkoop op afstand

19

is de website toch als Nederlands geclassificeerd. Alleen websites met bezorgkosten onder 20 euro
zijn meegenomen (eventueel vanaf een bepaald aankoopbedrag). In principe zijn buitenlandse
websites alleen meegenomen als ze in Nederland bezorgen. Er is een uitzondering gemaakt voor
websites die zenden naar een pakketpunt in een grensregio (België/Duitsland).
Van de 39 onderzochte buitenlandse websites bezorgen 22 in Nederland. De overige 17 betreffen
voornamelijk verkopers uit België en Duitsland vanuit de oorspronkelijke gedachte dat drank
makkelijk net over de grens te halen is. In het VK leverden sommige online verkopers tijdens dit
onderzoek wegens coronamaatregelen niet aan huis, voor een vergelijking met de nulmeting zijn ze
echter toch meegenomen.
De geselecteerde 100 websites zijn voorgelegd aan enkele experts van onderzoeksinstituten en
vertegenwoordigende partijen van marktspelers. Via die route zijn nog enkele websites toegevoegd
en hebben we andere websites op de reservelijst geplaatst. De websites zijn geanalyseerd in de
periode augustus-september 2020. Voor de analyse van online slijterijen en webshops die alleen
drank verkopen, zijn data op het niveau van de homepage verzameld. Voor supermarkten is
informatie verzameld op het niveau van de drankpagina (hoofdcategorie alcoholische producten).
Een uitzondering hierop is de trafficdata die terugblikt op de afgelopen twee jaar. Daar konden
alleen de homepages worden geanalyseerd in plaats van specifieke alcohol-gerelateerde pagina’s
op een website. De hoge bezoekersaantallen van homepages van supermarkten en algemene
webshops die zich niet primair op alcoholverkoop richten, hadden een verstorend effect op de
uitkomsten. Daarom is besloten twee uitbijters (ah.com en bol.com, met elk tientallen miljoenen
bezoeken per maand)te verwijderen.
We hebben verschillende analyses uitgevoerd. Sommige onderzoeksvragen konden het beste
beantwoord worden door handmatig de websites door te klikken. Wij hebben informatie over het
aantal en het type aangeboden alcoholische producten, de leeftijdscontrole, verzending en betaling
handmatig verzameld vanwege de grote variatie in de structuur van de websites. Voor andere
onderzoeksvragen hebben we een meer automatisch proces ingezet via twee routes: met behulp
van de Semrush tool7 en via het scrapen van webpagina’s. Ook is een beknopte analyse met
Google trends uitgevoerd. Het scrapen van mobiele apps is achterwege gelaten vanwege de
vereiste hoeveelheid maatwerk. Voor een aantal kleinere websites is geen informatie beschikbaar
over betaalde keywords (waarbij de adverteerder betaalt voor het verschijnen van een advertentie
in het resultatenoverzicht na een specifieke zoekterm) en uitgaven aan online advertenties, echter
dit beïnvloedt niet de algemene conclusies.
We vermelden bij uitspraken steeds het aantal observaties (n). Een lage n betekent dat resultaten
met voorzichtigheid dienen te worden geïnterpreteerd. Hetzelfde geldt voor uitsplitsingen naar de
verschillende landen, vanwege het lager aantal websites.

1.4

Consumentenenquête
In totaal zijn er twee aparte enquêtes gehouden onder twee doelgroepen. Ten eerste is er een
online enquête gehouden onder een representatieve steekproef van 2.320 mensen van 18-74 jaar
die daadwerkelijk online alcoholische drank hebben gekocht tussen juli 2018 en juli 2020. Het
aantal van (iets meer dan) 2.000 is gekozen om ook statistische uitspraken over grotere typen
kopers en verkopers te kunnen doen. De steekproef is representatief omdat bij de benadering van
respondenten is gecontroleerd op evenredige vertegenwoordiging naar leeftijd en geslacht. Het
veldwerk is gehouden in augustus 2020, met een 10% test eind juli 2020. Het aantal mensen dat
7

20

De Semrush tool biedt een marktanalyse per website.

Alcohol verkoop op afstand

niet online alcoholische drank had gekocht is eveneens bijgehouden, maar die hebben na de
controlevraag de rest van de vragenlijst niet hoeven te beantwoorden. De vragenlijst kon zowel via
een website als mobiel worden ingevuld. De volledige vragenlijst staat in Bijlage D.
Ten tweede is er een online enquête gehouden onder een representatieve steekproef van 211
mensen van 16 en 17 jaar, naar het online kopen van alcohol en hun meningen daarover. Het
veldwerk is gehouden in november 2020, met een 10% test in de eerste week van november. De
vragenlijst kon zowel via een website als mobiel worden ingevuld. De volledige vragenlijst staat in
Bijlage E.
Vraag B5: Omzet online verkopen (paragraaf 2.4 en 2.5)
Het is bekend uit de literatuur dat het belangrijk is om specifieke vragen te stellen.8 Een vraag als
bijvoorbeeld “Voor hoeveel geld heeft u de afgelopen 12 maanden het volgende online gekocht”
leidt bijvoorbeeld snel tot een onderschatting van de aankoopbedragen. Er is daarom voor gekozen
om per product naar het bedrag te vragen in de afgelopen maand, zes maanden of twaalf
maanden, afhankelijk van de laatste consumptie. Het cijfer van de afgelopen maand kan uiteraard
niet zonder meer met 12 worden vermenigvuldigd om tot een jaarcijfer te komen, vanwege piek
aankopen rond Vaderdag en Kerst, en de lockdown maatregelen. Daarom is aanvullend gevraagd
naar totaalbedragen voor bier, wijn en overige alcoholische drank tussen juli 2018 en 2019 en
tussen juli 2019 en juli 2020. Voor de extrapolatie van aankopen in de laatste maand of laatste zes
maanden is verder gebruik gemaakt van de kwartaalcijfers uit de web analyse.
Vraag A3: Online consumentenwerving (paragraaf 3.4)
In de vragenlijst is voor de laatste website via welke alcoholische drank is gekocht, gevraagd hoe
de respondent die website heeft gevonden.
Vraag C9: Profiel online kopers en koopervaring (hoofdstuk 3 en 4)
De vragenlijst bevat allerlei vragen over de respondent en zijn of haar koopervaring. Aan degenen
die tussen juli 2018 en juli 2020 niet online alcoholische drank hebben gekocht, is wel naar de
leeftijd gevraagd. Dit maakt het mogelijk om het percentage mensen dat online alcohol heeft
gekocht naar leeftijd uit te splitsen.
Een belangrijk deel van de koopervaring is de leeftijdsverificatie. Uit principiële overwegingen
stellen wij geen uitgebreide vragen over illegaal gedrag of compliciteit daarmee, in dit geval de
verkoop van alcohol aan minderjarigen. Mensen moeten dan namelijk ofwel antwoorden dat ze iets
doen wat niet mag, ofwel ze moeten sociaal wenselijk antwoorden of een antwoord weigeren (wat
de waarde van het onderzoek beperkt). Echter, ook antwoorden van jongvolwassenen in de leeftijd
van 18-24 jaar zijn waardevol om de vragen over leeftijdsverificatie te beantwoorden. Immers, de
verkoper of bezorger weet tevoren niet of deze jonge mensen meerderjarig zijn.
Tot slot, is in de enquête onder 16-17 jarigen gevraagd naar redenen die het makkelijker
respectievelijk lastiger zouden maken om online bier of wijn te kopen. Hierbij is onder meer
gevraagd naar de mening over het laten bezorgen van alcohol bij de buren.

8

: https://bmcpublichealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12889-019-7987-3

Alcohol verkoop op afstand

21

2

De online alcohol markt

2.1

Markttrends algemeen
Er zijn diverse marketing rapporten over de omzet van alcohol in omloop, maar deze zijn om de
prijs en andere redenen niet gebruikt. Het marketingrapport slijtersbranche 20179 en Euromonitor10
zijn verder eenmalige (en bovendien gedateerde) rapporten waarvoor in de effectmeting geen
vergelijkbare cijfers te verwachten zijn. Het meest bruikbaar lijkt de zogenaamde IWSR database11
die wel recente informatie bevat (maar duur is). Er is geen academische literatuur over de omzet
van alcohol gevonden, laat staan het aandeel online verkopen daarin.
In Nederland wordt voor ruim 2 miljard euro aan bier geproduceerd (exclusief accijns). Het grootste
deel hiervan is voor de export bestemd (Figuur 2.1). Nederlandse bierproducenten verkopen
jaarlijks tussen 450 en 850 miljoen euro aan Nederlandse consumenten. De productie van 2018 en
2019 zijn nog voorlopige cijfers. Met name de waarde van 2019 lijkt laag omdat de exportwaarde
juist met 100 miljoen euro is toegenomen. Volgens het Nationaal Bieronderzoek12 drinkt ongeveer
de helft wel eens alcoholvrij of alcoholarm bier (< 0,5%) en daarvan zegt driekwart dit vaker te doen
dan twee jaar eerder. Er zijn echter geen productiecijfers bekend over alcoholarm en alcoholvrij
bier. Op hoofdlijnen is de conclusie echter dat de Nederlandse consumptie van bier (exclusief
alcoholarm en alcoholvrij bier) tussen 2010 en 2017 niet wezenlijk is veranderd terwijl de import
meer dan verdubbelde.
Figuur 2.1

Ontwikkeling waarde productie, productie exclusief export, en import bier 2010-2019

Bron: CBS / Eurostat Prodcom statistiek. Opmerking: waarden exclusief accijns.

De productie van whisky, gin en vooral jenever bedraagt circa 30 miljoen euro in Nederland (Figuur
2.2). De Nederlandse productie van overige sterke drank behalve likeuren bedraagt iets meer dan
80 miljoen euro (met name wodka). De importwaarde bedraagt voor sterke drank een veelvoud van

9
10

11
12

https://www.marktdata.nl/rapporten/Marketingrapport-Slijtersbranche-2017
https://www.researchandmarkets.com/s/euromonitorinternational?q=alcohol&CategoryIds=376&OrderingOption=DatePublishedDesc&p=2&filtered=1
https://www.theiwsr.com/iwsr-global-database/
Ruigrok Netpanel (2019), Nationaal Bieronderzoek 2019,
https://www.nederlandsebrouwers.nl/site/assets/files/1525/nationaal_bieronderzoek_2019.pdf

Alcohol verkoop op afstand

23

de Nederlandse productiewaarde: 460 miljoen euro voor whisky (86%) en gin/jenever (14%) en 178
miljoen euro voor overige sterke drank zoals rum (58%), wodka (33%), vermout (8%) en
vruchtenbrandewijnen (1%).
Waar de productiewaarde van wodka vrij stabiel is in Nederland, daalt de productiewaarde van
jenever. De importwaarde van sterke drank is echter meer dan verdubbeld.
Figuur 2.2

Productie en import sterke drank (behalve likeuren), 2010-2019

Bron: CBS / Eurostat Prodcom statistiek. Opmerking: waarden exclusief accijns.

Overige alcoholische drank wordt nauwelijks geproduceerd in Nederland. Wijn (inclusief port en
sherry), likeuren, champagne en cider worden bijna volledig geïmporteerd (Figuur 2.3). Een
vergelijking met de bierconsumptie leert dat waar Nederlanders in 2010 nog meer aan bier
besteedden dan aan wijn, dit vanaf 2015 andersom is (met uitzondering van het topjaar 2017 voor
bier). De besteding aan champagne en likeuren is in Nederland beperkter.
Figuur 2.3

Importwaarde van wijn, champagne, likeuren en cider, 2010-2019

Bron: CBS / Eurostat Prodcom statistiek. Opmerking: waarden exclusief accijns.

Van productie zijn geen maandgegevens bekend, maar van import wel wegens de BTW- en
accijnsopgaven. In de zomermaanden wordt anderhalf tot tweemaal zoveel aan bier geïmporteerd

24

Alcohol verkoop op afstand

dan in de wintermaanden. Voor wijn wordt in de feestmaand december en in de aanloop daarnaar
tot 50% meer aan waarde geïmporteerd dan aan het begin van het jaar. Voor andere sterke drank
dan whisky en jenever is het effect van de feestmaand december minder sterk (Figuur 2.4). Er is
geen dramatisch effect te zien van de lockdown maatregelen op de importwaarde van alcohol, en
vermoedelijk dus ook niet op de consumptie ervan. Uit het Groot Uitgaansonderzoek 2020 van
Trimbos blijkt dat voor sommigen de corona lockdown een reden was om meer te drinken terwijl
anderen juist niet of minder dronken.13
Figuur 2.4

Index importwaarde (januari 2018 = 1), 2018-2020

Bron: Eurostat, EU handel per SITC [DS-018995] productgroep.

Het effect van de feestmaanden is voor whisky te zien, en bij uitstek voor champagne (Figuur 2.5).
Ook voor deze twee productgroepen is geen dramatisch effect te zien van de lockdown
maatregelen.
Figuur 2.5

Index importwaarde (januari 2018 = 1), 2018-2020

Bron: Eurostat, EU handel per SITC [DS-018995] productgroep.

13

Zie https://www.trimbos.nl/kennis/corona/drugs-en-corona/corona-en-middelengebruik

Alcohol verkoop op afstand

25

Wanneer we kijken naar het aantal bezoeken op webpagina’s van bierwebshops, online wijnhandel
(wijn, champagne en port) en online sterke drank (dus exclusief supermarkten, slijterijen en
webshops die meerdere typen alcoholische dranken verkopen), dan is bij Nederlandse websites de
seizoensvariatie beperkt: Nederlandse bierwebshops worden in de maanden mei-augustus 25%
vaker bezocht dan in de rest van het jaar, en Nederlandse wijn/champagne websites worden in
november-december 39% vaker bezocht dan in de rest van het jaar. Voor sterke drank
(www.drank.nl, cijfers op de rechter-as) zijn de maand-op-maand schommelingen te sterk om
duidelijke topmaanden aan te wijzen.
Figuur 2.6

Aantal bezoeken Nederlandse gespecialiseerde websites

Bron: SEMrush data, webanalyse Dialogic (N bier = 11, N wijn = 11, N sterk = 1).

Nederlanders bezoeken ook buitenlandse wijn/champagne websites duidelijk vaker in novemberdecember: 28% vaker dan gemiddeld in de rest van het jaar. Voor buitenlandse bierwebshops
(rechter-as) zijn geen duidelijke topmaanden aan te wijzen. Nederlanders bezoeken nauwelijks de
enige geselecteerde buitenlandse website die gespecialiseerd is in sterke drank (drinkology.de).
Figuur 2.7

Aantal bezoeken buitenlandse gespecialiseerde websites

Bron: SEMrush data, webanalyse Dialogic (N bier = 6, N wijn = 6, N sterk = 1).

2.2

Markttrends online
Bezoekersaantallen en advertentiekosten kunnen een indicatie geven van de online omzet van
websites die online alcohol verkopen. Beide onderwerpen behandelen wij in deze paragraaf.
We hebben de gemiddelde maandelijkse bezoekersaantallen vanuit Nederland per website voor de
afgelopen twee jaar voor alle geselecteerde websites geraadpleegd (Figuur 2.8). De cijfers zijn

26

Alcohol verkoop op afstand

gebaseerd op het gemiddeld aantal bezoekers per maand op het bijhorend webdomain van de
drankafdeling van de website.14 Het hoge aantal bezoeken van populaire webdomains vertekenen
de cijfers voor Nederland (Albert Heijn met 26 miljoen per maand en Bol met 85 miljoen), daarom
zijn die eruit gelaten. Hieruit blijkt dat het gemiddeld aantal bezoekers van Nederlandse websites
groeit: betrof het aantal bezoekers in augustus 2018 circa 185 duizend, in augustus 2020 is dit circa
347 duizend. Ook voor bezoek aan buitenlandse websites zien we een gestage groei over dezelfde
periode van grofweg 10 duizend bezoekers in augustus 2018, naar ruim 12.000 in augustus 2020.
Figuur 2.8

Gemiddelde Nederlandse bezoekersaantallen websites per maand voor Nederlandse

en buitenlandse websites m.u.v. AH en Bol
Gemiddeld aantal unieke bezoekers webdomein

400.000

350.000

300.000

250.000

200.000

150.000

100.000

50.000

0

aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug
2018
2019
2020

Bron: SEMrush data, webanalyse Dialogic.

Voor zowel Nederlandse als buitenlandse websites zijn de bezoekersaantallen vanuit Nederland
per type verkoper bekeken (Tabel 2.1 en Tabel 2.2). De aantallen hebben betrekking op bezoek
van het totale webdomain van de site, dus niet enkel de drankenpagina’s. Dat is mede een reden
waarom supermarkten de hoogste bezoekersaantallen halen. Op Nederlandse websites stijgt het
aantal bezoekers voor alle typen verkopers, voor buitenlandse websites lijkt dit alleen het geval
voor supermarkten.
Tabel 2.1 Gemiddelde maandelijkse Nederlandse bezoekersaantallen Nederlandse websites.15
Periode

Slijterij

Webshop

Supermarkt

Maaltijdbezorger

2018

110.265

86.877

575.915

602.709

Augustus

92.976

81.622

504.422

582.034

September

94.134

85.937

560.607

558.134

Oktober

96.871

81.386

556.482

556.296

November

115.176

87.496

561.378

555.761

December

150.799

97.255

696.687

814.191

2019

112.620

86.635

723.649

787.670

Januari

93.402

77.024

578.307

597.946

Februari

103.953

98.925

668.336

895.477

Maart

96.240

82.510

738.952

881.611

April

101.531

82.331

734.602

674.638

Mei

98.614

89.685

691.693

904.121

14

De trafficdata is gebaseerd op een ‘bulk’-analyse van de complete set websites per maand. Deze bulk-analyse kan niet
verbijzonderd worden naar de drankenpagina’s, en heeft alleen betrekking op het domain (in tegenstelling tot de andere
analyses). Trafficdata over supermarkten en maaltijdbezorgers gaan dus niet alleen over alcoholische dranken. Daarom is
een uitsplitsing gemaakt naar type verkoper en zijn de grootste uitbijters (AH en Bol) verwijderd.
15
Het gemiddelde in 2018 is gebaseerd op de maanden augustus, tot en met december. Het gemiddelde in 2020 is gebaseerd
op de maanden januari, tot en met augustus.

Alcohol verkoop op afstand

27

Periode

Slijterij

Webshop

Supermarkt

Maaltijdbezorger

Juni

115.000

97.651

730.394

762.935

Juli

110.181

84.369

683.805

744.375

Augustus

111.370

84.654

674.385

723.324

September

94.343

77.500

700.122

960.815

Oktober

107.413

76.974

735.711

752.707

November

133.705

83.820

796.314

825.492

December

184.219

104.342

951.168

851.436

2020

147.006

112.851

915.787

1.191.193

Januari

110.556

78.858

806.708

1.118.732

Februari

125.110

84.449

770.314

1.022.072

Maart

136.457

92.321

854.308

1.192.880

April

127.643

108.116

891.012

1.211.136

Mei

179.920

139.368

983.529

1.301.826

Juni

188.885

142.534

995.057

1.229.190

Juli

149.074

133.784

981.903

1.213.754

Augustus

167.345

138.193

1.043.464

1.239.955

Bron: SEMrush data, webanalyse Dialogic, uitgezonderd websites van AH en Bol.

Tabel 2.2 Gemiddelde maandelijkse Nederlandse bezoekersaantallen buitenlandse websites.16
Periode

16

28

Slijterij

Webshop

Supermarkt

2018

2.279

3.050

30.465

Augustus

2.054

2.390

32.175

September

2.618

2.027

26.761

Oktober

1.537

3.978

29.132

November

2.362

3.860

28.979

December

2.888

3.557

35.277

2019

2.515

1.709

35.615

Januari

3.549

2.176

29.153

Februari

2.640

2.391

31.232

Maart

4.324

2.360

32.827

April

3.196

1.829

33.697

Mei

2.408

1.969

32.490

Juni

2.652

1.448

35.237

Juli

2.232

1.105

37.741

Augustus

1.880

1.379

39.694

September

1.256

1.251

28.944

Oktober

1.847

1.389

36.823

November

2.341

1.760

45.502

December

2.962

1.895

44.041

2020

2.565

2.037

38.788

Januari

1.758

1.070

35.974

Februari

2.600

1.792

37.189

Maart

2.444

2.177

38.640

April

2.924

2.807

32.901

Mei

3.521

3.269

36.504

Juni

1.637

2.380

42.505

Het gemiddelde in 2018 is gebaseerd op de maanden augustus, september, oktober, november en december. Het
gemiddelde in 2020 is gebaseerd op de maanden januari, februari, maart, april, mei, juni, juli en augustus.

Alcohol verkoop op afstand

Periode

Slijterij

Webshop

Supermarkt

Juli

3.817

474

48.177

Augustus

2.001

2.154

41.592

Bron: SEMrush data, webanalyse Dialogic.

2.3

Typologie van verkopers
Herkomstland van online alcoholbestellingen
De survey toont aan dat de overgrote meerderheid van de online alcoholbestellingen wordt gedaan
bij Nederlandse aanbieders. Van de online alcoholconsumenten heeft 96 procent over de laatste
twee jaar een bestelling geplaatst bij een Nederlands verkoopkanaal, tegenover 25 procent bij een
buitenlands verkoopkanaal. Met name bier en wijn worden vaak online gekocht (Figuur 2.9).
Figuur 2.9

Gebruik van online verkoopkanaal naar type drank en herkomst in laatste 2 jaar.

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320

Figuur 2.10 geeft een overzicht van de herkomstlanden van alcoholproducten die door Nederlandse
consumenten online worden gekocht via buitenlandse verkoopkanalen.17 Hierbij tekenen we aan
dat 12% van de respondenten zich niet meer bewust was van welk land de laatst bezochte website
was (dus totaal = 88%). Hiervoor corrigerend (percentages door 0,88 delend), zijn België (28%) en
Duitsland (19%) samen goed voor bijna de helft van de aankopen. Na de buurlanden volgen landen
die bekend staan om hun alcoholproducten, zoals Italië, Frankrijk (elk 9%) en Spanje (4%) voor
wijn en het Verenigd Koninkrijk (6%) voor bijvoorbeeld Schotse whisky. Ook Kroatië (2,9%), Polen
(2,2%) en Noorwegen (1,8%) worden door meer dan 1 procent van de respondenten genoemd. Al
met al lijken de nabijheid, “kopen bij de bron” en de beschikbaarheid van producten de belangrijkste
drijfveren voor online aankoop van alcoholische producten op buitenlandse websites. Het
gezamenlijke aandeel is 13% voor een reeks Midden en (Zuid) Oost-Europese landen (Kroatië,
Polen, Cyprus, Hongarije, Liechtenstein, Bulgarije, Litouwen, Roemenië, Estland, Tsjechië, Malta,
Letland, Griekenland, Slowakije en Slovenië). Toch is de eerste indruk na een bezoek van enkele
Oost-Europese websites dat Westerse merkdranken er niet goedkoper te krijgen zijn dan hier.18
Het motief dat de drank niet op een andere manier te verkrijgen was, dat genoemd is door een

17
18

Een overzicht van de exacte getallen per land kan gevonden worden in Bijlage 2: Aanvullende tabellen en figuren survey.
Bijvoorbeeld https://smakpiwa.pl/piwa-polskie,cp12,pl.html of https://promili.hr/pivo.html voor bier, of https://alkoholonline.pl/ of https://ecuga.com/ voor sterke drank in respectievelijk Polen en Kroatië

Alcohol verkoop op afstand

29

kwart van degenen die bij buitenlandse verkopers online drank kochten (zie paragraaf 3.3), speelt
daarom wellicht een grotere rol.
Figuur 2.10: Land van laatst gebruikte buitenlandse online verkoopkanaal van alcoholische drank

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320, geproduceerd met Excel Maps-tool (Bing, © GeoNames, Microsoft).

Type verkoopkanaal – enquête resultaten
Van de respondenten die online alcohol gekocht hebben, deed bijna twee derde dit in de afgelopen
twee jaar wel eens bij een supermarktketen, terwijl iets meer dan 60% dat deed bij slijterij en/of
een webshop (Tabel 2.3). Een op de vier online alcoholconsumenten bestelde wel eens alcohol
online bij een maaltijdbezorgdienst. 8% van de respondenten gaf aan alternatieve online
verkoopkanalen te gebruiken, waarbij onder andere (dranken)groothandels, HEMA, Marktplaats en
rechtstreeks bij brouwers, wijnhuizen en -handels, restaurants of cafés als alternatieven werden
genoemd.
Tabel 2.3 Soort website of mobiele app via welke de afgelopen twee jaar alcohol is gekocht
Type verkoper

N

% 2019 of 2020

2020

2019

Slijterij

1.452

62,6%

53,8%

42,1%

Supermarkt

1.520

65,5%

57,5%

45,2%

Webshop

1.404

60,5%

49,0%

42,0%

Maaltijdbezorgers

638

27,5%

21,4%

17,6%

Anders, namelijk…

182

7,8%

6,1%

4,1%

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320. Meerdere antwoorden mogelijk.

Met betrekking tot de frequentie van het bezoek en gebruik van online verkoopkanalen voor
alcoholische dranken valt op dat online kopers tussen 2019 en 2020 via alle typen verkoopkanalen
vaker hebben gekocht – terwijl de data slechts de eerste helft van 2020 in acht neemt. Online
consumenten zijn dus gebruik gaan maken van een grotere verscheidenheid aan alcohol
verkoopkanalen in het afgelopen jaar.
Zoomen we in op het type website of mobiele app naar land van herkomst, dan zijn er weinig
verschillen. Alleen gebruiken Nederlandse kopers buitenlandse webshops iets vaker dan
Nederlandse webshops (Tabel 2.4). Het aandeel mensen dat wel eens alcohol zegt te hebben
gekocht via een buitenlandse maaltijdbezorger is verrassend hoog (43%). Mogelijk komt dat omdat
Ubereats en Deliveroo als Amerikaanse maaltijdbezorgers worden gezien.

30

Alcohol verkoop op afstand

Tabel 2.4 Soort website of mobiele app via welke alcohol is gekocht naar herkomst
Soort website of app

Nederland

Buitenland

Totaal

Slijterij

62%

64%

63%

Supermarkt

66%

65%

66%

Webshop

56%

78%

61%

Maaltijdbezorger

24%

43%

28%

Totaal

100%

100%

100%

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320. Meerdere antwoorden mogelijk.

Type verkoopkanaal – Onderzochte websites
Voor elk van de geselecteerde websites is gekeken onder welke categorie ze het beste passen:
maaltijdbezorgdienst, slijterij, supermarkt of webwinkel. Tabel 2.5 geeft per land hiervan de
resultaten. Voor slijterijen, supermarkten en webwinkels zijn zowel Nederlandse als buitenlandse
websites geselecteerd. Voor maaltijdbezorgdiensten zijn alleen Nederlandse websites
geselecteerd, omdat het onderzoek zich vooral richt op verkoop van alcohol los van maaltijden.
Nederland kent een relatief groot aantal online verkooppunten die alcohol bezorgen. Daarbij is het
belangrijk op te merken dat onder de categorie online verkooppunten ook bedrijven vallen die
uitsluitend wijn of bier verkopen, maar geen fysieke verkooplocatie hebben. Voor de categorieën
slijterij en supermarkt geldt dat uiteraard wel.
Tabel 2.5 Onderzochte websites per categorie en land
Land

Slijterij

Supermarkt

Webshop

Maaltijdbezorger

Nederland

9

9

39

4

België

5

2

9

16

Duitsland

4

2

7

13

2

2

1

2

Frankrijk
Italië

1

Spanje

2

61

2

Verenigd Koninkrijk
Totaal

Totaal

21

2

2

15

60

4
4

100

Bron: webanalyse Dialogic.

Ook is gekeken naar de gemiddelde omvang van het assortiment alcoholische dranken per website
(Tabel 2.6). Op Nederlandse websites worden gemiddeld ca. 1.700 producten aangeboden. Voor
buitenlandse websites ligt dat gemiddelde hoger (bijna 4.000 producten). Wanneer we de grootste
uitbijters (www.drinksco.nl (Spanje) en www.real.de (Duitsland)) verwijderen, ligt dit aantal echter
rond de 1.900, vergelijkbaar met Nederland.
Tabel 2.6 Gemiddelde omvang assortiment alcoholische dranken naar land
Land

Gemiddeld aantal producten

Aantal websites

Nederland

1.714

61

Buitenland

3.820

39

Buitenland zonder uitbijters

1.926

37

België

1.456

16

Duitsland

5.145

13

Frankrijk

415

2

Italië

2.999

2

Spanje

24.169

2

Verenigd Koninkrijk

1.238

4

Bron: webanalyse Dialogic, momentopname 1 augustus 2020.

Alcohol verkoop op afstand

31

Type product - enquête
Ondanks de sterke internationalisering van de goederenmarkt door onder andere de opkomst van
e-commerce, is nog steeds de overgrote meerderheid van de meest recente online aankopen van
respondenten verricht via een Nederlands verkoopkanaal. Bij de meest recente aankopen is het
aandeel van buitenlandse aanbieders nog het grootst bij ‘champagne, prosecco e.d. (6,3%) en bij
‘cognac, wodka e.d.’ (5,0%).
Grotere verschillen zijn zichtbaar in het type online verkoopkanaal dat gebruikt is voor de laatste
bestelling van alcoholische dranken (Tabel 2.7). Waar bier in meer dan de helft van de gevallen
besteld werd bij een supermarkt (55%), is de verhouding tussen verkoopkanalen meer in evenwicht
bij wijnbestellingen: in ongeveer een kwart van de gevallen vond deze plaats bij een slijterij, terwijl
supermarkten en webshops beide grofweg een derde van de bestellingen vertegenwoordigden.
Voor champagne en cocktails ziet het beeld er nagenoeg hetzelfde uit als voor wijn.
Tabel 2.7 Type online verkoopkanaal bij laatste online alcoholaankoop, naar producttype.
Slijterij

Supermarkt

Webshop

Bier

20,4%

55,0%

17,1%

Wijn

25,3%

35,3%

Champagne, prosecco e.d.

29,9%

38,0%

Maaltijd

Anders

Weet

3,9%

1,0%

2,6%

33,1%

2,1%

2,8%

1,3%

25,3%

2,7%

2,7%

1,4%

bezorger

niet

Whisky, jenever of gin

44,0%

17,0%

34,3%

1,5%

1,0%

2,2%

Andere sterke drank, zoals

39,0%

22,0%

33,5%

1,5%

3,0%

1,0%

Likeuren

40,2%

24,5%

30,1%

0,8%

1,6%

2,8%

Overige alcoholische drank,

29,4%

33,6%

29,4%

3,4%

2,5%

1,7%

cognac en wodka

zoals cocktails en pre-mixen
Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320.

Voor sterkere dranken, zoals whisky’s, cognacs en likeuren is de supermarkt een minder belangrijk
verkoopkanaal, omdat deze niet in het eigen assortiment mogen worden aangeboden. Sommige
supermarkten bieden online via gelieerde slijterijketens de mogelijkheid sterke dranken te kopen –
zoals Albert Heijn via Gall & Gall en Dirk van den Broek via Dirck III. De belangrijkste aanbieders
van sterke drank zijn echter slijterijen (whisky, 44% van online kopers) en webshops (34%), zoals
drankdozijn.nl, goedkoopdrank.nl, en exclusivedrinks.nl.
Type product – onderzochte websites
Vervolgens is gekeken welke soorten drank elke website verkoopt; bier, wijn (still wine),
mousserende wijn, sterke drank of overige alcohol (mixdranken, likorettes, aperitieven). Daarbij is
het mogelijk dat een website op meerdere soorten scoort; een website kan namelijk bijvoorbeeld
zowel bier als wijn verkopen. Websites die wijn verkopen, verkopen bijna altijd ook mousserende
drank (champagne) en port (geclassificeerd als “overig alcohol”) (Tabel 2.8).
Tabel 2.8 Soort dranken per land (100 onderzochte websites)
Land

Bier

Wijn

Mousserend

Sterke drank

Overig

Nederland

44

48

44

29

36

België

10

12

12

13

8

Duitsland

5

7

8

6

6

Frankrijk

2

1

1

1

0

alcohol

32

Alcohol verkoop op afstand

Land

Bier

Wijn

Mousserend

Sterke drank

Overig

Italië

1

2

2

1

0

Spanje

1

2

2

2

0

alcohol

Verenigd Koninkrijk

4

4

3

4

3

Totaal

67

76

72

56

53

Bron: webanalyse Dialogic.

2.4

Schatting online omzet
Schatting op basis van enquête, naar herkomst en soort drank
In een reeks van blokken met vragen is in de survey inzichtelijk gemaakt hoeveel ongeveer per
consument besteed wordt aan online alcoholaankopen. Hierbij is een opdeling gemaakt naar
aankopen over de laatste twaalf maanden, de laatste 6 maanden en de laatste maand, waarbij voor
iedere tijdsperiode de frequentie en de hoogte van aankopen beschikbaar voor Nederlandse en
buitenlandse online verkoopkanalen.
De gedetailleerde bedragen naar type verkoopkanaal en Nederlands/buitenlands zijn opgehoogd
naar de bedragen die de respondenten aangaven in de afgelopen twaalf maanden te hebben
uitgegeven aan bier, wijn en overige alcoholische drank (Nederlandse en buitenlandse websites (en
apps) samen).
Wij onderscheiden hierbij gemiddelde bedragen voor de betreffende drank (bijvoorbeeld, bier van
Nederlandse websites) en gemiddelde bedragen per online koper. Het tweede bedrag is lager
omdat niet alle online kopers bier kopen.
Per jaar geven Nederlandse online kopers van alcohol gemiddeld het meeste uit aan online
aankopen van bier en wijn (Tabel 2.9). Als Nederlanders drank op buitenlandse websites kopen,
dan besteden ze daar op jaarbasis ongeveer even veel als op Nederlandse websites. Alleen voor
champagne, prosecco e.d. en voor cocktails, pre-mixen e.d. zijn de gemiddelde uitgaven op
buitenlandse websites duidelijk lager dan op Nederlandse websites.
Tabel 2.9

Gemiddelde online uitgaven van kopers op Nederlandse en buitenlandse websites
Nederlands

Type drank

Buitenlands

Gem.

Gem. per

Gem.

Gem. per

betreffende

online koper

betreffende

online koper

drank

drank

Bier

94

62

39

18

Wijn

123

78

53

20

Champagne, prosecco e.d.

24

9

5

1

Whisky, jenever of gin

38

16

16

4

Cognac, grappa, wodka e.d.

29

11

20

4

Likeuren

24

9

19

4

Cocktails, pre-mixen e.d.

19

7

4

1

Totaal

192

192

52

52

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320.

Volgens de enquête heeft 17,8% van de respondenten de afgelopen twee jaar wel eens online
alcohol gekocht, waarvan 16,3% in 2020 iets gekocht heeft en 14,4% in 2019. Aangezien er in
Nederland 12,6 miljoen Nederlanders tussen 18 en 74 jaar oud waren (1 januari 2020), kochten

Alcohol verkoop op afstand

33

Nederlanders tussen juli 2019 en 2020 naar schatting voor EUR 394 miljoen (= 12,6 miljoen x
16.3% x 192) aan alcoholische drank op Nederlandse websites en voor 106,2 miljoen op
buitenlandse websites (Figuur 2.11). Hiermee komt het buitenlandse marktaandeel op 21,2% van
de totale uitgaven tussen juli 2019 en juli 2020.
Figuur 2.11

Waarde van online aankopen van Nederlanders aan alcoholische dranken op
Nederlandse en buitenlandse websites, juli 2019 – juli 2020

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320.

Verder valt op dat terwijl Nederlanders in totaal veel meer uitgeven aan bier en wijn dan aan sterke
drank, de verschillen bij online aankopen veel geringer zijn. Gemiddeld per online koper geven
Nederlanders tussen juli 2019 en 2020 EUR 80 uit aan bier (op Nederlandse + buitenlandse
websites), EUR 98 aan wijn en EUR 49 aan sterke drank (whisky, cognac, likeuren e.d.).
Ontwikkeling over tijd
Tussen 2019 en 2020 gaven Nederlanders online naar schattig EUR 500,2 miljoen uit aan
alcoholische drank (waarvan EUR 394 miljoen op Nederlandse websites en EUR 106,2 miljoen op
buitenlandse websites). Dit is een toename van ruim 60% ten opzichte van 2019. Deze toename is
grotendeels toe te schrijven aan een toename van het gemiddelde bedrag (ruim 40%).
Daarbovenop is het aantal online kopers toegenomen met 1,9 procentpunt (van 14,4% naar 16,3%)
en is ook de bevolking tussen 18 en 74 jaar naar schatting met ruim 80.000 personen toegenomen
(Tabel 2.10).
Tabel 2.10

Ontwikkeling online omzet alcoholische dranken
Juli 2019-2020

Juli 2018-2019

Verschil

Populatie 18-74

12,615,052

12,531,764

83,288

% online kopers

16.3%

14.4%

1.9%

Gem. Bedrag

244

170

73

500,200,000

306,700,000

193,500,000

Geschatte omzet

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320.

Uitgaven aan Google Ads
Een deel van de websites adverteert online via Google Ads (voorheen Google AdWords). Wanneer
potentiële klanten via Google zoeken naar een bepaald type bedrijf (bijv. slijterij), dan wordt het
bedrijf dat adverteert als eerste genoemd. Een andere manier van adverteren via Google Ads is
door opgenomen te worden in de product listing ads (Google Shopping). Bedrijven betalen meestal

34

Alcohol verkoop op afstand

alleen voor de resultaten, zoals klikken op de website (pay per click). Met de door ons gebruikte
analysetool konden wij nagaan hoeveel verkeer naar de betreffende websites komt van betaalde
advertenties via Google Ads (zie paragraaf 1.3. Dus bezoekers die door te klikken op een
advertentie op de webpagina (waarop alcohol word verkocht) uitkomen. Ook zijn de kosten van die
advertenties van de verschillende websites beschikbaar. De gemiddelden hiervan per land geven
wij weer in onderstaande tabel (slechts een indicatie vanwege de lage aantallen). Een conclusie
hieruit is dat Nederlandse websites veel meer uitgeven aan advertentiekosten voor bezoekers uit
Nederland dan dat buitenlandse websites doen (Tabel 2.11).
Tabel 2.11 Google Ads kosten verkeer afkomstig van bezoekers vanuit Nederland (peilmaand juli 2020)
Land
Nederland

Gemiddelde uitgaven

Aantal websites

€ 18.652,47

27

België

€0

4

Duitsland

€0

5

Italië

€ 128,20

1

Spanje

€ 32,75

2

€0

1

Verenigd Koninkrijk
Bron: SEMrush data, analyse Dialogic.

2.5

Invloed coronamaatregelen en verwachting volgend jaar
De vorige paragraaf toonde dat er een duidelijke stijging waarneembaar is in de periode 2018 tot
2020 in de hoeveelheid geld die consumenten online besteden aan alcohol – de totaal geschatte
online uitgaven aan alcoholproducten lag in de periode juli 2019-juli 2020 29% hoger dan in
dezelfde periode tussen 2018 en 2019.
Het is belangrijk om mogelijke externe of verstorende factoren in kaart te brengen, zodat een goed
beeld bestaat van de intrinsieke ontwikkeling van online consumptie, en de rol die andere
eenmalige of tijdgebonden factoren spelen in het online consumptiepeil. Ontegenzeggelijk heeft de
uitbraak van het coronavirus wereldwijd een enorme impact gehad op het jaar 2020, niet alleen
vanuit een gezondheids- of economisch perspectief, maar ook in termen van toegenomen
digitalisering in bepaalde sectoren, zoals e-commerce.19
Tabel 2.12 biedt een eerste inzicht in of de geobserveerde stijging van het online consumptiepeil
toe te wijzen is aan de gestage digitaliseringstrend van de afgelopen decennia, of grotendeels een
(tijdelijke) piek vormde gedurende de corona lockdown. Twee derde van de respondenten geeft
aan dat coronamaatregelen geen invloed hebben gehad op hun online afname van alcohol.
Tegelijkertijd geeft een kwart aan dat ze ofwel voor het eerst ofwel meer drank online hebben
gekocht door de maatregelen. Tot slot geeft een beperkt deel van de respondenten aan dat de
maatregelen hen ertoe aangezet hebben om minder of geen alcohol (meer) online te kopen.
Afgezet tegen de gehele Nederlandse populatie is het aantal Nederlandse online kopers tussen
2019 en 2020 toegenomen met 1,9% van 14,4% naar 16,3%. Met in achtneming van de
bevolkingsgroei betekent dit in absolute termen dat in 2020 2,06 miljoen Nederlandse kopers online
hebben gekocht, tegenover 1,80 miljoen in 2019 – een verschil van ruim 250 duizend kopers. Een
groot deel van deze stijging lijkt (gedeeltelijk) verklaard te kunnen worden door de
coronamaatregelen. Op basis van Tabel 2.13 kan gesteld worden dat naar schatting bijna 204
duizend consumenten voor het eerst online alcohol kochten vanwege de coronamaatregelen, terwijl
19

https://fd.nl/ondernemen/1358436/online-consument-kocht-tijdens-lockdown-52-meer-artikelen-maar-nam-45-minderdiensten-af

Alcohol verkoop op afstand

35

nog eens bijna 315 duizend consumenten als gevolg van de coronamaatregelen meer alcohol
online zijn gaan kopen.
Per saldo hebben door de coronamaatregelen dus meer mensen online alcohol gekocht. Voor
zover dit een verschuiving van drank in de winkel of de horeca naar online betekent, hoeft dit niet
per se te betekenen dat Nederlanders meer zijn gaan drinken. Het eerder genoemde Groot
Uitgaansonderzoek van Trimbos stelt dat sommigen meer en anderen minder alcohol zijn gaan
drinken als gevolg van de coronamaatregelen.
Tabel 2.12 Invloed van coronamaatregelen op de keuze om alcoholische drank online te kopen.
Aantal respondenten
Geen invloed

Percentage

1.528

65,9%

Kocht voor het eerst drank online door maatregelen

229

9,9%

Kocht meer drank online door maatregelen

354

15,3%

Kocht minder drank online door maatregelen

74

3,2%

Stopte met online drank aankopen door maatregelen

25

1,1%

Weet niet of lastig te zeggen

110

4,7%

2.320

100%

Totaal
Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320.

Aangezien de beperkingen als gevolg van corona op dit moment nog voortduren, zal de
effectrapportage in 2023 een tweede meetmoment bieden dat inzichtelijk maakt of de corona
uitbraak een eenmalige piek of een versnelde, duurzame digitaliseringsontwikkeling heeft
veroorzaakt.
Hoewel het effect van de coronamaatregelen op de online alcohol aankoop pas in 2023 zinvol kan
worden gemeten, kan op basis van de eigen verwachtingen van consumenten een eerste schatting
worden gemaakt (Tabel 2.13).
Het merendeel van de respondenten verwacht in de jaren na 2020 ongeveer even veel
alcoholische drank online te kopen als in 2020. Het aantal respondenten dat verwacht na 2020
minder dan wel helemaal geen alcohol te kopen, overtreft met circa een derde het aantal
respondenten dat verwacht meer alcohol te kopen. Zoals eerder benoemd is het aantal
Nederlandse online kopers tussen 2019 en 2020 toegenomen met 1,9% – een verschil van ruim
250 duizend kopers. Tegenover 286 duizend online kopers die naar schatting meer zullen gaan
kopen vanaf 2021, staan 296 duizend online kopers die naar verwachting minder geld uit gaan
geven aan alcoholische dranken online en bijna 93 duizend online kopers die helemaal niet meer
online verwachten te kopen vanaf 2021.
Tabel 2.13 Verwachting om volgend jaar en verder meer of minder alcoholische dranken online te kopen
Aantal respondenten

Percentage

322

13,9%

Minder

334

14,4%

Ongeveer even veel

1560

67,2%

Helemaal niet

104

4,5%

2.320

100%

Meer

Totaal
Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320.

Overall zou deze verwachting betekenen dat er in aantallen consumenten een afname van de
online aankoop van alcoholische dranken te verwachten is na 2020. Hoewel in de effectmeting pas
met zekerheid te zeggen is of zich daadwerkelijk een afname heeft afgetekend, zou dit kunnen

36

Alcohol verkoop op afstand

betekenen dat ten minste een deel van de toename van online alcoholaankopen het gevolg is van
een eenmalige ‘coronapiek’. Het is hierbij echter nog zinvol om een onderscheid te maken tussen
een tijdelijk en permanent effect. Het tijdelijke effect is redelijk goed te meten: het gaat om mensen
die door corona voor het eerst of meer alcohol online zijn gaan kopen, en verwachten volgend jaar
minder of helemaal geen alcohol online te kopen.
Uit Tabel 2.14 blijkt dat van de 583 consumenten die in 2020 door coronamaatregelen voor het
eerst of meer dan voorheen alcohol online kochten, 26 procent verwacht volgend jaar minder
alcohol online te kopen; drie procent verwacht helemaal geen alcohol online te kopen. Op het totaal
van 2.320 vormt deze deelgroep 7%. Het tijdelijke opwaartse effect van de coronamaatregelen op
de aankoop van alcohol is iets groter bij de mensen die door de coronamaatregelen voor het eerst
alcohol online kochten dan bij de mensen die door deze maatregelen meer dan voorheen alcohol
online kochten.
Tabel 2.14 Verwachting online aankoop alcohol na 2020 onder degenen die door coronamaatregelen in
2020 alcohol voor het eerst of meer online kochten
Meer

Ongeveer

Minder

even veel

Kocht voor het eerst drank online door

Helemaal

Totaal

niet

(100%)

22%

41%

31%

6%

229

26%

51%

22%

1%

354

24%

47%

26%

3%

583

coronamaatregelen

Kocht meer drank online door
coronamaatregelen

Gemiddelde
Bron: consumentenenquête Dynata, N = 583.

Het tijdelijke corona effect van 7% impliceert ook dat de totale toename van online alcohol
aankopen van 60% voor slechts een beperkt deel door een tijdelijk corona effect wordt veroorzaakt.
Het permanente effect van coronamaatregelen is nu nog niet te bepalen omdat mensen die door
corona voor het eerst of meer online alcohol zijn gaan kopen, de online markt ook zonder corona
op een andere manier hadden kunnen ontdekken.

Alcohol verkoop op afstand

37

3

De online alcohol kopers

3.1

Typologie kopers
Op basis van de ondervraagde steekproef van 2.320 meerderjarige consumenten kan een profiel
worden opgesteld van de typologie van online kopers. Dit hoofdstuk geeft een inzicht in het profiel
van de koper naar demografische kenmerken, productvoorkeuren, motivaties voor online kopen en
zoekgedrag. De uitkomsten van de enquête onder minderjarige consumenten worden apart
gepresenteerd in hoofdstuk 5.
Leeftijd en geslacht
Zoals reeds in paragraaf 2.3 besproken is, gaf in augustus 2020 ongeveer 17,8 procent van de
steekproef aan in de afgelopen twee jaar online alcohol te hebben gekocht. Iets meer mannen dan
vrouwen lijken online alcohol te kopen: onder mannen ligt het percentage op 20,1 procent, terwijl
het voor vrouwen op 15,7 procent ligt.
Figuur 3.1 laat zien dat mensen in alle tienjaars leeftijdscategorieën (18-24 jaar tot en met 65-74) in
de afgelopen twee jaar online alcohol hebben gekocht. Er bestaan echter duidelijke
intergenerationele verschillen: onder de jongvolwassenen van 18 tot 34 jaar heeft een op drie tot
vier consumenten online alcohol gekocht, voor de leeftijdscategorie 35 tot 44 jaar is dit een op de
vijf, en voor respondenten ouder dan 45 jaar loopt dit terug van veertien procent (45-54 jarigen) tot
minder dan een op de tien (55 jaar en ouder).
Figuur 3.1

Het aandeel online alcoholconsumenten per leeftijdscategorie

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320.

Geografische, educatieve en professionele achtergrond van online kopers
De ruime meerderheid (63 procent) van online alcoholconsumenten bestaat uit mensen die
samenwonen met hun partner, waarvan de helft met kind(eren), en de andere helft zonder
kinderen. Het aandeel online kopers met een partner (61% in leeftijd 15-75 jaar) in de enquête voor
dit onderzoek komt overeen met de Enquête Beroepsbevolking.20 Daarnaast heeft in deze enquête

20

https://www.cbs.nl/nl-nl/deelnemers-enquetes/deelnemers-enquetes/personen/onderzoek/lopend/enquete-beroepsbevolking

Alcohol verkoop op afstand

39

net als in de Enquête Beroepsbevolking ongeveer de helft van de partnergezinnen een kind.21 Een
vijfde van de online alcoholconsumenten is alleenstaand zonder kinderen (in de bevolking van 1575 jaar: 18%). Zeven procent van de kopers is alleenstaand met kinderen (in de bevolking van 1575 jaar: 4%) en eenzelfde percentage woont thuis bij ouders tegen 15% in de bevolking van 15-75
jaar (Figuur 3.2). Kortom, de enige duidelijke afwijkingen van de bevolking naar huishoudsituatie
zijn dat thuiswonende kinderen minder vaak online alcohol kopen en dat alleenstaande ouders
vaker online alcohol kopen.
Figuur 3.2: Overzicht van gezinssituatie van online alcohol consumenten.

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320.

In termen van opleidingsachtergrond van online alcoholconsumenten, valt op dat bijna de helft
hoger onderwijs heeft genoten. Samen met de respondenten die Mbo 4 of vergelijkbare opleidingen
hebben afgerond ontstaat een groep van maar liefst zeven op de tien online consumenten. Slechts
één procent van de online alcoholconsumenten geeft aan geen of enkel basisonderwijs te hebben
afgerond (Figuur 3.3).
Figuur 3.3

Verdeling van online alcoholconsumenten naar opleidingsniveau en provincie

* Onder Mbo 4 of vergelijkbaar wordt o.a. verstaan: MTS, UTS, MEAO,
WEB-specialistenopleiding of bol / bbl bachelor.
Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320.

21

40

Geproduceerd op basis van Excel Maps-tool
(Bing, © GeoNames, Microsoft).

De partners hoeven niet officieel geregistreerd te staan als gehuwd of samenwonend. Van alle mensen van 20-74 jaar is
48% officieel als partner geregistreerd.

Alcohol verkoop op afstand

Figuur 3.3 toont verder dat de geografische spreiding van online alcoholconsumenten in de
steekproef zo goed als gelijk is aan de bevolkingsomvang per provincie. Zo komen de minste online
consumenten in de steekproef uit Zeeland en de meeste uit Zuid-Holland.
Tot slot geeft twee derde van de online alcoholconsumenten aan werkende met betaald werk te
zijn, terwijl elf procent gepensioneerd is en zeven procent scholier of student is. Een klein deel van
de respondenten (vier procent) geeft aan werkzoekende of huisman of -vrouw te zijn, en vijf procent
is arbeidsongeschikt.22

3.2

Wie koopt wat
Type product
Geslacht
Er lijkt weinig verschil te zitten in bestedingspatronen per alcoholgroep naar geslacht. Afgezet
tegen het percentage van alle respondenten dat een bepaalde alcoholgroep in de laatste twee jaar
heeft gekocht zijn de verschillen tussen sekse beperkt. Voor wijn is er enig verschil zichtbaar: 77
procent van de vrouwelijke online consumenten kocht in de laatste twee jaar wijn, ten opzichte van
71 procent van de mannen. Anderzijds was op een gemiddelde van 48 procent van de online
whisky, jenever of gin consumenten, 51 procent van de kopers mannelijk en 45 procent vrouwelijk.
Over het algemeen zijn de verschillen tussen mannelijke en vrouwelijke consumenten beperkt tot
één à drie procent. Dit is mogelijk ingegeven doordat de online alcoholaankopen door één
consument voor het hele huishouden worden ingekocht.
Leeftijd
Er is wat verschil zichtbaar in voorkeur voor type alcoholproducten naar leeftijdsklasse, al zijn de
verschillen beperkt. Voor de groep van 18- tot 24-jarigen valt op dat met name bier en wijn relatief
vaak online zijn besteld in de afgelopen twee jaar. De 25- tot 34-jarigen zijn het best
vertegenwoordigd in de aankoop van bier online. Tot slot zijn 65-plussers bovengemiddeld online
actief in de aankoop van wijn (Tabel 3.1).
Tabel 3.1 Aandeel per type alcoholproduct naar leeftijdsklasse in de laatste twee jaar
Type alcoholproduct

18-24

25-34

35-44

45-54

55-64

65+

Totaal

jaar

jaar

jaar

jaar

jaar

jaar

Bier

75,8%

79,1%

71,6%

62,9%

57,7%

47,8%

65,9%

Wijn

76,6%

77,2%

69,5%

71,3%

72,9%

79,7%

73,8%

Champagne, prosecco e.d.

56,5%

53,5%

46,7%

40,1%

37,9%

37,3%

44,7%

Whisky, jenever of gin

53,0%

56,9%

49,4%

42,8%

44,7%

44,0%

48,1%

Andere sterke drank zoals

59,2%

52,8%

42,7%

41,7%

39,9%

36,3%

44,7%

Likeuren

57,6%

53,5%

49,5%

44,3%

42,7%

37,0%

47,2%

Overige alcoholische drank,

59,0%

54,7%

41,1%

34,5%

33,5%

29,1%

41,1%

cognac, grappa, wodka e.d.

zoals cocktails, pre-mixen
Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320.

Bovenstaande inzichten bieden mogelijk ook een verklaring voor de verhouding van herkomst van
gekozen webshops naar leeftijdscategorie (zie Tabellenbijlage A). Van de groep 35- tot 44-jarigen,
die het vaakst online inkoopt en verantwoordelijk is voor het grootste deel van het ingekochte bier,
deed slechts 2 procent de laatste bestelling via een buitenlandse website, tegen 5-6% onder de
22

Een overzicht van de exacte getallen per land kan gevonden worden in Bijlage B: Aanvullende tabellen en figuren survey.

Alcohol verkoop op afstand

41

leeftijd van 35 jaar en 4% tussen de leeftijd van 55 en 64 jaar. Gezien het feit dat de
leeftijdsklassen boven de 55 jaar relatief vaak online wijn bestelden en aangezien er veel meer
wijnproducten dan bierproducten zijn, met een grotere kans dat een bepaald merk wijn niet op een
Nederlandse website beschikbaar is, zou dit kunnen verklaren voor waarom zij relatief vaker dan
bijvoorbeeld de groep 35- tot 44-jarigen van buitenlandse webshops gebruik hebben gemaakt.
Tot slot toont Tabel 3.2 de gemiddelde uitgaven per consument aan bier, wijn en overige
alcoholische dranken tussen juli 2019 en juli 2020. Hieruit volgt dat de uitgaven aan wijn gemiddeld
genomen het hoogst zijn, gevolgd door bier en als laatst overige alcoholische dranken.
Tabel 3.2 Gemiddelde online uitgaven aan alcoholische drank tussen juli 2019 en juli 2020 naar leeftijd
Bier

Wijn

Overig

18-24 jaar

Leeftijdsklasse

80

82

86

Gemiddelde
249

25-34 jaar

74

89

61

224

35-44 jaar

78

75

48

202

45-54 jaar

76

98

68

242

55-64 jaar

87

140

71

298

65+ jaar

105

111

73

290

Gemiddelde

80

98

66

244

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320.

Er bestaan echter duidelijke intergenerationele verschillen. Hoewel eerder bleek dat de groep 35tot 44-jarigen de grootste groep online consumenten van alcoholische dranken vormen, hebben zij
over de periode juli 2019 tot juli 2020 het minst uitgegeven bij de aankopen die ze deden. Met
name aan wijn en overige alcoholische dranken geven ze minder uit dan gemiddeld. Ook de groep
25- tot 34-jarigen bevindt zich iets onder het gemiddelde, terwijl de groepen 18- tot 24-jarigen en
45- tot 54-jarigen zich rond het gemiddelde bevinden. Voor de jongste groep valt op dat ze
bovengemiddeld veel uitgeven aan overige alcoholische dranken en onder gemiddeld aan wijn. Tot
slot geven de groepen van 55 jaar en ouder veruit het meeste geld uit aan online alcoholaankopen.
De groep 55- tot 64-jarigen heeft opvallend hoge uitgaven aan wijn, terwijl voor de groep van 65
jaar en ouder met name de hoge uitgaven aan bierproducten opvallen.
Regio
Het bestaan van grote interregionale verschillen tussen grensgebieden en overige provincies zou
erop kunnen duiden dat met name in deze regio’s buitenlandse aanbieders er in slagen te
concurreren met Nederlandse concurrenten, bijvoorbeeld omdat voor hen andere, minder strikte
regels gelden dan voor nabije, Nederlandse aanbieders.
Tabel 3.3 lijkt het bestaan van dergelijke verschillen te ontkrachten. De tabel toont het percentage
van online alcoholconsumenten dat in de laatste twee jaar gebruik heeft gemaakt van Nederlandse
en buitenlandse online alcoholaanbieders. In enkele grensprovincies, zoals Groningen, Limburg,
Noord-Brabant en Zeeland ligt het gebruik van buitenlandse aanbieders zelfs onder het
gemiddelde. In de onderste rij van de tabel is te zien dat het gemiddelde van de zeven
grensprovincies (Drenthe, Gelderland, Groningen, Limburg, Noord-Brabant, Overijssel en Limburg)
zelfs onder het landelijk gemiddelde ligt. De meest opvallende uitschieter naar boven is Flevoland,
waar een derde van de online consumenten een buitenlandse aanbieder heeft gebruikt.
Tabel 3.3

42

Herkomst van online alcohol verkoper per provincie van online koper

Provincie

Nederlandse website

Buitenlandse website

Groningen

87,9%

17,2%

Friesland

89,0%

22,0%

Alcohol verkoop op afstand

Provincie

Nederlandse website

Buitenlandse website

Drenthe

92,0%

22,7%

Flevoland

98,6%

32,9%

Utrecht

91,2%

22,7%

Overijssel

90,0%

20,7%

Gelderland

90,2%

22,8%

Limburg

87,5%

18,8%

Noord-Brabant

91,8%

21,0%

Zeeland

80,9%

14,9%

Zuid-Holland

92,8%

21,5%

Noord-Holland

95,2%

26,1%

Totaal

91,7%

22,3%

Grensprovincies

89,9%

20,72%

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320. Gemarkeerde cellen: het meest afwijkend van het gemiddelde (totaal).

Bij het gekozen type online verkoopkanaal per provincie valt op dat er in Friesland, Limburg en
Zeeland relatief minder gebruik wordt gemaakt van slijterijen, terwijl de supermarkt en webshops
met name in Flevoland vaak gebruikte online leveranciers van alcohol zijn (Tabel 3.4).
Tabel 3.4 Gebruik type online alcohol verkoopkanaal per provincie waarin de online koper woont
Provincie

Slijterij

Supermarkt

Webshops

Groningen

63,8%

65,5%

60,3%

Maaltijdbezorgers
20,7%

Anders, namelijk…
6,9%

Friesland

54,9%

68,1%

57,1%

31,9%

9,9%

Drenthe

65,9%

68,2%

70,5%

31,8%

10,2%

Flevoland

65,7%

77,1%

74,3%

38,6%

14,3%

Utrecht

65,7%

64,6%

58,6%

26,5%

8,3%

Overijssel

60,7%

67,1%

57,9%

25,7%

6,4%

Gelderland

61,0%

66,1%

60,2%

31,1%

6,7%

Limburg

55,0%

59,4%

61,3%

13,8%

4,4%

Noord-Brabant

65,3%

64,7%

57,1%

28,9%

5,5%

Zeeland

48,9%

68,1%

57,4%

10,6%

10,6%

Zuid-Holland

63,4%

66,4%

59,8%

27,4%

8,5%

Noord-Holland

64,5%

63,2%

62,6%

30,1%

9,1%

Totaal

62,6%

65,5%

60,5%

27,5%

7,8%

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320.

Meer spreiding is zichtbaar in het gebruik van maaltijdbezorgdiensten voor het online bestellen van
alcohol. In Zeeland en Limburg wordt hier relatief weinig gebruik van gemaakt, terwijl het met name
in Flevoland, Friesland, Drenthe en Gelderland een gangbaarder verkoopkanaal is. Ook hier lijkt
geen duidelijke uitsplitsing naar grensregio’s en overige regio’s gemaakt te kunnen worden.
Tot slot kan met betrekking tot het gemiddeld uitgegeven bedrag aan de online aankoop van bier,
wijn en overige alcoholische dranken worden gesteld dat er duidelijke verschillen bestaan tussen
provincies. Friesland, Flevoland, Limburg en Zeeland geven aanzienlijk minder dan gemiddeld uit,
terwijl Drenthe, Gelderland, Noord-Brabant, Utrecht en Groningen boven gemiddeld uitgeven. Vier
van de vijf bovengemiddelde provincies is een grensregio.
Naar producttype valt het met name op dat er in Utrecht, Gelderland en Noord-Brabant boven
gemiddeld wordt uitgegeven aan bier, terwijl Friesland en Limburg ver onder gemiddeld scoren. Met
betrekking tot wijn springen Drenthe, Groningen en Noord-Brabant er bovengemiddeld uit en

Alcohol verkoop op afstand

43

Friesland en Zeeland onder gemiddeld. Tot slot zijn de uitgaven aan overige alcoholische dranken
in Zeeland, Limburg en Groningen relatief laag, terwijl deze in Overijssel en, met name, Drenthe
aanzienlijk hoger liggen dan in de rest van Nederland (Tabel 3.5).
Tabel 3.5 Gemiddelde online alcohol uitgaven juli 2019 – juli 2020 naar provincie (in euro)
Provincie

Bier

Wijn

Overig

Groningen

82

126

43

Gemiddelde
251

Friesland

54

72

60

185

Drenthe

75

156

108

338

Flevoland

66

77

46

189

Utrecht

107

104

59

270

Overijssel

85

75

81

241

Gelderland

107

113

60

280

Limburg

58

86

42

186

Noord-Brabant

87

124

67

278

Zeeland

66

56

35

157

Zuid-Holland

71

82

74

227

Noord-Holland

69

96

68

233

Gemiddelde

80

98

66

244

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320. Gemarkeerde cellen: het meest afwijkend van het gemiddelde.

Opleidingsniveau
De gemiddelde uitgaven variëren duidelijk naar het opleidingsniveau van de respondent. Het
meeste wordt uitgegeven door hoger opgeleiden, gevolgd door de groep ‘lbo, vmbo, mavo,
praktijkonderwijs’. De groepen ‘geen of basisonderwijs’ en ‘havo, vwo, mbo 1-3’ geven aanzienlijk
beneden gemiddeld uit (Tabel 3.6).
Tabel 3.6 Gemiddelde online alcohol uitgaven juli 2019 – juli 2020 naar opleidingsniveau (in euro)
Opleidingsniveau

Bier

Wijn

Overig

Totaal

Geen of basisonderwijs

38

101

29

167

Lbo, vmbo, mavo, praktijkonderwijs

72

95

91

258

Havo, vwo, mbo 1-3

61

77

55

193

Mbo 4, WEB, bol / bbl, bachelor

87

85

57

228

Hbo, wo of postdoctoraal / PhD

86

113

70

270

Gemiddelde

80

98

66

244

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320.

Opmerkelijk genoeg zijn de gemiddelde uitgaven aan wijn voor de groep ‘geen of basisonderwijs’
bijna het hoogst van alle opleidingsniveaus, terwijl ze verreweg het minst uitgeven aan bier en
overige alcoholische dranken. De groep ‘lbo, vmbo, mavo, praktijkonderwijs’ geeft tot slot opvallend
veel uit aan overige alcoholische dranken.
Thuissituatie
Ook per gezinssituatie verschillen de uitgavenpatronen aanzienlijk. Het hoogst zijn de online
uitgaven aan alcoholische dranken van samenwonenden met en zonder kinderen. Het laagst zijn
de uitgaven voor inwoners als kostganger (Tabel 3.7).

44

Alcohol verkoop op afstand

Tabel 3.7 Gemiddelde online alcohol uitgaven juli 2019 – 2020 naar thuissituatie
Thuissituatie

Overig

Gemiddelde

Alleenstaande zonder kinderen

Bier
63

Wijn
83

56

202

Alleenstaande met kinderen

49

86

48

183

Samenwonend met partner, zonder kinderen

105

115

69

289

Samenwonend met partner en kinderen

83

102

74

260

Thuiswonend bij ouders

56

64

70

190

Inwonend als kostganger

33

21

20

73

Samenwonend met anderen

66

63

46

174

Gemiddelde

80

98

66

244

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320.

3.3

Motivatie online alcohol inkoop
De belangrijkste motivatie voor consumenten om online alcohol te kopen zijn de mogelijkheid tot
levering op eigen adres, de voordeligere prijzen en de gebruikersvriendelijkheid. Ook het grotere of
exclusieve aanbod online, coronamaatregelen en de aankoop in grotere hoeveelheden werden
frequent genoemd. Het gevoel van relatieve anonimiteit bij het online bestellen werd het minst
genoemd als motivatie, terwijl ook online reviewsystemen niet vaak als motivatie werden genoemd
(Tabel 3.8).
Tabel 3.8 Motieven om alcohol online te bestellen
Motief

Aantal respondenten

Percentage

Levering op eigen adres

846

36,5%

Goedkoper

729

31,4%

Gebruikersvriendelijkheid

540

23,3%

Meer keuze

439

18,9%

Vanwege coronamaatregelen

415

17,9%

Alleen online te krijgen

391

16,9%

Aankoop meerdere kratten of dozen

380

16,4%

Fijn om eerst te browsen

219

9,4%

Betere productinformatie

218

9,4%

Levering op andermans adres

150

6,5%

Geld terug tevredenheidsgarantie

112

4,8%

Online reviews

104

4,5%

Vervangend product tevredenheidsgarantie

58

2,5%

Online is anoniemer

52

2,2%

Anders, namelijk …

196

8,4%

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320, meerdere antwoorden mogelijk.

Frequent genoemde redenen onder ‘Anders, namelijk…’ waren de mogelijkheid om het met de
wekelijkse boodschappen mee te bestellen, niet zelf de gekochte producten thuis te hoeven
brengen of niet in staat om zelf naar de winkel te gaan, het algehele gemak van online bestellen,
nieuwsgierigheid, specifieke producten niet voorradig in de fysieke winkel, online aanbiedingen en
het verzilveren van kortings-, tegoed- en cadeaubonnen.
Motivatie koper naar type webshop
Verreweg de meeste laatste aankopen zijn op Nederlandse websites gedaan, en daarom
verschillen de motieven om op Nederlandse websites te kopen niet van de vorige tabel. Waar

Alcohol verkoop op afstand

45

levering op eigen adres, gebruikersvriendelijkheid en coronamaatregelen belangrijke motieven zijn
om op Nederlandse websites alcohol te kopen, is dat voor buitenlandse websites veel minder het
geval (Tabel 3.9). Voor buitenlandse websites zijn prijs, verkrijgbaarheid en keuzevrijheid de drie
belangrijkste motieven om online alcohol te kopen. Met name de online verkrijgbaarheid is voor
aankoop via buitenlandse websites veel belangrijker dan voor Nederlandse websites (26%). Dit
laatste suggereert dat voor minstens een kwart van de aankopen via buitenlandse verkopers er
geen concurrerend Nederlands aanbod is. Ook is het voor buitenlandse websites fijner om eerst te
browsen, wat ook met de keuzevrijheid kan samenhangen. Hoewel met 10% niet de belangrijkste
reden alcohol te kopen, is een vervangend product tevredenheidsgarantie wel duidelijk vaker een
reden om bij een buitenlandse online verkoper alcohol te kopen dan via een Nederlandse.
Tabel 3.9

Motieven om alcohol online te bestellen, naar herkomst aanbieder laatste aankoop

Motief

Nederlandse website

Buitenlandse website

Levering op eigen adres

37%

20%

Goedkoper

31%

36%

Gebruikersvriendelijkheid

24%

13%

Meer keuze

19%

24%

Vanwege coronamaatregelen

18%

9%

Aankoop meerdere kratten of dozen

17%

13%

Alleen online te krijgen

16%

26%

Betere productinformatie

9%

14%

Fijn om eerst te browsen

9%

19%

Levering op andermans adres

6%

8%

Geld terug tevredenheidsgarantie

5%

8%

Online reviews

4%

8%

Vervangend product tevredenheidsgarantie

2%

10%

Online is anoniemer

2%

3%

Anders, namelijk …

8%

7%

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.232 (Nederlands) en 88 (buitenlands), meerdere antwoorden mogelijk. Gemarkeerde
cellen: relatief grote verschillen in motivatie tussen kopers via Nederlandse en via buitenlandse websites.

Met betrekking tot het gebruikte verkoopkanaal voor hun online alcoholaankoop zijn de verschillen
in motieven beperkt onder consumenten. In webshops komt het iets vaker voor dat een specifiek
alcoholproduct alleen daar online te verkrijgen was en goedkoper was, terwijl bij de keuze voor
supermarkten vaker gebruikersvriendelijkheid en coronamaatregelen een factor waren. Bij
maaltijdbezorgdiensten wordt iets vaker de mogelijkheid om te browsen en de levering op eigen
adres genoemd.
Motivatie naar demografische kenmerken
Overeenkomstige motieven voor zowel mannen als vrouwen om online alcohol te kopen zijn
levering op eigen adres (ruim een derde van de respondenten), dat een product alleen online te
verkrijgen is en de aankoop van meerdere kratten of dozen tegelijk (een op zes). Prijs,
gebruikersvriendelijkheid en ruime keuze zijn ook belangrijke motieven, voor mannen nog meer dan
voor vrouwen. De coronamaatregelen zijn specifiek voor vrouwen een belangrijk motief, ook al
noemt ook 14 procent van de mannen dit motief.

46

Alcohol verkoop op afstand

Tabel 3.10

Motieven om alcohol online te bestellen, naar geslacht

Motief

Man

Vrouw

Gemiddelde

Levering op eigen adres

36.2%

36.7%

36.5%

Goedkoper

35.5%

27.1%

31.4%

Gebruikersvriendelijkheid

26.2%

20.2%

23.3%

Meer keuze

21.1%

16.8%

18.9%

Alleen online te krijgen

16.6%

17.1%

16.9%

Aankoop meerdere kratten of dozen

16.5%

16.3%

16.4%

Vanwege coronamaatregelen

13.9%

22.0%

17.9%

Betere productinformatie

11.4%

7.3%

9.4%

Fijn om eerst te browsen

10.0%

8.9%

9.4%

Levering op andermans adres

7.4%

5.5%

6.5%

Geld terug tevredenheidsgarantie

6.6%

3.1%

4.8%

Online reviews

4.3%

4.7%

4.5%

Vervangend product tevredenheidsgarantie

3.2%

1.7%

2.5%

Online is anoniemer

2.5%

2.0%

2.2%

Anders, namelijk …

6.7%

10.1%

8.4%

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320, meerdere antwoorden mogelijk. Gemarkeerde cellen: relatief grote verschillen
tussen mannen en vrouwen.

Ook naar leeftijdsklassen zijn de verschillen in motieven voor het online kopen van alcohol relatief
beperkt. Respondenten van 65 jaar of ouder geven bovengemiddeld vaak de aankoop van
meerdere kratten of dozen en levering op eigen adres als reden, aangezien hen dit met minder
fysiek werk belast. Jongvolwassenen noemen het grotere aanbod, de betere productinformatie &
reviews en de mogelijkheid om eerst te browsen online als redenen voor hun online aankopen.
Hoewel niet vaak genoemd door de doelgroep (6,5 procent), is de relatieve anonimiteit die online
alcohol kopen biedt voor respondenten van 24 jaar en jonger in verhouding drie tot acht keer zo
vaak genoemd als in andere leeftijdsklassen (Tabel 3.11).
Tabel 3.11

Motieven om alcohol online te bestellen, naar leeftijd

Motief

18-24

25-34

35-44

45-54

55-64

65+

Gemid

jaar

jaar

jaar

jaar

jaar

jaar

delde

Levering op eigen adres

32.7%

31.7%

35.5%

37.1%

38.2%

47.4%

36.5%

Goedkoper

32.7%

32.2%

30.6%

28.7%

32.2%

33.7%

31.4%

Gebruikersvriendelijkheid

21.2%

24.8%

26.0%

20.7%

21.5%

24.9%

23.3%

Meer keuze

24.5%

22.8%

19.2%

16.0%

16.2%

14.5%

18.9%

Vanwege coronamaatregelen

20.9%

14.5%

15.9%

18.4%

22.0%

16.9%

17.9%

Alleen online te krijgen

18.0%

15.9%

13.4%

16.2%

18.6%

22.5%

16.9%

Aankoop meerdere kratten of dozen

14.7%

17.0%

16.1%

12.3%

17.8%

23.3%

16.4%

Betere productinformatie

15.7%

13.1%

8.9%

6.3%

7.1%

5.6%

9.4%

Fijn om eerst te browsen

21.6%

12.6%

7.9%

6.3%

5.8%

3.6%

9.4%

Levering op andermans adres

6.5%

10.1%

6.2%

6.0%

5.8%

2.4%

6.5%

Geld terug tevredenheidsgarantie

7.2%

6.9%

5.0%

2.6%

2.4%

6.0%

4.8%

Online reviews

9.2%

6.7%

3.7%

3.0%

2.9%

1.6%

4.5%

Vervangend product

3.9%

4.1%

2.1%

1.7%

0.8%

2.4%

2.5%

Online is anoniemer

6.5%

2.1%

1.9%

0.9%

2.1%

0.8%

2.2%

Anders. namelijk …

5.6%

6.9%

7.0%

10.8%

10.2%

10.0%

8.4%

tevredenheidsgarantie

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320, meerdere antwoorden mogelijk. Gemarkeerde cellen: relatief grote afwijking ten
opzichte van het gemiddelde over alle leeftijden.

Alcohol verkoop op afstand

47

3.4

Hoe bereiken alcohol online verkopers de consument?
Web analyse
De wijze waarop Nederlanders op de geselecteerde websites komen verschilt (Figuur 3.4). Wij
maken een onderscheid tussen direct (de website direct in de adresbalk typen), search (via een
zoekmachine), referral (via een andere website), social (via social media) en paid (via Google Ads).
Er is weinig verschil tussen de Nederlandse en buitenlandse websites. Het merendeel van het
verkeer komt direct of via search (zoekmachines) op de websites terecht.
Figuur 3.4

Wijze waarop Nederlandse bezoekers op de websites komen

Bron: SEMrush data, analyse Dialogic, N Nederland = 38, N buitenland 17.

Van het verkeer dat via zoekmachines op de websites terecht komt, hebben wij de gebruikte
zoektermen geanalyseerd. Daarbij is onderscheid gemaakt tussen paid en organic search. Onder
paid search worden bezoekers verstaan die na een zoekterm via Google op een website terecht
komen door te klikken op één van de advertenties die bovenaan verschijnen (Google Ads). Deze
betaalde plekken zijn te herkennen aan een geel blokje met “Adv.” die voor de link staat
aangegeven (staat voor Advertentie). Ruim de helft van de websites (61/100) betaalt niet voor een
advertentie en wordt niet meegenomen in deze categorie. De websites die wel betalen zijn voor het
overgrote deel Nederlands (33/40) en bestaan uit webshops (18), supermarkten (8), slijterijen (4)
en maaltijdbezorgdiensten (3). De zoektermen die gebruikt worden zijn algemeen en divers, denk
aan “Champagne”, “Bierpakket”, “Speciaalbier”, “Rode wijn” en “Bier bestellen”.
Bij organic search lijken de zoektermen meer uniform te zijn. Onder organic search worden
bezoekers verstaan die op een website komen via een zoekterm in google door op een onbetaalde
link te klikken. Mogelijk weten deze bezoekers beter waar ze naar op zoek zijn, waardoor ze ook
minder geneigd zijn om op advertenties te klikken; ze zoeken naar een specifieke winkel of merk en
laten zich niet verleiden door de advertenties boven aan Google. De zoektermen die gebruikt
worden zijn bijvoorbeeld: “Gall en Gall”, “Nello’s blond bier”, “Drankdozijn” en “Bacardi dragon
berry”.
Los van de hier geselecteerde websites worden de volgende alcohol gerelateerde zoektermen het
meest gebruikt door Nederlanders (Tabel 3.12).

48

Alcohol verkoop op afstand

Tabel 3.12

Gebruikte zoektermen (peilmaand augustus 2020)

Query

Hits gemiddeld

bier

33.100

wijn

27.100

whisky of whiskey

27.100

vodka of wodka

14.800

drank

12.100

sterke drank

5.400

rode wijn

5.400

witte wijn

3.600

biertaxi

3.600

bier bestellen

1.600

Bron: Google Trends, analyse Dialogic.

Ook is gekeken naar het gedrag van bezoekers op de websites (Tabel 3.13). Gemiddeld blijven
bezoekers ruim vijf minuten op een Nederlandse website en bekijken ze gemiddeld tussen de 2-3
pagina’s. De bounce rate, het percentage bezoekers dat na het bezoeken van de eerste pagina van
de website weer vertrekt zonder andere pagina’s te bekijken, is bijna 60%. Dus ruim de helft van
het aantal bezoekers bekijkt maar één pagina van de desbetreffende website. Op buitenlandse
websites ligt de bounce rate van Nederlandse bezoekers 5% hoger en de gemiddelde tijd die we op
de website blijven is ook ongeveer de helft korter. Wel bekijken we ongeveer evenveel pagina’s.
De cijfers van de afzonderlijke landen zijn te laag om conclusies uit te kunnen trekken en dienen
enkel ter illustratie.
Tabel 3.13

Gemiddeld gedrag van bezoekers per websitebezoek (peilmaand juli 2020)

Land

Bounce rate

Pages/visit

Visit duration

Aantal websites

(in minutes)
Nederland

58%

2,87

5,3

35

Buitenland

63%

2,91

2,34

19

België

63%

1,86

2,07

7

Duitsland

74%

2,14

2,23

7

Frankrijk

n/a

n/a

n/a

n/a

Italië

26%

8,4

1,72

2

Spanje

38%

2,95

1,32

2

Verenigd Koninkrijk

16%

17,37

10,42

1

Bron: SEMrush data, analyse Dialogic.

Enquêteresultaten
Eerder bezoek aan een website is veruit de meest genoemde zoekmethode voor het vinden van
online verkoopkanalen van alcoholische dranken (Tabel 3.14). Dit was het geval voor 59 procent
van de respondenten. Drie andere methoden werden allen in ongeveer vijftien procent van de
gevallen genoemd: via een zoekmachine, online reclame, of tips van vrienden. Reclame via social
media, apps, televisie en dergelijke werd bij elkaar in ongeveer een kwart van de gevallen
genoemd. Alternatieven die onder ‘Anders, namelijk …’ genoemd werden, waren onder andere
krantenadvertenties en eerder bezoek aan de fysieke winkel van een verkoopkanaal.

Alcohol verkoop op afstand

49

Tabel 3.14

Gebruikte zoekmethode voor het vinden van online alcoholverkoopkanaal

Zoekmethode

Aantal respondenten

Al eens eerder bezocht

Percentage

1.367

58,9%

Zoekmachine

387

16,7%

Via online reclame

313

13,5%

Tip van vrienden of kennissen

308

13,3%

Social media of app reclame

221

9,5%

Erover gehoord

192

8,3%

Televisie of overige reclame

157

6,8%

Kwam er toevallig op

104

4,5%

Anders, namelijk…

55

2,4%

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320. Meerdere antwoorden mogelijk.

Omdat verreweg de meeste respondenten hun laatste aankoop bij een Nederlandse website
hebben gedaan, is de verdeling naar zoekmethode voor laatste aankopen bij Nederlandse websites
vrijwel hetzelfde als in bovenstaande tabel (Figuur 3.5). De zoekmethoden voor buitenlandse
websites zijn echter gevarieerder. De reden ligt minder vaak in het feit dat de website al eerder is
bezocht (40%), terwijl zoekmachines (30%) en tips van vrienden (20%) belangrijkere
zoekmethoden zijn. Tot slot is online reclame juist minder belangrijk om een buitenlandse website
te vinden dan een Nederlandse (8% tegen 14%).
Figuur 3.5

Gebruikte zoekmethode, naar herkomst verkoopkanaal

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.232 (NL) respectievelijk 88 (buitenland). Meerdere antwoorden mogelijk.

Voor alle typen verkoopkanalen geldt dat meer dan de helft van de online kopers op de website
komen omdat ze die al eerder hadden bezocht. Behalve bij supermarkten vindt verder circa 20%
van de online kopers de websites via een zoekmachine. Voor de meeste verkoopkanalen komt
daarnaast circa 13% op de website via respectievelijk online reclame en tips van vrienden en
kennissen. Bij maaltijdbezorgers komt zelfs 19% van de online kopers er via online reclame. App
reclame is voor supermarkten relatief belangrijker, terwijl maaltijdbezorgers ook relatief vaak
profiteren van mond-tot-mond reclame (beide 11% van de online kopers). (Tabel 3.15).

50

Alcohol verkoop op afstand

Tabel 3.15

Gebruikte zoekmethode naar type verkoopkanaal
Slijterij

Supermarkt

Webshop

Maaltijdbe-

Anders

zorgers

Al eens eerder bezocht

56,6%

65,9%

56,6%

Zoekmachine
Via online reclame

50,8%

55,6%

19,5%

8,9%

22,4%

22,2%

17,8%

13,8%

13,8%

12,8%

19,0%

17,8%

Tip van vrienden of kennissen

14,5%

12,7%

13,4%

12,7%

6,7%

Sociale media of app reclame

8,8%

11,4%

8,2%

9,5%

8,9%

Erover gehoord

9,2%

9,0%

6,0%

11,1%

4,4%

Televisie of overige reclame

7,5%

7,5%

5,4%

6,3%

8,9%

Kwam er toevallig op

3,9%

3,4%

4,7%

3,2%

6,7%

Anders, namelijk…

2,0%

1,5%

3,7%

0,0%

11,1%

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320. Meerdere antwoorden mogelijk.

Er zijn enkele opvallende verschillen tussen leeftijdscategorieën waar te nemen in het gebruik van
zoekmethoden: onder de leeftijd van 35 jaar wordt relatief veel naar nieuwe websites gezocht, die
bijvoorbeeld worden ontdekt via zoekmachines, tips en reclame online, op social media, in apps en
op televisie. Voor de groepen vanaf de leeftijd van 45 jaar gebruiken mensen relatief vaak dezelfde
website die voor eerdere bezoeken is gebruikt (Tabel 3.16).
Tabel 3.16

Gebruikte zoekmethode naar leeftijdsklasse

Zoekmethode

18-24 jaar

25-34 jaar

35-44 jaar

45-54 jaar

55-64 jaar

65+ jaar

Al eens eerder bezocht

48,7%

50,6%

58,3%

63,7%

61,5%

74,7%

Zoekmachine

21,2%

17,9%

14,0%

16,2%

16,5%

15,3%

Via online reclame

19,6%

16,8%

14,5%

9,7%

11,0%

9,2%

Tip van vrienden of kennissen

17,6%

18,9%

11,2%

12,3%

11,3%

6,8%

Sociale media of app reclame

19,9%

16,8%

9,9%

4,3%

3,7%

2,0%

Erover gehoord

13,7%

14,0%

6,6%

6,9%

4,2%

3,2%

Televisie of overige reclame

11,1%

11,0%

6,8%

2,6%

5,0%

4,4%

Kwam er toevallig op

7,2%

4,6%

2,7%

3,5%

5,8%

4,4%

Anders, namelijk…

1,0%

1,4%

2,5%

3,0%

4,2%

1,6%

Bron: consumentenenquête Dynata, N = 2.320. Meerdere antwoorden mogelijk. Gemarkeerde cellen: hoogste waarden per rij

Alcohol verkoop op afstand

51

4

De online inkoop

De informatie in dit hoofdstuk is gebaseerd op zowel de webanalyse als de consumentenenquête,
die in die volgorde worden besproken.

4.1

Leeftijdscheck
Resultaten webanalyse
Voor 100 websites is gekeken of er gecontroleerd werd op leeftijd (>18 jaar) en zo ja op welke
manier (Tabel 4.1 en Figuur 4.1). Gezien de aantallen zoomen we alleen verder in op de landen
Nederland, België en Duitsland. Opvallend is dat in alle drie de landen het regelmatig voorkomt dat
op de website zelf geen leeftijdscontrole wordt uitgevoerd (in Nederland in 33% van de gevallen). In
de meeste gevallen moet een vinkje worden aangeklikt (met name in Nederland en België) of een
geboortedatum worden ingevuld (met name in Duitsland). Enkele kleinere//gespecialiseerde online
verkooppunten, maar ook enkele grote supermarkten zoals Dekamarkt, Hoogvliet, Carrefour en
Delhaize vermelden dat bij de aflevering wordt gecontroleerd op leeftijd.23 Of dit daadwerkelijk
gebeurt, hebben wij overigens niet geverifieerd.
Tabel 4.1 Leeftijdscontrole websites
Land

Geen

Vinkje
>18

Geboorte-

Volgens

In algemene

Aantal

datum

website bij

voorwaarden

websites

invullen

aflevering

Nederland

33%

30%

21%

7%

7%

61

België

38%

44%

19%

0%

0%

16

Duitsland

15%

31%

46%

8%

0%

13

Frankrijk

0%

50%

0%

0%

50%

2

Italië

50%

0%

0%

0%

50%

2

Spanje

0%

50%

50%

0%

0%

2

50%

50%

0%

0%

0%

4

Verenigd
Koninkrijk

Bron: webanalyse Dialogic (selectie van 100 onderzochte websites).

23

Interessant is dat kader is dat online verkooppunt bol.com heeft besloten geen alcohol meer te verkopen vanwege de
gebrekkige leeftijdscontrole. Zie https://www.nu.nl/economie/6075985/bolcom-trekt-stekker-uit-alcoholverkoop-vanwegegebrekkige-leeftijdscontrole.html. In deze nulmeting is bol.com nog wel meegenomen, aangezien dit besluit pas na de
uitgevoerde analyse bekend werd.

Alcohol verkoop op afstand

53

Figuur 4.1

Leeftijdscontrole Nederland, België, Duitsland

Bron: webanalyse Dialogic (N Nederland = 61, N België = 16, N Duitsland = 13).

Daarnaast is voor de 100 onderzochte websites bijgehouden wanneer in het bestelproces een
dergelijke controle werd gedaan: voor het bezoeken van de website, bij het aanmaken van een
account of bij het plaatsen van een bestelling (Tabel 4.2 en Figuur 4.2). Duidelijk is dat wanneer de
leeftijd van bezoekers wordt gecontroleerd dit het vaakst wordt gedaan bij het plaatsen van een
bestelling. Vooral in België, maar ook in Nederland wordt regelmatig naar de leeftijd van de
bezoeker gevraagd voorafgaand aan het bezoeken van de website.
Tabel 4.2 Moment waarop leeftijdscontrole wordt uitgevoerd
Land

Voor bezoeken

Bij account

Bij bestelling

Bij

Aantal

website

aanmaken

plaatsen

bezorging

websites

Nederland

24%

5%

61%

11%

38

België

60%

0%

40%

0%

10

Duitsland

0%

0%

82%

18%

10

Frankrijk

0%

0%

100%

0%

2

Italië

0%

0%

100%

0%

1

Spanje

0%

0%

100%

0%

2

50%

0%

50%

0%

2

Verenigd
Koninkrijk
Bron: webanalyse Dialogic.

Figuur 4.2

Moment waarop leeftijdscontrole wordt uitgevoerd (Nederland, België en Duitsland)

Bron: webanalyse Dialogic (N Nederland = 38, N België = 10, N Duitsland = 10).

54

Alcohol verkoop op afstand

Enquêteresultaten
Uit survey resultaten is op te maken dat bijna de helft (49%) van de online consumenten van
alcoholische dranken tijdens of na de online aankoop zijn of haar leeftijd heeft moeten verifiëren. In
de leeftijdscategorie 18-24 gold dit voor 70%. In het algemeen wordt bij Nederlandse en
buitenlandse websites vergelijkbaar gecontroleerd op leeftijd (circa 50%), echter bij
jongvolwassenen wordt bij bestellingen via buitenlandse websites niet vaker dan bij ouderen
gecontroleerd op leeftijd, terwijl van de jongvolwassenen 80% op leeftijd wordt gecontroleerd bij
bestellingen via Nederlandse websites.
Een derde van de respondenten moest aanvinken dat deze 18 jaar of ouder was, onder
jongvolwassenen was dit de helft. Dit verschil is wellicht te verklaren doordat oudere respondenten
de website vaker eerder hebben bezocht en daarom herkend worden. Onder de jongvolwassenen
moest 3 procent actiever gegevens over zichzelf invoeren, zoals naam, adres of geboortejaar. Bij
levering aan jongvolwassenen wordt slechts beperkt gecontroleerd op leeftijd door middel van een
identiteitsbewijs. Het valt overigens niet uit te sluiten dat indirect op de leeftijd van de houder van
de bankrekening of creditcard wordt gecontroleerd. Elektronische identificatie komt vrij weinig voor
(Tabel 4.3).
Tabel 4.3 Leeftijdscontrole tijdens of na laatste online aankoop
Type leeftijdscontrole

Aandeel

18-24

respondenten

jarigen

Ik moest aanvinken dat ik 18 jaar of ouder was

35.5%

51.8%

Ik moest gegevens over mezelf invoeren, zoals naam, adres of geboortejaar

16.5%

29.0%

Ik moest bij levering of ophalen mijn identiteitsbewijs laten zien

7.6%

15.0%

Ik moest het nummer van mijn identiteitsbewijs invoeren

5.8%

11.1%

Ik moest een bankrekening of creditcard nummer invoeren

4.8%

7.8%

Ik moest eenmalig een kopie van mijn identiteitsbewijs uploaden of mailen

2.9%

6.2%

Ik heb een e-ID op mijn apparaat staan

1.9%

3.9%

Ik heb een e-ID laten registreren

1.6%

2.6%

Anders, namelijk …

0.7%

0.4%

Bron: consumentenenquête Dynata; N = 2.320. Meerdere antwoorden mogelijk.

Bij degenen die voor het laatst alcohol bij een buitenlandse website hadden gekocht, is de helft op
leeftijd gecontroleerd (n = 88 observaties) tegen 49% bij een Nederlandse website (n = 2232
observaties). Bij buitenlandse websites wordt vaker om het nummer van het identiteitsbewijs
gevraagd (18% tegen 6%). Ook moest de leeftijd op buitenlandse websites vaker actief worden
ingevuld in plaats van alleen aangevinkt (Tabel 4.4). Helaas zijn er geen 18-24 jarigen die voor het
laatst via een buitenlandse website hebben gekocht, dus de leeftijdscheck bij buitenlandse
websites kan niet speciaal voor jongvolwassenen worden onderzocht.
Tabel 4.4 Leeftijdscontrole tijdens of na laatste online aankoop op buitenlandse website
Type leeftijdscontrole

Aandeel respondenten

Ik moest aanvinken dat ik 18 jaar of ouder was

28%

Ik moest gegevens over mezelf invoeren, zoals naam, adres of geboortejaar

22%

Ik moest bij levering of ophalen mijn identiteitsbewijs laten zien

10%

Ik moest het nummer van mijn identiteitsbewijs invoeren

18%

Ik moest een bankrekening of creditcard nummer invoeren

6%

Ik moest eenmalig een kopie van mijn identiteitsbewijs uploaden of mailen

1%

Alcohol verkoop op afstand

55

Type leeftijdscontrole

Aandeel respondenten

Ik heb een e-ID op mijn apparaat staan

2%

Ik heb een e-ID laten registreren

5%

Anders, namelijk …

0%

Bron: consumentenenquête Dynata; N = 2.320. Meerdere antwoorden mogelijk.

4.2

Betaalmethoden
Resultaten webanalyse
In Tabel 4.5 zijn de top 5 betaalmogelijkheden per land op een rijtje gezet. De percentages geven
aan hoeveel websites de betreffende betaalmethode aanbieden. Binnen Nederland en België is
iDEAL een populaire betaalmethode. Betalen met creditcard is in elk land populair, evenals Paypal.
Tabel 4.5 Betaalmogelijkheden top 5 per land
Land

1

NL
BE
DE
FR

2

3

4

5

N

iDEAL

Creditcard

Paypal (39%)

Bankoversch.(20%)

Cadeaukaart

61

(87%)

(70%)

Creditcard

iDEAL

(94%)

(63%)

(13%)

Paypal (44%)

Debitcard/Maestro

Sofort (31%)

16

Amazon pay

13

(38%)

Paypal

Creditcard

Bankoverschrijving

(100%)

(92%)

(62%)

Factuur (46%)

(31%)

Creditcard

Paypal

Bankoverschrijving

Debitcard/Maestro

(100%)

(50%)

(50%)

(50%)

-

2

VK

Creditcard

Paypal

Debitcard/Maestro

Safekey (25%)

-

4

(100%)

(50%)

(50%)

IT

Creditcard

Paypal

Bankoverschrijving

Apple pay (50%)

-

2

(100%)

(100%)

(100%)

ES

Creditcard

Paypal

Bankoverschrijving

iDEAL (50%)

Sofort (50%)

2

(100%)

(100%)

(50%)

Bron: webanalyse Dialogic (N = 100).

Enquêteresultaten
Uit de uitkomsten van de survey is op te maken dat online betaalsystemen het meest frequent
worden gebruikt door online consumenten in Nederland (Tabel 4.6). Paypal en iDEAL zijn samen
goed voor bijna driekwart van de betalingen. Ongeveer tien procent van de aankopen werd met een
creditcard voldaan. Contante betaling na bestelling komt nog relatief weinig voor (3,8% van de
gevallen). Uit de open antwoorden bleek verder dat iets meer dan 3% betaling per pin voldoet bij
afhalen of levering van het bestelde product.
Tabel 4.6 Betaalwijze laatste online aankoop.

56

Betaalwijze

Percentage

Via iDEAL

67,3%

Via credit card

9,7%

Via Paypal

6,4%

Cash bij levering of ophalen

3,8%

Via AfterPay

2,9%

Andere overboekingsmethode online

2,0%

Op factuurbasis

1,8%

Alcohol verkoop op afstand

Betaalwijze

Percentage

Van online deposito bij dat verkooppunt

0,4%

Anders, namelijk …

4,9%

Weet niet

0,9%

Totaal

100%

Bron: consumentenenquête Dynata; N = 2.320. Meerdere antwoorden mogelijk.

4.3

Levertijd en bezorgkosten
Web analyse
Wanneer er besteld wordt bij een Nederlandse website, is de bestelling in meer dan 60% van
gevallen binnen 2 werkdagen in huis. Logischerwijs duurt het wat langer als de bestelling uit het
buitenland moet komen. In België is de bestelling bij 50% van de websites binnen 3 werkdagen in
huis. Vanuit Duitsland is bij bijna 70% van de websites de bestelling binnen 5 werkdagen in huis
(Tabel 4.7).
Tabel 4.7 Levertijden websites per land
Land

zelfde

vandaag

1-2

2-3

3-5

5-7

dag

besteld,

werk-

werk-

werk-

werk-

morgen in

dagen

dagen

dagen

dagen

onduidelijk

tijdslot

N

reserveren

huis
NL

13%

33%

17%

7%

5%

5%

10%

10%

61

BE

0%

13%

19%

19%

25%

0%

13%

13%

16

DE

0%

15%

8%

15%

31%

15%

15%

0%

13

FR

0%

0%

50%

0%

50%

0%

0%

0%

2

IT

0%

0%

0%

50%

0%

50%

0%

0%

2

ES

0%

0%

0%

0%

0%

100%

0%

0%

2

VK

0%

0%

0%

25%

0%

25%

0%

50%

4

Bron: webanalyse Dialogic (N = 100).

De gemiddelde bezorgkosten in Nederland liggen met €6,70 een stuk lager dan de bezorgkosten in
andere landen (Tabel 4.8; alleen websites met bezorgkosten onder 20 euro zijn meegenomen in
het onderzoek, hier laten wij ter illustratie ook uitbijters zien). België komt in de buurt met €8,02. De
bezorgkosten zijn het hoogst wanneer een bestelling uit Spanje of het Verenigd Koninkrijk moet
komen. Ook binnen landen zijn er uitbijters. Zo zijn er in Nederland websites die altijd gratis
bezorgen (maar soms wel een minimum bestelbedrag hanteren) of voor slecht €2,00 bezorgen (de
bierambulance), maar ook websites die €25,00 (drankdirect.nl) of zelfs €39,99 (goedkoopdrank.nl,
per pallet) per bestelling rekenen. Vanuit België en Frankrijk worden vooral bierbestellingen van
webshops voor ca. €6,00 verzonden. In deze twee landen wordt overigens doorgaans niet vanaf
een bepaald aankoopbedrag gratis bezorgd.
Met andere woorden, er is sprake van een sterke variatie. Zo gelden de meeste bezorgkosten per
bestelling, maar enkele websites kiezen ook voor gewicht van de bestelling. Daarnaast wordt bij de
helft van de Nederlandse websites de bestelling vanaf een bepaald aankoopbedrag gratis
verzonden. Voor buitenlandse websites is dit bij 70% van de onderzochte websites het geval (Tabel
4.9). Bezorgkosten vanuit het VK kunnen zelfs vanaf een lager bedrag dan in Nederland gratis zijn.

Alcohol verkoop op afstand

57

Tabel 4.8. Gemiddelde bezorgkosten per land
Land

Bezorgkosten gem.

Aantal websites

Nederland

€ 6,73

61

België

€ 8,02

10

Duitsland

€ 11,72

6

Frankrijk

€ 7,95

2

Italië

€ 14,90

2

Spanje

€ 17,45

2

Verenigd Koninkrijk

€ 16,37

1

Bron: webanalyse Dialogic (N = 100).

Tabel 4.9. Gemiddelde minimum aankoopbedragen vanaf welke bezorging gratis is
Land

Gem. bedrag gratis bezorgen

Aantal websites

Nederland

€ 119,60

33

België

€ 153,40

7

Duitsland

€ 97,50

4

Frankrijk

-

-

Italië

€ 100,00

1

Spanje

€ 192,50

2

Verenigd Koninkrijk

€ 57,50

2

Bron: webanalyse Dialogic (N = 100).

Enquêteresultaten
In sectie 3.3 kwam reeds naar voren dat levering aan huis een veelgenoemde reden is voor
consumenten om alcohol online te laten bestellen. Ruim driekwart van de respondenten geeft aan
dat hun meest recente online bestelling van alcohol op het eigen adres werd bezorgd. In een
beperkt aantal gevallen haalde de consument de bestelling op bij de verkoper (negen procent) of
een afhaalpunt (vijf procent), of werd de bestelling op een ander adres bezorgd (zevenenhalf
procent).
De tijd die gemoeid is met het leveren van bestelde alcoholische dranken is relatief beperkt. Slechts
vier procent van de bestellingen duurde langer dan een week, en maar één procent duurde langer
dan twee weken. Ruim vier op vijf bestellingen werd binnen drie dagen geleverd (Figuur 4.3).
Figuur 4.3

Levertijd en bezorgkosten bij laatste online aankoop van alcoholische drank

Bron: consumentenenquête Dynata (N = 2.320), één antwoord mogelijk.

In een derde van de gevallen werden bezorgkosten in rekening gebracht bovenop de bestelling. Bij
de meerderheid van de bestellingen bedroegen de bezorgkosten minder dan vijf euro, en in 87
procent van de gevallen minder dan 10 euro. In een paar gevallen bedroegen de bezorgkosten
meer dan twintig euro.

58

Alcohol verkoop op afstand

5

Online alcohol inkoop onder jongeren

5.1

Het profiel van de steekproef
211 jongeren van 16 en 17 jaar zijn bevraagd naar hun ervaringen met het kopen van online
alcohol.24 De respondenten zijn random benaderd (en deels via ouders geworven) maar de
omvang is te klein om representativiteit goed te onderzoeken. De resultaten van de enquête onder
minderjarigen moet meer als indicatief dan als statistisch representatief worden beschouwd. Van de
respondenten wonen er 199 bij hun ouder(s) (94,3 procent), terwijl er 8 aangeven niet bij hun
ouders te wonen (3,8 procent) en 4 respondenten daar liever niets over zeggen (1,9 procent).
Figuur 5.1 toont het opleidingsniveau en de regionale spreiding van de respondenten.
Figuur 5.1: Verdeling van online alcoholconsumenten naar opleidingsniveau en provincie

In de steekproef drinken exact evenveel respondenten wel en niet thuis alcohol – in beide gevallen
iets minder dan de helft van de steekproef (47,4%). Een klein deel van de respondent (5,2%) geeft
liever geen antwoord op de vraag.
Voor driekwart van de minderjarigen hebben de coronamaatregelen geen invloed op hun
alcoholconsumptie in eigen huis. Een klein deel (5,7 procent) geeft aan hierdoor meer te drinken,
terwijl één op de zes (16,6 procent) aangeeft hierdoor minder te drinken.
Tabel 5.1: Invloed coronamaatregelen op alcohol consumptie thuis
Invloed

Aantal respondenten

Percentage

Ik drink daardoor minder

35

16,6%

Ik drink daardoor meer

12

5,7%

Geen verschil

155

73,5%

Wil ik niet zeggen
Totaal

9

4,3%

211

100%

N = 211 minderjarigen (16-17 jaar).

24

In Bijlage D is de volledige vragenlijst opgenomen. In Bijlage B kunnen aanvullende tabellen ter onderbouwing van de
gepresenteerde uitkomsten worden gevonden.

Alcohol verkoop op afstand

59

5.2

Bezoek aan online alcoholverkooppunten
Ongeveer een kwart (27%) van de jongeren geeft aan in de afgelopen twee jaar weleens een
website of app bezocht te hebben waarop alcoholhoudende dranken werden verkocht.
De respondenten die wel eens een online verkooppunt van alcoholische dranken hebben bezocht,
gebruikten hiervoor verschillende vindmethodes. In meer dan één op de drie gevallen kwam de
respondent op de website terecht door reclame in social media en apps of kwam de respondent er
toevallig op. Andere vaker genoemde methoden zijn zoekmachines, online reclames, tips van
vrienden of kennissen of via andere pagina’s op de website. Gerelateerd aan de laatstgenoemde
antwoordcategorie benoemen twee respondenten in de categorie ‘Anders, namelijk…’ dat zij op
Bol.com ook alcoholhoudende dranken tegenkwamen, terwijl ze daar niet perse naar zochten.
Tabel 5.2: Vindmethode van online alcoholverkooppunten voor jongeren (16-17 jaar) (Q3)
Vindmethode

Percentage

Via andere pagina’s op de website

24,6%

Via online reclame

26,3%

Sociale media of app reclame

36,8%

Televisie of overige reclame

10,5%

Tip van vrienden of kennissen

29,8%

Tip van familie

12,3%

Erover gehoord

31,6%

Zoekmachine

28,1%

Kwam er toevallig op

35,1%

Zocht erop wegens coronamaatregelen

5,3%

Anders, namelijk …

7,0%

Op basis van N=57 respondenten die aan hebben gegeven in de afgelopen twee jaar weleens een website of app te hebben
bezocht waarop alcoholhoudende drank wordt verkocht.

Tot slot worden tips van familie, reclame op televisie en de coronamaatregelen het minst genoemd
als reden voor een bezoek aan een online alcohol verkooppunt.
Veruit het grootste aantal van de bezochte online alcohol verkooppunten door jongeren was een
Nederlandse website. In minder dan één op de tien gevallen bezocht een jongere ook een
buitenlands online alcohol verkooppunt.

5.3

Gebruik van online alcoholverkooppunten
Van het aandeel van de minderjarige respondenten dat wel eens een online verkooppunt van
alcoholhoudende dranken heeft bezocht, geeft 30 procent aan ook daadwerkelijk drank online te
hebben gekocht (zeventien respondenten). Op het totaal van de ondervraagde jongeren is dit een
aandeel van 8,1 procent: in andere woorden minder dan één op de twaalf jongeren heeft in de
afgelopen twee jaar dus weleens online alcohol gekocht.
Van de 17 jongeren die zeggen ook online alcohol te hebben gekocht, zegt circa 40 procent door
corona meer thuis te hebben gedronken. Corona lijkt dus invloed te hebben op de online aankoop
van alcohol door 16- en 17 jarigen.

60

Alcohol verkoop op afstand

5.4

Perceptie over het gemak van online alcohol inkoop
Hoewel iets meer dan acht procent van de jongeren aangeeft weleens online alcohol te hebben
gekocht, geeft meer dan de helft van de ondervraagde jongeren aan dat het in hun perceptie
makkelijk is om online alcoholhoudende dranken te kopen als minderjarige. Tegelijkertijd denkt
minder dan zeventien procent van de jongeren dat het lastig is om online alcohol te kopen.
Tabel 5.3: Percentage jongeren dat zegt dat het makkelijk of lastig is om online bier of wijn te kopen
Gemak

Aantal respondenten

Percentage

Makkelijk

110

52,1%

Lastig

35

16,6%

Weet niet

66

31,3%

Totaal

211

100%

N = 211 minderjarigen (16-17 jaar).

Volgens bijna de helft van de minderjarigen is een belangrijke reden die online alcohol inkoop
makkelijker maakt de relatieve anonimiteit die kopen via internet biedt. Andere veelgenoemde
redenen zijn dat enkel hoeft te worden aangevinkt dat je 18 jaar of ouder bent, dat het mogelijk is
een oudere vriend of ouder familielid online drank te laten kopen en dat Nederlandse websites niet
(strikt) controleren op leeftijd. Een op de zes respondenten geeft aan dat geen van deze redenen
alcohol kopen online voor hen vergemakkelijkt.
Er is nauwelijks een verschil waarneembaar in de respons van respondenten die aangaven
weleens online alcohol te hebben gekocht ten opzichte van respondenten die nog nooit online
alcohol kochten. Voor beide groepen is de relatieve anonimiteit die internet biedt de meest
genoemde vergemakkelijkende factor. Wel valt op dat niemand van de respondenten die wel eens
alcohol kocht, aangaf dat ‘je de goede websites moet weten’. Er lijkt dus geen sprake van een
kleine selectie websites die te weinig controleert.
Tabel 5.4: Redenen die het makkelijker zouden maken om online bier of wijn te kopen
Reden
Internet is anoniem

Aantal respondenten

Percentage

97

46,0%

Ik hoef alleen maar 18+ aan te vinken

83

39,3%

Ik laat een oudere vriend of familie online drank kopen

60

28,4%

Nederlandse websites controleren niet op leeftijd

53

25,1%

De bezorger weet niet dat hij drank bezorgt

41

19,4%

Je moet de goede websites weten

33

15,6%

Buitenlandse websites controleren niet op leeftijd

30

14,2%

Je kan bij een buurman laten bezorgen

30

14,2%

Ik lijk ouder dan 18 jaar

24

11,4%

Ik heb een 18+ profiel

21

10,0%

Anders, namelijk …

8

3,8%

Geen van deze

35

16,6%

N = 211 minderjarigen (16-17 jaar).

Andersom benoemen jongeren ook een aantal redenen die het juist lastiger maken om online bier
of wijn te kopen. Zo geeft een op de drie respondenten aan dat er bij online alcoholinkopen
meerdere keren op leeftijd wordt gecontroleerd. Eveneens in één op de drie gevallen geeft een
respondent aan dat de bezorger om legitimatie vraagt. Tot slot wordt ook vaak aangegeven door
jongeren dat er continu wordt getoond op websites dat alcohol inkoop onder 18 jaar niet mag, dat

Alcohol verkoop op afstand

61

ouders het zouden merken als de respondent alcohol drinkt, bijvoorbeeld omdat ze de deur openen
bij bezorging of omdat het zichtbaar is op een bankafschrift. Tegelijkertijd geeft bijna één op de zes
respondenten aan dat geen van de genoemde redenen het voor hen lastiger maakt om online
alcoholhoudende dranken te kopen.
Onder het deel van de respondenten dat daadwerkelijk online alcohol heeft gekocht wordt het feit
dat er meerdere keren op leeftijd wordt gecontroleerd minder vaak genoemd als complicerende
factor in de aankoop van alcohol online. Daartegenover staat dat het niet hebben van een eigen
bankrekening of creditcard en de leeftijdsverificatie door bezorgers vaker als factoren worden
genoemd die online alcohol aankoop moeilijker maken.
Tabel 5.5: Redenen die het lastiger zouden maken om online bier of wijn te kopen
Reden

Aantal respondenten

Er wordt meerdere keren op leeftijd gecontroleerd

71

33,6%

De bezorger vraagt om persoonslegitimatie

71

33,6%

Mijn ouders zouden het merken als ik drink

69

32,7%

Ik zie steeds dat drank kopen onder 18 niet mag

66

31,3%

Mijn ouders zien aan een bankafschrift of ik drank koop

61

28,9%

Mijn ouders doen de deur open als de drank wordt bezorgd

54

25,6%

Vervelend als niemand thuis is en de buurman de drank krijgt

16

7,6%

Mijn betaalpas wordt niet geaccepteerd

16

7,6%

Ik heb geen eigen bankrekening of credit card

13

6,2%

Anders, namelijk …

3

1,4%

Geen van deze

33

15,6%

N = 211 minderjarigen (16-17 jaar).

62

Percentage

Alcohol verkoop op afstand

6

Relevante regelgeving

6.1

Overzicht onderzochte regelgeving
Er zijn veel soorten beperkingen op de verkoop van alcohol die direct of indirect de
concurrentiepositie van Nederlandse online verkopers beïnvloeden. Een vergunningenbeleid
bepaalt direct wie (online) alcohol mag verkopen (paragraaf 6.2). Openingstijden van slijterijen en
winkels in het algemeen zijn relevant voor zover online verkopers dezelfde avond of nacht
bezorgen.
Alle EU landen heffen accijnzen op in ieder geval bier en sterke drank (paragraaf 6.3). Een
(minimum) prijsbeleid beoogt specifiek overmatige drankconsumptie te beperken. Vanuit landen
met een dergelijk prijsbeleid valt minder concurrentie te verwachten in het segment van goedkope
drank, aangezien alcoholproducten dan juist in het goedkoopste segment een relatief hoge
aanvangsprijs hebben. Accijns stijgt in de regel niet mee met de prijs van het product, maar met de
mate van alcohol/plato in het product, daardoor is het aandeel van de accijns in de
consumentenprijs kleiner naarmate de drank exclusiever en duurder wordt.
Beperkingen van (online) reclame en met name links naar verkoopsites zijn uiteraard ook relevant.
Dit wordt dan ook besproken in samenhang met de leeftijdseis voor de aankoop van alcoholische
drank en de leeftijdsverificatie (paragraaf 6.4).
Een verplichting of verbod van bepaalde productinformatie belemmert in theorie ook de handel
tussen landen, als het ene land andere verplichtingen oplegt dan het andere. De vraag in hoeverre
hierop gehandhaafd kan worden bij online bestellingen valt buiten dit onderzoek. Bijlage C bevat
enkele aanpalende regelgeving die minder direct relevant is voor dit onderzoek.

6.2

Vergunningenbeleid
Binnen de EU geldt vrij verkeer van goederen, echter met een beroep op de veiligheid of
volksgezondheid mogen lidstaten de verkoop van goederen aan vergunningen of andere
beperkingen onderwerpen. Er is geen speciaal vergunningenbeleid voor online verkoop van alcohol
gevonden in de vijf onderzochte landen. In Finland is wel discussie geweest over een verbod van
online verkoop van alcohol. In 2015 besloot het Europese Hof dat een totaalverbod van online
verkoop niet per se in strijd hoeft te zijn met EU regelgeving mits deze niet leidt tot (verkapte)
handelsbeperking en mits hetzelfde effect niet met vergunningen bereikt kan worden.25 Finland
nam in 2018 een nieuwe Alcoholwet aan die online verkoop niet specifiek regelde, zoals het
parlement in december 2017 eiste.26 Er zijn sindsdien vanuit een werkgroep voorstellen gedaan die
specifiek online verkoop vanuit het buitenland zouden bemoeilijken, maar dit stuit volgens de
25

26

Zie http://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?language=en&num=C-198/14, rechtvaardiging 109: ” Volgens artikel 36 VWEU
vormen de bepalingen van de artikelen 34 VWEU en 35 VWEU geen beletsel voor verboden of beperkingen van invoer,
uitvoer of doorvoer, welke gerechtvaardigd zijn uit hoofde van bescherming van de openbare zedelijkheid, de openbare
orde, de openbare veiligheid, de gezondheid en het leven van personen […]. Deze verboden of beperkingen mogen
echter geen middel tot willekeurige discriminatie noch een verkapte beperking van de handel tussen de lidstaten vormen.”
En rechtvaardiging 122: “Het is dan ook aan de verwijzende rechter om met name te beoordelen of het doel ervoor te
zorgen dat […] het verbod om aan personen onder 18 jaar te verkopen […] op minstens even doeltreffende wijze kan
worden bereikt met een vergunningenstelsel waarbij niet is vereist dat de detailhandel in alcoholhoudende dranken slechts
wordt verricht in een door de autoriteiten erkend verkooppunt.”
Zie https://www.finlex.fi/en/laki/kaannokset/1994/en19941143.pdf (Finse alcoholwet) en https://valtioneuvosto.fi/en//1271139/tyoryhmalta-yksimielinen-esitys-alkoholijuomien-rajat-ylittavan-myynnin-saantelysta (berichtgeving hierover)

Alcohol verkoop op afstand

63

Europese Commissie op EU-rechtelijke bezwaren.27 In Polen is online alcoholverkoop impliciet
verboden volgens wetgeving uit de jaren tachtig.28 Echter, Polen is van plan om online verkoop van
alcohol toe te staan omdat het niet meer van deze tijd zou zijn om dat te verbieden.29 Om deze
reden beschrijven wij het vergunningenbeleid in het algemeen, omdat beperkingen voor
vergunningen om alcohol in het algemeen te verkopen, impliciet ook gelden voor online verkoop
van alcohol.
In Nederland is een horecavergunning nodig om alcohol (zowel sterk als zwak) te
verkopen voor gebruik ter plaatse en een slijtersvergunning voor de verkoop van sterke
drank voor gebruik elders, volgens de Drank- en Horeca Wet, artikel 3.130. Voor paracommerciële
instellingen zoals sportverenigingen, studentenverenigingen, filmhuizen etc. dienen gemeenten
aanvullende voorwaarden te stellen om oneerlijke concurrentie te voorkomen, waarbij gemeenten
rekening mogen houden met de aard van de paracommercie. Tot de vergunningsvoorwaarden
behoort dat de leidinggevenden minimaal 21 jaar zijn, van goed gedrag zijn, niet onder curatele
staan en kennis en inzicht hebben in sociale hygiëne (artikel 8). Volgens deze wet mogen slijterijen
geen andere activiteiten verrichten behalve de verkoop van drank en aanverwante artikelen (artikel
14.1). Ook voor de horeca zijn andere activiteiten verboden, uitgezonderd diensten van recreatieve
en culturele aard (artikel 14.2 en 3). In benzinestations en langs autowegen mag geheel geen
alcohol verkocht worden (artikel 22.1). Het is ondernemers verboden om drank via automaten te
verkopen (uitgezonderd in hotelkamers, artikel 16).
Alleen slijterijen en zogenaamde partijen-cateringbedrijven die een besloten partij cateren
(bijvoorbeeld voor bruiloften) mogen sterke drank, vanaf 15%, verkopen (artikel 12.2 en 19.1).
Volgens artikel 19.2 mag zwak alcoholische drank online worden verkocht door
levensmiddelenwinkels, slijterijen en vanuit niet voor publiek toegankelijke ruimtes. Dit laatste zou
zo uitgelegd kunnen worden dat praktisch elke webwinkel zwak alcoholhoudende drank op
bestelling mag afleveren vanuit een besloten ruimte waar geen klanten mogen komen. Boek 6 van
het Burgerlijk Wetboek regelt online verkopen en gaat niet verder dan de implementatie van de
eCommerce Directive, die met name voorziet in transparantie en een bedenktijd van 14 dagen.31
Verder geldt voor verstrekking van alcohol dat door middel van een identificatiebewijs
gecontroleerd moet worden dat de drank aan iemand van 18+ jaar wordt verstrekt, tenzij de
persoon onmiskenbaar de vereiste leeftijd heeft bereikt (artikel 20 Drank- en Horecawet). De
algemene formulering van verstrekking impliceert dat deze zowel voor online als offline verkoop
geldt, alsmede bij levering aan de deur of bij ophalen.
In de meeste EU landen is een vergunning nodig voor de verkoop van alcohol.
Uitzonderingen zijn Denemarken, enkele landen in het midden van Europa en Griekenland
(Figuur 6.1). In Slowakije is alleen voor de verkoop van sterke drank een vergunning nodig. In
Finland, IJsland, Noorwegen en Zweden hebben staatsbedrijven een monopolie op de detailhandel
van alcohol: voor alcohol vanaf 2,25% in IJsland, voor wijn en alle drank vanaf 5,5% in Finland32,
voor alle alcohol vanaf 3,5% in Zweden en vanaf 4,75% in Noorwegen (eurocare, 2016 en desk

27
28

29

30
31

32

64

Zie https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/P-9-2020-004339_EN.html
Zie https://www.stap.nl/content/bestanden/4.-dabrowska----ban-on-alcohol-sales-throughinternet.pptx#:~:text=In%20Poland%20it%20is%20illegal%20to%20sell%20alcohol%20by%20internet.&text=This%20ban
%20is%20not%20literally%20described%20in%20the%20law
https://notesfrompoland.com/2020/07/22/mps-propose-legalising-online-alcohol-sales-in-poland-arguing-law-is-outdatedand-harms-businesses/
Drank- en Horecawet, https://wetten.overheid.nl/BWBR0002458/2017-12-31
eCommerce Directive, 2000/31/EG, https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32000L0031&from=EN
IJsland definieert alcohol als drank die minimaal 2,25% alcohol per volume-eenheid bevat. Gezien dit lage percentage is
IJsland gepresenteerd als land waar vergunning vereist is. In Finland is onder 5,5% alcohol een vergunning nodig
waarvoor alleen de retail food sector in aanmerking komt.

Alcohol verkoop op afstand

research).33. Voor de verkoop van bier in Finland en voor laag-alcoholische drank in Noorwegen is
een vergunning nodig. De meest recente internationale gegevens zijn van de WHO.34 In Estland
moet een verkoper alleen net als andere ondernemingen geregistreerd zijn, maar wel specifiek met
de activiteit alcohol verkoop.35 In Spanje is alcohol een voedselproduct, waarvan volgens landelijke
wetgeving voor de verkoop een vergunning vereist is.36 Aan die vergunning verbinden autonome
regio’s in Spanje (verschillende) voorwaarden omtrent de verkoop van alcohol.
Figuur 6.1

Vergunningsplicht alcohol verkoop (2016)

Bron: eurocare (2016), WHO (2018), desk research Estland.

In België stelt de desbetreffende wet37 dat alleen drankgelegenheden met een vergunning
sterke drank mogen verkopen (artikel 2.1), waarbij sterke drank gedestilleerde drank
vanaf 1.2% is of gegiste drank vanaf 22%. De belangrijkste beperking is dat alcohol niet op straat of
langs autowegen mag worden verkocht (artikel 9). Daarnaast is volgens een andere wet de
verkoop van gegiste drank zoals bier en wijn gelimiteerd tot personen en bedrijven die aan
bepaalde voorwaarden voldoen (geen strafblad, hygiëne eisen, verbod op bepaalde
nevenactiviteiten)38. Verkoop via automaten mag alleen met een identiteitsbewijs scanner en is
verboden in ziekenhuizen, scholen en benzinestations. Specifiek voor online verkoop is (ook voor
alcohol) de meest substantiële regeling de algemene Wet Verkoop op afstand, volgens welke
moeten producten binnen 30 dagen geleverd worden, tenzij de overeenkomst uitdrukkelijk anders
aangeeft.39
In Duitsland geldt geen nationaal vergunningenbeleid voor de verkoop van alcohol. Dit
sluit regelingen in deelstaten niet uit, echter dit is niet verder onderzocht.
In Frankrijk mag volgens de gezondheidswet40 bepaalde alcoholische drank geheel niet
geproduceerd of verkocht worden behalve voor export (artikel L3322-3 en 4): aperitief van
33

34
35
36
37

38
39
40

Eurocare (2016), European Report on Alcohol Policy,
www.eurocare.org/media/GENERAL/docs/reports/2016europeanreportonalcoholpolicy.pdf
WHO (2018, indicatoren van jaar 2016), https://apps.who.int/gho/data/node.main.A1119?lang=en&showonly=GISAH
Zie Alcohol Act 2000, https://www.riigiteataja.ee/en/eli/ee/Riigikogu/act/530102013043/consolide, Artikel 3(3).
Zie Real Decreto 381/1984, https://noticias.juridicas.com/base_datos/Admin/rd381-1984.html
Wet betreffende de vergunning voor het verstrekken van sterke drank, 28 december 1983,
http://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/change_lg.pl?language=nl&la=N&cn=1983122834&table_name=wet
http://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/change_lg.pl?language=nl&la=N&cn=1953040331&table_name=wet
Wetboek van economisch recht, artikel IV.43 en 44
Code de la santé publique, deel 3, boek 3 (Gevecht tegen alcoholisme),
https://www.legifrance.gouv.fr/affichCode.do?idArticle=LEGIARTI000006687987&idSectionTA=LEGISCTA000006171196
&cidTexte=LEGITEXT000006072665&dateTexte=20121127

Alcohol verkoop op afstand

65

wijn met meer dan 18% alcohol, anijs houdende drank met meer dan 45% alcohol, bitters e.d. met
minder dan 200 gr suiker per liter en meer dan 30% alcohol en absint e.d. Straatverkopers mogen
geen sterke drank (in categorie 4 en 5) verkopen (artikel L3322-6). Er mag niet meer dan 1
horecagelegenheid per 450 inwoners het recht hebben om sterke drank te verkopen. Iedere
persoon of bedrijfseigenaar die tussen 22 en 08 uur alcohol verkoopt, dient een diploma voor een
exploitatievergunning te behalen. Verkoop via automaten is verboden (artikel L3322-8). Verkoop
van alcohol op krediet en van alcohol in benzinestations tussen 18 en 08 uur is verboden (artikel
L3322-9).
Een aparte wet regelt de vergunningen voor de verkoop van alcoholische drank.41 Winkels,
restaurants en cafés hebben daarvoor een grote licentie nodig. Voor drank in categorie 2 en 3
(gegiste en niet-gedestilleerde drank, bier, wijn, vruchtensappen tot 3% alcohol, likeuren tot 18%
alcohol), is een beperkte licentie nodig. Online verkoop van drank wordt gelijkgesteld aan verkoop
om mee te nemen. In principe betekent dit dat in Frankijk alleen vergunninghouders online alcohol
mogen verkopen.
In Zweden geldt een meldplicht bij de gemeente voor de verkoop van “folköl”42, drank met
een alcoholpercentage tussen 2,25% en 3,5%; er is echter wel een vergunning nodig voor
de verkoop van voedsel en drank in het algemeen, en verkopers van “folköl” dienen tevens voedsel
te verkopen. Voor alcoholische drank onder 2,25% geldt geen meld- of vergunningsplicht in
Zweden, terwijl voor drank met een alcoholpercentage boven de 3.5% een staatsmonopolie
bestaat. In Zweden geldt geen aanvullende vergunningenplicht voor online alcohol verkoop.
Concluderend geldt dat alleen in Polen een (impliciet) verbod bestaat op online verkoop van alcohol
maar dat dit verbod ter discussie staat. In Finland stuiten recente plannen om online verkoop vanuit
het buitenland te bemoeilijken op EU-rechtelijke bezwaren met betrekking tot handelsbeperking.43
In Finland, Zweden, Noorwegen en IJsland is verkoop van wijn en sterke drank (dus ook online)
aan staatmonopolies voorbehouden. In Zweden mogen daarnaast alleen supermarkten gewoon
bier verkopen terwijl licht bier door iedereen verkocht mag worden. In Nederland mogen
supermarkten geen sterke drank verkopen (ook online niet), maar mag verder iedereen zonder
vergunning zwak alcoholhoudende drank online verkopen, mits deze vanuit een niet voor publiek
toegankelijke besloten ruimte wordt geleverd. In België en Frankrijk is een vergunning nodig om
alcohol te verkopen, maar gelden geen specifieke beperkingen voor slijterijen, supermarkten of
webshops. In acht EU-landen waaronder Duitsland geldt geen (nationale) vergunningenplicht, al is
voor Duitsland niet onderzocht of in bepaalde deelstaten wel een vergunning nodig is.

6.3

BTW en accijns
In de EU wordt in alle landen accijns op bier en sterke drank geheven. Een aantal landen
waaronder Duitsland heft echter geen accijns op wijn (Figuur 6.2).

41

42

43

66

Code des débits de boissons et des mesures contre l'alcoolisme (27 mei 2003),
https://www.legifrance.gouv.fr/affichCode.do;jsessionid=02E98EADF0699931FF690D4D590294B0.tplgfr38s_3?cidTexte=
LEGITEXT000006075115&dateTexte=20000621
Alkohollag (2010: 1622), www.riksdagen.se/sv/dokument-lagar/dokument/svensk-forfattningssamling/alkohollag20101622_sfs-2010-1622
Zie https://www.eurotopics.net/en/207948/finland-wants-to-ban-online-alcohol-purchases

Alcohol verkoop op afstand

Figuur 6.2

Heffing van accijnzen in Europa

Bron: eurocare (2016),
https://ec.europa.eu/taxation_customs/sites/taxation/files/resources/documents/taxation/excise_duties/alcoholic_beverages/rate
s/excise_duties-part_i_alcohol_en.pdf . Voor een grafische weergave van de hoogte van accijns zie ook
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/add.14631.

Deze paragraaf presenteert een overzicht van gehanteerde overheidstoeslagen op de verkoop van
alcoholische dranken in Nederland en een viertal vergelijkingslanden – België, Duitsland, Frankrijk
en het Verenigd Koninkrijk (VK). Hiermee wordt een beeld geschetst van het aantal soorten
belastingen dat landen toepassen op alcoholische dranken, zoals de gebruikelijke BTW en
accijnzen, maar ook overige, case-specifieke belastingen. Zo kent België een verpakkingsbelasting
voor dranken van € 9,86 per hectoliter (zelfde tarief voor alcoholische en niet-alcoholische dranken)
voor niet-herbruikbare verpakkingen. Frankrijk kent een sociale zekerheidsbijdrage voor dranken
met een alcoholpercentage boven de 18%. Voor dergelijke alcoholproducten wordt een toeslag van
573,64 euro per hectoliter pure alcohol gerekend.
Daarnaast wordt met deze vergelijking de relatieve hoogte van deze belastingen in de landen
kenbaar. Dit geeft inzicht in het prijsbeleid (via accijnzen) in deze landen, al beperkt het effect ervan
zich tot fysieke verkopen omdat bij online verkopen van accijns plichtige goederen aan
consumenten de tarieven van het land gelden waar de consument woont.
De heffing van accijnzen op alcoholische drank is geregeld in Richtlijn 92/83/EEG44 met minimum
tarieven in Richtlijn 92/84/EEG.45 De Europese Commissie publiceert voor iedere lidstaat de
bestaande accijnzen en BTW tarieven voor zowel de standaard producten, laag-alcoholische
producten en de gereduceerde tarieven voor kleine producenten waarin EU regelgeving voorziet
(Richtlijn 92/83/EEG, Artikel 2, 5(1) en 4(1)). In deze lijsten worden de volgende producten
onderscheiden, verder kortweg “EU overzicht BTW en accijns tarieven”46:


Bier;



Wijn;



Mousserende wijn;



Andere mousserende alcoholische dranken;



Andere niet-mousserende alcoholische dranken, bestaande uit twee categorieën;

44
45
46

-

Dranken met een tussenliggend alcoholpercentage tot 22%

-

Dranken met een alcoholpercentage boven 22%

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:31992L0083&from=EN
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:31992L0084&from=EN
Zie
https://ec.europa.eu/taxation_customs/sites/taxation/files/resources/documents/taxation/excise_duties/alcoholic_beverage
s/rates/excise_duties-part_i_alcohol_en.pdf

Alcohol verkoop op afstand

67

De wisselkoers die in dit rapport gebruikt is voor het omrekenen van GBP ponden naar euro’s is de
wisselkoers op 1 oktober 2019, zoals ook toegepast in het “EU overzicht BTW en accijns tarieven”
van juli 2020. De wisselkoers bedroeg op dat moment 1 euro voor 0,8896 GBP.
Methode
Om de hoogte en invloed van de belastingen op de verkoopprijs in een vergelijkend perspectief
inzichtelijk te maken, is voor elk van bovenstaande alcoholproductgroepen één indicatief product
gekozen, waarvan gegevens over de huidige verkoopprijs in een Nederlandse supermarkt of slijterij
zijn verzameld. Op volgorde van de geselecteerde alcoholproductgroepen zijn dat:


Bier:



Wijn:

Fles wijn Lindeman’s Bin 65 Chardonnay (75cl, 13,5%);



Mousserende wijn:

Fles champagne Pannier Brut (75cl, 12%);



Anders, mousserend:

Blikje cider Apple Bandit Juicy Apple (33cl, 5%);



Anders, niet-mousserend:

Fles likeur Berentzen Apfelkorn (70cl, 18%)



Anders, niet-mousserend:

Fles whisky The Famous Grouse (100cl, 40%);



Anders, niet-mousserend:

Fles cognac Rémy Martin X.O. (70cl, 40%).

Blikje bier Jupiler (33cl, 5,2% alcoholpercentage);

Op basis van het terugrekenen van de verkoopprijs van het product in Nederland naar de kale
verkoopprijs zonder belastingen (door aftrekken van accijnzen, BTW en andere belastingen),
ontstaat een belastingvrije productprijs die voor elk land gelijk is. Deze prijs wordt vervolgens als
basis gebruikt voor het berekenen van de daarover te verrekenen belastingen en accijnzen in elk
vergelijkingsland. Hiermee wordt het effect van belastingen en accijnzen op de hoogte van de
verkoopprijs inzichtelijk.
Hierbij dient opgemerkt te worden dat binnen Europa BTW en accijns in de praktijk slechts in één
land wordt betaald. Voor de meeste producten geldt dat BTW over omzet in het buitenland in het
thuisland wordt betaald als de omzet onder een drempelwaarde valt en anders in het land van
bestemming. Echter voor de online verkoop van alcohol worden accijns en BTW altijd in het land
van bestemming betaald, ook als deze online wordt verkocht.47 Informatie over BTW en accijnzen
in de vergelijkingslanden is dus vooral relevant om te onderzoeken in hoeverre Nederland in de pas
loopt met andere landen, en minder vanuit het perspectief van wederkerigheid of
concurrentievoordelen bij online verkoop. De BTW percentages zijn in elk van de vijf landen
hetzelfde voor alle soorten alcoholische drank.
De berekening van BTW en accijns is verder uitgewerkt in Bijlage B.
Conclusie
In grote lijnen tonen de afdrachtsvergelijkingen enkele interessante inzichten (Tabel 6.1):


Accijns voor wijn is relatief laag in wijn producerende landen als Frankrijk (laag %) en Duitsland
(geen accijns), en hoog in het VK. In Frankrijk is ook de accijns op champagne en cider laag.
Alle landen hebben een relatief hoge accijns op sterke drank en dat geldt in het bijzonder voor
België en het VK.



Bij bier, wijn en champagne is het effect van accijns op de verkoopprijs doorgaans beperkt tot
een paar procent tot maximaal 20%, echter bij goedkope wijn in het VK en bij sterke drank in de
meeste landen kan de accijns de kale prijs met 50% verhogen of zelfs verdubbelen. Alleen bij
vrij dure cognac (vanaf € 100) is het effect van accijns toch beperkt tot minder dan 10%
bovenop de kale prijs (Tabel 6.1).

47

68

Voor accijns: https://europa.eu/youreurope/business/taxation/excise-duties-eu/paying-excise-duties/index_en.htm en kies
“I am selling to A consumer”. Voor BTW op accijnsplichtige goederen: zie referenties naar EU wetgeving op
https://becompliant.tax/excisable-goods-through-distance-selling-vat-compliance/

Alcohol verkoop op afstand

Tabel 6.1 All-in prijs per liter bij gelijke “kale prijzen” voor selectieve producten per soort drank
Soort drank

6.4

NL

BE

DE

FR

UK

Bier (5,2%, 11,6°P)

€ 1,00

€ 0,98

€ 0,87

€ 1,00

€ 0,93

Wijn (13,5%)

€ 6,99

€ 6,96

€ 6,09

€ 6,17

€ 9,15

Champagne (12%)

€ 19,99

€ 21,60

€ 20,09

€ 19,12

€ 22,89

Cider (5%)

€ 1,09

€ 1,05

€ 1,10

€ 0,91

€ 1,09

Likeur (18%)

€ 9,99

€ 12,07

€ 9,25

€ 10,06

€ 12,24

Whisky (40%)

€ 24,49

€ 30,93

€ 22,26

€ 27,52

€ 31,70

Cognac (40%)

€ 134,00

€ 138,51

€ 130,51

€ 135,16

€ 138,08

Marketing en leeftijdsverificatie
Online verkoop en marketing van alcoholhoudende dranken zijn onderling sterk verweven. Als
regelgeving verbiedt om alcoholreclame bij jongeren te laten komen, dan beperkt dit in de praktijk
de online verkoop van alcohol aan jongeren. Om deze reden beschrijven wij de beperkingen die
regelgeving oplegt aan (online) alcoholreclame en de regelgeving omtrent leeftijdsverificatie. In alle
EU landen mag geen alcohol worden verkocht aan mensen onder een bepaalde leeftijd. Dit maakt
marketingrestricties en leeftijdsverificatie dan ook voor alle EU-landen relevant, al is dat slechts
voor vijf landen meer in detail onderzocht.
De minimumleeftijd voor aankoop van alcoholische drank is in de meeste landen 18 jaar (Figuur
6.3). Echter juist in België en Duitsland is de minimumleeftijd voor bier en wijn 16 jaar, evenals in
Luxemburg en Zwitserland. Voor Oostenrijk verschillen de minimum leeftijdseisen per type drank en
tussen deelstaten, echter voor bier en wijn geldt in alle deelstaten een leeftijdslimiet van 16 jaar en
voor gedestilleerde drank (gebrannte Alkohol), al dan niet beperkt tot minstens 0,5%, de limiet van
18 jaar.48 Voor gemixte drank (pre-mixen, cocktails) wisselen de regels per deelstaat in Oostenrijk.
Verder geldt voor Zweden de leeftijdslimiet van 18 jaar alleen voor bier, voor wijn geldt in Zweden
de limiet van 20 jaar.
Figuur 6.3

Minimum leeftijd voor kopen alcoholische drank

Bier/wijn

Sterke drank

Bron: eurocare (2016), WHO (2018).

48

Zie https://www.oesterreich.gv.at/themen/jugendliche/jugendrechte/3/Seite.1740250.html

Alcohol verkoop op afstand

69

Volgens een rapport uit 2016 wordt in de EU maar een paar procent van de alcoholreclame door
jongeren gezien.49 Volgens dit rapport proberen zowel online services als alcoholverkopers de
blootstelling van jongeren aan alcoholreclame te minimaliseren, door implementatie van
regelgeving en zelfregulering. Toch zeggen de meeste jongeren online reclame voor alcohol te
hebben gezien. Van de 90 onderzochte TV reclames had 87% ten minste een element dat
aantrekkelijk is voor jongeren, en van de 33 onderzochte internet reclames was dit 63%. Volgens
een recent WHO rapport uit juli 2020 verschuift marketing naar online platforms (waar ook alcohol
gekocht kan worden) en dient regelgeving daarop aangepast te worden.50 Deze paragraaf geeft
een overzicht van regelgeving in Nederland en omringende landen.
In Nederland kan de overheid volgens Artikel 2.1 van de Drank- en Horecawet de reclame
voor alcohol bij algemene maatregel van bestuur reguleren. Zo’n besluit is tot nu toe nog
niet genomen, al verbiedt het wetsvoorstel tot wijziging van de Drank- en Horecawet kortingen van
meer dan 25%.51 Verder verbiedt de Mediawet alcoholreclame overdag (tussen 06 uur en 21 uur)
op tv (artikel 2.94 lid 2.b) en radio (artikel 3.7 lid 2.b), alsmede opzichtige sponsoring van
programma’s door producenten en verkopers van alcohol (artikel 3.16 lid 2.a) en productplaatsing
van alcoholische drank in programma’s (artikel 19b lid 3.b).52 In Nederland reguleert de
alcoholindustrie de reclame zelf via de Reclamecode voor Alcoholhoudende drank (Alcoholcode).53
De Stichting Verantwoorde Alcoholconsumptie (STIVA) is codehouder. De code geeft onder andere
specifiek aan wat voor reclame als misleidend geldt, dat reclame niet specifiek op jongeren (jonger
dan 18 jaar oud) gericht mag zijn, en niet op plaatsen mag worden gemaakt die vooral door
jongeren worden bezocht (fysiek of online, of rond andere reclame gericht op jongeren).54 Tot slot
beheert STIVA een lijst van kanalen die als jongerenzender kunnen worden aangemerkt en kunnen
adverteerders hun reclame vooraf laten toetsen (zonder rechtsgeldigheid daaraan te ontlenen). De
reclamecodecommissie (orgaan van de Stichting Reclame Code) behandelt klachten over niet-naleving van de
Reclamecode.

De Alcoholcode werkt verder uit hoe reclame voor alcohol bij jongeren voorkomen moet worden.
Vier sociale media platforms hebben zich gecommitteerd om alcoholreclame niet bij minderjarigen
terecht te laten komen: Google (YouTube), Snapchat, Facebook (en Instagram) en Twitter.55 Op
accounts van jongeren mag het bijvoorbeeld niet mogelijk zijn om alcoholreclame te liken of retweeten, dient het linken vanuit Facebook accounts van jongeren naar merksites verhinderd te
worden. Op Twitter dient een leeftijdscontrole op volgers te worden toegepast voor nieuwe
gebruikers. Voor andere sociale media bepaalt de Alcoholcode (Handleiding Artikel 24) dat indien
jongeren niet kunnen worden uitgesloten, dan dient het platform duidelijk te vermelden dat de
inhoud niet voor jongeren is bestemd. Verder dient men in alle gevallen de educatieve slogan van
de Reclamecode (artikel 33.2) “Geen 18, geen alcohol” (evt. in combinatie met ‘Geniet, maar drink
met mate’) duidelijk te tonen, ook bij bewegend beeld. Tot slot bepaalt de Alcoholcode voor
websites:
Artikel 25 van de Reclamecode voor Alcoholhoudende drank (Alcoholcode)
Bij websites waarvan de merknaam of handelsnaam van de alcoholhoudende drank deel uitmaakt van de
domeinnaam, moet op de homepage of voorafgaand aan de eerste pagina van de website die bezocht
wordt, aan de bezoekers van de website gevraagd worden, middels een agecheck, of zij 18 jaar of ouder
49

50

51
52
53
54
55

70

Ecorys (2016), Study on the exposure of minors to alcohol advertising on TV and in online services,
https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/study-exposure-minors-alcohol-advertising-tv-and-online-services
Zie WHO (juli 2020), https://www.euro.who.int/en/health-topics/disease-prevention/alcohol-use/publications/2020/alcoholmarketing-in-the-who-european-region-update-report-on-the-evidence-and-recommended-policy-actions-july-2020Kamerstukken 35337.
Zie https://wetten.overheid.nl/BWBR0025028/2020-04-01
Zie https://stiva.nl/alcoholcode/content/, deel “Handleiding Artikel 24”
De reclamecode bevat daarnaast ook andere regels zoals over marketing op andere kwetsbare groepen zoals zwangeren.
Deze commitments beperken zich niet alleen tot Nederland.

Alcohol verkoop op afstand

zijn. De agecheck moet minimaal bestaan uit het invullen dan wel aanklikken van de geboortedatum
(dag/maand/jaar) van de bezoeker. Toegang tot de website (of subpagina indien de bezoeker daar
rechtstreeks terechtkomt) mag alleen verschaft worden wanneer door de bezoeker wordt aangegeven dat
deze op het moment van de agecheck meerderjarig is.

Over leeftijdsverificatie bepaalt de voorgenomen regelgeving (zie ook paragraaf 1.1)56:


Verantwoordelijkheid bij verkopende partij voor vaststelling van geborgde werkwijze voor
verificatie van leeftijd bij levering



Alleen levering op het adres van de geadresseerde of een distributiepunt



Het hanteren van een leeftijdsverificatiesysteem op het moment van aankoop

Het eerste punt houdt in dat de verkoper verantwoordelijk is voor vaststelling van de leeftijd, ook als
derden (pakketbezorgers) de drank leveren. Het tweede punt houdt in dat de bezorger niet bij de
buren mag afleveren. Het derde punt houdt in dat in eerste instantie mensen actief bij de aankoop
hun leeftijd moeten aangeven (bijvoorbeeld door het aanvinken van hun leeftijd of het invullen van
hun geboortedatum). Ook dient bij de aankoop gemeld te worden dat ook bij de aflevering de
leeftijd van de koper wordt vastgesteld. Bij de internetconsultatie is aangegeven dat voornoemd
leeftijdsverificatiesysteem op termijn zal worden vervangen door een leeftijdsverificatiesysteem
waarmee de verkoper of aanbieder op een betrouwbare en eenduidige wijze online de leeftijd van
de koper kan verifiëren.57 Als een dergelijk systeem voorhanden is, zal dit met een redelijke
overgangstermijn in werking treden.
Een overzicht van regulering van alcoholreclame in Europa is te vinden op de website van
EUCAM.58 Bijna alle EU-landen beperken de inhoud of het tijdstip van tv-reclame voor
alcohol. Tv-reclame voor alcohol is zelfs geheel verboden in Estland, Frankrijk, IJsland, Turkije,
Zweden en Zwitserland. Voor reclame op internet en sociale media wisselt het beleid sterker tussen
landen (Figuur 6.4). Hierbij is een onderscheid tussen enerzijds bier en wijn en anderzijds sterke
drank relevant. In elk afzonderlijk land is het beleid voor internet en sociale media meestal wel
hetzelfde, en ook hetzelfde voor bier en wijn. Uitzonderingen zijn:


Denemarken: beperking inhoud van reclame op internet, zelfregulering sociale media



Polen: beperking inhoud van reclame op bier, verbod reclame op wijn

Hoewel de meeste landen voor sterke drank hetzelfde beleid hebben als voor wijn (en bier), zijn er
drie landen die reclame voor wijn niet verbieden en voor sterke drank wel:


Finland



Kroatië



Slovenië

56

Zie https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=fcd44dec-26f6-4930-9e286e7a39003c1d&title=Voorstel%20van%20wet.pdf
Zie https://www.internetconsultatie.nl/alcoholregeling/document/5660
Zie https://eucam.info/regulations-on-alcohol-marketing/ . Voor oude regelgeving zie bijvoorbeeld STAP (2007), Zie STAP
(2007) https://ec.europa.eu/health/ph_projects/2004/action3/docs/2004_3_16_frep_a2_en.pdf

57
58

Alcohol verkoop op afstand

71

Figuur 6.4

Beperking online reclame voor alcoholische drank

Bier/wijn

Sterke drank

Bron: eurocare (2016), WHO (2018). Inhoud wil zeggen: er zijn wettelijke beperkingen over de inhoud van reclame (en er is
geen zelfregulering die verder gaat).

In België is sinds 25 april 2013 een convenant inzake reclame voor en marketing van
alcoholhoudende dranken van toepassing.59 Het convenant legt vast wat voor reclame als
misleidend geldt (artikel 3 en 6-10), maar minder concreet dan de Nederlandse code. Het
convenant verbiedt ook alcoholreclame op jongeren te richten (artikel 2.1 en 4). Het convenant
werkt dit echter niet uit voor reclame op websites of sociale media. Wel verbiedt het convenant
alcoholreclame op digitale media met een hoofdzakelijk minderjarig publiek (artikel 11.2). De
verplichte educatieve slogans beperken zich tot verstandige consumptie: “Ons vakmanschap drink
je met verstand” of “Bier met liefde gebrouwen, drink je met verstand” (artikel 11.1).
In Duitsland wordt reclame voor alcohol in verschillende Länder verboden of beperkt.60
Sinds 1976 geldt in Duitsland de zelfregulering zoals vastgelegd in de “Verhaltensregeln
des Deutschen Werberats über die kommerzielle Kommunikation für alkoholhaltige Getränke”.61
Deze schrijft in algemene termen voor dat geen overmatig drankgebruik wordt gepromoot, reclame
niet op kinderen gericht mag zijn of (ook online) op kanalen die vooral door jongeren worden
gebruikt, en niet misleidend mag zijn. Ook mag een hoog alcoholpercentage niet als reden tot koop
gepromoot worden, of een laag alcoholpercentage als een manier die overmatig gebruik voorkomt.
Er zijn diverse aanvullende zelfreguleringsakkoorden op nationaal niveau gesloten, waaronder die
voor sterke drank.62 De laatste schrijft onder andere voor dat (a) de minimum leeftijd in het
productoverzicht getoond dient te worden (als op de webpagina uitsluitend alcohol wordt verkocht)
dan wel bij elk relevant product, (b) bij de bestelling op leeftijdscontrole bij levering wordt gewezen
en (c) dat bij levering op de leeftijd in het identiteitsbewijs wordt gecontroleerd.
In Frankrijk staat de wetgeving rond alcoholreclame bekend als de loi Évin,63 al is deze
omgezet in de gezondheidswet.64 Tv-reclame voor alcohol is alleen toegestaan op
bepaalde tijdstippen (artikel 17.1). Volgens artikel 18 mag alcoholreclame alleen feitelijke informatie
59
60
61

62
63
64

72

Zie https://www.jep.be/sites/default/files/rule_reccommendation/alcoholconvenant_-_nl_-_2019.pdf
Zie https://www.spirituosen-verband.de/themen/werbung-mit-alkoholhaltigen-getraenken/
Zie
https://www.werberat.de/sites/default/files/uploads/media/verhaltensregeln_des_deutschen_werberats_ueber_die_komme
rzielle_kommunikation_fuer_alkoholhaltige_getraenke.pdf
Zie https://www.spirituosen-verband.de/fileadmin/introduction/images/Daten_Fakten/BSI-Grundsatzpapier_12-2014.pdf
Zie https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000344577
Zie
https://www.legifrance.gouv.fr/affichCode.do;jsessionid=11FFD2E04CCC1DD1E98862FD46FD36A9.tplgfr34s_3?idSectio
nTA=LEGISCTA000006171199&cidTexte=LEGITEXT000006072665&dateTexte=20121127

Alcohol verkoop op afstand

bevatten zoals volume, origine, naam, samenstelling product, naam en adres van producent en
leverancier, de wijze van productie en consumptie, de verkoopvoorwaarden, de regio van productie
en een eventueel kwaliteitscertificaat. Echter, volgens artikel L3323-2 lid 6 en 7 mag
alcoholreclame wel worden verbonden met een culturele, gastronomische of regionale traditie. Er
geldt een verbod op reclame via jongerenkanalen bij schriftelijke advertenties en online
communicatie (artikel L3323-2 lid 1 en 9). Ook mag alcohol niet mondeling worden aangeprezen bij
jongeren en mogen jongeren niet met schriftelijke informatie over alcohol worden benaderd (artikel
L3323-5). Alcoholreclame moet zijn voorzien van een gezondheidswaarschuwing (artikel L3323-4).
In Zweden is alcoholreclame op tv en op de radio verboden volgens zowel de Alcoholwet
(hoofdstuk 7, sectie 3) als de Radio- en tv-wet (hoofdstuk 7 sectie 2 en hoofdstuk 15
sectie 9).65 Voor drank met meer dan 15% geldt een totaalverbod op alcoholreclame voor gedrukte
publicaties en nieuwswebsites66 (hoofdstuk 7, sectie 4). Reclame mag niet opdringerig of
misleidend zijn, en niet gericht op jongeren (jonger dan 25 jaar) of jongeren afbeelden.
Reclame op internet is niet geregeld in de Alcoholwet, maar wel in een aanbeveling van de
verenigingen van brouwers en leveranciers67 en wordt gehandhaafd door de inspectie van alcohol
leveranciers (Alkoholleverantörernas Granskningsman). Deze aanbeveling verklaart in de eerste
plaats de bepalingen van de Alcoholwet ook van toepassing op internet en sociale media.
Aanvullend bevat de aanbeveling een verbod voor reclame via kanalen die voor meer dan 70%
door jongeren wordt gebruikt. Voor verkoop via eigen websites (artikel 5.1) geldt dat voordat de
pagina wordt geladen, duidelijk moet zijn dat de pagina alcohol aanprijst of verkoopt en de leeftijd
geverifieerd moet worden voordat de pagina getoond wordt. Beelden van producten of merken
moeten gescheiden zijn van ander beeldmateriaal.

65

66
67

Alkohollagen: https://www.riksdagen.se/sv/dokument-lagar/dokument/svensk-forfattningssamling/alkohollag20101622_sfs-2010-1622#:~:text=eller%20alkoholdrycksliknande%20preparat.,Lag%20(2019%3A345).,som%20har%20fyllt%2018%20%C3%A5r.
Radio och tv-lag: https://www.riksdagen.se/sv/dokument-lagar/dokument/svensk-forfattningssamling/radio--och-tv-lag2010696_sfs-2010-696
Nieuws websites gelden volgens de Verordening Persvrijheid als bijlage van gedrukte media
Rekommendation avseende reklam för alkoholhaltiga drycker och alkoholhaltiga lättdrycker,
http://media.alkoholgranskningsmannen.se/2011/08/Rekommendationerna.pdf

Alcohol verkoop op afstand

73

Bijlage A Aanvullende tabellen

Tabel B.6.1 Overzicht van antwoorden op Q16. Uit welk land kwam de buitenlandse website of app die u
heeft gebruikt om online alcoholische drank te kopen?
Land

Freq.

% van

Land

Freq.

% van

respondenten

respondenten

België

128

24,7%

Oostenrijk

4

0,8%

Duitsland

86

16,6%

Litouwen

3

0,6%

Italië

43

8,3%

Luxemburg

3

0,6%

Frankrijk

41

7,9%

Roemenië

3

0,6%

VK

27

5,2%

Estland

3

0,6%

Spanje

20

3,9%

Finland

3

0,6%

Kroatië

13

2,5%

Zwitserland

3

0,6%

Polen

10

1,9%

Tsjechië

2

0,6%

Noorwegen

8

1,5%

Malta

2

0,4%

Cyprus

5

1,0%

Letland

2

0,4%

Hongarije

5

1,0%

Griekenland

1

0,2%

Liechtenstein

5

1,0%

Slowakije

1

0,2%

Denemarken

5

1,0%

Slovenië

1

0,2%

Ierland

5

1,0%

Zweden

1

0,2%

Portugal

4

0,8%

Ander land

15

2,9%

Bulgarije

4

0,8%

Weet niet

62

12,0%

Nota bene: de vraag over de laatst bezochte buitenlandse website of app is ook beantwoord door degenen die voor het laatst
een Nederlandse website hadden bezocht. Om die reden overtreft het totaal van 518 ruimschoots het totaal van 88
respondenten waarvoor de laatst bezochte website een buitenlandse website betrof.

Tabel B.6.2 Herkomst van website/mobiele app van laatste alcoholische aankoop
Herkomst

Aantal respondenten

Percentage

2.232

96,2%

Nederlandse website of app
Buitenlandse website of app
Totaal

88

3,8%

2.320

100%

Tabel B.6.3: Bestedingen van Nederlandse consumenten online aan alcoholische dranken via tussen juli
2019 en juli 2020, en tussen juli 2018 en juli 2019.
Tussen juli 2019 en juli 2020

N

Max

Totaal

Gemiddelde

Std. Dev.

Bier
Wijn

1.520

€ 6.999

€ 201.717

€ 132,71

€ 331,72

1.768

€ 7.899

€ 290.018

€ 164,04

€ 412,70

Overig (niet bier of wijn)

1.667

€ 5.876

€ 177.210

€ 106,30

€ 310,68

Totaal

4.995

€ 668.945

€ 135,00

Tussen juli 2018 en juli 2019

N

Max

Totaal

Gemiddelde

Std. Dev.

Bier

1.520

€ 4.000

€ 160.421

€ 105,54

€ 248,75

Wijn

1.768

€ 4.566

€ 224.150

€ 126,78

€ 288,49

Overig (niet bier of wijn)

1.667

€ 4.545

€ 134.683

€ 80,79

€ 218,29

Totaal

4.995

€ 519.254

€ 104,79

Alcohol verkoop op afstand

75

Tabel B.4: Gekocht type alcoholproducten in de laatste twee jaar naar geslacht.
Type alcoholproduct

Man

Vrouw

Totaal

Bier

67%

65%

66%

Wijn

71%

77%

74%

Champagne, prosecco e.d.

44%

46%

45%

Whisky, jenever of gin

51%

45%

48%

Andere sterke drank zoals cognac, grappa, wodka e.d.

46%

43%

45%

Likeuren

46%

48%

47%

Overige alcoholische drank zoals cocktails, rum-cola pre-mix e.d.

40%

42%

41%

Tabel B.5: Herkomst van online verkoopkanaal bij laatste online alcoholaankoop.
Type alcoholproduct

Nederlandse aanbieder

Buitenlandse aanbieder

Bier

97,0%

3,0%

Wijn

96,1%

3,9%

Champagne, prosecco e.d.

93,7%

6,3%

Whisky, jenever of gin

95,3%

4,7%

Andere sterke drank, zoals cognac en wodka

95,0%

5,0%

Likeuren

97,2%

2,8%

Overige alcoholische drank, zoals cocktails

96,7%

3,3%

Totaal

96,2%

3,8%

Tabel B.6: Herkomst van online verkoopkanaal bij laatste online alcoholaankoop, naar leeftijdsklasse.
Leeftijdsklasse

Nederlandse webshop

Buitenlandse webshop

18-24 jaar

95,1%

4,9%

25-34 jaar

94,0%

6,0%

35-44 jaar

97,7%

2,3%

45-54 jaar

97,2%

2,8%

55-64 jaar

96,1%

3,9%

65+ jaar

96,8%

3,2%

Totaal

96,2%

3,8%

Tabel B.7: Herkomst verkoopkanaal bij online alcoholaankopen in de laatste twee jaar, naar leeftijd
Leeftijdsklasse

76

Nederlandse aanbieders

Buitenlandse aanbieders

18-24 jaar

90,5%

31,4%

25-34 jaar

93,6%

35,4%

35-44 jaar

92,4%

26,0%

45-54 jaar

89,8%

14,5%

55-64 jaar

92,4%

13,9%

65 jaar +

91,2%

8,8%

Gemiddelde

91,7%

22,3%

Alcohol verkoop op afstand

Tabel B.8: Motieven voor online alcohol aankoop, naar type verkoopkanaal.
Motief

Slijterij

Supermarkt

Webshop

Maaltijdbe-

Anders

Weet niet

Gem.

zorgdienst
Gebruiksvriendelijkheid

21,1%

27,9%

21,0%

14,3%

28,9%

14,8%

23,3%

Aankoop meerdere

15,0%

18,8%

15,9%

9,5%

20,0%

3,7%

16,4%

Goedkoper

33,3%

23,2%

42,2%

14,3%

28,9%

27,8%

31,4%

Meer keuze

20,9%

13,3%

25,4%

11,1%

15,6%

13,0%

18,9%

Betere

10,6%

7,9%

11,0%

4,8%

8,9%

5,6%

9,4%

11,7%

9,0%

9,1%

11,1%

2,2%

1,9%

9,4%

Online reviews

5,3%

3,2%

5,9%

1,6%

4,4%

1,9%

4,5%

Vanwege

16,6%

25,5%

10,9%

14,3%

15,6%

13,0%

Alleen online te krijgen

18,0%

6,9%

27,2%

12,7%

26,7%

18,5%

16,9%

Levering op eigen

35,5%

40,1%

33,8%

42,9%

35,6%

24,1%

36,5%

9,1%

4,2%

6,6%

6,3%

8,9%

7,4%

6,5%

4,7%

4,8%

5,0%

4,8%

6,7%

3,7%

4,8%

3,3%

2,3%

2,1%

3,2%

2,2%

1,9%

2,5%

Online is anoniemer

2,5%

2,2%

1,8%

6,3%

2,2%

1,9%

2,2%

Anders, namelijk …

5,2%

9,5%

9,7%

12,7%

15,6%

3,7%

8,4%

kratten of dozen

productinformatie

Fijn om eerst te
browsen

coronamaatregelen

17,9%

adres

Levering op andermans
adres

Geld terug
tevredenheidsgarantie

Vervangend product
tevredenheidsgarantie

Tabel B.9 Aandeel dat tijdens of na de online aankoop de leeftijd moest verifiëren (Q27)?
Aantal respondenten

Percentage

Ja

1.133

48,8%

Nee

1.187

51,2%

Totaal

2.320

100%

Tabel B.10 Werd de drank bezorgd of haalde iemand die op (Q21)?
Aantal respondenten
Drank werd op eigen adres bezorgd

Percentage

1.788

77,1%

Drank werd op adres van een ander bezorgd

174

7,5%

Ik haalde de drank zelf op bij de verkoper

201

8,7%

Ik haalde de drank zelf op bij een afhaalpunt

120

5,2%

Iemand anders haalde de drank op bij de verkoper

22

0,9%

Iemand anders haalde de drank op bij een afhaalpunt

15

0,6%

2.320

100%

Totaal

Alcohol verkoop op afstand

77

Tabel B.11 Levertijd van de laatste online aankoop (Q22)
Aantal respondenten

Percentage

Een dag

588

25,3%

Twee dagen

866

37,3%

Drie dagen

470

20,3%

Vier tot zeven dagen

299

12,9%

Een tot twee weken

64

2,8%

Twee tot drie weken

22

0,9%

Drie weken tot een maand

5

0,2%

Langer dan een maand

Totaal

6

0,3%

2.320

100%

Tabel B.12 Zijn bij de aankoop afleveringskosten in rekening gebracht (Q23)?
Aantal respondenten

Percentage

Ja

693

33,0%

Nee

1.232

58,8%

172

8,2%

2.097

100%

Weet niet
Totaal

Tabel B.13 Bezorgkosten (Q24)
Aantal respondenten

Percentage

< €5

392

56,6%

€5 - €10

215

31,0%

€10 - €15

39

5,6%

€15 - €20

15

2,2%

€20 <

7

1,0%

Weet niet

25

3,6%

Totaal

693

100%

Tabel B.14 Antwoorden op de vraag Q1. Heb je in de afgelopen twee jaar weleens een website of app
bezocht waarop alcoholhoudende drank wordt verkocht.

Niet bezocht

Aantal respondenten

Percentage

154

73%

Bezocht

57

27%

Totaal

211

100%

Tabel B.15 Herkomst van online alcoholverkooppunten bezocht door jongeren (16-17 jaar) (Q4)
Aantal respondenten

78

Percentage

Alleen Nederlands

48

84%

Beide

5

9%

Weet niet

4

7%

Totaal

57

100%

Alcohol verkoop op afstand

Bijlage B Berekeningen BTW en accijns

Bier
Tabel 6.2 toont een uitwerking van de online verkoopprijs van een blikje bier Jupiler bij Albert Heijn.
Het referentieproduct heeft een alcoholpercentage van 5,2%, een plato van 11,6°P68 en een inhoud
van 33cl.69 De gereduceerde tarieven voor bier met minder dan 2,8% alcohol of voor kleine
brouwerijen zijn hier dus niet van toepassing. De belasting bedragen zijn uitgewerkt met de
percentages voor de categorie “Beer” in het EU overzicht BTW en accijns tarieven.
Een complicatie in de berekening van accijns voor bier, is dat deze verschillend wordt vastgesteld
in de vergelijkingslanden. Frankrijk en het VK doen dit op basis van het alcoholpercentage per
hectoliter, terwijl België, Duitsland en Nederland het vaststellen op basis van de hoeveelheid plato
– een maat voor percentage van extracten in het gewicht van een vloeistof. Hierbij is het in België
en Duitsland afhankelijk van de exacte hoeveelheid plato, terwijl er in Nederland wordt gewerkt met
vier accijns-categorieën voor de hoeveelheid plato: Cat. S; <7°P, Cat I; 7-11°P, Cat II; 11-15°P en
Cat III; >15°P, waarbij de hoogte accijns meestijgt met elke categorie. Reden voor het gebruik van
de categorieën is dat het in Nederland niet is toegestaan om het stamwortgehalte (plato) op de fles
te vermelden.
Tabel 6.2 Uitwerking bier voor een blikje Jupiler bij Albert Heijn op 17/07/2020
Product
Accijns per plato / hl bier
Accijns per % alcohol / hl bier

NL

BE

DE

FR

UK

€ 37,96 *

€ 2,00

€ 0,79

-

-

-

-

-

€ 7,61

€ 21,45**

€ 37,96 *

€ 23,25

€ 9,13

€ 39,57

€ 21,45**

21

21

19

20

20

Kale prijs

€ 0,70

€ 0,70

€ 0,70

€ 0,70

€ 0,70

Accijns (33cl)

€ 0,13

€ 0,08

€ 0,03

€ 0,13

€ 0,07

Accijns als % kale prijs

17,9%

10,9%

4,3%

18,8%

10,2%

-

€ 0,03***

-

-

-

BTW bedrag

€ 0,17

€ 0,17

€ 0,14

€ 0,17

€ 0,15

Verkoopprijs

€ 1,00

€ 0,98

€ 0,87

€ 1,00

€ 0,93

Accijns per hl Jupiler
BTW %

Overige belastingen

* Accijns op plato heeft in Nederland vier categorieën: € 8,83 per hl (Cat. S; <7°P), € 28,49 per hl (Cat I; 7-11°P), € 37,96 per hl
(Cat II; 11-15°P) en € 47,48 per hl (Cat III; >15°P).
** Het Verenigd Koninkrijk kent twee tarieven: € 21,449 per hl (voor dranken met een alcoholpercentage tussen de 2,8 en 7,5%)
en € 27,8455 per hl (voor dranken met een alcoholpercentage boven de 7,5%).
*** België kent een drankverpakkingsheffing van € 9,86 per hectoliter voor niet-herbruikbare verpakkingen.

Op basis van het terugrekenen van de verkoopprijs in Nederland (€1,00) naar de kale verkoopprijs,
door aftrekken van accijnzen, BTW en andere belastingen, ontstaat een prijs zonder belasting en
accijns die voor elk land gelijk is – in dit geval € 0,70. Van de drie landen die accijns over plato
berekenen, is Nederland met haar gelaagde systeem het duurst met een accijns van € 0,13 per
blikje. Dit is gelijk aan het accijnsniveau dat in Frankrijk over het alcoholpercentage moet worden
betaald. In Duitsland is de accijns het laagst, maar € 0,03. In af te dragen BTW ontlopen de landen
elkaar maar weinig, al ligt de afdracht in Duitsland ook iets lager (€ 0,14 om € 0,15-€ 0,17). In
België moeten aanbieders daarnaast ongeveer € 0,03 afdragen aan drankverpakkingsheffing.

68

69

Een complicerende factor is dat het in Nederland niet is toegestaan om het stamwortgehalte (plato) op de fles te
vermelden. In plaats daarvan wordt in Nederland een categorie-indeling gebruikt. De plato waarde is derhalve bepaald op
basis van de volgende website: http://www.brusselsbeerchallenge.com/beers/jupiler/.
https://www.ah.nl/producten/product/wi227193/jupiler-pils

Alcohol verkoop op afstand

79

In procenten van de kale verkoopprijs bedraagt de accijns 4% in Duitsland, 10-11% in België en het
VK en 17-18% in Nederland en Frankrijk.

Al met al is de belastingafdracht voor het blikje bier in Duitsland aanmerkelijk lager dan in de
andere vier landen. Nederland heeft de hoogste prijs, omdat het zowel de hoogste afdracht aan
BTW als aan accijns heft, maar de verschillen met België en Frankrijk zijn miniem.
Wijn
Wijn valt in productgroep 22042. Tabel 6.3 toont een uitwerking van de online verkoopprijs van een
fles wijn Lindeman’s Bin 65 Chardonnay bij Albert Heijn.70 Het referentieproduct heeft een
alcoholpercentage van 13,5% en een inhoud van 75cl. De gereduceerde tarieven voor wijn met
minder dan 8,5% alcohol zijn dus niet van toepassing. De belastingbedragen zijn uitgewerkt op
basis van de categorie “Wine: still wine” in het EU overzicht BTW en accijns tarieven.
Tabel 6.3 Uitwerking wijn voor een fles Lindeman’s Bin 65 Chardonnay op 17/07/2020
Product

NL

BE

DE

FR

UK

€ 88,30*

€ 74,91

€ 0,00

€ 3,88

€ 334,52**

21

21

19

20

20

Kale prijs

€ 5,11

€ 5,11

€ 5,11

€ 5,11

€ 5,11

Accijns (75cl)

€ 0,66

€ 0,56

€ 0,00

€ 0,03

€ 2,51

Accijns als % kale prijs

12,9%

11,0%

0,0%

0,6%

49,1%

Accijns per hl wijn
BTW %

Overige belastingen

-

€ 0,07***

-

-

-

BTW bedrag

€ 1,21

€ 1,21

€ 0,97

€ 1,03

€ 1,52

Verkoopprijs

€ 6,99

€ 6,96

€ 6,09

€ 6,17

€ 9,15

* Alleen vanaf boven de 8,5%
** Tussen de 5.5 en 15% alcoholpercentage
*** België kent een drankverpakkingsheffing van € 9,86 per hectoliter voor niet-herbruikbare verpakkingen.

Op basis van het terugrekenen van de verkoopprijs in Nederland (€6,99) naar de kale verkoopprijs,
door aftrekken van accijnzen, BTW en andere belastingen, ontstaat een prijs zonder belasting en
accijns die voor elk land gelijk is – in dit geval € 5,11. De relatief hoge accijns die in het VK wordt
gerekend over wijnen is goed voor een accijnsverschil van € 1,85 tot wel € 2,51 per fles met de
andere vergelijkingslanden. Nederland en België volgen op gepaste afstand met accijnzen van
respectievelijk € 0,66 en € 0,56, terwijl Frankrijk een zeer beperkte accijnsafdracht van € 0,03 per
fles heeft en Duitsland zelfs geen accijns over wijn kent. Door de hogere accijns is ook het BTW
bedrag in het VK relatief hoog.

70

80

https://www.ah.nl/producten/product/wi49910/lindeman-s-bin-65-chardonnay

Alcohol verkoop op afstand

Onderaan de streep is de belastingafdracht voor een fles wijn in het Verenigd Koninkrijk
aanmerkelijk hoger dan in de andere vier landen. Dit verschil wordt vooral veroorzaakt door de
relatief hoge accijns die in het koninkrijk worden gerekend over wijnen. De minimale accijnzen in
Frankrijk en het ontbreken van accijnsheffing over wijn in Duitsland resulteert erin dat de prijzen
inclusief belasting in deze landen het laagst zijn.
Mousserende wijnen
Mousserende wijn valt in productgroep 22041. Tabel 6.4 toont een uitwerking van de online
verkoopprijs van een fles champagne Pannier Brut bij Albert Heijn.71 Het referentieproduct heeft
een alcoholpercentage van 12% en een inhoud van 75cl. De gereduceerde tarieven voor
mousserende wijn met minder dan 8,5% alcohol zijn dus niet van toepassing. De
belastingbedragen zijn uitgewerkt op basis van de categorie “Wine: sparkling wine” in het EU
overzicht BTW en accijns tarieven.
Tabel 6.4 Uitwerking Pannier Champagne Brut op 17/07/2020
Product

NL

BE

DE

FR

UK

€ 88,30*

€ 256,32

€ 136,00

€ 9,59

€ 428,48**

21

21

19

20

20

Kale prijs

€ 15,86

€ 15,86

€ 15,86

€ 15,86

€ 15,86

Accijns (75cl)

€ 0,66

€ 1,92

€ 1,02

€ 0,07

€ 3,21

Accijns als % kale prijs

4,2%

12,1%

6,4%

0,5%

20,3%

Accijns per hl mousserende wijn
BTW %

Overige belastingen

-

€ 0,07 ***

-

-

-

BTW bedrag

€ 3,47

€ 3,75

€ 3,21

€ 3,19

€ 3,81

Verkoopprijs

€ 19,99

€ 21,60

€ 20,09

€ 19,12

€ 22,89

* Alleen vanaf boven de 8,5%
** Tussen de 8.5 en 15% alcoholpercentage
*** België kent een drankverpakkingsheffing van € 9,86 per hectoliter voor niet-herbruikbare verpakkingen.

Op basis van het terugrekenen van de verkoopprijs in Nederland (€19,99) naar de kale
verkoopprijs, door aftrekken van accijnzen, BTW en andere belastingen, ontstaat een prijs zonder
belasting en accijns die voor elk land gelijk is – in dit geval € 15,86.
De relatief hoge accijns die in het VK wordt gerekend over mousserende wijnen is goed voor een
accijnsverschil van € 1,29 tot wel € 3,14 per fles met de andere vergelijkingslanden. Duitsland en
België volgen op enige afstand met accijnzen van € 1,02 en € 1,92 respectievelijk, terwijl Nederland
hetzelfde accijnstarief hanteert als voor gewone wijn (€ 0,66). Tot slot kent Frankrijk ook voor
mousserende wijn een zeer beperkte accijnsafdracht van € 0,07 per fles. Door de hogere accijns is
ook het BTW bedrag in het VK relatief hoog. Vanwege het hogere BTW percentage komt de
afdracht in Nederland uiteindelijk iets hoger uit dan in Duitsland. Wat opvalt met betrekking tot de
71

https://www.ah.nl/producten/product/wi374430/pannier-champagne-brut

Alcohol verkoop op afstand

81

verpakkingsbelasting is dat omdat deze enkel gekoppeld is aan de inhoud van het product in liters,
de procentuele invloed van de heffing lager is op een fles champagne dan op een fles wijn van
dezelfde omvang.

Over het geheel genomen is ook de belastingafdracht voor een fles champagne in het Verenigd
Koninkrijk aanmerkelijk hoger dan in de andere vier landen. Dit verschil wordt veroorzaakt door de
relatief hoge accijns die in het koninkrijk worden gerekend over mousserende wijnen. Vanwege de
doorrekening van de hogere accijnskosten in de BTW, ligt ook het af te dragen BTW bedrag relatief
hoog in het VK. De minimale accijnzen in Frankrijk resulteren erin dat de prijzen inclusief belasting
in dit land het laagst zijn. Duitsland en België hanteren ten opzichte van normale wijn hogere
accijnstarieven voor mousserende wijnen en stijgen beide in afdrachtskosten in vergelijking met
Nederland.
Andere mousserende alcoholische dranken, zoals cider
Cider is onderdeel van productgroep 22060. Tabel 6.5 toont een uitwerking van de online
verkoopprijs van een blikje cider Apple Bandit Juicy Apple bij Albert Heijn.72 Het referentieproduct
heeft een alcoholpercentage van 5% en een inhoud van 33cl. Hier zijn dus de gereduceerde
tarieven voor drank met minder dan 8,5% alcohol van toepassing. De belasting bedragen zijn
uitgewerkt op basis van de categorie “Fermented beverages other than wine and beer” in het EU
overzicht BTW en accijns tarieven.
Tabel 6.5 Uitwerking blikje Apple Bandit Juicy Apple Cider op 17/07/2020
Product
Lage accijns tarief per hl cider
BTW %
Kale prijs

NL

BE

DE

FR

UK

€ 44,24*

€ 23,92*

€ 51,00*

€ 1,36

€ 45,39*

21

21

19

20

20

€ 0,75

€ 0,75

€ 0,75

€ 0,75

€ 0,75

Accijns (33cl)

€ 0,15

€ 0,08

€ 0,17

€ 0,004

€ 0,15

Accijns als % kale prijs

19,3%

10,5%

22,3%

0,6%

19,8%

Overige belastingen

-

€ 0,03**

-

-

-

BTW bedrag

€ 0,19

€ 0,18

€ 0,18

€ 0,15

€ 0,18

Verkoopprijs

€ 1,09

€ 1,05

€ 1,10

€ 0,91

€ 1,09

* Deze landen hebben gereduceerde accijnstarieven voor andere mousserende dranken met een alcoholpercentage van 5%.
** België kent een drankverpakkingsheffing van € 9,86 per hectoliter voor niet-herbruikbare verpakkingen.

Op basis van het terugrekenen van de verkoopprijs in Nederland (€1,09) naar de kale verkoopprijs,
door aftrekken van accijnzen, BTW en andere belastingen, ontstaat een prijs zonder belasting en
accijns die voor elk land gelijk is – in dit geval € 0,75. Met uitzondering van het tarief in Frankrijk,
houden de vergelijkingslanden een relatief gelijke tred in de hoogte van zowel de accijnzen (€ 0,08
72

82

https://www.ah.nl/producten/product/wi48334/bacardi-rum-en-cola

Alcohol verkoop op afstand

- € 0,17) als de BTW (€ 0,15 - € 0,19). Het Belgisch accijnsniveau ligt weliswaar iets onder dat van
Nederland, Duitsland en het VK, maar dit verschil wordt deels gecompenseerd door de
verpakkingsbelasting.

Al met al zijn de afdrachtsverschillen in deze categorie relatief beperkt: met uitzondering van
Frankrijk is de som van accijnsafdracht, btw en overige belastingen in alle vergelijkingslanden
relatief gelijk. Dit resulteert in om en nabij dezelfde belastingafdrachten in Nederland, België,
Duitsland en het VK voor een blikje cider van dezelfde kale prijs. Frankrijk vormt met een accijns
per blikje van omgerekend € 0,004 de uitzondering en heeft als gevolg hiervan een afdracht die €
0,14 tot € 0,19 per blikje lager ligt.
Whisky
Whisky vormt productgroep 22083 en valt onder de categorie ethyl alcohol. Tabel 6.6 toont een
uitwerking van de online verkoopprijs van een fles whisky The Famous Grouse bij Gall & Gall.73 Het
referentieproduct heeft een alcoholpercentage van 40% en een inhoud van 100cl. Hierop zijn dus
geen gereduceerde tarieven voor laag-alcoholische gedestilleerde drank of kleine brouwerijen van
toepassing. De belastingbedragen zijn uitgewerkt op basis van de categorie “Ethyl alcohol” in het
EU overzicht BTW en accijns tarieven. Het accijnstarief in de categorie ethyl alcohol is gebaseerd
op pure alcohol (100%). Bij 40% alcohol moet de accijns per hectoliter dus met 0,4 worden
vermenigvuldigd.74
Tabel 6.6 Uitwerking fles The Famous Grouse Whisky op 17/07/2020
Product

NL

BE

DE

FR

UK

€ 1.686,00

€ 2.992,79

€ 1.303,00

€ 1.786,59

€ 3.230,85

21

21

19

20

20

€ 13,50

€ 13,50

€ 13,50

€ 13,50

€ 13,50

Accijns (100cl)

€ 6,74

€ 11,97

€ 5,21

€ 7,15

€ 12,92

Accijns als % kale prijs

50,0%

88,7%

38,6%

53,0%

95,8%

Accijns per hl, 100% alcohol
BTW %
Kale prijs

Overige belastingen

-

€ 0,10*

-

€ 2,29**

-

BTW bedrag

€ 4,25

€ 5,37

€ 3,55

€ 4,59

€ 5,28

Verkoopprijs

€ 24,49

€ 30,93

€ 22,26

€ 27,52

€ 31,70

* België kent een drankverpakkingsheffing van € 9,86 per hectoliter voor niet-herbruikbare verpakkingen
** Frankrijk kent een sociale zekerheidsbijdrage voor drank met > 18% alcohol van 573,64 euro per hectoliter pure alcohol.

Op basis van het terugrekenen van de verkoopprijs in Nederland (€24,49) naar de kale
verkoopprijs, door aftrekken van accijnzen, BTW en andere belastingen, ontstaat een prijs zonder
belasting en accijns die voor elk land gelijk is – in dit geval € 13,50.

73
74

https://www.gall.nl/the-famous-grouse-geen-100cl-693847.html
Zie ook https://download.belastingdienst.nl/douane/docs/tarievenlijst-accijns-acc0552z82fd.pdf

Alcohol verkoop op afstand

83

De hoogte van accijnstarieven in de vergelijkingslanden zijn grofweg in twee groepen op te delen.
Nederland, Duitsland en Frankrijk hebben een relatief lager tarief (€ 5,21 - € 7,15), terwijl België en
het VK een relatief hoog tarief hanteren (€ 11,97 - € 12,92). In Frankrijk wordt dit relatief lagere
tarief nog wel aangevuld met de sociale zekerheidsbijdrage, die hier € 2,29 per fles bedraagt. De
hogere accijnstarieven en de sociale zekerheidsbijdrage vertalen zich ook in een hogere BTW in de
verkoopprijs. Hierdoor ontstaan drie globale afdrachtsniveaus voor deze whisky: een laag niveau
(Nederland en Duitsland), een midden niveau (Frankrijk) en een hoog niveau (België en het VK).

Likeuren
Likeuren vormen productgroep 22087 en vallen in de categorie ethyl alcohol. Tabel 6.7 toont een
uitwerking van de online verkoopprijs van een fles likeur Berentzen Apfelkorn bij Gall & Gall. Dit
product heeft een alcoholpercentage van 18% en een inhoud van 70cl.75 Likeuren vallen onder
productcode 22087 (ethylalcohol). Hierop zijn dus geen gereduceerde tarieven voor laagalcoholische gedestilleerde drank of kleine brouwerijen van toepassing. De belastingbedragen zijn
uitgewerkt op basis van de categorie “Ethyl alcohol” in het EU overzicht BTW en accijns tarieven.
Tabel 6.7 Uitwerking likeuren voor een fles Berentzen Apfelkorn op 17/07/2020
Product

NL

BE

DE

FR

UK

€ 1.686,00

€ 2.992,79

€ 1.303,00

€ 1.786,59

€ 3.230,85

21

21

19

20

20

Kale prijs

€ 6,13

€ 6,13

€ 6,13

€ 6,13

€ 6,13

Accijns (70cl)

€ 2,12

€ 3,77

€ 1,64

€ 2,25

€ 4,07

Accijns als % kale prijs

34,6%

61,5%

26,8%

36,7%

66,4%

Accijns per hl, 100% alcohol
BTW %

Overige belastingen

-

€ 0,07*

-

-

-

BTW bedrag

€ 1,73

€ 2,09

€ 1,48

€ 1,68

€ 2,04

Verkoopprijs

€ 9,99

€ 12,07

€ 9,25

€ 10,06

€ 12,24

* België kent een drankverpakkingsheffing van € 9,86 per hectoliter voor niet-herbruikbare verpakkingen.
** Frankrijk kent een sociale zekerheidsbijdrage voor drank met > 18% alcohol van 573,64 euro per hectoliter pure alcohol.
Deze is niet meegenomen. Zou die wel worden meegenomen, dan bedraagt deze € 0,72 en stijgt de verkoopprijs naar € 10,93.

Op basis van het terugrekenen van de verkoopprijs in Nederland (€9,99) naar de kale verkoopprijs,
door aftrekken van accijnzen, BTW en andere belastingen, ontstaat een prijs zonder belasting en
accijns die voor elk land gelijk is – in dit geval € 6,13.
De accijns- en BTW tarieven voor deze likeur zijn relatief beperkt. Nederland, Duitsland en Frankrijk
hebben een accijnstarief tussen de € 1,64 en € 2,25 per fles, terwijl België en het VK de uitschieters
vormen met accijnstarieven van € 3,77 en € 4,07 per fles respectievelijk. Vanwege het iets lagere
75

84

https://www.gall.nl/berentzen-apfelkorn-geen-70cl-791954.html

Alcohol verkoop op afstand

BTW percentage in Duitsland, ligt de afdracht daar relatief lager met € 1,48, voor de andere landen
ligt dit tussen de € 1,68 en € 2,09. Als gevolg hiervan zijn ook de totale afdrachtsverschillen erg
beperkt: door de relatief hogere accijnsafdrachten in België en het VK ligt het totaal daar iets hoger
dan in de overige drie vergelijkingslanden.

Overige sterke dranken, zoals cognac, grappa, wodka, e.d.
Cognac en grappa vormen productgroep 22082 en vallen in de categorie ethyl alcohol. Tabel 6.8
toont een uitwerking van de online verkoopprijs van een fles cognac Rémy Martin X.O. cognac bij
Gall & Gall. Dit product heeft een alcoholpercentage van 40% en een inhoud van 70cl.76 Hierop zijn
dus geen gereduceerde tarieven voor laag-alcoholische gedestilleerde drank of kleine brouwerijen
van toepassing. De belastingbedragen zijn uitgewerkt op basis van de categorie “Ethyl alcohol” in
het EU overzicht BTW en accijns tarieven.
Tabel 6.8 Uitwerking cognac voor een fles Rémy Martin X.O. op 17/07/2020
Product
Accijns per hl, 100% alcohol
BTW %

NL

BE

DE

FR

UK

€ 1.686,00

€ 2.992,79

€ 1.303,00

€ 1.786,59

€ 3.230,85

21

21

19

20

20

€ 106,02

€ 106,02

€ 106,02

€ 106,02

€ 106,02

Accijns (70cl)

€ 4,72

€ 8,38

€ 3,65

€ 5,00

€ 9,05

Accijns als % kale prijs

4,5%

7,9%

3,4%

4,7%

8,5%

-

€ 0,07*

-

€ 1,61**

-

BTW bedrag

€ 23,26

€ 24,04

€ 20,84

€ 22,53

€ 23,01

Verkoopprijs

€ 134,00

€ 138,51

€ 130,51

€ 135,16

€ 138,08

Kale prijs

Overige belastingen

* België kent een drankverpakkingsheffing van € 9,86 per hectoliter voor niet-herbruikbare verpakkingen
** Frankrijk kent een sociale zekerheidsbijdrage voor drank met > 18% alcohol van 573,64 euro per hectoliter pure alcohol.

Op basis van het terugrekenen van de verkoopprijs in Nederland (€134,00) naar de kale
verkoopprijs, door aftrekken van accijnzen, BTW en andere belastingen, ontstaat een prijs zonder
belasting en accijns die voor elk land gelijk is – in dit geval € 106,02.
Hoewel de relatieve verschillen in accijnstarieven beperkt zijn, kunnen aan dit voorbeeld in absolute
termen dezelfde conclusies worden verbonden als aan de vergelijking van de fles whisky. Ook hier
zijn de hoogtes van de accijnstarieven in de vergelijkingslanden grofweg in twee groepen op te
delen. Nederland, Duitsland en Frankrijk hebben een relatief lager tarief (€ 4,72 - € 5,00), terwijl
België en het VK een relatief hoog tarief hanteren (€ 8,38 - € 9,05). In Frankrijk wordt dit relatief
lagere tarief nog wel aangevuld met de sociale zekerheidsbijdrage, die hier € 1,61 per fles
76

https://www.gall.nl/remy-martin-xo-geen-70cl-740551.html

Alcohol verkoop op afstand

85

bedraagt. De hogere accijnstarieven en de sociale zekerheidsbijdrage vertalen zich echter
nauwelijks nog in een hogere BTW op de verkoopprijs, doordat ze niet meebewegen met de hoogte
van de kale productprijs. Hierdoor ontstaat een globaal prijsniveau dat in relatieve termen vrijwel
gelijk is, maar in absolute termen nog altijd drie afdrachtsniveaus kent: een laag niveau (Duitsland),
een midden niveau (Frankrijk en Nederland) en een hoog niveau (België en het VK).

86

Alcohol verkoop op afstand

Bijlage C Enkele overige regelgeving alcohol
Restricties tijdstip van alcoholverkoop
In veel landen is er geen specifieke regelgeving over het tijdstip waarop online alcohol gekocht mag
worden, waar dat voor verkoop in winkels wel het geval is. Hierdoor kan een markt ontstaan om
bijvoorbeeld op zondagen of in de avond online alcohol te bestellen en laten bezorgen.
In de meeste landen geldt overigens geen algemene beperking van uren of dagen om alcohol te
verkopen om mee te nemen (d.w.z. buiten horeca gelegenheden, Figuur C1). Wel kan in meerdere
landen lokaal de verkoop van alcohol rondom bijvoorbeeld voetbalwedstrijden verboden worden. In
Spanje is de verkoop van alcohol op bepaalde tijdstippen niet landelijk verboden, maar wel in een
aantal regio’s.77
Figuur C.1

Algemene beperking uren of dagen verkoop alcohol om mee te nemen

Bron: eurocare (2016), WHO (2018).

Wel geldt in veel landen een algemene restrictie op de detailhandel om niet in de nachtelijke uren
te verkopen (Tabel C1). Zo geldt bijvoorbeeld in België en Slovenië dat winkels tussen 21 en 06 uur
de volgende dag gesloten moeten zijn. In Cyprus gelden de genoemde sluitingstijden alleen in
toeristische gebieden, echter heel Cyprus is een toeristisch gebied verklaard. In Finland mag op
zon- en feestdagen alcohol onder 5,5% verkocht worden; de Staatsmonopolie (die alcohol vanaf
5,5% mag verkopen) is op zon- en feestdagen gesloten.
In een aantal landen geldt een zondagse rust maar zijn levensmiddelenwinkels uitgezonderd:
77

In Barcelona: algemeen verbod verkoop in winkels 22-07 uur: https://www.boe.es/buscar/pdf/2014/BOE-A-2014-3000consolidado.pdf. In andere regio’s geen algemeen verbod: https://perezlegalgroup.com/business-hours-in-spain/
Specifiek voor alcohol: verschilt regionaal, zie overzicht (2016):
https://pnsd.sanidad.gob.es/pnsd/planAccion/plan/productos/pdf/Accion_6___Estudio_comparativo_Normativa_Alcohol15
1030_.pdf. Madrid: verbod verkoop alcohol 22-08 uur, Catalonië 23-08 uur, Valencia 22-07 uur. Castilla-La Mancha
(2020): verbod alcohol verkoop 22-08 uur, https://www.abc.es/espana/castilla-la-mancha/toledo/abci-castilla-la-manchaprohibe-venta-bebidas-alcoholicas-partir-22-horas-202008221321_noticia.html

Alcohol verkoop op afstand

87



Duitsland: winkels die (ook) gebakken producten en zuivelproducten verkopen



Frankrijk: voedselwinkels



Griekenland en Spanje: gemakswinkels



Nederland: de meeste gemeenten staan opening op zondag toe



Oostenrijk: uitzondering voor toeristische gebieden

Tabel C.1

Uren en dagen waarop geen alcohol respectievelijk levensmiddelen algemeen
verkocht mag worden om mee te nemen
Uren

Dagen

Land

Alcohol

Algemeen

Alcohol

Algemeen

België

---

21-06 uur

---

08-12 uur op de
sluitingsdag
(meestal zondag)

Bulgarije

---

---

Verkiezingsdagen

---

Cyprus

00-05 uur

23-05 uur

---

---

Denemarken

---

---

---

3 Feestdagen

Duitsland

---

---

---

---

Estland

22-10 uur

---

---

---

Finland

21-09 uur (18-00 uur op

---

--- (maar

---

zaterdag)

staatsmonopolie is
gesloten op zon- en
feestdagen)

Frankrijk

18-08 uur (benzinestations)

---

---

Zondag 13-00 uur

Griekenland

---

21-05 uur

---

---

(za 20-05
uur)
Hongarije

---

---

---

---

Ierland

20-10.30 (zo 20-12.30)

---

Kerst, Goede Vrijdag

---

IJsland

18-11 uur (vr 19-11)

---

Zondag

---

22-06 (benzinestations, 00-

---

---

---

Italië

06 overig langs
autowegen)
Kroatië

---

---

---

---

Letland

22-08 uur

---

---

---

Litouwen

22-08 uur

---

---

---

Luxemburg

---

20-06 uur

---

Zo 13-06 uur

Malta

21-xx uur

19-04 uur

---

Zo (gebruikelijke
sluitingsdag)

Nederland

---

---

---

Zondag maar de
meeste
gemeenten staan
verkoop toe

Noorwegen

20-xx uur (za 18-xx)

---

Zondag

Zo behalve
winkels < 100m2

Oostenrijk

88

---

Alcohol verkoop op afstand

21-06 uur

---

Zondag behalve

(zaterdag

in toeristische

18-00 uur)

gebieden

Uren

Dagen

Land

Alcohol

Algemeen

Alcohol

Algemeen

Polen

---

---

---

Zondag met
uitzondering van
zelfstandigen

Portugal

00-08 uur

Varieert

---

Varieert

Roemenië

---

---

---

---

Slovenië

21-06 uur

Slowakije

---

---

---

---

Spanje

Varieert a)

--- a)

---

---

Tsjechië

---

---

---

Feestdagen

UK-England

---

---

---

---, zondag voor

---

winkels > 280m2

Wales

UK-Noord

23-11.30 (zo 22-12.30)

---

---

---, zondag voor
winkels > 280m2

Ierland

UK-

22-10 uur

---

---

---

--- maar staatsmonopolie

---

--- maar

---

Schotland

Zweden

gesloten van 18-10 uur (za

staatsmonopolie

13-00 uur); openingstijden

gesloten op zondag

wisselen per winkel
a)

Spanje: verschilt per autonome regio. Geen restricties op winkeltijden in het algemeen, behalve in Barcelona (met
uitzondering van toeristische winkels). Specifiek voor alcohol geen restricties op verkooptijden in 12 autonome
regio’s in een overzicht van 2016, in grote regio’s als Madrid, Catalonië en Valencia wel.
Bron: eurocare (2016), WHO (2018), http://4liberty.eu/retail-opening-hours-in-europe-regulation-that-fails/, desk research Spanje

Overig prijsbeleid
De hoogte van de accijns is impliciet een vorm van prijsbeleid, en is reeds besproken in paragraaf
6.3 en Bijlage B. Andere vormen van prijsbeleid zijn minimumprijsbeleid en een regulering van
prijsstunts en worden besproken in deze paragraaf.
Minimum prijsbeleid
Binnen de EU is het vanuit gezondheidsoogpunt toegestaan om minimumprijzen voor alcohol te
stellen, mits beperking van alcoholconsumptie niet via minder restrictieve maatregelen te bereiken
is, zoals bijvoorbeeld via accijns.78 In diverse landen is een zogenaamde minimum unit prijs (MUP)
ingevoerd om te bereiken dat overmatige, zware en problematische drinkers minder gaan drinken.
Een MUP is een minimum prijs per eenheid alcohol. Zo geldt bijvoorbeeld in Schotland vanaf 1 mei
2018 een minimum unit price van 50p (ongeveer 70 eurocent) per eenheid alcohol van 8 gram. Die
eenheid alcohol wordt voor sterke drank bij een lager volume bereikt dan voor zwak alcoholische
drank. Volgens de twee beschikbare studies (in Schotland en Canada) blijkt dat zware drinkers na
invoering van de MUP inderdaad minder zijn gaan drinken.79 De MUP bereikte vooral dat zware
drinkers minder grote hoeveelheden zwak alcoholische drank consumeren. Specifiek leidde de
MUP tot enkele procenten lagere alcoholconsumptie, met name van cider maar ook van bier en
wijn.

78

79

Court of Justice of the European Union (2015), ‘The Scottish legislation introducing a minimum price per unit of alcohol is
contrary to EU law if less restrictive tax measures can be introduced, Press Release No 155/15’,
http://curia.europa.eu/jcms/upload/docs/application/pdf/2015-12/cp150155en.pdf
De Wit, G.a. et al. (2020), RIVM-rapport 2020-0063, Minimum unit pricing voor alcohol – Verkenning van effectiviteit,
implementatieaspecten en scenario’s voor prijsbeleid in Nederland, https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/20200063.pdf

Alcohol verkoop op afstand

89

Wales heeft per 1 maart 2020 een vergelijkbare minimum eenheidsprijs geïntroduceerd. Andere
landen die volgens het RIVM rapport met enige vorm van minimum prijzen voor alcohol werken zijn
Canada, Australië, Kirgizië, Moldavië, Oekraïne, Oezbekistan, Rusland, enkele staten in de
Verenigde Staten en Wit-Rusland.
Regulering van prijsstunts
In Nederland zijn prijsstunts op dit moment nog niet gereguleerd bij wet, maar wel via
zelfregulering. Volgens de Reclamecode voor Alcoholhoudende drank (Alcoholcode)80
van Stichting Verantwoorde Alcoholconsumptie (STIVA) is, behoudens bij proeverijen in slijterijen of
sampling tijdens horecapromoties, een korting van 50% van de normale verkoopprijs of meer niet
toegestaan, evenals het gratis verstrekken van drank. Er is wel wetgeving omtrent prijsstunts van
alcoholische drank in voorbereiding (een maximale korting van 25% op alcohol voor gebruik elders
dan ter plaatse)81.
In de direct omringende landen zijn prijsstunts voor alcoholische dranken gebonden aan
regelgeving (Figuur ). Prijsstunts zijn behalve in Nederland vooral in Zuid- en Oost-Europa
wettelijk toegestaan (en in IJsland, echter in IJsland gelden hoge accijnzen op alcohol). In Finland
geldt dat het staatsmonopolie niet onder de kostprijs mag verkopen en daarmee geldt de facto een
verbod op verkopen onder de kostprijs voor wijn en sterke drank, maar niet voor bier. Voor sterke
drank gelden in alle EU landen dezelfde regels voor prijsstunts als voor wijn, behalve in Kroatië
waarin verkopen onder de kostprijs voor sterke drank wettelijk verboden zijn, terwijl dat voor bier en
wijn onder zelfregulering valt.
Figuur C2

Beperking verkoop onder kostprijs voor alcoholische drank

Bier/wijn

Sterke drank

Bron: WHO (2018), desk research Ecorys NL, BE, DE, FR, SE.

In België is het in het algemeen verboden om onder de kostprijs te verkopen82, er is geen
specifieke wetgeving gevonden rondom prijsstunts van alcoholische drank.

80
81

82

90

Zie https://stiva.nl/alcoholcode/content/
Zie https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=fcd44dec-26f6-4930-9e286e7a39003c1d&title=Voorstel%20van%20wet.pdf
Wetboek van economisch recht (WER) boek VI “Marktpraktijken en Consumentenbescherming”, art. 116,
http://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/loi_a1.pl?language=nl&la=N&cn=2013022819&table_name=wet&&caller=list&N&fr
omtab=wet&tri=dd+AS+RANK&rech=1&numero=1&sql=(text+contains+(%27%27))#Art.VI.116

Alcohol verkoop op afstand

Het verbod op verkoop onder de kostprijs geldt in Duitsland volgens artikel 20.3(2) van de
wet tegen concurrentiebeperkingen in het algemeen voor bedrijven met marktmacht.83
In Frankrijk regelt de gezondheidswet dat indien een verkoper alcoholische drank met een
korting aanbiedt, deze ook niet-alcoholische drank met een korting moet aanbieden
(artikel 3323-1).
In Zweden geldt geen algemene regelgeving rond verkoop onder de kostprijs. Wel geldt
voor de horeca dat alcohol verkocht moet worden tegen de kostprijs plus een “redelijke
opslag” (hoofdstuk 8 Alcoholwet, sectie 21). Een oude aanbeveling van het Zweedse instituut van
Volksgezondheid luidt dat de opslag minimaal 25% is.84

Productinformatie
Vooraf was verondersteld dat ook productinformatie van belang zou kunnen zijn voor de online
verkoop van alcohol, met name als verschillende landen verschillende informatie verplichten.
Echter, dit blijkt Europees geregeld te zijn waardoor verplichte productinformatie nauwelijks een
drempel vormt voor (online) verkoop van alcohol.85 Deze paragraaf beschrijft de regelgeving
hierover.
Op de etikettering is in de EU de etiketteringsverordening (1169/2011/EC) van toepassing.86 De
verplichte vermeldingen staan in artikel 9.1 van die verordening:


Benaming van het levensmiddel



Een lijst van ingrediënten



De netto hoeveelheid



De datum van minimale houdbaarheid



De handelsnaam



Voor dranken met meer dan 1,2% alcohol: het effectieve alcoholvolumegehalte
(alcoholpercentage) (bij 20 C)



Voedingswaarde

Echter, artikel 16 stelt alcoholische dranken vrij van de verplichting om ingrediënten en
voedingswaarde te vermelden voor dranken met meer dan 1,2% alcohol. En volgens bijlage X van
de verordening is de houdbaarheidsdatum niet vereist voor wijn, likeuren en mousserende wijn en
dranken met meer dan 10% alcohol.
Er zijn in de EU maar vier landen met aanvullende regeling op de etikettering van alcoholische
drank. Nederland, België en Roemenië regelen de melding van ingrediënten en Frankrijk verplicht
wettelijk een gezondheidswaarschuwing op de verpakking (eurocare, 2016).
In Nederland golden tot 1 januari 2015 de bierverordening en de verpakkingsverordening
van het Productschap Dranken.87 De verplichte vermelding van vruchten die in bier is
gebruikt is daarmee vervallen. Ook het verbod om het stamwortgehalte (plato) te noemen en de
verplichting om in plaats daarvan de categorie te vermelden waarin de plato valt, is vervallen. Toch
83
84

85

86
87

Zie https://www.gesetze-im-internet.de/gwb/
Woodhouse, J. en P. Ward (2012), A minimum price for alcohol? http://www.ias.org.uk/uploads/pdf/Price%20docs/aminimum-price-for-alcohol.pdf
Zie ook https://www.euro.who.int/en/health-topics/disease-prevention/alcohol-use/publications/2020/what-is-the-currentalcohol-labelling-practice-in-the-who-european-region-and-what-are-barriers-and-facilitators-to-development-andimplementation-of-alcohol-labelling-policy-2020
Zie https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32011R1169&from=NL
Zie https://wetten.overheid.nl/BWBR0014243/2006-01-14 en https://wetten.overheid.nl/BWBR0014230/2008-11-01

Alcohol verkoop op afstand

91

is het voor Nederlands bier in tegenstelling tot omringende landen nog steeds ongebruikelijk om de
exacte plato te vermelden. De vereniging Nederlandse Brouwers adviseert wel om ook bij bier met
meer dan 1,2% alcohol de voedingswaarde te vermelden om de consument beter te informeren.88
De bij deze vereniging aangesloten brouwers hebben verder afgesproken om de voedingswaarde
en ingrediëntenlijst per eind 2022 vrijwillig te vermelden.89 Daarnaast is er in Nederland een
vrijwillige inspanning om een zwangerschapspictogram op het etiket te plaatsen.90
In België geldt een met de bierverordening van 31 maart 1993 vergelijkbaar koninklijk
besluit,91 dat vermelding van gebruikte vruchten gebiedt en etikettering van de plato
verbiedt en in plaats daarvan vermelding van de relevante categorie gebiedt.
Volgens de gezondheidswet in Frankrijk (artikel L3322-2) moet elke verpakking van
alcoholische drank een aanbeveling bevatten om de drank niet tijdens zwangerschap te
nuttigen. Volgens de verordening van 2/10/2007 moet het bericht zijn: “de consumptie van
alcoholische drank tijdens zwangerschap kan zelfs in kleine hoeveelheden de gezondheid van het
kind ernstig schaden”, of volstaat een pictogram.

88
89

90

91

92

Zie https://www.nederlandsebrouwers.nl/biersector/wet-en-regelgeving/etikettering/
Zie https://www.ktba.com/nl/etiketteren/etiketteren-van-producten/horizontale-en-verticale-wetgeving/verticalewetgeving/alcoholische-dranken/
Zie https://stiva.nl/nieuws/persberichtsteeds-meer-etiketten-van-alcoholhoudende-dranken-hebbenzwangerschapspictogram/
Zie http://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/change_lg.pl?language=nl&la=N&cn=1993033131&table_name=wet

Alcohol verkoop op afstand

Bijlage D Vragenlijst online alcohol inkoop
volwassenen

Vragenlijst online alcohol inkoop volwassenen, nulmeting augustus 2020

Introductie
Tegenwoordig is steeds meer online te koop. Prijzen zijn makkelijker vergelijkbaar en ook minder bekende producten zijn online te
koop. In deze enquête vragen wij naar uw ervaringen met het online kopen van alcoholische dranken.
Uw antwoorden worden anoniem behandeld. Bij vragen naar motivaties zijn er geen “goede” of “foute” antwoorden: wat voor u
belangrijk is, telt. Wanneer u het antwoord op een vraag niet precies weet, geef alstublieft uw beste schatting.
Het invullen van de vragenlijst kost ongeveer 10 minuten van uw tijd.

Selectievraag
Reeds bekend in panel: leeftijd en geslacht
A

ALL RESPONDENTS
Heeft u in de afgelopen twee jaar weleens een website of app bezocht waarop 1 van de volgende producten wordt verkocht. wordt
verkocht?
Selecteer alle die van toepassing zijn.








Alcoholische drank
Kinderspeelgoed
Kleding
Sport accessories
Planten
Geen van bovenstaande

Screen out if “Alcoholische drank” is not selected or if “Geen van bovenstaande” is selected

B

RESPONDENTS WHO IN THE PAST 2 YEARS VISITED A WEBSITE OR APP THAT SELLS ALCOHOLIC BEVERAGES
Heeft u in de laatste twee jaar een van de onderstaande producten gekocht via die website(s) of app(s)?
Selecteer alle die van toepassing zijn.








Alcoholische drank
Kinderspeelgoed
Kleding
Sport accessories
Planten
Geen van bovenstaande

Screen out if “Alcoholische drank” is not selected or if “Geen van bovenstaande” is selected

1.

ALL RESPONDENTS
Niet = exclusive
Every row needs at least one answer, but 2020 and 2019 are allowed to be answered together per row.
Onderzoeker opmerking (niet voor respondent): selectievraag
Welke alcoholische dranken heeft u in de afgelopen twee jaar weleens online gekocht?
Online wil zeggen via een website of een mobiele app zoals Vivino, Untappd, Picnic, Albert Heijn app etc.
Een aankoop voor een ander, zoals een cadeau, telt ook mee
Alcoholarme dranken tellen mee, maar alcoholvrije dranken, zoals 0.0 bier of crodino, niet
Alcohol die als onderdeel van een maaltijd is bezorgd, telt ook mee
Beide jaren kunnen aangevinkt worden

Alcohol verkoop op afstand

93

Vragenlijst online alcohol inkoop volwassenen, nulmeting augustus 2020
2020
a.

Bier

b.

Wijn

c.

Champagne, prosecco e.d.

d.

Whisky, jenever of gin

e.

Andere sterke drank zoals cognac, grappa, wodka e.d.

f.

Likeuren

g.

Overige alcoholische drank zoals cocktails, rum-cola pre-mix e.d.

h.

Ik heb in de afgelopen twee jaar geen alcohol online gekocht

2019

Niet

One answer category

Screen out = if all answers are ‘niet’ or answer is ‘h’

2.

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT
Niet = exclusive
Every row needs at least one answer, but 2020 and 2019 are allowed to be answered together per row.
Er zijn verschillende typen online verkooppunten van alcohol, zoals slijterijen (Gall&Gall, Dirck III, Spiritstore, Spirituosen-superbillig,
drankenwereld.be, Eurowines etc.), supermarkten (AH, Jumbo, Aldi, Picnic, Trinkgut, REWE, Delhaize, Carrefour etc.), webshops
(Greetz, drankgigant, wijnvoordeel, Amazon etc.) en maaltijdbezorgdiensten (Thuisbezorgd, Deliveroo, UberEats etc.)
Via wat voor soort websites of mobiele apps heeft u de afgelopen twee jaar online alcohol gekocht?
Beide jaren kunnen aangevinkt worden
2020
a.

Slijterijen

b.

Supermarkten

c.

Webshops

d.

Maaltijdbezorgdiensten

e.

Anders, namelijk…

2019

Niet

Automatic fill in
for … = nvt

3.

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT
Toon de verhelderingsteksten (beginnend met * en **) met voorbeelden van Nederlandse en buitenlandse websites ook aan
respondenten
Niet = exclusive for A and for B
Every row needs at least one answer, but 2020 and 2019 are allowed to be answered together per row.
Heeft u de betreffende dranken gekocht via Nederlandse websites of mobiele apps*, via buitenlandse websites of mobiele apps**, of
via beide?
* zoals Gall&Gall, Vivino, AH, Aldi, Greetz, Picnic, Wijnvoordeel, Thuisbezorgd etc., maar ook websites met specifieke webpages voor
de Nederlandse markt zoals Amazon, UberEats, etc.
** zoals Trinkgut, Real, Kaufland, drankenwereld.be, Vinopio, Delhaize etc.
Beide jaren kunnen aangevinkt worden
2020

4.

A.

Nederlandse websites of mobiele apps

B.

Buitenlandse websites of mobiele apps

2019

Niet

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT
auto code if at Q1 only one row has not “Niet” AND at Q2 only one row has not “Niet” AND at Q3 only one row has not “Niet”
Only show columns which were answered in Q3 (if not NIET is answered). If only one of the 2 answer options was answered in Q3 (A
or B) then don’t show the title in the column, and change ALLEEN ... (Nederlands or BUITENLANDS) by WEL
Show All answers in the rows which were answered in Q1 and Q2 (in not Niet is answered)
None of the rows is mandatory, max 1 answer per row
At least one answer per Drink (a,b,c is mandatory)

94

Alcohol verkoop op afstand

Vragenlijst online alcohol inkoop volwassenen, nulmeting augustus 2020

If at Q3 “Niet” is checked for one of the two rows:
Waar heeft u elk type product online gekocht?
Else (for neither row at Q3 “Niet” is gecheckt):
Heeft u de betreffende dranken gekocht via Nederlandse websites of mobiele apps, via buitenlandse websites of mobiele apps, of
beide?

a.

ALLEEN

ALLEEN

NEDERLANDS

BUITENLANDS

BEIDE

NIET

Bier, Slijterijen
Bier, Supermarkten
Bier, Webshops
Bier, Maaltijdbezorgdiensten
Bier, [insert text Q2= Anders, namelijk…]

b.

Wijn, Slijterijen
Wijn, Supermarkten
Wijn, Webshops
Wijn, Maaltijdbezorgdiensten
Wijn, [insert text Q2= Anders, namelijk…]

c.

Champagne, prosecco e.d., Slijterijen
Champagne, prosecco e.d., Supermarkten
Champagne, prosecco e.d., Webshops
Champagne, prosecco e.d., Maaltijdbezorgdiensten

Champagne, prosecco e.d., [insert text Q2= Anders,
namelijk…]
d.

Whisky, jenever of gin, Slijterijen
Whisky, jenever of gin, Supermarkten
Whisky, jenever of gin, Webshops
Whisky, jenever of gin, Maaltijdbezorgdiensten
Whisky, jenever of gin, [insert text Q2= Anders, namelijk…]

e.

Cognac, grappa, wodka e.d., Slijterijen
Cognac, grappa, wokda e.d., Supermarkten
Cognac, grappa, wodka e.d., Webshops
Cognac, grappa, wodka e.d., Maaltijdbezorgdiensten

Cognac, grappa, wodka e.d., [insert text Q2= Anders,
namelijk…]
f.

Likeuren, Slijterijen
Likeuren, Supermarkten
Likeuren, Webshops
Likeuren, Maaltijdbezorgdiensten
Likeuren, [insert text Q2= Anders, namelijk…]

g.

Cocktails, pre-mixen e.d., Slijterijen
Cocktails, pre-mixen e.d., Supermarkten
Cocktails, pre-mixen e.d., Webshops
Cocktails, pre-mixen e.d., Maaltijdbezorgdiensten

Cocktails, pre-mixen e.d., [insert text Q2= Anders,
namelijk…]

Alcohol verkoop op afstand

95

Vragenlijst online alcohol inkoop volwassenen, nulmeting augustus 2020

5.

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT VIA
EEN BINNENLANDSE WEBSITE OF MOBIELE APP
Ask every row individual if Q4= Alleen Nederlands or Beide at least once (Bier Slijterijen = Nederlands or Beide, or … or Bier [Anders
namelijk = Nederlands or Beide). If WEL instead of Nederlands is used, this also counts for WEL
Single answer per drink (a, b, c etc)
Wanneer heeft u de betreffende dranken voor het laatst online gekocht via een Nederlandse website of mobiele app, zoals Gall&Gall,
Vivino, AH, drankgigant, Picnic, Thuisbezorgd etc., maar ook via websites met specifieke webpages voor de Nederlandse markt zoals
Amazon, UberEats, etc.?
a.

Bier (only ask if Q4 for Bier = Alleen Nederlands or Beide at least once)

1.
Afgelopen
week
b.

2. Tussen 1
week en 1
maand geleden

3. Tussen 1 en
3 maanden
geleden

4. Tussen 3 en
6 maanden
geleden

5. Tussen 6 en
12 maanden
geleden

6. Tussen 1 en
2 jaar geleden

7. Langer
geleden of
nooit

2. Tussen 1
week en 1
maand geleden

3. Tussen 1 en
3 maanden
geleden

4. Tussen 3 en
6 maanden
geleden

5. Tussen 6 en
12 maanden
geleden

6. Tussen 1 en
2 jaar geleden

7. Langer
geleden of
nooit

2. Tussen 1
week en 1
maand geleden

3. Tussen 1 en
3 maanden
geleden

4. Tussen 3 en
6 maanden
geleden

5. Tussen 6 en
12 maanden
geleden

6. Tussen 1 en
2 jaar geleden

7. Langer
geleden of
nooit

2. Tussen 1
week en 1
maand geleden

3. Tussen 1 en
3 maanden
geleden

4. Tussen 3 en
6 maanden
geleden

5. Tussen 6 en
12 maanden
geleden

6. Tussen 1 en
2 jaar geleden

7. Langer
geleden of
nooit

2. Tussen 1
week en 1
maand geleden

3. Tussen 1 en
3 maanden
geleden

4. Tussen 3 en
6 maanden
geleden

5. Tussen 6 en
12 maanden
geleden

6. Tussen 1 en
2 jaar geleden

7. Langer
geleden of
nooit

Cocktails, pre-mixen e.d. (only ask if Q4 for Cocktails, pre-mixen e.d.= Alleen Nederlands or Beide at least once)

1.
Afgelopen
week

6.

7. Langer
geleden of
nooit

Likeuren (only ask if Q4 for Likeuren = Alleen Nederlands or Beide at least once)

1.
Afgelopen
week
g.

6. Tussen 1 en
2 jaar geleden

Cognac, grappa, wodka e.d. (only ask if Q4 for Cognac, grappa, wodka e.d. = Alleen Nederlands or Beide at least once)

1.
Afgelopen
week
f.

5. Tussen 6 en
12 maanden
geleden

Whisky, jenever of gin (only ask if Q4 for Whisky, jenever of gin = Alleen Nederlands or Beide at least once)

1.
Afgelopen
week
e.

4. Tussen 3 en
6 maanden
geleden

Champagne, prosecco e.d. (only ask if Q4 for Champagne, prosecco e.d. = Alleen Nederlands or Beide at least once)

1.
Afgelopen
week
d.

3. Tussen 1 en
3 maanden
geleden

Wijn (only ask if Q4 for Wijn = Alleen Nederlands or Beide at least once)

1.
Afgelopen
week
c.

2. Tussen 1
week en 1
maand geleden

2. Tussen 1
week en 1
maand geleden

3. Tussen 1 en
3 maanden
geleden

4. Tussen 3 en
6 maanden
geleden

5. Tussen 6 en
12 maanden
geleden

6. Tussen 1 en
2 jaar geleden

7. Langer
geleden of
nooit

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT VIA
EEN BUITENLANDSE WEBSITE OF MOBIELE APP
Ask every row individual if Q4= Alleen Buitenlands or Beide at least ones. (Bier Slijterijen = Buitenlands or Beide, or … or Bier
[Anders namelijk = Buitenlands or Beide). If WEL instead of Buitelands is used, this also counts for WEL
Single answer per drink (a, b, c etc)
Wanneer heeft u de betreffende dranken voor het laatst zelf online gekocht of besteld via een buitenlandse website of mobiele app,
zoals Trinkgut, drankenwereld.be, Eurowines, Delhaize, etc.?
a.

Bier (only ask if Q4 for Bier = Alleen Buitenlands or Beide at least once)

1.
Afgelopen
week
b.

96

2. Tussen 1
week en 1
maand geleden

3. Tussen 1 en
3 maanden
geleden

4. Tussen 3 en
6 maanden
geleden

5. Tussen 6 en
12 maanden
geleden

Wijn (only ask if Q4 for Wijn = Alleen Buitenlands or Beide at least once)

Alcohol verkoop op afstand

6. Tussen 1 en
2 jaar geleden

7. Langer
geleden of
nooit

Vragenlijst online alcohol inkoop volwassenen, nulmeting augustus 2020
1.
Afgelopen
week
c.

5. Tussen 6 en
12 maanden
geleden

6. Tussen 1 en
2 jaar geleden

7. Langer
geleden of
nooit

2. Tussen 1
week en 1
maand geleden

3. Tussen 1 en
3 maanden
geleden

4. Tussen 3 en
6 maanden
geleden

5. Tussen 6 en
12 maanden
geleden

6. Tussen 1 en
2 jaar geleden

7. Langer
geleden of
nooit

2. Tussen 1
week en 1
maand geleden

3. Tussen 1 en
3 maanden
geleden

4. Tussen 3 en
6 maanden
geleden

5. Tussen 6 en
12 maanden
geleden

6. Tussen 1 en
2 jaar geleden

7. Langer
geleden of
nooit

Cognac, grappa, wodka e.d. . (only ask if Q4 for Cognac, grappa, wodka e.d. = Alleen Buitenlands or Beide at least once)

1.
Afgelopen
week
f.

4. Tussen 3 en
6 maanden
geleden

Whisky, jenever of gin (only ask if Q4 for Whisky, jenever of gin = Alleen Buitenlands or Beide at least once)

1.
Afgelopen
week
e.

3. Tussen 1 en
3 maanden
geleden

Champagne, prosecco e.d. (only ask if Q4 for Champagne, prosecco e.d. = Alleen Buitenlands or Beide at least once)

1.
Afgelopen
week
d.

2. Tussen 1
week en 1
maand geleden

2. Tussen 1
week en 1
maand geleden

3. Tussen 1 en
3 maanden
geleden

4. Tussen 3 en
6 maanden
geleden

5. Tussen 6 en
12 maanden
geleden

6. Tussen 1 en
2 jaar geleden

7. Langer
geleden of
nooit

6. Tussen 1 en
2 jaar geleden

7. Langer
geleden of
nooit

Likeuren (only ask if Q4 for Likeuren = Alleen Buitenlands or Beide at least once)

1.
Afgelopen
week
g.

2. Tussen 1
week en 1
maand geleden

3. Tussen 1 en
3 maanden
geleden

4. Tussen 3 en
6 maanden
geleden

5. Tussen 6 en
12 maanden
geleden

Cocktails, pre-mixen e.d. (only ask if Q4 for Cocktails, pre-mixen e.d.= Alleen Buitenlands or Beide at least once)

1.
Afgelopen
week

2. Tussen 1
week en 1
maand geleden

3. Tussen 1 en
3 maanden
geleden

4. Tussen 3 en
6 maanden
geleden

5. Tussen 6 en
12 maanden
geleden

6. Tussen 1 en
2 jaar geleden

7. Langer
geleden of
nooit

VOOR HOEVEEL IS ONLINE ALCOHOLISCHE DRANK GEKOCHT

7.

RESPONDENTEN DIE AFGELOPEN JAAR MAAR NIET DE AFGELOPEN 6 MAANDEN ONLINE ALCOHOLISCHE DRANK
KOCHTEN VAN NEDERLANDSE WEBSITES (TIJDVAK 5)
Only show answers for Q5=5
Open answer boxes for number with max 4 digits (9999), range 0-9999
Every cell is mandatory
Voor welk bedrag heeft u in de afgelopen twaalf maanden de volgende typen dranken gekocht van Nederlandse websites of mobiele
apps, zoals Gall&Gall, Vivino, AH, drankgigant, Picnic, Thuisbezorgd etc., maar ook van websites met specifieke webpages voor de
Nederlandse markt zoals Amazon, UberEats, etc.?
Het gaat om het totaalbedrag in euro’s voor alle Nederlandse websites waarvan u het betreffende type drank heeft gekocht.
Indien u het bedrag niet precies weet, geef alstublieft een schatting.
Bedrag Nederlandse websites

8.

a.

Bier

b.

Wijn

c.

Champagne, prosecco e.d.

d.

Whisky, jenever of gin

e.

Cognac, grappa, wodka e.d.

f.

Likeuren

g.

Cocktails, pre-mixen e.d.

RESPONDENTEN DIE AFGELOPEN JAAR MAAR NIET DE AFGELOPEN 6 MAANDEN ONLINE ALCOHOLISCHE DRANK
KOCHTEN VAN BUITENLANDSE WEBSITES (TIJDVAK 5)
Only show answers for Q6=5
Open answer boxes for number with max 4 digits (9999) 0-9999
Every cell is mandatory

Alcohol verkoop op afstand

97

Vragenlijst online alcohol inkoop volwassenen, nulmeting augustus 2020
En voor welk bedrag heeft u in de afgelopen twaalf maanden de volgende typen dranken gekocht van buitenlandse websites of
mobiele apps, zoals Trinkgut, drankenwereld.be, Eurowines, Delhaize, etc.?
Het gaat om het totaalbedrag in euro’s voor alle buitenlandse websites waarvan u het betreffende type drank heeft gekocht.
Indien u het bedrag niet precies weet, geef alstublieft een schatting.
Bedrag buitenlandse websites

9.

a.

Bier

b.

Wijn

c.

Champagne, prosecco e.d.

d.

Whisky, jenever of gin

e.

Cognac, grappa, wodka e.d.

f.

Likeuren

g.

Cocktails, pre-mixen e.d.

RESPONDENTEN DIE DE AFGELOPEN ZES MAANDEN MAAR NIET DE AFGELOPEN MAAND ONLINE ALCOHOLISCHE
DRANK KOCHTEN VAN NEDERLANDSE WEBSITES (TIJDVAK 3 OF 4)
Only show answers for Q5=3 or 4
Open answer boxes for number with max 4 digits (9999) 0-9999
Every cell is mandatory
Only ask this question if Q3 Nederlands = Not "Niet"
Voor welk bedrag heeft u in de afgelopen zes maanden de volgende typen dranken gekocht van Nederlandse websites of mobiele
apps, zoals Gall&Gall, Vivino, AH, drankgigant, Picnic, Thuisbezorgd etc., maar ook van websites met specifieke webpages voor de
Nederlandse markt zoals Amazon, UberEats, etc.?
Het gaat om het totaalbedrag in euro’s voor alle Nederlandse websites waarvan u het betreffende type drank heeft gekocht.
Indien u het bedrag niet precies weet, geef alstublieft een schatting.
Bedrag Nederlandse websites

10.

a.

Bier

b.

Wijn

c.

Champagne, prosecco e.d.

d.

Whisky, jenever of gin

e.

Cognac, grappa, wodka e.d.

f.

Likeuren

g.

Cocktails, pre-mixen e.d.

RESPONDENTEN DIE DE AFGELOPEN ZES MAANDEN MAAR NIET DE AFGELOPEN MAAND ONLINE ALCOHOLISCHE
DRANK KOCHTEN VAN BUITENLANDSE WEBSITES (TIJDVAK 3 OF 4)
Only show answers for Q6=3 or 4
Open answer boxes for number with max 4 digits (9999) 0-9999
Every cell is mandatory
Only ask this question if Q3 Buitenlands = Not "Niet"
En voor welk bedrag heeft u in de afgelopen zes maanden de volgende typen dranken gekocht van buitenlandse websites of mobiele
apps, zoals Trinkgut, drankenwereld.be, Eurowines, Delhaize, etc.?
Het gaat om het totaalbedrag in euro’s voor alle buitenlandse websites waarvan u het betreffende type drank heeft gekocht.
Indien u het bedrag niet precies weet, geef alstublieft een schatting.
Bedrag buitenlandse websites

98

a.

Bier

b.

Wijn

c.

Champagne, prosecco e.d.

d.

Whisky, jenever of gin

Alcohol verkoop op afstand

Vragenlijst online alcohol inkoop volwassenen, nulmeting augustus 2020

11.

e.

Cognac, grappa, wodka e.d.

f.

Likeuren

g.

Cocktails, pre-mixen e.d.

RESPONDENTEN DIE DE AFGELOPEN MAAND ONLINE ALCOHOLISCHE DRANK KOCHTEN VAN NEDERLANDSE
WEBSITES (TIJDVAK 1 OF 2)
Only show answers for Q5=1 or 2
Open answer boxes for number with max 4 digits (9999) 0-9999
Every cell is mandatory
Voor welk bedrag heeft u in de afgelopen maand de volgende typen dranken gekocht van Nederlandse websites of mobiele apps,
zoals Gall&Gall, Vivino, AH, drankgigant, Picnic, Thuisbezorgd etc., maar ook van websites met specifieke webpages voor de
Nederlandse markt zoals Amazon, UberEats, etc.?
Het gaat om het totaalbedrag in euro’s voor alle Nederlandse websites waarvan u het betreffende type drank heeft gekocht.
Indien u het bedrag niet precies weet, geef alstublieft een schatting.
Bedrag Nederlandse websites

12.

a.

Bier

b.

Wijn

c.

Champagne, prosecco e.d.

d.

Whisky, jenever of gin

e.

Cognac, grappa, wodka e.d.

f.

Likeuren

g.

Cocktails, pre-mixen e.d.

RESPONDENTEN DIE DE AFGELOPEN MAAND ONLINE ALCOHOLISCHE DRANK KOCHTEN VAN BUITENLANDSE
WEBSITES (TIJDVAK 1 OF 2)
Only show answers for Q6=1 or 2
Open answer boxes for number with max 4 digits (9999) 0-9999
Every cell is mandatory
Voor welk bedrag heeft u in de afgelopen maand de volgende typen dranken gekocht van buitenlandse websites of mobiele apps,
zoals Trinkgut, drankenwereld.be, Eurowines, Delhaize, etc.?
Het gaat om het totaalbedrag in euro’s voor alle buitenlandse websites waarvan u het betreffende type drank heeft gekocht.
Indien u het bedrag niet precies weet, geef alstublieft een schatting.
Bedrag buitenlandse websites

13.

a.

Bier

b.

Wijn

c.

Champagne, prosecco e.d.

d.

Whisky, jenever of gin

e.

Cognac, grappa, wodka e.d.

f.

Likeuren

g.

Cocktails, pre-mixen e.d.

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT
Always show
Open answer boxes for number with max 4 digits (9999) 0-9999
Only show Bier or Wijn if not “Niet” at Q1, only show Overig if not “Niet” for any other item at Q1
Every cell is mandatory
Alles bij elkaar genomen, voor welk bedrag schat u dat u tussen juli 2019 en juli 2020 en tussen juli 2018 en 2019 online aan
alcoholische dranken hebt gekocht

Alcohol verkoop op afstand

99

Vragenlijst online alcohol inkoop volwassenen, nulmeting augustus 2020
Het gaat om binnenlandse en buitenlandse websites en mobiele apps samen
Tussen juli 2019 en juli 2020
a.

Bier

b.

Wijn

c.

Overig (niet bier of wijn)

a.

Bier

b.

Wijn

c.

Overig (niet bier of wijn)

Tussen juli 2018 en juli 2019

VRAGEN OVER AANKOOP MOTIEVEN EN ERVARINGEN
Introduction
De volgende vragen gaan over de website of mobiele app die u bij uw laatste online aankoop van alcoholische drank heeft gebruikt.
Eerst vragen wij wat voor soort website of app dat was, daarna naar uw ervaringen ermee.

14.

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT EN
BIJ VRAAG 2 MEER DAN EEN TYPE VERKOOPPUNT AANGAVEN
Only show retailers which were not answered with ‘Niet’ in Q2
auto code if Q2 is not "Niet" for only one item
Single answer
Weet niet = Exclusive
De laatste website of mobiele app die u heeft gebruikt om online alcoholische drank te kopen, was dat een website of app van:
Slechts één antwoord mogelijk







15.

Een slijterij
Een supermarkt
Een webshop
Een maaltijdbezorgdienst
[Input Text of Q2. Anders, namelijk …]
Weet niet

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT EN
BIJ VRAAG 3 “BEIDE” OF VOOR VERSCHILLENDE DRANKEN “ALLEEN BINNENLANDS” EN “ALLEEN BUITENLANDS”
AANGAVEN
Ask if Q3= not Niet (on all)
Do not ask if Q3 = "Niet" for one row but otherwise ask this
Single Answer
De laatste website of mobiele app die u heeft gebruikt om online alcoholische drank te kopen, was dat:
Slechts één antwoord mogelijk

 Een Nederlandse website of app
 Een buitenlandse website of app
16.

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT EN
BIJ VRAAG 15 "Een buitenlandse website of app” AANGAVEN
Ask if Q15=2 OR Q3b = column 1 or 2
Single answer
Uit welk land kwam de buitenlandse website of app die u heeft gebruikt om online alcoholische drank te kopen?
Slechts één antwoord mogelijk

 België
 Bulgarije
 Cyprus

100

Alcohol verkoop op afstand

 Italië
 Hongarije
 Kroatië

 Portugal
 Roemenië
 Slowakije

Vragenlijst online alcohol inkoop volwassenen, nulmeting augustus 2020









17.

Denemarken
Duitsland
Estland
Finland
Frankrijk
Griekenland
Ierland
IJsland



















Letland
Liechtenstein
Litouwen
Luxemburg
Malta
Noorwegen
Oostenrijk
Polen

Slovenië
Spanje
Tsjechië
Verenigd Koninkrijk
Zweden
Zwitserland
Ander land
Weet niet

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT
auto code if Q1 is not “Niet” for only one item
Only show items with 2020 or 2019 at Q1
Multiple answer
Welke alcoholische dranken heeft u bij die laatste online aankoop gekocht?
Meerdere antwoorden mogelijk








18.

Bier
Wijn
Champagne, prosecco e.d.
Whisky, jenever of gin
Cognac, grappa, wodka e.d.
Likeuren
Cocktails, pre-mixen e.d.

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT
Multiple answer
Wat was de aanleiding voor de laatste online aankoop?
Meerdere antwoorden mogelijk









19.

Voor eigen consumptie
Voor een feest of etentje
Voor een huisgenoot
Als cadeau
Impulsaankoop vanwege de prijs
Impulsaankoop vanwege een korting op de prijs
Impulsaankoop vanwege een ander soort online actie
Anders, namelijk …

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT
Reden: vanwege coronamaatregelen. Komt in principe te vervallen in de volgende meting van 2023.
Multiple answer
Wat was de reden dat u die aankoop online deed en niet in een fysieke winkel?
Meerdere antwoorden mogelijk













Gebruikersvriendelijkheid
Aankoop meerdere kratten of dozen
Goedkoper
Meer keuze
Betere productinformatie
Fijn om eerst te browsen
Online reviews
Vanwege coronamaatregelen
Alleen online te krijgen
Levering op eigen adres
Levering op andermans adres

Alcohol verkoop op afstand

101

Vragenlijst online alcohol inkoop volwassenen, nulmeting augustus 2020





20.

Geld terug tevredenheidsgarantie
Vervangend product tevredenheidsgarantie
Online is anoniemer
Anders, namelijk …

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT
Multiple answer
Hoe heeft u die laatste website of mobiele app gevonden?
Meerdere antwoorden mogelijk










21.

Al eens eerder bezocht
Via online reclame
Social media of app reclame
Televisie of overige reclame
Tip van vrienden of kennissen
Erover gehoord
Zoekmachine
Kwam er toevallig op
Anders, namelijk …

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT
Single answer
Werd de drank bezorgd of haalde iemand die op?
Slechts één antwoord mogelijk







22.

Drank werd op eigen adres bezorgd
Drank werd op adres van een ander bezorgd
Ik haalde de drank zelf op bij de verkoper
Ik haalde de drank zelf op bij een afhaalpunt
Iemand anders haalde de drank op bij de verkoper
Iemand anders haalde de drank op bij een afhaalpunt

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT
Single answer
Wat was de levertijd van de laatste online aankoop?
Levertijd kan bezorgtijd zijn, of de tijd totdat u het product kon ophalen
Slechts één antwoord mogelijk









23.

Een dag
Twee dagen
Drie dagen
Vier tot zeven dagen
Een tot twee weken
Twee tot drie weken
Drie weken tot een maand
Langer dan een maand

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT
DAT NIET BIJ DE VERKOPER IS OPGEHAALD
Ask if Q21 = 1,2,4 or 6
Single answer
Zijn bij de aankoop afleveringskosten in rekening gebracht?

 Ja
 Nee
 Weet niet

102

Alcohol verkoop op afstand

Vragenlijst online alcohol inkoop volwassenen, nulmeting augustus 2020

24.

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT
WAARBIJ BEZORGKOSTEN IN REKENING ZIJN GEBRACHT
Ask if Q23 = Ja (1)
Single answer
Hoe hoog waren de bezorgkosten ongeveer?
Slechts één antwoord mogelijk:







25.

Tot vijf euro
Vijf tot tien euro
Tien tot vijftien euro
Vijftien tot twintig euro
Meer dan twintig euro
Weet niet

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT
Single answer
Ging de laatste online aankoop op kosten van uzelf of van iemand anders?
Slechts één antwoord mogelijk:

 Op eigen kosten
 Op kosten van iemand anders
 Onderling verrekend
26.

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT
Single answer
Hoe werd de laatste online aankoop van alcohol betaald?
Slechts één antwoord mogelijk:











27.

Via iDeal
Via Paypal
Via credit card
Via AfterPay
Andere overboekingsmethode online
Van online deposito bij dat verkooppunt
Op factuurbasis
Cash bij levering of ophalen
Anders, namelijk …
Weet niet

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT
Single answer
Bij online aankoop van alcohol kan direct of indirect op leeftijd worden gecontroleerd. Indirecte controle gebeurt door
persoonsverificatie, bijvoorbeeld als u gegevens van uw paspoort of creditcard moet invoeren.
Heeft u tijdens of na de online aankoop te maken gehad met leeftijds- of persoonsverificatie?

 Ja
 Nee
28.

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT EN
OP LEEFTIJD ZIJN GECONTROLEERD
Ask if Q27=1
Multiple answer
Hoe bent u tijdens of na de online aankoop op leeftijd gecontroleerd?
Meerdere antwoorden mogelijk

 Ik moest aanvinken dat ik 18 jaar of ouder was
 Ik moest gegevens over mezelf invoeren, zoals naam, adres en geboortejaar

Alcohol verkoop op afstand

103

Vragenlijst online alcohol inkoop volwassenen, nulmeting augustus 2020









Ik moest het nummer van mijn identiteitsbewijs invoeren
Ik moest een bankrekening of creditcard nummer invoeren
Ik moest eenmalig een kopie van mijn identiteitsbewijs uploaden of mailen
Ik heb een e-ID op mijn apparaat staan
Ik heb een e-ID laten registreren
Ik moest bij levering of ophalen mijn identiteitsbewijs laten zien
Anders, namelijk …

VRAGEN OVER EFFECT CORONA EN TOEKOMST

29.

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT
Single answer
Wat was de invloed van coronamaatregelen op de keuze om alcoholische drank online te kopen?
Slechts één antwoord mogelijk







30.

Geen invloed
Kocht voor het eerst drank online door maatregelen
Kocht meer drank online door maatregelen
Kocht minder drank online door maatregelen
Stopte met online drank aankopen door maatregelen
Weet niet of lastig te zeggen

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR MINSTENS EEN ALCOHOLISCHE DRANK ONLINE HEBBEN GEKOCHT
Single answer
De beperkingen tijdens het coronavirus hebben tot veel veranderingen geleid. De volgende vragen gaan over wat er voor u veranderd
is en uw verwachting over toekomstige online aankopen van alcoholische drank.
Bent u van plan volgend jaar en verder meer of minder alcoholische dranken online te kopen?
Slechts één antwoord mogelijk






Meer
Minder
Ongeveer even veel
Helemaal niet

KENMERKEN RESPONDENT
Voor bestaande panelleden zijn sommige kenmerken al bekend. De volgende vragen zijn vooral relevant voor nieuw
geworven respondenten

31.

ALLE RESPONDENTEN WAARVAN LEEFTIJD NOG NIET BEKEND IS
4 digits (year)
calculate age
range 1900-2002
Wat is uw geboortejaar?

32.

ALLE RESPONDENTEN WAARVAN OPLEIDINGSNIVEAU NOG NIET BEKEND IS
Single answer
Wat is de hoogste opleiding die u succesvol heeft afgerond?
Slechts één antwoord mogelijk







104

Basisonderwijs of geen onderwijs
Lbo, vmbo, mavo, praktijkonderwijs
Havo, vwo, mbo 1-3
Mbo 4 (MTS, UTS, MEAO), WEB-specialistenopleiding, bol / bbl, bachelor of vergelijkbaar
Hbo, wo of postdoctoraal / PhD

Alcohol verkoop op afstand

Vragenlijst online alcohol inkoop volwassenen, nulmeting augustus 2020
ALLE RESPONDENTEN WAARVAN TYPE HUISHOUDEN NOG NIET BEKEND IS

33.

Wat is uw positie in het huishouden waar u woont?
Single answer
Slechts één antwoord mogelijk









33.a

Alleenstaande zonder kinderen
Alleenstaande met kinderen
Samenwonend met partner, zonder kinderen
Samenwonend met partner en kinderen
Thuiswonend bij ouders
Inwonend als kostganger
Samenwonend met anderen (bijvoorbeeld broer, vrienden, studenten)
Wonend in een instelling (bijvoorbeeld verzorgtehuis)

ALLE RESPONDENTEN WAARVAN MAATSCHAPPELIJKE POSITIE NOG NIET BEKEND IS
Welke omschrijving past het beste bij u? Is dat:
Single answer
Slechts één antwoord mogelijk









34.

Werkende met betaald werk
Werkzoekende
Vrijwilliger
Arbeidsongeschikt
Scholier of studerende
Huisman / huisvrouw
Gepensioneerd of met vervroegd pensioen
Geen van deze

ALLE RESPONDENTEN WAARVAN REGIO NOG NIET BEKEND IS
Single answer
In welke provincie woont u?
Slechts één antwoord mogelijk














Groningen
Friesland
Drenthe
Flevoland
Utrecht
Overijssel
Gelderland
Limburg
Noord-Brabant
Zeeland
Zuid-Holland
Noord-Holland

Alcohol verkoop op afstand

105

Bijlage E Vragenlijst online alcohol inkoop
jongeren

Vragenlijst online alcohol bezoek en koopgemak minderjarigen, nulmeting oktober 2020

Introduction to 16 and 17 year olds who are contacted directly
Tegenwoordig is steeds meer online te koop, maar niet alles mag verkocht worden. Deze enquête gaat over drank websites of apps.
Je antwoorden worden anoniem behandeld. Er zijn geen “goede” of “foute” antwoorden: het is jouw mening die telt.
Het invullen van de vragenlijst kost ongeveer 3 minuten van je tijd.
Introduction to parents of 16 and 17 year olds
Tegenwoordig is steeds meer online te koop, maar niet alles mag verkocht worden. In deze enquête vragen wij jongeren of ze
websites bezoeken waarop drank te koop is en hoe makkelijk ze denken dat alcohol gekocht kan worden.
Als u een zoon of dochter van 16 of 17 jaar heeft, willen wij u vragen om hem of haar uit te nodigen om vragen hierover te
beantwoorden.
Alle antwoorden worden anoniem behandeld. De vragenlijst kost ongeveer 3 minuten om te beantwoorden.
Q0:
Heeft u een zoon of dochter van 16 of 17 jaar oud?


Ja



Nee

IF Q0 = Nee  end of questionnaire
IF Q0 = Ja
Vraag hem of haar alstublieft om deze vragenlijst te beantwoorden
 show “Intro to 16 and 17 year olds who are contacted directly” and then go QA
ZOEK EN KOOP GEDRAG

35.

ALL RESPONDENTS
Heb je in de afgelopen twee jaar weleens een website of app bezocht waarop 1 van de volgende producten wordt verkocht.
Selecteer alle die van toepassing zijn.







36.

Alcoholhoudende drank
Kinderspeelgoed
Kleding
Sport accessoires
Planten
Geen van bovenstaande

RESPONDENTS WHO IN THE PAST 2 YEARS VISITED A WEBSITE OR APP THAT SELLS ALCOHOLIC BEVERAGES
Heb je in de laatste twee jaar een van de onderstaande producten gekocht via die website(s) of app(s)?
Selecteer alle die van toepassing zijn.








106

Alcoholhoudende drank
Kinderspeelgoed
Kleding
Sport accessoires
Planten
Geen van bovenstaande

Alcohol verkoop op afstand

Vragenlijst online alcohol bezoek en koopgemak minderjarigen, nulmeting oktober 2020
WEB OF APP BEZOEK

37.

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR WELEENS EEN WEBSITE HEBBEN BEZOCHT WAAROP ALCOHOL
WORDT VERKOCHT
Only ask if Q1 = “Alcoholhoudende drank”
Multiple answer
Hoe kom je op websites of apps waarop alcohol wordt verkocht?
Meerdere antwoorden mogelijk












38.

Via andere pagina’s op de website
Via online reclame
Sociale media of app reclame
Televisie of overige reclame
Tip van vrienden of kennissen
Tip van familie
Erover gehoord
Zoekmachine
Kwam er toevallig op
Zocht erop wegens coronamaatregelen
Anders, namelijk …

RESPONDENTEN DIE IN DE AFGELOPEN 2 JAAR WELEENS EEN WEBSITE HEBBEN BEZOCHT WAAROP ALCOHOL
WORDT VERKOCHT
Only ask if Q1 = “alcoholhoudende drank”
Single answer
Heb je alleen Nederlandse*, alleen buitenlandse** websites of apps bezocht waarop alcohol wordt verkocht, of beide?
* zoals Gall&Gall, AH, Aldi, Greetz, Picnic, Wijnvoordeel, Thuisbezorgd etc., maar ook websites met specifieke webpages voor de
Nederlandse markt zoals Vivino, UberEats, etc.
** zoals Trinkgut, Real, drinkology.de, drankenwereld.be, Vinopio, Delhaize etc.






Alleen Nederlands
Alleen buitenlands
Beide
Weet niet

MENINGEN

39.

ALL RESPONDENTS
Single answer
Denk je dat het makkelijk of lastig is om online bier of wijn te kopen?




40.

Makkelijk
Lastig
Weet niet

ALL RESPONDENTS
Multiple answer
Welke redenen zouden het voor jou makkelijker maken om online bier of wijn te kopen?
Meerdere antwoorden mogelijk







Internet is anoniem
Nederlandse websites controleren niet op leeftijd
Buitenlandse websites controleren niet op leeftijd
Ik hoef alleen maar 18+ aan te vinken
Ik heb een 18+ profiel

Alcohol verkoop op afstand

107

Vragenlijst online alcohol bezoek en koopgemak minderjarigen, nulmeting oktober 2020








41.

Ik lijk ouder dan 18 jaar
Ik laat een oudere vriend of familie online drank kopen
De bezorger weet niet dat hij drank bezorgt
Je kan bij een buurman laten bezorgen
Je moet de goede websites weten
Anders, namelijk …
Geen van deze

ALL RESPONDENTS
Multiple answer
Welke redenen maken het voor jou lastiger om online bier of wijn te kopen?
Meerdere antwoorden mogelijk












42.

Er wordt meerdere keren op leeftijd gecontroleerd
Ik zie steeds dat drank kopen onder 18 niet mag
Ik heb geen eigen bankrekening of credit card
Mijn betaalpas wordt niet geaccepteerd
De bezorger vraagt om persoonslegitimatie
Mijn ouders zien aan een bankafschrift of ik drank koop
Mijn ouders doen de deur open als de drank wordt bezorgd
Mijn ouders zouden het merken als ik drink
Vervelend als niemand thuis is en de buurman de drank krijgt
Anders, namelijk …
Geen van deze

ALL RESPONDENTS
Drink je thuis wel eens alcohol?


43.

Ja



Nee



Wil niet zeggen

ALL RESPONDENTS
Single answer
Wat voor invloed hebben coronamaatregelen op je alcohol consumptie thuis?


Ik drink daardoor minder



Ik drink daardoor meer



Geen verschil



Wil niet zeggen

KENMERKEN RESPONDENT
Voor bestaande panelleden zijn sommige kenmerken al bekend. De volgende vragen zijn vooral relevant voor nieuw
geworven respondenten

44.

ALLE RESPONDENTEN WAARVAN OPLEIDINGSNIVEAU NOG NIET BEKEND IS
Single answer
Wat is de hoogste opleiding die je succesvol hebt afgerond?
Slechts één antwoord mogelijk





45.

Basisonderwijs of geen onderwijs
Lbo, vmbo, mavo, praktijkonderwijs
Havo, vwo, mbo 1-3
Mbo 4 (MTS, UTS, MEAO), WEB-specialistenopleiding, bol / bbl, bachelor of vergelijkbaar

ALLE RESPONDENTEN
Woon je bij je ouders thuis?

108

Alcohol verkoop op afstand

Vragenlijst online alcohol bezoek en koopgemak minderjarigen, nulmeting oktober 2020

 Ja
 Nee
 Wil niet zeggen
46.

ALLE RESPONDENTEN WAARVAN REGIO NOG NIET BEKEND IS
Single answer
In welke provincie woon je?
Slechts één antwoord mogelijk













47.

Groningen
Friesland
Drenthe
Flevoland
Utrecht
Overijssel
Gelderland
Limburg
Noord-Brabant
Zeeland
Zuid-Holland
Noord-Holland

ALL RESPONDENTS
Tot slot geven we je graag de gelegenheid voor een algemene opmerking over deze enquête of dit onderwerp:

Alcohol verkoop op afstand

109

Over Ecorys

Ecorys is een toonaangevend internationaal onderzoeks- en adviesbureau dat zich richt op de
belangrijkste maatschappelijke uitdagingen. Door middel van uitmuntend, op onderzoek gebaseerd
advies, helpen wij publieke en private klanten bij het maken en uitvoeren van gefundeerde
beslissingen die leiden tot een betere samenleving. Wij helpen opdrachtgevers met grondige
analyses, inspirerende ideeën en praktische oplossingen voor complexe markt-, beleids- en
managementvraagstukken.
Onze bedrijfsgeschiedenis begon in 1929, toen een aantal Nederlandse zakenlieden van wat nu
beter bekend is als de Erasmus Universiteit, het Nederlands Economisch Instituut (NEI) oprichtten.
Het doel van dit gerenommeerde instituut was om een brug te slaan tussen het bedrijfsleven en de
wereld van economisch onderzoek. Het NEI is in 2000 uitgegroeid tot Ecorys.
Door de jaren heen heeft Ecorys zich verspreid over de wereld met kantoren in Europa, Afrika, het
Midden-Oosten en Azië. Wij werven personeel met verschillende culturele achtergronden en
expertises, omdat wij ervan overtuigd zijn dat mensen met uiteenlopende eigenschappen een
meerwaarde kunnen bieden voor ons bedrijf en onze klanten.
Ecorys excelleert in zeven werkgebieden:
- Economic growth;
- Social policy;
- Natural resources;
- Regions & Cities;
- Transport & Infrastructure;
- Public sector reform;
- Security & Justice.
Ecorys biedt een duidelijk aanbod aan producten en diensten:
- voorbereiding en formulering van beleid;
- programmamanagement;
- communicatie;
- capaciteitsopbouw (overheden);
- monitoring en evaluatie.
Wij hechten waarde aan onze onafhankelijkheid, onze integriteit en onze partners. Ecorys geeft om
het milieu en heeft een actief maatschappelijk verantwoord ondernemingsbeleid, gericht op
meerwaarde voor de samenleving en de markt. Ecorys is in het bezit van een ISO14001-certificaat
dat wordt ondersteund door al onze medewerkers.

110

NL5000-35893

Postbus 4175
3006 AD Rotterdam
Nederland
Watermanweg 44
3067 GG Rotterdam
Nederland
T 010 453 88 00
F 010 453 07 68
E netherlands@ecorys.com
K.v.K. nr. 24316726
W www.ecorys.nl

Sound analysis, inspiring ideas

BELGIË – BULGARIJE – INDIA – KROATIË - NEDERLAND – POLEN – SPANJE – TURKIJE - VERENIGD KONINKRIJK