Jongeren met afstand tot
de arbeidsmarkt in beeld
Economisch niet-zelfstandige
jongeren zijn vaker vrouw,
vaker laagopgeleid en hebben
vaker multiproblematiek. Twee
derde van deze jongeren werkt
wel, maar te weinig om
economisch zelfstandig te zijn.

Deze kwantitatieve analyse is
uitgevoerd op verzoek van de
IBO-werkgroep Jongeren met
afstand tot de arbeidsmarkt

Hoewel laagopgeleide jongeren
oververtegenwoordigd zijn, is ook
een substantieel deel economisch
niet-zelfstandigen hoogopgeleid.
CPB notitie
Lisette Swart en Derk Visser
april 2019

Samenvatting
Deze studie brengt in kaart hoeveel jongeren tussen 16 en 30 jaar een afstand tot de arbeidsmarkt
hebben, wat hun kenmerken zijn, welke factoren wijzen op een verhoogd risico op afstand tot de
arbeidsmarkt en welke subgroepen er binnen deze groep te onderscheiden zijn. De studie is
uitgevoerd in opdracht van de werkgroep van het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO)
‘Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt’. De IBO-werkgroep heeft economische nietzelfstandigheid als indicator genomen voor het abstracte begrip ‘afstand tot de arbeidsmarkt’. De
grens voor economische niet-zelfstandigheid ligt, ongeacht de leeftijd van de jongere, op het
verdienen van 70% van het wettelijk minimumloon op jaarbasis uit arbeid of een eigen
onderneming. Dit is het bijstandsniveau van een alleenstaande.
Verschillende patronen in de arbeidsmarktpositie voor mannen en vrouwen
Ruim 400 duizend jongeren tussen de 16 en de 30 jaar zijn in 2016 economisch niet-zelfstandig. Het
percentage jongeren dat economisch niet-zelfstandig is, neemt toe met de leeftijd. Vanaf 24 jaar, als
de meeste jongeren geen onderwijs meer volgen, is het aandeel economisch niet-zelfstandige
jongeren stabiel op ongeveer 18%. Dit komt overeen met circa 38 duizend economisch nietzelfstandige jongeren in elk leeftijdscohort. Vrouwen zijn vaker economisch niet-zelfstandig dan
mannen. Bovendien verschilt het patroon van mannen en vrouwen: voor mannen neemt vanaf 24
jaar het aandeel economisch niet-zelfstandige jongeren af, terwijl dit aandeel voor vrouwen juist
toeneemt.
Economisch niet-zelfstandige jongeren lang niet allemaal laagopgeleid
Gemiddeld zijn economisch zelfstandige jongeren hoger opgeleid dan economisch niet-zelfstandige
jongeren. Er zijn echter ook hoogopgeleide jongeren die economisch niet-zelfstandig zijn, en
laagopgeleide jongeren die dat juist wel zijn.
Relatief veel dynamiek onder economisch niet-zelfstandige jongeren
Drie op de tien economisch niet-zelfstandige jongeren is een jaar later wel economisch zelfstandig.
En meer dan de helft van de economisch niet-zelfstandige jongeren is in de vijf jaar daarna ten
minste één jaar wel economisch zelfstandig. Vergeleken met jongeren die wel economisch
zelfstandig zijn, is er relatief veel dynamiek onder economisch niet-zelfstandige jongeren. Er is
echter ook een groep die langdurig economisch niet-zelfstandig blijft: bijna een kwart van de
economisch niet-zelfstandige jongeren tussen 16 en 25 jaar in 2011 (45 duizend jongeren) is in elk
van de vijf daaropvolgende jaren ook economisch niet-zelfstandig.
Gevolgen van beleidsovergangen bij bepaalde leeftijden niet duidelijk zichtbaar in data
Bij het bereiken van bepaalde leeftijden - bijvoorbeeld bij 18, 23 en 27 jaar - verandert het beleid dat
op een jongere van toepassing is. Een veelgenoemde zorg is dat deze verandering in het beleid dat
van toepassing is, invloed heeft op de afstand tot de arbeidsmarkt van een jongere. Dit is echter niet
zichtbaar in statistieken over veranderingen in arbeidsmarktpositie. Mogelijk zijn er wel effecten,
maar zijn deze niet goed zichtbaar, omdat er ook zonder deze beleidsovergangen veel dynamiek is in
de arbeidsmarktpositie van jongeren. Wat wel opvalt, is dat jongeren die ooit praktijkonderwijs

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 2 van 75

hebben gevolgd relatief vaak het onderwijs verlaten en economisch niet-zelfstandig worden op
achttienjarige leeftijd. Praktijkonderwijs duurt in principe wettelijk tot 18 jaar. Omdat jongeren na
het praktijkonderwijs minder vaak doorstromen naar vervolgonderwijs, eindigt de
onderwijsloopbaan van deze jongere vaak op achttienjarige leeftijd. Hierdoor is de impact van de
beleidsveranderingen die ook op deze leeftijd plaatsvinden, niet duidelijk.
Door invoering Wajong2015 in de toekomst meer economisch niet-zelfstandige jongeren
Jongeren die niet duurzaam, maar wel volledig arbeidsongeschikt zijn, hadden onder oWajong en
Wajong2010 nog recht op een arbeidsongeschiktheidsuitkering (waardoor ze in de data
geclassificeerd worden als volledig arbeidsongeschikt). Met de invoering van Wajong2015 vallen deze
jongeren onder de Participatiewet, waardoor zij in de data geclassificeerd worden als economisch
niet-zelfstandig.
Bijna twee op de drie economisch niet-zelfstandige jongeren participeert op de arbeidsmarkt
Veel jongeren die economisch niet-zelfstandig zijn, werken wel. Ze werken echter te weinig uren per
week, ze verdienen een te laag uurloon of werken te weinig weken per jaar om op jaarbasis
economisch zelfstandig te zijn. Zo werkte ruim 60% van de jongeren die in 2016 economisch nietzelfstandig waren, dat jaar in loondienst. Economisch niet-zelfstandige jongeren werken relatief
vaak in de sector ‘arbeidsbemiddeling, uitzendbureaus en personeelsbeheer'.
Grote verschillen in kenmerken tussen subgroepen economisch niet-zelfstandige jongeren
Jongeren die economisch niet-zelfstandig zijn, maar dat recent nog wel waren, verschillen
substantieel in hun kenmerken van jongeren die al langdurig economisch niet-zelfstandig zijn.
Langdurig economisch niet-zelfstandige jongeren hebben in vergelijking met jongeren die recent
nog wel economisch zelfstandig waren, minder vaak een startkwalificatie, vaker een
migratieachtergrond (vooral onder vrouwen), vaker een psychische aandoening, vaker ouders die
beiden niet werken en zijn vaker verdacht geweest van een delict.
Multiproblematiek hangt samen met economisch niet-zelfstandig zijn
Jongeren die op meerdere gebieden ongunstig scoren, hebben de hoogste kans om economisch
niet-zelfstandig te zijn, zo laat het ontwikkelde kansmodel zien. Opvallend in het kansmodel is
verder dat het hebben van een kind bij vrouwen gerelateerd is aan een hogere kans op economisch
niet-zelfstandig zijn, maar bij mannen juist samenhangt met een kleinere kans op economisch nietzelfstandig zijn.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 3 van 75

1

Inleiding

Het IBO ‘Jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt’
De werkgroep van het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) ‘Jongeren met afstand tot de
arbeidsmarkt’ heeft de opdracht gekregen te onderzoeken “hoe de effectiviteit van het Rijksbeleid
ten behoeve van jongeren met (risico op) een afstand tot de arbeidsmarkt vergroot kan worden en
wat de implicaties daarvan zijn.”
Deze notitie
De IBO-werkgroep heeft het CPB verzocht empirisch onderzoek te doen naar jongeren met afstand
tot de arbeidsmarkt. Het doel van dit onderzoek is om in kaart te brengen hoeveel jongeren een
afstand tot de arbeidsmarkt hebben, wat hun kenmerken zijn, welke factoren wijzen op een
verhoogd risico op afstand tot de arbeidsmarkt, welke subgroepen er binnen deze groep te
onderscheiden zijn en waar mogelijk kansen liggen om hun positie te verbeteren.
Afstand tot de arbeidsmarkt is een abstract begrip. Verschillende indicatoren kunnen gebruikt
worden om afstand tot de arbeidsmarkt te bepalen. Gemeenten en UWV gebruiken veelal een
combinatie van meerdere indicatoren om iemands afstand tot de arbeidsmarkt in te schatten. De
IBO-werkgroep heeft gekozen gebruik te maken van economische zelfstandigheid als indicator voor
afstand tot de arbeidsmarkt.1 Een individu is economisch niet-zelfstandig als hij minder dan 70
procent van het wettelijke minimumloon – ofwel de netto bijstand voor een alleenstaande –
verdient uit arbeid (loondienst en/of eigen onderneming). Binnen de groep economisch nietzelfstandige jongeren onderscheiden wij nog verschillende subgroepen op basis van de duur dat
iemand al economisch niet-zelfstandig is.
Leeswijzer
De notitie is als volgt opgebouwd. Hoofdstuk 2 introduceert het databestand dat voor dit onderzoek
is samengesteld. Daarnaast licht dit hoofdstuk de gehanteerde onderverdeling van jongeren in
groepen op basis van afstand tot de arbeidsmarkt toe.
Hoofdstuk 3 brengt in beeld welk deel van de jongeren tussen 16 en 30 jaar in 2016 een afstand tot de
arbeidsmarkt had. Door dit voor elk leeftijdscohort apart te doen en daarna verder uit te splitsen
voor mannen en vrouwen en naar opleidingsniveau, wordt inzichtelijk gemaakt hoe de groep
jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt is samengesteld en hoe de samenstelling varieert met
leeftijd.
Op het statische beeld van 2016 dat hoofdstuk 3 geeft, volgt in hoofdstuk 4 een analyse van de
dynamiek in de periode 2011-2016. Zo wordt duidelijk welk deel van de jongeren slechts tijdelijk
economisch niet-zelfstandig zijn en welk deel dit juist langdurig is. Aan de hand van deze analyse
kunnen we jongeren die in 2016 economisch niet-zelfstandig zijn, in verschillende subgroepen
indelen met een oplopende afstand tot de arbeidsmarkt.

1

Dit staat beschreven in het rapport van het IBO Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt (Rijksoverheid, 2019).

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 4 van 75

Hoofdstuk 5 brengt in beeld waarom een deel van de jongeren economisch niet-zelfstandig is.
Werken zij helemaal niet, of maken ze te weinig uren, verdienen ze te weinig per uur of zijn ze te
vaak werkloos om economisch zelfstandig te zijn?
Tot slot beschrijft hoofdstuk 6 kenmerken van de subgroepen die in hoofdstuk 4 gedefinieerd zijn.
Ook presenteert dit hoofdstuk een kansmodel, dat op basis van een aantal observeerbare kenmerken
de kans voorspelt dat een jongere economisch niet-zelfstandig is.
Bijlage A bevat een onderzoeksverantwoording waarin wordt toegelicht welke databestanden dit
onderzoek gebruikt en hoe deze verschillende databestanden gekoppeld zijn. Dit kan als startpunt
dienen voor andere onderzoekers die analyses op dit onderwerp willen uitvoeren.

2

Databestand en onderverdeling
naar afstand tot de arbeidsmarkt

Samenvatting
Voor dit onderzoek is gebruikgemaakt van samengevoegde administratieve databestanden met een groot aantal
kenmerken op persoonsniveau van alle 16- tot 30-jarigen in 2016. Deze jongeren worden onderverdeeld in vier groepen
op basis van hun positie op de arbeidsmarkt: onderwijsvolgend, volledig arbeidsongeschikt of wonend in een
institutioneel huishouden, economisch zelfstandig en economisch niet-zelfstandig.
Databestand
Dit onderzoek gebruikt verschillende administratieve databestanden met gegevens op
persoonsniveau, die gepseudonimiseerd in een beveiligde omgeving door het Centraal Bureau voor
de Statistiek (CBS) beschikbaar worden gesteld voor onderzoek.2 De samengestelde dataset bevat
gegevens van alle personen die in 2016 ingeschreven waren in de Nederlandse gemeentelijke
basisadministratie (GBA) en in dat jaar tussen de 16 en 30 jaar oud waren.3
Naast persoonskenmerken bevat de samengestelde dataset een omvangrijk aantal kenmerken op het
gebied van onderwijs, zorg, arbeid, inkomensbronnen, uitkeringen, schulden en criminaliteit. De
dataset bevat ook kenmerken van de ouders van deze jongeren, het huishouden waarin deze
jongeren in 2016 wonen, en van het huishouden waarin zij zijn opgegroeid. Afhankelijk van de
beschikbaarheid van databestanden zijn alleen gegevens voor 2016 of ook voor (één of meerdere)
jaren daarvoor gebruikt.
Gegevens over de gebruikte indicator voor afstand tot de arbeidsmarkt (economische
zelfstandigheid) zijn beschikbaar voor de periode 2011-1016. Ondanks de omvangrijke dataset, zijn

2

De verschillende databronnen worden op persoonsniveau aan elkaar gekoppeld door middel van het A-nummer uit de gemeentelijke
basisadministratie (GBA). Omdat het A-nummer identificerend is, zet het CBS het A-nummer om naar een betekenis- en dimensieloos
nummer (RinPersoon). Op deze manier zijn de gegevens niet meer direct herleidbaar tot een persoon (gepseudonimiseeerd).
3
2016 is het meest recente jaar waarvoor het grootste deel van de gegevens beschikbaar is. Het gaat hier dus om iedereen geboren in
de periode 1986-2000.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 5 van 75

niet over alle relevante kenmerken data beschikbaar. Zo ontbreken gegevens over jeugdzorg,
jeugdhulp en over inschrijvingen in het voortgezet speciaal onderwijs (VSO).
Een uitgebreide onderzoeksverantwoording, waarin wordt toegelicht welke databestanden zijn
gebruikt, is beschikbaar in bijlage A.
Onderverdeling van jongeren in groepen op basis van afstand tot de arbeidsmarkt
In deze notitie wordt voor afbakening van de doelgroep ‘jongeren met een afstand tot de
arbeidsmarkt’ de definitie van de IBO-werkgroep aangehouden. Zij definieert de doelgroep als:
jongeren tussen 16 en 27 jaar, die niet ingeschreven staan bij een onderwijsinstelling, beschikbaar
zijn voor de arbeidsmarkt en economisch niet-zelfstandig zijn. Op basis van deze definitie kunnen
jongeren in vier groepen onderverdeeld worden.4
1. Jongeren die onderwijs volgen.5 Zij zijn nog niet (volledig) beschikbaar voor de arbeidsmarkt.
2. Jongeren die niet onderwijsvolgend zijn en die volledig arbeidsongeschikt zijn of in een
institutioneel huishouden wonen.6 Zij zijn niet beschikbaar voor de arbeidsmarkt.
3. Jongeren die niet tot de eerste twee groepen behoren en economisch zelfstandig zijn.
4. Jongeren die niet tot de eerste twee groepen behoren en economisch niet-zelfstandig zijn.
Iemand is economisch zelfstandig als hij minimaal 70 procent van het wettelijke netto
minimumloon –oftewel de netto bijstand van een alleenstaande- verdient uit arbeid en/of een eigen
onderneming.7 Ook voor jongeren, op wie niet het wettelijk minimumloon (WML) van toepassing is
maar het wettelijk minimum jeugdloon (WMJL), wordt hierbij het WML gehanteerd. Er is dus één
drempelwaarde voor het vaststellen van economisch zelfstandigheid die geldt voor iedereen,
ongeacht leeftijd.
Deze indeling in vier groepen op basis van arbeidsmarktpositie vormt de basis van deze notitie.
Jongeren tussen 16 en 30
Deze notitie brengt de arbeidsmarktpositie van jongeren tussen 16 en 30 jaar in kaart. Er is voor
gekozen jongeren tot 30 jaar, in plaats van tot 27 jaar, te volgen om ook in beeld te kunnen brengen
wat er met hun arbeidsmarktpositie gebeurt als de aangepaste voorwaarden voor het aanvragen van
bijstand wegvallen (bij 27 jaar).

4

Bijlage A bevat een uitgebreide beschrijving van de definities van de vier groepen. Een relatief kleine groep jongeren (2% van alle 16tot 30-jarigen) kan niet in een van de vier groepen onderverdeeld worden. Deze jongeren zijn niet onderwijsvolgend, niet volledig
arbeidsongeschikt en wonen niet in een institutioneel huishouden. Deze jongeren wonen echter in een huishouden waarvoor bij het
CBS geen huishoudinkomen bekend is. In dit onderzoek worden zulke jongeren in een vijfde groep ’onbekend’ ingedeeld. Dit wordt
verder toegelicht in bijlage A.
5
Jongeren worden gezien als onderwijsvolgend als onderwijs hun voornaamste sociaaleconomische activiteit is.
6
De definitie van een institutioneel huishouden is: een of meer personen die samen een woonruimte bewonen en daar bedrijfsmatig
worden voorzien in dagelijkse levensbehoeften. Ook de huisvesting vindt bedrijfsmatig plaats. Voorbeelden van institutionele
huishoudens zijn gezinsvervangende tehuizen, penitentiaire inrichtingen en begeleid wonen.
7
In 2016 was de drempelwaarde voor economische zelfstandigheid een inkomen van €11.672,40 per jaar.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 6 van 75

3

De arbeidsmarktpositie van
jongeren in 2016

Samenvatting
Vrijwel alle jongeren onder de 18 jaar zijn onderwijsvolgend. Boven die leeftijd neemt het aandeel onderwijsvolgenden
af en zijn er zowel meer economisch zelfstandige als economisch niet-zelfstandige jongeren. Vanaf 24 jaar is het
aandeel economisch niet-zelfstandige jongeren stabiel op ongeveer 18%. Hieronder gaat echter een verschillend
patroon voor mannen en vrouwen schuil. Voor mannen neemt vanaf 24 jaar het aandeel economisch niet-zelfstandigen
af, terwijl het voor vrouwen juist toeneemt.
Economisch zelfstandige jongeren zijn gemiddeld hoger opgeleid dan economisch niet-zelfstandige jongeren. Er zijn
echter ook hoogopgeleide economisch niet-zelfstandige en laagopgeleide economisch zelfstandige jongeren. Vrouwen
zijn vaker economisch niet-zelfstandig dan mannen. De verdeling van economisch niet-zelfstandige jongeren over de
opleidingsniveaus is bij mannen en vrouwen echter wel vergelijkbaar. Voor alle opleidingsniveaus zien wij het aandeel
economisch niet-zelfstandige vrouwen toenemen vanaf ongeveer 24 jaar.
Van 16 naar 30: van iedereen onderwijsvolgend naar driekwart economisch zelfstandig
Tussen 16 en 30 jaar maken de meeste jongeren de transitie van onderwijs naar arbeidsmarkt. Figuur
3.1 laat voor ieder leeftijdscohort8 zien welk deel van de jongeren in dit cohort (1) onderwijsvolgend
is, (2) arbeidsongeschikt is en/of in een institutioneel huishouden woont, (3) economisch
zelfstandig is, en (4) economisch niet-zelfstandig is. Tabel A.2 geeft het absolute aantal jongeren in
elk van de vier groepen weer.
Logischerwijs is door de leerplicht en de kwalificatieplicht bijna iedereen onder de 18 jaar
onderwijsvolgend. Vanaf 18 jaar loopt het aandeel dat onderwijs volgt steeds verder terug van 96%
op 18-jarige leeftijd tot 2% op 30-jarige leeftijd. Het aandeel jongeren dat volledig arbeidsongeschikt
is of in een institutioneel huishouden woont, neemt langzaam toe tot 6% op 25-jarige leeftijd,
waarna dit percentage redelijk stabiel blijft. Het aantal economisch zelfstandige jongeren groeit
gestaag met leeftijd tot bijna driekwart van de 30-jarigen. Onder 19 en 20-jarigen zijn er meer
jongeren economisch niet-zelfstandig dan wel zelfstandig. Dat verandert vanaf 21 jaar snel: het
aandeel economisch zelfstandige jongeren stijgt veel sneller dan het aandeel economisch nietzelfstandige jongeren. Dit wekt geen verbazing: jongeren van 21 jaar of ouder die de arbeidsmarkt
betreden vanuit het onderwijs, hebben vaker een diploma van het hoger onderwijs. Hoogopgeleide
jongeren zijn (nadat ze het onderwijs hebben verlaten) vaker economisch zelfstandig en minder
vaak economisch niet-zelfstandig dan laagopgeleide jongeren. In bijlage B is figuur 3.1 voor elk
(hoogst behaalde) opleidingsniveau afzonderlijk weergegeven.

8

Een leeftijdscohort is één geboortejaar. Alle jongeren geboren in het jaar 2000 vormen samen het leeftijdscohort 16-jarigen in 2016 in
deze notitie.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 7 van 75

Figuur 3.1 Economische zelfstandigheid in 2016 naar leeftijd

Vanaf 24 jaar is het aandeel economisch niet-zelfstandige jongeren relatief stabiel op ongeveer 18%.
Van de ruim 200 duizend 30-jarigen die ons land telt, zijn er dus ongeveer 40 duizend economisch
niet-zelfstandig en ruim 150 duizend wél economisch zelfstandig. Dat het percentage jongeren dat
economisch niet-zelfstandig is redelijk constant is tussen 24 en 30 jaar, betekent niet dat jongeren
als ze eenmaal economisch niet-zelfstandig zijn, dat ook blijven. Het zegt alleen dat de instroom in
niet-zelfstandigheid even groot is als de uitstroom uit economische niet-zelfstandigheid. Het is
mogelijk dat steeds een andere groep kortdurend economisch niet-zelfstandig is. Hoofdstuk 4 en 5
gaan hier nader op in.
Tussen 24 en 30 jaar steeds minder mannen en meer vrouwen economisch niet-zelfstandig
Het stabiele aandeel economisch niet-zelfstandigen onder jongeren ouder dan 24 jaar verhult dat er
substantiële verschillen zijn in de arbeidsmarktpositie van mannen en vrouwen. Figuur 3.2 laat zien
dat het aandeel mannen dat economisch niet-zelfstandig is eerst toeneemt (tot 14% bij 24 jaar) en
daarna licht afneemt met leeftijd, terwijl het aandeel vrouwen dat economisch niet-zelfstandig is
steeds verder toeneemt met leeftijd (tot 25% bij 30 jaar). Binnen de groep economisch nietzelfstandige jongeren neemt het aandeel vrouwen toe van 56% onder 24-jarigen tot 66% onder 30jarigen.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 8 van 75

Figuur 3.2 Economische zelfstandigheid naar leeftijd, afzonderlijk voor mannen en vrouwen

Opleidingsniveau van economisch (niet-)zelfstandige jongeren.
Economisch zelfstandige jongeren zijn gemiddeld hoger opgeleid dan economisch niet-zelfstandige
jongeren. Zo heeft van de 30-jarigen die economisch níet-zelfstandig zijn slechts 62% een
startkwalificatie, tegenover 86% van de 30-jarigen die wél economisch zelfstandig zijn.9 Toch heeft
bijna een op de vijf economisch niet-zelfstandige 30-jarigen een hbo of universitaire opleiding
afgerond, blijkt uit figuur 3.3 (ca. 5.100 mensen).
Het bovenste gedeelte van figuur 3.3 laat zien hoeveel economisch niet-zelfstandige (links) en
hoeveel economisch wél zelfstandige jongeren (rechts) er in Nederland tussen de 20 en de 30 jaar
per opleidingsniveau zijn. Het aantal jongeren dat economisch zelfstandig is, neemt in deze
leeftijdsgroep sterk toe, doordat jongeren hun onderwijsloopbaan afronden en de arbeidsmarkt
betreden (zie ook figuur 3.1). Zo is bijvoorbeeld duidelijk zichtbaar dat vanaf 22-jarige leeftijd het
aantal economisch zelfstandige jongeren dat hoger onderwijs heeft afgerond sterk toeneemt.
Het onderste gedeelte van figuur 3.3 laat wederom voor de economisch niet-zelfstandige jongeren
(links) en de economisch wel-zelfstandige jongeren (rechts) zien wat hun maximaal behaalde
opleidingsniveau is. Waar het bovenste gedeelte dit in absolute aantallen toonde, laat dit onderste
gedeelte het aandeel in percentages zien. Degenen die op jonge leeftijd geen onderwijs meer
volgen, zijn voornamelijk lager opgeleiden die het onderwijs al verlaten hebben, en jongeren die na
de middelbare school een tussenjaar nemen. Bij leeftijden boven de 22 jaar neemt het aandeel
hoogopgeleiden sterk toe, omdat mensen vanaf die leeftijd een opleiding in het hoger onderwijs
afronden. Het onderste gedeelte van figuur 3.3 laat zien dat een substantieel deel van de groep
economisch niet-zelfstandige jongeren bestaat uit jongeren die een opleiding in het hoger
onderwijs hebben afgerond. Economisch niet-zelfstandige jongeren zijn dus lang niet altijd laag
opgeleid.

9

Een startkwalificatie is een diploma havo, vwo, mbo niveau 2 of hoger.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 9 van 75

Figuur 3.3 Hoogst behaalde opleidingsniveau van economisch zelfstandige en economisch niet- zelfstandige
jongeren, per leeftijd in absolute aantallen (bovenste gedeelte) en in percentages (onderste gedeelte)

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 10 van 75

Voor ongeveer 51 duizend mensen (4% van de 16- tot 30-jarigen) is het hoogst behaalde
opleidingsniveau niet bekend. In veruit de meeste gevallen komt dit doordat ze niet in Nederland
geboren zijn en hier geen onderwijs hebben afgerond.10 Het gaat bijvoorbeeld om
arbeidsmigranten, vluchtelingen en huwelijksmigranten. Uit figuur 3.3 blijkt dat deze groep relatief
oververtegenwoordigd is onder economisch niet-zelfstandige jongeren: onder dertigjarigen is voor
één op de zeven economisch niet-zelfstandige jongeren het opleidingsniveau onbekend (circa. 4
duizend mensen). Van de economisch niet-zelfstandige jongeren in 2016 voor wie het
opleidingsniveau onbekend is, is 11% in Polen geboren, 8% in Syrië en 5% in Turkije.
Figuur 3.2 liet zien dat het aantal vrouwen dat economisch niet-zelfstandig is, oploopt met leeftijd,
terwijl het aantal economisch niet-zelfstandige mannen juist daalt met leeftijd. Een volgende stap is
om te kijken hoe het hoogst (behaalde) opleidingsniveau verschilt tussen mannen en vrouwen die
economisch niet-zelfstandig zijn. Figuur 3.4 laat zien dat er weinig verschil zit in het (hoogst
behaalde) opleidingsniveau van economisch niet-zelfstandige mannen en vrouwen. De stijging van
het aantal economisch niet-zelfstandige vrouwen met leeftijd komt dus zowel door een stijging van
het aantal lager opgeleide vrouwen dat economisch niet-zelfstandig wordt als door een stijging van
het aantal hoger opgeleide vrouwen dat economisch niet-zelfstandig wordt.
Figuur 3.4 Opleidingsniveau van economisch niet-zelfstandige jongeren per leeftijd, apart voor mannen en
vrouwen

10

86% van de jongeren voor wie het opleidingsniveau onbekend is, zijn niet in Nederland geboren.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 11 van 75

4

Dynamiek in afstand tot de
arbeidsmarkt

Samenvatting
Er is relatief veel dynamiek onder economisch niet-zelfstandige jongeren vergeleken met economisch wél zelfstandige
jongeren. Drie op de tien economisch niet-zelfstandige jongeren is een jaar later wel economisch zelfstandig. Twee jaar
later is ongeveer vier op de tien economisch zelfstandig.
Van de jongeren die in 2011 economisch niet-zelfstandig waren, is 61% in de vijf jaar daarna ten minste één jaar wel
economisch zelfstandig (116 duizend mensen) 20% is zelfs alle vijf opvolgende jaren economisch zelfstandig.
Tegelijkertijd bleef 24% van de in 2011 economisch niet-zelfstandige jongeren ook in elk van de vijf daaropvolgende
jaren economisch niet-zelfstandig (45 duizend mensen).
Bij het bereiken van bepaalde leeftijden - bijvoorbeeld 18, 23 en 27 jaar - verandert het beleid dat op deze jongeren van
toepassing is. Een veelgenoemde zorg is dat dit veranderende beleid invloed heeft op de afstand die jongeren tot de
arbeidsmarkt hebben. Dit is echter niet zichtbaar in statistieken over veranderingen in arbeidsmarktpositie. Mogelijk
zijn de effecten te klein, omdat ook zonder deze beleidsovergangen veel dynamiek plaatsvindt in de arbeidsmarktpositie
van jongeren. Wel valt op dat jongeren die ooit praktijkonderwijs hebben gevolgd relatief vaak het onderwijs verlaten
en economisch niet-zelfstandig worden op achttienjarige leeftijd. Het is niet duidelijk in hoeverre dit ligt aan ander
beleid dat van toepassing is en in hoeverre dit simpelweg reflecteert dat praktijkonderwijs doorloopt tot achttien jaar en
voor een deel van de leerlingen een vervolgopleiding er niet in zit.
Jongeren die niet duurzaam, maar wel volledig arbeidsongeschikt zijn, hadden onder oWajong en Wajong2010 nog
recht op een arbeidsongeschiktheidsuitkering (waardoor ze in de data geclassificeerd worden als volledig
arbeidsongeschikt). Met de invoering van Wajong2015 vallen volledig maar niet duurzaam arbeidsongeschikten onder
de Participatiewet, waardoor zij in de data geclassificeerd worden als economisch niet-zelfstandig. Hierdoor treedt de
komende jaren een verschuiving op van arbeidsongeschikt naar economisch niet-zelfstandig. Dit is duidelijk waar te
nemen voor bijvoorbeeld jongeren uit het praktijkonderwijs die in 2015 18 jaar werden. Zij maken minder vaak de
transitie van schoolgaand naar arbeidsongeschikt, en vaker de transitie naar economisch niet-zelfstandig.
Dit hoofdstuk brengt in kaart in hoeverre de arbeidsmarktpositie van jongeren verandert tussen 16
en 30 jaar. Dit maakt onder meer inzichtelijk of jongeren tijdelijk economisch niet-zelfstandig zijn,
bijvoorbeeld in de fase tussen school en werk dat leidt tot economische zelfstandigheid, of dat
jongeren langdurig in deze positie kunnen verkeren.
Voor verschillende leeftijdscohorten analyseren we of en hoe hun arbeidsmarktpositie van jaar op
jaar verandert. Zo wordt inzichtelijk gemaakt of er op bepaalde leeftijden extra veel dynamiek is in
de arbeidsmarktpositie van jongeren, zowel voor de gehele groep jongeren als voor een aantal
specifieke subgroepen. Een veelgehoord knelpunt in het beleid gericht op deze jongeren is dat zij
gevoelig zijn voor beleidsovergangen op bepaalde leeftijdsovergangen, bijvoorbeeld de overgang bij
18 jaar van jeugdzorg naar ZWV of de overgang in regelgeving rondom de bijstand bij het bereiken
van de leeftijd van 27 jaar.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 12 van 75

Omdat het naast jaar-op-jaardynamiek ook interessant is om te kijken naar dynamiek op de
middellange termijn, kijkt dit hoofdstuk ten slotte naar hoe de arbeidsmarktpositie van jongeren die
in 2011 economisch niet-zelfstandig waren, zich ontwikkeld heeft in de periode 2012-2016. Op basis
van deze analyse worden binnen de groep economisch niet-zelfstandige jongeren verschillende
subgroepen geïdentificeerd met een oplopende afstand tot de arbeidsmarkt.
Veranderingen in arbeidsmarktpositie
Voor veruit de meeste jongeren blijft hun arbeidsmarktpositie onveranderd ten opzichte van een
jaar eerder. De groep waar relatief de meeste dynamiek plaatsvindt, is de groep economisch nietzelfstandige jongeren. Ruim een op de drie economisch niet-zelfstandige jongeren valt een jaar later
niet meer onder deze categorie en na twee jaar heeft bijna de helft deze groep verlaten (zie tabel 4.1).
Onder jongeren die wel economisch zelfstandig zijn, treedt veel minder dynamiek op: één jaar later
is 94% van hen nog steeds economisch zelfstandig, twee jaar later is dat 92%. Hetzelfde beeld is
zichtbaar voor jongeren die volledig arbeidsongeschikt zijn of in een institutioneel huishouden
wonen: na één jaar zit 92% nog steeds in deze groep en na twee jaar 90%. Dit duidt erop dat als
jongeren eenmaal in een van deze twee groepen zitten, de kans relatief groot is dat ze in deze groep
blijven. De groep onderwijsvolgenden zit qua dynamiek in het midden: een jaar later valt bijna één
op de zes jongeren niet meer in deze categorie, twee jaar later is dat bijna een op de drie.
Tabel 4.1 Aandeel van alle jongeren van wie de sociaaleconomische situatie verandert na een jaar en na twee jaar
Arbeidsmarktpositie in 2014

11

Aantal jongeren in 2014 met
% dat een jaar later in een
% dat twee jaar later in een
deze arbeidsmarktpositie andere arbeidsmarktpositie zit andere arbeidsmarktpositie zit

Onderwijsvolgend

1.371.891

16%

31%

Volledig arbeidsongeschikt of
wonend in institutioneel
huishouden

94.628

8%

10%

Economisch zelfstandig

792.318

6%

8%

Economisch niet-zelfstandig

314.146

38%

48%

Voor jongeren van wie de arbeidsmarktpositie verandert, is het bovendien interessant om te kijken
hoe die verandert. Gaan de jongeren die niet langer economisch niet-zelfstandig zijn terug naar
school, worden zij economisch zelfstandig of zijn ze niet langer beschikbaar voor de arbeidsmarkt
omdat ze volledig arbeidsongeschikt zijn geworden? Figuur 4.1 laat voor alle jongeren zien wat hun
arbeidsmarktpositie in 2015 was (linkerzijde van de figuur) en wat die in 2016 was (rechterzijde van
de figuur). De figuur toont zodoende of en hoe de arbeidsmarktpositie een jaar later gewijzigd was.
Jongeren die in 2015 economisch niet-zelfstandig zijn en in 2016 niet meer in deze categorie vallen,
blijken veelal (vier op de vijf) wél economisch zelfstandig geworden. Van de jongeren die onderwijs
volgden in 2015 en dat een jaar later in 2016 niet meer deden, is ongeveer de helft economisch
zelfstandig geworden en zijn ruim vier op de tien economisch niet-zelfstandig. Van alle jongeren die
in 2014 onderwijs volgden en in 2015 niet meer, werd bijna één op de vijf in het eerste jaar
economisch niet-zelfstandig, maar het jaar erna economisch wél zelfstandig.
11

In deze tabel worden alle jongeren meegenomen die tussen 2014 en 2016 16 jaar of ouder waren, maar niet ouder dan 30 jaar. Het
gaat hier dus om alle 16- tot 28-jarigen in 2014, oftewel alle 18- tot 30-jarigen in 2016. Om te kunnen kijken wat iemands situatie na
een jaar en na twee jaar is, gebruiken we 2014 als basisjaar. Bij de vergelijking na één jaar wordt dus de arbeidsmarktpositie van
jongeren in 2014 vergeleken met de situatie in 2015 en bij de vergelijking na twee jaar wordt 2014 met 2016 vergeleken. De vergelijking
van 2014 en 2015 komt nagenoeg overeen met de vergelijking tussen 2015 en 2016.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 13 van 75

Figuur 4.1 Veranderingen in de arbeidsmarktpositie van 2015 naar 2016 voor alle 16- tot 30-jarigen

Tabel 4.1 en figuur 4.1 laten zien dat voor veel jongeren die in een bepaald jaar economisch nietzelfstandig zijn, deze economische niet-zelfstandigheid tijdelijk is. Een jaar later is 29% van hen
namelijk wel economisch zelfstandig. Dit maakt dat het op basis van gegevens over economische
zelfstandigheid voor één jaar lastig is om jongeren met een (langdurige) afstand tot de arbeidsmarkt
te identificeren.
Dynamiek in arbeidsmarktpositie voor leeftijdscohorten met veel beleidsveranderingen
Tussen 16 en 27 jaar krijgen jongeren te maken met een flink aantal overgangen in het beleid dat op
hen van toepassing is. Het tekstkader Veranderingen in beleid tussen 16 en 27 jaar zet deze overgangen op
een rijtje. Vanaf hun 18e verjaardag bijvoorbeeld zijn jongeren die jeugdzorg of GGZ-hulpverlening
ontvingen onder de Jeugdwet (waarvoor de gemeente verantwoordelijk is), aangewezen op de
zorgverzekeringswet. Ook geldt de kwalificatieplicht niet langer voor hen, maar worden jongeren
zonder een startkwalificatie gevolgd en begeleid naar werk of opleiding door de Regionale Meld- en
Coördinatiepunten. Deze overgangen in de adolescente periode worden veelvuldig genoemd als
knelpunt in de begeleiding van jongeren naar de arbeidsmarkt.
De mogelijke effecten van deze veranderingen op de kans dat een jongere economisch nietzelfstandig wordt of stopt met het volgen van onderwijs, maken we inzichtelijk door voor hen de
transitiekansen (de dynamiek in arbeidsmarktpositie) op verschillende leeftijden te vergelijken. Zo
kunnen we laten zien of de kans om economisch niet-zelfstandig te worden bijvoorbeeld op 18jarige leeftijd sterker toeneemt dan op andere leeftijden.
Voor de gehele groep jongeren zien we geen substantieel afwijkende ontwikkeling van de
transitiekans in het jaar dat iemand 18, 23 of 27 wordt. Dit is te zien in tabel 4.2, die per
leeftijdscohort het percentage jongeren toont dat een bepaalde transitie in arbeidsmarktpositie
maakt. Van alle 18-jarigen in 2015 is bijvoorbeeld 87% zowel in 2015 als in 2016 onderwijsvolgend, en
3% onderwijsvolgend in 2015 maar economisch zelfstandig in 2016 (derde kolom van tabel 4.2).12 De
ontwikkeling van de transitiekansen op die leeftijden wijkt niet duidelijk af van de ontwikkeling
rond andere verjaardagen.

12

Merk op, de tabel bevat het percentage van een leeftijdscohort dat van 2015 naar 2016 een bepaalde transitie maakt. Dit betekent dat
de percentages in iedere kolom optellen tot 100%.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 14 van 75

Veranderingen in beleid tussen 16 en 27 jaar
Jongeren met (een kans op) een afstand tot de arbeidsmarkt krijgen tussen hun 16e en 27e
jaar te maken met een groot aantal veranderingen in beleid dat op hen van toepassing is.
Hieronder noemen we de meest relevante:
15 → 16 jaar
•
De leerplicht vervalt en maakt plaats voor de kwalificatieplicht. Jongeren zonder
startkwalificatie moeten volledig dagonderwijs volgen (of een bbl-traject in het
mbo) en mogen niet voltijd werken.
17 → 18 jaar
•
Kwalificatieplicht vervalt en maakt plaats voor de RMC-wet. Jongeren die zich
zonder startkwalificatie uitschrijven bij een opleiding, worden door de Regionale
Meld en Coördinatiepunten (RMC) begeleid naar school of werk en gestimuleerd
een startkwalificatie te behalen.
•
Voor hulpverlening en GGZ zijn jongeren niet langer aangewezen op de Jeugdwet,
maar op de Zorgverzekeringswet.
•
Jongeren zijn niet langer gratis verzekerd tegen ziektekosten via hun ouders, maar
moeten zelf een zorgverzekering afsluiten.
•
Jongeren zijn voor de wet handelingsbekwaam en hebben geen toestemming
meer nodig van ouders voor het afsluiten van telefoonabonnementen, aangaan
van schulden, etc.
•
Jongeren kunnen een Wajong-uitkering aanvragen als zij volledig en duurzaam
arbeidsongeschikt zijn.(a)
•
Jongeren kunnen een Participatiewet-uitkering aanvragen als zij aan de
voorwaarden voldoen. Deze voorwaarden zijn tot 27 jaar wel strenger dan die voor
andere aanvragers. Deze uitkering is wel onderhevig aan een
huishoudinkomenstoets.
21 → 22 jaar
•
Vanaf 22 jaar hebben jongeren recht op het minimumloon. Let op, dit geldt pas
sinds 1 juli 2017, daarvoor en dus in onze analyses lag deze grens op 23 jaar.
22 → 23 jaar
•
Jongeren worden niet langer door het RMC begeleid naar een startkwalificatie of
werk.
•
Jongeren vallen niet meer onder het adolescentenstrafrecht.
26 → 27 jaar
•
Voor het aanvragen van een bijstandsuitkering gelden niet langer de afwijkende
voorwaarden voor jongeren.
(a) Dit betreft een Wajong 2015 uitkering. Vóór 2015 konden jongeren ook een Wajong-uitkering aanvragen als hun
arbeidsongeschiktheid niet volledig en/of niet duurzaam was

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 15 van 75

Tabel 4.2 Percentage van leeftijdscohort dat van 2015 naar 2016 bepaalde transitie maakt
16→
17

17→
18

18→
19

19→
20

20→
21

21→
22

22→
23

23→
24

24→
25

25→
26

26→
27

27→
28

28→
29

Onderwijs → onderwijs

98%

95%

87%

76%

62%

50%

38%

27%

18%

11%

7%

4%

3%

Onderwijs → arbeidsongeschikt

0%

0%

0%

1%

1%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

Onderwijs → ec. zelfstandig

0%

1%

3%

5%

7%

8%

9%

8%

8%

6%

4%

2%

1%

Onderwijs → ec. niet-zelfstandig

0%

2%

6%

7%

7%

6%

5%

4%

3%

2%

2%

1%

1%

Arb.ongeschikt → arb.ongeschikt

0%

0%

0%

1%

2%

3%

4%

5%

5%

5%

5%

5%

5%

Ec.zelfstandig → ec.zelfstandig

0%

0%

1%

3%

8%

15%

24%

34%

44%

52%

59%

63%

67%

Ec.zelfstandig → ec. niet-zelfstandig

0%

0%

0%

0%

0%

1%

2%

2%

3%

3%

3%

3%

3%

Ec. niet-zelfstandig → ec.zelfstandig

0%

0%

1%

2%

3%

5%

5%

6%

5%

5%

5%

4%

4%

Ec. niet-zelfstandig → ec. niet-zelfstandig

0%

0%

1%

4%

6%

7%

9%

9%

10%

11%

12%

13%

13%

Overige transities

2%

2%

1%

1%

4%

5%

5%

5%

4%

5%

3%

5%

3%

De interpretatie van tabel 4.2 is niet gemakkelijk. Ten eerste is de fase van 16 tot 30 jaar een periode
waarin, los van beleid, voor alle jongeren transities plaatvinden. Op 16-jarige leeftijd is vrijwel
iedereen onderwijsvolgend, op 30-jarige leeftijd vrijwel niemand meer. Dat kan het opsporen van
subtielere patronen erg moeilijk maken. Daarnaast zijn er vaak meerdere veranderingen
tegelijkertijd, bijvoorbeeld bij de 18e verjaardag. Dat bemoeilijkt eveneens het duiden van
verschillen in transitiekansen per leeftijd, nog los van de causaliteitsvraag. Ten slotte kan de
observatie dat er geen effecten zijn op de arbeidsmarktpositie voor de gehele groep, verhullen dat er
mogelijk wel effecten zijn voor specifieke groepen jongeren. Veel van de beleidsveranderingen zijn
immers slechts op een (klein) deel van de jongeren van toepassing, waardoor ze alleen de
arbeidsmarktpositie van een beperkte groep jongeren kunnen beïnvloeden.
Inzoomen op specifieke groepen jongeren voor wie de veranderingen relevant zijn, kan dit laatste
probleem verminderen. Groepen waarvoor de veranderingen vaker relevant zijn en die
onderscheiden kunnen worden, zijn jongeren die ooit praktijkonderwijs volgden, jongeren zonder
startkwalificatie, jongeren die ooit voortijdig schoolverlater zijn geweest en jongeren met
psychische problemen.
Jongeren die ooit praktijkonderwijs volgden, hadden een leerachterstand op twee domeinen en een
IQ tussen 60 en 80.13 Een groot deel van deze jongeren haalt geen startkwalificatie. Ook is een deel
van deze jongeren niet volledig arbeidsgeschikt. Een flink aantal van de beleidswijzingen die in het
kader hierboven beschreven staan, zijn daarom op hen van toepassing. Praktijkonderwijs is in
principe voor jongeren van 12 tot maximaal 18 jaar. Tabel 4.3
laat de transities zien die deze
jongeren doormaken. Vergeleken met andere jongeren (zoals te zien was in tabel 4.2), verlaten
jongeren die ooit praktijkonderwijs hebben gevolgd vaker het onderwijs als ze achttien zijn. Na het
praktijkonderwijs stromen zij minder vaak door naar vervolgonderwijs. Het grootste deel van de
jongeren die op hun 18e het onderwijs verlaten (vier op de vijf), wordt vervolgens economisch niet-

13

Dit zijn de criteria voor een indicatie Praktijkonderwijs, die nodig is om Praktijkonderwijs te volgen.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 16 van 75

zelfstandig (25% van alle 18-jarigen). Daarnaast stroomt 2% van deze jongeren uit naar de groep
volledig arbeidsongeschikt.
Vóór invoering van de Wajong 2015 lag dit percentage veel hoger; een jaar eerder was het 13%. Onder
de Wajong 2015 jongeren (in tegenstelling tot de oude Wajong en de Wajong 2010) alleen recht
hebben op een Wajong-uitkering als ze volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn. Alle andere
jonggehandicapten moeten een beroep doen op de Participatiewet. Hierdoor vallen vanaf 2015 veel
minder 18-jarigen in de groep volledig arbeidsongeschikt en veel meer 18-jarigen in de groep
economisch niet-zelfstandig. Hierdoor zal in de toekomst het aantal economisch niet-zelfstandige
jongeren stijgen. Onder de Participatiewet worden niet-duurzaam arbeidsongeschikte jongeren
echter niet gekeurd, waardoor er niet langer zicht is op de grootte van deze groep.
Omdat er bij 18 jaar heel veel veranderingen zijn in het beleid dat van toepassing is op een jongere
(zie het tekstkader), is niet te zeggen welke veranderingen bijdragen (en in welke mate) aan de
hogere instroom in economische niet-zelfstandigheid vanuit onderwijs bij 18 jaar.
Tabel 4.3 Transities van 2015 naar 2016 voor jongeren die ooit praktijkonderwijs hebben gevolgd
16→
17

17→
18

18→
19

19→
20

20→
21

21→
22

22→
23

23→
24

Onderwijs → onderwijs

95%

89%

61%

36%

24%

15%

9%

5%

Onderwijs → arbeidsongeschikt

1%

1%

2%

8%

3%

2%

2%

1%

Onderwijs → economisch zelfstandig

0%

1%

4%

3%

4%

3%

2%

2%

Onderwijs → economisch niet-zelfstandig

0%

4%

25%

15%

9%

6%

4%

2%

Arbeidsongeschikt → arbeidsongeschikt

1%

1%

1%

12%

20%

23%

26%

33%

Arbeidsongeschikt → ec. niet-zelfstandig

0%

0%

0%

1%

2%

3%

2%

2%

Economisch zelfstandig → ec.zelfstandig

0%

0%

1%

4%

8%

15%

20%

25%

Ec. zelfstandig → ec. niet-zelfstandig

0%

0%

0%

0%

1%

1%

2%

2%

Ec. niet-zelfstandig → arbeidsongeschikt

0%

0%

0%

2%

2%

3%

3%

2%

Ec. niet-zelfstandig → ec.zelfstandig

0%

0%

1%

3%

6%

6%

5%

5%

Ec. niet-zelfstandig → ec. niet-zelfstandig

0%

0%

3%

13%

19%

20%

21%

19%

Overige transities

3%

4%

2%

3%

2%

3%

3%

2%

24→
25

14

25→
26

26→
27

27→
28

28→
29

Net als jongeren die ooit praktijkonderwijs volgden, verlaten jongeren die ooit voortijdig
schoolverlater waren relatief vaak als ze 18 zijn het onderwijs en worden dan veelal economisch nietzelfstandig (zie tabel C.1 in bijlage C). Voor een deel pikken we hier het voortijdig schoolverlaten zelf
op, dit gebeurt relatief vaak bij 18 jaar. We zien geen duidelijk afwijkende patronen in de transities
rond het bereiken van 23 en 27 jaar. Ook voor jongeren zonder startkwalificatie en voor jongeren
met psychische klachten en geldt dat er geen duidelijke patronen te zien zijn die gerelateerd kunnen
worden aan specifieke beleidsveranderingen (zie tabel C.2 en tabel C.3 in bijlage C).

14

Vanwege beperkte databeschikbaarheid zijn alleen 16- tot 24-jarigen (in 2015) opgenomen in deze tabel.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 17 van 75

Figuur 4.1 en tabel 4.1, 4.2 en 4.3 kijken naar transities een of twee jaar later. Door ook naar
transities over een langere periode te kijken, wordt inzichtelijk hoe lang jongeren economische nietzelfstandig blijven.
Heterogeniteit in de afstand tot de arbeidsmarkt onder economisch niet-zelfstandige jongeren.
De groep economisch niet-zelfstandige jongeren is behoorlijk heterogeen als we kijken naar de duur
van de periode waarover zij economisch niet-zelfstandigen zijn. Sommige jongeren zijn slechts één
jaar economisch niet-zelfstandig, terwijl er ook een substantiële groep is die enkele jaren later nog
steeds (of wederom) economisch niet-zelfstandig is. Om deze heterogeniteit binnen de groep
economisch niet-zelfstandige jongeren in beeld te krijgen, kijken we naar de groep economisch
niet-zelfstandige jongeren in 2011 en analyseren we wat hun arbeidsmarktpositie is in de vijf
daaropvolgende jaren (de periode 2012-2016).15
Meer dan zes op de tien jongeren die economisch niet-zelfstandig waren in 2011, is in de
daaropvolgende vijf jaar ten minste één jaar wel economisch zelfstandig (zie tabel 4.4). Twee op de
tien jongeren die in 2011 economisch niet-zelfstandig waren, is zelfs in alle vijf daaropvolgende jaren
wel economisch zelfstandig. Daartegenover staat dat ook bijna een kwart van de jongeren die in 2011
economisch niet-zelfstandig waren, in elk van de vijf daaropvolgende jaren ook economisch nietzelfstandig blijft, zoals blijkt uit tabel 4.5.16
Tabel 4.4 Aantal jaar dat economisch niet-zelfstandige jongeren in 2011 in de periode 2012-2016 wel economisch
17
zelfstandig zijn geweest
Percentage

Aantal

0 jaar

39%

73.667

1 jaar

11%

20.664

2 jaar

10%

18.690

3 jaar

10%

18.827

4 jaar

11%

21.316

5 jaar

19%

36.732

Totaal

100%

189.896

15

Omdat jongeren naast economisch zelfstandig en economisch niet-zelfstandig ook onderwijsvolgend of arbeidsongeschikt kunnen
zijn, is het aantal jongeren dat in 2011 economisch niet-zelfstandig was en in de vijf jaar daarna geen enkel jaar economisch wél
zelfstandig waren, niet gelijk aan het aantal jongeren dat in de vijf jaar daarna vijf jaar economisch niet-zelfstandig was.
16
Tabellen C.4 en C.5 in bijlage C tonen voor alle jongeren die in 2016 economisch niet-zelfstandig waren, hoeveel van de vijf
voorgaande jaren zij dit ook niet (tabel C.5) of juist wel (tabel C.4) waren.
17
In deze tabel worden jongeren meegenomen die tussen 2011 en 2016 16 jaar of ouder waren, maar niet ouder dan 30 jaar. Het gaat
hier dus om 16- tot 25-jarigen in 2011, oftewel alle 21- tot 30-jarigen in 2016.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 18 van 75

Tabel 4.5 Aantal jaar dat economisch niet-zelfstandige jongeren in 2011 in de periode 2012-2016 ook economisch
18
niet-zelfstandig zijn
Percentage

Aantal

0 jaar

27%

50.934

1 jaar

17%

31.913

2 jaar

12%

23.304

3 jaar

11%

20.088

4 jaar

10%

18.693

5 jaar

24%

44.964

Totaal

100%

189.896

Gegeven deze heterogeniteit binnen de groep economisch niet-zelfstandige jongeren, is het ook
aannemelijk dat er substantiële verschillen zijn in de afstand die deze jongeren hebben tot de
arbeidsmarkt. Dat vraagt mogelijk om meer maatwerk in de begeleiding van deze jongeren.
Subgroepen binnen de groep economisch (niet-)zelfstandige jongeren
Een analyse vergelijkbaar met bovenstaande analyse van de arbeidsmarktpositie van jongeren kan
gebruikt worden om binnen de groep economisch niet-zelfstandige jongeren verschillende
subgroepen te identificeren met een oplopende afstand tot de arbeidsmarkt.
Als uitgangspunt geldt of iemand in 2016 economisch zelfstandig was of niet. Op basis van hun
arbeidsmarktpositie in de vijf voorgaande jaren (2011-2015) worden vervolgens verschillende
subgroepen gedefinieerd. Omdat economische zelfstandigheid alleen bekend is voor jongeren van
16 jaar en ouder, kunnen deze subgroepen alleen worden gedefinieerd voor jongeren die in 2016
tussen de 21 en de 30 jaar oud waren.19 We onderscheiden de volgende subgroepen (zie ook figuur
4.2).
Economisch niet-zelfstandig in 2016, maar dat recent wel geweest. Jongeren die in minimaal een
van de vijf voorgaande jaren economisch zelfstandig waren, maar dit in 2016 niet zijn, vormen de
eerste subgroep. Deze groep heeft bewezen op eigen kracht economisch zelfstandig te kunnen zijn, al
lukte dit in het jaar 2016 niet. Dit betreft 26% van de economisch niet-zelfstandige jongeren in 2016
(93.422 jongeren tussen de 21 en de 30 jaar).
Langdurig economisch niet-zelfstandig en ook in 2016 economisch niet-zelfstandig. Een tweede
subgroep betreft jongeren die niet alleen in 2016, maar daarnaast nog minimaal twee van de vijf
voorgaande jaren economisch niet-zelfstandig zijn geweest en bovendien in geen van deze jaren
economisch wel zelfstandig waren. Deze groep is dus langdurig economisch niet-zelfstandig. 31%
van de economisch niet-zelfstandige jongeren in 2016 valt in deze subgroep (in totaal 111.750
jongeren tussen de 21 en de 30 jaar).
Langdurig economisch niet-zelfstandig en in 2011-2016 nooit werk als belangrijkste
inkomensbron. Een derde potentieel interessante groep zijn jongeren die langdurig economisch

18

In deze tabel worden jongeren meegenomen die tussen 2011 en 2016 16 jaar of ouder waren, maar niet ouder dan 30 jaar. Het gaat
hier dus om 16- tot 25-jarigen in 2011, oftewel alle 21- tot 30-jarigen in 2016.
19
Voor deze jongeren is zowel in 2016 als in elk van de vijf voorgaande jaren de economische zelfstandigheid bekend.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 19 van 75

niet-zelfstandig zijn én die tussen 2011 en 2016 in geen enkel jaar loon uit werk als belangrijkste
inkomensbron hebben gehad. Dit betreft dus een subgroep van de langdurig economisch nietzelfstandige jongeren voor wie de afstand tot economische zelfstandigheid het grootst is. In 2016
betreft dat 8% van de economisch niet-zelfstandige jongeren (29.405 jongeren tussen de 21 en de 30
jaar).
Economisch wel zelfstandig in 2016, maar daarvoor langdurig economisch niet-zelfstandig. Een
laatste potentieel interessante groep identificeren we binnen de groep die in 2016 wel economisch
zelfstandig waren. Dit zijn jongeren die in 2016 wel economisch zelfstandig zijn, maar minimaal drie
van de afgelopen zes jaar economisch niet-zelfstandig zijn geweest. Daarmee lijken ze veel op de
tweede subgroep die we onderscheiden (langdurig economisch niet-zelfstandig), met als verschil dat
ze in 2016 wel economisch zelfstandig zijn. Dit geldt in 2016 voor 4,4% van de economisch
zelfstandige jongeren (49.589 jongeren tussen de 21 en de 30 jaar).
Deze subgroepen zullen ook in de volgende hoofdstukken gebruikt worden om meer grip te krijgen
op de heterogeniteit in de groep economisch niet-zelfstandige jongeren.
Figuur 4.2 Subgroepen binnen de economisch (niet-)zelfstandige jongeren (21-30 jaar), 2016

Er zijn ruim 150 duizend jongeren tussen de 21 en de 30 jaar die economisch niet-zelfstandig zijn,
maar niet in een van de hierboven genoemde subgroepen vallen. Deze jongeren zijn niet langdurig
economisch niet-zelfstandig (omdat zij tussen 2011 en 2015 maximaal 1 jaar economisch nietzelfstandig zijn geweest), maar ook nooit wél economisch zelfstandig geweest sinds 2011. Dit zijn
voor het grootste deel jongeren die recent het onderwijs verlaten hebben, en daarnaast jongeren die
recent volledig arbeidsongeschikt waren of in een institutioneel huishouden woonden.20

20

Er zijn ook twee groepen niet-economisch zelfstandige jongeren die niet in figuur 4.2 kunnen worden meegenomen. Hierbij gaat het
enerzijds om jongeren jonger dan 21 jaar in 2016, omdat hun arbeidsmarktpositie niet voor alle jaren tussen 2011 en 2016 kan worden
geobserveerd. Zij waren immers nog niet gedurende al deze jaren ouder dan 16 jaar. Anderzijds is er ook een groep jongeren die tussen
2011 en 2016 niet alle jaren ingeschreven zijn geweest in de gemeentelijke basisadminstratie (GBA), waardoor niet bekend is of deze
jongeren economisch zelfstandig zijn of niet. Het gaat hierbij vaak om recente immigranten.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 20 van 75

5

Waarom zijn jongeren economisch
niet-zelfstandig?

Samenvatting
Jongeren die economisch niet-zelfstandig zijn hebben een jaarinkomen uit werk of zelfstandig ondernemerschap dat
lager is dan de netto bijstand van een alleenstaande. Uit arbeidsmarktgegevens blijkt echter dat een substantieel deel
van de economisch niet-zelfstandige jongeren wel werkt: ruim 60% van de jongeren die in 2016 economisch nietzelfstandig waren, werkt dat jaar in loondienst. Omdat zij weinig uren per week werken, een laag uurloon verdienen, of
slechts een gedeelte van het jaar werken, verdienen ze op jaarbasis onvoldoende om economisch zelfstandig te zijn.
Economisch niet-zelfstandige jongeren die recent nog wel economisch zelfstandig waren, zijn relatief vaak recent
werkloos, arbeidsongeschikt of ziek geworden. Jongeren die langdurig economisch niet-zelfstandig zijn, werken vaak
maar weinig uren per week of werken maar enkele maanden per jaar, bijvoorbeeld vanwege seizoenswerk. Van de
jongeren die langdurig economisch niet-zelfstandig zijn en voor wie werk in de periode 2011-2016 nooit de belangrijkste
inkomensbron was, zit bijna 60% in de bijstand. Daarnaast had ruim een derde van deze jongeren helemaal geen
inkomen in 2016.
Economisch niet-zelfstandige jongeren werken relatief vaak in de sector ‘arbeidsbemiddeling, uitzendbureaus en
personeelsbeheer’: ruim één op de vier werkende economisch niet-zelfstandige jongeren werkt in deze sector, tegenover
een op de negen economisch zelfstandige jongeren.
Een jongere kan economisch niet-zelfstandig zijn omdat hij helemaal niet werkt, maar ook omdat
hij regelmatig perioden werkloos is, te weinig uren werkt of tegen een te laag uurloon werkt om
meer te verdienen dan het bijstandsniveau van een alleenstaande (en daarmee economisch
zelfstandig te zijn). De aard van het economisch niet-zelfstandig zijn, is mede bepalend voor de
(toekomstige) kansen op de arbeidsmarkt van jongeren, Dit hoofdstuk kijkt daarom op basis van
arbeidsmarkt- en inkomensgegevens waarom jongeren economisch niet-zelfstandig zijn.
Arbeidsmarktpositie en voornaamste inkomensbron
Ruim 60% van de jongeren die in 2016 economisch niet-zelfstandig waren, werkte in dat jaar wel in
loondienst (zie tabel 5.1). Desondanks verdienden deze jongeren op jaarbasis minder dan het
bijstandsniveau van een alleenstaande. Het bijstandsniveau van een alleenstaande komt overeen
met een baan van 0,7 fte (28 uur per week) tegen het minimumloon (WML) gedurende het hele jaar.
Van de jongeren die economisch niet-zelfstandig zijn maar wél inkomen uit loondienst hebben in
2016, verdiende 30% (74 duizend jongeren) per gewerkt uur minder dan het wettelijk
minimumuurloon. Dit zijn jongeren die jonger zijn dan 23 jaar21 en daarom volgens het wettelijk
minimumjeugdloon (WMJL) betaald mogen worden. Een deel van hen (7% van de werkende
economisch niet-zelfstandige jongeren) werkte gemiddeld minstens 28 uur per week gedurende het

21

In 2016 gold het minimumloon vanaf 23 jaar. Tot en met 22 jaar gold het wettelijk minimumjeugdloon. Sinds 1 juli 2017 geldt het
WML vanaf 22 jaar.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 21 van 75

hele jaar. Zodra deze jongeren niet meer onder het WMJL, maar onder het WML vallen, zullen ze
daarom economisch zelfstandig zijn als zij dezelfde baan behouden.
Veel economisch niet-zelfstandige jongeren werken niet voldoende om de grens van economische
zelfstandigheid te bereiken. Van de werkende jongeren die in 2016 economisch niet-zelfstandig zijn,
heeft slechts 11% heeft elke maand minimaal 15 uur per week gewerkt. Tegelijkertijd werkt bijna 40%
van de economisch niet-zelfstandige jongeren in 2016 helemaal niet. Voor ruim 80% van hen geldt
dat zij het jaar daarvoor ook al niet werkten. Voor een deel van deze groep is dit waarschijnlijk een
bewuste keuze, bijvoorbeeld omdat zij jonge kinderen hebben, maar de anderen kunnen wellicht
geen geschikte baan vinden. Het is op basis van de data niet mogelijk om degenen die ervoor kiezen
niet te werken te onderscheiden van degenen die wel willen werken maar geen baan kunnen vinden.
Voor een kwart van de economisch niet-zelfstandige jongeren is een uitkering de voornaamste
inkomensbron. Hierbij gaat het meestal om een bijstandsuitkering. Daarnaast heeft 15% helemaal
geen (persoonlijk) inkomen. Hieronder vallen ook jongeren die werkloos, maar niet
uitkeringsgerechtigd zijn (nuggers). Deze jongeren zonder persoonlijk inkomen kunnen financieel
wel ondersteund worden door bijvoorbeeld hun ouders of partner of mogelijk wonen ze nog bij hun
ouders.
Tabel 5.1 laat, naast informatie voor de hele groep economisch niet-zelfstandige jongeren, van links
naar rechts in kolommen 2-4 ook arbeidsmarkt- en inkomensgegevens zien voor de subgroepen met
oplopende afstand tot de arbeidsmarkt die in hoofdstuk 4 geïdentificeerd werden. Met oplopende
afstand tot de arbeidsmarkt daalt het percentage mensen dat werkt: van de economisch nietzelfstandige jongeren die recent wel economisch zelfstandig waren, werkte 67% in 2016, van de
langdurig economisch niet-zelfstandigen 51% en van de langdurig economisch niet-zelfstandigen
die in de periode 2011-2016 nooit werk als belangrijkste inkomensbron hadden werkt 13% in 2016.22
Economisch niet-zelfstandige jongeren die recent wel economisch zelfstandig waren, hebben ten
opzichte van de overige economisch niet-zelfstandige jongeren veel vaker een WW-,
arbeidsongeschiktheids- of ziektewetuitkering als belangrijkste inkomensbron. Wel hebben deze
jongeren minder vaak een bijstandsuitkering als belangrijkste inkomensbron. In deze groep zitten
dus relatief veel jongeren die recentelijk (gedeeltelijk) werkloos, (gedeeltelijk) arbeidsongeschikt of
ziek geworden zijn. 64% heeft inkomen uit werk of een eigen onderneming als belangrijkste
inkomensbron en maar een klein deel heeft helemaal geen inkomen. Jongeren in deze groep
verdienen met hun werk vrijwel altijd meer dan het minimumloon per uur.
Van de langdurig economisch niet-zelfstandige jongeren heeft 48% inkomen uit werk als
belangrijkste inkomensbron. Voor 26% is de belangrijkste inkomensbron een bijstandsuitkering en
19% heeft helemaal geen inkomen. Slechts 3% heeft een WW-, AO- of Ziektewetuitkering. Bijna een
op de vijf werkende jongeren in deze groep verdient minder dan het wettelijk minimumuurloon.
Bovendien werken deze jongeren ook aanzienlijk minder vaak meer dan 28 uur per week.
Van de jongeren die langdurig economisch niet-zelfstandig zijn en tussen 2011 en 2016 nooit werk
als belangrijkste inkomensbron hadden, heeft 36% helemaal geen persoonlijk inkomen en heeft

22

Jongeren die langdurig economisch niet-zelfstandig zijn en nooit werk als belangrijkste inkomensbron hebben gehad kunnen wel
werken, maar hun inkomen uit andere bronnen (veelal uitkeringen) is hoger dan hun inkomen uit werk.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 22 van 75

57% een bijstandsuitkering als belangrijkste inkomensbron. De rest heeft een andere uitkering. 13%
van deze groep werkte in 2016 op enig moment in loondienst. Dat was echter voor een korte periode
of voor weinig uren per week, want hun belangrijkste inkomensbron is een (bijstands)uitkering.
Deze groep jongeren kent een relatief groot deel gedeeltelijk arbeidsongeschikten (22%). De
arbeidsmarkt- en inkomensgegevens van economisch zelfstandige jongeren zijn te vinden in tabel
D.1 in bijlage D.
Tabel 5.1 Arbeidsmarkt- en inkomensgegevens van de verschillende (sub)groepen jongeren in 2016

23

Economisch niet-zelfstandige jongeren in 2016
Alle
(16-30 jaar)

Recent
economisch
zelfstandig
geweest
(21-30 jaar)

Langdurig
economisch
nietzelfstandig
geweest
(21-30 jaar)

Langdurig
economisch nietzelfstandig en
langdurig werk niet
als belangrijkste
inkomensbron
(21-30 jaar)

62%

67%

51%

13%

en is wel gedeeltelijk arbeidsongeschikt

3%

1%

4%

22%

maar verdient minder dan 8,80 euro per uur

30%

8%

19%

31%

werkt elke maand min. 15 uur per week

11%

8%

10%

11%

werkt elke maand min. 28 uur per week

2%

0%

1%

3%

werkt minstens 1 maand min. 28 uur per week

53%

51%

36%

22%

werkt minstens 3 maanden min. 28 uur per week

32%

28%

18%

11%

verdient minder dan 8,80 euro per uur & werkt meer dan
1456 uur per jaar (28 uur per week gemiddeld)

7%

1%

3%

4%

Werkte in 2016 wel in loondienst

Werkte in 2016 niet in loondienst

38%

33%

49%

87%

en werkte in 2015 ook niet in loondienst

81%

56%

84%

96%

en werkte in 2015 wel in loondienst

19%

44%

16%

4%

Werknemer

52%

50%

40%

0%

Directeur-grootaandeelhouder

0%

0%

0%

0%

Zelfstandig ondernemer

6%

12%

6%

0%

Overige zelfstandige

2%

2%

2%

0%

Meewerkend gezinslid

0%

0%

0%

0%

Ontvanger werkloosheidsuitkering

3%

9%

1%

0%

Ontvanger bijstandsuitkering

16%

7%

26%

57%

Ontvanger uitkering sociale voorziening overig

2%

0%

2%

4%

Ontvanger uitkering ziekte/arbeidsongeschiktheid

3%

9%

2%

1%

Ontvanger pensioenuitkering

1%

1%

1%

2%

Zonder inkomen

15%

9%

19%

36%

Aantal mensen

401.620

93.422

111.750

29.405

Belangrijkste bron van inkomen 2016

23

De cijfers over alle economisch niet-zelfstandige jongeren zijn op basis van jongeren tussen de 16 en de 30 jaar die in deze categorie
vallen. De cijfers over de verschillende subgroepen gaan daarentegen over jongeren tussen de 21 en de 30 jaar. Tabel D.2 in bijlage D
laat zien dat de arbeidsmarkt- en inkomensgegevens van alle economisch niet-zelfstandige jongeren tussen de 21 en de 30 jaar in lijn
zijn met de gegevens voor jongeren tussen de 16 en de 30 jaar.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 23 van 75

In welke sectoren werken economisch niet-zelfstandige jongeren?
Om meer inzicht te krijgen in welke sectoren economisch niet-zelfstandige jongeren werken en of
dit andere sectoren zijn dan waar economisch zelfstandigen werken, geeft tabel 5.2 de top-5 weer
van sectoren waar economisch niet-zelfstandige jongeren het vaakst werkzaam zijn.24 De tabel laat
ook zien hoeveel jongeren die economisch wel zelfstandig zijn, in deze vijf sectoren werkzaam zijn.
Relatief veel economisch niet-zelfstandige jongeren werken in de sector ’arbeidsbemiddeling,
uitzendbureaus en personeelsbeheer’ (28% van de economisch niet-zelfstandige jongeren, ofwel 35
duizend jongeren). Daarnaast werken economisch niet-zelfstandige jongeren (relatief) vaak in de
detailhandel, in de horeca, in maatschappelijke dienstverlening zonder overnachting (o.a. de
thuiszorg) en in de sector Facility management, Reiniging en Landschapsverzorging (o.a. interieurreiniging
van gebouwen).
Voor al deze sectoren geldt dat het merendeel van de jongeren dat in deze sectoren werkzaam is, wel
economisch zelfstandig is. Zo werken er bijvoorbeeld in de sector ‘arbeidsbemiddeling,
uitzendbureaus en personeelsbeheer’ ook 85 duizend jongeren die wél economisch zelfstandig zijn.
Tabel 5.2 Sectoren waar 25- tot 30-jarige economisch niet-zelfstandigen het vaakst werkzaam zijn (tweede digit
SBI 2008)
Economisch niet-zelfstandige
jongeren

Economisch zelfstandige
jongeren

%

Aantal

%

Aantal

1

Arbeidsbemiddeling, uitzendbureaus en
personeelsbeheer.

28%

35.084

11%

85.408

2

Detailhandel (niet in auto's).

12%

14.778

8%

58.917

3

Eet- en drinkgelegenheden.

9%

11.318

3%

23.948

4

Maatschappelijke dienstverlening zonder overnachting.

6%

7.121

4%

29.412

5

Facility management, reiniging en
landschapsverzorging.

5%

6.045

1%

8.351

24

Hier wordt alleen gekeken naar werkende economisch niet-zelfstandige jongeren boven de 25 jaar, omdat kleine bijbaantjes dan
minder het beeld beïnvloeden. De sectoren zijn gebaseerd op de SBI 2008 codering op afdelingsniveau (eerste twee cijfers van de SBI
2008 code).

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 24 van 75

6 Achtergrondkenmerken en
multiproblematiek
Samenvatting
De subgroepen met oplopende afstand tot de arbeidsmarkt die we onderscheiden binnen de groep economisch nietzelfstandige jongeren, verschillen substantieel in kenmerken van deze jongeren. Jongeren (21-30 jaar) die recent
economisch zelfstandig waren, hebben bijvoorbeeld minder vaak een migratieachtergrond (vooral onder vrouwen) en
veel vaker een startkwalificatie. Van de jongeren die langdurig economisch niet-zelfstandig zijn, heeft ongeveer 40%
geen startkwalificatie, heeft bijna 40% een migratieachtergrond, gebruikt een op de negen medicijnen voor psychische
aandoeningen, is ruim een op de negen wanbetaler bij hun zorgverzekering en werken bij bijna een kwart beide ouders
niet.
Jongeren die langdurig economisch niet-zelfstandig zijn en nooit werk als belangrijkste inkomensbron hebben gehad,
hebben in vergelijking met de rest van de langdurig economisch niet-zelfstandige jongeren vaker geen startkwalificatie
(50%), vaker een kind (70% van de vrouwen in deze groep), vaker een migratie achtergrond en gebruiken vaker
medicatie voor psychische klachten.
Het geschatte kansmodel laat duidelijk zien dat multiproblematiek samenvalt met economisch niet-zelfstandig zijn:
jongeren die ongunstig scoren op verschillende domeinen hebben de hoogste kans om economisch niet-zelfstandig te
zijn. Daarnaast valt op dat het hebben van een kind bij mannen samenhangt met een lagere kans op economisch nietzelfstandig zijn, terwijl bij vrouwen het hebben van een kind juist samenhangt met een hogere kans op economisch nietzelfstandig zijn.
Dit hoofdstuk brengt eerst de kenmerken van de verschillende (sub)groepen in kaart. Hierbij gaat
het zowel om kenmerken in 2016 als om kenmerken in de jaren daaraan voorafgaand. Vervolgens
wordt een kansmodel geschat voor de kans om economisch niet-zelfstandig te zijn op basis van een
aantal persoonskenmerken en indicatoren van problematiek op verschillende domeinen. Hiermee
kan geanalyseerd worden hoe deze persoonskenmerken en indicatoren samenhangen met de kans
economisch niet-zelfstandig te zijn. Dit kansmodel geeft ook inzicht in hoeverre het hebben van
multiproblematiek de kans op economisch niet-zelfstandig zijn, vergroot.
Kenmerken van de verschillende (sub)groepen jongeren
Tabel 6.1 geeft voor een groot aantal kenmerken de verschillen weer tussen 21- tot 30-jarige jongeren
die in 2016 economisch niet-zelfstandig waren, en jongeren die dat wel waren.25 De kenmerken
hebben onder andere betrekking op het gevolgde en behaalde onderwijs, psychische gezondheid en
financiële problemen van de jongeren in 2016. Daarnaast worden een aantal kenmerken van ouders
beschreven: of ze in het (recente) verleden een bijstandsuitkering als belangrijkste inkomensbron
hadden en of ze in de schuldsanering zaten. Jongeren die hun zorgverzekering niet betalen, hebben

25

De tabellen in dit hoofdstuk bevatten slechts een selectie van de (belangrijkste) beschikbare kenmerken, de tabellen in bijlage E
bevatten alle beschikbare relevante kenmerken. Bovendien vermeldt bijlage E het aantal observaties voor alle tabellen in hoofdstuk 6
per variabele en per (sub)groep.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 25 van 75

vaak ook schulden op andere terreinen26, daarom wordt wanbetaling van de zorgverzekering
gebruikt als indicator voor wanbetaling/schulden op andere terreinen.
Tabel 6.1 Gemiddelden van kenmerken van 21- tot 30-jarigen economisch (niet-) zelfstandige jongeren, 2016
Economisch
zelfstandig in 2016

Economisch nietzelfstandig in 2016

Woont in g4 (%)

15,4

18,4

Woont in g4 en heeft een migratieachtergrond (%)

5,2

11,5

Man (%)

53,8

41,0

Leeftijd in Jaren

26,5

25,7

Persoonskenmerken:

Alleenstaande ouder van een thuiswonend kind (%)

0,8

2,4

Heeft een kind (%)

17,7

30,8

Heeft een migratieachtergrond (%)

20,8

43,2

Ten minste een ouder heeft in 2006-2016 ten minste een jaar bijstand als
voornaamste inkomensbron gehad (%)

7,6

20,6

Ten minste een ouder heeft werk als voornaamste inkomensbron (%)

88,5

81,0

Moeder zat ten minste een jaar in schuldsanering in 2009-2016 (%)

1,2

3,0

Vader zat ten minste een jaar in schuldsanering in 2009-2016 (%)

1,1

2,2

Heeft een haltwaardig delict gepleegd in 2005-2016 (%)

3,8

5,2

Verdachte van een delict geweest in 2005-2016 (%)

18,0

25,8

Verdachte van een delict tussen 15 en 18 jaar (%)

8,0

12,8

Is op het vo van school gewisseld (%)

8,7

13,8

Voortijdig schoolverlater (%)

9,7

26,3

Heeft een startkwalificatie (%)

91,8

73,1

Heeft een ho diploma behaald (%)

37,8

16,3

Geen diploma behaald in Nederland (%)

3,9

11,0

Ooit ingeschreven op praktijkonderwijs in 2007-2016 (%)

0,7

2,4

Ooit ingeschreven op lwoo in 2003-2016 (%)

9,4

15,0

Ouderlijke gezinssituatie:

Criminaliteit:

Onderwijs:

Zorg:
Heeft positieve GGZ kosten (2015) (%)

4,0

9,5

Gebruikt medicijnen voor psychische aandoeningen in 2016 (%)

4,4

9,6

1,4

8,1

Schulden:
Is wanbetaler Zvw (%)

De tabel laat zien dat economisch zelfstandige jongeren qua kenmerken sterk van economisch nietzelfstandige jongeren verschillen. Zo hebben economisch niet-zelfstandige jongeren vaker een kind
(31% tegenover 18%), vaker een migratieachtergrond (43% tegenover 21%) en zijn ze vaker verdacht
26

Pommer, E., en J. Boelhouwer, 2017, Overall rapportage sociaal domein 2016: burgers (de)centraal. Den Haag: Sociaal en Cultureel
Planbureau (SCP).

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 26 van 75

geweest van een delict27 (26% tegenover 18%). Bovendien zijn deze jongeren minder vaak
hoogopgeleid (16% tegenover 38%) en hebben ze vaker geen startkwalificatie behaald (27%
tegenover 8%). Ook gebruiken jongeren die economisch niet-zelfstandig zijn vaker medicijnen voor
psychische aandoeningen (9,6% tegenover 4,4%).28
Hierbij moet wel worden opgemerkt dat er ruim drie keer zoveel economisch zelfstandige jongeren
(1,1 miljoen) als economisch niet-zelfstandige jongeren zijn (360 duizend). Daardoor zijn er ondanks
het hogere percentage jongeren met medicijnen voor psychische aandoeningen onder economisch
niet-zelfstandige jongeren (9,6% versus 4,4%), méér economisch wél zelfstandige jongeren die
dergelijke medicijnen slikken (48 duizend) dan economisch niet-zelfstandige jongeren (33 duizend).
Het merendeel van de jongeren die deze medicijnen slikken is dus wél economisch zelfstandig. Het
gebruik van deze kenmerken voor targeting is daardoor veel minder efficiënt dan op het eerste oog
lijkt.
In bijlage E worden de kenmerken uitgesplitst naar geslacht en opleidingsniveau en daarnaast bevat
bijlage E een tabel waarin alleen jongeren tussen de 16 en de 27 jaar worden meegenomen.29
In tabel 6.2 zijn een aantal belangrijke kenmerken voor de verschillende subgroepen van de groep
economisch niet-zelfstandige jongeren onderscheiden met oplopende afstand tot de arbeidsmarkt
weergegeven. De kenmerken van langdurig economisch niet-zelfstandige jongeren verschillen
aanzienlijk van die van jongeren die nu economisch niet-zelfstandig zijn maar dit recent wel waren.
Zo hebben de langdurig economisch niet-zelfstandige jongeren vaker een migratieachtergrond (38%
tegenover 28%), zijn ze vaker verdacht geweest van een delict tussen de 15 en 18 jaar (17% tegenover
12%), zijn ze vaker voortijdig schoolverlater (37% tegenover 20%), hebben ze minder vaak een
startkwalificatie (62% tegenover 84%) en zijn ze vaker wanbetaler van de zorgverzekering (12%
tegenover 7%).

27

Het betreft een optelsom van alle typen delicten: vermogensdelicten (zoals diefstal, verduistering, inbraak, bedrog,
valsheidsmisdrijven, heling, afpersing), vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde (zoals vernieling, openlijke geweldpleging,
huisvredebreuk, computervredebreuk, brandstichting), gewelds- en seksuele misdrijven (zoals mishandeling, bedreiging, stalking,
seksuele misdrijven, levensmisdrijven), verkeersmisdrijven (zoals rijden onder invloed en rijden tijdens ontzegging), drugsmisdrijven,
(vuur)wapenmisdrijven en overige misdrijven.
28
Wanneer we economisch zelfstandige jongeren in 2016 die langdurig economisch niet-zelfstandig zijn geweest (zie tabel E.1 in bijlage
E), vergelijken met de gehele groep economisch zelfstandige en niet-zelfstandige jongeren (zie Tabel 6.1
), valt op dat de
kenmerken van deze groep substantieel verschillen met de rest van de economisch zelfstandige jongeren. Op veel gebieden zitten de
gemiddelden van deze subgroep tussen de gemiddelden van economisch zelfstandige en economisch niet-zelfstandige jongeren in.
29
Zoals besproken in hoofdstuk 4 is het, gegeven de data, alleen mogelijk de subgroepen te definiëren voor jongeren die in 2016 tussen
de 21 en de 30 jaar oud waren. De tabel voor 16- tot 27-jarigen bevat daarom alleen de kenmerken voor de gehele groep economisch
zelfstandige en economisch niet-zelfstandige jongeren en niet voor de verschillende subgroepen.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 27 van 75

Tabel 6.2 Gemiddelden van kenmerken van 21- tot 30-jarigen in verschillende subgroepen, 2016
Economisch niet-zelfstandig in 2016
Recent
Langdurig
economisch economisch nietzelfstandig
zelfstandig
geweest
geweest

Langdurig
economisch nietzelfstandig geweest
en langdurig geen
werk als
belangrijkste
inkomensbron

Persoonskenmerken:
Woont in g4 (%)

16,1

17,4

22,8

Woont in g4 en heeft een migratieachtergrond (%)

9,1

11,9

17,4

Man (%)

39,7

37,3

37,7

Leeftijd in jaren

27,1

26,1

26,8

Alleenstaande ouder van een thuiswonend kind (%)

2,0

3,4

5,7

Heeft een kind (%)

39,6

39,8

48,7

Heeft een migratieachtergrond (%)

28,2

38,2

52,3

Ten minste een ouder heeft in 2006-2016 ten minste een jaar bijstand als
voornaamste inkomensbron gehad (%)

15,2

25,3

35,9

Ten minste een ouder heeft werk als voornaamste inkomensbron (%)

82,0

77,4

67,7

Moeder zat ten minste een jaar in schuldsanering in 2009-2016 (%)

2,4

3,9

5,0

Vader zat ten minste een jaar in schuldsanering in 2009-2016 (%)

1,9

2,7

3,0

Heeft een haltwaardig delict gepleegd in 2005-2016 (%)

4,4

6,5

5,4

Verdachte van een delict geweest in 2005-2016 (%)

27,0

33,7

38,6

Verdachte van een delict tussen 15 en 18 jaar (%)

11,8

17,4

18,1

Is op het vo van school gewisseld (%)

9,1

13,9

12,6

Voortijdig schoolverlater (%)

19,6

36,9

41,8

Heeft een startkwalificatie (%)

83,9

61,9

50,4

Heeft een ho diploma behaald (%)

20,3

9,0

7,3

Geen diploma behaald in Nederland (%)

1,2

2,9

5,4

Ooit ingeschreven op praktijkonderwijs in 2007-2016 (%)

1,1

3,6

3,3

Ooit ingeschreven op lwoo in 2003-2016 (%)

14,1

20,4

18,1

Heeft positieve GGZ kosten (2015) (%)

10,0

11,2

15,5

Gebruikt medicijnen voor psychische aandoeningen in 2016 (%)

10,6

11,6

15,2

6,8

11,8

14,7

Ouderlijke gezinssituatie:

Criminaliteit:

Onderwijs:

Zorg:

Schulden:
Is wanbetaler Zvw (%)

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 28 van 75

Ook hier geldt dat ondanks het veel grotere relatieve aantal jongeren met een bepaald kenmerk in
bijvoorbeeld de groep langdurig economisch niet-zelfstandigen, het absolute aantal jongeren met
dit kenmerk meestal veel groter is onder economisch wél zelfstandige jongeren, Zo heeft 25,3% van
de langdurig economisch niet-zelfstandige jongeren versus 7,6% van de economisch zelfstandige
jongeren een ouder die in de bijstand heeft gezeten, maar zijn er absoluut gezien ruim drie keer
zoveel economisch zelfstandige jongeren (ruim 80 duizend) als langdurig economisch nietzelfstandige jongeren (26 duizend) met een ouder die in de periode 2006-2016 in de bijstand zat.
Tegelijkertijd verschillen langdurig economisch niet-zelfstandige jongeren en economisch nietzelfstandige jongeren die dat recent nog wel geweest zijn op een aantal andere interessante
kenmerken juist weinig van elkaar, en wél van economisch zelfstandige jongeren. Zo hebben
jongeren in beide groepen vaak een kind (40% bij beide subgroepen van economisch nietzelfstandige jongeren tegenover 18% bij economisch zelfstandige jongeren) en gebruiken ze vaker
medicijnen voor psychische aandoeningen (11% en 12% tegenover 4% onder economisch
zelfstandige jongeren).
De laatste kolom van Tabel 6.2 bevat de kenmerken van de langdurig economisch niet-zelfstandige
jongeren die nooit werk als belangrijkste inkomensbron hebben gehad in de afgelopen zes jaar. Ten
opzichte van de rest van de langdurig economisch niet-zelfstandige jongeren, wonen ze vaker in de
vier grote steden, de G4 (23% tegenover 17%), hebben vaker een kind (49% versus 40%), hebben
vaker een migratieachtergrond (52% versus 38%), zijn ze vaker verdacht geweest van een delict tussen
2005 en 2016 (39% versus 34%), hebben minder vaak een startkwalificatie (50% versus 62%) en
gebruiken ze vaker medicijnen voor psychische aandoeningen (15% versus 12%).
Kenmerken van de verschillende (sub)groepen jongeren naar geslacht en opleidingsniveau
In hoofdstuk 3 lieten we zien dat een flinke meerderheid van de economisch niet-zelfstandige
jongeren vrouw is. Tabel E.3 en tabel E.5 in bijlage E splitsen de kenmerken uit Tabel 6.1 en Tabel
6.2
uit naar geslacht, waarbij te zien is dat vrouwen op bepaalde kenmerken afwijken van de
jonge mannen. Wat opvalt, is dat in de in de groep langdurig economisch niet-zelfstandige jongeren
die ook langdurig werk niet als belangrijkste inkomensbron hebben gehad, 71% van de vrouwen een
kind heeft tegenover slechts 12% van de mannen. Dat vooral economisch niet-zelfstandige vrouwen
(en niet mannen) een kind hebben is, weliswaar in iets mindere mate, ook te zien bij andere
subgroepen. Verder zijn mannen in de verschillende subgroepen substantieel vaker verdacht
geweest van een delict.
Daarnaast is het ook interessant om te kijken naar de mate waarin kenmerken van deze subgroepen
verschillen tussen hoger en lager opgeleide jongeren. Tabel E.7 in bijlage E laat de kenmerken van
verschillende groepen zien voor jongeren (21-30 jaar) die maximaal een mbo3-diploma hebben
behaald en tabel E.9 in bijlage E laat kenmerken zien voor jongeren met een mbo4-diploma of
hoger.30 Jongeren met maximaal een mbo3-diploma, zijn vaker verdacht van een delict, hebben
vaker een kind en zijn vaker wanbetaler van hun zorgverzekering. Deze patronen zijn zichtbaar
binnen alle (sub)groepen van economisch zelfstandige en economisch niet-zelfstandige jongeren.

30

Onder mbo3 en lager vallen de volgende opleidingsniveaus: basisonderwijs, praktijkonderwijs, vmbo b/k, mbo1, mbo2, mbo3 en
havo/vwo. Mbo4 of hoger is: mbo4, hbo en wo.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 29 van 75

Multiproblematiek
Tot nu toe is de mate waarin kenmerken met elkaar samenhangen grotendeels buiten
beschouwing gebleven, maar het is aannemelijk dat veel van de genoemde kenmerken niet
volledig los staan van elkaar. Vaak is er sprake van multiproblematiek: bepaalde groepen
scoren op verschillende domeinen (denk aan onderwijs, criminaliteit, gezinssituatie en zorg)
tegelijkertijd ongunstig. Zo hebben jongeren die geen startkwalificatie hebben bijvoorbeeld
ook relatief vaker ouders die in de afgelopen 10 jaar in de bijstand hebben gezeten.
Deze paragraaf brengt in kaart welke (combinatie van) kenmerken samengaat met een groter
risico op economische niet-zelfstandigheid. Het is heel belangrijk om op te merken dat het
hier niet om causale relaties gaat. De analyse geeft niet aan dat bepaalde kenmerken ervoor
zorgen dat iemand economisch niet-zelfstandig is; het geeft slechts aan dat bepaalde
kenmerken en economisch niet-zelfstandig zijn vaker hand in hand gaan.
Multiproblematiek komt veelvuldig voor onder economisch niet-zelfstandige jongeren. Figuur 6.1
laat dat zien aan de hand van een boomdiagram waarin een groep jongeren achtereenvolgens wordt
uitgesplitst naar problematiek op vier domeinen. We doen dat over de domeinen onderwijs (bezit
geen startkwalificatie), ouderlijke gezinssituatie (een ouder heeft ten minste een jaar een
bijstandsuitkering als belangrijkste inkomensbron gehad tussen 2006 en 2016), criminaliteit
(verdacht van een delict geweest tussen 2005 en 2016) en zorg (gebruikt medicijnen voor psychische
aandoeningen in 2016). Bij een negatief kenmerk vindt de uitsplitsing plaats naar de bovenste helft
van de figuur, bij een positief kenmerk naar de onderste helft van de figuur. We doen dat voor
jongeren die economisch niet-zelfstandig zijn (links) en jongeren die economisch wel zelfstandig
zijn (rechts).
Van de economisch zelfstandige jongeren scoort 69% gunstig op alle vier de kenmerken, oftewel ze
hebben een startkwalificatie, ze hebben geen ouder die tussen 2006 en 2016 ten minste een jaar
bijstand als belangrijkste inkomensbron had, ze zijn tussen 2005 en 2016 geen verdachte geweest
van een delict en ze gebruiken in 2016 geen medicijnen voor psychische aandoeningen. Dit aandeel
is onder economisch zelfstandige jongeren substantieel hoger dan onder economisch nietzelfstandige jongeren, voor wie dit slechts voor 44% van de jongeren geldt. Economisch nietzelfstandige jongeren scoren niet alleen vaker ongunstig op één van de vier domeinen, maar het
gaat ook vaker om een combinatie van problematiek op verschillende domeinen. Er is dus
regelmatig sprake van multiproblematiek onder economisch niet-zelfstandige jongeren.
Bij jongeren met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt is er vaker sprake van multiproblematiek.
Figuur 6.2 presenteert de boomdiagrammen voor de drie subgroepen binnen de economisch nietzelfstandige jongeren. Van de jongeren die langdurig economisch niet-zelfstandig zijn, heeft slechts
35% geen van de vier kenmerken. Voor de langdurig economisch niet-zelfstandige jongeren die ook
nog nooit werk als belangrijkste inkomensbron hebben gehad, is dit zelfs maar 23%.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 30 van 75

31

Figuur 6.1 Boomdiagrammen voor economisch (niet-)zelfstandige jongeren (16-30 jaar)

31

Alleen jongeren die geen ontbrekende waarde hebben op alle vier de kenmerken worden meegenomen in deze figuur. Dit
veroorzaakt het verschil tussen de observatieaantallen uit deze tabel en het aantal jongeren per groep (zie tabel A.2).

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 31 van 75

Figuur 6.2 Boomdiagrammen voor subgroepen van economisch niet-zelfstandige jongeren (21-30 jaar)

32

32

Alleen jongeren die geen ontbrekende waarde hebben op alle vier de kenmerken worden meegenomen in deze figuur. Dit
veroorzaakt het verschil tussen de observatieaantallen uit deze tabel en het aantal jongeren per subgroep (zie figuur 4.2).

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 32 van 75

Kansmodel
Een kansmodel maakt de samenhang van problematiek op de verschillende domeinen verder
inzichtelijk. Het toont de samenhang tussen problematiek op de verschillende domeinen en hoe
(een combinatie van) deze kenmerken de kans dat een jongere economisch niet-zelfstandig is
beïnvloedt. Dit kansmodel geeft de kans dat een jongere economisch niet-zelfstandig is op basis van
een ongunstige score op de vier eerder genoemde domeinen en 4 persoonskenmerken: geslacht,
migratieachtergrond, geen opleiding in Nederland voltooid33 en het hebben van een kind.34 Het
kansmodel bevat ook alle interacties tussen deze kenmerken. Zo kan meer inzicht gekregen worden
of een ongunstige score op een domein zwaarder weegt als er ook op andere domeinen een
ongunstige score is. Weegt een ongunstige score op het domein onderwijs (voortijdig
schoolverlaten) bijvoorbeeld zwaarder als de score op het domein criminaliteit ook ongunstig is?
Figuur 6.3 presenteert de uitkomsten van het kansmodel voor zowel 21- tot 25-jarigen als 25- tot 30jarigen.35
Het kansmodel biedt twee inzichten. Ten eerste blijkt dat jongeren met een hogere mate van
multiproblematiek over het algemeen een substantieel hogere kans hebben op economische nietzelfstandigheid. Daarnaast valt op dat het hebben van een kind bij mannen gerelateerd is aan een
iets lagere kans op economisch niet-zelfstandig zijn, en bij vrouwen juist aan een flink hogere kans
op economisch niet-zelfstandig zijn.
Dit kansmodel is ontworpen om inzicht te bieden in het effect van multiproblematiek, en niet
geschikt om zo goed mogelijk te voorspellen hoe groot de kans is dat een jongere economisch nietzelfstandig zal worden of om (de grote van) een oorzakelijk verband tussen bijvoorbeeld
criminaliteit of psychische problemen enerzijds met economisch niet-zelfstandig zijn anderzijds aan
te tonen. De correlaties die het model laat zien kunnen bijvoorbeeld ook het gevolg zijn van
omgekeerde causaliteit: psychische problemen als gevolg van economische niet-zelfstandigheid.
Tot slot, het interpreteren van de exacte waarde van de coëfficiënten van dit model is niet
opportuun. Het kansmodel heeft vooral als doel multiproblematiek in kaart te brengen, het model
is niet ontworpen om zo goed mogelijk te kunnen voorspellen wie er economisch niet-zelfstandig
zal worden. In dit licht is ervoor gekozen om een beperkt aantal variabelen op te nemen, omdat dit
het opnemen van alle interacties tussen variabelen van de verschillende domeinen mogelijk maakt.
Dit betekent dat de invloed van variabelen die nu niet in het model zitten, deels worden verklaard
door de variabelen die nu wel in het model zitten. Wanneer andere relevante variabelen worden
toegevoegd aan dit model, kunnen de waarden van de coëfficiënten sterk veranderen.

33

Zoals besproken in hoofdstuk 3 (zie figuur 3.3 en figuur 3.4) heeft een substantieel deel van de economisch niet-zelfstandige jongeren
niet in Nederland een opleiding voltooid. 86% van deze mensen is niet in Nederland geboren.
34
Er zijn tal van verklarende variabelen die in dit model opgenomen zouden kunnen worden. De invloed van deze variabelen, die niet in
het model zitten, worden nu deels verklaard door de variabelen die wel in het model zitten. Daarom is het belangrijk om voorzichtig te
zijn met het interpreteren van de individuele coëfficiënten. In het huidige model zijn slechts een beperkt aantal variabelen opgenomen,
dit is gedaan zodat alle interacties tussen de verschillende variabelen ook opgenomen konden worden. Elk van de vier kenmerken
vertegenwoordigt als het ware een bepaald beleidsdomein. De correlatietabellen in bijlage E bevestigen dat de kenmerken op een
logische manier samenhangen met andere variabelen/kenmerken binnen de beleidsdomeinen.
35
In het model worden alle economisch zelfstandige en economisch niet-zelfstandige jongeren meegenomen. De groep 21- tot 25jarigen bestaat uit ruim 530 duizend jongeren en de groep 25- tot 30-jarigen omvat bijna een miljoen jongeren. Enkele voorspelde
kansen zijn boven de 1 en deze zijn in de figuur op 1 gezet. Tot slot hebben sommige kansen betrekking op kleine groepen mensen,
omdat bepaalde combinaties van kenmerken niet vaak voorkomen.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 33 van 75

Figuur 6.3 Kansmodel

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 34 van 75

Bijlage A Onderzoeksverantwoording
Samenstelling van de dataset
Voor dit onderzoek wordt gebruikgemaakt van verschillende administratieve datasets. Deze data zijn
beschikbaar gesteld door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Tabel A.1 geeft een overzicht
van de gebruikte CBS databronnen, inclusief een korte beschrijving waar het bestand voor gebruikt
is binnen dit onderzoek.
Tabel A.1 Samenstelling van de dataset
Gebruikte CBS databronnen:

Gebruikt voor:

AOTOTPERSOONBUS

(Mate van) arbeidsongeschiktheid.

AOTOTUITKERINGTAB

(Mate van) arbeidsongeschiktheid.

BETAB

Sectoren (SBI 2008 codering).

GBAADRESOBJECTBUS

Adresgegevens (identificeren van personen woonachtig in de G4).

GBAHUISHOUDENSBUS

Positie van de personen in het huishouden en het type huishouden.

GBAPERSOONTAB

Persoonsgegevens (leeftijd, geslacht, migratieachtergrond).

HALTTAB

Haltwaardig delict.

HOOGSTEOPLTAB

Opleidingsniveau.

INPATAB

Economische zelfstandigheid, voornaamste sociaaleconomische
activiteit, voornaamste inkomensbron (start 2011).

INTEGRAAL PERSOONLIJK INKOMEN

Voorloper INPATAB.

JGDBESCHERMBUS

Jeugdbescherming.

JGDHULPBUS

Jeugdhulp.

KINDOUDERTAB

Koppelen van ouders en kinderen.

MEDICIJNTAB

Ggz-medicatie.

ONDERWIJSINSCHRTAB

Inschrijvingsgegevens onderwijs.

SPOLISBUS

Gewerkte uren en inkomen.

VERDTAB

Verdachte van een delict.

VSLGWBTAB

Adresgegevens (identificeren van personen woonachtig in de G4).

VSLPOSTCODEBUS

Adresgegevens (identificeren van personen woonachtig in de G4).

VSVTAB

Voortijdig schoolverlater.

WANBZVWTAB

Wanbetaler zorgverzekering.

WSNPTAB

Schuldsanering.

ZVWZORGKOSTENTAB

Zorgkosten.

In de meeste gevallen worden deze databronnen op persoonsniveau aan elkaar gekoppeld door
middel van het A-nummer uit de gemeentelijke basisadministratie (GBA). Omdat het A-nummer
identificerend is, zet het CBS het A-nummer om naar een betekenis- en dimensieloos nummer
(RinPersoon). Op deze manier wordt de dataset gepseudonimiseerd. Omdat dit nummer wordt
gebruikt om alle databestanden aan elkaar te koppelen, bevat de dataset van dit onderzoek alleen
personen die zijn geregistreerd in de GBA.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 35 van 75

De samengestelde dataset bevat gepseudonimiseerde gegevens van alle personen die in 2016
ingeschreven waren in de gemeentelijke basisadministratie (GBA) en in dat jaar tussen de 16 en 30
jaar oud waren.36 Naast persoonskenmerken bevat de dataset een omvangrijk aantal kenmerken op
het gebied van onderwijs, zorg, criminaliteit, arbeid, inkomensbronnen, uitkeringen en schulden.
Omdat het mogelijk is om ouders aan kinderen, en personen aan huishoudens te verbinden, bevat
de dataset ook kenmerken van de ouders van deze jongeren, het huishouden waarin deze jongeren
in 2016 wonen, en van het huishouden waarin zij zijn opgegroeid. Deze kenmerken hebben niet
alleen betrekking op 2016, maar ook op de jaren daarvoor. De mogelijkheid om terug te kijken is
echter afhankelijk van de beschikbaarheid van de databestanden en dit verschilt per
onderdeel/variabele.
Verdeling van jongeren in groepen op basis van economische zelfstandigheid
In dit onderzoek worden jongeren (16-30 jaar) onderverdeeld in vier groepen. Zie tabel A.2 voor de
omvang van de verschillende groepen.
Tabel A.2 Verdeling van jongeren in groepen
Groep

1. Jongeren die onderwijs volgen.

Aantal 16- tot 30-jarigen
in 2016 per groep

1.416.935

2. Jongeren die niet onderwijsvolgend zijn en die volledig arbeidsongeschikt zijn of in een
institutioneel huishouden wonen.

115.839

3. Jongeren die niet tot de eerste twee groepen behoren en economisch zelfstandig zijn.

1.157.828

4. Jongeren die niet tot de eerste twee groepen behoren en economisch niet-zelfstandig zijn.

401.620

5. Onbekend

63.451

Jongeren worden gezien als onderwijsvolgend (de eerste groep) als onderwijs hun voornaamste
sociaaleconomische activiteit is. De voornaamste sociaaleconomische activiteit (op jaarbasis) komt
uit het INPTAB databestand van 2016. Iemand wordt geïdentificeerd als onderwijsvolgend als de
persoon een waarde van 26 (nog niet schoolgaand/scholier/student met inkomen) of 31 (nog niet
schoolgaand/scholier/student zonder inkomen) heeft voor de variabele INPSECJ.
De tweede groep bestaat uit jongeren niet onderwijsvolgend zijn (volgens de bovenstaande
definitie) en die volledig arbeidsongeschikt zijn en/of in een institutioneel huishouden wonen. De
mate van arbeidsongeschiktheid komt uit het AOTOTUITKERINGTAB bestand van 2016. Iemand
wordt geïdentificeerd als volledig arbeidsongeschikt als de persoon een waarde van minimaal 70, 75,
85 of 100 heeft voor de variabele AOTotUitkeringspercentageV1 of een waarde van 8 voor de variabele
AOTotMateAoV1. Of een persoon in een institutioneel huishouden woont wordt bepaald op basis
van de INPATAB dataset. Dit is het geval wanneer een persoon een waarde heeft van -3 (personen in
institutionele huishoudens) voor de variabele INPP100PBRUT.
De derde groep bestaat uit jongeren die niet tot de eerste twee groepen behoren en economisch
zelfstandig zijn. Een persoon wordt geïdentificeerd als economisch zelfstandig als de variabele
36

2016 is het meest recente jaar waarvoor het grootste deel van de gegevens beschikbaar is. Het gaat hier dus om iedereen geboren in
de periode 1986-2000.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 36 van 75

INPEMEZ, uit het INPATAB databestand, een waarde heeft van 1 (economisch zelfstandig). Iemand
wordt als economisch zelfstandig gezien als diegene minimaal 70 procent van het wettelijke netto
minimumloon –oftewel de netto bijstand van een alleenstaande- verdient uit arbeid en een eigen
onderneming. Deze gegevens over economische zelfstandigheid zijn bekend voor de jaren 2011 tot
en met 2016.
De vierde groep bestaat uit jongeren die niet tot de eerste twee groepen behoren en economisch
niet-zelfstandig zijn. Een persoon wordt geïdentificeerd als economisch niet-zelfstandig als de
variabele INPEMEZ uit het INPATAB databestand een waarde heeft van 0 (niet economisch
zelfstandig).
Tot slot, er is een relatief kleine groep jongeren die niet in een van de vier groepen onderverdeeld
kan worden. Deze jongeren wonen in een huishouden waarvoor bij het CBS geen huishoudinkomen
bekend is. In dit onderzoek worden zulke jongeren in een vijfde (rest)groep ’onbekend’ ingedeeld.
Subgroepen binnen de economisch zelfstandige en economisch niet-zelfstandige jongeren
Binnen de groepen economisch zelfstandige en economisch niet-zelfstandige jongeren worden in
dit onderzoek subgroepen geconstrueerd. Om de meest recent beschikbare data te kunnen
gebruiken, kijken we of iemand in 2016 economisch zelfstandig was of niet. Vervolgens worden
binnen deze groepen worden op basis van hun achtergrond in de vijf voorgaande jaren (2011-2015)
verschillende subgroepen gedefinieerd. Figuur 4.2 bevat de omvang van deze subgroepen. Om
economische zelfstandigheid in 2011 mee te kunnen nemen, worden deze subgroepen alleen
gedefinieerd voor jongeren tussen de 21 en de 30.37
Jongeren die in minimaal een van de vijf voorgaande jaren economisch zelfstandig waren, maar dit
in 2016 niet zijn vormen de eerste subgroep. Deze groep heeft bewezen op eigen kracht economisch
zelfstandig te kunnen zijn, al lukte dit in het jaar 2016 niet. Een tweede subgroep betreft jongeren die
niet alleen in 2016, maar daarnaast nog minimaal twee van de vijf voorgaande jaren economisch
niet-zelfstandig zijn geweest en bovendien in geen van deze vijf voorgaande jaren wel economisch
zelfstandig was. Deze groep is dus langdurig economisch niet-zelfstandig. Een derde potentieel
interessante groep zijn jongeren die langdurig economisch niet-zelfstandig zijn én die tussen 2011
en 2016 in geen enkel jaar loon uit werk als belangrijkste inkomensbron gehad.38 Dit betreft dus een
subgroep van de langdurig economisch niet-zelfstandige jongeren voor wie de afstand naar
economische zelfstandigheid het grootst is.
Een laatste potentieel interessante groep identificeren we binnen de groep die in 2016 wel
economisch zelfstandig waren. wordt één subgroep gedefinieerd: langdurig economisch nietzelfstandig geweest. Dit is een groep jongeren die in 2016 wel economisch zelfstandig is, maar
minimaal 3 van de afgelopen 6 jaar economisch niet-zelfstandig is geweest.

37

Voor deze jongeren is zowel in 2016 als in elk van de vijf voorgaande jaren de economische zelfstandigheid bekend.
Iemand heeft loon uit werk niet als belangrijkste inkomensbron als de waarde van de variabele INPSECJ, uit het INPATAB
databestand, groter is dan 15.
38

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 37 van 75

Bijlage B Verdeling van de groepen
naar leeftijd en opleidingsniveau
Deze bijlage bevat figuren met de verdeling van jongeren over de verschillende groepen naar leeftijd,
per hoogst behaald opleidingsniveau.
Figuur B.1 Verdeling van jongeren over de verschillende groepen per opleidingsniveau

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 38 van 75

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 39 van 75

Bijlage C Aanvullende transitietabellen en de terugblik vanaf 2016
Het eerste deel van deze bijlage bevat tabellen met transitiekansen voor jongeren 1) die ooit
voortijdig schoolverlater waren (tabel C.1), 2) zonder een startkwalificatie (tabel C.2) en 3)
die medicijnen gerelateerd aan psychische aandoeningen gebruiken (tabel C.3).
Het tweede deel van deze bijlage bevat de terugblik vanaf 2016. Hoofdstuk 4 (tabel 4.4 en tabel 4.5)
kijkt naar de groep economisch niet-zelfstandige jongeren in 2011 en analyseert hun
arbeidsmarktpositie in de vijf daaropvolgende jaren. Deze bijlage analyseert de arbeidsmarktpositie
in de vijf voorgaande jaren voor de groep economisch niet-zelfstandige jongeren in 2016.
Aanvullende transitiekansen
Tabel C.1 Transities van 2015 naar 2016 voor jongeren die ooit voortijdig schoolverlater waren, per
39
leeftijdscohort
16→
17

18→
19

19→
20

20→
21

21→
22

22→
23

23→
24

24→
25

25→
26

Onderwijs → onderwijs

59%

42%

31%

24%

19%

14%

10%

7%

Onderwijs → arbeidsongeschikt

1%

2%

2%

2%

1%

1%

0%

0%

Onderwijs → ec. zelfstandig

4%

5%

5%

4%

4%

3%

2%

2%

Onderwijs → ec. niet-zelfstandig

25%

18%

12%

8%

6%

5%

3%

2%

Arb.ongeschikt → arb.ongeschikt

0%

3%

6%

9%

10%

12%

14%

12%

Ec.zelfstandig → ec.zelfstandig

1%

4%

9%

16%

23%

28%

35%

40%

Ec.zelfstandig → ec. niet-zelfstandig

0%

0%

1%

2%

3%

3%

3%

4%

Ec. niet-zelfstandig → ec.zelfstandig

1%

4%

7%

8%

7%

7%

6%

6%

Ec. niet-zelfstandig → ec. niet-zelfstandig

5%

16%

22%

22%

22%

21%

21%

22%

Overige transities

4%

6%

5%

5%

5%

6%

6%

5%

39

17→
18

26→
27

27→
28

28→
29

Vanwege beperkte databeschikbaarheid zijn alleen 18- tot 26-jarigen (in 2015) opgenomen in deze tabel.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 40 van 75

Tabel C.2 Transities van 2015 naar 2016 voor jongeren zonder startkwalificatie, per leeftijdscohort
16→
17

17→
18

18→
19

19→
20

20→
21

21→
22

22→
23

23→
24

24→
25

25→
26

26→
27

27→
28

28→
29

Onderwijs → onderwijs

98%

96%

87%

73%

53%

34%

20%

11%

7%

4%

3%

2%

1%

Onderwijs → arbeidsongeschikt

0%

0%

1%

2%

2%

1%

1%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

Onderwijs → ec. zelfstandig

0%

1%

3%

5%

6%

6%

4%

2%

1%

1%

0%

0%

0%

Onderwijs → ec. niet-zelfstandig

0%

2%

6%

7%

7%

6%

4%

3%

2%

1%

1%

1%

0%

Arb.ongeschikt → arb.ongeschikt

0%

0%

0%

3%

7%

14%

19%

25%

28%

26%

24%

22%

20%

Ec.zelfstandig → ec.zelfstandig

0%

0%

1%

2%

5%

11%

17%

22%

27%

30%

33%

35%

37%

Ec.zelfstandig → ec. niet-zelfstandig

0%

0%

0%

0%

1%

1%

2%

3%

3%

3%

3%

4%

3%

Ec. niet-zelfstandig → ec.zelfstandig

0%

0%

1%

2%

3%

5%

6%

6%

5%

5%

5%

5%

5%

Ec. niet-zelfstandig → ec. niet-zelfstandig

0%

0%

1%

5%

11%

17%

21%

23%

23%

25%

26%

28%

29%

4%

6%

5%

5%

5%

6%

6%

5%

Overige transities

Tabel C.3 Transities van 2015 naar 2016 voor jongeren die medicijnen gerelateerd aan psychische aandoeningen
gebruiken (in 2016), per leeftijdscohort
16→
17

17→
18

18→
19

19→
20

20→
21

21→
22

22→
23

23→
24

24→
25

25→
26

26→
27

27→
28

28→
29

Onderwijs → onderwijs

96%

92%

82%

69%

58%

46%

37%

28%

20%

14%

9%

6%

3%

Onderwijs → arbeidsongeschikt

1%

2%

2%

3%

3%

2%

1%

1%

0%

0%

0%

0%

0%

Onderwijs → ec. zelfstandig

0%

1%

2%

3%

4%

5%

5%

5%

4%

4%

3%

2%

1%

Onderwijs → ec. niet-zelfstandig

0%

3%

8%

8%

7%

7%

6%

5%

4%

3%

2%

2%

1%

Arb.ongeschikt → arb.ongeschikt

1%

1%

2%

6%

9%

13%

14%

18%

20%

21%

21%

22%

21%

Ec.zelfstandig → ec.zelfstandig

0%

0%

0%

2%

4%

9%

14%

19%

25%

30%

34%

37%

40%

Ec.zelfstandig → ec. niet-zelfstandig

0%

0%

0%

0%

0%

1%

2%

2%

3%

4%

4%

4%

4%

Ec. niet-zelfstandig → ec.zelfstandig

0%

0%

0%

1%

2%

3%

4%

4%

4%

4%

4%

4%

4%

Ec. niet-zelfstandig → ec. niet-zelfstandig

0%

0%

2%

5%

8%

10%

12%

13%

15%

16%

18%

20%

20%

2%

1%

2%

4%

5%

5%

4%

5%

3%

6%

Overige transities

3%

5%

5%

Terugblik op de voorgaande jaren vanaf 2016.
Uit tabel C.4 is af te lezen dat van degenen die in 2016 economisch niet-zelfstandig waren, 11% dit
een jaar tussen 2011 en 2015 wel is geweest. Van de economisch niet-zelfstandige jongeren in 2016, is
28% sinds 2011 dit ten minste 1 jaar wel geweest. Dit betekent dat de overige 72% in de afgelopen 5
jaar nooit economisch zelfstandig is geweest. Merk op, dit betekent niet dat deze groep in de
afgelopen 5 jaar altijd economisch niet-zelfstandig was, ze kunnen bijvoorbeeld ook een aantal jaar
onderwijs hebben gevolgd.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 41 van 75

Tabel C.4 Aantal jaar dat 21- tot 30-jarige economisch niet-zelfstandige jongeren in 2016 in vijf voorgaande jaren
wel economisch zelfstandig zijn geweest
Percentage

Aantal

0 jaar

72%

258.512

1 jaar

11%

39.655

2 jaar

7%

24.596

3 jaar

5%

16.568

4 jaar

3%

12.033

5 jaar

2%

8.687

Totaal

100%

360.051

Tabel C.5 brengt voor alle jongeren die in 2016 economisch niet-zelfstandig waren, in beeld hoeveel
van de vijf voorgaande jaren zij ook economisch niet-zelfstandig waren. 30% van de economisch
niet-zelfstandige jongeren is in 2016 voor het eerst (sinds 2011) geclassificeerd als economisch nietzelfstandig. Daartegenover staat een groep van 12%, die sinds 2011 altijd economisch niet-zelfstandig
is geweest.
Tabel C.5 Aantal jaar dat 21- tot 30-jarige economisch niet-zelfstandige jongeren in 2016 in de vijf voorgaande
jaren ook economisch niet-zelfstandig waren
Percentage

Aantal

0 jaar

30%

109.501

1 jaar

20%

71.758

2 jaar

15%

54.982

3 jaar

12%

44.404

4 jaar

10%

34.442

5 jaar

13%

44.964

Totaal

100%

360.051

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 42 van 75

Bijlage D Arbeidsmarkt- en
inkomensgegevens van economisch
(niet-)zelfstandige jongeren
Tabel D.1 Arbeidsmarkt- en inkomensgegevens van economisch zelfstandige jongeren in 2016
Economisch zelfstandige jongeren in 2016

Alle (16-30 jaar)

Langdurig economisch nietzelfstandig geweest (21-30 jaar)

92%

87%

en is wel gedeeltelijk arbeidsongeschikt

0%

0%

maar verdient minder dan 8,80 euro per uur

5%

4%

werkt elke maand min. 15 uur per week

79%

60%

werkt elke maand min. 28 uur per week

59%

29%

werkt minstens 1 maand min. 28 uur per week

93%

88%

werkt minstens 3 maanden min. 28 uur per week

90%

80%

verdient minder dan 8,80 euro per uur & werkt meer
dan 1456 uur per jaar (28 uur per week gemiddeld)

4%

4%

8%

13%

en werkte in 2015 ook niet in loondienst

54%

62%

en werkte in 2015 wel in loondienst

46%

38%

Werknemer

94%

87%

Directeur-grootaandeelhouder

0%

0%

Zelfstandig ondernemer

6%

11%

Overige zelfstandige

0%

1%

Meewerkend gezinslid

0%

0%

Ontvanger werkloosheidsuitkering

0%

0%

Ontvanger bijstandsuitkering

0%

0%

Ontvanger uitkering sociale voorziening overig

0%

0%

Ontvanger uitkering ziekte/arbeidsongeschiktheid

0%

0%

Ontvanger pensioenuitkering

0%

0%

Zonder inkomen

0%

0%

Aantal mensen

1.157.828

49.589

Werkte in 2016 wel in loondienst

Werkte in 2016 niet in loondienst

Belangrijkste bron van inkomen 2016

Tabel D.2 Arbeidsmarkt- en inkomensgegevens van economisch zelfstandige en economisch niet-zelfstandige
jongeren (21-30 jaar)

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 43 van 75

Economisch zelfstandige jongeren
in 2016 (21-30 jaar)

Economisch niet-zelfstandige jongeren in
2016 (21-30 jaar)

92%

61%

en is wel gedeeltelijk arbeidsongeschikt

0%

3%

maar verdient minder dan 8,80 euro per uur

4%

22%

werkt elke maand min. 15 uur per week

79%

9%

werkt elke maand min. 28 uur per week

59%

1%

werkt minstens 1 maand min. 28 uur per
week

93%

51%

werkt minstens 3 maanden min. 28 uur per
week

90%

30%

verdient minder dan 8,80 euro per uur &
werkt meer dan 1456 uur per jaar (28 uur per
week gemiddeld)

3%

4%

8%

39%

en werkte in 2015 ook niet in loondienst

54%

80%

en werkte in 2015 wel in loondienst

46%

20%

Werknemer

94%

50%

Directeur-grootaandeelhouder

0%

0%

Zelfstandig ondernemer

6%

7%

Overige zelfstandige

0%

2%

Meewerkend gezinslid

0%

0%

Ontvanger werkloosheidsuitkering

0%

3%

Ontvanger bijstandsuitkering

0%

17%

Ontvanger uitkering sociale voorziening overig

0%

2%

Ontvanger uitkering
ziekte/arbeidsongeschiktheid

0%

4%

Ontvanger pensioenuitkering

0%

1%

Zonder inkomen

0%

15%

Aantal mensen

1.129.104

360.051

Werkte in 2016 wel in loondienst

Werkte in 2016 niet in loondienst

Belangrijkste bron van inkomen 2016

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 44 van 75

Bijlage E Aanvullende tabellen met
kenmerken van verschillende
(sub)groepen
Het eerste deel van deze bijlage bevat de volgende aanvullende tabellen met kenmerken:







Tabel met kenmerken van 21- tot 30-jarige economisch zelfstandigen (in 2016) die langdurig
economisch niet-zelfstandig zijn geweest.
Een tabel met het aantal observaties per variabele voor 21- tot 30-jarigen (in 2016) per
(sub)groep.
Tabellen (gemiddelden en aantal observaties staan in aparte tabellen) met kenmerken voor alle
(sub)groepen uitgesplitst naar geslacht voor 21- tot 30-jarigen (in 2016).
Tabellen (gemiddelden en aantal observaties staan in aparte tabellen) met kenmerken voor alle
(sub)groepen uitgesplitst naar opleidingsniveau (maximaal een mbo3-diploma behaald versus
een mbo4-diploma of hoger behaald) voor 21- tot 30-jarigen (in 2016).40
Tabellen (gemiddelden en aantal observaties staan in aparte tabellen) met de kenmerken van
economisch (niet-)zelfstandige 16- tot 27-jarigen (in 2016) uitgesplitst naar geslacht.

Het tweede deel van deze bijlage bevat correlatietabellen van de variabelen die zijn opgenomen in
het kansmodel.

40

Onder maximaal mbo3-diploma behaald vallen de volgende opleidingsniveaus: basisonderwijs, praktijkonderwijs, vmbo b/k, mbo1,
mbo2, mbo3 en havo/vwo. Mbo4 of hoger is: mbo4, hbo en wo.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 45 van 75

Aanvullende tabellen met kenmerken
Tabel E.1 Gemiddelden van kenmerken van 21- tot 30-jarige economisch zelfstandigen, die langdurig economisch
niet-zelfstandig zijn geweest
Economisch zelfstandig in 2016,
langdurig economisch niet-zelfstandig geweest

Persoonskenmerken:
Woont in g4 (%)

15,6

Woont in g4 en heeft een migratieachtergrond (%)

8,3

Man (%)

52,6

Leeftijd in jaren

26,6

Alleenstaande ouder van een thuiswonend kind (%)

1,5

Heeft een kind (%)

22,7

Heeft een migratieachtergrond (%)

28,1

Ouderlijke gezinssituatie:
Ten minste een ouder heeft in 2006-2016 ten minste een jaar bijstand
als voornaamste inkomensbron gehad (%)

16,1

Ten minste een ouder heeft werk als voornaamste inkomensbron (%)

83,0

Moeder zat ten minste een jaar in schuldsanering in 2009-2016 (%)

2,7

Vader zat ten minste een jaar in schuldsanering in 2009-2016 (%)

2,1

Criminaliteit:
Heeft een haltwaardig delict gepleegd in 2005-2016 (%)

6,7

Verdachte van een delict geweest in 2005-2016 (%)

33,5

Verdachte van een delict tussen 15 en 18 jaar (%)

16,3

Onderwijs:
Is op het vo van school gewisseld (%)

11,2

Voortijdig schoolverlater (%)

28,5

Heeft een startkwalificatie (%)

74,6

Heeft een ho diploma behaald (%)

14,4

Geen diploma behaald in Nederland (%)

1,4

Ooit ingeschreven op praktijkonderwijs in 2007-2016 (%)

2,0

Ooit ingeschreven op lwoo in 2003-2016 (%)

17,5

Zorg:
Heeft positieve GGZ kosten (2015) (%)

5,3

Gebruikt medicijnen voor psychische aandoeningen in 2016 (%)

6,3

Schulden:
Is wanbetaler Zvw (%)

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

6,5

Pagina 46 van 75

Tabel.E.2 Aantal observaties per kenmerk voor 21- tot 30-jarigen per (sub)groep
Economisch zelfstandig in 2016

Economisch niet-zelfstandig in 2016

Totaal

Langdurig
economisch
nietzelfstandig
geweest

Totaal

Recent
Langdurig
economisch economisch nietzelfstandig
zelfstandig
geweest
geweest

Langdurig
economisch niet
zelfstandig
geweest en
langdurig werk
niet als
belangrijkste
inkomensbron

Woont in g4 (%)

1.065.292

48.183

301.557

90.939

105.026

25.553

Woont in g4 en heeft een
migratieachtergrond (%)

1.065.292

48.183

301.557

90.939

105.026

25.553

Stedelijkheid gemeente op
basis van inwoners (1-8)

1.065.304

48.184

301.561

90.939

105.029

25.553

Man (%)

1.129.104

49.589

360.051

93.422

111.750

29.405

Leeftijd in jaren

1.129.104

49.589

360.051

93.422

111.750

29.405

Alleenstaande ouder van een
thuiswonend kind (%)

1.129.097

49.589

360.001

93.422

111.750

29.405

Heeft een kind (%)

1.129.104

49.589

360.051

93.422

111.750

29.405

Heeft een
migratieachtergrond (%)

1.129.104

49.589

360.051

93.422

111.750

29.405

Ten minste een ouder heeft
in 2006-2016 ten minste een
jaar bijstand als voornaamste
inkomensbron gehad (%)

1.049.140

47.318

295.967

89.536

103.117

24.886

Ten minste een ouder heeft
werk als voornaamste
inkomensbron (%)

1.011.960

44.130

272.346

84.028

93.145

21.224

Moeder zat ten minste een
jaar in schuldsanering in
2009-2016 (%)

1.065.598

48.208

301.981

91.048

105.154

25.592

Vader zat ten minste een jaar
in schuldsanering in 20092016 (%)

1.065.598

48.208

301.981

91.048

105.154

25.592

Heeft een haltwaardig delict
gepleegd in 2005-2016 (%)

1.129.104

49.589

360.051

93.422

111.750

29.405

Verdachte van een delict
geweest in 2005-2016 (%)

1.129.104

49.589

360.051

93.422

111.750

29.405

Verdachte van een delict
tussen 15 en 18 jaar (%)

1.129.104

49.589

360.051

93.422

111.750

29.405

Is op het vo van school
gewisseld (%)

1.065.929

47.255

299.947

89.242

102.160

24.710

Voortijdig schoolverlater (%)

1.065.929

47.255

299.947

89.242

102.160

24.710

Heeft een startkwalificatie
(%)

1.084.877

48.884

320.422

92.321

108.498

27.823

Heeft een ho diploma

1.084.877

48.884

320.422

92.321

108.498

27.823

Persoonskenmerken:

Ouderlijke gezinssituatie:

Criminaliteit:

Onderwijs:

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 47 van 75

behaald (%)
Geen diploma behaald in
Nederland (%)

1.129.104

49.589

360.051

93.422

111.750

29.405

Ooit ingeschreven op
praktijkonderwijs in 20072016 (%)

1.129.104

49.589

360.051

93.422

111.750

29.405

Ooit ingeschreven op lwoo in
2003-2016 (%)

1.129.104

49.589

360.051

93.422

111.750

29.405

Heeft positieve GGZ kosten
(2015) (%)

1.106.383

49.354

345.337

92.822

110.669

28.855

Gebruikt medicijnen voor
psychische aandoeningen in
2016 (%)

1.106.388

49.354

345.351

92.822

110.669

28.855

1.129.104

49.589

360.051

93.422

111.750

29.405

Zorg:

Schulden:
Is wanbetaler Zvw (%)

Tabel E.3 Gemiddelden van kenmerken van 21- tot 30-jarige mannen in de verschillende (sub)groepen
Economisch zelfstandig in 2016

Economisch niet-zelfstandig in 2016

Totaal

Langdurig
economisch
nietzelfstandig
geweest

Totaal

Recent
Langdurig
economisch economisch nietzelfstandig
zelfstandig
geweest
geweest

Langdurig
economisch niet
zelfstandig
geweest en
langdurig werk
niet als
belangrijkste
inkomensbron

Woont in g4 (%)

13,9

17,0

20,8

18,5

21,5

24,9

Woont in g4 en heeft een
migratieachtergrond (%)

5,0

9,7

13,6

11,1

15,5

19,9

Stedelijkheid gemeente op basis van
inwoners (1-8)

5,3

5,5

5,7

5,5

5,7

5,8

Aantal personen met plaats (positie)
in het huishouden 'thuiswonend kind'.

1,4

1,5

1,4

1,5

1,6

1,6

Leeftijd in jaren

26,4

26,5

25,4

26,7

25,7

26,3

Alleenstaande ouder van een
thuiswonend kind (%)

0,6

0,8

0,9

1,0

0,9

1,0

Heeft een kind (%)

15,1

14,7

10

15,4

10,1

11,7

Leeftijd eerste kind gekregen

25,9

24,9

24,5

24,9

23,9

23,9

Kind ontving
jeugdbescherming in 2016,
conditioneel op het hebben
van een kind (%)

0,5

1,9

3,4

2,1

5,5

6,5

Kind ontving jeugdhulp in
2016, conditioneel op het
hebben van een kind (%)

3,8

6,8

10

8,9

12,5

15,7

Heeft een
migratieachtergrond (%)

21,0

32,1

46,3

33,2

44,5

53,2

5,7

9,9

8,5

8,1

11,3

8,9

Persoonskenmerken:

Criminaliteit:
Heeft een haltwaardig delict

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 48 van 75

gepleegd in 2005-2016 (%)
Verdachte van een delict
geweest in 2005-2016 (%)

27,6

49,7

41

47,8

53,2

55,0

Verdachte van een delict
tussen 15 en 18 jaar (%)

12,4

25,1

21,9

22,1

30,6

29,9

Verdachte van een delict
geweest in 2016 (%)

2,1

5,0

7,9

7,4

10,7

13,2

Vader verdachte van een
delict geweest in 2016 (%)

0,7

1,4

1,5

1,5

1,9

2,1

Moeder verdachte van een
delict geweest in 2016 (%)

0,2

0,5

0,7

0,6

0,8

1,1

Is op het vo van school
gewisseld (%)

9,5

12,5

16

11,7

16,6

14,0

Aantal keer dat iemand op
het vo van school gewisseld
is

0,1

0,1

0,2

0,1

0,2

0,2

Aantal keer voortijdig school
verlaten

0,2

0,5

0,4

0,4

0,6

0,6

Voortijdig schoolverlater (%)

12,8

34,4

32,3

26,9

44,5

46,0

Heeft maximaal een mbo1
diploma behaald (%)

7,5

22,2

23,4

15,2

32,4

39,9

Heeft maximaal een mbo2
diploma behaald (%)

24,7

49,3

45,6

38,6

57,9

63,6

Heeft maximaal een mbo3
diploma behaald (%)

38,8

60,4

54,7

52,0

65,9

70,3

Heeft maximaal een mbo4
diploma behaald (%)

60,1

77,3

71,4

72,9

79,0

80,3

Heeft een startkwalificatie
(%)

89,3

69,9

68,7

78,7

57,5

49,6

Heeft een ho diploma
behaald (%)

30,5

12,2

14,7

16,8

8,9

7,9

Geen diploma behaald in
Nederland (%)

4,2

1,3

9,6

1,2

1,8

3,1

Ooit ingeschreven op
praktijkonderwijs in 20072016 (%)

1,1

2,7

3

1,7

4,7

4,0

Ooit ingeschreven op lwoo in
2003-2016 (%)

11,4

19,6

15,4

15,8

20,7

18,4

Vader heeft een
startkwalificatie (%)

71,2

57,9

59,4

60,3

53,2

47,6

Vader heeft een ho diploma
behaald (%)

29,2

19,6

24,1

22,4

19,4

17,7

Moeder heeft een
startkwalificatie (%)

62,4

49,5

51,1

51,7

45,1

40,3

Moeder heeft een ho
diploma behaald (%)

19,1

12,7

16,3

15,0

12,9

12,1

Leeftijd bij behalen eerste
startkwalificatie

19,8

20,7

20,2

20,6

20,4

20,8

Eerstbehaalde
startkwalificatie is mbo2 (%)

34,1

46,6

33,3

41,9

39,7

38,2

Eerstbehaalde
startkwalificatie is mbo3 (%)

12,2

13,5

12,2

13,7

12,5

12,3

Onderwijs:

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 49 van 75

Eerstbehaalde
startkwalificatie is mbo4 (%)

23,9

18,0

19,7

21,2

17,7

15,6

Eerstbehaalde
startkwalificatie is havo
bovenbouw (%)

18,6

15,0

21,9

15,9

19,3

18,2

Eerstbehaalde
startkwalificatie is vwo
bovenbouw (%)

11,0

5,8

12,3

6,6

10,1

14,8

Volgt mbo
beroepsopleidende leerweg,
voltijd (%)

0,3

0,2

1

0,7

0,3

0,3

Volgt mbo
beroepsopleidende leerweg,
deeltijd (%)

0,0

0,0

0

0,0

0,0

0,0

Volgt mbo
beroepsbegeleidende
leerweg (%)

3,7

3,4

1,4

1,3

1,0

0,6

Heeft positieve GGZ kosten
(2015) (%)

2,8

4,5

9

9,4

11,1

15,7

Gebruikt medicijnen voor
psychische aandoeningen in
2016 (%)

3,7

5,2

9

10,1

10,6

15,0

Vader heeft positieve GGZ
kosten (2015) (%)

3,2

4,3

4,9

4,4

5,4

6,0

Moeder heeft positieve GGZ
kosten (2015) (%)

4,3

5,5

6,4

6,1

6,8

7,5

Vader zit bij de 25% hoogste
zorgkosten (2015)(van
populatie 16- tot 30-jarige
economisch (niet)zelfstandigen) (%)

24,7

28,2

27

28,5

28,8

31,6

Moeder zit bij de 25%
hoogste zorgkosten
(2015)(van populatie 16- tot
30-jarige economisch (niet)zelfstandigen) (%)

24,5

29,0

27,7

28,8

29,5

31,4

Vader heeft in 2006-2016 ten
minste een jaar bijstand als
voornaamste inkomensbron
gehad (%)

3,6

8,8

11,7

9,1

14,3

18,7

Moeder heeft in 2006-2016
ten minste een jaar bijstand
als voornaamste
inkomensbron gehad (%)

6,8

16,0

19,8

15,4

23,9

30,2

Ten minste een ouder heeft
in 2006-2016 ten minste een
jaar bijstand als voornaamste
inkomensbron gehad (%)

8,1

18,7

22,6

17,9

27,2

33,6

Ten minste een ouder heeft
ww als voornaamste
inkomensbron (%)

14,4

17,0

15,6

15,6

15,8

14,0

Ten minste een ouder heeft
zw als voornaamste
inkomensbron (%)

3,8

5,9

5,3

5,4

5,9

5,2

Ten minste een ouder heeft

15,5

21,5

20

21,7

22,1

23,7

Zorg:

Sociale zekerheid:

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 50 van 75

ao als voornaamste
inkomensbron (%)
Ten minste een ouder heeft
werk als voornaamste
inkomensbron (%)

88,2

81,5

79,9

80,8

75,8

67,5

Is wanbetaler Zvw (%)

1,8

9,1

10,6

10,7

15,3

16,6

Vader is wanbetaler Zvw (%)

1,5

4,0

3,7

3,4

4,7

4,7

Moeder is wanbetaler Zvw
(%)

1,2

3,6

3,7

3,0

4,9

5,3

Moeder zat ten minste een
jaar in schuldsanering in
2009-2016 (%)

1,3

3,0

3

2,6

3,6

4,0

Vader zat ten minste een jaar
in schuldsanering in 20092016 (%)

1,2

2,3

2,1

2,0

2,5

2,4

Tabel E.4 Aantal observaties per kenmerk van 21- tot 30-jarige mannen in de verschillende (sub)groepen
Economisch zelfstandig in 2016

Totaal

Economisch niet-zelfstandig in 2016

Langdurig
economisch
nietzelfstandig
geweest

Totaal

Recent
Langdurig
economisch economisch nietzelfstandig
zelfstandig
geweest
geweest

Langdurig
economisch niet
zelfstandig
geweest en
langdurig werk
niet als
belangrijkste
inkomensbron

Persoonskenmerken:
Woont in g4 (%)

573.440

25.431

126.699

36.176

40.161

10.295

Woont in g4 en heeft een
migratieachtergrond (%)

573.440

25.431

126.699

36.176

40.161

10.295

Stedelijkheid gemeente op basis van
inwoners (1-8)

573.447

25.432

126.701

36.176

40.162

10.295

Aantal personen met plaats (positie)
in het huishouden 'thuiswonend kind'.

607.554

26.078

147.733

37.127

41.635

11.089

Leeftijd in jaren

607.560

26.078

147.751

37.127

41.635

11.089

Alleenstaande ouder van een
thuiswonend kind (%)

607.554

26.078

147.733

37.127

41.635

11.089

Heeft een kind (%)

607.560

26.078

147.751

37.127

41.635

11.089

Leeftijd eerste kind gekregen

91.878

3.822

14.718

5.715

4.210

1.297

Kind ontving
jeugdbescherming in 2016,
conditioneel op het hebben
van een kind (%)

91.727

3.797

14.577

5.694

4.162

1.273

Kind ontving jeugdhulp in
2016, conditioneel op het
hebben van een kind (%)

91.727

3.797

14.577

5.694

4.162

1.273

Heeft een
migratieachtergrond (%)

607.560

26.078

147.751

37.127

41.635

11.089

607.560

26.078

147.751

37.127

41.635

11.089

Criminaliteit:
Heeft een haltwaardig delict
gepleegd in 2005-2016 (%)

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 51 van 75

Verdachte van een delict
geweest in 2005-2016 (%)

607.560

26.078

147.751

37.127

41.635

11.089

Verdachte van een delict
tussen 15 en 18 jaar (%)

607.560

26.078

147.751

37.127

41.635

11.089

Verdachte van een delict
geweest in 2016 (%)

607.560

26.078

147.751

37.127

41.635

11.089

Vader verdachte van een
delict geweest in 2016 (%)

573.638

25.450

126.955

36.239

40.233

10.315

Moeder verdachte van een
delict geweest in 2016 (%)

573.638

25.450

126.955

36.239

40.233

10.315

Is op het vo van school
gewisseld (%)

570.360

24.861

125.594

35.404

39.015

9.773

Aantal keer dat iemand op
het vo van school gewisseld
is

570.360

24.861

125.594

35.404

39.015

9.773

Aantal keer voortijdig school
verlaten

570.360

24.861

125.594

35.404

39.015

9.773

Voortijdig schoolverlater (%)

570.360

24.861

125.594

35.404

39.015

9.773

Heeft maximaal een mbo1
diploma behaald (%)

581.694

25.747

133.527

36.680

40.879

10.744

Heeft maximaal een mbo2
diploma behaald (%)

581.694

25.747

133.527

36.680

40.879

10.744

Heeft maximaal een mbo3
diploma behaald (%)

581.694

25.747

133.527

36.680

40.879

10.744

Heeft maximaal een mbo4
diploma behaald (%)

581.694

25.747

133.527

36.680

40.879

10.744

Heeft een startkwalificatie
(%)

581.694

25.747

133.527

36.680

40.879

10.744

Heeft een ho diploma
behaald (%)

581.694

25.747

133.527

36.680

40.879

10.744

Geen diploma behaald in
Nederland (%)

607.560

26.078

147.751

37.127

41.635

11.089

Ooit ingeschreven op
praktijkonderwijs in 20072016 (%)

607.560

26.078

147.751

37.127

41.635

11.089

Ooit ingeschreven op lwoo in
2003-2016 (%)

607.560

26.078

147.751

37.127

41.635

11.089

Vader heeft een
startkwalificatie (%)

221.536

10.692

53.734

14.907

17.222

4.294

Vader heeft een ho diploma
behaald (%)

221.536

10.692

53.734

14.907

17.222

4.294

Moeder heeft een
startkwalificatie (%)

254.950

13.495

68.919

18.662

23.003

5.971

Moeder heeft een ho
diploma behaald (%)

254.950

13.495

68.919

18.662

23.003

5.971

Leeftijd bij behalen eerste
startkwalificatie

376.463

12.998

71.338

21.240

17.218

3.529

Eerstbehaalde
startkwalificatie is mbo2 (%)

376.463

12.998

71.338

21.240

17.218

3.529

Eerstbehaalde
startkwalificatie is mbo3 (%)

376.463

12.998

71.338

21.240

17.218

3.529

Eerstbehaalde

376.463

12.998

71.338

21.240

17.218

3.529

Onderwijs:

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 52 van 75

startkwalificatie is mbo4 (%)
Eerstbehaalde
startkwalificatie is havo
bovenbouw (%)

376.463

12.998

71.338

21.240

17.218

3.529

Eerstbehaalde
startkwalificatie is vwo
bovenbouw (%)

376.463

12.998

71.338

21.240

17.218

3.529

Volgt mbo
beroepsopleidende leerweg,
voltijd (%)

607.560

26.078

147.751

37.127

41.635

11.089

Volgt mbo
beroepsopleidende leerweg,
deeltijd (%)

607.560

26.078

147.751

37.127

41.635

11.089

Volgt mbo
beroepsbegeleidende
leerweg (%)

607.560

26.078

147.751

37.127

41.635

11.089

Heeft positieve GGZ kosten
(2015) (%)

589.406

25.912

140.768

36.838

41.141

10.825

Gebruikt medicijnen voor
psychische aandoeningen in
2016 (%)

589.407

25.912

140.776

36.838

41.141

10.825

Vader heeft positieve GGZ
kosten (2015) (%)

518.935

21.600

105.910

31.142

32.713

7.879

Moeder heeft positieve GGZ
kosten (2015) (%)

550.408

24.202

120.025

34.477

38.167

9.606

Vader zit bij de 25% hoogste
zorgkosten (2015)(van
populatie 16- tot 30-jarige
economisch (niet)zelfstandigen) (%)

518.935

21.600

105.910

31.142

32.713

7.879

Moeder zit bij de 25%
hoogste zorgkosten
(2015)(van populatie 16- tot
30-jarige economisch (niet)zelfstandigen) (%)

550.408

24.202

120.025

34.477

38.167

9.606

Vader heeft in 2006-2016 ten
minste een jaar bijstand als
voornaamste inkomensbron
gehad (%)

543.820

23.058

113.394

33.147

35.292

8.719

Moeder heeft in 2006-2016
ten minste een jaar bijstand
als voornaamste
inkomensbron gehad (%)

563.853

24.901

123.830

35.509

39.350

9.996

Ten minste een ouder heeft
in 2006-2016 ten minste een
jaar bijstand als voornaamste
inkomensbron gehad (%)

564.511

24.970

124.336

35.588

39.497

10.055

Ten minste een ouder heeft
ww als voornaamste
inkomensbron (%)

525.221

21.900

107.598

31.535

33.255

8.087

Ten minste een ouder heeft
zw als voornaamste
inkomensbron (%)

522.299

21.686

106.575

31.279

32.894

7.978

Ten minste een ouder heeft
ao als voornaamste

525.663

21.941

107.927

31.672

33.419

8.147

Zorg:

Sociale zekerheid:

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 53 van 75

inkomensbron (%)
Ten minste een ouder heeft
werk als voornaamste
inkomensbron (%)

544.374

23.177

113.868

33.234

35.481

8.656

Is wanbetaler Zvw (%)

607.560

26.078

147.751

37.127

41.635

11.089

Vader is wanbetaler Zvw (%)

573.638

25.450

126.955

36.239

40.233

10.315

Moeder is wanbetaler Zvw
(%)

573.638

25.450

126.955

36.239

40.233

10.315

Moeder zat ten minste een
jaar in schuldsanering in
2009-2016 (%)

573.638

25.450

126.955

36.239

40.233

10.315

Vader zat ten minste een jaar
in schuldsanering in 20092016 (%)

573.638

25.450

126.955

36.239

40.233

10.315

Tabel E.5 Gemiddelden van kenmerken van 21- tot 30-jarige vrouwen in de verschillende (sub)groepen
Economisch zelfstandig in 2016

Totaal

Economisch niet-zelfstandig in 2016

Langdurig
economisch
nietzelfstandig
geweest

Totaal

Recent
Langdurig
economisch economisch nietzelfstandig
zelfstandig
geweest
geweest

Langdurig
economisch niet
zelfstandig
geweest en
langdurig werk
niet als
belangrijkste
inkomensbron

Persoonskenmerken:
Woont in g4 (%)

17,1

14,0

16,6

14,6

14,8

21,3

Woont in g4 en heeft een
migratieachtergrond (%)

5,5

6,7

9,9

7,8

9,7

15,6

Stedelijkheid gemeente op basis van
inwoners (1-8)

5,4

5,3

5,4

5,3

5,4

5,7

Aantal personen met plaats (positie)
in het huishouden 'thuiswonend kind'.

1,2

1,4

1,3

1,4

1,6

1,5

Leeftijd in jaren

26,5

26,7

26

27,3

26,4

27,1

Alleenstaande ouder van een
thuiswonend kind (%)

1,0

2,3

3,5

2,6

4,8

8,5

Heeft een kind (%)

20,7

31,6

45,3

55,6

57,5

71,2

Leeftijd eerste kind gekregen

25,7

23,2

23,4

25,0

22,3

21,6

Kind ontving jeugdbescherming in
2016, conditioneel op het hebben van
een kind (%)

0,1

0,6

1,5

0,4

2,4

4,8

Kind ontving jeugdhulp in 2016,
conditioneel op het hebben van een
kind (%)

2,8

8,1

8,6

4,8

13,3

18,6

Heeft een migratieachtergrond (%)

20,6

23,7

41,1

24,9

34,5

51,7

Heeft een haltwaardig delict gepleegd
in 2005-2016 (%)

1,5

3,1

2,8

1,9

3,7

3,3

Verdachte van een delict geweest in
2005-2016 (%)

6,8

15,5

15,2

13,3

22,1

28,7

Verdachte van een delict tussen 15 en

2,8

6,6

6,5

4,9

9,5

11,0

Criminaliteit:

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 54 van 75

18 jaar (%)
Verdachte van een delict geweest in
2016 (%)

0,3

0,9

1,4

1,0

1,9

3,0

Vader verdachte van een delict
geweest in 2016 (%)

0,6

1,1

1,3

1,0

1,7

2,3

Moeder verdachte van een delict
geweest in 2016 (%)

0,2

0,4

0,6

0,4

0,8

1,1

Is op het vo van school gewisseld (%)

7,7

9,8

12,3

7,4

12,3

11,7

Aantal keer dat iemand op het vo van
school gewisseld is

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

Aantal keer voortijdig school verlaten

0,1

0,3

0,3

0,2

0,4

0,5

Voortijdig schoolverlater (%)

6,2

21,9

22

14,9

32,2

39,0

Heeft maximaal een mbo1 diploma
behaald (%)

3,3

14,0

18,1

8,8

27,5

40,4

Heeft maximaal een mbo2 diploma
behaald (%)

10,4

34,7

37,2

24,4

52,7

65,6

Heeft maximaal een mbo3 diploma
behaald (%)

21,7

51,9

51,4

43,7

66,2

74,4

Heeft maximaal een mbo4 diploma
behaald (%)

46,5

75,3

73,1

71,6

83,2

85,6

Heeft een startkwalificatie (%)

94,7

79,7

76,2

87,4

64,6

50,8

Heeft een ho diploma behaald (%)

46,3

16,8

17,5

22,6

9,1

6,9

Geen diploma behaald in Nederland
(%)

3,5

1,6

12,0

1,2

3,6

6,8

Ooit ingeschreven op
praktijkonderwijs in 2007-2016 (%)

0,4

1,3

1,9

0,7

2,9

2,9

Ooit ingeschreven op lwoo in 20032016 (%)

7,1

15,2

14,7

12,9

20,2

18,0

Vader heeft een startkwalificatie (%)

73,9

62,4

59,5

62,1

53,0

46,1

Vader heeft een ho diploma behaald
(%)

32,5

20,6

21,2

21,7

15,6

12,9

Moeder heeft een startkwalificatie (%)

65,3

52,9

49,8

52,0

42,9

35,5

Moeder heeft een ho diploma
behaald (%)

21,3

12,7

13,3

13,0

9,5

8,3

Leeftijd bij behalen eerste
startkwalificatie

19,4

20,2

20,1

20,3

20,4

21,1

Eerstbehaalde startkwalificatie is
mbo2 (%)

15,1

34,6

31,9

30,9

42,7

48,0

Eerstbehaalde startkwalificatie is
mbo3 (%)

15,9

23,9

18,2

23,7

19,1

14,2

Eerstbehaalde startkwalificatie is
mbo4 (%)

29,4

22,9

23

26,7

18,8

15,9

Eerstbehaalde startkwalificatie is
havo bovenbouw (%)

23,6

12,2

16,6

12,7

11,9

10,9

Eerstbehaalde startkwalificatie is vwo
bovenbouw (%)

15,8

5,8

10

5,5

7,0

10,1

Volgt mbo beroepsopleidende
leerweg, voltijd (%)

0,2

0,2

0,7

0,4

0,4

0,5

Volgt mbo beroepsopleidende
leerweg, deeltijd (%)

0,0

0,0

0

0,0

0,0

0,0

Onderwijs:

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 55 van 75

Volgt mbo beroepsbegeleidende
leerweg (%)

2,2

3,4

1

0,9

0,8

0,6

Heeft positieve GGZ kosten (2015) (%)

5,3

6,2

9,8

10,5

11,3

15,3

Gebruikt medicijnen voor psychische
aandoeningen in 2016 (%)

5,2

7,5

10,1

10,9

12,2

15,4

Vader heeft positieve GGZ kosten
(2015) (%)

3,1

3,9

4,5

3,9

4,9

5,8

Moeder heeft positieve GGZ kosten
(2015) (%)

4,3

5,1

5,9

5,4

6,3

7,8

Vader zit bij de 25% hoogste
zorgkosten (2015)(van populatie 16tot 30-jarige economisch (niet)zelfstandigen) (%)

24,6

28,0

27,3

28,0

29,5

33,3

Moeder zit bij de 25% hoogste
zorgkosten (2015)(van populatie 16tot 30-jarige economisch (niet)zelfstandigen) (%)

23,9

27,9

28,6

28,6

31,1

35,6

Vader heeft in 2006-2016 ten minste
een jaar bijstand als voornaamste
inkomensbron gehad (%)

3,3

5,8

9,3

6,4

11,6

19,4

Moeder heeft in 2006-2016 ten
minste een jaar bijstand als
voornaamste inkomensbron gehad
(%)

5,9

11,2

16,8

11,4

21,2

33,8

Ten minste een ouder heeft in 20062016 ten minste een jaar bijstand als
voornaamste inkomensbron gehad
(%)

7,1

13,3

19,2

13,4

24,1

37,5

Ten minste een ouder heeft ww als
voornaamste inkomensbron (%)

14,4

16,3

15,7

15,5

15,9

15,5

Ten minste een ouder heeft zw als
voornaamste inkomensbron (%)

3,5

5,2

5,4

5,1

6,0

6,5

Ten minste een ouder heeft ao als
voornaamste inkomensbron (%)

14,8

19,9

20,1

20,2

22,9

26,9

Ten minste een ouder heeft werk als
voornaamste inkomensbron (%)

88,8

84,7

81,8

82,7

78,3

67,9

Is wanbetaler Zvw (%)

0,9

3,7

6,4

4,2

9,7

13,5

Vader is wanbetaler Zvw (%)

1,2

2,6

3,3

2,3

4,3

5,3

Moeder is wanbetaler Zvw (%)

0,9

2,6

3,3

2,0

4,6

6,6

Moeder zat ten minste een jaar in
schuldsanering in 2009-2016 (%)

1,1

2,3

3

2,2

4,0

5,7

Vader zat ten minste een jaar in
schuldsanering in 2009-2016 (%)

1,0

1,9

2,2

1,8

2,9

3,4

Zorg:

Sociale zekerheid:

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 56 van 75

Tabel E.0 Aantal observaties per kenmerk van 21- tot 30-jarige vrouwen in de verschillende (sub)groepen
Economisch zelfstandig in 2016

Totaal

Economisch niet-zelfstandig in 2016

Langdurig
economisch
nietzelfstandig
geweest

Totaal

Recent
Langdurig
economisch economisch nietzelfstandig
zelfstandig
geweest
geweest

Langdurig
economisch niet
zelfstandig
geweest en
langdurig werk
niet als
belangrijkste
inkomensbron

Persoonskenmerken:
Woont in g4 (%)

491.852

22.752

174.858

54.763

64.865

15.258

Woont in g4 en heeft een
migratieachtergrond (%)

491.852

22.752

174.858

54.763

64.865

15.258

Stedelijkheid gemeente op basis van
inwoners (1-8)

491.857

22.752

174.860

54.763

64.867

15.258

Aantal personen met plaats (positie)
in het huishouden 'thuiswonend kind'.

521.543

23.511

212.268

56.295

70.115

18.316

Leeftijd in jaren

521.544

23.511

212.300

56.295

70.115

18.316

Alleenstaande ouder van een
thuiswonend kind (%)

521.543

23.511

212.268

56.295

70.115

18.316

Heeft een kind (%)

521.544

23.511

212.300

56.295

70.115

18.316

Leeftijd eerste kind gekregen

108.130

7.436

96.090

31.293

40.303

13.034

Kind ontving jeugdbescherming in
2016, conditioneel op het hebben van
een kind (%)

104.068

6.841

86.063

29.780

35.558

10.386

Kind ontving jeugdhulp in 2016,
conditioneel op het hebben van een
kind (%)

104.068

6.841

86.063

29.780

35.558

10.386

Heeft een migratieachtergrond (%)

521.544

23.511

212.300

56.295

70.115

18.316

Heeft een haltwaardig delict gepleegd
in 2005-2016 (%)

521.544

23.511

212.300

56.295

70.115

18.316

Verdachte van een delict geweest in
2005-2016 (%)

521.544

23.511

212.300

56.295

70.115

18.316

Verdachte van een delict tussen 15 en
18 jaar (%)

521.544

23.511

212.300

56.295

70.115

18.316

Verdachte van een delict geweest in
2016 (%)

521.544

23.511

212.300

56.295

70.115

18.316

Vader verdachte van een delict
geweest in 2016 (%)

491.960

22.758

175.026

54.809

64.921

15.277

Moeder verdachte van een delict
geweest in 2016 (%)

491.960

22.758

175.026

54.809

64.921

15.277

Is op het vo van school gewisseld (%)

495.569

22.394

174.353

53.838

63.145

14.937

Aantal keer dat iemand op het vo van
school gewisseld is

495.569

22.394

174.353

53.838

63.145

14.937

Aantal keer voortijdig school verlaten

495.569

22.394

174.353

53.838

63.145

14.937

Voortijdig schoolverlater (%)

495.569

22.394

174.353

53.838

63.145

14.937

Heeft maximaal een mbo1 diploma

503.183

23.137

186.895

55.641

67.619

17.079

Criminaliteit:

Onderwijs:

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 57 van 75

behaald (%)
Heeft maximaal een mbo2 diploma
behaald (%)

503.183

23.137

186.895

55.641

67.619

17.079

Heeft maximaal een mbo3 diploma
behaald (%)

503.183

23.137

186.895

55.641

67.619

17.079

Heeft maximaal een mbo4 diploma
behaald (%)

503.183

23.137

186.895

55.641

67.619

17.079

Heeft een startkwalificatie (%)

503.183

23.137

186.895

55.641

67.619

17.079

Heeft een ho diploma behaald (%)

503.183

23.137

186.895

55.641

67.619

17.079

Geen diploma behaald in Nederland
(%)

521.544

23.511

212.300

56.295

70.115

18.316

Ooit ingeschreven op
praktijkonderwijs in 2007-2016 (%)

521.544

23.511

212.300

56.295

70.115

18.316

Ooit ingeschreven op lwoo in 20032016 (%)

521.544

23.511

212.300

56.295

70.115

18.316

Vader heeft een startkwalificatie (%)

187.434

8.820

72.157

21.773

27.194

6.432

Vader heeft een ho diploma behaald
(%)

187.434

8.820

72.157

21.773

27.194

6.432

Moeder heeft een startkwalificatie (%)

215.176

11.021

91.114

26.329

35.353

9.119

Moeder heeft een ho diploma
behaald (%)

215.176

11.021

91.114

26.329

35.353

9.119

Leeftijd bij behalen eerste
startkwalificatie

334.439

13.283

108.995

33.747

32.521

5.807

Eerstbehaalde startkwalificatie is
mbo2 (%)

334.439

13.283

108.995

33.747

32.521

5.807

Eerstbehaalde startkwalificatie is
mbo3 (%)

334.439

13.283

108.995

33.747

32.521

5.807

Eerstbehaalde startkwalificatie is
mbo4 (%)

334.439

13.283

108.995

33.747

32.521

5.807

Eerstbehaalde startkwalificatie is
havo bovenbouw (%)

334.439

13.283

108.995

33.747

32.521

5.807

Eerstbehaalde startkwalificatie is vwo
bovenbouw (%)

334.439

13.283

108.995

33.747

32.521

5.807

Volgt mbo beroepsopleidende
leerweg, voltijd (%)

521.544

23.511

212.300

56.295

70.115

18.316

Volgt mbo beroepsopleidende
leerweg, deeltijd (%)

521.544

23.511

212.300

56.295

70.115

18.316

Volgt mbo beroepsbegeleidende
leerweg (%)

521.544

23.511

212.300

56.295

70.115

18.316

Heeft positieve GGZ kosten (2015) (%)

516.977

23.442

204.569

55.984

69.528

18.030

Gebruikt medicijnen voor psychische
aandoeningen in 2016 (%)

516.981

23.442

204.575

55.984

69.528

18.030

Vader heeft positieve GGZ kosten
(2015) (%)

445.536

19.721

148.501

47.928

53.858

11.473

Moeder heeft positieve GGZ kosten
(2015) (%)

473.475

21.631

165.566

52.236

61.128

14.015

Vader zit bij de 25% hoogste
zorgkosten (2015)(van populatie 16tot 30-jarige economisch (niet)zelfstandigen) (%)

445.536

19.721

148.501

47.928

53.858

11.473

Moeder zit bij de 25% hoogste

473.475

21.631

165.566

52.236

61.128

14.015

Zorg:

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 58 van 75

zorgkosten (2015)(van populatie 16tot 30-jarige economisch (niet)zelfstandigen) (%)
Sociale zekerheid:
Vader heeft in 2006-2016 ten minste
een jaar bijstand als voornaamste
inkomensbron gehad (%)

466.538

20.983

158.545

50.927

57.917

12.676

Moeder heeft in 2006-2016 ten
minste een jaar bijstand als
voornaamste inkomensbron gehad
(%)

484.255

22.310

171.103

53.860

63.398

14.710

Ten minste een ouder heeft in 20062016 ten minste een jaar bijstand als
voornaamste inkomensbron gehad
(%)

484.629

22.348

171.631

53.948

63.620

14.831

Ten minste een ouder heeft ww als
voornaamste inkomensbron (%)

450.497

20.001

150.964

48.647

54.840

11.795

Ten minste een ouder heeft zw als
voornaamste inkomensbron (%)

447.991

19.849

149.733

48.302

54.354

11.653

Ten minste een ouder heeft ao als
voornaamste inkomensbron (%)

450.818

20.046

151.601

48.854

55.233

11.956

Ten minste een ouder heeft werk als
voornaamste inkomensbron (%)

467.586

20.953

158.478

50.794

57.664

12.568

Is wanbetaler Zvw (%)

521.544

23.511

212.300

56.295

70.115

18.316

Vader is wanbetaler Zvw (%)

491.960

22.758

175.026

54.809

64.921

15.277

Moeder is wanbetaler Zvw (%)

491.960

22.758

175.026

54.809

64.921

15.277

Moeder zat ten minste een jaar in
schuldsanering in 2009-2016 (%)

491.960

22.758

175.026

54.809

64.921

15.277

Vader zat ten minste een jaar in
schuldsanering in 2009-2016 (%)

491.960

22.758

175.026

54.809

64.921

15.277

Tabel E.7 Gemiddelden van kenmerken van jongeren (21-30 jaar) in de verschillende (sub)groepen die maximaal
een mbo3-diploma behaald hebben
Economisch zelfstandig in 2016

Totaal

Economisch niet-zelfstandig in 2016

Langdurig
economisch
nietzelfstandig
geweest

Totaal

Recent
Langdurig
economisch economisch nietzelfstandig
zelfstandig
geweest
geweest

Langdurig
economisch niet
zelfstandig
geweest en
langdurig werk
niet als
belangrijkste
inkomensbron

Persoonskenmerken:
Woont in g4 (%)

10,8

14,0

17,5

14,3

16,9

22,4

Woont in g4 en heeft een
migratieachtergrond (%)

5,0

7,8

11,8

9,0

11,7

17,0

Stedelijkheid gemeente op basis van
inwoners (1-8)

5,1

5,4

5,5

5,3

5,5

5,8

Aantal personen met plaats (positie)
in het huishouden 'thuiswonend kind'.

1,5

1,5

1,5

1,5

1,6

1,6

Man (%)

65,8

56,9

44,7

45,3

38,9

38,7

Leeftijd in jaren

25,7

26,2

25,4

26,8

25,8

26,6

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 59 van 75

Alleenstaande ouder van een
thuiswonend kind (%)

1,0

1,6

3,0

2,3

3,8

6,3

Heeft een kind (%)

19,7

23,2

Leeftijd eerste kind gekregen

25,0

23,5

32,9

41,3

41,0

49,7

23,0

24,5

22,1

21,5

Kind ontving jeugdbescherming in
2016, conditioneel op het hebben van
een kind (%)

0,5

1,3

2,5

1,0

3,3

5,8

Kind ontving jeugdhulp in 2016,
conditioneel op het hebben van een
kind (%)

4,8

8,9

11,2

6,8

14,8

20,1

Heeft een migratieachtergrond (%)

19,7

27,7

39,2

28,4

37,4

50,5

Heeft een haltwaardig delict gepleegd
in 2005-2016 (%)

6,6

8,6

7,1

5,8

7,7

6,2

Verdachte van een delict geweest in
2005-2016 (%)

29,2

40,1

34,4

35,2

38,5

43,0

Verdachte van een delict tussen 15 en
18 jaar (%)

14,1

20,6

18,0

16,3

20,4

20,6

Verdachte van een delict geweest in
2016 (%)

2,3

3,7

5,6

4,9

6,0

7,7

Vader verdachte van een delict
geweest in 2016 (%)

1,0

1,5

1,8

1,5

2,0

2,5

Moeder verdachte van een delict
geweest in 2016 (%)

0,3

0,6

0,8

0,6

1,0

1,2

Is op het vo van school gewisseld (%)

12,3

13,3

16,2

11,1

15,4

13,5

Aantal keer dat iemand op het vo van
school gewisseld is

0,1

0,1

0,2

0,1

0,2

0,2

Aantal keer voortijdig school verlaten

0,3

0,5

0,5

0,4

0,6

0,6

Voortijdig schoolverlater (%)

20,5

38,0

37,3

30,7

44,9

47,5

Heeft maximaal een mbo1 diploma
behaald (%)

14,1

27,9

31,8

20,8

38,9

49,1

Heeft maximaal een mbo2 diploma
behaald (%)

46,1

64,5

63,6

55,1

72,5

79,1

Heeft maximaal een mbo3 diploma
behaald (%)

78,6

85,9

82,4

86,1

87,6

88,8

Heeft maximaal een mbo4 diploma
behaald (%)

78,6

85,9

82,4

86,1

87,6

88,8

Heeft een startkwalificatie (%)

79,1

61,3

58,0

70,5

49,6

39,5

Heeft een ho diploma behaald (%)

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Ooit ingeschreven op lwoo in 20032016 (%)

18,3

22,2

21,2

19,9

23,8

20,6

Ooit ingeschreven op
praktijkonderwijs in 2007-2016 (%)

1,9

3,0

4,0

1,9

4,7

4,1

Vader heeft een startkwalificatie (%)

64,3

56,0

54,3

55,6

50,0

44,4

Vader heeft een ho diploma behaald
(%)

20,0

15,6

17,1

15,5

14,1

12,7

Moeder heeft een startkwalificatie (%)

55,6

47,2

45,2

46,1

40,8

35,3

Moeder heeft een ho diploma
behaald (%)

12,7

9,5

11,0

9,6

8,8

8,3

Leeftijd bij behalen eerste

19,8

20,5

20,2

20,7

20,5

21,2

Criminaliteit:

Onderwijs:

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 60 van 75

startkwalificatie
Eerstbehaalde startkwalificatie is
mbo2 (%)

54,5

58,9

51,5

57,7

57,4

58,0

Eerstbehaalde startkwalificatie is
mbo3 (%)

21,3

22,5

20,1

26,4

19,8

15,3

Eerstbehaalde startkwalificatie is
mbo4 (%)

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

Eerstbehaalde startkwalificatie is
havo bovenbouw (%)

18,4

14,3

20,3

12,3

15,3

15,1

Eerstbehaalde startkwalificatie is vwo
bovenbouw (%)

5,7

4,3

8,0

3,5

7,4

11,4

Volgt mbo beroepsopleidende
leerweg, voltijd (%)

0,6

0,3

1,1

0,8

0,4

0,5

Volgt mbo beroepsopleidende
leerweg, deeltijd (%)

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Volgt mbo beroepsbegeleidende
leerweg (%)

6,4

4,4

1,7

1,5

1,0

0,7

Heeft positieve GGZ kosten (2015) (%)

4,1

5,2

10,7

10,3

11,6

16,0

Gebruikt medicijnen voor psychische
aandoeningen in 2016 (%)

5,0

6,5

11,0

11,5

12,3

15,8

Vader heeft positieve GGZ kosten
(2015) (%)

3,5

4,4

5,0

4,4

5,4

6,2

Moeder heeft positieve GGZ kosten
(2015) (%)

4,9

5,7

6,7

6,1

6,9

8,0

Vader zit bij de 25% hoogste
zorgkosten (2015)(van populatie 16tot 30-jarige economisch (niet)zelfstandigen) (%)

25,9

28,8

28,4

29,5

29,9

33,3

Moeder zit bij de 25% hoogste
zorgkosten (2015)(van populatie 16tot 30-jarige economisch (niet)zelfstandigen) (%)

26,4

29,7

30,0

30,4

31,7

35,1

Vader heeft in 2006-2016 ten minste
een jaar bijstand als voornaamste
inkomensbron gehad (%)

4,7

8,4

12,3

8,9

14,0

20,8

Moeder heeft in 2006-2016 ten
minste een jaar bijstand als
voornaamste inkomensbron gehad
(%)

9,1

15,8

21,6

15,5

24,8

35,2

Ten minste een ouder heeft in 20062016 ten minste een jaar bijstand als
voornaamste inkomensbron gehad
(%)

10,8

18,6

24,7

18,2

28,2

39,1

Ten minste een ouder heeft ww als
voornaamste inkomensbron (%)

15,3

17,6

16,4

16,2

16,6

15,5

Ten minste een ouder heeft zw als
voornaamste inkomensbron (%)

4,8

6,4

6,2

6,2

6,6

6,5

Ten minste een ouder heeft ao als
voornaamste inkomensbron (%)

17,7

22,3

22,0

23,1

23,8

26,8

Ten minste een ouder heeft werk als
voornaamste inkomensbron (%)

88,3

83,2

79,7

81,5

76,7

67,0

Is wanbetaler Zvw (%)

2,7

8,3

11,5

9,8

13,9

16,6

Zorg:

Sociale zekerheid:

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 61 van 75

Vader is wanbetaler Zvw (%)

2,2

4,1

4,4

3,8

5,2

5,7

Moeder is wanbetaler Zvw (%)

1,9

4,0

4,5

3,3

5,5

7,0

Moeder zat ten minste een jaar in
schuldsanering in 2009-2016 (%)

2,0

3,3

3,9

3,2

4,6

5,7

Vader zat ten minste een jaar in
schuldsanering in 2009-2016 (%)

1,7

2,5

2,8

2,5

3,1

3,5

Tabel E.8 Aantal observaties per kenmerk van jongeren (21-30 jaar) in de verschillende (sub)groepen die maximaal
een mbo3-diploma behaald hebben
Economisch zelfstandig in 2016

Totaal

Economisch niet-zelfstandig in 2016

Langdurig
economisch
nietzelfstandig
geweest

Totaal

Recent
Langdurig
economisch economisch nietzelfstandig
zelfstandig
geweest
geweest

Langdurig
economisch niet
zelfstandig
geweest en
langdurig werk
niet als
belangrijkste
inkomensbron

Persoonskenmerken:
Woont in g4 (%)

413.235

31.249

187.243

49.095

77.511

20.139

Woont in g4 en heeft een
migratieachtergrond (%)

413.235

31.249

187.243

49.095

77.511

20.139

Stedelijkheid gemeente op basis van
inwoners (1-8)

413.240

31.250

187.247

49.095

77.514

20.139

Aantal personen met plaats (positie)
in het huishouden 'thuiswonend kind'.

426.214

32.090

205.170

50.382

81.864

22.816

Man (%)

426.214

32.090

205.171

50.382

81.864

22.816

Leeftijd in jaren

426.214

32.090

205.171

50.382

81.864

22.816

Alleenstaande ouder van een
thuiswonend kind (%)

426.214

32.090

205.170

50.382

81.864

22.816

Heeft een kind (%)

426.214

32.090

205.171

50.382

81.864

22.816

Leeftijd eerste kind gekregen

84.031

7.442

67.520

20.791

33.521

11.347

Kind ontving jeugdbescherming in
2016, conditioneel op het hebben van
een kind (%)

81.893

7.012

60.185

19.797

29.560

9.060

Kind ontving jeugdhulp in 2016,
conditioneel op het hebben van een
kind (%)

81.893

7.012

60.185

19.797

29.560

9.060

Heeft een migratieachtergrond (%)

426.214

32.090

205.171

50.382

81.864

22.816

Heeft een haltwaardig delict gepleegd
in 2005-2016 (%)

426.214

32.090

205.171

50.382

81.864

22.816

Verdachte van een delict geweest in
2005-2016 (%)

426.214

32.090

205.171

50.382

81.864

22.816

Verdachte van een delict tussen 15 en
18 jaar (%)

426.214

32.090

205.171

50.382

81.864

22.816

Verdachte van een delict geweest in
2016 (%)

426.214

32.090

205.171

50.382

81.864

22.816

Vader verdachte van een delict
geweest in 2016 (%)

413.383

31.267

187.489

49.138

77.602

20.168

Criminaliteit:

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 62 van 75

Moeder verdachte van een delict
geweest in 2016 (%)

413.383

31.267

187.489

49.138

77.602

20.168

Is op het vo van school gewisseld (%)

409.771

30.604

185.262

47.552

75.646

19.759

Aantal keer dat iemand op het vo van
school gewisseld is

409.771

30.604

185.262

47.552

75.646

19.759

Aantal keer voortijdig school verlaten

409.771

30.604

185.262

47.552

75.646

19.759

Voortijdig schoolverlater (%)

409.771

30.604

185.262

47.552

75.646

19.759

Heeft maximaal een mbo1 diploma
behaald (%)

426.214

32.090

205.171

50.382

81.864

22.816

Heeft maximaal een mbo2 diploma
behaald (%)

426.214

32.090

205.171

50.382

81.864

22.816

Heeft maximaal een mbo3 diploma
behaald (%)

426.214

32.090

205.171

50.382

81.864

22.816

Heeft maximaal een mbo4 diploma
behaald (%)

426.214

32.090

205.171

50.382

81.864

22.816

Heeft een startkwalificatie (%)

426.214

32.090

205.171

50.382

81.864

22.816

Heeft een ho diploma behaald (%)

426.214

32.090

205.171

50.382

81.864

22.816

Ooit ingeschreven op lwoo in 20032016 (%)

426.214

32.090

205.171

50.382

81.864

22.816

Ooit ingeschreven op
praktijkonderwijs in 2007-2016 (%)

426.214

32.090

205.171

50.382

81.864

22.816

Vader heeft een startkwalificatie (%)

161.696

12.926

80.355

20.185

33.575

8.684

Vader heeft een ho diploma behaald
(%)

161.696

12.926

80.355

20.185

33.575

8.684

Moeder heeft een startkwalificatie (%)

194.333

16.565

104.918

25.391

44.728

12.351

Moeder heeft een ho diploma
behaald (%)

194.333

16.565

104.918

25.391

44.728

12.351

Leeftijd bij behalen eerste
startkwalificatie

270.783

15.415

95.588

27.256

31.178

6.271

Eerstbehaalde startkwalificatie is
mbo2 (%)

270.783

15.415

95.588

27.256

31.178

6.271

Eerstbehaalde startkwalificatie is
mbo3 (%)

270.783

15.415

95.588

27.256

31.178

6.271

Eerstbehaalde startkwalificatie is
mbo4 (%)

270.783

15.415

95.588

27.256

31.178

6.271

Eerstbehaalde startkwalificatie is
havo bovenbouw (%)

270.783

15.415

95.588

27.256

31.178

6.271

Eerstbehaalde startkwalificatie is vwo
bovenbouw (%)

270.783

15.415

95.588

27.256

31.178

6.271

Volgt mbo beroepsopleidende
leerweg, voltijd (%)

426.214

32.090

205.171

50.382

81.864

22.816

Volgt mbo beroepsopleidende
leerweg, deeltijd (%)

426.214

32.090

205.171

50.382

81.864

22.816

Volgt mbo beroepsbegeleidende
leerweg (%)

426.214

32.090

205.171

50.382

81.864

22.816

Heeft positieve GGZ kosten (2015) (%)

414.179

31.942

202.886

50.058

81.293

22.568

Gebruikt medicijnen voor psychische
aandoeningen in 2016 (%)

414.180

31.942

202.889

50.058

81.293

22.568

Vader heeft positieve GGZ kosten

368.257

26.562

155.432

42.107

63.333

15.169

Onderwijs:

Zorg:

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 63 van 75

(2015) (%)
Moeder heeft positieve GGZ kosten
(2015) (%)

395.331

29.657

176.845

46.552

73.198

18.646

Vader zit bij de 25% hoogste
zorgkosten (2015)(van populatie 16tot 30-jarige economisch (niet)zelfstandigen) (%)

368.257

26.562

155.432

42.107

63.333

15.169

Moeder zit bij de 25% hoogste
zorgkosten (2015)(van populatie 16tot 30-jarige economisch (niet)zelfstandigen) (%)

395.331

29.657

176.845

46.552

73.198

18.646

Vader heeft in 2006-2016 ten minste
een jaar bijstand als voornaamste
inkomensbron gehad (%)

387.630

28.336

166.738

44.971

68.202

16.712

Moeder heeft in 2006-2016 ten
minste een jaar bijstand als
voornaamste inkomensbron gehad
(%)

405.777

30.582

182.899

48.138

75.734

19.436

Ten minste een ouder heeft in 20062016 ten minste een jaar bijstand als
voornaamste inkomensbron gehad
(%)

406.401

30.661

183.656

48.265

76.040

19.595

Ten minste een ouder heeft ww als
voornaamste inkomensbron (%)

373.373

26.982

157.905

42.720

64.355

15.513

Ten minste een ouder heeft zw als
voornaamste inkomensbron (%)

370.877

26.709

156.418

42.383

63.705

15.308

Ten minste een ouder heeft ao als
voornaamste inkomensbron (%)

373.809

27.027

158.618

42.945

64.794

15.681

Ten minste een ouder heeft werk als
voornaamste inkomensbron (%)

389.350

28.548

166.978

44.957

68.165

16.572

Is wanbetaler Zvw (%)

426.214

32.090

205.171

50.382

81.864

22.816

Vader is wanbetaler Zvw (%)

413.383

31.267

187.489

49.138

77.602

20.168

Moeder is wanbetaler Zvw (%)

413.383

31.267

187.489

49.138

77.602

20.168

Moeder zat ten minste een jaar in
schuldsanering in 2009-2016 (%)

413.383

31.267

187.489

49.138

77.602

20.168

Vader zat ten minste een jaar in
schuldsanering in 2009-2016 (%)

413.383

31.267

187.489

49.138

77.602

20.168

Sociale zekerheid:

Tabel E.9 Gemiddelden van kenmerken van jongeren (21-30 jaar) in de verschillende (sub)groepen die mbo4diploma of hoger behaald hebben
Economisch zelfstandig in 2016

Totaal

Economisch niet-zelfstandig in 2016

Langdurig
economisch
nietzelfstandig
geweest

Totaal

Recent
Langdurig
economisch economisch nietzelfstandig
zelfstandig
geweest
geweest

Langdurig
economisch niet
zelfstandig
geweest en
langdurig werk
niet als
belangrijkste
inkomensbron

Persoonskenmerken:
Woont in g4 (%)

18,3

18,5

19,5

18,3

18,5

24,1

Woont in g4 en heeft een

5,3

9,0

10,4

9,3

12,3

18,6

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 64 van 75

migratieachtergrond (%)
Stedelijkheid gemeente op basis van
inwoners (1-8)

5,5

5,5

5,6

5,5

5,5

5,8

Aantal personen met plaats (positie)
in het huishouden 'thuiswonend kind'.

1,2

1,3

1,3

1,3

1,5

1,5

Man (%)

45,7

44,6

36,3

33,0

33,9

38,4

Leeftijd in jaren

26,9

27,4

26,2

27,4

26,8

27,4

Alleenstaande ouder van een
thuiswonend kind (%)

0,6

1,2

1,5

1,5

2,3

3,9

Heeft een kind (%)

16,4

21,0

25,5

37,2

33,9

39,4

Leeftijd eerste kind gekregen

26,5

24,6

24,7

25,5

23,6

22,8

Kind ontving jeugdbescherming in
2016, conditioneel op het hebben van
een kind (%)

0,1

0,6

0,7

0,3

1,3

2,7

Kind ontving jeugdhulp in 2016,
conditioneel op het hebben van een
kind (%)

2,1

5,3

5,4

3,6

8,8

14,1

Heeft een migratieachtergrond (%)

17,0

27,4

32,6

27,2

35,7

49,2

Heeft een haltwaardig delict gepleegd
in 2005-2016 (%)

2,2

3,2

3,4

2,7

3,6

3,3

Verdachte van een delict geweest in
2005-2016 (%)

11,5

21,4

17,1

17,3

21,5

28,2

Verdachte van een delict tussen 15 en
18 jaar (%)

4,5

8,6

7,5

6,5

9,6

11,6

Verdachte van een delict geweest in
2016 (%)

0,6

1,8

1,9

1,8

2,8

4,5

Vader verdachte van een delict
geweest in 2016 (%)

0,5

0,8

0,9

0,8

0,9

1,3

Moeder verdachte van een delict
geweest in 2016 (%)

0,2

0,2

0,3

0,3

0,4

0,6

Is op het vo van school gewisseld (%)

6,4

7,3

10,0

6,8

9,5

8,8

Aantal keer dat iemand op het vo van
school gewisseld is

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

Aantal keer voortijdig school verlaten

0,0

0,1

0,1

0,1

0,2

0,2

Voortijdig schoolverlater (%)

3,0

10,9

8,2

6,9

13,7

18,6

Heeft maximaal een mbo1 diploma
behaald (%)

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Heeft maximaal een mbo2 diploma
behaald (%)

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Heeft maximaal een mbo3 diploma
behaald (%)

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Heeft maximaal een mbo4 diploma
behaald (%)

37,8

58,1

54,6

55,3

63,4

59,6

Heeft een startkwalificatie (%)

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

Heeft een ho diploma behaald (%)

62,2

41,9

45,4

44,7

36,6

40,4

Ooit ingeschreven op lwoo in 20032016 (%)

4,3

9,1

8,9

7,3

11,9

12,3

Ooit ingeschreven op
praktijkonderwijs in 2007-2016 (%)

0,1

0,4

0,4

0,2

0,7

0,7

Criminaliteit:

Onderwijs:

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 65 van 75

Vader heeft een startkwalificatie (%)

78,0

67,9

69,2

68,7

62,8

56,3

Vader heeft een ho diploma behaald
(%)

37,8

29,0

32,3

30,1

26,2

23,4

Moeder heeft een startkwalificatie (%)

69,6

59,3

60,7

59,5

53,8

47,1

Moeder heeft een ho diploma
behaald (%)

25,4

19,4

21,8

19,5

17,4

16,4

Leeftijd bij behalen eerste
startkwalificatie

19,5

20,3

19,9

20,2

20,3

20,8

Eerstbehaalde startkwalificatie is
mbo2 (%)

7,1

14,5

10,8

12,9

15,0

15,8

Eerstbehaalde startkwalificatie is
mbo3 (%)

9,4

13,4

11,0

13,5

11,8

9,7

Eerstbehaalde startkwalificatie is
mbo4 (%)

42,8

49,4

46,2

48,7

49,3

48,0

Eerstbehaalde startkwalificatie is
havo bovenbouw (%)

22,5

12,6

16,9

15,5

12,9

10,9

Eerstbehaalde startkwalificatie is vwo
bovenbouw (%)

17,9

7,9

14,1

8,3

9,3

12,8

Volgt mbo beroepsopleidende
leerweg, voltijd (%)

0,0

0,0

0,2

0,2

0,2

0,2

Volgt mbo beroepsopleidende
leerweg, deeltijd (%)

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Volgt mbo beroepsbegeleidende
leerweg (%)

1,0

1,7

0,6

0,6

0,5

0,3

Heeft positieve GGZ kosten (2015) (%)

4,1

5,8

9,3

9,9

10,8

16,8

Gebruikt medicijnen voor psychische
aandoeningen in 2016 (%)

4,1

6,0

8,8

9,5

10,4

15,7

Vader heeft positieve GGZ kosten
(2015) (%)

3,0

3,6

4,0

3,8

4,4

4,8

Moeder heeft positieve GGZ kosten
(2015) (%)

4,0

4,7

5,3

5,1

5,6

6,3

Vader zit bij de 25% hoogste
zorgkosten (2015)(van populatie 16tot 30-jarige economisch (niet)zelfstandigen) (%)

23,9

26,8

25,4

26,6

27,6

30,7

Moeder zit bij de 25% hoogste
zorgkosten (2015)(van populatie 16tot 30-jarige economisch (niet)zelfstandigen) (%)

22,8

26,4

25,4

26,6

27,4

30,4

Vader heeft in 2006-2016 ten minste
een jaar bijstand als voornaamste
inkomensbron gehad (%)

2,7

5,6

6,7

5,8

8,7

13,6

Moeder heeft in 2006-2016 ten
minste een jaar bijstand als
voornaamste inkomensbron gehad
(%)

4,6

9,8

11,5

9,9

15,1

23,0

Ten minste een ouder heeft in 20062016 ten minste een jaar bijstand als
voornaamste inkomensbron gehad
(%)

5,6

11,4

13,3

11,6

17,2

25,3

Ten minste een ouder heeft ww als
voornaamste inkomensbron (%)

13,9

15,1

14,6

14,8

14,2

13,6

Zorg:

Sociale zekerheid:

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 66 van 75

Ten minste een ouder heeft zw als
voornaamste inkomensbron (%)

3,0

4,2

3,9

4,0

4,2

4,3

Ten minste een ouder heeft ao als
voornaamste inkomensbron (%)

13,5

18,0

17,1

18,1

19,5

22,6

Ten minste een ouder heeft werk als
voornaamste inkomensbron (%)

88,6

82,8

83,6

82,6

79,4

70,0

Is wanbetaler Zvw (%)

0,5

3,2

3,8

3,2

6,2

9,1

Vader is wanbetaler Zvw (%)

0,8

1,8

1,8

1,5

2,3

2,6

Moeder is wanbetaler Zvw (%)

0,5

1,5

1,5

1,2

2,2

2,5

Moeder zat ten minste een jaar in
schuldsanering in 2009-2016 (%)

0,7

1,5

1,5

1,4

1,9

2,7

Vader zat ten minste een jaar in
schuldsanering in 2009-2016 (%)

0,7

1,4

1,2

1,1

1,5

1,3

Tabel E.10 Aantal observaties per kenmerk van jongeren (21-30 jaar) in de verschillende (sub)groepen die mbo4diploma of hoger behaald hebben
Economisch zelfstandig in 2016

Totaal

Economisch niet-zelfstandig in 2016

Langdurig
economisch
nietzelfstandig
geweest

Totaal

Recent
Langdurig
economisch economisch nietzelfstandig
zelfstandig
geweest
geweest

Langdurig
economisch niet
zelfstandig
geweest en
langdurig werk
niet als
belangrijkste
inkomensbron

Persoonskenmerken:
Woont in g4 (%)

644.727

16.536

109.321

41.200

26.012

4.780

Woont in g4 en heeft een
migratieachtergrond (%)

644.727

16.536

109.321

41.200

26.012

4.780

Stedelijkheid gemeente op basis van
inwoners (1-8)

644.734

16.536

109.321

41.200

26.012

4.780

Aantal personen met plaats (positie)
in het huishouden 'thuiswonend kind'.

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Man (%)

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Leeftijd in jaren

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Alleenstaande ouder van een
thuiswonend kind (%)

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Heeft een kind (%)

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Leeftijd eerste kind gekregen

107.923

3.527

29.346

15.611

9.031

1.975

Kind ontving jeugdbescherming in
2016, conditioneel op het hebben van
een kind (%)

106.195

3.350

27.515

15.098

8.278

1.634

Kind ontving jeugdhulp in 2016,
conditioneel op het hebben van een
kind (%)

106.195

3.350

27.515

15.098

8.278

1.634

Heeft een migratieachtergrond (%)

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Heeft een haltwaardig delict gepleegd
in 2005-2016 (%)

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Verdachte van een delict geweest in

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Criminaliteit:

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 67 van 75

2005-2016 (%)
Verdachte van een delict tussen 15 en
18 jaar (%)

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Verdachte van een delict geweest in
2016 (%)

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Vader verdachte van een delict
geweest in 2016 (%)

644.881

16.543

109.488

41.266

26.048

4.789

Moeder verdachte van een delict
geweest in 2016 (%)

644.881

16.543

109.488

41.266

26.048

4.789

Is op het vo van school gewisseld (%)

654.594

16.580

112.404

41.545

26.255

4.886

Aantal keer dat iemand op het vo van
school gewisseld is

654.594

16.580

112.404

41.545

26.255

4.886

Aantal keer voortijdig school verlaten

654.594

16.580

112.404

41.545

26.255

4.886

Voortijdig schoolverlater (%)

654.594

16.580

112.404

41.545

26.255

4.886

Heeft maximaal een mbo1 diploma
behaald (%)

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Heeft maximaal een mbo2 diploma
behaald (%)

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Heeft maximaal een mbo3 diploma
behaald (%)

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Heeft maximaal een mbo4 diploma
behaald (%)

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Heeft een startkwalificatie (%)

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Heeft een ho diploma behaald (%)

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Ooit ingeschreven op lwoo in 20032016 (%)

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Ooit ingeschreven op
praktijkonderwijs in 2007-2016 (%)

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Vader heeft een startkwalificatie (%)

245.246

6.468

44.135

16.295

10.464

1.918

Vader heeft een ho diploma behaald
(%)

245.246

6.468

44.135

16.295

10.464

1.918

Moeder heeft een startkwalificatie (%)

273.196

7.793

53.306

19.320

13.103

2.551

Moeder heeft een ho diploma
behaald (%)

273.196

7.793

53.306

19.320

13.103

2.551

Leeftijd bij behalen eerste
startkwalificatie

439.487

10.834

84.182

27.656

18.460

3.045

Eerstbehaalde startkwalificatie is
mbo2 (%)

439.487

10.834

84.182

27.656

18.460

3.045

Eerstbehaalde startkwalificatie is
mbo3 (%)

439.487

10.834

84.182

27.656

18.460

3.045

Eerstbehaalde startkwalificatie is
mbo4 (%)

439.487

10.834

84.182

27.656

18.460

3.045

Eerstbehaalde startkwalificatie is
havo bovenbouw (%)

439.487

10.834

84.182

27.656

18.460

3.045

Eerstbehaalde startkwalificatie is vwo
bovenbouw (%)

439.487

10.834

84.182

27.656

18.460

3.045

Volgt mbo beroepsopleidende
leerweg, voltijd (%)

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Volgt mbo beroepsopleidende
leerweg, deeltijd (%)

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Onderwijs:

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 68 van 75

Volgt mbo beroepsbegeleidende
leerweg (%)

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Heeft positieve GGZ kosten (2015) (%)

652.707

16.723

113.307

41.702

26.331

4.852

Gebruikt medicijnen voor psychische
aandoeningen in 2016 (%)

652.708

16.723

113.311

41.702

26.331

4.852

Vader heeft positieve GGZ kosten
(2015) (%)

590.412

14.440

95.739

36.443

22.217

3.794

Moeder heeft positieve GGZ kosten
(2015) (%)

622.272

15.817

104.897

39.585

24.868

4.496

Vader zit bij de 25% hoogste
zorgkosten (2015)(van populatie 16tot 30-jarige economisch (niet)zelfstandigen) (%)

590.412

14.440

95.739

36.443

22.217

3.794

Moeder zit bij de 25% hoogste
zorgkosten (2015)(van populatie 16tot 30-jarige economisch (niet)zelfstandigen) (%)

622.272

15.817

104.897

39.585

24.868

4.496

Vader heeft in 2006-2016 ten minste
een jaar bijstand als voornaamste
inkomensbron gehad (%)

616.406

15.351

101.332

38.519

23.734

4.150

Moeder heeft in 2006-2016 ten
minste een jaar bijstand als
voornaamste inkomensbron gehad
(%)

635.653

16.247

107.608

40.604

25.588

4.675

Ten minste een ouder heeft in 20062016 ten minste een jaar bijstand als
voornaamste inkomensbron gehad
(%)

636.042

16.272

107.785

40.642

25.642

4.689

Ten minste een ouder heeft ww als
voornaamste inkomensbron (%)

596.339

14.585

97.035

36.927

22.534

3.860

Ten minste een ouder heeft zw als
voornaamste inkomensbron (%)

593.487

14.494

96.321

36.666

22.350

3.819

Ten minste een ouder heeft ao als
voornaamste inkomensbron (%)

596.698

14.626

97.303

37.045

22.642

3.909

Ten minste een ouder heeft werk als
voornaamste inkomensbron (%)

616.221

15.226

101.411

38.501

23.671

4.099

Is wanbetaler Zvw (%)

658.663

16.794

115.251

41.939

26.634

5.007

Vader is wanbetaler Zvw (%)

644.881

16.543

109.488

41.266

26.048

4.789

Moeder is wanbetaler Zvw (%)

644.881

16.543

109.488

41.266

26.048

4.789

Moeder zat ten minste een jaar in
schuldsanering in 2009-2016 (%)

644.881

16.543

109.488

41.266

26.048

4.789

Vader zat ten minste een jaar in
schuldsanering in 2009-2016 (%)

644.881

16.543

109.488

41.266

26.048

4.789

Zorg:

Sociale zekerheid:

Tabel E.11 Gemiddelden van kenmerken van 16- tot 27-jarige economisch (niet-)zelfstandigen
Economisch zelfstandig in 2016

Economisch niet-zelfstandig in 2016

Vrouwen

Mannen

Vrouwen

Mannen

15,3

11,7

15,8

18,5

Persoonskenmerken:
Woont in g4 (%)

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 69 van 75

Woont in g4 en heeft een migratieachtergrond (%)

5,2

4,6

9,2

12,2

Stedelijkheid gemeente op basis van inwoners (1-8)

5,4

5,2

5,4

5,6

Aantal personen met plaats (positie) in het
huishouden 'thuiswonend kind'.

1,3

1,5

1,5

1,5

Leeftijd in jaren

24,7

24,4

23,7

23,2

Alleenstaande ouder van een thuiswonend kind (%)

0,8

0,5

2,8

0,8

Heeft een kind (%)

10,9

7,4

30,8

5,1

Leeftijd eerste kind gekregen

24,1

24,0

22,2

23,0

Kind ontving jeugdbescherming in 2016, conditioneel
op het hebben van een kind (%)

0,2

0,7

1,8

4,4

Kind ontving jeugdhulp in 2016, conditioneel op het
hebben van een kind (%)

2,1

3,4

7,0

9,8

Heeft een migratieachtergrond (%)

19,1

19,0

37,4

42,0

Heeft een haltwaardig delict gepleegd in 2005-2016
(%)

2,4

9,0

4,3

11,4

Verdachte van een delict geweest in 2005-2016 (%)

7,8

28,9

15,9

39,0

Verdachte van een delict tussen 15 en 18 jaar (%)

4,2

17,0

9,0

26,0

Verdachte van een delict geweest in 2016 (%)

0,4

2,5

1,5

8,2

Vader verdachte van een delict geweest in 2016 (%)

0,8

0,8

1,5

1,7

Moeder verdachte van een delict geweest in 2016 (%)

0,2

0,3

0,7

0,7

Is op het vo van school gewisseld (%)

11,8

14,9

18,2

21,6

Aantal keer dat iemand op het vo van school
gewisseld is

0,1

0,2

0,2

0,3

Aantal keer voortijdig school verlaten

0,1

0,2

0,4

0,5

Voortijdig schoolverlater (%)

7,9

15,9

27,2

36,9

Heeft maximaal een mbo1 diploma behaald (%)

3,7

9,4

19,9

28,5

Heeft maximaal een mbo2 diploma behaald (%)

12,8

31,1

41,6

53,3

Heeft maximaal een mbo3 diploma behaald (%)

25,2

45,7

54,7

61,5

Criminaliteit:

Onderwijs:

Heeft maximaal een mbo4 diploma behaald (%)

52,1

66,7

75,0

75,6

Heeft een startkwalificatie (%)

93,4

86,2

72,8

61,6

Geen diploma behaald in Nederland (%)

2,7

2,9

10,5

8,6

Heeft een ho diploma behaald (%)

38,8

22,3

13,5

9,9

Ooit ingeschreven op praktijkonderwijs in 2007-2016
(%)

0,7

1,9

3,6

5,3

Ooit ingeschreven op lwoo in 2003-2016 (%)

10,1

15,7

19,1

18,9

Vader heeft een startkwalificatie (%)

73,4

70,9

60,8

60,3

Vader heeft een ho diploma behaald (%)

31,1

27,5

22,0

23,6

Moeder heeft een startkwalificatie (%)

65,5

62,7

51,6

52,4

Moeder heeft een ho diploma behaald (%)

20,3

17,9

14,2

16,3

Leeftijd bij behalen eerste startkwalificatie

19,0

19,3

19,4

19,5

Eerstbehaalde startkwalificatie is mbo2 (%)

15,3

35,7

31,4

33,5

Eerstbehaalde startkwalificatie is mbo3 (%)

14,5

11,7

16,6

11,5

Eerstbehaalde startkwalificatie is mbo4 (%)

25,3

19,0

20,5

16,8

Eerstbehaalde startkwalificatie is havo bovenbouw

27,6

21,7

19,9

25,0

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 70 van 75

(%)
Eerstbehaalde startkwalificatie is vwo bovenbouw
(%)

17,2

11,8

11,3

12,8

Volgt mbo beroepsopleidende leerweg, voltijd (%)

0,5

0,6

1,1

1,5

Volgt mbo beroepsopleidende leerweg, deeltijd (%)

0,0

0,0

0,0

0,0

Volgt mbo beroepsbegeleidende leerweg (%)

3,2

6,9

1,5

3,7

Heeft positieve GGZ kosten (2015) (%)

4,8

2,6

9,6

8,0

Gebruikt medicijnen voor psychische aandoeningen
in 2016 (%)

4,8

3,5

9,4

8,1

Vader heeft positieve GGZ kosten (2015) (%)

3,2

3,2

4,6

5,0

Moeder heeft positieve GGZ kosten (2015) (%)

4,3

4,5

6,1

6,7

Vader zit bij de 25% hoogste zorgkosten (2015)(van
populatie 16- tot 30-jarige economisch (niet)zelfstandigen) (%)

23,1

22,8

25,1

24,8

Moeder zit bij de 25% hoogste zorgkosten (2015)(van
populatie 16- tot 30-jarige economisch (niet)zelfstandigen) (%)

23,0

23,5

27,0

26,4

Vader heeft in 2006-2016 ten minste een jaar
bijstand als voornaamste inkomensbron gehad (%)

3,4

3,7

9,2

11,4

Moeder heeft in 2006-2016 ten minste een jaar
bijstand als voornaamste inkomensbron gehad (%)

6,1

7,1

16,9

19,5

Ten minste een ouder heeft in 2006-2016 ten minste
een jaar bijstand als voornaamste inkomensbron
gehad (%)

7,3

8,4

19,2

22,3

Ten minste een ouder heeft ww als voornaamste
inkomensbron (%)

14,0

14,1

15,6

15,6

Ten minste een ouder heeft zw als voornaamste
inkomensbron (%)

3,6

4,0

5,4

5,5

Ten minste een ouder heeft ao als voornaamste
inkomensbron (%)

14,0

14,5

18,3

18,4

Ten minste een ouder heeft werk als voornaamste
inkomensbron (%)

91,7

91,4

85,2

83,5

Is wanbetaler Zvw (%)

0,8

1,7

5,8

8,7

Vader is wanbetaler Zvw (%)

1,4

1,7

3,6

4,0

Moeder is wanbetaler Zvw (%)

1,0

1,4

3,6

3,9

Moeder zat ten minste een jaar in schuldsanering in
2009-2016 (%)

1,2

1,5

3,1

3,2

Vader zat ten minste een jaar in schuldsanering in
2009-2016 (%)

1,1

1,3

2,3

2,4

Zorg:

Sociale zekerheid:

Tabel E.12 Aantal observaties per kenmerk van 16- tot 27-jarige economisch (niet-)zelfstandigen
Economisch zelfstandig in 2016

Economisch niet-zelfstandig in 2016

Vrouwen

Mannen

Vrouwen

Mannen

Woont in g4 (%)

306.153

370.466

134.321

115.800

Woont in g4 en heeft een migratieachtergrond (%)

306.153

370.466

134.321

115.800

Persoonskenmerken:

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 71 van 75

Stedelijkheid gemeente op basis van inwoners (1-8)

306.156

370.470

134.322

115.802

Aantal personen met plaats (positie) in het huishouden
'thuiswonend kind'.

320.164

385.497

155.077

129.679

Leeftijd in jaren

320.164

385.498

155.097

129.690

Alleenstaande ouder van een thuiswonend kind (%)

320.164

385.497

155.077

129.679

Heeft een kind (%)

320.164

385.498

155.097

129.690

Leeftijd eerste kind gekregen

34.843

28.539

47.700

6.557

Kind ontving jeugdbescherming in 2016, conditioneel op
het hebben van een kind (%)

32.991

28.476

41.748

6.481

Kind ontving jeugdhulp in 2016, conditioneel op het
hebben van een kind (%)

32.991

28.476

41.748

6.481

Heeft een migratieachtergrond (%)

320.164

385.498

155.097

129.690

Heeft een haltwaardig delict gepleegd in 2005-2016 (%)

320.164

385.498

155.097

129.690

Verdachte van een delict geweest in 2005-2016 (%)

320.164

385.498

155.097

129.690

Verdachte van een delict tussen 15 en 18 jaar (%)

320.164

385.498

155.097

129.690

Verdachte van een delict geweest in 2016 (%)

320.164

385.498

155.097

129.690

Vader verdachte van een delict geweest in 2016 (%)

306.235

370.599

134.450

115.989

Moeder verdachte van een delict geweest in 2016 (%)

306.235

370.599

134.450

115.989

Is op het vo van school gewisseld (%)

309.356

371.568

134.626

114.773

Aantal keer dat iemand op het vo van school gewisseld is

309.356

371.568

134.626

114.773

Aantal keer voortijdig school verlaten

309.356

371.568

134.626

114.773

Voortijdig schoolverlater (%)

309.356

371.568

134.626

114.773

Heeft maximaal een mbo1 diploma behaald (%)

311.614

374.291

138.772

118.533

Heeft maximaal een mbo2 diploma behaald (%)

311.614

374.291

138.772

118.533

Heeft maximaal een mbo3 diploma behaald (%)

311.614

374.291

138.772

118.533

Heeft maximaal een mbo4 diploma behaald (%)

311.614

374.291

138.772

118.533

Heeft een startkwalificatie (%)

311.614

374.291

138.772

118.533

Criminaliteit:

Onderwijs:

Heeft een ho diploma behaald (%)

311.614

374.291

138.772

118.533

Geen diploma behaald in Nederland (%)

320.164

385.498

155.097

129.690

Ooit ingeschreven op praktijkonderwijs in 2007-2016 (%)

320.164

385.498

155.097

129.690

Ooit ingeschreven op lwoo in 2003-2016 (%)

320.164

385.498

155.097

129.690

Vader heeft een startkwalificatie (%)

118.776

145.424

56.542

50.375

Vader heeft een ho diploma behaald (%)

118.776

145.424

56.542

50.375

Moeder heeft een startkwalificatie (%)

136.771

168.291

71.291

63.864

Moeder heeft een ho diploma behaald (%)

136.771

168.291

71.291

63.864

Leeftijd bij behalen eerste startkwalificatie

274.779

301.479

93.171

64.580

Eerstbehaalde startkwalificatie is mbo2 (%)

274.779

301.479

93.171

64.580

Eerstbehaalde startkwalificatie is mbo3 (%)

274.779

301.479

93.171

64.580

Eerstbehaalde startkwalificatie is mbo4 (%)

274.779

301.479

93.171

64.580

Eerstbehaalde startkwalificatie is havo bovenbouw (%)

274.779

301.479

93.171

64.580

Eerstbehaalde startkwalificatie is vwo bovenbouw (%)

274.779

301.479

93.171

64.580

Volgt mbo beroepsopleidende leerweg, voltijd (%)

320.164

385.498

155.097

129.690

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 72 van 75

Volgt mbo beroepsopleidende leerweg, deeltijd (%)

320.164

385.498

155.097

129.690

Volgt mbo beroepsbegeleidende leerweg (%)

320.164

385.498

155.097

129.690

Heeft positieve GGZ kosten (2015) (%)

317.230

373.753

148.899

123.967

Gebruikt medicijnen voor psychische aandoeningen in
2016 (%)

317.233

373.754

148.903

123.974

Vader heeft positieve GGZ kosten (2015) (%)

279.962

338.667

115.270

98.321

Moeder heeft positieve GGZ kosten (2015) (%)

296.237

357.763

127.967

110.314

Vader zit bij de 25% hoogste zorgkosten (2015)(van
populatie 16- tot 30-jarige economisch (niet)zelfstandigen) (%)

279.962

338.667

115.270

98.321

Moeder zit bij de 25% hoogste zorgkosten (2015)(van
populatie 16- tot 30-jarige economisch (niet)zelfstandigen) (%)

296.237

357.763

127.967

110.314

Vader heeft in 2006-2016 ten minste een jaar bijstand als
voornaamste inkomensbron gehad (%)

292.288

353.695

122.754

104.915

Moeder heeft in 2006-2016 ten minste een jaar bijstand
als voornaamste inkomensbron gehad (%)

302.433

365.554

131.939

113.599

Ten minste een ouder heeft in 2006-2016 ten minste een
jaar bijstand als voornaamste inkomensbron gehad (%)

302.637

365.949

132.300

114.038

Ten minste een ouder heeft ww als voornaamste
inkomensbron (%)

283.536

343.401

117.337

100.102

Ten minste een ouder heeft zw als voornaamste
inkomensbron (%)

282.137

341.679

116.483

99.276

Ten minste een ouder heeft ao als voornaamste
inkomensbron (%)

283.527

343.359

117.565

100.208

Ten minste een ouder heeft werk als voornaamste
inkomensbron (%)

293.833

355.296

123.161

105.634

Is wanbetaler Zvw (%)

320.164

385.498

155.097

129.690

Vader is wanbetaler Zvw (%)

306.235

370.599

134.450

115.989

Moeder is wanbetaler Zvw (%)

306.235

370.599

134.450

115.989

Moeder zat ten minste een jaar in schuldsanering in
2009-2016 (%)

306.235

370.599

134.450

115.989

Vader zat ten minste een jaar in schuldsanering in 20092016 (%)

306.235

370.599

134.450

115.989

Zorg:

Sociale zekerheid:

Correlatietabellen van variabelen uit het kansmodel.
De vier kenmerken die zijn opgenomen in de boomdiagrammen en het kansmodel van hoofdstuk 6
zijn: ontbreken van een startkwalificatie, een ouder heeft ten minste een jaar een bijstandsuitkering
als belangrijkste inkomensbron gehad tussen 2006 en 2016, verdachte geweest van een delict tussen
2005 en 2016 en het gebruik van medicijnen gerelateerd aan psychische aandoeningen (in 2016). Elk
van de vier kenmerken vertegenwoordigt als het ware een bepaald domein. Het ontbreken van een
startkwalificatie valt onder het domein onderwijs. Het hebben van een ouder die tussen 2006 en
2016 ten minste één keer bijstand als belangrijkste inkomensbron heeft gehad, valt onder het
domein ouderlijke gezinssituatie. Verdachte van een delict tussen 2005 en 2016 valt onder het
domein criminaliteit. Het gebruik van medicijnen gerelateerd aan psychische aandoeningen valt
onder het domein zorg.

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 73 van 75

Om te kijken of de 4 gekozen kenmerken op een logische manier samenhangen met andere
kenmerken/variabelen binnen de vier domeinen, bevat deze paragraaf vier tabellen (één per
domein) met correlaties tussen de in de bollendiagrammen en kansmodellen opgenomen kenmerk
en overige kenmerken/variabelen binnen het domein, voor zowel 21- tot 25-jarigen als 25- tot 30jarigen.
Tabel E.13 Correlatietabel van het domein criminaliteit
Verdacht van delict geweest tussen 2005-2016
21-25 jaar

25-30 jaar

Heeft een haltwaardig delict gepleegd in 2005-2016 (%)

0,396

0,247

Verdachte van een delict tussen 15 en 18 jaar (%)

0,740

0,584

Verdachte van een delict geweest in 2016 (%)

0,301

0,267

Tabel E.14 Correlatietabel van het domein onderwijs
Geen startkwalificatie
21-25 jaar

25-30 jaar

Opleidingsniveau (8 categorieën)

-0,517

-0,421

Aantal keer dat iemand op het vo van school gewisseld is

0,088

0,049

Aantal keer voortijdig school verlaten

0,557

0,442

Voortijdig schoolverlater (%)

0,612

0,464

Is op het vo van school gewisseld (%)

0,082

0,049

Ooit ingeschreven op lwoo in 2003-2016 (%)

0,093

0,096

Ooit ingeschreven op praktijkonderwijs in 2007-2016 (%)

0,170

0,071

Heeft een ho diploma behaald (%)

-0,210

-0,280

Tabel E.15 Correlatietabel van het domein zorg
Gebruikt medicijnen voor psychische aandoeningen in 2016 (%)
21-25 jaar

25-30 jaar

Totale zorgkosten Zvw in 2015 in euro's

0,204

0,193

GGZ kosten Zvw in 2015 in euro's

0,200

0,200

Heeft positieve GGZ kosten in 2015 (%)

0,305

0,308

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 74 van 75

Tabel E.16 Correlatietabel van het domein ouderlijke gezinssituatie
Ten minste een ouder heeft in 2006-2016 ten minste een jaar
bijstand als voornaamste inkomensbron gehad (%)
21-25 jaar

25-30 jaar

Moeder zat ten minste een jaar in schuldsanering in 20092016 (%)

0,183

0,168

Vader zat ten minste een jaar in schuldsanering in 2009-2016
(%)

0,149

0,135

Vader heeft in 2006-2016 ten minste een jaar bijstand als
voornaamste inkomensbron gehad (%)

0,707

0,714

Moeder heeft in 2006-2016 ten minste een jaar bijstand als
voornaamste inkomensbron gehad (%)

0,923

0,921

Ten minste een ouder heeft werk als voornaamste
inkomensbron (%)

-0,374

-0,294

Ten minste een ouder heeft ww als voornaamste
inkomensbron (%)

0,019

-0,007

Ten minste een ouder heeft zw als voornaamste
inkomensbron (%)

0,067

0,045

Ten minste een ouder heeft ao als voornaamste
inkomensbron (%)

0,044

0,031

Vader heeft positieve GGZ kosten (2015) (%)

0,089

0,077

Moeder heeft positieve GGZ kosten (2015) (%)

0,099

0,088

Vader zit bij de 25% hoogste zorgkosten (2015)(van populatie
16- tot 30-jarige economisch (niet-)zelfstandigen) (%)

0,077

0,072

Moeder zit bij de 25% hoogste zorgkosten (2015)(van
populatie 16- tot 30-jarige economisch (niet-)zelfstandigen)
(%)

0,101

0,099

Vader is wanbetaler Zvw (%)

0,153

0,140

Moeder is wanbetaler Zvw (%)

0,166

0,138

Vader heeft een startkwalificatie (%)

-0,282

-0,288

Vader heeft een ho diploma behaald (%)

-0,178

-0,181

Moeder heeft een startkwalificatie (%)

-0,295

-0,292

Moeder heeft een ho diploma behaald (%)

-0,158

-0,164

Vader verdachte van een delict geweest in 2016 (%)

0,094

0,076

Moeder verdachte van een delict geweest in 2016 (%)

0,069

0,062

CPB NOTITIE – Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt

Pagina 75 van 75