Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 450

Mariene Strategie voor het Nederlandse deel van
de Noordzee

Nr. 45

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 mei 2015
Tijdens het Algemeen Overleg Waddenzee en Noordzee met uw Vaste
Commissie voor Infrastructuur en Milieu op 4 februari 20151 heeft de
Minister toegezegd een analyse van de problematiek inzake de vaargeul
bij Ameland voor 1 mei 2015 naar de Kamer te sturen. In aansluiting
hierop is in een aangenomen motie2 van A.A. de Vries c.s. verzocht voor
1 mei 2015 te komen met een analyse van de problemen, oorzaken en
mogelijke oplossingen voor de vertraging van de veerdienst naar
Ameland en daarbij zowel te kijken naar de vaargeul als ook naar aspecten
van en afspraken in de concessie, het baggercontract en de internationale
standaarden, en daarbij zowel de gemeente Ameland als Wagenborg
Passagiersdiensten te betrekken.
Met deze brief wordt invulling gegeven aan deze toezegging en de
genoemde motie.
Deze brief gaat achtereenvolgens in op:
• de uitvoering van de concessie;
• de oorzaken van de vertragingen van de veerdienst van en naar
Ameland, en de eigenschappen van de vaargeul;
• mogelijke oplossingen voor de vertragingen van de veerdienst van en
naar Ameland.
De uitvoering van de concessie
Op basis van de concessie Waddenveren Oost vaart rederij Wagenborg
een dienstregeling op de verbinding tussen Holwerd en Ameland.
Op deze veerverbinding is regelmatig sprake van vertraging. In de
afgelopen drie kwartalen (het derde en vierde kwartaal van 2014, en het
eerste kwartaal van 2015) bedroeg het percentage afvaarten met meer dan
1
2

kst-33450-45
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Kamerstuk 33 450, nr. 29.
Kamerstuk 33 450, nr. 35.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 450, nr. 45

1

10 minuten vertraging respectievelijk 33, 13 en 25 procent. Het merendeel
van deze vertragingen is door de concessiehouder toegeschreven aan
overmacht.
Overmacht
Onder overmacht wordt volgens de concessie in ieder geval verstaan:
vertraging of uitval als gevolg van buitengewone omstandigheden die
door het treffen van redelijke maatregelen niet voorkomen hadden
kunnen worden. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om extreme weersomstandigheden, extreme waterstanden (zowel hoog als laag) en natuurlijke
morfologische ontwikkelingen, waardoor de vaargeul dichtslibt.
Concessiebepalingen in relatie tot punctualiteit
Volgens de concessie mag niet meer dan 5 procent van de afvaarten met
meer dan 10 minuten vertraging vertrekken, behoudens overmacht. De
percentages afvaarten met meer dan 10 minuten vertraging exclusief
overmacht bedroegen in de afgelopen drie kwartalen respectievelijk 0, 2
en 5 procent. Daarmee blijft de concessiehouder binnen de toegestane
marge van maximaal 5 procent afvaarten met meer dan 10 minuten
vertraging.
Het ontstaan van vertraging
De dienstregeling is gebaseerd op een uurschema. Vertraging ontstaat
wanneer een overtocht langer duurt dan de reguliere 45 minuten en/of het
laden en lossen meer dan 15 minuten kost. Dan vertrekt de volgende
afvaart met vertraging.
Een langere vaartijd is de meest voorkomende oorzaak van vertraging, zo
blijkt uit een steekproef tijdens de winterperiode. De gemiddelde vaartijd
van Holwerd naar Ameland is de afgelopen jaren met een paar minuten
toegenomen.
Er is volgens concessiehouder anno 2015 ook vaker sprake van extreme
vertraging dan in 2009/2010, de ijkjaren voor de concessie. Dit terwijl de
dienstregeling, het aantal passagiers en het gewicht van de lading
volgens de concessiehouder sinds 2009 vrijwel gelijk zijn gebleven.
Uit een steekproef is gebleken dat een langere vaartijd zich vooral voor
doet bij een (zeer) lage waterstand. Schepen hebben dan volgens de
concessiehouder te weinig water onder het schip, waardoor het schip niet
of met veel moeite vooruitkomt. Er kon niet eenduidig worden vastgesteld
beneden welke waterstand doorgaans sprake is van een langere vaartijd.
Wanneer eenmaal een grote vertraging is opgelopen, lukt het meestal niet
meer om deze in te lopen vanwege het krappe vaarschema. Veel van de
vertragingen met meer dan 10 minuten zijn dan ook «vervolgvertragingen».
De vaargeul
De natuurlijke dynamiek maakt dat de vaargeul tussen Holwerd en
Ameland continu aan verandering onderhevig is. Zo wordt er voortdurend
slib afgezet, waardoor de breedte en de diepte van de vaargeul afnemen.
Ook is de loop van de vaargeul in de loop der jaren veranderd: de
vaargeul is meer gaan meanderen, waardoor de veerboten in de bochten
minder snel kunnen varen. De vaarroute is in de periode vanaf 1993 zo’n
10 procent langer geworden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 450, nr. 45

2

Naast (morfologische veranderingen van) de vaargeul, zijn weersomstandigheden, wind, zicht, stroming en getij van invloed op de vaartijd. Het is
niet exact duidelijk hoe groot de invloed is van deze verschillende factoren
op de vaartijd.
Welke breedte en diepte van de vaargeul nodig zijn voor de veerdienst die
wordt onderhouden door schepen met een afmeting van 15,90 m bij
73,20 m en een diepgang bij maximale belading van 1,70 m, is een
veelbesproken onderwerp, waarover geen eenduidig beeld bestaat.
Vaargeulbeheer
Rijkswaterstaat voert het beheer van de vaargeul in opdracht van de
Minister uit en bepaalt daarbij binnen de randvoorwaarden van het beleid
(SVIR), budget en nationale en internationale regelgeving de afmetingen
van de vaarweg op basis van landelijke ontwerprichtlijnen. Er zijn geen
specifieke richtlijnen voor het vaarwegenstelsel in het Waddengebied
opgesteld vanwege de morfologische dynamiek.
In het huidige beheer wordt uitgegaan van een minimale breedte van de
vaargeul van 50 m en een maximale breedte van 60, en een minimale
diepte van 3,8 m beneden NAP en een maximale diepte van – 4,0 m
beneden NAP. In 2015 wordt gedurende 6 dagen per week (afhankelijk van
het getij) zo’n 10 tot 14 uur gebaggerd. De vaargeul is op dit moment op
de meeste plaatsen iets dieper dan in 2009 (3,8 m in plaats van 3,5 m
beneden NAP) en iets breder (55 m in plaats van 50 m).
De beheerder controleert de diepte altijd na meldingen van de reder om
na te gaan of baggeren noodzakelijk is en start ook met baggeren, als de
diepte te weinig is. Het komt echter ook vaak voor dat er geen verondieping wordt geconstateerd en de oorzaak van vertraging dus een andere
is dan de vaargeul.
Mogelijke oplossingsrichtingen
Met RWS, rederij Wagenborg Passagiersdiensten en de gemeente
Ameland is gesproken over de oorzaken van de vertragingen en mogelijke
oplossingsrichtingen. Om de vertragingen te beperken is een aantal
oplossingsrichtingen denkbaar.
Aanpassing concessie
Hierbij kan gekeken worden naar aanpassingen in:
• de dienstregeling,
• het aantal afvaarten,
• tarieven.
Aanpassing infrastructuur
Hierbij valt te denken aan:
• het verbeteren van de doorvaart bij een aantal bochten,
• het creëren van passeerplaatsen,
• het verbreden en/of verdiepen van de vaargeul.
Aanpassing in de logistiek
Hierbij valt te denken aan:
• verbeteringen in vlootsamensamenstelling/planning,
• verbetering in wegwerken opgelopen vertragingen,
• het verbeteren van de vaartijd,
• andere vervoersconcepten inventariseren en onderzoeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 450, nr. 45

3

Bovenstaande oplossingen hebben invloed op de bedrijfsvoering van de
reder of vragen investeringen die in het MIRT nu niet zijn voorzien. Ik vind
het daarom van belang dat de consequenties van de oplossingen goed
worden onderzocht.
Vanuit het Regio College Wadden en in het kader van de Samenwerkingsagenda Beheer Wadden is tussen de regionale stakeholders en het Rijk
afgesproken een gezamenlijke verkenning uit te voeren naar alternatieven
voor een goede bereikbaarheid Holwerd-Ameland. Dit open planproces
moet input bieden voor besluitvorming gericht op een stabiele(re) en
betrouwbare dienstregeling op de veerverbinding Holwerd-Ameland.
Daartoe worden met alle stakeholders de oorzaken en mogelijke oplossingsrichtingen nader in beeld gebracht. Er zal zowel worden gekeken
naar mogelijkheden de dienstregeling en bedrijfsvoering van de concessiehouder verder te optimaliseren in relatie tot de concessievoorschriften,
als naar mogelijkheden tot optimalisatie van het beheer van de vaargeul
en van het baggerbezwaar, gekoppeld aan een afname van de effecten op
het Waddensysteem.
In dit open planproces wordt gezocht naar oplossingen, waarbij het
belang van een continue en betrouwbare veerdienst is geborgd en die ook
ecologisch, financieel en economisch realistisch zijn.
Conclusie
Het is in het belang van de reizigers dat de vertragingen op de verbinding
tussen Ameland en de vaste wal structureel minder worden. In het open
planproces dat is voorzien, komen alle oplossingsrichtingen daarvoor op
tafel. Zowel oplossingen voor de korte als voor de lange termijn zullen
worden onderzocht. In de loop van dit jaar informeer ik uw Kamer over de
tussentijdse resultaten.
Over de resultaten van het gehele planproces wordt uw Kamer in 2016
geïnformeerd.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 450, nr. 45

4