Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1933

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 november 2014
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij twee fiches,
die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche 1: Mededeling Evaluatie richtlijn 2004/81 verblijfstitel slachtoffer
mensenhandel (Kamerstuk 22 112, nr. 1932)
Fiche 2: Verhoging aantal rechters Gerecht van de EU
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-22112-1933
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 22 112, nr. 1933

1

Fiche: verhoging aantal rechters Gerecht van de EU
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Antwoord van het Hof van Justitie op de uitnodiging van het Italiaanse
voorzitterschap van de Raad om nieuwe voorstellen in te dienen ter
facilitering van de taak om binnen de Raad overeenstemming te
bereiken over de wijze waarop het aantal rechters in het Gerecht van
de Europese Unie kan worden verhoogd.
b) Datum ontvangst Commissiedocument
13 oktober 2014
c) Nr. Commissiedocument
Raadsdocumentnummer 14448/14.
d) Pre-lex
Er is geen pre-lex link. Het document is elektronisch beschikbaar via:
http://www.consilium.europa.eu/register/nl/content/
out?&typ=ENTRY&i=SMPL&DOC_ID=ST-14448–2014-INIT
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board
N.v.t.
f) Behandelingstraject Raad
Raad Algemene Zaken
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Buitenlandse Zaken
2. Essentie voorstel
Het Hof van Justitie van de EU heeft een brief geschreven aan het
Italiaanse voorzitterschap van de Raad waarin het voorstellen doet om te
komen tot verdubbeling van het aantal rechters bij het Gerecht van de
EU1, van 28 rechters nu naar 56 rechters in 2019. Aanleiding voor deze
voorstellen is de hoge werklast van het Gerecht. Onderdeel van het plan is
de integratie van het Gerecht voor ambtenarenzaken (Ambtenarengerecht) in het Gerecht2.
Eerder, in 2011, stelde het Hof de Raad voor het aantal rechters in het
Gerecht te verhogen met 12. Dit voorstel werd gedaan in het kader van de
aanpassing van het Statuut van het Hof3. Het Hof wijst in zijn brief
opnieuw op de hoge werklast bij het Gerecht. Het aantal aanhangige
zaken zal volgens het Hof op 1600 zaken uitkomen (ter vergelijking: in
2011 was dit nog 1300) en het aantal nieuw aanhangig gemaakte zaken
stijgt elk jaar. Dit betekent dat de looptijd van zaken erg lang is. Combinatie van deze feiten heeft ertoe geleid dat de eerste beroepen tot
schadevergoeding wegens overschrijding van de redelijke termijn zijn
ingesteld, nadat die overschrijding door het Hof is vastgesteld. De
gevorderde schadevergoeding bedraagt naar verluidt in totaal ruim
23 miljoen euro.
Binnen de Raad is eerder een principeakkoord gesloten over de verhoging
van het aantal rechters met 94. De Raad kon echter geen overeenstemming bereiken over de wijze waarop deze additionele rechters

1

Het Gerecht van de EU is een apart rechtscollege binnen het Hof en behandelt voornamelijk in
eerste aanleg beroepen tegen besluiten van de instellingen. Zowel het Hof als het Gerecht
bestaan uit één rechter per lidstaat.
2
Het Ambtenarengerecht is een speciaal rechtscollege binnen het Hof met 7 rechters. Het
Ambtenarengerecht behandelt arbeidsrechtelijke zaken van EU-ambtenaren.
3
De Kamer heeft over dit voorstel een BNC-fiche ontvangen. Zie kamerstuk 22 112 nr. 1178.
4
De Kamer is hierover geïnformeerd via de geannoteerde agenda van de Raad Algemene Zaken
van 11 december 2011. Zie kamerstuk 21 501-02, nr. 1198.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 22 112, nr. 1933

2

moeten worden benoemd.5 In dit verband speelt een discussie over de
vraag welke criteria leidend zijn bij de benoeming van de nieuwe rechters.
Sommige lidstaten claimen een rechter, terwijl andere lidstaten
waaronder Nederland uitgaan van gelijkheid bij verdeling van rechters.
Sommige lidstaten vinden de kennis en ervaring van de rechters het
belangrijkste benoemingscriterium (Nederland behoort tot deze groep).
Weer andere lidstaten pleiten voor geografische spreiding en
evenwichtige vertegenwoordiging van de verschillende rechtsstelsels van
de lidstaten. Vanwege deze verschillen van inzicht bestaat er sinds 2011
een politieke impasse op het punt van de benoemingsprocedure van
rechters.
De impasse over de benoeming van rechters speelt niet enkel in het kader
van de verhoging van het aantal rechters bij het Gerecht, maar ook bij de
benoeming van rechters in het Ambtenarengerecht.
Het Hof wil voor beide problemen een oplossing bieden en stelt voor het
aantal rechters in het Gerecht stapsgewijs te verdubbelen (van 28 rechters
naar 56 rechters, twee per lidstaat), onder meer door het Ambtenarengerecht te integreren in het Gerecht. Voorgesteld is om de verdubbeling in
drie stappen tot stand te brengen:
• fase 1: 12 nieuwe rechters per 2015.
• fase 2: integratie Ambtenarengerecht (7 rechters) en Gerecht per 2016.
• fase 3: 9 nieuwe rechters per 2019.
De eerste fase kan volgens het Hof worden gerealiseerd binnen het nog
lopende wetgevingsvoorstel. Voor de tweede en derde fase kondigt het
Hof aan te zijner tijd een nieuw wetgevend voorstel in te dienen.
Het Hof beargumenteert dat de voorgestelde maatregelen noodzakelijk
zijn om de achterstanden bij het Gerecht te kunnen wegwerken. Het Hof
geeft aan alternatieven te hebben bestudeerd, zoals in het bijzonder het
oprichten van een nieuwe gespecialiseerde rechtbank, bijvoorbeeld voor
zaken over merkenrecht (een belangrijk deel van de werklast). Het Hof is
echter van mening dat kleine gespecialiseerde rechtbanken de werklast
slechts beperkt verlichten, niet flexibel zijn, en dat de benoemingsproblemen zich opnieuw voordoen.
De kosten van de gehele operatie (3 fases) worden geraamd op
22,9 miljoen euro per jaar (6.6% van de begroting van het Hof) en
7,8 miljoen euro eenmalige kosten.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Goed functionerende rechterlijke instanties op EU-niveau zijn van
groot belang voor burgers, bedrijven, en de overheden van de
lidstaten, alsook voor de instellingen van de EU. Nederland alsmede
Nederlandse burgers en bedrijven hebben belang bij een tijdige
afhandeling van gerechtelijke procedures. Nederland is dan ook een
groot voorstander van efficiënte werkwijze bij het Hof en het Gerecht.
Het is niet acceptabel indien door de lange doorlooptijden de redelijke
termijn wordt overschreden. De kosten voor burgers en bedrijven zijn
door de lange doorlooptijden erg hoog en zij worden te lang in
onzekerheid gehouden. Daarnaast hecht Nederland veel waarde aan
de kwaliteit van de rechtspraak. De rechtspraak van het Gerecht dient
te voldoen aan de hoogste standaard.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Nederland was kritisch over het voorstel van het Hof uit 2011.
Nederland was en is er niet van overtuigd dat een verhoging van het
5

Achtergrond van deze discussie heeft te maken met het feit dat het aantal extra rechters niet
overeenstemt met het aantal lidstaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 22 112, nr. 1933

3

aantal rechters de enige oplossing is voor de problemen bij het
Gerecht. Nederland heeft steeds aangegeven eraan te hechten dat het
Hof de oplossingen voor de werkdruk in de eerste plaats in een
verbetering van de efficiëntie zoekt, die geen gevolgen heeft voor het
budget. Een verhoging van het budget spoort niet met het vigerende
beleid gericht op bezuinigingen en begrotingsdiscipline.
Nederland heeft uiteindelijk ingestemd met een verhoging van het
aantal rechters met 96. Nederland heeft zich hierbij gevoegd naar de
consensus die hierover binnen de Raad kon worden bereikt.
Nederland erkent de noodzaak om maatregelen te nemen voor de
problemen waarmee het Gerecht te kampen heeft. Urgentie voor het
nemen van deze maatregelen op korte termijn is ook duidelijk, nu de
instroom van zaken blijft stijgen en de behandeling van de eerste
schadevergoedingszaken met mogelijk grote financiële gevolgen.
Nederland verwelkomt daarom pogingen van het Hof om hier iets aan
te doen. Een belangrijke bijdrage in dit verband is verbetering van de
interne processen bij het Gerecht, waardoor het efficiënter en
slagvaardiger kan werken. Er zijn op dit punt al stappen gezet die
verwerkt zijn in het nog aan te nemen herziene procesreglement van
het Gerecht dat thans wordt behandeld in de Raad. Nederland is ervan
overtuigd dat hier veel winst te behalen is. Het is belangrijk dat dit een
doorlopend proces is en dat het Gerecht hiermee doorgaat.
Het kabinet is geen voorstander van de uitbreiding naar 28 extra
rechters (21 exclusief de rechters afkomstig van het Ambtenarengerecht).
Het kabinet acht de volgende punten onverminderd van belang:
• verhoging aantal rechters enkel indien dit strikt noodzakelijk is en
alternatieven niet volstaan. Het kabinet acht het van belang dat er
gekeken wordt naar alternatieven om de werklast te verminderen,
zoals de invoering van griffierechten of een tijdelijke «veegploeg»
van (oud-)rechters om de achterstanden van het Gerecht weg te
werken. Het kabinet vindt ook dat de oprichting van gespecialiseerde rechtbanken niet direct van de hand moet worden gewezen.
Hierbij geldt wel dat het kabinet geen voorstander is van een
gespecialiseerde rechtbank voor merkenzaken;
• er moet gestreefd worden naar een budgetneutrale oplossing;
• de kwaliteit van de rechters moet voorop staan bij de selectie7;
• voor de benoemingsprocedure gaat Nederland uit van gelijkheid
van lidstaten;
• evaluatie na eventuele uitbreiding is gewenst (monitoring
vooruitgang in afhandeling van zaken). Evalueren of verbetering
zichtbaar is en doorlooptijden afnemen.
• eventuele uitbreiding moet volgens Nederland passen in de 5%
personeelsreductie die is afgesproken voor het totaal aan
EU-instellingen in 2013–2017 (d.w.z. stafreductie elders bij het Hof
en/of bij andere instellingen).
Nederland zal zich in de onderhandelingen hard maken voor bovenstaande punten en zich daarbij mede oriënteren op de posities van op
deze punten gelijkgestemde andere lidstaten.
Verder vraagt Nederland zich af of de verdubbeling van het aantal
rechters de werklast van het Hof zelf, als beroepsinstantie voor
uitspraken van het Gerecht, toe zal nemen. Het Hof zal ook in plaats
van het Gerecht in tweede instantie moeten beslissen in ambtenarenzaken.

6

Met Raadsverklaring dat uitbreiding budgetneutraal moet zijn en moet passen binnen
categorie V van de EU-begroting.
7
Het comité dat op grond van artikel 255 VWEU adviseert over benoemingen van rechters speelt
hierbij een belangrijke rol.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 22 112, nr. 1933

4

c) Eerste inschatting van krachtenveld
De eerste reacties van de lidstaten op de voorstellen zijn wisselend.
Sommige lidstaten hebben aangegeven in te kunnen stemmen.
Andere lidstaten, waaronder Nederland, zijn kritisch.
Het Europees parlement beslist mee over de wijzigingen van het
Statuut van het Hof. Het EP heeft reeds goedkeuring gegeven aan het
voorstel uit 2011, om Gerecht uit te breiden met 12 rechters. Het
huidige voorstel om het Gerecht uit te breiden van 28 naar 56 rechters
is kritisch ontvangen door het EP. De kritiek van het EP op het voorstel
richt zich met name op de kosten.
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten
a) Bevoegdheid
Positief. Uit artikel 254 VWEU volgt dat de verhoging van het aantal
rechters verloopt via aanpassing van het Statuut van het Hof van
Justitie. Het Hof is bevoegd om een voorstel te doen (artikelen 281,
tweede alinea VWEU en 106 bis, lid 1 Euratom-Verdrag). De bevoegdheid om het Ambtenarengerecht op te heffen en te integreren met het
Gerecht volgt (a contrario) uit artikel 257 VWEU.
Volgens artikel 254 VWEU worden rechters in het Gerecht benoemd in
onderlinge overeenstemming door de regeringen van de lidstaten. De
benoeming is dus een intergouvernementele aangelegenheid.
De onderhavige brief is geen wetgevend voorstel en kan worden
gezien als een mededeling met beleidsvoorstellen. Het Hof kondigt in
de brief wel aan om een nieuw wetgevend voorstel te doen.
b) Subsidiariteit
Positief. Tot de uitbreiding van het Gerecht van de EU kan enkel op
EU-niveau worden besloten. De lidstaten kunnen dat niet zelf.
c) Proportionaliteit
Negatief. Het kabinet is er niet van overtuigd dat het benoemen van 28
extra rechters het passende middel is om het doel (procedures binnen
redelijke termijn, wegwerken achterstand) te bereiken. Het Hof vroeg
eerst om 12 extra rechters en nu (op langere termijn) om 28 extra
rechters. Dat is een grote stap.
Het kabinet acht het van belang dat er gekeken wordt naar andere
alternatieven om de werklast te verminderen. Deze alternatieven zijn
omschreven onder punt 3b
Het kabinet betwijfelt ook of de voorstellen de politieke impasse rond
de benoemingen oplossen. Er zullen immers volgens het voorstel eerst
12 rechters benoemd moeten worden. Verwacht mag worden dat zich
hierbij dezelfde discussies binnen de Raad zullen voordoen.
d) Financiële gevolgen
De brief van het Hof bevat een overzicht van geraamde kosten van de
voorstellen. De kosten worden als volgt ingeschat:
• Fase 1 (12 extra rechters+ staf): 11,6 miljoen euro per jaar + 3.2
miljoen euro eenmalige kosten in het instellingsjaar.
• Fase 2 (integratie Ambtenarengerecht in Gerecht): 1,3 miljoen euro
per jaar + 2,4 miljoen euro eenmalige kosten.
• Fase 3 (9 extra rechters+ staf): 8,9 miljoen euro per jaar + 2,2
miljoen euro eenmalige kosten.
Nederland is kritisch ten aanzien van deze kosten. In het principeakkoord van de Raad met betrekking tot uitbreiding van het Gerecht met
9 rechters was afgesproken (in een Raadsverklaring) dat uitbreiding
budgetneutraal moet zijn en moet passen binnen categorie V (administratieve uitgaven) van de EU-begroting.
Daarnaast is bij het Meerjarig Financieel Kader afgesproken dat alle
EU-instellingen als geheel een 5% personeelsreductie dienen te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 22 112, nr. 1933

5

realiseren in 2013–2017. De brief maakt niet duidelijk hoe deze reductie
wordt bereikt.
Nederland is van mening dat de benodigde EU-middelen gevonden
dienen te worden binnen de in de Raad afgesproken financiële kaders
van de EU-begroting 2014–2020 en dat deze moeten passen bij een
prudente ontwikkeling van de jaarbegroting.
e) Gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
Geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 22 112, nr. 1933

6