-

bewindslieden plaatsgevonden. Relevante informatie over advisering en/of
besluitvorming vooraf aan, gedurende of na de overleggen is ook in deze nota
opgenomen.
Ter aanvulling op de nota’s en overleggen heeft ook via mail of telefonisch
afstemming plaatsgevonden. Relevante informatie over advisering en/of
besluitvorming via deze weg is ook in deze nota opgenomen.

Datum
14 november 2022

Toelichting
Tijdlijn beslisnota’s
1 juli jl.: ‘Maatregelen sociale veiligheid’ (nota 1)
7 juli jl.: ‘Contouren beleidsagenda informeel onderwijs’ (nota 2)
18-8: ‘Kamerbrief maatregelen sociale veiligheid’ (nota 3)
26-8.: ‘Contouren beleidsagenda informeel onderwijs’ (nota 4)
31-8: ‘Kamerbrief maatregelen veilig en vrij onderwijs’ (nota 5)
20-9: ‘Voorbereiding bewindsliedenoverleg informeel onderwijs’ (nota 6)
20-10: ‘Voorbereiding Kamerbrief Vrij en Veilig onderwijs in RWIZO/MR’ (nota
7)
15-11: Laatste beslisnota Vrij en veilig onderwijs
Tijdlijn overleggen
23-8: Intern overleg over Sociale Veiligheid/Artikel 23/Informeel onderwijs
30-8: Intern overleg over Sociale veiligheid/Artikel 23/Informeel onderwijs
6-9:Intern overleg over conceptversie Kamerbrief Vrij en veilig onderwijs
19-9: Onderraad Werk, Inkomen, Zorg en Onderwijs (CWIZO)
4-10: Bewindsliedenoverleg informele scholing (M.SZW, M.BZK, S.VWS)
18-10: Bewindsliedenoverleg informele scholing (M.SZW, M.BZK, S.VWS)
1-11: Onderraad Werk, Inkomen, Zorg en Onderwijs (RWIZO)
8-11: Bewindsliedenoverleg informele scholing (M.SZW)
11-11: Bewindsliedenoverleg informele scholing (M.OCW, M.SZW, M.BZK,
M.JenV, S.VWS)
15-11: Onderraad Werk, Inkomen, Zorg en Onderwijs (RWIZO)
18-11: Ministerraad
Tijdlijn inhoudelijk
Dit kabinet hecht sterk aan het verbeteren van de sociale veiligheid en gelijke
behandeling van een ieder in het formele en het informele onderwijs. Daarom zijn
in het coalitieakkoord diverse ambities hierover opgenomen:
•
We waarborgen de sociale veiligheid en gelijke behandeling op iedere school
voor leerling en leraar, zodat ieder kind en iedere leraar veilig onderwijs
geniet. De inspectie zet extra in op sociale veiligheid, krijgt ook tot taak in te
gaan op individuele klachten en doet aangifte indien nodig. We breiden de wet
sociale veiligheid uit met leraren.
•
We zorgen ook dat ouders geholpen en gehoord worden. Er komt een
onafhankelijk meldpunt Sociale Onveiligheid voor kinderen en ouders als
onderdeel van de (vertrouwens)inspectie.
•
Slecht functionerende schoolbesturen pakken we hard aan, in lijn met de wet
uitbreiding bestuurlijk instrumentarium onderwijs.
•
We grijpen sneller in bij (informele) onderwijsinstellingen en hun
vertegenwoordigers die anti-integratief, antidemocratisch of antirechtsstatelijk opereren. We breiden de mogelijkheden om dat te doen uit en
onderzoeken op welke manieren dat mogelijk is.

Pagina 2 van 6

•
•

We zetten de bekostiging stop bij bewijs dat een instelling zich bezighoudt
met anti-rechtsstatelijke praktijken.
Er komt een verbod op het gebruik van lesmaterialen die kinderen
antidemocratische of anti-rechtsstatelijke waarden aanleren. De
onderwijsinspectie beoordeelt bij klachten of lesmateriaal in strijd is met de
rechtsstaat.

Datum
14 november 2022

Over de uitwerking van deze ambities is als eerste gecommuniceerd in de
Kamerbrief over Vrij en Veilig onderwijs van 4 maart 2022.1
In de Kamerbrief werden toezeggingen gedaan t.a.v. de (uitwerking van)
maatregelen op het gebied van sociale veiligheid binnen regulier onderwijs en
binnen informele scholing. Oorspronkelijk zouden de maatregelen in twee
verschillende brieven uiteen worden gezet:
•
Een Kamerbrief over sociale veiligheid in het reguliere onderwijs
•
Een brief met daarin een beleidsagenda voor bestrijding van anti-integratieve,
antidemocratische en antirechtsstatelijke tendensen binnen en vanuit
informele scholing
De eerste vorm van relevante advisering en/of besluitvorming inzake deze twee
brieven vond plaats met nota 1 ‘Maatregelen sociale veiligheid’ waarin we u
enkele keuzes voorlegden t.a.v. de uitwerking van de aangekondigde maatregelen
van Kamerbrief van 4 maart. Ook deden we enkele suggesties t.a.v. de
prioritering in de uitwerking van de maatregelen.
In uw reactie op deze nota vroeg u om scherper aan te geven wanneer bepaalde
maatregelen precies van kracht zullen zijn; of kan worden gewerkt aan één
integrale meldplicht op het gebied van sociale onveiligheid; en om een nadere
uitwerking van de (niet geadviseerde) optie t.a.v. de uitbreiding wet Veiligheid op
school.
De eerste vorm van relevante advisering en/of besluitvorming inzake de
beleidsagenda Informele scholing vond plaats met nota 2 ‘Contouren
beleidsagenda informeel onderwijs’, waarin met een PowerPointpresentatie
een overzicht werd gegeven van de onderdelen waaruit de beleidsagenda zou
kunnen komen te bestaan. Dit waren drie onderdelen:
1. Eén onderdeel gericht op het ingrijpen bij bedoelde verspreiding van antiintegratieve tendensen binnen informele scholing;
2. Eén onderdeel gericht op het voorkomen van bedoelde én onbedoelde
verspreiding van anti-integratieve tendensen binnen informele scholing;
3. Eén onderdeel gericht op het voorkomen van anti-integratieve tendensen
binnen regulier onderwijs als gevolg van anti-integratieve tendensen binnen
informele scholing.
Daarnaast heeft de Landsadvocaat zijn definitieve advies omtrent informele
scholing op 7 juli verstuurd. Dit advies is in de bijlage van nota 2 ‘Contouren
beleidsagenda informeel onderwijs’ meegestuurd en zal uiteindelijk ook
worden meegestuurd met de Kamerbrief.
In uw reactie maakte u voornamelijk duidelijk dat u een grotere rol wilde voor de
Inspectie van het Onderwijs (hierna: inspectie) dan met de nota was geadviseerd.
Daarbij zijn ook de grote bezwaren die de inspectie kenbaar heeft gemaakt aan
de orde geweest. Deze bezwaren zagen vooral op de zeer grote complexiteit in de
1

Vergaderjaar 2021-2022, Kamerstuk 31293, nr. 611
Pagina 3 van 6

uitvoerbaarheid van deze voornemens en daarmee de haalbaarheid van deze
voornemens.

Datum
14 november 2022

De volgende vorm van relevante advisering en/of besluitvorming vond plaats in
het overleg van 23 augustus over Sociale Veiligheid/Artikel 23/Informeel
onderwijs. U gaf aan dat u graag een scherpe en normerende toon kiest voor
deze onderwerpen en dat het tegengaan van polarisatie voor u een kernpunt is.
Daarom zag u een fundamentele rol voor burgerschap binnen deze thematiek.
Met betrekking tot de agenda informeel onderwijs maakte u opnieuw duidelijk dat
er wat u betreft een grote rol komt voor de inspectie, die op basis van een norm
voor informele lesinstituten moet handhaven en sanctioneren. Daarnaast citeerde
u de mogelijkheid die de Landsadvocaat in zijn advies noemde om de meldplicht
uit de WPO en WVO aan te vullen met een meldplicht gericht op anti-integratieve
signalen binnen regulier onderwijs vanuit informele scholing. Ook deze meldplicht
zou wat u betreft een grote rol binnen de beleidsagenda informele scholing komen
te spelen.
Met nota 4 ‘Contouren beleidsagenda informeel onderwijs’, ontving u met
inachtneming van uw eerdere opmerkingen een nieuw voorstel voor de
beleidsagenda informele scholing. In het advies waren de drie onderdelen uit de
eerste nota beperkt tot twee onderdelen:
•
Eén onderdeel met acties om anti-integratieve tendensen binnen informele en
reguliere scholing te voorkomen;
•
Eén onderdeel met maatregelen om in te grijpen bij anti-integratieve
tendensen binnen informele scholing.
Daarnaast werd aan u een nieuw onderdeel voorgelegd waarin werd
aangekondigd dat u gaat onderzoeken hoe naast reguliere en informele scholing
ook het thuisonderwijs en het (internationaal) particulier onderwijs vrijer en
veiliger kunnen worden.
In de nota werd u aangeraden om het toezicht door de inspectie en de meldplicht
in de beleidsagenda te presenteren als mogelijke opties waarvan de haalbaarheid
en effectiviteit nog onderzocht moet worden. U maakte in reactie op deze nota
duidelijk dat u deze niet wilde presenteren als opties die verkend moeten worden
maar als maatregelen die er zeker komen. De aankondiging rondom
thuisonderwijs en (internationaal) particulier onderwijs besloot u vooralsnog in de
beleidsagenda mee te nemen.
Op 30 augustus. vond een vervolg op het overleg Sociale Veiligheid/Artikel
23/Informeel onderwijs plaats. In het overleg besloot u dat de beleidsagenda
informele scholing met de brief over sociale veiligheid moest worden
samengevoegd, omdat samenvoeging u beter in staat stelt om vanuit een en
dezelfde visie (verbeteren van sociale veiligheid en versterken van burgerschap in
al het onderwijs) de maatregelen voor zowel het reguliere als het informele
onderwijs te presenteren.
Met nota 5 ‘Kamerbrief maatregelen veilig en vrij onderwijs’ ontving u een
conceptversie van de Kamerbrief waarin de brief sociale veiligheid en de
beleidsagenda informele scholing waren samengevoegd. Met de nota werd u
voorbereid op de CWIZO die op 19 september zou plaatsvinden. Voor beide
onderdelen ‘vrij en veilig regulier onderwijs’ en ‘vrije en veilige informele scholing’

Pagina 4 van 6

werd uiteengezet wat voor de gemaakte keuzes de redenen waren en wat van
alternatieve keuzes de voordelen of risico’s waren.

Datum
14 november 2022

In opmerkingen in de kantlijn van de brief gaf u aan dat wat u betreft het
vertrekpunt burgerschap voor de brief verder zou worden geëxpliciteerd. Naar
aanleiding van deze opmerking is onder Deel I van de brief duidelijk gemaakt wat
wel en niet past bij een vrije en veilige school, bijvoorbeeld dat kinderen leren dat
iedereen gelijkwaardig is en dat discriminatie niet getolereerd wordt.
Het onderdeel informele scholing was wat u betreft te abstract. U vroeg om
versimpeling, concretisering en een planning. De mogelijke nieuwe maatregelen
die werden aangekondigd moesten minder voorzichtig worden opgeschreven. Het
moest duidelijk zijn voor de lezer dat het toezicht en de meldplicht echt gingen
gebeuren. Tot slot moest wat u betreft de afspraak uit het CA over een verbod op
het gebruik van anti-integratieve, antidemocratische of anti-rechtsstatelijke
lesmaterialen nog in de brief worden opgenomen.
In uw opmerkingen besloot u ook een overleg in te plannen om de opmerkingen
op de nota toe te lichten en zo nog voor de CWIZO van 19 september een grote
slag te kunnen maken.
Op 6 september vond het overleg Kamerbrief Vrij en veilig onderwijs
plaats. Daarin vroeg u nog eens om een krachtigere introductie van de brief als
geheel, waarin de burgerschapsopdracht centraal komt te staan. Over het
onderdeel informele scholing gaf u aan dat de noodzaak voor acties en
maatregelen voor informele scholing beter onderbouwd moest worden; dat het
advies van de Landsadvocaat beter moest terugkomen in de brief; dat de
besluiten rondom toezicht van de inspectie en een meldplicht als definitieve
maatregelen in de brief opgenomen moesten worden alsmede het verbod op
antidemocratisch lesmateriaal.
Op 19 september vond in het ambtelijk voorportaal, de Commissie voor Werk,
Inkomen, Zorg en Onderwijs (CWIZO), overleg plaats over de brief vrij en veilig
onderwijs. In de CWIZO werd besloten de brief door te geleiden naar de RWIZO
van 4 oktober onder voorwaarde dat u nog die week met uw collega’s van SZW,
BZK, J&V en Rechtsbescherming zou spreken over de politieke punten uit de brief.
In nota 7 ‘Voorbereiding Kamerbrief Vrij en Veilig onderwijs in
RWIZO/MR’ gaven wij u de ambtelijke discussiepunten mee en deden wij een
voorstel over mogelijke oplossingen. Hierover sprak u op 4 oktober en 18 oktober
met uw collega-bewindslieden van SZW, VWS, en BZK. De conclusies van beide
overleggen was dat bij de uitwerking van het toezicht op informele scholing er
voldoende zorgvuldigheid moest worden betracht. In dit kader moesten ook
duidelijke en transparante fases kenbaar worden gemaakt. Ook moest er een
juiste balans worden gevonden tussen kwaliteitsverbetering aan ‘de voorkant’ en
toezicht ‘aan de achterkant’: de brief moest niet het idee wekken dat instituten
onnodig zouden worden belast met acties gericht op kwaliteitsverbetering. Ten
slotte bestond ook verschil van mening over de meerwaarde en precieze invulling
van de meldplicht.
Tijdens het laatste overleg is besloten om ambtelijk overeenstemming te vinden
over deze twistpunten. Uiteindelijk is mondeling bij u aangegeven dat dit niet is
Pagina 5 van 6

gelukt en is in overleg met u besloten om op bewindspersonenniveau te komen
tot overeenstemming. Daarom werd de brief te geagendeerd voor de RWIZO van
1 november. Met nota 7 ‘Voorbereiding Kamerbrief Vrij en Veilig onderwijs
in RWIZO/MR’ werden de ambtelijke meningsverschillen en de wijzigingen die
we in de versie voor de RWIZO hebben aangebracht nader toegelicht.

Datum
14 november 2022

In de RWIZO van 1 november is besloten de brief opnieuw te agenderen voor
de RWIZO van 15-11 en in de tussentijd overleg te voeren met uw collegabewindslieden van, onder andere, SZW, VWS, en BZK.
U heeft twee overleggen met hen gevoerd op 8 november en 10 november. Op 10
november zijn uw collega-bewindspersonen akkoord gegaan met de brief in de
huidige vorm. Met AZ is overeengekomen geen herziene versie van de brief na te
sturen voor de RWIZO van 15 november maar de belangrijkste wijzigingen
mondeling door u toe te laten lichten. Op 18 november wordt de brief behandeld
in de MR.

Pagina 6 van 6

Datum
20 oktober 2022

•

•
•

Bij het meldpunt informeel is tekst toegevoegd om te benadrukken dat het
meldpunt in het belang van kinderen en ouders is en bedoeld is om in kaart te
brengen (en te handelen) wanneer zij een ‘niet pluis-gevoel’ hebben.
Op verzoek van SZW, BZK en IvhO is op sommige plekken enige nuance
aangebracht t.a.v. toon en uitvoering.
Er is t.a.v. de ambities rond lesmateriaal geprobeerd dichter bij de letterlijke
teksten van het regeerakkoord te blijven.

Belangrijkste bezwaren SZW
•
Wat SZW betreft is allereerst de toon van de brief nog altijd zo dat deze veel
wantrouwen zal opwekken bij met name het islamitische veld richting
overheid. De zorg vanuit SZW is dat dit herwonnen wantrouwen ervoor zal
zorgen dat de veldpartijen niet langer uit eigen beweging meewerken aan het
verbeteren van informele scholing en andere vormen van maatschappelijke
verbinding.
•
SZW denkt dat met name de meldplicht en het meldpunt negatieve gevolgen
zullen hebben.
o Hierbij gaat het met name om de meldplicht in de vorm waarbij het
voor docenten verplicht wordt gesteld om anti-integratieve
denkbeelden van leerlingen te melden.
o Bij het meldpunt maakt SZW zich zorgen over het inrichten van een
meldpunt zonder wettelijk kader, zonder duidelijke definities en
zonder dat een bevoegde instantie follow-up kan geven of nader
onderzoek kan doen is zeer onwenselijk. Ook de mogelijke
stigmatiserende werking die van de onvermijdelijke publiciteit rond
het meldpunt zal uitgaan is een punt van zorg.
Belangrijkste bezwaren BZK
•
Het verbod op antidemocratisch lesmateriaal moet er wat BZK betreft uit.
Ambtelijk BZK vindt dat dit voornemen niet past binnen de grondwettelijke
mogelijkheden en daarmee onuitvoerbaar is. Mede omdat antidemocratisch
een uiterst vaag begrip is. Wat voor hen wel mogelijk is het stellen van
voorwaarden aan lesmateriaal (bijvoorbeeld verbonden aan de
burgerschapsopdracht van scholen).
•
Ook heeft BZK moeite met een meldplicht en zie liever een punt waar scholen
hun zorgen kunnen of mogen uiten. BZK vind het verder wenselijker dat er
geen algemene ongerichte meldplicht komt, maar een (juridisch) afgebakende
gericht op situaties die gevaar voor het kind opleveren.
•
BZK vindt het belangrijk om in de brief op verschillende plekken nuancering
aan te brengen t.a.v. de probleemanalyse en voorbehoud t.a.v. de uitvoering.
Ofwel: minder stellig waar mogelijk.

Pagina 2 van 2