Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3324
Vragen van het lid Van Ginneken (D66) aan de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Waterstaat over de brief «Actualisatie prognose
reizigersaantallen OV» (ingezonden 20 juni 2022).
Antwoord van Staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat)
(ontvangen 29 juni 2022).
Vraag 1
Hoe kan het dat de reizigersprognoses van het Kennisinstituut Mobiliteitsbeleid (KiM) optimistischer zijn dan de prognoses van vervoerders, vervoersregio’s en decentrale overheden?1
Antwoord 1
Het KiM kan niet nagaan waarom de KIM-ramingen optimistischer zijn over
het herstel van de reizigersaantallen dan de prognoses van vervoerders,
vervoersregio’s en decentrale overheden omdat de prognoses van vervoerders niet openbaar gepubliceerd zijn. In het antwoord op vraag 2 ga ik nader
inhoudelijk op deze vraag in.
Vraag 2
Kunt u in meer detail toelichten hoe deze verschillen ontstaan?
Antwoord 2
Verschillen in de verwachtingen voor de toekomstige ontwikkeling van het
ov-gebruik kunnen in het algemeen ontstaan door:
Het ov-gebruik kan op verschillende manieren gedefinieerd worden en op
verschillende gebieden betrekking hebben, bijvoorbeeld voor totaal Nederland (KiM) of voor specifieke openbaar vervoerwijzen in specifieke regio’s.
Het KiM gebruikt als uitgangspunt de totale omvang van de afgelegde
afstand van ov-gebruikers op Nederlands grondgebied (in zogenoemde
reizigerskilometers) zoals gepubliceerd door de NS in haar jaarverslagen
(trein) en door het CROW-KpVV in de publicatie «Staat van het regionale ov»

1

ah-tk-20212022-3324
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 23 645, nr. 764.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

(trein, bus, tram en metro)2. Gegevens over het totale regionale ov-gebruik in
Nederland in 2021 zijn nog niet beschikbaar bij het CROW.
De manier waarop de verwachtingen voor het toekomstig ov-gebruik gemaakt
worden, kan verschillen. Het KiM beschrijft in openbare stukken hoe de
toekomstverwachting gemaakt wordt en welke methodiek en uitgangspunten
daarbij gebruikt worden.
De uitgangspunten met betrekking tot de toekomstige ontwikkeling van het
overheidsbeleid en de omgevingsvariabelen zoals onder andere het aantal
inwoners, het aantal studenten, het besteedbaar inkomen, de kosten van het
ov- en autogebruik kunnen verschillen. Het KiM baseert zich daarbij op het
recentste beschikbare toekomstverwachtingen van o.a. het CPB, het CBS en
het Ministerie van OC&W.
De verwachtingen omtrent de structurele gedragsveranderingen als gevolg
van de coronacrisis kunnen verschillen. Het KiM baseert zich hierbij op de
resultaten van het MobiliteitsPanel Nederland (MPN) waarbij in de afgelopen
3 jaar regelmatig gevraagd is aan een panel van respondenten over hun
reisgedrag en de invloed van de coronacrisis op hun toekomstig reisgedrag.
Vraag 3
Klopt het dat de KiM-prognose losse verkoop voor onder meer toerisme niet
meetelt? Klopt het dat juist die reizigers de meest winstgevende reizigers
betreffen?
Antwoord 3
Nee, dat klopt niet. Het KiM gebruikt als uitgangspunt de totale omvang per
jaar van de afgelegde afstand van ov-gebruikers op Nederlands grondgebied
zoals gepubliceerd in de NS jaarverslagen tot en met 2021 en «Staat van het
regionale ov» door CROW-KpVV tot en met 2020. Het KiM gaat ervan uit dat
dit totale ov-gebruik inclusief de losse verkoop van reizen is. Bij het KiM is
onbekend of de losse verkoop reizigers de meest winstgevende reizigers zijn.
Daarover is geen openbare informatie beschikbaar.
Vraag 4
Hoe verandert de prognose, indien deze losse verkoop wél wordt meegenomen?
Antwoord 4
Op basis van de gegevens van NS en CROW over de afgelegde afstand door
ov-reizigers zijn volgens het KiM de verwachtingen voor het ov-gebruik wel
inclusief de losse verkoop.
Vraag 5
Is het model van het KiM aangepast, nadat in 2022 de prognoses te optimistisch bleken te zijn? Zo ja, welke aanpassingen zijn daarin meegenomen?
Antwoord 5
De basisraming en het alternatieve scenario voor het ov-gebruik in 2022 van
het KiM van november 2021 zijn hoger dan de geactualiseerde ramingen voor
2022. Belangrijke verklaring daarvoor is het feit dat in november 2021 in de
basisraming niet voorzien was dat er in 2022 nog een aantal maanden
gedragsbeperkende maatregelen zouden zijn. In het pessimistische scenario
van november 2021 was wel voorzien dat er in 2022 nog twee maanden
gedragsbeperkende maatregelen zouden zijn maar die periode heeft
uiteindelijk langer geduurd en mede daardoor was het negatieve effect op het
ov-gebruik groter dan verwacht.
Het model van het KiM is niet aangepast. Maar omdat het inmiddels
halverwege 2022 is, zijn de ramingen voor het jaar 2022 in de actualisatie niet
met het model gemaakt maar op basis van een extrapolatie van de reeds
bekende gegevens van het ov gebruik in 2022 en daarom vallen de progno-

2

Het KiM gaat er daarbij vanuit dat de gegevens van de NS betrekking hebben op alle ov gebruik
in NS treinen ongeacht de kaartsoort. Het KiM gaat er tevens van uit dat de gegevens over het
gebruik van het regionale ov zoals gepubliceerd door het CROW in de Staat van het regionale
OV 2019 en 2020 betrekking hebben op al het ov gebruik ongeacht de kaartsoort.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

ses lager uit. De uitgangspunten voor de latere jaren 2023–2026 zijn
aangepast aan de meest recente informatie van CPB, CBS, OC&W, e.d.
Vraag 6
Hoe groot zijn de onzekerheden in het model van het KiM volgens henzelf en
wat zijn de betrouwbaarheidsintervallen van de prognoses?
Antwoord 6
De onzekerheid voor de toekomst is vormgegeven door uit te gaan van een
basisraming met daarnaast een alternatief scenario. Voor de basisraming is
tevens een gevoeligheidsvariant doorgerekend waarbij aangenomen is dat er
geen kwaliteitsverbetering optreedt in het ov tot en met 2026. Voor de
gebruikte methodiek van het KiM is het niet mogelijk om statistische
betrouwbaarheidsintervallen aan te geven van de verwachtingen.
Vraag 7
Welke andere methodes en modellen gebruikt u om uw beleid rondom ov op
te baseren?
Antwoord 7
Er worden verschillende methodes en modellen gebruikt, afhankelijk van welk
aspect van het ov het betreft. Wat betreft het ov-aanbod voor 2023 en verder
zijn de belangrijkste bronnen de BVOV monitor (bedrijfsvertrouwelijke
financiële ramingen), de OV-aanbod monitor (open data), de monitoringsrapportage Transitie OV en op basis van (uitgevraagde) informatie afkomstig van
de decentrale overheden en vervoerders. Voor de langere termijn wordt
onder andere de Integrale Mobiliteitsanalyse 2021 (IMA-2021).
Vraag 8
Welke kengetallen zijn daarbij van groot belang voor besluitvorming rondom
een vangnet voor het ov?
Antwoord 8
Op 15 juni jl. heb ik samen met de vervoerders en de decentrale overheden
om tafel gezeten om met elkaar te spreken over het ov in 2023, mede naar
aanleiding van het verschijnen van de nieuwe KIM-prognose. Zoals ik uw
Kamer geïnformeerd heb3 is er afgesproken dat we de komende weken
gebruiken om in gesprek te blijven en in het Nationaal Openbaar Vervoer
Beraad nader onderzoek te doen naar de, gegeven de onzekerheid, verwachte
situatie in 2023 in de verschillende ov-concessies. Alle informatie die bij deze
gesprekken relevant zijn, zowel vanuit het KiM als van alle bij het NOVB
betrokken partijen, komen op tafel.
Vraag 9
Bent u het ermee eens dat het onwenselijk is dat er zo’n grote discrepantie is
tussen de verschillende modellen van de rijksoverheid enerzijds en andere
overheden, vervoersautoriteiten en vervoerders anderzijds?
Antwoord 9
Regionale vervoerders en decentrale overheden hanteren geen prognose
model maar kijken naar scenario’s en realisaties op regionale schaal. NS
werkt wel met een prognose model, maar deze is niet openbaar.
Opbrengstverantwoordelijke vervoerders en decentrale overheden schatten
het tempo waarin reizigers terug keren in het OV anders in dan het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid.
Vraag 10
Bent u bereid te werken aan een uniform model voor zowel het KiM als de
vervoerders? Zo ja, hoe en op wat voor termijn gaat u dat proces inrichten?

3

Kamerbrief «Actualisatie prognose reizigersaantallen OV», 16 juni 2022, Kenmerk: 23 645,
nr. 764.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 10
Het KiM is onafhankelijk en hun werkwijze is transparant en navolgbaar.
Vervoerders gebruiken voor hun scenario’s bedrijfsvertrouwelijke info die niet
openbaar beschikbaar is. Een uniform model wordt daarom lastig.
Vraag 11
Hoe snel kan het KiM de prognoses actualiseren in reactie op nieuwe
ontwikkelingen, zoals mogelijke nieuwe oplevingen van het coronavirus?
Antwoord 11
Het KiM maakt in het najaar 2022 een nieuwe raming van het ov-gebruik voor
de periode 2022–2027. Het KiM doet dat twee keer per jaar omdat toekomstverwachtingen voor de belangrijke omgevingsontwikkelingen beperkt
beschikbaar komen in de loop van het jaar. Voor de inwonersaantallen van
het CBS en studentenaantallen van OC&W is dat 1 keer per jaar en voor de
economie, het inkomen, olieprijzen, e.d. van het CPB is dat twee keer per jaar
in het Centraal Economisch Plan (CEP) en de Macro Economische Verkenning
(MEV). Voor het lopende jaar wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van de
beschikbare realisaties van het ov-gebruik van translink. Eventuele gevolgen
voor het ov gebruik van nieuwe oplevingen van het coronavirus en daarmee
samenhangende gedragsbeperkende maatregelen kunnen in het lopende jaar
gemonitord worden op basis van de weekgegevens van translink.
Vraag 12
Kan er vaker dan tweemaal per jaar een nieuwe prognose komen in het geval
dat de aannames achter de prognoses niet blijken te kloppen door veranderende situaties?
Antwoord 12
Het KiM doet dat twee keer per jaar omdat toekomstverwachtingen voor de
belangrijke omgevingsontwikkelingen beperkt beschikbaar komen in de loop
van het jaar. Alleen als deze omgevingsontwikkelingen vaker beschikbaar
komen, dan zou het KiM frequenter actualisaties kunnen maken.
Vraag 13
Kunt u deze vragen zo spoedig mogelijk, maar ten minste vóór het rondetafelgesprek Beschikbaarheidsvergoeding openbaar vervoer (BVOV) op 30 juni
a.s. beantwoorden?
Antwoord 13
Ja, dat heb ik bij deze gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4