Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

231
Vragen van het lid Dik-Faber (ChristenUnie) aan de Staatssecretaris van
Economische Zaken over de gevolgen van de fusie tussen Bayer en Monsanto
voor de voedselproductie (ingezonden 19 september 2016).
Antwoord van Staatssecretaris van Dam (Economische Zaken) (ontvangen
19 oktober 2016).
Vraag 1, 2 en 5
Kent u het bericht «Bayer doet megaovername met inlijven Monsanto»? Wat
is uw reactie op deze megafusie, die leidt tot de grootste producent van
zaaigoed en gewasbeschermingsmiddelen ter wereld?1
Deelt u de mening dat de fusie leidt tot een onaanvaardbaar grote invloed en
mogelijk zelfs tot een monopoliepositie in de landbouwsector? Erkent u dat
de fusie nadelig uitpakt voor boeren, omdat minder concurrentie zal
plaatsvinden tussen toeleveranciers en de prijzen voor zaden, gewassen en
gewasbeschermingsmiddelen zullen stijgen?
Deelt u de mening dat grondig onderzoek door de Europese Commissie en de
Europese mededingingsautoriteit nodig is? Bent u bereid bij de Europese
Commissie aan te dringen op grondig onderzoek en dit bij de eerstvolgende
Landbouw- en Visserijraad aan te kaarten? Welke andere mogelijkheden ziet u
om de mogelijke gevolgen van de fusie onder de aandacht te brengen van de
Europese mededingingsautoriteit?
Antwoord 1, 2 en 5
Ja, ik ken het bericht en deel de zorgen die zijn geuit over de voorgenomen
overname. Gezien de gevoeligheden op deze markt, met name ten aanzien
van de mogelijkheden voor boeren om producten bij verschillende bedrijven
te kunnen inkopen, is alertheid geboden. Marktdominantie kan in deze sector
nadelige effecten hebben voor boeren, niet alleen in Nederland maar
wereldwijd. Daarom is toetsing door de mededingingsautoriteiten geboden.
In de Europese Unie is de beoordeling van concentraties van een dergelijke
omvang voorbehouden aan de Europese Commissie. Deze zal toetsen of de
voorgenomen concentratie de mededinging op de markt significant beperkt.
De Europese Commissie kan besluiten de concentratie goed te keuren, onder
voorwaarden toe te staan (bijvoorbeeld onder de voorwaarde dat bepaalde

1

ah-tk-20162017-231
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

«Bayer doet megaovername met inlijven Monsanto», NOS, 14 september 2016 (http://nos.nl/
artikel/2132078-bayer-doet-megaovername-met-inlijven-monsanto.html)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

bedrijfsonderdelen worden afgestoten) of besluiten geen vergunning af te
geven. Hoewel het nog onduidelijk is of de concentratie al door de betrokken
partijen gemeld is bij de Europese Commissie, heeft de aangekondigde
overname van Monsanto door Bayer al op 1 juni 2016 geleid tot schriftelijke
vragen van het Europees parlement aan de Europese Commissie. De
Eurocommissaris voor Mededinging, mevrouw Vestager, heeft ook aangekondigd voornemens te zijn de overname grondig te onderzoeken. De nadrukkelijke aandacht en inzet van de Europese Commissie ondersteun ik ten zeerste.
Vraag 3
Ziet u ook risico’s in de combinatie van zaadveredeling en commerciële
belangen op gewasbeschermingsterrein? Erkent u dat de fusie nadelig uitpakt
voor de diversiteit van gewassen, de biodiversiteit, innovatie, verduurzaming
en de kwaliteit en keuzevrijheid voor consumenten?
Antwoord 3
Het risico dat in de strategie van een bedrijf de commerciële belangen in de
gewasbeschermingsmiddelen de boventoon voeren boven de belangen in de
plantenveredeling, kan bij elk commercieel bedrijf aanwezig zijn. Een bedrijf
dat zich zowel richt op plantenveredeling als op de ontwikkeling van
gewasbeschermingsmiddelen heeft de mogelijkheid de benodigde landbouwkundige kennis efficiënter in te zetten. Daarbij kan onder meer gedacht
worden aan plantenresistentie tegen schimmels en insecten, sterkere
plantenrassen of «groene» gewasbeschermingsmiddelen, zoals feromonen en
laag-risicostoffen.
Ik maak me echter wel zorgen over het feit dat de wereldvoedselvoorziening
dreigt te worden geconcentreerd bij enkele multinationals. Dit kan ten koste
gaan van de keuzevrijheid van kwekers, telers en consumenten, en negatieve
gevolgen hebben voor de voedselzekerheid. Het is nu echter eerst aan de
Europese Commissie om de voorgenomen overname te onderzoeken.
Vraag 4
Welke gevolgen verwacht u van deze fusie voor de concurrentiepositie van de
Nederlandse groentezaadsector? Vindt u dat na deze fusie het belang om
octrooien in de plantenveredeling drastisch te beperken, vergroot is? Zo ja,
welke mogelijkheden ziet u om hier de komende tijd extra druk op te zetten?
Antwoord 4
Nederland kent een uitermate sterk en actief bedrijfsleven dat zich richt op de
veredeling van groentegewassen. Van de top 10 groentezaadbedrijven in de
wereld hebben er 7 een belangrijke vestiging in Nederland; vele hebben hier
ook hun oorsprong. De concurrentie in deze sector is groot en deze concurrentie leidt ertoe dat telers volop keus hebben waar ze hun zaden kopen.
Jaarlijks ontwikkelen Nederlandse veredelaars rassen die beter zijn aangepast
aan de wensen van de teler of van de consument. Deze rassen worden overal
in de wereld geteeld. Ik verwacht dat deze situatie ook in de toekomst zo zal
blijven. De voorgenomen overname maakt eens te meer duidelijk dat de
onbalans tussen het octrooi- en kwekersrecht moet worden hersteld. Ik
verwacht dat de Europese Commissie haar interpretatieve verklaring van de
Biotechrichtlijn betreffende de octrooieerbaarheid van plantgerelateerde
uitvindingen nog dit jaar zal uitbrengen. Ik verwijs u ook naar mijn Kamerbrief van 22 juni jl. (Kamerstuk 27 428, nr. 331). Zoals ook in die brief
aangegeven, vergt het nog de nodige zorg en aandacht om de besproken
oplossingen daadwerkelijk te implementeren. Mijn inzet is er op gericht
voldoende druk op dit proces te houden.
Vraag 6
Op welke manier bent u van plan om de Nederlandse boeren, tuinders,
groentezaadsector én consumenten te beschermen?
Antwoord 6
Boeren, tuinders en consumenten hebben belang bij keuzevrijheid en een
grote diversiteit aan aanbieders. Voorkomen moet worden dat de toegang tot
goed uitgangsmateriaal voor boeren wordt belemmerd. Zo’n belemmering
gaat ten koste van de keuzevrijheid van kwekers, telers en consumenten en
kan negatieve gevolgen hebben voor de voedselzekerheid. Ik zal de ontwikke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

lingen daarom met zorg blijven volgen. Het is echter nu eerst aan de
Europese mededingsautoriteiten om deze concentratie te onderzoeken. De
concentratietoets van de mededingingsautoriteiten is er op gericht de
concurrentie in alle sectoren waar sprake is van marktwerking te bewaken en
te bevorderen. Dit houdt in dat ook in deze sector de mededingingsautoriteiten de gevolgen van een dergelijke overname op onder andere de keuzevrijheid van de consument en diversiteit aan aanbieders zal toetsen. Het is echter
nog te vroeg om vooruit te lopen op de uitkomsten van dat onderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3