De Minister voor Rechtsbescherming

Directoraat-Generaal
Straffen en Beschermen
Directie Jeugd, Familie en
Aanpak
Criminaliteitsfenomenen
Team Familie
Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/jenv

Beslisnota - Kamerbrief standpunt interlandelijke adoptie

Datum
31 maart 2022
Projectnaam
-

1. Aanleiding
In februari 2022 heeft de Tweede Kamer (TK) gevraagd om een brief met een
standpunt over interlandelijke adoptie. Hieraan wordt gevolg gegeven met
bijgevoegde brief. Tijdens het Commissiedebat personen- en familierecht van 24
maart jl. heeft u toegezegd om deze brief medio april 2022 aan de TK te sturen.

Ons kenmerk
3942304

Aanleiding hiervoor is het rapport over interlandelijke adoptie dat de commissie
Joustra in februari 2021 heeft uitgebracht. De commissie Joustra onderzocht
misstanden uit het verleden. Het betrof illegale activiteiten zoals kinderhandel en
onethische handelingen. Hoewel de aard en omvang varieerden tussen landen en
in de tijd, concludeerde de commissie Joustra dat deze misstanden een vrijwel
permanent en structureel probleem vormden. De commissie stelt dat er nog
steeds een kans is op misstanden. De commissie concludeert dat het huidige
systeem geen stand kan houden en heeft twijfels of het mogelijk is een realistisch
publiekrechtelijk systeem te ontwerpen waarin misstanden niet meer voorkomen.
In reactie op het rapport van de commissie Joustra heeft uw ambtsvoorganger
excuses gemaakt en zijn de volgende maatregelen getroffen.
1. Afzien van beroep op verjaring bij procedures, die worden aangespannen,
door interlandelijk geadopteerden;
2. Opzetten van ondersteuning, door de inrichting van een expertisecentrum
interlandelijke adoptie;
3. Opschorting interlandelijke adopties per 8 februari 2021;
4. Herbezinning op de toekomst van interlandelijke adoptie.
Om tot een standpunt over de toekomst op interlandelijke adoptie te komen, zijn
in het kader van de herbezinning drie sporen gevolgd: a) er is een landenanalyse
uitgevoerd door de Centrale autoriteit, b) er heeft een verkenning naar een
publiekrechtelijk systeem plaatsgevonden door AEF en c) er is gesproken met een
brede vertegenwoordiging van, deskundigen en betrokkenen, uit het adoptieveld.
2.
Geadviseerd besluit
U wordt geadviseerd in te stemmen met het aanbieden van bijgaande brief over
interlandelijke adoptie aan de Ministerraad met het doel deze brief te verzenden
aan de TK. Het in deze brief opgenomen standpunt is in het kort dat
interlandelijke adoptie vooralsnog mogelijk moet zijn voor kinderen voor wie nog

Pagina 1 van 6

niet in passende opvang kan worden voorzien in het land van herkomst. Om de
risico’s op misstanden te verkleinen, wordt het systeem beter gereguleerd.
3.
Kernpunten
Met het rapport van de commissie Joustra in de hand zijn twee scenario’s
uitgewerkt: stoppen of doorgaan met een nieuw systeem. Een keuze tussen één
van de twee scenario’s is complex. Na weging van de verschillende belangen en
perspectieven wordt voorgesteld ervoor te kiezen om interlandelijke adoptie onder
extra waarborgen te behouden voor kinderen die nog niet passend in de eigen
cultuur en het eigen land kunnen worden opgevangen. Een zwaarwegend
argument hiervoor is dat hen zo een thuis wordt geboden en zij de mogelijkheid
hebben om in een gezin te kunnen opgroeien. Het uiteindelijke doel is dat
kinderen in de toekomst passend kunnen worden opgevangen in het land van
herkomst. Kinderen zijn er immers mee gebaat dat zij in hun eigen cultuur en het
eigen land kunnen opgroeien dichtbij hun biologische familie. Ten behoeve
hiervan wordt een memorandum of understanding gesloten met het Permanent
Bureau van de Haagse Conferentie. Dit Bureau kan landen van herkomst
adviseren en ondersteunen op het handelen naar het Haags Adoptieverdrag, in
het bijzonder het subsidiariteitsbeginsel. Periodiek zal worden beoordeeld in
hoeverre landen in staat zijn om passende opvang te verzorgen in eigen land. Als
daaraan voldoende invulling wordt gegeven, wordt de samenwerkingsrelatie op
een zorgvuldige wijze beëindigd. Beëindiging ligt ook in de rede wanneer vanuit
het land te weinig inspanningen worden geleverd om aan de uitgangspunten van
het Haags Adoptieverdrag te voldoen, waaronder het subsidiariteitsbeginsel.

Directoraat-Generaal
Straffen en Beschermen
Directie Jeugd, Familie en
Aanpak
Criminaliteitsfenomenen
Team Familie
Datum
31 maart 2022
Ons kenmerk
3942304

De investeringen voor een nieuw systeem met extra waarborgen zijn fors in tijd,
geld en wetgeving. Zo zal het inrichten van één strikt ingebedde
bemiddelingsorganisatie een enige tijd in beslag nemen. Het opstarten van de
voorlichting en screening van aspirant-adoptiefouders vraagt enige maanden. Dit
zijn slechts enkele voorbeelden van het te verzetten werk om uitvoering te
voorgestelde keuze. De aan deze keuze verbonden kosten zullen moeten worden
opgevangen binnen de begroting van Justitie en Veiligheid. Verder verdient het
nog notie dat een nieuw systeem inherente kwetsbaarheden niet volledig
wegneemt, maar wel kan reduceren. Er zal daarmee tot op zekere hoogte een
risico van een systeem dat niet waterdicht is, worden aanvaard. Tegelijkertijd
kunnen onregelmatigheden nooit voor honderd procent worden uitgesloten.
4.
Toelichting*
Bij alle betrokkenen is behoefte aan duidelijkheid over de toekomst van
interlandelijke adoptie. Een onzekere periode die sinds 8 februari 2021
voortduurt, moet op de kortst mogelijke termijn worden beëindigd. Vaststaat dat
het huidige systeem van interlandelijke adoptie niet in stand kan blijven. De
vraag hoe dan wel verder laat zich niet eenvoudig beantwoorden. Bij het besluit
over de toekomst moet het belang van het kind voorop staan. Hoewel eenieder
zich hierin kan vinden, wordt dit belang vanuit verschillende perspectieven
benaderd en gewogen. Het is onmogelijk om op grond van al deze perspectieven
tot algehele consensus te komen. Bij het nemen van een besluit over de toekomst
zijn nadrukkelijk de drie dilemma’s betrokken die in 2021 met de TK zijn gedeeld
en besproken. Deze dilemma’s zijn opgenomen in de bijlage bij deze nota.
Daarnaast zijn de uitkomsten van de uitgevoerde landenanalyse, het onderzoek

Pagina 2 van 6

naar een publiekrechtelijk stelsel en de gesprekken met deskundigen en
betrokkenen uit het adoptieveld betrokken. Hieronder wordt daar nader op
ingegaan. Meerdere deskundigen en betrokken hebben in aanvulling op de
gesprekken ook informatiemateriaal ingezonden, bijvoorbeeld in de vorm van
artikelen. Al deze inbreng is meegewogen bij het bepalen van het standpunt.
1. Landenanalyse – de Centrale autoriteit heeft de landen van herkomst, strikt
geanalyseerd op het handelen naar het subsidiariteitsbeginsel,
jeugdbeschermingsstelsel, procedures en risico op corruptie. Daarbij is ook
expliciet gekeken naar transparantie en betrouwbaarheid van de procedures
in deze landen. Deze analyse kan als basis dienen voor verdere beoordeling.
2. Onderzoek publiekrechtelijk stelsel – AEF heeft een ontwerp voor een
publiekrechtelijk stelsel onderzocht. Kern van het voorstel van AEF is dat
wordt overgegaan naar een bemiddelde organisatie met meer toezicht en
sturing vanuit de Rijksoverheid. Het inrichten van een nieuw, (meer)
publiekrechtelijk stelsel vergt investeringen in tijd, geld en wetgeving.
3. Gesprekken met stakeholders – op basis van de gesprekken met deskundigen
en betrokkenen uit het adoptieveld, waaronder de Raad voor de
Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ), Kinderombudsman, Raad
voor de Kinderbescherming, Fiom, vergunninghouders, ervaringsdeskundigen
en wetenschappers is een beeld gevormd ten aanzien van de argumenten
vóór en tegen. Die argumenten zijn op hoofdlijnen weergegeven in de bijlage.

Directoraat-Generaal
Straffen en Beschermen
Directie Jeugd, Familie en
Aanpak
Criminaliteitsfenomenen
Team Familie
Datum
31 maart 2022
Ons kenmerk
3942304

Zowel de landenanalyse als het onderzoek naar een publiekrechtelijk stelsel zal
als bijlage bij de brief over interlandelijke adoptie worden aangeboden aan de TK.
In de brief zelf zijn de dilemma’s en perspectieven die een belangrijke rol hebben
gespeeld bij het besluit opgenomen. Ook worden de concrete stappen geschetst
die ik de komende tijd zullen worden gezet:
Nederland heroverweegt de samenwerkingsrelatie met een aantal
herkomstlanden. De samenwerkingsrelatie met landen die niet voldoen
aan de hogere vereisten wordt op een zorgvuldige wijze beëindigd.
Er wordt één strikt ingebedde bemiddelingsorganisatie ingericht, waarbij
het overheidsgezag bij de minister blijft en wordt versterkt. Hierbij wordt
nadrukkelijk gekeken naar het onderzoek van AEF.
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd wordt aangewezen als de
toezichthouder op de naleving van zorgvuldige adoptieprocedures in
Nederland. Op deze manier wordt het toezicht eenvoudiger georganiseerd
en kan dit ook worden versterkt.
De internationale samenwerking wordt geïntensiveerd, opdat meer inzicht
kan worden verkregen in de procedures van de landen van herkomst.
De voorlichting en screening worden hervat. Aan betrokken organisaties
zal worden gevraagd om deze voorlichting en screening specifieker toe te
snijden op bijzondere ontwikkelbehoeften en complexe identiteitsvormen.
Om bij te dragen aan het versterken van de jeugdbescherming in de
landen van herkomst wordt een memorandum of understanding met het
Permanent Bureau van de Haagse conferentie afgesloten. Dit Bureau kan
training en ondersteuning bieden aan landen van herkomst op het
handelen naar het HAV, meer in het bijzonder het subsidiariteitbeginsel.

Pagina 3 van 6

De komende periode worden de stappen richting een nieuw stelsel concreter
ingevuld, samen met de organisaties. Hierover zal de TK worden geïnformeerd.
4.1 Politieke context
De toekomst van interlandelijke adoptie heeft de aandacht van media en politiek.
Medio 2021 is aan de TK toegezegd de dilemma’s bij interlandelijke adoptie te
verdiepen, een landenanalyse te maken en onderzoek te doen naar een
publiekrechtelijk systeem. Aanvullend heeft u, zoals eerder beschreven, tijdens
het afgelopen Commissiedebat personen- en familierecht toegezegd om
halverwege april een brief aan de TK te sturen met daarin een standpunt over
interlandelijke adoptie. Tegen het hierin opgenomen voorgestelde besluit om
voorlopig met interlandelijke adoptie door te gaan zal verschillend worden
aangekeken, door zowel betrokkenen als de TK-fracties. In een eerder
Commissiedebat dat medio 2021 plaatsvond gaf BIJ1 bijvoorbeeld mee dat met
interlandelijke adoptie zou moeten worden gestopt. Daartegenover staat dat
bijvoorbeeld de VVD en D66 zoekende leken naar de voorwaarden waaronder
interlandelijke adoptie zou kunnen doorgaan. Gelet op het verloop van de
interdepartementale afstemming over het besluit is de verwachting dat in ieder
geval de fracties die deel uitmaken van de coalitie zich kunnen vinden in het
besluit. Voor de volledigheid wordt nog opgemerkt dat hierover geen passage is
opgenomen in het coalitieakkoord, maar wel in het verkiezingsprogramma van
D66. Hierin staat: “Interlandelijke adoptie is toegestaan, mits onder goede én
strikte voorwaarden. Adoptie moet een veilige mogelijkheid zijn en dient op zeer
zorgvuldige en integere wijze plaats te vinden. De veiligheid en bescherming van
het kind staat voorop.”

Directoraat-Generaal
Straffen en Beschermen
Directie Jeugd, Familie en
Aanpak
Criminaliteitsfenomenen
Team Familie
Datum
31 maart 2022
Ons kenmerk
3942304

4.2 Financiële overwegingen
Eerdergenoemd rapport van AEF toont dat de kosten voor het huidige
adoptiesysteem € 7.050.000 bedragen. Hiervan wordt ruim 3 miljoen euro
bekostigd door het Rijk en ongeveer 4 miljoen euro door de aspirantadoptiefouders. AEF schat in dat – naast de transitiekosten – de kosten van een
nieuw systeem vergelijkbaar zullen zijn. Een verder teruglopend aantal adopties
maakt dat de bijdrage per adoptieprocedure mogelijk toeneemt. Daarnaast brengt
de ondersteuning van landen van herkomst via het Permanent Bureau van de
Haagse Conferentie kosten met zich. Naar inschatting zal deze kostenpost een
paar ton per jaar behelzen. Alle aan het voorgestelde besluit verbonden kosten
moeten, zoals eerder opgemerkt, worden opgevangen binnen de JenV-begroting.
4.3 Juridische overwegingen
Voor de wettelijke verankering van een aantal extra waarborgen die aan een
nieuw stelsel zijn verbonden moet de Wet opneming buitenlandse kinderen ter
adoptie worden aangepast. DWJZ en DGSenB zullen hiervoor een wetsontwerp
opstellen. Daar is dus onvermijdelijk geruime tijd mee gemoeid. Daarnaast is
relevant dat de vier private vergunninghouders contracten zijn aangegaan met
aspirant-adoptiefouders en zij tijdens de periode van opschorting inkomsten
hebben misgelopen, omdat geen nieuwe procedures in behandeling zijn genomen.
Deze vergunninghouders zullen niet in hun huidige vorm blijven bestaan. Er wordt
immers ingezet op één strikt ingebedde bemiddelingsorganisatie. Dit betekent dat
de vergunninghouders moeten gaan afbouwen, waarbij juridische en financiële
aspecten om de hoek komen kijken. Niet uit te sluiten valt dat in verband

Pagina 4 van 6

daarmee juridische procedures worden gevoerd. Verder zal er in afwachting van
de aanpassing van de wet mogelijk met een tijdelijke constructie moeten worden
gewerkt. Uiteraard is alles er op gericht er gezamenlijk goed uit te komen.
4.4 Krachtenveld
De betrokkenheid bij de toekomst van interlandelijke adoptie is groot bij onder
andere de betrokken stakeholders. Wel loopt de opinie over interlandelijke
adoptie sterk uiteen onder betrokkenen. Men is verdeeld over hoe het beste in het
belang van het kind kan worden gehandeld. Voorstanders van interlandelijke
adoptie zien het als valide middel om kinderen te beschermen voor wie in eigen
land nog geen opvang beschikbaar is. Tot deze groep mogen onder andere
gerekend worden: de vergunninghouders, LAVA, SIG en het Permanent Bureau
van de Haagse Conferentie. Men is van mening dat er genoeg waarborgen
(kunnen) zijn om dit zorgvuldig te kunnen doen. Tegenstanders halen aan dat
interlandelijke adoptie niet het beste middel is om kinderen te beschermen. Het
zou een systeem van kindertehuizen in stand houden en een kind is beter af in de
eigen cultuur en het eigen land. Organisaties als de Kinderombudsman en de
Raad voor de Kinderbescherming volgen deze lijn. Als vanzelfsprekend zijn al
deze perspectieven betrokken bij het innemen van een standpunt over de
toekomst van interlandelijke adoptie (zie ook de bijlage met een weergave van
verschillende argumenten). Gelet hierop ligt een besluit over de toekomst van
interlandelijke adoptie hoe dan ook gevoelig en zal het nooit voor iedereen
hetgeen zijn waar op was gehoopt. Daarom zal er de komende tijd, naast het
regelen van wettelijke en meer praktische zaken, specifiek aandacht zijn voor
vragen en emoties van betrokkenen bij adoptie.

Directoraat-Generaal
Straffen en Beschermen
Directie Jeugd, Familie en
Aanpak
Criminaliteitsfenomenen
Team Familie
Datum
31 maart 2022
Ons kenmerk
3942304

4.5 Strategie
De interdepartementale afstemming heeft plaatsgevonden via de CBJ, RBJ en een
BPO. Gedurende die periode is er ook gesondeerd. In de CBJ lag een versie van
de brief voor waarin de focus lag op het uiteindelijke doel, dat was geformuleerd
langs de volgende lijn: het kind is het meest gebaat bij opgroeien in de eigen
cultuur en het eigen land en om die reden willen we op termijn stoppen met
interlandelijke adoptie. Hieraan was een afbouwperiode gekoppeld van maximaal
vijf jaar. Voornoemde sondering in combinatie met bespreking in de RBJ hebben
geleid tot enkele wijzigingen. Er is meer aandacht gekomen voor het nog toestaan
van interlandelijke adoptie voor kinderen voor wie nog geen passende opvang in
het land van herkomst beschikbaar is en maximale termijn is losgelaten. Deze is
vervangen door het periodiek monitoren of landen van herkomst al zelf kunnen
voorzien in de passende opvang. Daarbij zullen zij via het Permanent Bureau
worden ondersteund en zal de adoptie uit het land worden beëindigd als hieraan
wordt voldaan of te weinig inspanningen worden verricht. Vervolgens hebben het
BPO en de RBJ ertoe geleid dat de kernboodschap is aangescherpt: we gaan
onder extra waarborgen door, met daarbij als uiteindelijk doel dat landen van
herkomst zelf voorzien in passende opvang voor hun kinderen. Voor enkele
herkomstlanden is hier nog een lange weg te gaan.
4.6 Uitvoering
Met dit besluit komt de van kracht zijnde opschorting op nieuwe
adoptieprocedures te vervallen voor de landen van herkomst waarmee vooralsnog
zal worden samengewerkt (dat is een beperkter aantal dan tot nog toe). Dit houdt

Pagina 5 van 6

in dat werkzaamheden in relatie tot nieuwe adoptieprocedures kunnen worden
hervat. Het opstarten hiervan zal een aantal maanden in beslag nemen. Over de
precieze inrichting van het nieuwe systeem wordt gesproken met de instanties.
Gezamenlijk wordt gekeken naar de impact op hun werkzaamheden, die in een
aantal gevallen fors is. In elk geval wordt erop ingezet dat aspirantadoptiefouders zich na het volgen van de voorlichting en screening niet meer
inschrijven bij één van de vier private vergunninghouders, maar dat zij terecht
kunnen bij één bemiddelingsorganisatie die zal worden ingericht. Mogelijk gaat
deze organisatie in de toekomst (ook) een rol krijgen bij het voorlichten van
aspirant-adoptiefouders. Samen met organisaties wordt een draaiboek gemaakt.
Over de voorgestelde keuzes ten aanzien van de inrichting van het nieuwe
systeem kan (op uw verzoek) advies worden gevraagd aan een onafhankelijke
instantie, denk bijvoorbeeld aan de RSJ. Het is aan te bevelen om daarbij speciale
aandacht te hebben voor de landenselectie.

Directoraat-Generaal
Straffen en Beschermen
Directie Jeugd, Familie en
Aanpak
Criminaliteitsfenomenen
Team Familie
Datum
31 maart 2022
Ons kenmerk
3942304

4.7 Communicatie
Door DCOM wordt een communicatieplan opgesteld, inclusief een
woordvoeringslijn. Dit communicatieplan zal DCOM separaat aan u voorleggen. In
ieder geval zal worden voorzien in een bijeenkomst voor deskundigen en
betrokkenen uit het adoptieveld voor verzending van de brief (met de bijlagen)
aan de TK. Deze verzending is voorzien op 11 april 2022. Ook wordt gezorgd voor
een goede telefonische bereikbaarheid bij de Centrale autoriteit en zullen QA’s op
de Rijksoverheid website worden geplaatst.1
4.8 Ontwikkelingen hiervoor
Na uw aantreden als Minister voor Rechtsbescherming bent u meegenomen in de
ontwikkelingen op het terrein van interlandelijke adoptie, in het bijzonder de
toezeggingen die hierover aan de TK zijn gedaan en de gesprekken die waren
gevoerd, mede in dit verband. Vervolgens heeft u zelf een aantal gesprekken
gevoerd met organisaties, deskundigen en betrokkenen. Ook is met u gesproken
over de toekomst aan de hand van de dilemma’s, perspectieven en scenario’s,
met daarbij als uitgangspunt dat het belang van het kind centraal moet worden
gesteld. Voor die momenten bent u schriftelijk dan wel mondeling voorbereid.
5.

Informatie die zich niet leent voor openbaarmaking

5.1 Toelichting
Deze nota wordt in zijn geheel openbaar.

Aspirant-adoptiefouders die in een procedure zitten voor voorlichting of screening
ontvangen ook een brief van de Centrale autoriteit met een toelichting op het vervolg.
1

Pagina 6 van 6