Werkplan

2022
December 2021

2

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Introductie 4
Persoonsgerichte zorg & samenwerking in netwerken 4
Toezicht persoonsgerichte zorg bij geestelijke gezondheidszorg (GGZ) 5
Toezicht persoonsgerichte zorg bij gehandicaptenzorg 5
Toezicht persoonsgerichte zorg bij jeugdhulp 6
Toezicht persoonsgerichte zorg bij thuiszorg 8
Toezicht persoonsgerichte zorg bij verpleeghuiszorg 9
Toezicht persoonsgerichte zorg bij eerstelijnszorg 9
Toezicht persoonsgerichte zorg bij medisch-specialistische zorg in ziekenhuizen en klinieken
In Toezicht Sociaal Domein werken vier rijksinspecties samen 11
Persoonsgerichte passende zorg 12
Toezicht Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) 12

10

Professionaliteit en medewerkers(tekorten) in gezondheidszorg en jeugdhulp
Professioneel functioneren in (forensische) geestelijke gezondheidszorg (GGZ)
Zorgpersoneelstekort bij gehandicaptenzorg 13
Personeelstekorten bij huisartsen, ambulance- mond- en geboortezorg 13
Tekort deskundige jeugdhulp- en jeugdgezondheidszorgprofessionals 14
Personeelstekorten en technologische oplossingen bij zorg thuis 14
Complexere zorgbehoefte en personeelstekort bij zorg voor justitiabelen 15

13

Nieuwe medische producten en technieken 15
Breed palet aan producten op internationale schaal 15
Vertrouwen op veilige medische hulpmiddelen en de veilige toepassing
Effect van toezicht 18
Digitale zorgverlening in eerstelijnszorg 18
Gebruik van medische technologie in de zorg 19

16

Globaliserende wereld van geneesmiddelen 19
Beschikbaarheid van geneesmiddelen 20
De complexe distributieketen 21
Geneesmiddelenreclame en gunstbetoon 21
Inventarisatie risico’s bij farmacovigilantie 22
Wetgeving en andere ontwikkelingen 22
Internationale harmonisatie bij regels voor geneesmiddelenonderzoek nodig
Verdere harmonisatie van wereldwijde GLP naleving en toezicht 23
Globaliserende wereld van eerstelijnszorg 23

Gebruik van data/gegevens in ons toezicht 24
Gegevens combineren voor keuzes in ons toezicht 24
Delen van gegevens belangrijk voor de veiligheid medische hulpmiddelen
EU-portaal voor klinisch onderzoek naar geneesmiddelen 25

25

Andere toezichtsonderwerpen 25
Achtergrondinformatie voor toezicht geestelijke gezondheidszorg (GGZ)
Achtergrondinformatie voor toezicht hulp aan jeugdigen 26
Achtergrondinformatie voor toezicht zorg thuis 26

25

23

12

		

2020 in vogelvlucht 3

Achtergrondinformatie voor toezicht verpleeghuiszorg 27
Thema’s in 2022 in penitentiaire inrichtingen, detentiecentra en forensisch psychiatrisch centra 28
Landelijke Agenda Suïcidepreventie 2021-2025 29
(Jeugd)zorg voor asielzoekers 29
Achtergrondinformatie
voor toezicht medisch-specialistische zorg (ziekenhuizen en klinieken) 30
		
Schoonheidssalons 31

Specifieke impact COVID-19 30
COVID-19 en infectiepreventie 30
Zorg voorkomen door gezonde leefstijl 31
COVID-19-impact op alle sectoren 32
Groot beroep op publieke gezondheidszorg 32
Impact inhaalzorg op medisch-specialistische zorg (ziekenhuizen en klinieken)
COVID-19 bij medische technologie 33
COVID-19 bij verpleeghuiszorg 34
Zorgbrede impact 34

Leren en verbeteren in gezondheidzorg en jeugdhulp 34
IGJ in ontwikkeling 35
Integrale beveiliging 25
Het Informatie en Meldingen Centrum (IMC) 25
Informatiehuishouding 3 7
Toezicht op duurzame zorg 37

IGJ in de digitale wereld 38
Doorbouwen op het digitaal fundament 38
In 2022 lopen de thema’s van 2021 door 39

IGJ en haar medewerkers 39
Ambtelijk vakmanschap 39
Diversiteit en inclusie 39
Hybride (op kantoor en thuis) werken en werkdruk 39

IGJ-brede impact van nieuwe regelgeving 41
Inwerkingtreding Wtza en AWtza 41
Rechtmatige zorg 41
Evaluatie Wkkgz 42

BIJLAGE: IGJ en haar medewerkers 42
Ambtelijk vakmanschap 43
Organisatie, diversiteit en inclusie, werkdruk, hybride werken 43
Sturing en vormgeving van de organisatie 43
Diversiteit en inclusie 44
Werkdruk verminderen 44
Hybride werken 44

33

4

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Introductie
We moeten in Nederland kunnen vertrouwen op goede gezondheidszorg en jeugdhulp. Dat
willen we voor iedereen. Nu, maar ook voor volgende generaties. Daarom waken wij over de
gezondheidszorg en jeugdhulp in Nederland en de internationale markt voor geneesmiddelen
en medische hulpmiddelen. We handelen vanuit het publieke belang en streven naar toezicht
met effect.
Dit werkplan 2022 hebben we ingedeeld naar de thema’s, die wij belangrijk vinden voor ons
toezicht op gezondheidszorg en jeugdhulp en voor de doorontwikkeling van onze eigen
organisatie.
Met deze thema’s sluiten we aan bij een aantal onderwerpen uit ons meerjarenbeleidsplan
2020-2023 en gaan we daarnaast in op thema’s die om bijkomende redenen actueel zijn. Na een
introductie van het thema, beschrijven we kort welke speerpunten we voor de relevante
sectoren zien en wat dit betekent voor ons toezicht. In die zin geeft het werkplan inzicht in de
onderwerpen waar het komende jaar extra aandacht voor zal zijn, binnen het geheel van
toezichtactiviteiten die IGJ in 2022 zal uitvoeren.
Ook het komende jaar wil IGJ een toezichthouder zijn die verschil maakt voor patiënten,
cliënten en jeugdigen, zorgprofessionals en de samenleving in de breedte. Dit doen we door
ons in te zetten voor de kwaliteit van zorg die nodig is en in te grijpen als deze in het gedrang
is. Daarbij maken we gebruik van ons brede palet aan interventiemogelijkheden, van
agenderen en stimuleren tot het opleggen van maatregelen.

Persoonsgerichte zorg & samenwerking in netwerken
Wat bedoelen wij met persoonsgerichte zorg? Dit is zorg die is afgestemd op iemands
persoonlijke behoeften, wensen en voorkeuren. Hiervoor is het uiteraard nodig in gesprek te
zijn met patiënten/cliënten/jeugdigen en hun naasten. Persoonsgerichte zorg, gericht op het
verbeteren van de kwaliteit van leven, wordt steeds belangrijker. Mensen hebben vaak te
maken met verschillende zorg- of (jeugd)hulpverleners. Om persoonsgerichte zorg te kunnen
bieden, is het nodig dat zorg- en hulpverleners met elkaar samenwerken in een netwerk
rondom de patiënt/cliënt/jeugdige. Dit noemen we netwerkzorg.
In ons toezicht betrekken we het perspectief van patiënten/cliënten/jeugdigen die gebruik
maken van specifieke zorg/hulp. Ook betrekken we de inzichten van patiënten/cliënten/
jeugdigen/burgers in het algemeen.

		

Werkplan 2022 5

De invulling van ons toezicht op persoonsgerichte zorg verschilt per sector van gezondheidszorg en jeugdhulp. Want dit is afhankelijk van de aard van de zorg/hulp. Het over­
koepelende toezichtsthema is voor alle zorg/jeugdhulp wel hetzelfde. In alle sectoren
hebben wij aandacht voor persoonsgerichte zorg.
Speerpunten
Toezicht persoonsgerichte zorg bij geestelijke gezondheidszorg (GGZ)
IGJ ziet erop toe dat persoonsgerichte zorg binnen de GGZ het uitgangspunt is. De situatie
van de cliënt staat hierbij centraal. En dat de juiste zorg op de juiste plek wordt geboden.
Hiervoor is het nodig te letten op kwaliteit en veiligheid. Dit kan bijvoorbeeld door
aandacht voor het goed functioneren van professionals en leren van incidenten. Ook goed
bestuur en een integere bedrijfsvoering zijn hiervoor essentieel. Samenwerking in
(regionale) netwerken en het gebruik van nieuwe technologie zoals e-health dragen bij aan
de juiste zorg op de juiste plek.
Toezicht in 2022
IGJ blijft het toezicht richten op regionale zorgnetwerken, want die zijn nodig om de juiste
zorg te kunnen bieden. Wij zoeken hierin de samenwerking met collega-toezichthouders
wanneer er meerdere partijen bij de zorg betrokken zijn. Bijvoorbeeld in ons toezicht op de
• de samenhang tussen GGZ, de eerste lijn en het sociaal domein;
• samenwerking bij toeleiding naar zorg voor patiënten met een complexe zorgvraag;
• samenwerking in de keten van jeugd-GGZ;
• de kwaliteit en veiligheid binnen de forensische zorg die verbonden is met strafrecht;
• ook letten we op de hoog-complexe zorg en de rol van de acute psychiatrische hulp­
verlening binnen netwerken.
Speerpunten
Toezicht persoonsgerichte zorg bij gehandicaptenzorg
In de gehandicaptensector gaat het vaak om mensen die op veel gebieden en hun leven lang
afhankelijk zijn van de zorg van anderen. Dit kan alleen met zorgverleners die een goede
relatie kunnen opbouwen met de cliënt en zijn netwerk. Een relatie waarbij waardigheid
één van de uitgangspunten is. Naast continuïteit van zorg. Er is steeds meer aandacht voor
het bijdragen aan een betekenisvol leven/gewoon meedoen (zie ook het visiedocument
2030 van de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN)).
Veel thema’s in de gehandicaptenzorg waar wij ons al op richten blijven actueel. Zoals dat
het kwaliteitskader gehandicaptenzorg centraal staat. Cliënten, hun naasten en mede­
werkers ontwikkelden deze samen. Het kwaliteitskader biedt handvatten voor zorg en
ondersteuning.
Toezicht in 2022
In 2022 blijft persoonsgerichte zorg een belangrijk onderdeel van de reguliere toezicht­
bezoeken in de gehandicaptenzorg. Daarnaast is, doorlopend vanuit 2021, specifieke

6

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

aandacht voor mensen met een licht verstandelijke beperking. We kijken daarbij naar de
samenwerking en samenhang binnen netwerken in de zorg voor hen.
In het reguliere toezichtkader van IGJ staan persoonsgerichte zorg, deskundigheid van de
zorgverlener en sturen op kwaliteit en veiligheid van de zorg centraal.
Ook in 2022 zullen we daarnaast specifieke aandacht hebben voor:
• onvrijwillige zorg
• seksueel grensoverschrijdend gedrag
• nieuwe toetreders (inwerkingtreding Wtza 1 januari 2022)
De resultaten in 2021 gebruiken we voor het vormgeven van ons toezicht in 2022.
Speerpunten
Toezicht persoonsgerichte zorg bij jeugdhulp
Het is belangrijk dat jeugdigen en ouders voor zover mogelijk een actieve rol hebben binnen de
geboden hulp. Waar ouders niet meer zonder professionele hulp kunnen is passende en
samenhangende hulp in een goede samenwerking nodig. Onmisbaar hierbij is om ook op
regionaal niveau een toereikend aanbod van jeugdhulp te organiseren. En te zorgen voor
continuïteit van deze hulp. Dit is een samenspel tussen gemeenten, jeugdhulpregio’s en
aanbieders.
We zien er op toe dat jeugdhulp bijdraagt aan een veilig thuis en gezonde ontwikkeling voor
ieder kind. Vanuit het idee dat voorkomen beter is dan genezen, omdat iedereen daar recht op
heeft. Elk kind dat toch in zijn ontwikkeling wordt belemmerd of bedreigd moet tijdig
passende hulp krijgen om deze belemmering of bedreiging op te heffen.
• Complete zorg
In ons toezicht stellen we het kind of de jongere en zijn gezin centraal. We kijken naar de
kwaliteit van de jeugdhulp en naar de samenhang in de zorg rond een kind of gezin.
Bij kinderen met ernstige problemen is vaak ook sprake van andere problemen in het gezin.
Dan is naast jeugdhulp goede afstemming en samenhang nodig met andere vormen van zorg
en hulp (ook uit andere domeinen, zoals het onderwijs). Op dit moment wordt hulp nog te
vaak versnipperd ingezet, waardoor van samenhang onvoldoende sprake is.
Gezinsproblematiek kan hierdoor onnodig lang blijven bestaan of zelfs verergeren.
• Tijdige hulp van goede kwaliteit
Tijdige en goede hulp aan jeugdigen is noodzakelijk. Om te voorkomen dat de problemen
onnodig groot worden. Daarnaast weten we dat de COVID-19-maatregelen een grote weerslag
hebben op het welbevinden van jeugdigen. De verwachting is dat er ook op de langere termijn
meer hulp beschikbaar moet zijn. Wat is passende hulp? Uitgangspunt is de situatie van het
kind én zijn omgeving. Het gaat om hun problematiek en hun mogelijkheden. Hierbij moeten
jeugdigen en ouders kunnen aangeven wat belangrijk voor hen is en kunnen meebeslissen in
de hulp. Voor goede hulpverlening is ook een langdurige samenwerking en continuïteit van
hulp van belang.

		

Werkplan 2022 7

• Regionaal aanbod jeugdhulp
Het is belangrijk om op regionaal niveau voldoende aanbod van jeugdhulp te organiseren.
En te zorgen voor continuïteit van deze hulp. Dit is een samenspel tussen gemeenten,
jeugd­hulpregio’s en aanbieders. De kwaliteit en effectiviteit van de hulp is namelijk niet alleen
afhankelijk van individuele aanbieders. Denk bijvoorbeeld aan wachtlijsten, die grote invloed
kunnen hebben op de vraag of jeugdigen tijdig passende hulp krijgen. Terwijl een aanbieder
wachtl­ijsten moeilijk kan beïnvloeden.
Toezicht in 2022
• Regiogericht
In ons toezicht zien we de kwaliteit van de jeugdhulp van verschillende kanten. We bekijken de
kwaliteit bij een individuele aanbieder en krijgen ook inzicht in de kwaliteit van groepen
aanbieders. Ook zien we de kwaliteit van hulp voor een bepaalde doelgroep of in een bepaalde
regio. Hiermee leren we veel over het systeem van jeugdhulp en de hindernissen en mogelijkheden van dat systeem. In 2022 selecteren we dan ook verschillende regio’s en richten ons
toezicht op de risico’s voor cliëntgerichte zorg in die regio. We kijken dan naar individuele
aanbieders en naar groepen aanbieders en ook naar de regionale organisatie van de zorg.
Daarnaast gebruiken we signalen die binnenkomen bij het Landelijk Meldpunt Zorg en een
analyse van gemelde calamiteiten.
• Wijkteams
Daarnaast stimuleren we dat wijkteams de vroegtijdige, complete en passende hulp bieden
zoals beschreven in de visie op de wijkteams. In het toezicht op de wijkteams kijken we in
hoeverre voldoende deskundigheid aanwezig is om een goede inschatting te maken van wat
passende hulp is.
• Jeugd GGZ
We kijken we in hoeverre jeugdigen met een eetstoornis tijdig passende hulp krijgen.
We zetten ons, samen met anderen, in voor de ‘Landelijke Agenda Suïcidepreventie 2021-2025’
waar diverse stakeholders zich onder meer samen inzetten voor het ontwikkelen van een
lerend systeem van effectieve hulp.
• Preventie en weerbaarheid
We kijken in hoeverre jeugdgezondheidszorgorganisaties bijdragen aan preventie voor de
jeugd. Extra aandacht in 2022 krijgt hierbij de preventie van geweld in afhankelijkheidsrelaties.
We stimuleren dat de hulpverlening niet alleen aandacht heeft voor risicofactoren, maar ook
voor het versterken van weerbaarheid en veerkracht van cliënten. Hierbij betrekken we de
ervaringen van jeugdigen en hun ouders.
• Laagdrempelige IGJ
Omdat we het belangrijk vinden laagdrempelig voor jeugdigen en hun ouders bereikbaar te
zijn, zetten we in op betere bereikbaarheid via social media en onze website.

8

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

• Samenwerkingen
We hebben afgelopen jaren de samenwerking versterkt met partijen die ook een rol hebben
in de jeugdhulp zoals Jeugdautoriteit, gemeenten, de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) en de 42 jeugdregio’s. Denk ook aan koepels van aanbieders, Wet
Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo)-toezichthouders en andere inspecties. Dit zetten we
in 2022 voort. Kunnen belangrijke problemen zoals complexe ggz-problematiek, niet door
individuele aanbieders worden opgelost? Dan adresseren we dat ook komend jaar bij
groepen aanbieders en andere belanghebbenden, zoals gemeenten, die het systeem kunnen
beïnvloeden.
• Jeugdbescherming
In 2020 en 2021 heeft IGJ gerapporteerd over de Jeugdbescherming. De ontwikkelingen blijft
IGJ volgen want een kind dat acute jeugdbescherming en jeugdhulp nodig heeft, moet er ook
zeker van kunnen zijn dat deze hulp tijdig beschikbaar is. Bijzondere aandacht gaat uit naar
de kwaliteit van diagnose- en dossiervorming.

Speerpunten
Toezicht persoonsgerichte zorg bij thuiszorg
Cliënten die intensieve zorg en ondersteuning thuis krijgen, hebben vaak te maken met
verschillende zorg- en hulpverleners en organisaties. Dan is samenwerking en afstemming in
het zorgnetwerk rond de cliënt belangrijk om goede zorg te kunnen bieden. In de praktijk is
die samenwerking nog niet overal goed georganiseerd.
Toezicht in 2022
Leidraad herkenbare en aanspreekbare teams
De zorgaanbieders in de thuiszorg en de wijkverpleging werken aan de ontwikkeling van
herkenbare en aanspreekbare teams. Het veld ontwikkelde hiervoor een leidraad. IGJ neemt

		

Werkplan 2022 9

de leidraad herkenbare en aanspreekbare teams mee als basis voor haar toezicht. Ook
verwacht IGJ van alle aanbieders van zorg thuis dat zij samenwerken met ketenpartners.
• Goede indicatiestelling
IGJ verwacht dat zorgprofessionals, samen met cliënten, de zorg zo vormgeven dat deze
goed aansluit bij de behoeften en voorkeuren van de cliënten. Dit begint met een goede
indicatiestelling door wijkverpleegkundigen. Wij zien erop toe dat zorgaanbieders de
inbreng van cliënten en mantelzorgers structureel borgen. De beroepsgroep werkt aan
verbetering van de indicatiestelling, dit stimuleert IGJ waar dit kan.
• Zo effectief mogelijk toezicht
We zetten onze capaciteit zo in dat deze het meest effectief is. Zodat uiteindelijk zoveel
mogelijk cliënten zo veel mogelijk baat hebben bij ons toezicht en dat tegelijkertijd de
meest ernstige risico’s worden aangepakt. Daarom zorgen we ervoor dat we de meest
kwetsbare cliënten bereiken. Dit betekent bijvoorbeeld dat we ons vaker gaan richten op
(middel)grote zorgaanbieders, waar nodig ook op kleinere, en op specifieke regio’s of
wijken.
Speerpunten
Toezicht persoonsgerichte zorg bij verpleeghuiszorg
De verpleeghuiszorg heeft een grote ontwikkeling doorgemaakt, ingezet door het
Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg. Als IGJ zien we dat het steeds beter lukt om persoons­
gerichte zorg te leveren. Tegelijk neemt de complexiteit van de zorgvraag toe in combinatie
met stijgende tekorten aan zorgpersoneel. Daarom is het noodzakelijk dat zorgaanbieders
zich hierop voorbereiden en optimaal samenwerken met andere zorgprofessionals in het
netwerk rondom een cliënt.
Toezicht in 2022
Om persoonsgerichte zorg te bieden aan een groter wordende groep ouderen met een
complexe zorgvraag is goede samenwerking en communicatie tussen aanbieders van
verpleeghuiszorg en andere zorgverleners rond een cliënt cruciaal. Het gaat dan bijvoorbeeld om de samenwerking met huisartsen, apothekers, tandartsen en (steeds meer)
mantelzorgers. IGJ wil deze samenwerking in de zorgketen met haar toezicht stimuleren.
Speerpunten
Toezicht persoonsgerichte zorg bij eerstelijnszorg
Het gaat er om dat patiënten zorg ontvangen op het juiste moment en van de juiste
zorgverlener of mantelzorger. De huidige ontwikkelingen met complexe en toenemende
zorgvragen maken dat afstemming binnen het (professionele) netwerk van de patiënt
belangrijker wordt. Daarnaast is het noodzakelijk dat in samenspraak met de patiënt
gekeken wordt naar de best passende zorgopties. Eerstelijnszorg neemt een centrale positie
in richting de patiënt. In alle samenwerkingsverbanden rondom de patiënt zijn eerstelijnszorgverleners vertegenwoordigd.

10

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Ook voor de acute zorgketen is het belangrijk dat de juiste zorg op de juiste plek door de
juiste zorgprofessional en op tijd wordt gegeven. Een nauwkeurige afstemming tussen de
acute zorgvraag en het acute zorgaanbod is nodig. Zodat ook in de nabije toekomst gezorgd
wordt voor de stijgende zorgvraag in aantal en in complexiteit.
Door de verplaatsing van tweedelijnszorg naar de eerste lijn, het huidige personeelstekort en
de inhaal- en herstelzorg naar aanleiding van de COVID-19-pandemie is de druk op eerstelijnszorg groot. Hierbij zijn regionale verschillen. Waar de samenwerking in het netwerk niet
goed verloopt, ontstaan risico’s voor de patiëntveiligheid en de kwaliteit van zorg.
Toezicht in 2022
• Samenwerking in de keten en netwerken stimuleren. Dit doen we door dit onderwerp
actief mee te nemen in onze toezichtactiviteiten.
• Het toezicht regio-georiënteerd organiseren, waardoor we het eerstelijnszorgveld binnen
één regio in beeld brengen. Dat beeld geeft inzicht in potentiële risico’s en input voor het
toezicht in de betreffende regio.
• In ons toezicht volgen we onder andere de ontwikkelingen en de samenwerking in de acute
zorgketen.
• We bouwen onze contacten met patiënten- en cliëntenorganisaties verder uit en nemen
hun signalen mee in onze toezichtactiviteiten.
Speerpunten
Toezicht persoonsgerichte zorg bij medisch-specialistische zorg in ziekenhuizen en klinieken
De medisch-specialistische zorg vindt steeds meer buiten het ziekenhuis plaats. Hierdoor
worden ziekenhuizen en medisch specialisten onderdeel van zorgnetwerken rond patiënten.
Denk bijvoorbeeld aan de zorg voor patiënten die medisch-specialistische zorg thuis krijgen.
Deze zorg vindt plaats binnen zo’n netwerk van (soms veel) verschillende zorg- en
hulpverleners.
Toezicht in 2022
Het toezicht op medisch-specialistische zorg richt zich op thema’s en ontwikkelingen die
voor bestuurders, zorgverleners en patiënten belangrijk zijn.
• Regionale samenwerking
Netwerkgeneeskunde en de regionale samenwerking tussen zorgaanbieders zijn daar een
belangrijk voorbeeld van, net als uit het ziekenhuis verplaatste zorg. Onze inspecteurs
spreken hierover met zorgaanbieders met als centrale vragen: hoe organiseer je de zorg
zodanig dat dit leidt tot goede, veilige, persoonsgerichte en menslievende zorg? En wordt dit
door alle betrokkenen ook zo ervaren? Een voorbeeld is de wijze waarop zorgaanbieders zich
in regionaal verband hebben voorbereid op de derde golf van de COVID-19-pandemie. En de
wijze waarop zij deze samenwerking voortzetten bij het inhalen van uitgestelde zorg.

		

Werkplan 2022 11

• Jaargesprekken
Een ander voorbeeld zijn de jaargesprekken waarbij de inspectie met ziekenhuizen in gesprek
gaat over persoonsgerichte zorg. Ontwikkelingen die bijdragen aan het belang van persoonsgerichte zorg zijn onder andere een toename in de diversiteit van zorg, een toename van zorg
in netwerken en de verdere toename van het gebruik van technologie in de zorg waaronder
de toepassing van e-Health.
• Telemonitoring
IGJ gaat er vanuit dat telemonitoring bij kan dragen aan veilige persoonsgerichte zorg in de
thuissituatie. Tegelijkertijd dient daarbij een aantal randvoorwaarden op voorhand aanwezig
te zijn om te kunnen spreken van goede zorg. We voeren daarom inspectiebezoeken uit,
gericht op telemonitoring thuis in de zorg voor volwassenen. We kijken daarbij onder meer
naar de thema’s persoonsgerichte zorg, organisatie van de zorg, het vastleggen en uitwisselen van informatie en veiligheid.

In Toezicht Sociaal Domein werken vier rijksinspecties samen
In het samenwerkingsverband Toezicht Sociaal Domein (TSD) werken vier rijksinspecties
samen: Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, Inspectie Justitie en Veiligheid, Inspectie
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Inspectie van het Onderwijs. Gezamenlijk houden zij
toezicht op de werking van het stelsel van zorg/jeugdhulp en sociale ondersteuning in het
sociaal domein. Hierbij kijken ze naar maatschappelijke problemen rond onderwijs, jeugd,
zorg, welzijn, wonen, veiligheid, werk en inkomen. Hiervoor is het gezamenlijke toezicht
van TSD ingericht langs drie toezichtlijnen: verbreden, verdiepen en reflecteren zoals
opgenomen in het meerjarenprogramma TSD 2021-2024.
Speerpunten TSD
In de toezichtlijn ‘Verbreden van toezicht op samenwerking’ staat het verder uitbouwen van
het toezicht op samenwerking centraal. In de toezichtlijn ‘Verdiepen van hardnekkige
knelpunten’ wordt onderzoek gedaan naar verklaringen voor deze knelpunten. In de
toezichtlijn ‘Reflecteren’ wordt ingezet op leren, onderzoeken en evalueren. Zo geven de vier
inspecties inzicht in het functioneren van het gezamenlijke stelsel van zorg/jeugdhulp en
sociale ondersteuning. Ook laten zij zien welke factoren een goede uitvoering helpen of
belemmeren.
Multitoezicht
In 2022 versterken we de samenwerking met andere inspecties door ‘multitoezicht’.
Multitoezicht is het gezamenlijk uitvoeren van toezichtonderzoek naar een domein­
overstijgend vraagstuk of thema vanuit verschillende domeinen en gezichtspunten. Hierdoor
kijken we breder en zien we samenhang die voor het thema relevant is waardoor het toezicht
meer impact heeft. Eén van de thema’s waar we ons in het kader van multitoezicht in 2022 op
richten is suïcidepreventie.

12

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Persoonsgerichte passende zorg
In maart 2021 bracht IGJ op verzoek van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS) een advies uit over de kansen en risico’s voor het invoeren van passende zorg.
Dit was in het verlengde van het advies ‘Samenwerken aan passende zorg: de toekomst is
nú’ van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en het Zorginstituut (ZiN). In dit advies
beschrijven we hoe ons toezicht, gericht op persoonsgerichte zorg, een bijdrage kan leveren
aan passende zorg.
Persoonsgerichte zorg draagt bij aan passende zorg
De minister van VWS heeft aangekondigd de komende periode in gesprek te willen treden
met diverse betrokken veldpartijen over de doorontwikkeling van passende zorg. Aan die
dialoog leveren we als IGJ graag onze bijdrage, evenals aan andere initiatieven om deze
doorontwikkeling te bevorderen. We trekken daarin samen op met VWS en andere
toezichthouders en/of publieke instanties binnen de zorg, zoals de NZa en het ZiN.

Toezicht Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)
IGJ brengt ook in 2022 het jaarlijkse rapport uit over het Wmo-toezicht. Op die manier
dragen we bij aan de besluitvorming over de inrichting en uitvoering van het Wmo-toezicht.
Ook investeert IGJ in de samenwerking met de Wmo-toezichthouders. Dit leidt bijvoorbeeld
in geval van samenloop van toezichtsverantwoordelijkheden tot een doelmatiger inzet in
een onderzoek.

Professionaliteit en medewerkers(tekorten) in
gezondheidszorg en jeugdhulp
Op veel plekken in de zorg en jeugdhulp zijn niet altijd genoeg medewerkers, of ze hebben
niet allemaal de juiste kennis en ervaring. Dit heeft onvermijdelijk gevolgen, niet alleen
voor de toegankelijkheid en de kwaliteit van zorg, maar ook voor het welzijn van de zorg- en
hulpverleners zelf. Daarom is de beschikbaarheid van zorg- en hulpverleners één van de zes
thema’s waar IGJ in haar Meerjarenbeleidsplan prioriteit aan geeft. Als toezichthouder
kunnen wij het arbeidsmarktprobleem niet oplossen. Wel zetten we onze positie als
toezichthouder in om het belang van aantrekkelijk werk in de zorg te agenderen en te
stimuleren. Zo letten we op de inspanningen van organisaties om medewerkers te behouden en te zorgen voor een goede organisatiecultuur en een goed werkklimaat. Daarnaast
schenken we in onze externe communicatie over toezichtbevindingen meer aandacht aan
wat er goed gaat in de zorg en jeugdhulp. Zo willen wij bijdragen aan een positief beeld over
werken in de zorg. Tot slot informeren we beleidsmakers over wat we in ons toezicht
waarnemen op het gebied van de arbeidsmarktproblematiek en de druk die dat geeft op de
kwaliteit en toegankelijkheid van zorg.

		

Werkplan 2022 13

Speerpunten
Professioneel functioneren in (forensische) geestelijke gezondheidszorg (GGZ)
Forensische geestelijke gezondheidszorg is zorg die onderdeel is van een (voorwaardelijke)
straf of maatregel.
Professioneel functioneren vraagt ook een goede organisatie van de zorg. Daarbij wordt
gestuurd op signalen van verminderd functioneren en op lerend vermogen van professionals. De verantwoordelijkheid ligt bij professionals zelf, maar ook bij de instellingen en het
professionele netwerk. Het gebruik van kwaliteitsstandaarden door professionals, zorg­
aanbieders en andere betrokkenen helpt de kwaliteit van zorg te vergroten.
Toezicht in 2022
Het toezicht op de GGZ houdt steeds meer rekening met de omgeving waarbinnen de GGZ
actief is. Daarnaast blijft er ook (risicogericht) aandacht voor het niveau van zorg dat binnen
GGZ-organisaties wordt geleverd. IGJ richt zich in haar toezicht niet alleen op de grote
GGZ-instellingen. Ook voor de kleine, ambulante instellingen is aandacht, in het bijzonder
de nieuwe zorgaanbieders.
IGJ kijkt dan onder meer naar:
• de mate van cliëntgericht werken binnen de GGZ-instellingen;
• indien van toepassing ook gericht op recidivepreventie;
• de deskundigheid van medewerkers;
• de sturing op kwaliteit en veiligheid.
Speerpunten
Zorgpersoneelstekort bij gehandicaptenzorg
In opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is een arbeidsmarktverkenning gehandicaptenzorg uitgevoerd. Hieruit blijkt dat er vooral knelpunten zijn bij
begeleiders van cliënten met moeilijk te begrijpen gedrag en begeleiders van cliënten met
een intensieve (algemene dagelijkse levensverrichtingen)-zorgvraag. Ook bij gedrags­
deskundigen en artsen zijn personeelstekorten. Wij herkennen dit vanuit onze inspectiepraktijk. Niet alleen binnen de instellingen, maar ook in samenwerking met andere
zorgverleners is beschikbaarheid van zorg soms een probleem, bijvoorbeeld bij
huisartsenzorg.
Toezicht in 2022
Op basis van onze gesprekken en analyses in 2021 bepalen we hoe en waar we het meeste
effect kunnen hebben als toezichthouder. Hierbij hebben we ook aandacht voor complexe
zorg. We gebruiken de uitkomsten voor het uitwerken van een toezichtskader en -instrument om vervolgens bezoeken te kunnen afleggen. Dit toezichtskader is een instrument
voor ons. Maar het is ook heel handig voor zorgaanbieders om te zien welke onderdelen
wij belangrijk vinden.

14

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Speerpunten
Personeelstekorten bij huisartsen, ambulance- mond- en geboortezorg
Zowel onder huisartsenpraktijken, in de ambulancezorg, in de mondzorg en geboortezorg
ziet IGJ de beschikbaarheid in sommige regio’s minder worden. Dit levert risico’s op voor
patiëntveiligheid en kwaliteit van de zorg.
Toezicht in 2022
In 2022 toetsen we de inspanningen die zorgverleners leveren om personeelstekorten zoveel
mogelijk te verminderen. We zullen in kaart brengen welke zorgvelden in welke regio’s
grotere risico’s lopen door een tekort aan gekwalificeerd personeel. In onze contacten met de
koepelorganisaties en regionale samenwerkingsverbanden wijzen we op manieren om in te
spelen op personeelstekorten. Zo zijn er tijdens de COVID-19-periode vele initiatieven/
innovaties ontplooid om de zorg efficiënter te maken met behoud van kwaliteit en veiligheid. Bijvoorbeeld door de inzet van beeldbellen.
Doel is het zorgveld stimuleren om bewuste keuzes te maken als het gaat om de inzet van
zorgverleners. Er is inspanning en samenwerking nodig voor een zo optimaal mogelijke inzet
van mensen en middelen. Om de kwaliteit en veiligheid van zorg voor de burgers in hun
regio te garanderen.
Speerpunten
Tekort deskundige jeugdhulp- en jeugdgezondheidszorgprofessionals
De kwaliteit, beschikbaarheid en financiering van (hoog) gespecialiseerd jeugdhulpaanbod
staat onder druk. Dit is extra zichtbaar geworden tijdens de COVID-19-maatregelen waarin
meer crisiszorg nodig was dan er beschikbaar was. Waaronder crisiszorg bij suïcidaal gedrag
en eetstoornissen. Dit heeft onder meer te maken met de beschikbaarheid van voldoende
deskundige en gespecialiseerde medewerkers en de grote uitstroom van deskundige
medewerkers bij aanbieders die complexe hulp bieden. Deze personeelstekorten zijn in de
jeugdgezondheidszorg en in de jeugdbescherming.
Daarnaast zijn er groepen jeugdhulpaanbieders waar problemen op het gebied van deskundigheid spelen. Dit is het geval bij professionals die laagdrempelige hulp bieden. Dit is hulp
waar een jeugdige zelf gemakkelijk terecht kan. Dit type hulp moet voorkomen dat de
problematiek verergert en zwaardere hulp nodig is, zoals bij de wijkteams. Ook deskundigheid van medewerkers vraagt extra aandacht, zowel bij nieuwe en kleine aanbieders als bij
specifieke onderwerpen als preventie van vrijheidsbeperkende maatregelen en suïcide.
Aandachtspunt en toezicht
Personeelstekorten en technologische oplossingen bij zorg thuis
Wij merken dat organisaties steeds meer slimme oplossingen bedenken om de toegang tot
en de kwaliteit van de zorg te waarborgen. Zo zien we bijvoorbeeld steeds meer technologie
en e-health in de wijkverpleging en de geestelijke gezondheidszorg. Aan goede voorbeelden
willen we meer bekendheid geven, zodat andere aanbieders deze ideeën ook kunnen toepassen. We letten op mogelijke risico’s die ontstaan. We vergroten de kennis van inspecteurs
op het gebied van e-health, kunstmatige intelligentie en ICT in de wijkverpleging.

		

Werkplan 2022 15

Speerpunt
Complexere zorgbehoefte en personeelstekort bij zorg voor justitiabelen
In vrijwel de gehele justitiële sector wordt druk gevoeld om kwantitatief en kwalitatief
voldoende personeel te vinden. In de penitentiaire sector vindt er veel uitstroom van
(ouder) gekwalificeerd personeel plaats en instroom van minder ervaren en jongere
medewerkers. Dit terwijl de populatie in deze inrichtingen in toenemende mate een
complexere zorgvraag heeft. Meerdere factoren lijken hierop van invloed te zijn:
• licht verstandelijk beperkten;
• toenemende ernst van de gepleegde delicten;
• plaats- en plaatsingsproblemen;
• onvoldoende door- en uitstroom en meer oudere patiënten/gedetineerden.
Toezicht in 2022
IGJ zal in 2022 penitentiaire inrichtingen, detentiecentra en forensisch psychiatrisch centra
bezoeken om een jaargesprek te voeren. Daar waar mogelijk in samenwerking met de
Inspectie Justitie en Veiligheid. Hierbij zal onder meer aandacht zijn voor hoe wordt
gezorgd voor voldoende gekwalificeerd personeel.

Nieuwe medische producten en technieken
Technologische vernieuwingen in de zorg volgen elkaar snel op. Nieuwe technologieën,
zoals ICT-toepassingen brengen nieuwe mogelijkheden en kansen. Medische technologie
wordt vaker thuis gebruikt. Dankzij e-health kunnen zorgverleners, patiënten/cliënten/
jeugdigen en mantelzorgers bijvoorbeeld onderling communiceren en hebben ze gedeelde
inzage in het medisch dossier. Tegelijk brengen deze ontwikkelingen nieuwe risico’s met
zich mee. Medische technologie heeft een steeds grotere impact op de kwaliteit van zorg.
Maar technologie werkt niet altijd zoals verwacht. Ook vraagt het gebruik ervan om
veranderingen in zorgorganisaties zoals nieuwe werkwijzen, nieuwe kennis en aandacht
voor mogelijke risico’s.
Breed palet aan producten op internationale schaal
De markt van de medische technologie is divers, bestaande uit meer dan een half miljoen
soorten producten die in alle zorgdomeinen ingezet kunnen worden (variërend van
injectienaalden, COVID-19-zelftesten, tilliften, pleisters en zwangerschapstesten tot
bloedgroepbepalingen, contactlenzen, operatierobots en implantaten). Middels Europese
wet- en regelgeving en nationale veldnormen worden eisen gesteld aan fabrikanten en
overige marktdeelnemers voor het op de markt brengen van medische hulpmiddelen)
respectievelijk aan zorgaanbieders en zorgverleners voor de veilige toepassing hiervan.
Vertrouwen op veilige medische hulpmiddelen en de veilige toepassing
Medische technologie gaat over producten, technologieën en toepassingen, die worden
gebruikt bij de preventie, diagnose, behandeling en ondersteuning van ziekten en

16

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

gebreken. Een aparte groep medische hulpmiddelen zijn de in-vitro diagnostica (IVD’s).
IVD’s zijn medische hulpmiddelen, die ziektes, aandoeningen of afwijkingen helpen
vaststellen met behulp van lichaamsmateriaal. IGJ houdt toezicht op de veiligheid van
medische hulpmiddelen en ook op de veilige toepassing daarvan door zorgverleners. We
hebben daarin naast een toezichthoudende rol ook een agenderende rol. Dit betekent dat
we nieuwe potentiële risico’s adresseren bij de juiste veldpartijen en stimuleren dat zij hun
verantwoordelijkheid nemen.
• Veilige medische hulpmiddelen
IGJ ziet erop toe dat marktpartijen zich houden aan geldende wet- en regelgeving. Dit
houdt in dat fabrikanten veilige medische hulpmiddelen ontwikkelen en deze op de markt
brengen volgens de eisen die de wet daaraan stelt. Daarnaast houden fabrikanten ook oog
voor de (potentiële) risico’s die zich onverhoopt voordoen wanneer het product eenmaal
op de markt is en breed gebruikt wordt. Zij bewaken daarbij actief en structureel de
risico-baten balans van hun product, ook nadat het product op de markt is gekomen
(Vigilantie en Post Market Surveillance (PMS)).
• Veilig gebruik van medische hulpmiddelen
IGJ ziet er op toe dat zorgaanbieders en zorgverleners zorgen voor een goede omgeving
voor een veilig gebruik van medische technologie bij en door de patiënt. Hierbij zorgen
zorgaanbieders voor een omgeving waarin aandacht is voor veiligheid door een adequate
inrichting en borging van het risicomanagement rondom medische technologie.
Zorgverleners zijn zich bewust van de risico’s van de inzet van medische technologie.
Speerpunten bij medische technologie
Medische technologie is in de praktijk meer en meer bepalend voor de uiteindelijke
kwaliteit van zorg bij de patiënt. (De inzet van) medische technologie is complex en heeft
grote impact op de gezondheid dan wel kwaliteit van leven.
Bij de inzet van medische technologie zal er steevast sprake zijn van een lastige afweging
tussen (potentiële) risico’s en de verwachte baten in termen van gezondheidswinst voor de
patiënt. Het individuele patiëntbelang en de maatschappelijke en politieke verwachtingen
spelen een belangrijke rol. Dit vraagt van IGJ een actieve rol en transparantie om goed
invulling te geven aan het toezicht. Hierbij gaat het om het creëren van bewustwording
over en naleving van de nieuwe wetgeving de Europese verordeningen Medical Device
Regulation (MDR; inwerkintreding mei 2021) en de In Vitro Diagnostic Regulation (IVDR;
inwerkingtreding mei 2022).
Toezicht in 2022
Het toezicht op medische technologie is vooral gericht op het beperken of beheersen van
de risico’s ten aanzien van de veiligheid van medische hulpmiddelen en de veilige
toepassing daarvan door zorgverleners. Immers, aan het verlenen van zorg én het gebruik
en toepassing van medische hulpmiddelen zullen altijd risico’s verbonden zijn. Het
toezicht is er op gericht risico’s naar een niveau te brengen waar de kans op schade voor de

		

Werkplan 2022 17

patiënt acceptabel is in relatie tot het nut voor de patiënt. Het is daarom van belang de
impact van medische technologie op patiënten en cliënten/burgers nadrukkelijk te blijven
adresseren in ons toezicht en in contact te blijven met het veld. Wanneer een situatie daar
om vraagt, brengen we onderwerpen onder de aandacht bij betrokkenen. In geval van
onwenselijke situaties treden we gepast op.

Speerpunten en toezicht in 2022
We zien in het kader van de nieuwe wetgeving voor medische hulpmiddelen (MDR), de
volgende speerpunten voor ons toezicht in 2022: in Europees verband participeren bij de
verdere uitwerking van de nieuwe verordeningen in onderliggende praktische handvatten/
guidances voor ondertoezichtstaanden en het inrichten van ons toezicht daarop met
enkele accenten die hieronder genoemd worden.
Bij het afleggen van inspectiebezoeken aan fabrikanten, wederverkopers en gemachtigden
is onze aandacht in het bijzonder gevestigd op de naleving van de nieuwe Europese
PMS-verplichtingen.
In 2022 zal het van toepassing worden van de IVDR de nodige aandacht van ons vragen
(c.q. aanpassing van ons toezicht op IVD’s) en ook zal de MDR een jaar van kracht zijn waar
wij, met de nodige ervaring, lessen uit zullen trekken.
Voor het toezicht op de veiligheid van implantaten zullen wij onze aandacht continueren
voor de wijze waarop zorgverleners implantaten introduceren, toepassen en monitoren en
of implantaten ook in het Landelijk Implantatenregister (LIR) worden geregistreerd. Met
betrekking tot het toezichtthema e-health continueren we enerzijds het toezicht op de
productveiligheid (met als nieuw accent het voldoen aan de MDR-verplichtingen t.a.v.
medische software) en anderzijds het toezicht op de toepassing (naleving van veldnormen
door zorginstellingen).

18

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Daarnaast vormt de toenemende beschikbaarheid aan data een bruikbare bron voor ons
incidententoezicht. In het kader van data-gedreven toezicht zal data met nieuwe technieken
geanalyseerd worden om in kaart te brengen waar zich risico’s voordoen in het veld.
Hierdoor kunnen we bijvoorbeeld actiever risico’s bij implantaten signaleren. Deze input
gebruiken we om ons toezicht en onze aandacht (en die van het veld) te focussen op waar de
grootste risico’s zijn. We zetten daarnaast in op het duidelijker beschikbaar maken van
toezichtinformatie over medische hulpmiddelen voor patiënten en zorgprofessionals. Daar
waar dat kan, mag en van toegevoegde waarde is.
We zijn voortdurend gericht op duidelijke communicatie richting marktpartijen en
nadrukkelijk ook de burger bij nieuwe ontwikkelingen waarover hij/zij vragen kan hebben
(zoals bijvoorbeeld nieuwe zelftesten op de markt). Middels een communicatieagenda voor
e-health en implantaten wordt op gerichte momenten gecommuniceerd met alle belanghebbenden. Verder publiceren wij onze inspectierapporten en stellen we factsheets op over
actuele onderwerpen.
Effect van toezicht
Het effect van ons toezicht krijgen we op meerdere manieren in beeld:
• aan de hand van een evaluatie van het toezicht op basis van de MDR. Deze evaluatie zal
eind 2022 plaatsvinden op grond van de meldingen die binnengekomen zijn.
• aan de hand van de thematische projecten rapportages/signaleringen waarin ook de
effecten van ons toezicht beschreven worden.
• aan de hand van de maatregelen die wij opgelegd hebben en het effect daarvan in het
veld.
Met ons aangescherpte intern kwaliteitssysteem houden we de kwaliteit van onze interventies in de gaten en verbeteren we deze wanneer daar aanleiding toe is.
Speerpunten

Digitale zorgverlening in eerstelijnszorg
Meer patiënten willen ook digitaal contact kunnen hebben met hun zorgverlener. Dit kan
tegelijkertijd helpen de druk op zorgverleners te verlichten die het gevolg is van personeelstekort. Er zijn ook nieuwe risico’s verbonden aan digitale zorgverlening, zoals privacyaspecten voor patiënten.
Toezicht in 2022
De ontwikkeling van e-health binnen de eerstelijnszorgsector maakt grote sprongen.
Wij vinden het van belang de ontwikkelingen te volgen. Aan de ene kant om de risico’s te
ondervangen en aan de andere kant om de goede ontwikkelingen te stimuleren.
In samenwerking met de Autoriteit Persoonsgegevens is een project gestart om e-health in
de eerstelijnszorg in beeld te brengen. De resultaten van het project zijn de basis voor
verdere toezichtsactiviteiten in 2022. Door bezoeken, gesprekken met koepelorganisaties en
publiceren van de resultaten, werken we samen met het veld aan veilige e-healthtoepassingen voor de patiënt.

		

Werkplan 2022 19

Speerpunten

Gebruik van medische technologie in de zorg
Wij houden toezicht op de veiligheid van medische hulpmiddelen, maar ook op de veilige
toepassing daarvan. Bijvoorbeeld bij medisch-specialistische zorg in ziekenhuizen en
klinieken werken zorgverleners met geavanceerde medische technologie in veelomvattende
systemen. Nieuwe technologieën krijgen in de zorg een meer prominente plaats. Dit biedt
kansen voor betere zorg of zorg op de juiste plek, maar kan ook tot risico’s leiden.
Toezicht in 2022
IGJ beoogt dat zorgaanbieders en zorgverleners een adequate context borgen voor een
veilige toepassing van medische technologie bij en door de patiënt. Zorgaanbieders zorgen
voor de randvoorwaarden van een veiligheidscultuur en de inrichting en borging van het
risicomanagement rondom medische technologie. Zorgverleners zijn zich bewust van de
risico’s van de inzet van medische technologie, dragen vanuit hun professionele rol bij aan
het detecteren daarvan (bijv. door middel van kwaliteitsregistraties), borgen hun eigen
bekwaamheid in het veilig toepassen van medische technologieën en betrekken de patiënt
bij individuele afwegingen rondom mogelijke risico’s. Via thematisch toezicht adresseren
wij dit onderwerp bij zorginstellingen. Zo continueren we onze aandacht voor de wijze
waarop zorgverleners implantaten introduceren, toepassen en monitoren en of implantaten ook in het Landelijk Implantaten Register (LIR) worden geregistreerd. Dit helpt ons
enerzijds scherp te hebben in welke ziekenhuizen en klinieken welke implantaten wanneer
geïmplanteerd zijn en anderzijds in het snel kunnen schakelen indien zich een mogelijk
risico voordoet bij een bepaald implantaat.

Globaliserende wereld van geneesmiddelen
Ook het toezicht op farmaceutische producten (grondstoffen, geneesmiddelen, bloed en
weefsel) is anders dan bij andere zorgsectoren. We zagen dit ook in de voorgaande paragraaf
over het toezicht op medische technologie (medische hulpmiddelen, in vitro diagnostica
en e-health). De productie van farmaceutische producten en medische technologie
verschuift naar landen buiten de EU. Dit kan leiden tot risico’s, bijvoorbeeld voor de
beschikbaarheid. In ons toezicht op deze sectoren zijn wij scherp op die onderdelen van de
zorg waar kwaliteit van zorg in het geding kan komen vanwege keuzes die omwille van
commerciële doeleinden worden gemaakt.
Tegelijkertijd zien we dat medische technologie en geneesmiddelen breed door de diverse
sectoren worden ingezet en daarmee een integraal onderdeel van het zorgaanbod vormen.
Om die reden richt ons toezicht zicht zowel op veilige productie als veilig gebruik. In
deze paragraaf wordt met name ingegaan op de productie en beschikbaarheid van
geneesmiddelen.
De geneesmiddelensector kenmerkt zich doordat het toezicht op producten in Nederland
direct gevolg heeft voor producten bestemd voor patiënten in heel Europa. Regelgeving is
voor een groot deel internationaal geharmoniseerd. De eisen aan de kwaliteit van farma­

20

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

ceutische producten zijn hoog. Elektronische systemen spelen ook steeds een belangrijkere
rol in het toezicht op de keten van farmaceutische producten, zowel nationaal als internationaal. Dit vraagt om een andere insteek van onze inspecties en om aanvullende opleiding.
Speerpunten
Beschikbaarheid van geneesmiddelen
De beschikbaarheid van geneesmiddelen is sinds een aantal jaren een zorg en zal ook in 2022
een groot aandachtspunt in de sector blijven. In 2022 zullen handelsvergunninghouders te
maken gaan krijgen met de zogenaamde ‘ijzeren voorraad’. Ook de toenemende afhankelijkheid van ongeregistreerde geneesmiddelen baart zorgen.

Toezicht in 2022
De focus van IGJ blijft gericht op beschikbaarheid. IGJ is nauw betrokken bij de doorontwikkeling van het ‘Meldpunt Geneesmiddeltekorten en –defecten’ om de meldingenstroom te
verbeteren en risico’s eerder en beter in kaart te brengen. Eind 2021 moet duidelijk zijn of er
een beleidsregel moet komen om de vereisten van de ‘ijzeren voorraad’ te specificeren. Een
eventuele beleidsregel zou vooralsnog op 1 juli 2022 ingaan.
Op basis van de in 2021 te publiceren toezichtrapporten op het gebied van het aanhouden van
voldoende voorraad wordt het toezicht- en toetsingskader 2022 vormgegeven. In 2022 zal het
toezicht gericht zijn op waar wij de grootste risico’s zien. Wij richten het toezicht dan ook op
de meldplicht en/of voorraadverplichting van een aantal kritische geneesmiddelen.
Speerpunten
De complexe distributieketen
De complexiteit van de distributieketen leidt tot risico’s:
• De toetreding van nieuwe distributeurs die onvoldoende kennis hebben van de geneesmid-

		

Werkplan 2022 21

delenketen en weinig tot geen ervaring hebben met Goede Distributie Praktijken (GDP)
geneesmiddelen.
• De distributie van geneesmiddelen en werkzame stoffen die leidt tot aantasting van de
kwaliteit van geneesmiddelen en werkzame stoffen.
• De inkoop en de distributie van geneesmiddelen en werkzame stoffen, waardoor tekorten
ontstaan.
• Het belanden van vervalste en illegale geneesmiddelen en werkzame stoffen in de legale
distributieketen.
• De import (en export) van geneesmiddelen en werkzame stoffen die niet volgens de
regels verloopt en een daarmee schakel is in de illegale handel.
• Medewerkers die bewust in de keten gaan werken om zodoende middelen te kunnen
ontvreemden/verduisteren.
• Ontbreken van voldoende kennis over kwaliteit en veiligheid bij partijen in de
distributieketen.
Toezicht in 2022
IGJ krijgt daarnaast regelmatig meldingen over diefstal, vermissingen en illegaal aanbod en
handel op internet van geneesmiddelen, waaronder middelen van lijst I en II van de
Opiumwet. IGJ onderzoekt deze meldingen om misbruik en ‘weglekken’ te voorkomen.
Indien nodig doen we gerichte inspecties bij bedrijven of apotheken. Waar nodig gaan we
over tot opsporing. In geval van handel op internet kijken we hier ook naar met het oog van
reclametoezicht. Aandachtspunt daarbij zijn aanbieders die van buiten de landsgrenzen
opereren en daarmee niet (volledig) onder Nederlandse regelgeving vallen.
IGJ krijgt ook meldingen in het systeem van veiligheidskenmerken. Op de melding volgt een
uitgebreide inschatting. Daarna gebeurt de afhandeling binnen IGJ op diverse thema’s door
gespecialiseerde teams. Voorbeelden van thema’s zijn: reclametoezicht, de middelen
vallend onder de Opiumwet, advisering over vergunningen, het bepalen van de status van
een gevonden middel en de handel door onbevoegden. Indien nodig wordt onderzoek met
het oog op strafrechtelijke vervolging ingezet.
Er is een toenemend aantal signalen over (grootschalige) internationale illegale handel via
import en export van geneesmiddelen en werkzame stoffen. Bij de aanpak hiervan heeft IGJ
een belangrijke rol. Er lopen diverse onderzoeken en voor risico-opsporing wordt dataanalyse ontwikkeld. IGJ zoekt intensievere samenwerking met andere partners in de
toezichtketen.
Speerpunten
Geneesmiddelenreclame en gunstbetoon
Ook de ontwikkelingen met geneesmiddelenreclame en gunstbetoon verdienen aandacht.
De focus richt zich daarbij niet alleen op de beroepsbeoefenaren/zorgprofessionals, maar
ook op andere spelers die binnen het keuzeproces voor de aanschaf van geneesmiddelen en
medische hulpmiddelen een rol spelen.

22

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Toezicht in 2022
Op het gebied van gunstbetoon en geneesmiddelenreclame wordt in 2022 het project
‘financiële relaties’ afgerond. Ook moet in 2022 duidelijk worden hoe en tot welke
reikwijdte IGJ toezicht kan houden op uitingen op (sociale) media. Verder letten we op
geneesmiddelenreclame en gunstbetoon in relatie tot monsterverstrekking.
Speerpunten
Inventarisatie risico’s bij farmacovigilantie
Farmacovigilantie gaat over het registreren van bijwerkingen van geneesmiddelen die al op
de markt zijn. In januari 2020 is een enquête verstuurd naar alle handelsvergunninghouders
met een handelsvergunning in Nederland. Deze enquête is verstuurd om inzicht te krijgen
in het werkveld. Met de uitkomsten hiervan kunnen we ons toezicht op de farmaco­
vigilantie-wetgeving richten op waar de risico’s het grootst zijn.
Toezicht in 2022
IGJ gebruikt de informatie uit de enquête over farmacovigilantie, gecombineerd met de
informatie uit EudraVigilance (Europese database) en XEVMPD van Europees
Geneesmiddelenbureau (EMA) om een risicoprofiel te maken van elke handelsvergunninghouder. Mede aan de hand van deze risicoprofielen maken we een nationaal inspectie­
programma gericht op waar we de grootste risico’s zien.
Speerpunten
Wetgeving en andere ontwikkelingen
Specifieke ontwikkelingen bij GMP (Good Manufacturing Practices, Goede Productie
Praktijken) en bij de sector ‘bloed en humane weefsels’ leiden tot intensivering van
toezicht. Denk hierbij aan:
• Nieuwe wet- en regelgeving wordt van kracht voor bedrijven. Dit vraagt toezicht op
naleving.
• Er zijn achterstanden in de inspecties door het COVID-19-jaar. Dit vergroot de kans op
aanwezigheid van producten in het handelskanaal die niet aan eisen voldoen.
• Er is meer regelgeving, globalisering en complexere georganiseerde bedrijven bij het
toezicht op farmaceutische producten en weefsels. We zien meer financiële constructies
waardoor logistieke processen diffuus en onzichtbaar worden. Toezicht op het behoud
van kwaliteit van het product wordt hierdoor complexer.
• Toezicht op MAH (marketing authorisation holders, ofwel handelsvergunninghouders
van een geneesmiddel) moet worden ingevuld. Hier zijn risico’s in de traceerbaarheid van
producten.
• Aandachtspunt is de inbedding van lichaamsmateriaal (zoals (stam)celtherapie, bloed­
afgeleide producten en de grondstoffen voor ATMP’s (advanced therapeutic medicinal
products), in een éénduidig wettelijk kader. Dit gebeurt op Europees en nationaal niveau.

		

Werkplan 2022 23

Toezicht in 2022
In 2021 is een start gemaakt met verkorte inspecties, waarbij risicogestuurd toezicht
gehouden wordt. In 2022 gaan we hiermee waar mogelijk door. Zo kunnen we achter­
standen verkleinen. Waar de risico’s een verkorte inspectie niet toelaten, inspecteren we
op de reguliere manier.
Speerpunten
Internationale harmonisatie bij regels voor geneesmiddelenonderzoek nodig
Europa, met Nederland in de voorste linie, wil aantrekkelijk blijven voor opdrachtgevers
van internationaal klinisch geneesmiddelenonderzoek. Met dat doel is de Europese Clinical
Trial Verordening in 2014 opgesteld. Deze heeft als doel het goedkeuringsproces voor
geneesmiddelenonderzoek in de EU te harmoniseren en te versnellen. Hierdoor zullen
nieuwe behandelmogelijkheden eerder beschikbaar komen voor patiënten, omdat klinisch
geneesmiddelenonderzoek eenvoudiger en sneller binnen de EU uitgevoerd kan worden.
De verordening treedt waarschijnlijk in werking in januari 2022. Vanaf dat moment moeten
alle klinische geneesmiddelenstudies in de EU worden ingediend in een Europees web­
portaal: het Clinical Trial Information System (CTIS). Ook moeten in de toekomst serious
breaches (ernstige inbreuken bij geneesmiddelenonderzoek) in CTIS worden gemeld. Dat is
nu nog niet zo. Daarnaast kan IGJ naast strafrechtelijk nu ook bestuursrechtelijk handhaven
op dit onderwerp.
Toezicht in 2022
In EU-verordening 536/2014 is een bepaling opgenomen dat deze pas in werking treedt bij
een goed werkend EU-portaal voor klinische trials. Alle communicatielijnen zullen via dit
EU-portaal moeten gaan lopen. Het veld zal zich moeten aanpassen aan de nieuwe manier
van werken. Ook inspectierapporten zullen via dit EU-portaal openbaar worden gemaakt.
Dit vraagt in 2022 vooral het inrichten van nieuwe werkprocessen.
Speerpunten en toezicht in 2022
Verdere harmonisatie van wereldwijde GLP naleving en toezicht
GLP (Good Laboratory Practices, goede laboratorium praktijk)) zijn kwaliteitsnormen voor
onderzoeksinstellingen inclusief laboratoria. Deze waarborgen de betrouwbaarheid van
preklinische data. Maar vaak ontbreekt een formele op risicovermindering gerichte aanpak
om de integriteit van data te waarborgen. Zowel binnen Europa als daarbuiten (OESO)
werken we aan verdere harmonisatie van wereldwijde GLP naleving en toezicht.

Globaliserende wereld van eerstelijnszorg
Speerpunten
Steeds vaker zien we zorgverleners die in het buitenland zijn opgeleid en in Nederland
komen werken. Onder meer in de mondzorg zien we dat de kwaliteitseisen die het
Nederlandse zorgstelsel stelt, niet altijd bekend zijn bij die groep zorgverleners.

24

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

We moeten rekening houden dat meer zorgverleners uit het buitenland zich in Nederland
zullen vestigen. In het kader van patiëntveiligheid is het belangrijk dat zij over de juiste
kennis van de Nederlandse kwaliteitseisen en regels beschikken.
Toezicht in 2022
Met betrokken beroepsgroepen zal IGJ bespreken hoe zij kunnen zorgen dat de juiste kennis
wordt overgedragen aan zorgverleners die zich vanuit het buitenland in Nederland vestigen.
Op universiteiten zal IGJ colleges geven over belangrijke aspecten met betrekking tot
patiëntveiligheid en de kwaliteit van de zorg.

Gebruik van data/gegevens in ons toezicht
De toenemende beschikbaarheid van data is van groot belang voor de effectiviteit van het
toezicht. Data zijn gegevens die wij zelf genereren of uit externe bronnen krijgen. Data
kunnen in alle fases van het toezicht een rol spelen. Vanaf de keuze waar en waarop we
toezicht gaan houden tot aan de manier waarop we data zichtbaar maken om onze
bevindingen te delen. Met data-analyse en data-science technieken zien we beter en sneller
risico’s en dringende toezichtonderwerpen. We gebruiken data ook om het effect van ons
toezicht te meten en evalueren.
Data gebruiken we in ons toezicht op alle sectoren van gezondheidszorg en jeugdhulp.
Hieronder beschrijven we een aantal voorbeelden.
Toezicht in 2022
Gegevens combineren voor keuzes in ons toezicht
• In 24-uurs ouderenzorg (verpleeghuizen) zet IGJ steeds meer in op gevarieerd toezicht op
maat. We gebruiken gegevens en combineren signalen en bronnen en informatie uit
meldingen. Hiermee selecteren we de zorgorganisaties waar we op toezichtbezoek gaan.
Ook gebruiken we deze informatie om te bepalen welke thema’s tijdens het bezoek de
nadruk krijgen.
• De data van meldingen en signalen gebruiken we bij zorg thuis voor risicosignalering en
aanleiding om op bezoek te gaan. We gaan inventariseren in hoeverre het gebruik van
data kan leiden tot een meer strategische benadering en wellicht nieuwe manieren van
toezicht. We combineren data van eigen meldingen en signalen met andere beschikbare
data.
• Bij het toezicht op farmaceutische producten zijn de keuzes en prioritering in het toezicht
steeds meer gebaseerd op informatie uit diverse bronnen.
• Ook bij eerstelijnszorg willen we datagericht toezicht meer inzetten. Met de komst van de
nieuwe Wet toetreding zorgaanbieders (Wtza) verwacht IGJ duizenden aanmeldingen van
nieuwe zorgverleners in de eerstelijnszorg. Om tot een goede risico-inschatting te komen
is het belangrijk gebruik te maken van een grote hoeveelheid data die IGJ ontvangt bij
aanmeldingen van nieuwe zorgverleners. Ook op andere vlakken kan het toepassen van
data leiden tot een efficiëntere manier van toezicht. Om (mogelijke) risico’s in kaart te

		

Werkplan 2022 25

brengen en deze informatie te gebruiken om onze prioriteiten te stellen. Of ook door
deze te bespreken met de betrokken zorgsectoren.
Delen van gegevens belangrijk voor de veiligheid medische hulpmiddelen
Veldpartijen vanuit de industrie en de zorg dragen gezamenlijk, ieder vanuit de eigen
specifieke expertise, bij aan het vroegtijdig delen van informatie. Voorbeelden zijn het
structureel en vroegtijdig melden van incidenten door zorginstellingen bij fabrikanten.
Denk ook aan een actief PMS-systeem van de fabrikanten. (Post-market surveillance (PMS)
is een verzameling activiteiten die de fabrikant moet uitvoeren om de veiligheid en
prestaties te bewaken van het product dat hij verkoopt, nadat het op de markt is gebracht.)
Denk daarnaast aan het actief verzamelen en registreren van gegevens in onder meer het
Landelijk Implantatenregister (LIR). En Eudamed voor het traceren van medische hulp­
middelen en marktpartijen. Een ander voorbeeld is het Meldpunt Bijwerkingen Implantaten
(MEBI) en kwaliteits- en complicatieregistraties van medisch wetenschappelijke beroeps­
verenigingen. Hiermee kan de risico-baten balans voortdurend bewaakt worden.
EU-portaal voor klinisch onderzoek naar geneesmiddelen
Elektronische systemen spelen een steeds belangrijkere rol in het toezicht op de keten van
farmaceutische producten, zowel nationaal als internationaal. Dit vraagt om een andere
insteek van onze inspecties en om aanvullende opleiding.
Denk bijvoorbeeld aan de invoering van de Europese verordening voor klinisch genees­
middelenonderzoek (CTR): In EU-verordening 536/2014 is een bepaling opgenomen dat
deze pas in werking treedt bij een goed werkend EU-portaal voor klinische trials. Alle
communicatielijnen zullen via dit EU-portaal moeten gaan lopen. Het veld zal zich moeten
aanpassen aan de nieuwe manier van werken. Ook inspectierapporten zullen via dit
EU-portaal openbaar worden gemaakt. Dit vraagt in 2022 vooral het inrichten van nieuwe
werkprocessen.

Andere toezichtsonderwerpen
Zoals gezegd hebben we dit werkplan 2022 ingedeeld naar de thema’s, die wij belangrijk
vinden voor ons toezicht op gezondheidszorg en jeugdhulp. Niet alles wat we doen valt
binnen deze grote thema’s. Om die reden sluiten we af met een aantal andere onderwerpen
die in 2022 belangrijk voor ons toezicht zijn.
Achtergrondinformatie voor toezicht geestelijke gezondheidszorg (GGZ)
De zorgverlening binnen de GGZ kent verschillende vormen, van korte behandelingen tot
langdurige zorgtrajecten. Veel behandeling vindt ambulant plaats. Ook zijn er trajecten
waarin diverse vormen van zorg en hulp samenkomen. GGZ is er voor mensen van alle
leeftijden. Speerpunten zijn herstelgericht werken en het zorgvuldig betrekken van cliënten
en naasten. Daarnaast ook het werken in samenhang met andere vormen van zorg en hulp
(in een regio) en het beheersen van risico’s. De GGZ heeft te maken met maatschappelijke

26

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

vraagstukken, zoals hulp bieden aan mensen met verward gedrag en bijdragen aan het
voorkomen van zelfdoding. Preventie, vroegsignalering en goede toegankelijkheid van zorg
kunnen psychisch lijden voorkomen of beperken.
Voorwaarden voor goede GGZ
De toegankelijkheid en voortgang van de GGZ zijn in het geding als de randvoorwaarden
rond de zorgverlening niet goed zijn ingevuld. Het gaat dan bijvoorbeeld over:
• regionale samenwerking tussen GGZ en andere partijen in de zorg en het sociaal domein;
• het tijdig op- en afschalen van zorg;
• beschikbaarheid van voldoende deskundige medewerkers;
• aandacht voor het cliëntperspectief en actieve betrokkenheid van naasten.
Achtergrondinformatie voor toezicht hulp aan jeugdigen
Goede en tijdige hulp aan jeugdigen is juist op dit moment van belang. Nu de COVID-19maatregelen een grote weerslag hebben op het welbevinden van jeugdigen. En de verwachting is dat er ook op de langere termijn meer passende hulp beschikbaar moet zijn. Om te
bepalen wat passende hulp is, is allereerst van belang dat uitgegaan wordt van de situatie
van het kind èn zijn omgeving. Van hun problematiek en hun mogelijkheden. Hierbij moet
sprake zijn van een duurzame werkrelatie en continuïteit van hulp, als basis voor effectieve
hulpverlening. Dit betekent dat er sprake is van respect en vertrouwen en jeugdigen en
ouders kunnen aangeven wat belangrijk voor hen is en kunnen meebeslissen in de hulp.
Bij kinderen met ernstige problemen is vaak ook sprake van andere problemen in het gezin.
Dan is naast jeugdhulp goede afstemming en samenhang nodig met andere vormen van
zorg en hulp (ook uit andere domeinen). Op dit moment wordt hulp nog te vaak gefragmenteerd ingezet, waardoor van samenhang geen sprake is. Gezinsproblematiek kan
hierdoor onnodig lang blijven bestaan of zelfs verergeren.
We maken ons ook zorgen over de versnippering van het jeugdzorglandschap. Het aantal
aanbieders van (met name kleinschalige) jeugdhulp blijft groeien. Op dit moment zijn er
ruim 6000 aanbieders bij IGJ in beeld, met de invoering van de WtzA worden dit er nog
meer. Tegelijkertijd staat de kwaliteit, beschikbaarheid en financiering van (hoog)
gespecialiseerd jeugdhulpaanbod onder druk. Dit is extra zichtbaar nu in Coronatijd meer
crisiszorg (waaronder voor suïcidaal gedrag en eetstoornissen) nodig is.
Achtergrondinformatie voor toezicht zorg thuis
Jaarlijks krijgen ruim 550.000 cliënten voor korte of langere tijd verpleging en/of verzorging
thuis. Een deel van deze cliënten is (zeer) kwetsbaar. De sector wijkverpleging is een
groeiende sector. Mensen blijven langer thuis wonen, ook als zij intensieve zorg en
ondersteuning nodig hebben. Daarnaast worden mensen minder snel opgenomen in een
verpleeghuis of ziekenhuis. En na een opname gaan ze sneller naar huis. In de Dialoognota
Ouder Worden gaat VWS uit van een stijging van 50% in de komende 10 jaar. Tegelijkertijd
krimpt door de vergrijzing de beroepsbevolking en neemt ook het aantal mantelzorgers af.
Er is bovendien concurrentie om personeel met andere (zorg)sectoren.

		

Werkplan 2022 27

-- Naast grote, professionele organisaties ook veel kleine organisaties
In de thuiszorg zijn veel aanbieders actief. Het aantal aanbieders is de afgelopen jaren niet
alleen sterk gegroeid maar ook de diversiteit in aanbieders is sterk toegenomen. Er zijn
grote, professionele organisaties die vaak ook andere vormen van langdurige zorg leveren.
Maar ook veel kleine en zeer kleine aanbieders. Tot de laatste groep behoren ook zzp’ers die
slechts één of enkele cliënten helpen in hun eigen directe omgeving.
-- Kwaliteit en veiligheid wijkverpleging niet bij alle organisaties voldoende
De kennis bij zeer kleine aanbieders over goede en veilige zorg thuis loopt uiteen. Net als de
mate waarin deze aanbieders zijn aangesloten bij regionale netwerken. We bewaken de
ondergrens van kwaliteit en veiligheid van de zorg thuis. En als het nodig is grijpen we in.
De thuiszorgaanbieders komen relatief vaak negatief in het nieuws door signalen van
zorgfraude en zorgverwaarlozing. Bij zorgverwaarlozing is er te weinig zorg geleverd en/of
zorg van te lage kwaliteit. Gaat zorgfraude gepaard met zorgverwaarlozing dan treft IGJ
maatregelen.
Toezicht in 2022
De verwachte toename in de vraag van cliënten naar wijkverpleging en de groei van het
aantal aanbieders van wijkverpleging vragen om intensivering van het toezicht. Hierbij
komen ook nog de grote verschillen in de kwaliteit van zorg. Daarom zetten we meer
capaciteit in voor het toezicht op de wijkverpleging. We zorgen dat we een breed en
algemeen beeld van de wijkverpleging hebben, met zicht op de belangrijkste thema’s en
risico’s. Op basis van deze kennis signaleren en agenderen we belangrijke ontwikkelingen
en risico’s. Ons toezicht is niet alleen gericht op naleving, maar ook informerend,
agenderend en stimulerend.

28

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Achtergrondinformatie voor toezicht verpleeghuiszorg
Ouderen blijven steeds langer thuis wonen. Als een oudere uiteindelijk in een verpleeghuis
gaat wonen, is dat omdat het thuis echt niet meer gaat. Tegelijk neemt ook het aantal
tachtigplussers de komende jaren fors toe. Daarmee ook het aantal kwetsbare ouderen dat
een beroep doet op de verpleeghuiszorg.
-- Variatie in aanbieders van verpleeghuiszorg
De variatie in aanbieders van verpleeghuiszorg is toegenomen. Aan de ene kant van het
spectrum vormen zich overwegend grote zorgconcerns met een regionale functie, die zich
richten op verschillende vormen van (specialistische) ouderenzorg. Aan de andere kant van
het spectrum nemen kleinschalige woonzorginitiatieven steeds vaker het aanbod van
grotere meer traditionele verpleeghuizen over.
Toezicht in 2022
We houden de sector in beeld door toezicht op maat met focus op de belangrijkste risico’s
en ontwikkelingen in de sector. Daarbij richten we onze aandacht in de basis op persoonsgerichte zorg, deskundigheid van medewerkers en sturing op kwaliteit en veiligheid.
Afhankelijk van signalen of bredere ontwikkelingen in de sector nemen we ook andere
thema’s mee in het toezicht. Voorbeelden hiervan zijn medicatieveiligheid of onvrijwillige
zorg. Daarnaast wil de inspectie, in de nasleep van de coronapandemie, blijvende aandacht
geven aan infectiepreventie binnen de verpleeghuiszorg.
-- Toezicht op maat
IGJ zet binnen de verpleeghuiszorg steeds meer in op gevarieerd toezicht op maat. We
gebruiken beschikbare data over aanbieders van verpleeghuiszorg en combineren dit met
signalen en informatie uit meldingen. Hiermee selecteren we de zorgorganisaties waar we
op toezichtbezoek gaan en op welke thema’s tijdens het bezoek de focus ligt.
Toezicht op maat betekent ook dat ons toezicht op kleine woonzorginitiatieven anders
wordt vormgegeven dan het toezicht op grote zorgconcerns met meerdere locaties. En dat
we aanbieders die net zijn gestart anders benaderen dan bestaande aanbieders.
-- Thematisch toezicht
Daarnaast gebruikt IGJ thematisch toezicht gericht op bijvoorbeeld regionale samenwerking of bredere trends en ontwikkelingen in de verpleeghuiszorg, zoals preventie, knelpunten in de arbeidsmarkt en de inzet van nieuwe technologie en e-health. Zo houden we de
belangrijkste risico’s en ontwikkelingen in beeld. Aan goede voorbeelden willen we meer
bekendheid geven, zodat andere aanbieders deze ideeën ook kunnen toepassen.
-- Ook informerend, agenderend en stimulerend toezicht
Ons toezicht is daarmee niet alleen gericht op naleving, maar ook informerend, agenderend
en stimulerend. We bieden ruimte en stimuleren aanbieders van wijkverpleging om te
leren, te verbeteren en te vernieuwen.

		

Werkplan 2022 29

Thema’s in 2022 in penitentiaire inrichtingen, detentiecentra en forensisch psychiatrisch centra
• De JJI’s zijn bezig met een ingrijpende stelselwijziging met als doel om meer maatwerk te
bieden. Medio 2021 zullen er vijf Kleinschalige Voorzieningen Justitiële Jeugd (KVJJ) in
Nederland zijn. De huidige vijf JJI-locaties worden omgevormd tot vijf Forensisch Centra
Jeugd. Meerdere inspecties (IGJ, IJenV, IvhO en iSZW) houden toezicht op de JJI’s.
Zij volgen samen de voortgang op het aanpakken van knelpunten, de voorgestelde
verbetermaatregelen en de ontwikkelingen in de sector.
• Voor zorg aan justitiabelen zal de aandacht blijven uitgaan naar:
• De kwaliteit van behandeling.
• Medicatieveiligheid.
• Melden van onvrijwillig geneeskundige (be)handelingen.
Onder justitiabelen verstaan we alle mensen die in een inrichting van Dienst Justitiële
Inrichtingen (DJI) zitten.
Toezicht in 2022
IGJ zal in 2022 penitentiaire inrichtingen, detentiecentra en forensisch psychiatrisch centra
bezoeken om een jaargesprek te voeren. Daar waar mogelijk in samenwerking met de
Inspectie Justitie en Veiligheid.

Landelijke Agenda Suïcidepreventie 2021-2025
In 2022 zal IGJ op verschillende plekken binnen het toezicht aandacht schenken aan
suïcidepreventie. IGJ ondertekende begin 2021, net als vele andere partijen deze landelijke
agenda. IGJ realiseert zich op welke manieren zorgverleners het verschil kunnen betekenen
voor mensen met een kwetsbaarheid op dit vlak, bijvoorbeeld door signaleren, bespreekbaar maken en het bieden van ondersteuning. IGJ werkt bij dit onderwerp samen met de
andere inspecties binnen het Toezicht Sociaal Domein (TSD).

(Jeugd)zorg voor asielzoekers
Vanaf 1 januari 2018 organiseert Gezondheidszorg Asielzoekers (GZA) healthcare de zorg
voor asielzoekers in Nederland. GZA doet dit in opdracht van het Centraal Orgaan opvang
asielzoekers (COA) en in samenwerking met zorgverzekeraar DSW.
GZA heeft op vrijwel elke COA-opvanglocatie een gezondheidscentrum waar iedere
asielzoeker terecht kan voor een afspraak met een zorgprofessional zoals de doktersassistent, verpleegkundige, POH-GGZ of huisarts. Wanneer het aantal opvanglocaties verandert,
verandert GZA mee.
De Jeugdgezondheidszorg (JGZ) volgt de gezondheid en de ontwikkeling van asielzoekerskinderen, vanaf de geboorte tot 18 jaar. Daarnaast voert de JGZ zoals bij alle kinderen in
Nederland het rijksvaccinatieprogramma (RVP) uit. GGD’en en organisaties JGZ voeren deze
taken uit in het kader van een overeenkomst tussen GGD GHOR Nederland en het COA.

30

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Toezicht 2022
In 2021 legt IGJ een bezoekronde af aan een aantal asielzoekerscentra (AZC’s).
Thema’s in 2021 zijn input voor toezicht in 2022:
• Bereikbaarheid en kwaliteit van de zorg.
• De tijdige toegankelijkheid tot jeugdgezondheidszorg, een kwart van de asielzoekers
betreft jeugdigen.
De uitkomsten van de bezoekronde in 2021 geven een nadere concretisering voor het
toezicht in 2022.
Achtergrondinformatie voor toezicht medisch-specialistische zorg (ziekenhuizen en klinieken)
Het karakter van de sector medisch-specialistische zorg (ziekenhuizen en klinieken) vraagt
continue processen van bewaken/beheersen/leren en verbeteren. Daarnaast zijn er
wisselende uitdagingen voortkomend uit ontwikkelingen in de zorg en maatschappelijke
veranderingen.
Thema’s in 2022:
• Het is de verantwoordelijkheid van bestuurders om wendbaar en veerkrachtig met deze
complexiteit om te gaan. IGJ is alert op ontwikkelingen die mogelijk tot risico’s leiden en
gaat met bestuurders en professionals in gesprek over de keuzes die zij maken om de zorg
meer persoonsgericht te maken en de risico’s te beheersen, zoals:
• Zorgbehoefte en zorgbeschikbaarheid, zoals schaarste aan capaciteit, maar ook de
‘inhaalzorg’ in het ziekenhuis en revalidatiezorg. De COVID-19-crisis heeft laten zien
dat wendbaarheid en flexibiliteit in het aanbod van zorg belangrijk is.
• Netwerken/samenwerken: de COVID-19-crisis heeft de samenwerking op verschillende
niveaus geïntensiveerd. We nemen dit nadrukkelijker mee in ons(ze)
toezicht(ontwikkeling).
• Professionals en professionaliteit, zoals anders verantwoorden en goed werkgeverschap en de positie van o.a. artsen en verpleegkundigen.

Schoonheidssalons
Een risico voor de patiënt in de sector van de schoonheidssalons is het onbevoegd uitvoeren
van ‘voorbehouden handelingen’. Op basis van ‘webscraping’ (onderzoek naar/via websites)
is in 2021 een overzicht gemaakt van salons die dit mogelijk doen. In 2022 worden bezoeken
aan deze salons voortgezet. Met communicatie over onze toezichtsactiviteiten in deze sector
bereiken we een groter effect dan alleen de bezoeken.

Specifieke impact COVID-19
COVID-19 is uiteraard niet los te zien van het toezicht. Het raakt alle zorgsectoren, dus ook
het hele toezicht. Op andere plekken in dit werkplan is de impact van de COVID-19pandemie dan ook al vaak ter sprake gekomen. In deze paragraaf lichten we nog enkele
specifieke aspecten uit.

		

Werkplan 2022 31

COVID-19 en infectiepreventie
Patiënten moeten kunnen rekenen op zorgaanbieders die zich inzetten op het vlak van
infectiepreventie en hygiëne. Gebeurt dit niet goed genoeg? Dan kan dit leiden tot
vermijdbare ziekte. Per zorg- en jeugdhulpsector zijn er specifieke aandachtspunten.
Bijvoorbeeld binnen een instelling voor langdurige zorg kunnen andere voorzorgs­
maatregelen nodig zijn dan in een ziekenhuis of huisartsenpraktijk.
Speerpunten
• Goede infectiepreventie hangt af van gedrag van zorgverleners en de wijze waarop hier
vanuit de zorgaanbieder randvoorwaarden in worden geboden. Dit vereist continue
aandacht.
• Infectiepreventie is een taak van zorgaanbieders in alle zorg- en jeugdhulpsectoren.
Infectiepreventie vindt zijn toepassing binnen de muren van instellingen. Daarnaast is er
een groot belang bij samenwerking binnen netwerken. Bijvoorbeeld om uitbraken tijdig
te kunnen vaststellen, richtlijnen actueel te kunnen houden en internationaal adequaat
te kunnen reageren op nieuwe ontwikkelingen.
• Naast infectiepreventie is ook antibioticaresistentie een groot aandachtspunt. In
internationaal verband wordt gewerkt aan het verkleinen van het risico hiervan.
Toezicht in 2022
• In verschillende typen zorginstellingen zal IGJ toezichtsbezoeken afleggen om te toetsen
of de manier van werken bijdraagt aan het voorkomen van vermijdbare infecties.
• Om dit goed te kunnen doen, hebben zorgverleners actuele richtlijnen nodig die
aansluiten op hun praktijk. IGJ stimuleert het actualiseren van richtlijnen infectiepreventie op landelijk niveau.
• Het kan zijn dat er toch sprake is van een infectieziekte; in dat geval is een adequate
bestrijding van die ziekte nodig.
• Zorgverleners moeten er voor waken dat er geen antibioticaresistentie ontstaat. IGJ gaat
in een aantal regio’s toetsen hoe zorgaanbieders daar aan werken. Hierbij gaan we kijken
binnen een netwerk van zorgaanbieders rond dit onderwerp.
Zorg voorkomen door gezonde leefstijl
Een gezonde leefstijl draagt bij aan gezondheid en niveau van welzijn. Daarnaast draagt het
bij aan het voorkomen van bepaalde ziektes. Is er al sprake is van een ziekte, beperking of
handicap? Dan kan investering in ‘zorgpreventie’ toch bijdragen aan een verlichting van
klachten en verhoogd niveau van ervaren gezondheid.
Een vijfde van de ziektelast is gerelateerd aan ongezond gedrag en ongezonde leefstijl, die
dus vermijdbaar is. De COVID-19-pandemie maakte dit eens te meer duidelijk. Er is daarom
een beweging nodig naar het bevorderen van gezondheid. Dat vraagt onder andere om
meer focus op eigen regie, leefstijl en preventie. Daarbij hoort ook een krachtiger inzet op
de aanpak van sociale problematiek.
Speerpunten
• Zorgaanbieders hebben een taak in zorgpreventie. Maar zij hebben vaak te maken met

32

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

hoge werkdruk of beperkte financiële mogelijkheden om preventief zorgaanbod te
bieden.
• Leefstijlproblemen voor alle groepen dienen beter gesignaleerd te worden en de aanpak
hiervan dient een integraal onderdeel uit te maken van zorg.
• Toegankelijkheid van effectieve leefstijlbegeleiding en ‘gezonde’ zorginstellingen hebben
aandacht nodig.
Toezicht in 2022
De maatschappelijke en beleidsmatige aandacht voor preventie en leefstijl vertalen we in
2022 naar ons toezicht. Op basis van wat verwacht mag worden van zorgverleners, gaan we
in de praktijk na hoe hier vorm aan wordt gegeven. Daarbij vinden we het heel belangrijk te
kijken naar wat voor cliënten zelf belangrijk is hierin. Hun perspectief betrekken we daar
dus bij.
In 2022 treedt naar verwachting de Wet Preventieve Gezondheidsonderzoeken (opvolger van
de Wet Bevolkingsonderzoek) in werking. Deze wet geeft ons meer mogelijkheden om het
toezicht uit te voeren en om te handhaven in het domein van bevolkingsonderzoek en
andere vormen van preventief gezondheidsonderzoek. Hier gaan we als toezichthouder
aandacht aan besteden.
COVID-19-impact op alle sectoren
Uiteraard heeft COVID-19 grote impact gehad op doelgroepen binnen alle zorg- en
jeugdhulpsectoren. Ook de nasleep van de pandemie zal nog veel vergen. Hieronder lichten
we slechts enkele elementen uit.
Groot beroep op publieke gezondheidszorg
Het enorme beroep dat is gedaan op de publieke gezondheidszorg, met name de taken door
de GGD’en, heeft naast kracht ook kwetsbaarheid van het stelsel blootgelegd. De 25 GGD’en
hebben hun staande organisatie fors moeten uitbreiden. Dit naast hun reguliere werk. Ook
staat de beschikbaarheid van voldoende personeel voor de specifieke aandachtsgebieden
binnen de publieke gezondheidszorg onder druk.
Speerpunten
Maatschappelijk is het belang van publieke gezondheidszorg sterk in de belangstelling
komen te staan. Publieke gezondheidszorg lijkt blijvend veranderd te zijn.
Denk bijvoorbeeld aan:
• een andere manier van kijken naar het belang van gezondheidspreventie;
• het belang van infectiepreventie bij grote evenementen;
• de noodzaak om te kunnen opschalen bij een plotseling verhoogde zorgvraag in de
bevolking.
De bestuurlijke inbedding van het aanbod van publieke gezondheidszorg heeft politiek en
maatschappelijk de aandacht en zal de komende tijd onderwerp van herbezinning zijn.
Toezicht in 2022
• IGJ gaat bij de GGD’en toetsen hoe zij invulling geven aan de lessen die al te trekken zijn

		

Werkplan 2022 33

uit de aanpak van COVID-19. Daarbij vinden wij het van belang om in dialoog met de
GGD’en goed zicht te krijgen op de uitdagingen en kwetsbaarheden die er zijn. Daarmee
kan toezicht bijdragen aan het belang van de burger bij goede publieke gezondheidszorg.
• IGJ investeert in het adequaat gebruik van beschikbare informatie over gezondheid,
ziektelast en zorgaanbod op regionaal niveau. Observaties uit toezicht benut IGJ bij het
deelnemen van ontwikkelingsgerichte gesprekken hierover op landelijk niveau.
Impact inhaalzorg op medisch-specialistische zorg (ziekenhuizen en klinieken)
Vanwege het grote aantal COVID-19-patiënten dat is opgenomen in ziekenhuizen is er veel
zorg uitgesteld. Het is van belang dat de beschikbare capaciteit zo kan worden ingezet dat
gezondheidsschade wordt voorkomen. En tegelijk de hinder voor patiënten zoveel mogelijk
beperkt wordt. Hierbij geldt dat urgente zorg voorgaat op minder urgente zorg. Regionale
en bovenregionale samenwerking is hierbij van belang om de beschikbare capaciteit zo
goed mogelijk te kunnen benutten. De IGJ bespreekt met zorgaanbieders hoe zij tot keuzes
en onderlinge afspraken komen.

COVID-19 bij medische technologie
Door COVID-19 hebben we in 2020 en 2021 van dichtbij ervaren hoe een wereldwijde
gezondheidscrisis doordrong tot in de haarvaten van ons zorgstelsel, ook in de medische
technologie. De COVID-19-pandemie heeft uitvergroot laten zien hoe afhankelijk de zorg is
van de beschikbaarheid van medische hulpmiddelen en de wijze waarop deze worden
ingezet. Tegelijk werden wij geconfronteerd met een groot aantal medische hulpmiddelen
die niet conform wet- en regelgeving op de markt werden gebracht of niet op de juiste wijze
werden toegepast. Ook in 2022 zullen de COVID-19-pandemie en de gevolgen voor de inzet
van medische technologie onze aandacht vragen. Denk hierbij aan het toezicht op
beschikbaarheid van hulpmiddelen en samenwerking met de Raad voor Accreditatie.

34

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

COVID-19 bij verpleeghuiszorg
Het afgelopen jaar had de verpleeghuiszorg zeer ingrijpend te maken met de gevolgen van
de uitbraak van COVID-19. Dit had een enorme impact op cliënten en zorgverleners in de
sector.
Zorgbrede impact
• In de geestelijke gezondheidszorg is de verwachting dat COVID-19-impact ook in 2022 nog
van invloed kan zijn op de aanpak en invulling van het toezicht. IGJ zal de gevolgen van
de crisis actief volgen en toezicht houden op de eventuele risico’s die dit met zich
meebrengt.
• De verwachting is dat we post-COVID-19 gevolgen zien die grote en blijvende impact
hebben in de medisch-specialistische zorg. In de uitvoering van het toezicht nemen we
de gevolgen mee in de prioriteiten die we stellen en de activiteiten die we uitvoeren.
Uitgangspunt blijft ook in 2022 dat we de keuzes die we maken in het toezicht laten
bepalen door de grootste risico’s voor de patiëntveiligheid. Ondanks schaarste aan
mensen en middelen is goede zorg beschikbaar. Het is belangrijk om de lessen die we
hebben geleerd uit de crisis mee te nemen.
• De COVID-19-pandemie heeft aangetoond dat de samenwerking in het netwerk ook bij
eerstelijnszorg onmisbaar is. De inhaal- en herstelzorg naar aanleiding van de COVID-19pandemie legt druk op de eerstelijnszorg.

Leren en verbeteren in gezondheidzorg en jeugdhulp
IGJ vindt het belangrijk dat zorgprofessionals en zorgaanbieders leren en verbeteren
integraal onderdeel uit laten maken van hun werk. Door steeds te kijken naar waar
verbeterkansen liggen en te streven naar kwaliteitsverbetering. In eerste instantie is de
sector hier zelf voor aan zet. Vanuit ons toezicht stimuleren wij dit en volgen de ontwikkelingen. Dit speelt in alle zorg- en jeugdhulpsectoren. Hieronder beschrijven we enkele
voorbeelden.
-- Leren en verbeteren bijvoorbeeld geestelijke gezondheidszorg (GGZ)
IGJ wil het lerend vermogen van instellingen bevorderen, opdat het toezicht doelgerichter
en effectiever wordt. Wij stimuleren instellingen om doorlopend te leren van gebeurtenissen in de zorg, om zo de kwaliteit van zorg continu te verbeteren. Wij stimuleren een
leercultuur, waarin continu gewerkt wordt aan cliëntveiligheid/kwaliteit van zorg, waarbij
het verbeteren een integraal onderdeel van de instelling is. Dit doen we door maatwerk in
het toezicht.
-- Leren en verbeteren bijvoorbeeld medisch-specialistische zorg (ziekenhuizen en
klinieken)
Het karakter van de sector medisch-specialistische zorg (ziekenhuizen en klinieken) vraagt
continue processen van bewaken/beheersen/leren en verbeteren. Daarnaast zijn er

		

Werkplan 2022 35

wisselende uitdagingen voortkomend uit ontwikkelingen in de zorg en maatschappelijke
veranderingen.
-- Leren en verbeteren bijvoorbeeld zorg thuis
We bieden ruimte en stimuleren aanbieders van zorg thuis om te leren, te verbeteren en te
vernieuwen. We willen dat aanbieders ook meer met elkaar gaan leren en verbeteren.
Daarbij leggen we bij grote zorgaanbieders andere accenten dan bij zeer kleine
zorgaanbieders.
-- Leren en verbeteren bijvoorbeeld verpleeghuiszorg
Het toezicht van IGJ moet eraan meehelpen dat ouderen goede en veilige zorg krijgen in de
verpleeghuizen. De zorgorganisatie moet door het toezicht meer inzicht krijgen in vragen
als: ‘Waar kunnen we verbeteren?’ ‘Hoe doen we dat?’ En ook: ‘Waar doen we het goed?’,
‘Wat moeten we vasthouden?’. IGJ wil ruimte creëren voor zorgaanbieders om te leren,
verbeteren en vernieuwen. IGJ neemt de positieve ervaringen uit het toezicht mee bij de
toekomstige vormgeving van het toezicht. We zetten onze capaciteit zo in dat deze het
meest effectief is, voor zoveel mogelijk cliënten.

IGJ in ontwikkeling
Integrale beveiliging
De maatschappij vraagt van de overheid om integer en zorgvuldig handelen. Een goede en
veilige informatievoorziening is een voorwaarde hiervoor. Dit geldt dus ook voor IGJ als
organisatie. Maar ook een afdoende fysieke afscherming, bescherming en veiligheid van
(bewinds)personen. Als onderdeel van het concern VWS volgen we de cyclus van integrale
beveiliging op basis van het “Integraal beveiligingsbeleid VWS”. Het betreft ‘het selecteren,
implementeren en periodiek evalueren van een samenhangend stelsel van beveiligingsmaatregelen van te beschermen belangen (organisatie, (bewinds)personen, materieel, informatie, informatiesystemen, gebouwen en overige objecten) op basis van risicomanagement’.
Speerpunten
• Het opstellen van beveiligingsplannen voor de in 2021 vastgestelde risico’s in de eerste
twee kwartalen van 2022.
• Het maken van een inventarisatie van de risico’s die niet voldoende afgedekt zijn met
deze beveiligingsplannen, de zogenaamde ‘restrisico’s’. Op basis van bevindingen
kunnen de risico’s geaccepteerd of gemitigeerd worden. Of er kunnen maatregelen
moeten worden genomen. Deze inventarisatie is in de tweede helft van 2022 klaar.

Het Informatie en Meldingen Centrum (IMC)
-- Eén loket voor meldingen, klachten en vragen

36

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Het Informatie en Meldingencentrum (IMC) is de toegangspoort voor burgers en zorgverleners
Het IMC is onze voordeur. Vragen, klachten en meldingen komen hier binnen en worden
vanuit hier verwerkt, afgehandeld en bewerkt en/of door gestuurd naar
toezichtsafdelingen.
Zorgaanbieders en zorgprofessionals kunnen in de nabije toekomst al hun meldingen,
aanvragen en vragen doen via een digitaal portaal. Uitgangspunt bij zorgaanbieders is
‘digitaal tenzij’. Bij burgers staat het persoonlijke telefonische contact centraal.
We hebben oog voor het perspectief van de patiënt/cliënt/jeugdige/burger. Want zij weten
steeds beter wat voor hen belangrijk is voor goede zorg. Deze ervaringen uit de praktijk
zijn waardevol voor het toezicht. Burgers kunnen terecht met hun vragen of klachten over
de kwaliteit van de zorg of jeugdhulp. Burgers krijgen informatie over de mogelijkheden
om hun klacht op te lossen. Wij beantwoorden hun vragen en helpen met praktische tips.

-- Input voor toezicht
Informatie die bij IGJ binnenkomt wordt zo opgeslagen dat we deze niet alleen als
individueel geval maar ook geaggregeerd kunnen gebruiken in ons toezicht. Dit doen we
niet alleen door slim gebruik te maken van het digitale portaal, maar ook door binnenkomende informatie te voorzien van zogenoemde meta-data. Op termijn gaan we ook
andere partijen structureel (en waar nodig bij actualiteiten) van actuele (toezichts)
informatie voorzien. Wij leveren een bijdrage om deze informatie effectiever te presenteren aan patiënten/cliënten, zorgprofessionals, zorgbestuurders, fabrikanten, politiek en
publiek.
-- Verder ontsluiten van informatie uit signalen
Het IMC krijgt niet alleen meldingen van zorgaanbieders over de kwaliteit van zorg. Maar
ook signalen die soms wat indirecter zijn. Bijvoorbeeld klachten en signalen van mantelzorgers en zorg- en hulpverleners of van burgers. Deze signalen zijn zeer waardevol om

		

Werkplan 2022 37

sneller in actie te kunnen komen. We willen de drempel voor hen zo laag mogelijk maken
om ons dergelijke signalen te geven. Tegelijkertijd is het voor ons soms moeilijk om
belangrijke (indirecte) signalen op tijd te herkennen en te duiden in de hoeveelheid
signalen en meldingen die we ontvangen. Daarom ontwikkelen wij manieren om deze
minder duidelijke signalen beter te gebruiken in ons toezicht.

Informatiehuishouding
In het kader van het programma ‘Open op Orde’ heeft ook IGJ opdracht gekregen om
kritisch te kijken naar haar informatiehuishouding en hierop verbetering aan te brengen.
Het IMC gaat een actieve rol spelen in het op orde brengen van de informatiehuishouding
van IGJ. Zo kunnen we onze informatie nog beter gebruiken voor het toezicht op de
kwaliteit en veiligheid van zorg.

Toezicht op duurzame zorg
Vrijwel alle zorg die mensen in Nederland ontvangen heeft duurzaamheidsaspecten. Steeds
meer zorgverleners realiseren zich dat en willen zich inzetten om de zorg duurzamer te
maken. 7% van de 170 megaton CO2-uitstoot komt uit de zorg. Bij de eerste inventarisatie in
2021 zagen we dat er op veel gebieden winst te halen is. Juist omdat bij veel keuzes nog geen
rekening is gehouden met duurzaamheid.
Speerpunten
-- Duurzame keuzes maken
In veel zorgrichtlijnen en -normen worden keuzemogelijkheden aangegeven waartussen
geen medisch inhoudelijk verschil bestaat. Toch blijken die keuzes vaak niet neutraal als
afval of belasting voor patiënt en milieu meegenomen wordt. De eerste uitdaging voor IGJ
is om deze verschillen te zien en te waarderen. Op deze wijze willen we een impuls geven
aan de combinatie van goede zorg en duurzaamheid.
-- Raakvlakken met thema’s: polyfarmacie, netwerkzorg, personeelstekorten
Ook blijken veel onderwerpen waar IGJ nu aandacht aan besteedt directe raakvlakken met
duurzaamheid te hebben. Minder polyfarmacie bij ouderen is goede zorg, maar is ook
duurzamer. De juiste zorg op de juiste plaats leidt tot minder verplaatsingen van patiënten.
Alleen het verschuiven van lasten van de ene sector naar de andere helpt hier niet.
Duurzame zorg is bij uitstek ook netwerkzorg. Duurzame inzet van mensen is niet alleen
goed voor die zorgmedewerkers, maar het verlies van ervaren krachten is verspilling. Een
ander voorbeeld is preventie van ziekte. Ook dat is duurzaam.
Toezicht in 2022
Goed toezicht begint bij goed waarnemen. Daarom brengen we een aantal processen in de
zorg en binnen IGJ in kaart. Dit geeft input voor onze strategische keuzes voor goed
toezicht. Hiervoor is een kernteam duurzaamheid ingericht. Ook maken we gebruik van een
breed kennisnetwerk van organisaties in de zorg. In mei 2022 zal IGJ bekendmaken welke
aanpak volgt uit deze analyse.

38

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

IGJ in de digitale wereld
Deze paragraaf gaat over digitale informatievoorziening en digitale informatiebeveiliging.
Dit omvat een breed palet aan zaken, zoals privacy, gegevensgebruik, ICT voor dagelijks
werk van medewerkers, en ook de digitale ondersteuning van onze werkprocessen. Dit is
een continu proces. Wat we in 2021 doen aan informatiesystemen en informatiebeveiliging
legt de basis voor 2022. Deze thema’s zijn daarmee ook voor 2022 leidend.

Doorbouwen op het digitaal fundament
Speerpunt informatiebeveiliging
De pandemie heeft volgens het ‘Cybersecuritybeeld Nederland 2021’ geleid tot een verschuiving van het dreigingsbeeld. Sommige mensen grijpen actuele thema’s aan om digitale
aanvallen uit te voeren. IGJ moet haar weerbaarheid tegen dergelijke aanvallen optimaal
regelen. We analyseren de dreigingen, de weerbaarheid en de kwetsbaarheden. De
resultaten hiervan gebruiken we om verbetermaatregelen te bepalen en uit te voeren.
In 2021 besteedden we extra aandacht aan de veiligheid van werken in de cloud. Ook
werkten we aan het bewustzijn en de kennis van medewerkers op het gebied van informatiebeveiliging en privacy.
Speerpunt digitaal systeem ter ondersteuning werkprocessen
De afgelopen tijd hebben we drie rapporten ontvangen over onze informatievoorziening. In
2020 zijn we gestopt met het nieuwe systeem ‘SPEC’. Dit systeem zou onze werkprocessen
digitaal ondersteunen. in 2021 zijn we teruggegaan naar de oude systemen. Er zijn lessen
getrokken uit het proces rondom SPEC. Hieruit bleek dat de robuustheid van onze huidige
systemen voldoende is om het toezicht van IGJ de komende jaren te ondersteunen.
Op basis van de lessen zijn dit onze actiepunten:
• De governance (sturing) rondom de informatievoorziening duidelijk inrichten. Zodat we
de sturing en het eigenaarschap in de lijn (bij managers) beter beleggen en borgen.
• De nieuwe functionaliteiten (mogelijkheden van het systeem) niet meer met een groot
allesomvattend traject oppakken. Maar stapsgewijs (agile) ontwikkelen.
• Hierbij rekening houden met de actuele visie op toezicht en de variëteit per
toezichtsgebied.
• De gebruiker centraal zetten.
Ook werken we aan een aantal verbeterpunten in het beheerproces, de monitoring en het
trainen van medewerkers in het juiste gebruik van applicaties.
Speerpunt steeds meer data voor het toezicht
IGJ gebruikt steeds meer data voor het toezicht, zoals verwoord in het Meerjarenbeleidsplan
2020-2023 en zoals eerder in dit werkplan beschreven. Dit vereist dat we voldoende
maatregelen treffen om te borgen dat dit voldoet aan de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). In 2021 werken we kaders verder uit voor het verzamelen en het gebruik
van data voor het toezicht. Ook stellen we ‘good practices’ (goede voorbeelden) op. De

		

Werkplan 2022 39

privacy officer van IGJ en experts van de afdeling Juridische Zaken adviseren de organisatie
over privacyvraagstukken. Dit doen zij gezamenlijk. Daarnaast houdt de privacy officer
toezicht op de verwerkingen van persoonsgegevens. Hij rapporteert daar periodiek over aan
de portefeuillehouder van het IGJ-managementteam.
Speerpunt Open en op Orde: op weg naar een open en transparante overheid
Eén van de conclusies van het eindrapport ‘Ongekend Onrecht’ van de Parlementaire
Onderzoekscommissie Kinderopvangtoeslagaffaire (POK) was dat de informatievoorziening
van het kabinet aan het Parlement niet op orde is. Dit leidde tot een rijksbrede verandering
om informatiehuishouding en -verstrekking te verbeteren. Met als doel: voor zowel
parlement als maatschappij betere toegang hebben tot relevante informatie door aanpassen van het systeem en de inzet van noodzakelijke hulpmiddelen en specialisten.
IGJ start per oktober met een verbeterprogramma gebaseerd op de uitkomsten van de (in
mei uitgevoerde) nulmeting van Open en op Orde. Dit programma realiseert verbeteringen
voor de informatiehuishouding in brede zin en langs de actielijnen van Open op Orde.
Daarnaast zetten we in op een ingerichte lijnorganisatie rondom het informatiebeheer met
voldoende kennis, kunde en capaciteit op het onderwerp informatiehuishouding. Binnen
het programma word verder gekeken naar synergie met het kerndepartement en rijksbrede
ontwikkelingen.

In 2022 lopen de thema’s van 2021 door
In 2022 lopen bovenbeschreven thema’s door. In 2021 zijn we teruggegaan naar de oude
systemen. We hebben de problemen opgepakt die er met de oude systemen waren. Hiermee
creëerden we tijd om plannen te maken voor een toekomstbestendige
informatievoorziening.
Een deel van de architectuur wordt/is al gerealiseerd. Er is een dataplatform waar de toegang
tot data geregeld is (zowel interne als externe data), technisch is ‘mijn IGJ’ werkend. Tot en
met 2021 is gewerkt aan mijn IGJ en het dataplatform als centrale plek in het landschap.
Gestructureerde data worden opgeslagen en zijn goed toegankelijk voor het toezicht.
In 2022 voeren we ook ‘portfoliomanagement’ in. ‘Lifecyclemanagement’ is al gestart in
2021.

IGJ en haar medewerkers
Hieronder stippen we een aantal aspecten kort aan. In de bijlage gaan we hier dieper op in.
Als we kijken naar de visie en missie en de thema’s van het meerjarenbeleidsplan, dan
verwachten we van een IGJ’er: durf, eigenaarschap, moreel kompas, multidisciplinair
werken, persoonlijk leiderschap, reflectie, transparantie, vakmanschap en wendbaarheid.

40

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Ambtelijk vakmanschap
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties beschrijft 6 waarden van het
‘ambtelijk vakmanschap’. IGJ geeft op verschillende manieren invulling aan dit thema. Zo
beschrijven we hierboven wat we van een IGJ’er verwachten: eigenaarschap, durf, trans­
parantie, samenwerken etc. Hiermee stimuleren wij ook samenwerking tussen de afdelingen binnen IGJ, en ook met andere inspecties, ketenpartners en veldpartijen. Toezien met
effect, daar gaat het om. De kernwaarden van IGJ zijn: Duidelijk. Onafhankelijk. Eerlijk. Dit
gaat niet alleen over de openbaarmaking van stukken en toezichtrapporten. Maar gaat ook
over gedrag van medewerkers. Wij zetten zeer verschillende trainingen in, bijvoorbeeld
communiceren in begrijpelijke taal. Op het vlak van digivaardigheden en datagebruik in het
toezicht ontwerpen we opleidingsmodules.
IGJ wil ervoor zorgen dat de aspecten van ambtelijk vakmanschap worden ingebed in de
reguliere activiteiten. Dat kan succesvoller zijn dan een apart programma hiervoor.

Diversiteit en inclusie
Het is belangrijk voor burgers en zorgaanbieders dat zij merken dat IGJ’ers verschillende
situaties goed kunnen inschatten en beoordelen. Een diverse samenstelling van ons
personeelsbestand en een inclusieve cultuur helpen hierbij. Diversiteit en inclusie zijn dan
ook speerpunten in ons personeelsbeleid. Binnen IGJ is er in 2020/2021 een aantal
grootschalige campagnes gevoerd om meer divers personeel aan te trekken. Deze campagnes hebben voor meer diversiteit in de instroom gezorgd.
Leidinggevenden hebben een voorbeeldfunctie. Zij waarderen het juiste gedrag bij
medewerkers en spreken medewerkers aan indien nodig.

Hybride (op kantoor en thuis) werken en werkdruk
De coronacrisis heeft onze manier van werken blijvend veranderd. Dit vraagt een andere
kijk op vitaliteit, verbinden, ontmoeten en (samen)werken.
Werkdruk is een belangrijk onderwerp binnen IGJ. De relevantie van IGJ gedurende de
COVID-19-crisis leidde tot veel werkdruk. Vanuit het arbeidsomstandigheden (ARBO)- jaarplan wordt veel aandacht besteed aan vitaliteit, o.a. zodat medewerkers hun werkplek goed
kunnen inrichten. Vanuit de werkgroep sociale veiligheid werken we aan een continu veilig
sociaal klimaat binnen IGJ. Dit moet er voor zorgen dat mensen zich altijd durven uit te
spreken. Ook dit kan een positief effect hebben op de werkdrukbeleving.
Het is van belang dat er voldoende verbinding blijft tussen medewerkers, leidinggevenden
en organisatie. Sturen op afstand houdt in dat er goede afspraken gemaakt worden over
bereikbaarheid en resultaten. In het leiderschapsprogramma is er aandacht voor om
leidinggevenden hierin te faciliteren.

		

Werkplan 2022 41

IGJ-brede impact van nieuwe regelgeving
Inwerkingtreding Wtza en AWtza
Vanaf 1 januari 2021 gaat de Wet toetreding zorgaanbieders (Wtza) en Aanpassingswet Wet
toetreding zorgaanbieders (AWtza) in. Hierdoor is er vanaf dan sprake van een meld- en de
vergunningplicht.
-- Meldplicht
De meldplicht betekent dat alle nieuwe of onbekende zorg- en jeugdhulpaanbieders zich
straks moeten melden bij IGJ.
Het bezoeken van deze zorg- en jeugdhulpaanbieder is een belangrijk deel van het toezichtsproces vanwege onze zichtbaarheid. De bezoeken vinden plaats door risicoselectie,
steekproefsgewijs of thematisch. Dat betekent dat we óók aanbieders bezoeken waarbij we
constateren dat alles op orde is omdat zij geselecteerd zijn in een steekproef of voor
thematisch toezicht. Voor het inschatten van het risico maken we gebruik van de informatie
uit het meldformulier. Dit vullen we aan met data van meldingen die wij hebben ontvangen. Ook gebruiken we signalen uit andere beschikbare informatie.
-- Vergunningplicht
Voor de vergunningplicht verstrekt IGJ op verzoek van CIBG informatie voor een beoordeling van een vergunningsaanvraag, weigering of intrekking van de vergunning. IGJ toetst of
aanbieders die een toelatingsvergunning moeten hebben deze ook daadwerkelijk hebben.
Uiteraard houdt de IGJ ook bij vergunninghouders toezicht op de eisen betreffende goede
zorg en kwaliteit van zorg vanuit de Wkkgz (art. 3 jo art.7 jo art. 9 Wkkgz). Ten slotte toetst
de IGJ bij vergunninghouders of zij voldoen aan art. 3 Wtza: de eisen rondom de
bestuursstructuur.

Rechtmatige zorg
Een zorgaanbieder is verantwoordelijk voor het leveren van kwalitatief goede zorg. De
rechtmatigheid van het leveren van zorg en de transparantie hierover is een steeds belangrijker onderdeel van de verantwoordelijkheid van de zorgaanbieder. Hiermee krijgt het ook
een grotere rol in het toezicht van IGJ. We hebben dit onderwerp gesplitst in de volgende
drie thema’s: goed bestuur, integere bedrijfsvoering en zorgfraude/zorgverwaarlozing. IGJ
ontwikkelt op dit moment een nieuw programma om deze thema’s verder in het toezicht te
integreren en zal daar in 2022 mee doorgaan.
Wanneer er sprake is van vermoedens van zorgverwaarlozing en onjuiste bestedingen van
zorggelden werken we ook in 2022 samen met diverse partners. Bijvoorbeeld als lid van het
Bestuurlijk Overleg van de Taskforce Integriteit Zorgsector met de partners in het samenwerkingsverband van het Informatie Knooppunt Zorgfraude . IGJ blijft in 2022 haar bijdragen
leveren aan de wetsvoorstellen over rechtmatige zorg, zoals het wetsvoorstel Bevorderen

42

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Samenwerking en Rechtmatige Zorg , Wetsvoorstel integere bedrijfsvoering zorgaanbieders
en de Wet toetreding zorgaanbieders.

Evaluatie Wkkgz
Op 19 februari 2021 is de evaluatie van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz)
door de minister van VWS naar de Tweede en Eerste Kamer gezonden. IGJ zal in 2022 nauw
betrokken zijn bij het gevolg geven aan de diverse aanbevelingen die, direct of indirect,
gaan over haar toezicht.

BIJLAGE: IGJ en haar medewerkers
Ambtelijk vakmanschap
Als we kijken naar de visie en missie en de thema’s van het meerjarenbeleidsplan, wat
verwachten we dan van een IGJ’er?
Dit alles verwachten we van een IGJ’er (in alfabetische volgorde):
• Durf
• Eigenaarschap
• Moreel kompas
• Multidisciplinair werken
• Persoonlijk leiderschap
• Reflectie
• Transparantie
• Vakmanschap
• Wendbaarheid
Deze aspecten zijn niet nieuw binnen IGJ, maar kunnen nog wel meer nadruk krijgen. De
wijze waarop we hier met elkaar invulling aan gaan geven wordt nog bepaald. Een van de
basisprincipes hierbij is dat we de verantwoordelijkheid zo laag mogelijk in de organisatie
leggen, liefst zo dicht mogelijk bij de medewerker. In de Strategische Personeelsplanning
(SPP) zal aan deze aspecten ook aandacht worden besteed.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties beschrijft 6 waarden voor een
ambtenaar. Dit valt onder het ‘ambtelijk vakmanschap’.
• Grenzeloos samenwerken: Een ontkokerde Rijksdienst die waar nodig grenzeloos
samenwerkt aan maatschappelijke opgaven, over de grenzen van departementen heen.
Binnen IGJ: IGJ stimuleert samenwerking tussen de afdelingen binnen IGJ, en ook met
andere inspecties, ketenpartners en veldpartijen, zoals CIBG en NZA. Gedurende de
COVID-19-pandemie hebben we gemerkt dat afdelingsoverstijgend werken goed past.
• Werken vanuit de bedoeling: Opgavegericht werken wordt de nieuwe standaard binnen
de Rijksdienst. De bedoeling van regelgeving staat centraal. Indien regelgeving tot

		

Werkplan 2022 43

perverse prikkels leidt, wordt een oplossing ter hand genomen.
Binnen IGJ: De bedoeling van toezicht staat centraal. Dit hangt ook samen met de
lerende organisatie, die IGJ probeert te zijn en die zij ook in het veld stimuleert.
Toezien met effect, waarbij we goed kijken naar indicatoren. Zeggen zij iets over of wij
ons doel bereiken?
• Transparante cultuur.: De Rijksdienst is er voor de burgers en bedrijven. Dus moet de
Rijksdienst in alle opzichten een open en transparante cultuur kennen.
Binnen IGJ: De kernwaarden van IGJ zijn: Duidelijk. Onafhankelijk. Eerlijk. Dit gaat niet
alleen over procedures, zoals de openbaarmaking van stukken en toezichtrapporten.
Maar gaat ook over (transparant) gedrag van medewerkers. Denk hierbij bijvoorbeeld
aan aandacht voor (loyale) tegenspraak, trainingen integriteit, eed en belofte.
Daarnaast is transparantie ook in de Wet Publieke Gezondheid geregeld.
• Toegankelijke overheid: Voor contacten tussen burgers en overheid geldt het ‘Geen
verkeerde deur’-principe. De overheid moet toegankelijk zijn voor burgers, en dat vergt
een dienstverlenende houding van medewerkers die qua functie ‘een deur’ zijn voor
burgers, om net zo lang door te gaan tot de vraag van de burger echt beantwoord is.
Communiceren in begrijpelijke taal is daar een onderdeel van.
Binnen IGJ: Dit raakt aan de open houding bij o.a. het LMZ en Meldpunt en ook bij 		
de klachtenfunctionarissen. Wat we ook doen: diverse schrijftrainingen, communi		
ceren in begrijpelijke taal, waarderend schrijven, maar ook weer een afspiegeling 		
zijn van de samenleving.
• Menselijke maat: De menselijke maat staat bij de Rijksdienst centraal. Maatwerk moet
daarom altijd mogelijk zijn om invulling te geven aan de maatschappelijke opgave.
Binnen IGJ: naast het ontwikkelen van algemene toezichtkaders en interventies wordt
er binnen IGJ ook aandacht gegeven aan maatwerk in het toezicht. Niet elke situatie is
gelijk. Ook hier gaat het vooral om de bedoeling. Is de regel adequaat? Past het?
En elkaar aanspreken, en hierbij iedereen in zijn waarde laten.
• Geen discriminatie: Er vindt binnen de Rijksdienst geen discriminatie plaats. Doorlopend
wordt onbedoelde discriminatie opgespoord.
Binnen IGJ: het is belangrijk voor burgers dat zij merken dat IGJ’ers toezicht houden in
verschillende situaties en dat zij die verschillende situaties ook goed kunnen snappen 		
en beoordelen. Een diverse samenstelling van ons personeelsbestand en een inclusieve
cultuur zijn daarbij helpend. Diversiteit en inclusie vormen belangrijke speerpunten in
ons personeelsbeleid. IGJ besteedt hier ook bijvoorbeeld aandacht aan door het 		
aanbieden van de trainingen ‘Anders kijken, meer zien’ en er is in 2020 een webinar 		
over diversiteit en inclusiviteit georganiseerd.
-- Rol leidinggevenden in ambtelijk vakmanschap
De leidinggevenden hebben een voorbeeldfunctie. Zij waarderen het juiste gedrag bij
medewerkers en spreken medewerkers aan indien nodig. IGJ investeert in leiderschap, door
gezamenlijke webinars en workshops te organiseren.

44

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Aspecten die hierbij een rol spelen zijn:
• Toezichthouder/inspecteur: verandert onze vraag, zoeken we andere competenties en
wijzigt daardoor het profiel van de gewenste instromers? Wat past het beste bij onze
opdracht?
• Management: welk profiel vinden we hierin belangrijk (samenhang met sturing)
inhoudelijk geschoolde medewerkers uit de zorg die zich ontwikkelen als leidinggevenden of leidinggevenden pur sang? of juist de combi? Tevens is de span of control een punt
van aandacht.
• Opbouw van functiegebouw: De huidige formatie opbouw is redelijk ‘vierkant’ (geen
piramide). De vraag is welke functies in welke mate nodig zijn om ons werk nu en in de
toekomst goed te kunnen uitvoeren.
Diversiteit en inclusie
Het bewustzijn van managers en medewerkers van IGJ kan worden vergroot. Voor een
burger voelt IGJ dan misschien dichterbij. Mensen zullen zich herkennen en daardoor
wellicht gemakkelijker contact opnemen of met ons samen werken.
Binnen IGJ is er in 2020/2021 een aantal grootschalige campagnes gevoerd om meer divers
personeel aan te trekken. Deze campagnes hebben voor meer diversiteit in de instroom
gezorgd. In 2022 krijgt deze bewustwording een vervolg. Bijvoorbeeld door een ‘Week van
de Diversiteit’ te organiseren.
Werkdruk verminderen
Werkdrukbeleving is een belangrijk onderwerp binnen IGJ. De relevantie van IGJ gedurende
de COVID-19-crisis heeft veel werkdruk met zich mee gebracht. De gedrevenheid van de
IGJ-medewerkers maakt dat zij zichzelf vaak hoge eisen stellen en een hoog werktempo
opleggen.
Het is van belang om te investeren in positieve energiegevers om zo te zorgen voor een
betere balans. Vanuit het ARBO-jaarplan wordt veel aandacht besteed aan vitaliteit, o.a.
zodat medewerkers hun werkplek thuis goed kunnen inrichten. De vitaliteitsmakelaar biedt
mogelijkheden aan om ook sessies binnen teams/afdelingen te doen. Vanuit de werkgroep
sociale veiligheid wordt er gewerkt aan een veilig sociaal klimaat binnen IGJ. Dit moet er toe
leiden dat mensen zich meer durven uitspreken. Dit kan ook een positief effect hebben op
de werkdrukbeleving.
We zijn bezig met het aanschaffen van een instrument om kortcyclisch en realtime o.a. de
werk(druk) beleving te kunnen gaan meten.
Hybride werken
-- Vitaliteit
Er is permanent aandacht voor vitaliteit van medewerkers vanuit het ARBO-jaarplan.
Indien blijkt dat er meer of andere interventies nodig zijn die samenhangen met
hybride werken, dan zullen we daar gehoor aan geven.

		

Werkplan 2022 45

-- Verbinden
Het is van belang dat er voldoende verbinding blijft tussen medewerkers, leidinggevenden en organisatie. Hiervoor zullen workshops gegeven worden om leidinggevenden
optimaal te faciliteren in het sturen op afstand en medewerkers in verbinding met
elkaar en de organisatie te houden. Daarnaast zorgt de werkgroep Sociale Cohesie voor
activiteiten in het kader van verbinding.
-- Vertrouwen
Sturen op afstand houdt ook in dat er goede afspraken gemaakt moeten worden over
bereikbaarheid en te behalen resultaten. In het leiderschapsprogramma is hier
aandacht voor om leidinggevenden te faciliteren.

46

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

www.igj.nl

Duidelijk. Onafhankelijk. Eerlijk.