Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1087
Vragen van de leden Van Haga (VVD) en Belhaj (D66) aan de Ministers van
Defensie en van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over de berichten over
fraude met oorlogswrakken in de Java-zee (ingezonden 24 januari 2018).
Antwoord van Minister Bijleveld-Schouten (Defensie) en van Minister van
Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) (ontvangen 7 februari
2018).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de berichtgeving over het illegaal bergen van
oorlogswrakken in de Javazee?1 2 3
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Onderschrijft u de problemen en de gevoeligheden met betrekking tot het
illegaal bergen van oorlogswrakken in de Javazee?
Antwoord 2
Het is volkomen begrijpelijk dat de berichtgeving van de afgelopen dagen in
de Nederlandse en Indonesische media over illegale berging van scheepswrakken in de Javazee veel emoties oproept. Dat geldt in het bijzonder voor
de berichtgeving over de omgang met stoffelijke overschotten. We betreuren
het zeer dat de nabestaanden door deze berichtgeving wederom in onzekerheid zijn gebracht, aangezien onduidelijk blijft of het hier gaat om stoffelijke
overschotten van opvarenden van een van de drie gezonken Nederlandse
oorlogsschepen.
Zoals wij in onze brief van 25 januari jl. duidelijk maakten: nieuwe informatie
gerelateerd aan de Nederlandse oorlogswrakken zal altijd worden onderzocht.
Dit geldt in het bijzonder voor informatie over vermeende stoffelijke
overschotten van de opvarenden. Nederland voert daarom op dit ogenblik
nauw overleg met de Indonesische autoriteiten over de mogelijkheid van
1

https://www.telegraaf.nl/nieuws/1566057/machteloos-tegen-slopers-verdwenenoorlogswrakken-in-javazee (De Telegraaf, 20 januari 2018)
2
https://www.telegraaf.nl/nieuws/1570194/harteloos-in-kuil-gedumpt (De Telegraaf, 22 januari
2018)
3
https://www.telegraaf.nl/nieuws/1574805/fraude-met-wrakken (De Telegraaf, 23 januari 2018)

ah-tk-20172018-1087
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

vervolgonderzoek ter plaatse om de vragen die naar aanleiding van de
recente berichtgeving zijn gerezen zo goed mogelijk te kunnen beantwoorden.
Nederland heeft Indonesië in gesprekken en via een Note Verbaleom
onderzoek ter plaatse verzocht, waarbij wij onze hulp hebben aangeboden.
Dit onderzoek is onder meer nodig om te kunnen bepalen of er een relatie is
tussen de stoffelijke overschotten waarover in de berichtgeving wordt
gesproken en de verdwenen Nederlandse scheepswrakken. De gesprekken
hierover vinden plaats op het hoogste niveau. Zo heeft de Nederlandse
ambassadeur de ontwikkelingen onder meer besproken met de Indonesische
Minister van Transport en contact met de Minister van Buitenlandse Zaken.
Vraag 3
Hebt u kennisgenomen van de belangrijkste conclusie uit het recent
verschenen onderzoek naar aanleiding van de verdwijning van de oorlogswrakken Hr. Ms. De Ruyter, Hr. Ms. Java en de gedeeltelijke verdwijning van
Hr. Ms. Kortenaer dat de scheepswrakken zonder vergunning van de
Indonesische autoriteiten op industriële wijze zijn geborgen en het feit dat de
Indonesische overheid twee vergunningen heeft afgegeven? In hoeverre is dit
waar en wordt het onderzoek door Nederland heropend?
Antwoord 3
Ja.
De Indonesische autoriteiten hebben desgevraagd nogmaals in een brief
verklaard geen vergunning te hebben verstrekt voor het bergen van de
Nederlandse oorlogswrakken. De coördinaten van de vergunningen die in
verschillende media werden genoemd, zijn door Nederlandse deskundigen
onmiddellijk vergeleken met de coördinaten van de gezonken Nederlandse
oorlogsschepen (zie bijlage4). Uit deze vergelijking blijkt dat de posities van
de twee afgegeven vergunningen waarop de Telegraaf doelt niet overeen
komen met de coördinaten van de scheepswrakken en ruim twintig kilometer
van het dichtstbijzijnde Nederlandse wrak, Hr. Ms. Kortenaer, af liggen.
Vraag 4
Hoe verhoudt zich de informatie uit de Indonesische pers tot de brief die is
verzonden op 18 januari 2018?5
Antwoord 4
In de brief van 18 januari jl. berichtten wij u over de uitkomsten van het
gezamenlijke onderzoek dat door Indonesië en Nederland is uitgevoerd op
basis van het beschikbare materiaal. Het merendeel van in de Indonesische
pers gepubliceerde beelden was al eerder door deskundigen van Defensie en
de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed onderzocht. Dit schreven we u ook
in onze brief van 25 januari jl. Hun conclusie was dat er op deze beelden
geen bewijs kon worden gevonden voor de aanwezigheid van wrakstukken
van de Nederlandse oorlogsschepen Hr. Ms. De Ruyter, Hr. Ms. Java of Hr.
Ms. Kortenaer.
Vraag 5
Kunt u bij de Indonesische regering nagaan of het nog mogelijk is om de
stoffelijke resten van de slachtoffers die nu in een massagraf schijnen te zijn
gedumpt veilig te stellen, zodat er nog een fatsoenlijke begrafenis kan
plaatsvinden?
Antwoord 5
Als uit nader onderzoek ter plaatse blijkt dat het hier gaat om schending van
een oorlogsgraf door illegale berging, zal het kabinet zich tot het uiterste
blijven inspannen voor een eervolle laatste rustplaats voor de slachtoffers.
Voor de nabestaanden is dit zeer belangrijk, want ook zij verdienen rust.
Nederland voert dan ook op dit ogenblik nauw overleg met de Indonesische
autoriteiten over gezamenlijk nader onderzoek ter plaatse om de vragen die
naar aanleiding van de recente berichtgeving zijn gerezen zo goed mogelijk te
kunnen beantwoorden. Dit onderzoek is onder meer nodig om te kunnen

4
5

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
Uitkomsten nader onderzoek verdwijning gezonken schepen Javazee (2018Z00692)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

bepalen of er een relatie is tussen de stoffelijke overschotten waarover in de
berichtgeving wordt gesproken en de verdwenen Nederlandse scheepswrakken. Wij onderhouden hierover ook goed contact met andere betrokken
landen.
Vraag 6
Waarom is niet gemeld in de samenvatting van het rapport dat er tijdens het
onderzoek geen forensisch vergaard bewijs ter tafel is gekomen?
Antwoord 6
In de brief van 18 januari schreven wij dat Nederlandse en Indonesische
deskundigen in augustus 2017 tijdens een bijeenkomst de beschikbare
informatie hebben onderzocht om te bepalen wat er met de scheepswrakken
gebeurd kan zijn. Er was volgens de Indonesische autoriteiten geen informatie bekend die erop wees dat ter plaatse schroot van de wrakken is aangeboden. Forensisch onderzoek maakte geen onderdeel uit van het onderzoek en
daardoor ook niet van de samenvatting.
Vraag 7
Bent u in contact met de nabestaanden bijvoorbeeld via het Karel Doormanfonds? Zo ja, op welke wijze zijn zij geïnformeerd en wanneer?
Antwoord 7
Ja. Defensie heeft de bij ons bekende nabestaanden vorige week met een
brief geïnformeerd over de ontwikkelingen rondom de verdwenen scheepswrakken in de Javazee. Eerder informeerden wij hen ook al per brief over de
uitkomsten van het onderzoek. Wij hebben de nabestaanden toegezegd hen
nauwgezet te blijven informeren als er nieuwe informatie bekend is. Het
kabinet hecht hieraan vanzelfsprekend groot belang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3