De situaƟe van kinderen en
jongeren op Curaçao

© United NaƟons Children’s Fund (UNICEF), 2013
Foto’s omslag © UNICEF/UNI119953/LeMoyne
Disclaimer:
De meningen in deze publicaƟe zijn de standpunten van de auteurs en geven niet noodzakelijkerwijs het
beleid of de standpunten van UNICEF weer.
De termen en aanduidingen in deze publicaƟe en de presentaƟe van het materiaal betekenen niet van de
kant van het United NaƟons Children’s Fund (UNICEF) een oordeel of advies over de juridische status van
een land of gebied, of van haar autoriteiten of de aĩakening van haar grenzen.
Nederlandse eindredacƟe: Mark Wijne, UNICEF Nederland en ColeƩe Mulder, tekstensie.nl
Vormgeving: Shiloh ProducƟons

INHOUDSOPGAVE
TEN GELEIDE

13

VOORWOORD

14

LIJST VAN AFKORTINGEN

15

1.

INLEIDING EN METHODOLOGIE

17

2.

KERNGEGEVENS OVER CURAÇAO

21

3.

SOCIAAL BELEID EN MAATSCHAPPELIJKE
INVESTERINGEN

27

4.

HET RECHT OP GEZONDHEID

37

5.

HET RECHT OP ONDERWIJS

45

6.

HET RECHT OP BESCHERMING

53

7.

HET RECHT OP PARTICIPATIE

67

8.

CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN

73

REFERENTIES

80

BIJLAGE:
AANBEVELINGEN VAN HET VN
KINDERRECHTENCOMITÉ VOOR CURAÇAO

83

Foto:© UNICEF/NYHQ20111916/LeMoyne

Lijst met kaders,
aĩeeldingen en tabellen

LIJST MET KADERS,
AFBEELDINGEN EN TABELLEN
Kaders
1.
2.

Beperkingen van maatschappelijke organisa es
Specifieke problemen voor niet-geregistreerde immigranten

Aĩeeldingen
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.

1. Bevolkingsopbouw naar lee ijd, volkstelling van 2011
2. Staatsbegro ng per ministerie, juni 2012 (in percentages)
3. Vicieuze cirkel: de impact van armoede en ongelijkheid op de situa e van kinderen en
jongeren
4. Oorzaak-gevolgschema van problemen in het onderwijssysteem
5. Het huidige systeem voor kinderbescherming van Curaçao
6. Soorten mishandeling die zijn gemeld bij het AMK, 2010
7. Rapporten die zijn ontvangen door het AMK naar rapporterende persoon of organisa e,
2010
8. Alcohol- en drugsgebruik onder leerlingen in de lee ijd van 10 tot 18 jaar
9. Oorzaak-gevolgschema van de belangrijkste problemen rond de situa e van vrouwen

Tabellen
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.

1. Financiële steun aan alleenstaanden en stellen met en zonder kinderen per juni 2012
(in USD)
2. Vaccina egraad van geboortecohorten, 2005-2009
3. Ster e onder zuigelingen, kinderen en pasgeborenen (per 1.000 levendgeborenen),
1998–2010
4. Aantallen geboorten naar lee ijd van de moeder, 1999-2007
5. Onderwijsniveaus op Curaçao
6. Gegevens voor het schooljaar 2011-2012 per schooltype
7. Oorzaken van schoolabsen e

5

Jongen, 11 jaar, Curaçao.
Ik woon met mijn vader, moeder en broer. Mijn moeder
is het strengst. Ik kan goed met mijn ouders opschieten
en praten. Dat is heel anders dan op school. Mijn juﬀrouw
hee moeite met mijn gedrag: ze vindt dat ik onbescho
ben als ik haar tegenspreek. Thuis mag dat meestal wel.
Dan luisteren mijn ouders en daarna discussiëren we.
Ik vind alles leuk aan Curaçao. Je kan hier zo naar het strand.
Als je met vrienden wilt afspreken dan hoef je je agenda er
niet bij te halen. Het enige niet leuke van Curaçao is de
hi e.
Ik wil graag beroepsvoetballer worden. In Nederland zijn
er elke maand wel scouts, maar hier op Curaçao is het een
keer per jaar. Ik ben nog niet gescout, maar denk wel dat
het gebeurt. Als het niet lukt, word ik leraar.
Ik heb één keer gerookt. Niet met een sigaret maar gewoon
van papier. Samen met mijn broer had ik papier aan elkaar
geniet en bij het gasfornuis aangedaan. Ik s kte bijna en
daarna heb ik nooit meer gedaan.
Als ik verdrie g of somber ben, dan ga ik naar mijn kamer
en blijf daar een poos zi en. Dat is ongeveer één keer per
maand. Ik heb geen behoe e om hulp te zoeken of met
iemand anders daarover te praten, buiten mijn ouders en
broer.
Ik zit in groep 8 en heb veel vrienden in mijn klas. Iedereen
is verliefd op één meisje, maar ik weet niet waarom.
Eigenlijk vind ik haar ook wel leuk. Ik vind school wel leuk,
maar het gee ook stress. Leuk is dat ik met vrienden kan
zi en lachen en werken. Stress krijg ik van al dat werk dat
ik moet doen.
Op school word ik wel eens gepest. Zolang dat met
woorden gebeurt heb ik er geen moeite mee. Als ze me
maar niet aanraken. Ik pest ook wel terug, maar ik hou er
niet van.
Ik vind dat er niet genoeg is voor kinderen op Curaçao.
Sommige kinderen hebben alles, anderen hebben
helemaal niets. Kinderen op Curaçao zouden ook hun
eigen beslissingen moeten kunnen nemen. Dat ouders niet
al jd dingen voor hen beslissen.”
6

Jongen, 16 jaar, Curaçao.
B“Voordat ik naar Nederland ging, woonde ik hier met
mijn moeder, vader, en twee broers. Toen ik terugkwam,
woonde ik samen met mijn moeder en drie broers. Daarna
kwam ik bij mijn vader en daar zijn ook heel veel broers.
In totaal heb ik vij ien broers en zussen. Mijn moeder is
zwanger van haar nieuwe vriend.
Ik mag bijna alles van mijn vader. Het ging niet goed om bij
mijn moeder te wonen. Alleen doordeweeks niet tot laat
uitblijven. Op zaterdag maakt het niet zoveel uit hoe laat
ik thuiskom.
Ik vind Curaçao niet echt leuk. Maar hier is de discotheek
leuk. Ik houd van stappen met mijn vrienden. Misschien ga
ik wel naar Nederland als ik klaar ben met school.
Sinds kort ga ik naar een psycholoog. Dat wilde ik zelf ook.
En het moest. Van mijn vader, van de hulpverlener en van
school. Omdat ik snel boos word. Ik weet niet waarom, ik
word gewoon snel boos. Als iemand iets zegt wat ik niet
leuk vind… Als iemand me aanraakt, dan ga ik vechten.
Maar ik raak mensen pas aan als ze mij ook hebben
aangeraakt.
Met een psycholoog heb ik iemand die ik kan vertrouwen,
dat heb ik nodig. Voor mij is er verder niet echt iemand
die ik kan vertrouwen. Mijn diepste geheimen vertel ik aan
helemaal niemand, maar dan ook niemand. Het is veel
makkelijker om het aan de psycholoog te vertellen dan aan
iemand anders.
Als mijn vader boos wordt, gaat hij schreeuwen. Mijn
moeder gaat schreeuwen en schelden als ze boos is. Ze
hee mij het huis uitgezet voor iets wat niet mijn schuld is.
Ze dacht dat ik iets gestolen had en ik heb toen gevochten
met haar nieuwe vriend. Ik kwam toen in een opvanghuis,
maar daar waren wat problemen. Ik was er net drie dagen
en toen werden ze boos op mij omdat ze vonden dat ik de
ramen had moeten lappen. Ze hebben mij er toen uitgezet.
Ik woon nu weer bij mijn vader en ik wil er ook blijven
wonen.

7

Ik gebruikte drugs, maar nu niet meer. Mijn moeder wist
het. En alcohol. Als ik uitga wel veel.
Dan word ik gezellig, maak ik grapjes en blijf ik lachen. Dan
zoek ik geen ruzie. Soms zegt mijn vader tegen me dat ik
een alcoholist word. Ik word ‘happy’ als ik alcohol drink.
Aan het begin van de avond, rond acht uur ongeveer, ga
ik mijn vader helpen in de ‘snack’. Ik sluit alles af en soms
veeg ik. Thuis was ik mijn eigen kleren, en ik maak mijn
slaapkamer schoon. Toen ik bij mijn moeder woonde,
moest ik wel een bijdrage leveren aan de vaste lasten en
werkte ik af en toe als metselaar als er een klus was.
Ik zit in de derde klas VSBO van de rich ng verzorging, dat is
voor schoonheidsspecialisten en kappers. Ik ben de enige
jongen in mijn klas. In de vierde klas zi en wel jongens. Als
er geen jongens blijven zi en, ben ik ook volgend jaar de
enige jongen.
Ik vind deze school beter dan alle andere, omdat ik veel
prak jkvakken heb. Op de andere scholen had ik veel
problemen, daar wilde ik niet leren. Toen spijbelde ik heel
vaak.
Ik wil barbershops beginnen, hier en in Nederland.
Ik kan best wel goed tekenen. Als ik iets zie, dan kan ik het
natekenen.
Ik weet dat er veel geweld is. In de krant zie je er vaak
dingen over. Ik weet ook hoe de Curaçaoënaars zijn,
ze zijn vals. Heel veel mensen op Curaçao lopen met
wapens, zelfs kleine jongens. Ik heb best vaak gevochten,
en meestal bellen de mensen waarmee ik heb gevochten
hun vrienden die wapens hebben. Die mensen komen dan
naar mij toe met wapens. Er zijn jongens van vij ien jaar
die rondlopen met een wapen.
Ik kan overal zeggen hoe ik ergens over denk. Als ik het
ergens niet mee eens ben, dan zeg ik dat.
Als ik de baas zou zijn van Curaçao, dan zou ik heel veel
veranderen. Ik zou willen dat moeders hun kinderen niet
meer slaan. Op Curaçao gebeurt dat heel vaak. En ik zou
een pretpark hier willen maken. Ik zou ook meer kermissen
en feesten voor de jongeren willen.”
8

Meisje, 10 jaar, Curaçao
I“Ik woon nu weer twee jaar op Curaçao. We kwamen uit
Nederland. Mijn moeder en ik wonen in een studentenhuis
met elf kamers. Mijn moeder zorgt voor me want mijn
moeder en vader zijn gescheiden. Ik wil ook naar Nederland
om bij mijn vader en broers te zijn. Op Curaçao woont een
oudere zus en in Nederland wonen er twee broers. Ze
hebben allemaal een andere moeder.
Op Curaçao is niet veel te doen voor kinderen. Hier kun
je eigenlijk alleen maar zwemmen. Maar ik vind het wel
leuk hier. De stranden en het zeeaquarium, de musea. De
geschiedenis van Curaçao vind ik ook heel interessant.
Als ik verdrie g ben, dan ga ik in mijn kamer zi en. Ik doe
de deur op slot en ga huilen of tegen mezelf praten. Ik ben
best vaak verdrie g omdat ik mijn vader en broertjes in
Nederland mis. En soms wil ik terug naar Nederland.Soms
blijf ik alleen thuis. Dat vind ik best fijn want dan kan ik
alles doen wat ik wil. Dan ga ik een eitje bakken, of heel
hard stampen op de trap of de deuren van de kamers heel
hard dicht slaan. Ik ga dan ook op de stoelen springen of op
internet computerspelletjes spelen. Als er anderen thuis
zijn, mag dat allemaal niet.
Ik heb een eigen kamer. En een geheimen-doosje. Die
verstop ik wel eens in mijn kamer, maar mama komt er
al jd achter waar het doosje verstopt is. In mijn geheimendoosje bewaar ik liefdesbrieven van vriendjes en gewone
brie es van vriendinnen.
Soms ben ik ziek. We zijn nog niet verzekerd dus we kunnen
niet naar een huisarts. Vorig jaar heb ik in het ziekenhuis
gelegen, toen had ik een ontsteking aan mijn dikke darm.
Het deed pijn en het was eng in het ziekenhuis omdat er
allemaal mensen aan het schreeuwen waren van de pijn.
Het is harts kke leuk op school. Talen vind ik leuk. Spaans,
Engels. En rekenen ook. Je kan ook spelen op school.
Niemand hee veel inspraak, want meestal moeten we
luisteren naar wat de juf te vertellen hee .

9

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

Op mijn vorige school werd ik vaak gepest. Ik was het
enige blanke meisje en iedereen ging me pesten, behalve
één vriendin.
Als het niet lukt met mijn huiswerk, dan helpt mijn neef
me. Mijn moeder is pas laat klaar met werken. Als ze thuis
komt is het meestal al laat.
Als ik klaar ben met school op Curaçao, wil ik terug naar
Nederland. Dan wil ik rechten gaan studeren want ik wil
advocaat worden. .
Soms krijg ik een k. Ik heb wel eens gezien dat een
mevrouw met haar hakken een kind aan het slaan was.
Daar werd ik heel verdrie g van en ik ben er nooit meer
naar toe gegaan.
Thuis wordt wel eens om mijn mening gevraagd, maar
dat is meestal achteraf. Als iets al is gebeurd, vraagt mijn
moeder wat ik ervan vind. Ik heb liever dat mijn moeder
me daarvoor al naar mijn mening vraagt. Op school wordt
helemaal niet om je mening gevraagd. Dat vind ik raar.

10

Foto: © UNICEF/NYHQ20111960/LeMoyne

Inleiding

Foto: © UNICEF/NYHQ20111963/LeMoyne

In 2012 hee de non-gouvernementele organisa e OSE (Observatorio Social del Ecuador) een situa eanalyse
uitgevoerd van kinderen en jongeren op Curaçao. Dit ter evalua e van de vooruitgang en van de uitdagingen
rond de toepassing van de rechten van deze groepen. Een ander belangrijk het doel was om met aanbevelingen
te komen voor sociale ini a even en middellange en langetermijnbeleidsmaatregelen ter verbetering
van hun levensomstandigheden en kansen. Deze analyse werd uitgevoerd in opdracht van UNICEF, de
kinderrechtenorganisa e van de Verenigde Na es .

11

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

Er werd gekozen voor een benadering vanuit een mensenrechtenperspec ef en een par cipa eve aanpak. De
analyse was gericht op de sociaaleconomische en poli eke processen die van invloed zijn op de situa e van
kinderen, jongeren en vrouwen. De informa e werd onder andere verkregen via interviews en focusgroepen,
ook met jongeren. Daarnaast werden gegevens van de volkstelling van 2001 en 2011 opnieuw bekeken, evenals
diverse documenten en onderzoeken van verschillende na onale en interna onale organisa es. De analyse werd
echter beperkt doordat er slechts weinig sta sche gegevens over kinderen en jongeren beschikbaar zijn.
Onderstaand zijn de belangrijkste algemene bevindingen voor Curaçao vermeld. Daarna volgen hoofdbevindingen
en aanbevelingen die met name betrekking hebben op kinderen, jongeren en vrouwen. Het gaat hierbij om het
recht op gezondheid, onderwijs, bescherming en par cipa e. We sluiten af met de conclusie. Een uitgebreide
weergave van de onderzoeksresultaten voorzien van a eeldingen, tabellen en kaders is terug te vinden in het
volledige rapport.

Key findings

12

Ten geleide

Foto: © UNICEF/NYHQ20111924/LeMoyne

Dit rapport is gebaseerd op de analyse van de situa e van kinderen en jongeren op Curaçao. Deze situa eanalyse is
gemaakt in 2012 door OSE (Observatorio Social del Ecuador) in opdracht van UNICEF, de kinderrechtenorganisa e
van de Verenigde Na es. Het onderzoek is uitgevoerd door Alejandra Espinosa Andrade, Belén Febres Cordero,
Margarita Velasco Abad en Soledad Álvarez. De leiding op Curaçao was in handen van Alejandra Espinosa Andrade;
het onderzoek stond onder de algemene leiding van Margarita Velasco Abad (algemeen directeur), Soledad Álvarez
(onderzoekscoördinator) en Ta ana Cevallos (administra e).

13

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

Voorwoord

Foto: UNICEF/NYHQ20111955/LeMoyne

IVN-Mensenrechtencomité’s houden toezicht op de uitvoering van het IVRK en het CEDAW. Er is bepaald dat
het Koninkrijk der Nederlanden in zijn totaliteit aan hen moet rapporteren, met aparte hoofdstukken over de
verschillende landen. Op basis van de rapportages doet het comité aanbevelingen. De meest recente aanbevelingen
(uit 2009) die het koninkrijk van het VN-Kinderrechtencomité ontving, beva en enkele specifieke adviezen voor
Curaçao, Aruba, Sint Maarten, en de Nederlandse An llen. Bij de overheid en maatschappelijke organisa es van
Curaçao ontstond daarop de behoe e aan een volledige en uitgebreide, door UNICEF ondersteunde analyse van
de situa e van kinderen en jongeren op het eiland.
UNICEF’s regionale kantoor voor La jns Amerika en het Caribisch gebied en UNICEF Nederland hebben vervolgens
het ini a ef genomen voor het maken van deze uitvoerige situa eanalyse. Een situa eanalyse is voor UNICEF
doorgaans het uitgangspunt bij haar inzet en pleitbezorging voor het respecteren en naleven van kinderrechten,
waar ook ter wereld. Het gaat hierbij om de rechten van alle kinderen, zoals vastgelegd in het Verdrag inzake de
Rechten van het Kind (IVRK).
Wij hebben ons voor de analyse gebaseerd op beoordeling van het relevante beleid en op bestaande cijfers die
inzicht geven in de leefomstandigheden van kinderen en jongeren op Curaçao. Ook hebben we verschillende
belanghebbenden binnen de overheid en maatschappelijke organisa es geïnterviewd en groepsdiscussies gevoerd
met kinderen en vrouwen. Dankzij de combina e van kwan ta eve met kwalita eve methoden konden wij
diepgaander onderzoek doen dan bij de standaard situa eanalyse. Dit was mogelijk doordat we bij de voorbereiding
van de analyse konden samenwerken met veel overheidsdiensten en non-gouvernementele actoren.
Het rapport bevat ook portretjes waarin individuele kinderen hun verhaal vertellen. Deze kinderportretjes zijn
gemaakt door UNICEF Nederland in samenwerking met de Federa e An lliaanse Jeugdzorg en de ‘Fundashon
Bos di Hubentut’. Ze maken onderdeel uit van een groter project waarin kinderen in alle Caribische delen van het
Koninkrijk der Nederlanden gehoord worden en hun mening geven over opgroeien in hun land. De resultaten van
dit project worden in een apart fotoboek gepresenteerd: ‘Kind op een eiland, Kinderen over opgroeien op Aruba,
Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eusta us en Sint Maarten’.
De uitkomsten van de situa eanalyse van kinderen en jongeren op Curaçao hebben wij vastgelegd in het rapport
dat voor u ligt. Wij doen specifieke aanbevelingen aan de regering en andere par jen om een aantal belangrijke
uitdagingen aan te pakken en ac e te ondernemen in het geval van nieuw opkomende problemen. Curaçao is een
hoog-inkomensland (‘high income country’) binnen het koninkrijk volgens de classifica e van de Wereldbank. Het
14

Lijst van aŅorƟngen

eiland hee een hoge levensstandaard en de situa e van kinderen en jongeren is over het algemeen goed. Maar
er zijn een aantal uitdagingen waarbij vooruitgang geboekt moet worden om ervoor te zorgen dat Curaçao voldoet
aan de naleving van rechten van alle kinderen en jongeren op het eiland. Ook liggen er uitdagingen op het gebied
van gezondheid, onderwijs en de bescherming van het kind.
De aanbevelingen vragen vooral dat overheids- en niet-overheidsactoren zorgen voor meer coördina e in beleid
en uitvoering. Niet alleen als het gaat om voorzieningen voor kinderen en de verbetering van het systeem voor
kinderbescherming, maar ook bij het aanpakken van overgewicht onder kinderen en het verbeteren van het
onderwijssysteem.
Wij hopen dat deze informa e zowel de overheid als de maatschappelijke organisa es bereikt en gebruikt wordt
om de volledige naleving van de rechten van kinderen, jongeren en vrouwen op Curaçao te garanderen. Opgemerkt
dient te worden dat de situa eanalyse is uitgevoerd in de eerste hel van 2012. Eventuele latere wijzigingen in de
wetgeving zijn daarom niet in dit rapport verwerkt.
Als onderzoekers willen wij onze dankbaarheid uitspreken aan de regering van Curaçao, waaronder het ministerie
van Sociale Ontwikkeling, Arbeid en Welzijn; aan Yadira Bakhuis, Robert Antonius, Jadira Hasselmeyer en Iris Dirks,
medewerkers van het ministerie; aan het Centraal Bureau voor de Sta s ek van Curaçao; aan Mary Feliz; en aan
alle bewoners van het eiland die zijn geïnterviewd en die met hun getuigenis de basis voor het onderzoek legden

Lijst van aŅorƟngen
BBP
CBS
CEDAW
CPG
HIV
IVRK
ECLAC
FMA
IOM
NGO
OSE
UNDP
UNICEF

Bruto Binnenlands Product
Centraal Bureau voor de Sta s ek
Conven on on the Elimina on of All Forms of Discrimina on against Women
(verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discrimina e van vrouwen)
Regeerprogramma 2010-2014 voor Curaçao
Human Immunodeficiency Virus
Interna onaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind
Economische Commissie voor La jns-Amerika en het Caribisch Gebied
Fundashon pa Maneho di Adikshon (s ch ng omgaan met verslaving)
Interna onale Organiza on for Migra on
non-gouvernementele organisa e
Observatorio Social de Ecuador
United Na ons Development Programme (ontwikkelingsprogramma van de
Verenigde Na es)
United Na ons Children’s Fund (de kinderrechtenorganisa e van de Verenigde
Na es)
15

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

16

IntroducƟon
and Methodology

1.
Foto: © UNICEF/NYHQ20111914/LeMoyne

Inleiding
en methodologie

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

1. Inleiding
en methodologie
Een situa eanalyse hee de volgende doelen, waarvan de twee bovenste de hoofddoelen van deze bewuste
analyse voor Curaçao waren. De doelen zijn verbonden met een nieuwe aanpak in de ontwikkelingssamenwerking.
Deze is gericht op de versterking van de capaciteiten van de lokale par jen, zodat zij zelf in staat zijn om hun
problemen op te lossen zonder hulp van buitenaf.


Het evalueren van de vooruitgang en de uitdagingen rond het realiseren van de rechten van kinderen
en jongeren.



Het vormen van aanbevelingen voor sociale ac es en beleidsmaatregelen op de middellange en de
lange termijn ter verbetering van de levensomstandigheden en de kansen voor kinderen en jongeren.



Het iden ficeren van de oorzaken van – en de structurele verbanden tussen – de problemen die invloed
hebben op kinderen en jongeren.



Het uitleggen van de manier waarop middelen en maatschappelijke, economische en organisatorische
structuren van een land (inclusief het gevoerde beleid en de bestaande instellingen) kunnen bijdragen
aan het omgaan met problemen aangaande de situa e van kinderen en jongeren.



Het ontwikkelen van vaardigheden (of het uitbreiden van bestaande capaciteiten) en technische
ondersteuning ter plaatse.



Het genereren van een proces van par cipa eve analyse om de lokale betrokkenen te mobiliseren
en strategische allian es aan te gaan op verschillend maatschappelijk niveau, om zo tot een posi ef
resultaat te komen voor kinderen en jongeren.



Het bevorderen van het gebruik en de toepassing van de gegenereerde informa e op zowel
maatschappelijk als overheidsniveau en het waarborgen van het monitoren en updaten van de
geproduceerde informa e.

Onderzoeksmethoden
Het benoemen van de belangrijkste sociale, economische, poli eke en culturele problemen was mogelijk dankzij
een scala aan onderzoeksmethoden. Deze waren gebaseerd op de ‘Guidance for Conduc ng Situa on Assessment
and Analysis of Children’s and Women’s Rights’ (UNICEF, 2008) en op OSE’s eerdere ervaringen op het gebied van
kwalita ef en kwan ta ef onderzoek.
Gezien de groo e van het land en de beperkte beschikbaarheid van sta s sche informa e in sommige sectoren,
hee het OSE gekozen voor een zeer par cipa eve aanpak. UNICEF stelde daartoe een team samen van lokale
partners van het ministerie van Sociale Ontwikkeling, Arbeid en Welzijn. Hierna brachten de OSE-onderzoekers in

18

Inleiding
en methodologie

november 2011 een eerste veldbezoek aan Curaçao om informa e te verzamelen. De steun van het ministerie was
essen eel. Het team kon daardoor overheids- en maatschappelijke actoren in kaart brengen, contacten leggen en
een eerste beeld krijgen van problemen waar kinderen, jongeren en vrouwen mee geconfronteerd worden. Hierbij
verzamelde het direct kwan ta eve informa e:

In kaart brengen van belangrijke informanten en veldwerk
Lokale partners werkten rechtstreeks samen met het team van het OSE om belangrijke informanten te iden ficeren
uit de volgende sectoren: de overheidssector, maatschappelijke organisa es, universiteiten en interna onale
organisa es. Deze hulp was van essen eel belang bij het ontwikkelen van een agenda voor veldwerk. Bovendien
zorgde de samenwerking ervoor dat de informanten veel opener waren, aangezien de partners verantwoordelijk
waren voor het leggen van het eerste contact. Doorverwijzingen naar anderen kwamen vervolgens van de
eerste lijst van poten ële informanten. In totaal werden er 85 interviews afgenomen. De interviews waren semigestructureerd en bestonden uit twee delen. Eerst werden de informanten algemene vragen gesteld over de
historische en poli eke processen van het land en werd ze gevraagd aan te geven wat de belangrijkste problemen
waren waar kinderen, jongeren en vrouwen in hun ogen mee te maken kregen. Daarna werd er, a ankelijk van de
kennis van de informant, een aantal specifieke vragen gesteld over de naleving van het IVRK en het CEDAW.
Verder werden samenwerkingsverbanden met lokale partners versterkt en werden partnerschappen met andere
maatschappelijke en overheidsactoren opgebouwd. Dit was belangrijk aangezien dit feedback mogelijk maakte
van lokale actoren die ook betrokken waren bij de situa eanalyse. Hiermee werd het toekoms ge spectrum van
inzet voor kinderen, jongeren en vrouwen uitgebreid.
Om gegevens te verkrijgen over de verschillende sociaal-economische indicatoren van het eiland, werden
sta s sche gegevens geëxtraheerd uit de census van 2001 en 2011 (voorlopige gegevens) en opgevraagd bij
verschillende maatschappelijke organisa es en overheidsprogramma’s met betrekking tot de naleving van
de rechten van kinderen, jongeren en vrouwen. Tevens werd specifieke informa e verkregen over het huidige
beleidskader, de na onale begro ng en sociale investeringen. Deze gegevens werden aangevuld met informa e
van de Wereldbank, UNICEF, de IOM, de ECLAC en andere sta s sche bronnen.
Onderzoeken van andere VN-organisa es over Curaçao werden opnieuw bekeken. Er was extra aandacht voor de
rapporten van het VN-Kinderrechtencomité en het CEDAW-comité met betrekking tot het land, evenals een aantal
wetenschappelijke studies (sociaal, cultureel, economisch of poli ek) die konden bijdragen aan het onderzoek.

19

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

Het systemaƟseren en analyseren van informaƟe
Het team onderwierp de sociaal-economische indicatoren van Curaçao aan een kri sch onderzoek. Dit met het
oog op het uitbrengen van verslag over de vooruitgang en/of de uitdagingen met betrekking tot de naleving van
de rechten van kinderen en vrouwen in het land. Tegelijker jd voortdurend reflecterend op de mondiale en lokale
historische en poli eke processen die invloed hebben op deze groepen. Beide wegen leidden tot het opstellen van
causale verklaringen voor maatschappelijke problemen die van invloed zijn op kinderen en vrouwen. Daarnaast
droegen ze bij aan het iden ficeren van hiaten in de ac viteiten van maatschappelijke organisa es en de overheid
op het eiland. Hiermee konden de mogelijke thema’s worden geïden ficeerd waar via specifieke publiek beleid
mogelijke impact kan worden bereikt.
Een workshop die in juni 2012 werd georganiseerd om het conceptrapport te herzien, werd bijgewoond door
overheidsfunc onarissen en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisa es. De aanbevelingen die daaruit
voortkwamen, zijn opgenomen in dit rapport. Opgemerkt dient te worden dat de situa eanalyse werd uitgevoerd
in de eerste hel van 2012. Eventuele wijzigingen in de wetgeving na die periode zijn dan ook niet in dit rapport
opgenomen.
Een situa eanalyse behelst niet alleen het beoordelen en analyseren van de situa e van kinderen en vrouwen,
maar vraagt ook om een op mensenrechten gerichte aanpak. Dit betekent dat in het onderzoek rekening is
gehouden met de verplich ngen die Curaçao, als onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden, conform een
aantal interna onale verdragen is aangegaan. Dit zijn onder meer het IVRK en het CEDAW. De bepalingen hieruit
zijn omgezet in indicatoren voor de informa everzameling. Dit om ervoor te zorgen dat de informa e de specifieke
aspecten van de naleving van de rechten van kinderen, jongeren en vrouwen weerspiegelt, zoals vastgesteld in
deze interna onale verdragen. Bovendien is de analyse in oorzaak-gevolgschema’s gevat. Dit hee ons geholpen
de structurele oorzaken van de sociale problemen van deze groepen te verduidelijken en de tekortkomingen in de
maatschappelijke inzet en de overheidsinspanningen te iden ficeren

Opbouw rapport
Na de hierboven nauwkeurig beschreven gehanteerde onderzoeksmethoden vindt u in het tweede hoofdstuk de
actuele poli eke, economische en maatschappelijke situa e op Curaçao. In hoofdstuk drie wordt ingegaan op
het overheidsbeleid en de maatschappelijke investeringen. Hoofdstuk vier t/m zeven beschrijven de geboekte
vooruitgang en de resterende uitdagingen op het gebied van de rechten van kinderen en jongeren met betrekking
tot gezondheid, onderwijs, bescherming en par cipa e. In hoofdstuk acht worden ten slo e enkele sugges es en
aanbevelingen gedaan met betrekking tot de noodzakelijke ac es ter verbetering van de levensomstandigheden
en kansen voor kinderen, jongeren en vrouwen

20

IntroducƟon
and Methodology

2. Kerngegevens
over Curaçao
Foto: © UNICEF/NYHQ20111908/LeMoyne

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

2. Kerngegevens
over Curaçao
Historische context
Het meest opvallende aspect van de geschiedenis van Curaçao zijn de diverse migra estromen die tot het ontstaan
van verschillende sociale klassen hebben geleid. Dit migra eproces en het feit dat het eiland bijna vierhonderd
jaar lang Nederlands grondgebied was, leidden tot een zeer bijzondere historische diﬀeren a e in etnische,
economische en poli eke lijnen. Deze zijn nog al jd van invloed op de samenstelling van de maatschappij. Het
koloniale slavernijverleden wordt weerspiegeld in het voortbestaan van discrimina e van bepaalde groepen,
hoewel er ook geluiden en gesprekken in de samenleving gericht op ‘verzoening’ zijn.
Andere spanningen houden verband met de opbouw van een nieuwe staat. Met het ingaan van de nieuwe
cons tu onele status in 2010 werd Curaçao een autonoom land binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Dit hield
in dat er beslissingen moesten worden genomen over de soort staat die de bevolking nodig hee en wil, en over
het beheer van de nieuwe rela e met het koninkrijk, dat verantwoordelijk blij voor defensie en buitenlandse
zaken. Dit betekent onder meer dat rapportage aan mensenrechtencomité’s van de Verenigde Na es zoals het
VN-Kinderrechtencomité, een verantwoordelijkheid van het koninkrijk is (zoals is beschreven in het voorwoord).

Demografisch profiel
Volgens de voorlopige gegevens van de volkstelling van 2011 telt Curaçao op dit moment 149.679 inwoners: 81.231
vrouwen en 68,488 mannen. Jongeren onder de 19 maken 31 procent uit van de eilandbevolking: 14 procent
kinderen van 0 tot 9 jaar, 9 procent eners van 10 tot 15 jaar en 8 procent jongeren van 15 tot 19 jaar. Sinds 2001
is de bevolking met 14,7 procent gegroeid (19.052 personen). Dat is een gemiddelde groei van 1,5 procent per jaar.
In die en jaar is het aantal inwoners in de lee ijd van 15 tot 59 jaar met 12 procent gestegen, terwijl het aantal
kinderen van jonger dan 15 jaar met 7 procent is gedaald (CBS, 2012). Dit impliceert een verouderende bevolking

22

Kerngegevens over Curaçao

85+
80-84
75-79
70-74
65-69
60-64
55-59
50-54
45-49
40-44
35-39
30-34
25-29
20-24
15-19
10-14
5-9
0-4
9%

Man

Vrouw

2011
2001
1960

7%

5%

3%

1%

1%

3%

5%

7%

9%

Bron: CBS, 2012
Aĩeelding 1 Bevolkingsopbouw naar leeŌijd, volkstelling van 2011

Hoewel het eiland slechts 444 km2 groot is, telt Curaçao meer dan zes g verschillende na onaliteiten. De meeste
immigranten vanuit La jns-Amerika en de Cariben zijn op dit moment a oms g uit Colombia, de Dominicaanse
Republiek, Haï , Jamaica en Venezuela. Het Papiamentu is de meest gesproken thuistaal (78,6 procent), gevolgd
door het Nederlands (9,4 procent), het Spaans (6 procent) en het Engels (3,5 procent). Het is belangrijk op te
merken dat deze cijfers niets zeggen over het aantal eilanders dat de verschillende talen kent of kan spreken. Een
van de kenmerken van de bevolking van Curaçao is juist het gemak waarmee de inwoners deze vier talen spreken,
zij het op verschillende niveaus.
Voor wat betre de religies die op het eiland worden geprak seerd, hee het rooms-katholicisme volgens de
volkstelling van 2001 de overhand met 80,1 procent, gevolgd door het protestan sme (5,5 procent) en ‘geen’ (4,6
procent). Alle overige religies vertegenwoordigen samen 9,6 procent.

23

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

Sociaal-economische indicatoren
Op dit moment hee Curaçao met een inkomen per hoofd van de bevolking van USD 19.722 een van de hoogste
levensstandaarden in het Caribisch gebied. In 2011 was het bbp USD 2.952 miljoen, werd de groei van het bbp
geschat op 0,3 procent en was de infla e circa 2,4 procent (ministerie van Economische Zaken en Ontwikkeling,
2011). Opvallend is dat de armoede en ongelijkheid op Curaçao toenemen, ondanks het feit dat het land is
geclassificeerd als hoog-inkomensland (Wereldbank, 2012). In 2007 verdiende de armste 20 procent van de
huishoudens 3,3 procent van het totale inkomen en de rijkste 20 procent 51,8 procent (UNDP, 2011).
Bijna de hele bevolking kan lezen en schrijven (98 procent) en ook het percentage kinderen dat basisonderwijs
volgt is hoog: 97 procent. Dit percentage komt sterk overeen met het regionale gemiddelde.
De levensverwach ng bij geboorte is 72,4 jaar voor mannen en 80,1 jaar voor vrouwen. Dat is vergelijkbaar met de
levensverwach ng in de Dominicaanse Republiek (73) en Peru (73), maar ligt respec evelijk twee en zes jaar lager
dan op Aruba (75) en Sint Maarten (78). De cijfers zijn ook significant lager dan in Nederland (81) en de Verenigde
Staten (79). Bovendien is de kinderster e 12,8 per 1.000 levendgeborenen, wat hoger is dan op Aruba (8,7 per
1.000) en Sint Maarten (7,6 per 1.000). Een ander veelzeggend cijfer is de werkloosheid, die in 2011 9,7 procent
bedroeg. Hoewel dit lager is dan op Sint Maarten (10,6 procent), ligt dit cijfer bijna drie punten hoger dan op Aruba
(5,7 procent).
Volgens het ministerie van Economische Zaken en Ontwikkeling is een van de sterke kanten van Curaçao de
gediversifieerde economie die niet a ankelijk is van één enkele sector. De economie is dienstengeoriënteerd en
de belangrijkste economische ac viteiten zijn de olieraﬃnaderij, het toerisme, de financiële dienstverlening, de
informa e- en communica etechnologie en de bouw. Een nieuw economisch ontwikkelingsplan voor het eiland dat
op het moment van schrijven in ontwikkeling is, hee tot doel verschillende overheidssectoren, maatschappelijke
organisa es en de par culiere sector een belangrijke rol te laten spelen. Problemen die met het plan worden
aangepakt zijn onder andere het versterken van de export in de interna onale markt, het in balans brengen van
de economische groei en de sociale ontwikkeling, en het verkleinen van de kloof tussen arm en rijk.

De poliƟek en het rechtssysteem
De overheid bestaat uit de uitvoerende, de wetgevende en de rechterlijke macht. De uitvoerende macht berust bij
het staatshoofd Koning Willem-Alexander, op Curaçao vertegenwoordigd door de gouverneur en de ministers. De
voorzi er van de raad van ministers is de minister-president. De wetgevende macht is een eenkamerparlement
met 21 zetels, de Staten. De leden van de Staten worden verkozen door het volk voor een termijn van vier jaar. De
inwoners van Curaçao hebben vanaf ach en jaar stemrecht. De rechterlijke macht bestaat uit de Gerechten in
Eerste Aanleg van de eilanden en een gemeenschappelijke Raad van Beroep. Tegen uitspraken op na onaal niveau
kan beroep worden aangetekend bij het Gemeenschappelijk Hof van Jus e van Aruba, Curaçao, Sint Maarten en
van Bonaire, Sint Eusta us en Saba. In cassa e gaan is mogelijk bij de Hoge Raad in Den Haag (Nederland). Het

24

Kerngegevens over Curaçao

Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden hee Curaçao en Sint Maarten de autonomie gegeven om hun eigen
we en te ontwikkelen, zolang deze in overeenstemming zijn met de regels en voorschri en (bepalingen) van het
koninkrijk (UNDP, 2011).
De link met het Nederlandse we elijke kader met zijn focus op rechten, het rechtssysteem en de daaruit
voortkomende poli eke stabiliteit zijn posi eve factoren voor het land. Het is zinnig te melden dat de Curaçaose
benadering van rechten is ‘geïnternaliseerd’ en dat rechten een topprioriteit zijn als het gaat om kinderen en
gezinnen. De rechtenbenadering wordt weerspiegeld in de nieuwe Staatsregeling voor Curaçao van 2010, waarvan
onderstaand een paar voorbeelden.


In de preambule staat dat Curaçao een democra sche cons tu onele staat is die de fundamentele
rechten garandeert en respecteert. In die zin is gerech gheid vastgesteld als een grondslag.



In Ar kel 2, waarin het bestaande we elijke kader wordt beschreven, staat het Statuut van het
Koninkrijk der Nederlanden voorop, gevolgd door alle overeenkomsten met interna onale organisa es
die Curaçao hee gera ficeerd. Hierna komen onder andere de na onale we en en verordeningen.



In Hoofdstuk 2 is gespecificeerd dat de staat de naleving van verschillende mensenrechten dient te
garanderen, inclusief het recht op gelijke behandeling zonder enige vorm van discrimina e.



Bovendien wordt in Ar kel 23 vermeld dat sociale zekerheid/het recht op bijstand, de welvaartsspreiding
en het bevorderen van welzijn overheidsverantwoordelijkheden zijn.



Daarnaast bevat de Staatsregeling diverse ar kelen met betrekking tot kinderen en jongeren.

De rechten van kinderen en jongeren zijn in formele zin gegarandeerd in het lokale we elijke kader. Bepaalde
we en dienen echter te worden herzien en bijgewerkt aangezien ze niet zijn afgestemd op de huidige realiteit
op het eiland. Een uitdaging voor de nieuwe staat is het organiseren van de overheid en het omgaan met de
veranderingen, nu Curaçao een land is met na onale verantwoordelijkheden. Dit werpt onder andere vragen op
over de herstructurering van het onderwijssysteem en de geschiktheid van het gerechtelijk apparaat voor het
eiland.
Met de nieuwe cons tu onele status, per 10 oktober 2010, werden alle verdragen van toepassing op het land
Curaçao die de voormalige Nederlandse An llen als onderdeel van het koninkrijk ondertekend hee . Dit zijn onder
meer het IVRK en het CEDAW. Het land is nu zelf verantwoordelijk voor het creëren van poli eke mechanismen die
een volledige naleving van de rechten mogelijk maken. Ministeries en ngo’s stellen voortgangsrapporten op over
de naleving. In januari 2012 bereidde Curaçao zijn bijdragen voor aan het derde rapport van het Koninkrijk der
Nederlanden over het IVRK. In 2014 zal het land naar verwach ng zijn bijdrage aan het CEDAW voorbereiden. Er
wordt veel gedaan om het belang van kinderrechten uit te dragen en informa e te bieden over de implementa e
van het IVRK op Curaçao. Hoewel het geen deel uitmaakt van het schoolprogramma, introduceren leerkrachten
het onderwerp wel in de les. Ook ze en verschillende s ch ngen zich ac ef in om op scholen ruchtbaarheid te
geven aan de rechten van kinderen en jongeren. De overheid subsidieert enkele van deze ini a even.

25

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

Het creëren van een naƟonale idenƟteit
Naast het debat over de herziening van de Staatsregeling van de laatste vier tot vijf jaar speelde op de achtergrond
ook een debat over na onale iden teit (Allen, 2010), onder andere met betrekking tot racisme en discrimina e.
Hoewel het slavernijverleden een belangrijke factor is, is dit niet de enige verklaring voor de (vaak verborgen)
nega eve houding van de bevolkingsgroepen op het eiland. Naar zeggen is er twee kanten op sprake van
discrimina e tussen blanken en zwarten. Een ander aspect dat werd genoemd, is ‘zelfdiscrimina e’. In dat geval
denken mensen dat ze door hun a omst minder mogelijkheden hebben en kijken daardoor niet meer naar
mogelijkheden, of nemen zij een defensieve houding die niet noodzakelijkerwijs is gebaseerd op objec eve
ervaringen met discrimina e.
Er is onderzoek gedaan naar het perspec ef van kinderen en jongeren in dit opzicht. In het onderzoek ‘Makamba
na Kòrsou’ werden 253 kinderen in de lee ijd van 14 tot 21 jaar op zeven scholen ondervraagd. Deze enquête
toonde aan dat iets meer dan een derde (36,6 procent) vond dat Nederlanders de Curaçaoënaars discrimineerden.
In onderzoek van Hortencia and Kester (2011) antwoordde 47,2 procent dat Nederlanders zichzelf superieur
vonden. Meer dan de hel (54,8 procent) vond dat de Nederlanders de beste banen hadden en 43,7 procent zei
dat de Nederlanders in de beste buurten woonden.
Tegelijker jd is er een grote culturele diversiteit op het eiland met verschillende mixen van Nederlanders en
Curaçaoënaars. Er zijn bijvoorbeeld gezinnen van twee Nederlandse ouders met kinderen die op Curaçao
geboren zijn en gezinnen van één Nederlandse en één Curaçaose partner. Ook zijn er vele andere combina es
met nakomelingen van Portugese, La jns-Amerikaanse en andere Caribische immigranten, evenals alle ‘nieuwe’
immigranten.
Voor veel geïnterviewden hee het overwinnen van de historische verschillen te maken met begrip hebben voor
het verleden en de gevolgen daarvan, en met vooruit denken aan een land waarin ‘iedereen Curaçaoënaar is’. Dit
houdt ook in het opbouwen van een gezamenlijke visie, het overwinnen van verschillen en het handelen rich ng
een toekomst waarin het land op eigen benen kan staan. Deze breed gedragen visie benadrukt hoe belangrijk
het is om discrimina e tegen te gaan en te erkennen dat er meerdere culturen op het eiland aanwezig zijn met
allemaal hun eigen inbreng

26

IntroducƟon
and Methodology

3.

Foto: © UNICEF/UNI119957/Roger LeMoyne

Sociaal beleid en
maatschappelijke
investeringen

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

Sociaal beleid en
maatschappelijke investeringen
Zoals aangegeven in het vorige hoofdstuk is Curaçao in oktober 2010 een autonoom land geworden binnen het
Koninkrijk der Nederlanden. Als nieuwe staat in opbouw zal het een aantal beslissingen moeten nemen over de
manier waarop het land kan worden geleid zonder de financiële steun die het voorheen kreeg. Het proces van
staatsopbouw werpt ook vragen op over mogelijkheden en uitdagingen en over de manier waarop de technische en
poli eke capaciteit van het land kan worden verbeterd. Eén uitdaging als gevolg van de parlementaire democra e
op Curaçao is het feit dat de par j die bij verkiezingen als winnaar uit de bus komt niet al jd de macht in de Staten
hee , doordat er na het stemproces coali es kunnen worden gevormd.
De start van de nieuwe staat was echter veelbelovend en het Regeerprogramma 2010-2014 voor Curaçao stelde
duidelijke richtlijnen voor de toekoms ge ontwikkeling van het eiland. De nadruk werd gelegd op de visie van
een “soeverein, solidair en duurzaam Curaçao” en het doel was om de gemeenschap te inspireren tot het werken
aan een “dynamische en langdurige” ontwikkeling. De sociale, ecologische en economische ontwikkeling werd als
basisvoorwaarde voor duurzame ontwikkeling geïden ficeerd, waaraan bovendien de “emancipatoire ontwikkeling
van onze mensen en onze gemeenschap” werd toegevoegd (regering van Curaçao, 2010: 3).

Ook werden er strategische doelen opgesteld,
waaronder:


hoge levensstandaard (via een dynamische en gediversifieerde economie), door het benu en van de
sterke kanten van het eiland, zoals de geografische posi e, de culturele diversiteit en de crea viteit en
vaardigheden van zijn inwoners;



hoge levenskwaliteit, die te maken hee met veiligheid, gezondheidszorg, onderwijs, opleiding,
huisves ng en speciale zorg voor jongeren en volwassenen;



sociale cohesie, wat inhoudt dat men zichzelf, zijn buren en de gemeenschap waardeert;



democraƟsch, eerlijk en eﬀec ef bestuur dicht bij de mensen; deze doelstelling creëert mogelijkheden
voor meer par cipa e, is zichtbaar en transparant, en respecteert democra sche principes, met name
voor de kwetsbare mensen in de samenleving

Op basis van deze algemene richtlijnen werden in het kader van het regeerprogramma gedetailleerde strategische
plannen opgesteld voor elk ministerie. Met betrekking tot kinderen en jongeren werd bijvoorbeeld gesteld dat
het ministerie van Algemene Zaken verantwoordelijk zou zijn voor het coördineren van VN-rapporten inzake
de implementa e van het IVRK. Bovendien werd gewezen op ac es die moesten worden ondernomen in
overeenstemming met het verdrag (regering van Curaçao, 2010).
28

Sociaal beleid
en maatschappelijke investeringen

Het ministerie dat het hoogste percentage van de begro ng krijgt (21,2 procent) is het ministerie van Sociale
Ontwikkeling, Arbeid en Welzijn, gevolgd door het ministerie van Onderwijs, Wetenschap, Cultuur en Sport (20,8
procent) en het ministerie van Jus e (13,2 procent) (zie a eelding 2)

Minsterie van Financien
Ministerie van Volksgezondheid
Ministerie van Sociale
Ontwikkeling, Arbeid en Welzijn
Ministerie van Onderwijs, Sport en
Cultuur
Ministerie van Economische Zaken
en Ontwikkeling
Ministerie van Algemene Zaken
DŝŶŝƐƚĞƌŝĞǀĂŶ:ƵƐƟƟĞ
Ministerie van Bestuurlijke
Planning en Dienstverlening
Ministerie van Verkeer, Vervoer en
Ruimtelijke Planning
ŶĚĞƌĞKǀĞƌŚĞŝĚƐŝŶƐƚĂŶƟĞƐ

A eelding 2. Staatsbegro ng per ministerie, juni 2012 (in percentages)

Let op: de optelling van alle percentages komt uit op 86,1 procent. De resterende 13,9 procent is voor reguliere kosten die niet
zijn weergegeven, waaronder personeelskosten.
Bron: gebaseerd op een tabel zoals aangeleverd door het ministerie van Sociale Ontwikkeling, Arbeid en Welzijn in juni 2012.

In de periode 2008-2010 hee USONA (de organisa e die de Nederlandse speciale fondsen beheert) in totaal 110
projecten uitgevoerd, waarvan 77 in de sociale sector en de onderwijssector en 33 in de economische sector. De
belangrijkste projecten die een posi eve invloed op de werkvloer tot doel hadden, waren de onderstaande.


De oprich ng van kinderopvangcentra met flexibele openings jden buiten de standaard werk jden
om en in het weekend. Dit project was specifiek gericht op vrouwen, aangezien de werkloosheid onder
vrouwen hoger is dan onder mannen.



Het project ‘Horeca Training Jobseekers’, gericht op de opleiding van werklozen zodat ze in de
toeris sche sector kunnen werken.



De oprich ng van het Kenniscentrum Beroepsonderwijs Bedrijfsleven Curaçao, dat tot doel hee
con nue uitwisseling tussen het beroepsonderwijs en de par culiere sector te faciliteren. Hierdoor
kan het onderwijs afgestemd worden op de eisen vanuit de par culiere sector en kunnen gaten in de
arbeidsmarkt opgevuld worden.



De verlening van staatsubsidies aan de minder bevoorrechte leden van de samenleving (zie hoofdstuk
6 over het recht op bescherming).

29

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

De totale bijdrage van de Nederlandse overheid aan deze en andere projecten bedroeg ca. USD 67,6 miljoen. De
overheid van Curaçao droeg circa USD 38,36 miljoen bij aan der en projecten, waarvan er zeven economisch van
aard waren. Er dient echter te worden opgemerkt dat de financiële steun vanuit Nederland wordt uitgefaseerd.
Om de overgang te faciliteren hee de Nederlandse overheid ontwikkelingsprojecten gefinancierd via het Sociaal
Economisch Ini a ef (SEI). Ook is een schuldsaneringsprogramma opgezet als onderdeel van de cons tu onele
hervorming van 2010. Met deze laatste werd ongeveer 50 procent van het bedrag dat Curaçao aan Nederland
verschuldigd was, kwijtgescholden. Deze maatregelen zijn ter bevordering van de nieuwe status als autonoom
land met een eigen economie en met de nodige regelingen en procedures om de financiën op orde te houden.
De staat houdt zich bezig met verschillende aspecten van speciale bescherming. 9 procent van het budget van het
ministerie van Sociale Ontwikkeling, Arbeid en Welzijn is bestemd voor programma’s en projecten voor kinderen
en jongeren. De subsidies voor s ch ngen die zich bezighouden met beschermingsmaatregelen voor kinderen –
waaronder programma’s voor geweldpreven e, kinderarbeid, seksuele uitbui ng en rehabilita e – bedragen USD
24.445.719. Het Coördina ecentrum Kinder en Jeugdopvang ontvangt jaarlijks een subsidie voor kinderen ter
hoogte van USD 2.667.797 (inclusief administra eve kosten). Op dit moment subsidieert het centrum 830 kinderen
en dit aantal zal naar verwach ng jaarlijks met 20 procent toenemen (ministerie van Sociale Ontwikkeling, Arbeid
en Welzijn, 2012).
Naschoolse opvang is ook een staatsaangelegenheid; er zijn 24 scholen (via de Fundashon Desaroyo i Progresoe
FDiP, s ch ng voor naschoolse opvang) en daarnaast nog drie of vier par culiere organisa es die buitenschoolse
ac viteiten aanbieden. De totale subsidie voor deze programma’s bedroeg vorig jaar USD 2,222,338.

De verstrekking van uitkeringen
De visie van het ministerie van Sociale Ontwikkeling, Arbeid en Welzijn is dat elk persoon de kans en
verantwoordelijkheid zou moeten hebben om zich op maal te ontwikkelen, zowel in een gezin als in de
gemeenschap. Ook zou iedereen moeten bijdragen aan zijn eigen welzijn en dat van de gemeenschap. Daarom
stelt het ministerie een deel van de begro ng beschikbaar voor financiële steun aan kwetsbare leden van de
samenleving. Dit wordt geboden in de vorm van directe steun – een geldelijke bijdrage eens in de twee weken
aan werklozen en/of mensen met financiële problemen – of subsidies voor diensten zoals water, huisves ng en
verpleging.
Sinds juni 2012 ontvingen 5.344 mensen enige vorm van financiële steun, waarvoor mensen vanaf 18 jaar in
aanmerking komen. Naar scha ng is circa 75 procent van de mensen die deze hulp ontvangen vrouw (hoewel er
geen genderverschil is voor wat betre de toegankelijkheid van deze steun). De gemiddelde lee ijd van hen is 3540 jaar. In tabel 1 worden de bedragen per aantal kinderen vermeld

30

Sociaal beleid
en maatschappelijke investeringen

Tabel 1. Financiële steun aan alleenstaanden en stellen met en zonder kinderen per juni
2012 (in USD)
Alleenstaanden
Aantal kinderen
Bedrag per twee weken
Stellen
Bedrag per twee weken

0
90.73

1
102.47

2
114.20

157.05

168.79

179.05
(maximum)

3
125.93

4
137.67

5
149.40

Bron: departement Sociale Zaken, ministerie van Sociale Ontwikkeling, Arbeid en Welzijn, 2012 (tabel door het OSE).

Het socialezekerheidssysteem hee veel posi eve aspecten en biedt steun aan mensen die geen werk kunnen
vinden. Wel zijn er ook mensen die gewend zijn aan het ontvangen van financiële steun en daarom niet gemo veerd
zijn om werk te zoeken. De aanpak in het geval van jonge moeders wordt op dit moment aangepast. Hen wordt nu
steun geboden bij het volgen van een opleiding zodat ze hun kinderen beter kunnen opvoeden en een carrièreplan
kunnen maken. Veel jonge moeders zijn nog geen veer g als hun kinderen de volwassen lee ijd bereiken.

Uitdagingen voor Curaçao
Verschillende uitdagingen kunnen van invloed zijn op de naleving van de rechten van kinderen en jongeren op
Curaçao.

Armoede en ongelijkheid
IIn 2008 definieerde Curaçao de armoedegrens als een inkomen dat voldoende was om de producten te kopen
die noodzakelijk zijn om gezond te kunnen leven. De kosten voor deze basisproducten werd berekend op USD
1.226,26 per maand voor een gemiddeld huishouden van twee volwassenen en twee kinderen (UNDP, 2011). Het
minimumuurloon werd vastgesteld op USD 4,07. In januari 2011 werd dit bedrag gecorrigeerd voor infla e en
verhoogd naar USD 4,20 (ministerie van Economische Zaken en Ontwikkeling, 2011). Volgens recente berekeningen
op basis van de census van 2011 ontvangt 11,4 procent (7.154 personen) van de totale beroepsbevolking echter
een maandinkomen van minder dan USD 568,20 (CBS, 2012).
Naast deze hoge mate van armoede zijn er ook problemen op de werkvloer. Werknemers worden niet betaald voor
overuren en in sommige gevallen krijgen ze zelfs geen vakan edagen. Het lijkt erop dat de arbeidsomstandigheden
in het toerisme en de commerciële sector minder goed zijn dan in de publieke sector, aangezien meer mensen het
minimumloon verdienen. In de toerismesector is er geen CAO en geen pensioenregeling.
Het werken onder onguns ge omstandigheden kan emo onele en psychische impact hebben op een moeder

31

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

en/of vader, wat een rechtstreekse invloed hee op kinderen en jongeren. Bovendien gaan veel van hen door de
armoede met honger naar bed of zonder ontbijt naar school en wonen er velen in hachelijke omstandigheden.
In a eelding 3 wordt een overzicht gegeven van de implica es van armoede voor de situa e van kinderen en
jongeren
Armoede en
ongelijkheid

Beginnen met
laaggeschoold
werk

Lage prestaties op school
van kinderen en
jongeren, verlaten
school, demotivatie

Vader en
moeder werken

Geen toezicht op
kinderen, huiselijk
geweld, fysiek of
psychologisch misbruik

Aĩeelding 3. Vicieuze cirkel: de impact van armoede en ongelijkheid op de situa e van kinderen en jongeren

Werkloosheid en laaggeschoold werk
De beroepsbevolking telt 62.627 personen, waarvan 32.434 vrouwen en 30.193 mannen. In 2009 hadden 56.582
personen werk, waardoor de werkloosheid voor dat jaar 9,7 procent bedroeg (volgens de laatste beschikbare
sta s eken). De werkloosheid onder vrouwen (11,3 procent) is nog steeds hoger dan de algemene werkloosheid
en de werkloosheid onder mannen (7,9 procent). De werkloosheid onder jongeren daalde in 2009 tot 24,7 procent,
maar dit is nog al jd meer dan het dubbele van de algemene werkloosheid, wat naar interna onale normen hoog
is. In sommige wijken is ongeveer driekwart van de beroepsbevolking werkloos.
Een groot deel van de beroepsbevolking hee alleen de basisschool en de middelbare school afgerond (in totaal
41.289 personen). Slechts 13.289 personen hebben hoger onderwijs gevolgd. Dit impliceert dat de banen op
Curaçao grotendeels laaggeschoold zijn, wat direct van invloed is op de mate van ontwikkeling die Curaçao kan
bereiken. Als het aandeel laaggeschoold werk zo hoog blij , dan zal dit gezien de vergrijzende bevolking problemen
geven voor het huidige pensioenstelsel.

32

Sociaal beleid
en maatschappelijke investeringen

Uitdagingen met betrekking tot menselijke hulpbronnen en
insƟtuƟonele capaciteit
Een van de moeilijkheden omtrent het transi eproces is het gebrek aan menselijk kapitaal, aangezien veel van
de hoger opgeleiden het eiland hebben verlaten. Er is een gebrek aan con nuïteit in programma’s en in de
beleidsuitvoering op dit gebied. Oorzaken hiervoor zijn het feit dat de Nederlandse An llen zijn opgehouden te
bestaan, dat er een sterk verloop onder ambtenaren is en dat er een groot aantal nieuwe medewerkers is gestart.
Bovendien is er geen specifiek beleid over menselijk kapitaal ter ontwikkeling en versterking van de staat Curaçao
in wording. Ook zijn er geen trainingen voor overheidspersoneel over specifieke kwes es met betrekking tot de
bescherming van kinderen en jongeren. Het is echter belangrijk op te merken dat het aantal ingeschreven studenten
bij de Universiteit van de Nederlandse An llen (nu Universiteit van Curaçao geheten) sterk is toegenomen (van ca.
810 in 2003 tot 2.096 in december 2010). Bovendien is 79 procent van de alumni Curaçaoënaar. Dit biedt grote
kansen voor het afstemmen van het universiteitsaanbod op de behoe en van de staat in opbouw.

Beperkte coördinaƟe tussen ministeries
Een van de belangrijkste uitdagingen op Curaçao is de beperkte coördina e en integra e tussen ministeries. Er
wordt op structureel niveau niet samengewerkt aan kwes es met betrekking tot kinderen, jongeren en vrouwen.
Er bestaat een uitstekend juridisch kader dat de rechten van kinderen, jongeren en vrouwen beschermt. Maar er
ontbreekt een instan e die zich bezighoudt met de implementa e en monitoring van de conven es en verdragen
met betrekking tot deze groepen. Meer systema sche opvolging van de observa es en aanbevelingen van het
comité (vooral naar aanleiding van de rapportage aan het VN-Kinderrechtencomité) is van belang, in plaats van
enkele losse ini a even te ontplooien.

Beperkte monitoring en gegevens
Curaçao hee geen systeem voor het monitoren en beheren van ac viteiten met betrekking tot kinderen, jongeren
en vrouwen. De staat gee bijvoorbeeld geld aan organisa es voor verschillende programma’s die gericht zijn op
deze groepen, maar houdt niet in de gaten wat hiermee wordt gedaan of welke resultaten worden geboekt. Op dit
moment wordt er een pilotprogramma opgezet om te volgen hoe het geld wordt gebruikt vanaf het moment dat
het wordt uitgegeven tot het moment waarop het programma of project eindigt.
Een van de belangrijkste problemen bij het monitoren van rechtennaleving – inclusief wat betre kinderen en
jongeren – is het gebrek aan gegevens. Bovendien ontbreekt een duidelijk kader voor het meten van de mate van
naleving op verschillende terreinen. De belangrijkste oorzaak van de beperkte beschikbaarheid van gegevens is
het feit dat er lange jd alleen een bureau voor de sta s ek voor de Nederlandse An llen als geheel was, waar
gegevens veelal niet waren uitgesplitst per eiland. Momenteel vindt een transi e plaats naar een bureau dat alleen
op Curaçao gericht is. Er zijn goede gegevens beschikbaar van de laatste census, maar de census vindt slechts één
keer per en jaar plaats. Het is van belang dat er op een andere manier actuele sta s eken worden verkregen.
Dit met als doel de situa e van kinderen te monitoren, te kunnen rapporteren over eventuele veranderingen en
het huidige beleid aan te passen of nieuw beleid of programma’s te ontwikkelen met maatregelen gericht op
verbetering van de situa e.
33

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

De parƟcipaƟe van maatschappelijke organisaƟes bij
het aanpakken van uitdagingen in de sociale sector
Maatschappelijke organisa es spelen een belangrijke rol op het eiland en werken aan verschillende doel(groep)
en, waaronder kinderen, jongeren, vrouwen, milieu, geweld en cultuur. Er bestaat ook een overkoepelende
federa e van negen g organisa es die zich inze en voor kinderen en jongeren in de lee ijd van 0 tot 24 jaar
(FAJ). De organisa es worden gefinancierd door par culiere instan es, de Nederlandse overheid of de staat. De
Nederlandse fondsen worden beheerd via USONA en de An lliaanse Medefinancierings Organisa e (AMFO). Zoals
gezegd zal de financiering vanuit Nederland geleidelijk worden uitgefaseerd. Als de Curaçaose staat deze projecten
niet kan financieren en geen con nuïteit van de processen kan waarborgen, hee dit een nega ef eﬀect op de
situa e van kinderen, jongeren en vrouwen op het eiland.
Er zijn geen gecombineerde maatschappelijke en overheidsorganisa es die worden gereguleerd door de
Staatsregeling om kwes es met betrekking tot de planning en ontwikkeling op het eiland te bespreken (zoals
begro ngskwes es of een gezamenlijke agenda). De bevolkingspar cipa e is beperkt tot het uitbrengen van
een stem, hoewel dit na herziening van we en kan worden opengesteld voor publiek debat. Eerder was er een
tripar et agentschap – bestaande uit de overheid, de par culiere sector en vakbonden – dat goed func oneerde
en sociale spanningen voorkwam; wellicht kan dit nieuw leven worden ingeblazen.
Curaçao telt 24 vakbonden die allemaal zijn aangesloten bij de Vakbondscentrale. Een van de grootste is de ABVO
(Algemene Bond van Overheidspersoneel). Deze organisa e verenigt 4.000 werknemers in de publieke en private
sector, waaronder personeel van hotels, telecommunica ediensten, vliegvelden en havens. Een aantal van de
belangrijkste verworvenheden via ABVO is een gelijk salaris voor vrouwen en mannen, steun voor het recht van
vrouwen om zich te verenigen en een verlaging van de pensioenlee ijd.
Onder de maatschappelijke organisa es speelt de Curacao Neighbourhood Unity een belangrijke rol. Deze
organisa e telt 1.500-2.000 vrijwilligers uit zeven g wijken. De organisa e inventariseert de prioriteiten en
behoe en van het district en ontwikkelt hierop gebaseerde ac eplannen.
Er bestaan verschillende opinies over de rela e tussen de overheid en maatschappelijke organisa es, maar in het
algemeen ontbreekt een goede onderlinge samenwerking. In kader 1 wordt een aantal van de huidige beperkingen
van maatschappelijke organisa es beschreven.

34

Sociaal beleid
en maatschappelijke investeringen

Foto: © UNICEF/NYHQ20111921/LeMoyne

Kader 1. Beperkingen van maatschappelijke organisaƟes
Maatschappelijke organisa es hebben te maken met problemen die van
invloed zijn op de geboden bescherming aan kinderen, jongeren en vrouwen
op het eiland. Dit zijn onder andere:
•

het ontbreken van een controlesysteem: de staat geeft bijvoorbeeld geld aan organisaties voor
verschillende programma’s, maar houdt niet in de gaten wat er met dat geld wordt gedaan of welke
resultaten er worden geboekt;

•

financieringskwesties: het probleem van beperkte financiering zal op de middellange termijn
waarschijnlijk verergeren, doordat de steun vanuit Nederland wordt uitgefaseerd;

•

gebrek aan coördinatie: hoewel organisaties hun krachten soms bundelen – bijvoorbeeld in het kader
van milieubehoud en discussies rond de raffinaderij – werken ze meestal onafhankelijk van elkaar aan
kwesties met betrekking tot kinderen en jongeren en ondernemen ze acties afzonderlijk van elkaar;

•

gebrek aan technische kennis of expertise: hoewel veel organisaties bereid zijn te helpen en goede
bedoelingen hebben, hebben ze te maken met uitdagingen op het gebied van organisatie, planning en
budgettering (ze maken bijvoorbeeld plannen maar voeren ze niet uit). Een ander probleem is dat veel
organisaties worden gerund door vrijwilligers die niet allemaal dezelfde capaciteiten hebben. Er dient
wel te worden opgemerkt dat de situatie aan het verbeteren is;

•

gebrek aan of versnippering van informatie: zowel de overheid als maatschappelijke organisaties
hebben maar weinig informatie over de huidige situatie van kinderen, jongeren en vrouwen en er is
geen gecentraliseerde informatiedatabase. Daardoor kan het bijvoorbeeld zo zijn dat drie organisaties
zich bezighouden met kindermishandeling en dat ze elk hun eigen gegevens gebruiken. Het wordt dan
onmogelijk te achterhalen hoe deze informatie gelinkt is en of het om dezelfde bevolkingsgroepen gaat.
Veel organisaties hebben geen systeem voor gegevensverzameling; andere hebben er wel een, maar
dan met achterhaalde informatie.
35

36

IntroducƟon
and Methodology

4. Het recht op gezondheid
Foto: © RUNICEF/NYHQ20111928/LeMoyne

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

4. Het recht
op gezondheid
●

In het algemeen zijn de cijfers ten aanzien van de gezondheid van kinderen en jongeren bijzonder positief. Bijna alle
baby’s – 99 procent – worden geboren in een medische instelling met gespecialiseerde zorg; 95 procent van de kinderen
tussen de 1 en 4 jaar oud is gevaccineerd; en het aantal sterfgevallen onder kinderen jonger dan vijf jaar is relatief laag.

●

Niet-geregistreerde immigranten, die vaak tot de armste bevolkingslaag behoren, hebben geen ziektekostenverzekering
en ondervinden soms moeilijkheden bij de toegang tot het zorgsysteem. Hoewel vaccinaties gratis worden aangeboden
via scholen, moet er voor behandelingen worden betaald.

●

Experts schatten dat 25 tot 30 procent van de kinderen en jongeren overgewicht heeft, wat kan leiden tot diabetes en
hoge bloeddruk.

●

Hoewel het percentage tienerzwangerschappen stabiel is gebleven, worden jongeren op steeds lagere leeftijd zwanger
en is het aantal jongeren dat voor het achttiende levensjaar meer dan één kind heeft toegenomen.

●

Uit een studie naar het drink- en rookgedrag onder schoolgaande kinderen bleek dat twee derde al eens alcohol had
gebruikt en dat een derde van de leerlingen in het middelbaar onderwijs al eens had gerookt.

●

De gezondheidszorg is niet georganiseerd in één enkel systeem en er bestaat een kloof tussen preventieve en curatieve
zorg. Sommige gezondheidsgegevens ontbreken of zijn versnipperd en de informatie die wel beschikbaar is, wordt niet
gebruikt bij de besluitvorming.

Het Curaçaose zorgmodel lijkt sterk op het Nederlandse model; het is gebaseerd op een centrale coördinator of
huisarts die zorgbehoevenden doorverwijst naar een specialist. Het eiland kent publieke gezondheidszorg, die
de nadruk legt op preven eve zorg, en par culiere gezondheidszorg, die de nadruk legt op cura eve zorg. Er
is geen verschil in kwaliteit tussen de twee vanwege de strenge wetgeving die de kwaliteit van huisartsenzorg
en intramurale zorg reguleert. Er is echter wel een verschil in wach jd, waarbij de wachtlijsten voor publieke
zorg meestal langer zijn. Het eiland hee één algemeen ziekenhuis, het St. Elisabeth Hospitaal, en een aantal
privéklinieken, waaronder de Taams Kliniek en het An lliaans Advent Ziekenhuis.
De overheid hanteert een veelomva ende defini e van gezondheid, die wordt begrepen als fysiek, mentaal,
emo oneel, sociaal en spiritueel welzijn. Belangrijk daarbij is dat de gezondheid van kinderen en jongeren in de
lee ijd van 0 tot 24 jaar prioriteit hee als het gaat om reproduc eve gezondheid, en immunisa eprogramma’s
(met een vaccina egraad van 95 procent als streven) en beheersing van overdraagbare ziekten met als doel
mazelen en rodehond uit te bannen. Een na onaal plan voor de preven e van hiv en aids is noodzakelijk. Daarnaast
horen kwes es met betrekking tot hygiëne en voedselkwaliteit voor de bevolking onderdeel uit te maken van een
gezondheidssysteem.
In het nieuwe Curaçaose Burgerlijk Wetboek is opgenomen dat elk kind gelijk behandeld moet worden en dat

38

Het recht op gezondheid

er geen onderscheid mag worden gemaakt tussen autochtonen en allochtonen. Volgens deze bepaling hee
iedere inwoner van het eiland toegang tot het gezondheidssysteem. Mensen zonder ziektekostenverzekering
zoals niet-geregistreerde immigranten kunnen gebruikmaken van zorg als ze ervoor betalen. Niet-geregistreerde
migrantenkinderen hebben bovendien gra s toegang tot preven eve gezondheidszorg, aangezien vaccina es deel
uitmaken van het gezondheidsprogramma van scholen. Indien zij een cura eve behandeling nodig hebben, moet
hier echter voor worden betaald.
Er zijn vijf soorten ziektekostenverzekering. De volledig door de overheid gefinancierde PPK (‘pro-paupere kaart’)
voor de armen en voor degenen die vanwege hun lee ijd of een chronische aandoening geen ziektekostenverzekering
kunnen krijgen; het publieke verzekeringsprogramma, dat 100 procent van de zorgkosten dekt voor handarbeiders
en 90 procent voor werknemers in hogere lagen van de publieke sector; het verzekeringsfonds voor gepensioneerde
ambtenaren; par culiere verzekeringen die grote par culiere bedrijven aanbieden aan hun eigen werknemers; en
het sociale zekerheidsfonds voor werknemers van kleine par culiere bedrij es. In 2011 had slechts 2,6 procent
van de totale bevolking in het geheel geen verzekering, vergeleken met 7,7 procent in 2001 (CBS 2011). Het
verzekeringssysteem wordt op dit moment geherstructureerd om de zorgkwaliteit te verbeteren en te zorgen voor
meer gelijkheid.
In het algemeen zijn de gezondheidsgerelateerde indicatoren op Curaçao bijzonder goed voor de gehele bevolking.
Er zijn wel enkele uitdagingen, met name als het gaat om het aanpakken van opkomende gezondheidsproblemen.
Dit zijn bijvoorbeeld het toenemende aantal mensen met obesitas (zoals hieronder besproken) en een aantal
milieukwes es. Om obesitas aan te pakken zijn er volgens het ministerie van Economische Zaken en Ontwikkeling
(2011) nu enkele par culiere ini a even voor de voedselverbouw in kassen om zo de hoge prijzen van geïmporteerd
fruit en groenten te omzeilen. Daarnaast buigt het ministerie zich over voorstellen om de belas ng op geïmporteerd
fruit en groenten te verlagen en de belas ng op minder gezonde producten te verhogen

Behaalde resultaten tot nu toe
De moederschapswet
Een van de overheidssuccessen is de moederschapswet. Het primaire doel van deze wet is het creëren van
guns ge omstandigheden om de gezondheid en veiligheid van werkende zwangere vrouwen te garanderen. Deze
wet hee voor belangrijke vooruitgang gezorgd met betrekking tot de regulering van het werk, respect voor de
toestand van zwangere moeders en zorg voor pasgeboren baby’s. Een belangrijke verbetering is de verlenging van
het zwangerschapsverlof van 12 tot 14 weken (met als indirect posi ef gevolg de s mulering van het geven van
borstvoeding). Ook is er meer betrokkenheid van vaders bij de zorg voor jonge kinderen.

39

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

Prenatale en kraamzorg
Zwangere vrouwen krijgen prenatale controles en de norm is dat dit er minimaal vier zijn – meer indien er zich
problemen voordoen. Tijdens deze controles worden er voorzorgsmaatregelen getroﬀen om handicaps en andere
mogelijke aangeboren afwijkingen te voorkomen of vroeg jdig te constateren. Als er geen problemen zijn, kunnen
vrouwen thuis bevallen in aanwezigheid van een verloskundige of in een gespecialiseerd centrum. Als er zich
echter problemen voordoen bij de bevalling, wordt de vrouw onmiddellijk doorverwezen naar een ziekenhuis
om te worden bijgestaan door een gynaecoloog. Alle geboorten (of in ieder geval meer dan 95 procent) worden
begeleid door een medische professional en moeders worden geholpen met kraamzorg (UNDP, 2011).

Hogere vaccinaƟegraad
In totaal hee 95 procent van de kinderen van 1 tot 4 jaar de geplande vaccina es gehad, waaronder BCG (tegen
tuberculose), drie doses DTP (tegen di erie, tetanus en polio) en mazelen. Dat impliceert een s jging ten opzichte
van 2001 (toen de vaccina egraad 80 procent van de kinderen was).
De toegenomen vaccina egraad is hoofdzakelijk te danken aan het feit dat het vaccina eprogramma een
hoeksteen van het Na onale Gezondheidsplan van Curaçao is. Het departement Kindergezondheid voerde een
immunisa eprogramma uit in klinieken voor kinderen en jongeren van 0 tot 19 jaar. Daarnaast houden enkele
par culiere s ch ngen zich bezig met vaccina es die in veel gevallen door de overheid worden gesubsidieerd.
Deze instellingen ondersteunen de preven e van kinder- en jeugdziekten en monitoren bovendien de mentale,
psychologische en sociale ontwikkeling. Artsen, onderwijzers, dië sten en verpleegkundigen zijn hierbij betrokken.

Openstaande uitdagingen
Obesitas
Hoewel er geen specifiek onderzoek is gedaan naar het aantal kinderen en jongeren met obesitas op het eiland,
wordt geschat dat 25 tot 30 procent van hen overgewicht hee . Dit hoge percentage is voor een groot deel te
verklaren door de cultuurgebonden opva ng ’bigger is be er’. Dit schoonheidsbeeld begint al op jonge lee ijd
en moeders geven hun kinderen, vooral meisjes, te veel te eten. Ook andere factoren zoals de aanwezigheid van
speciale kledingmerken in grote maten, versterken het idee dat dik mooi is.
Obesitas is ook het gevolg van de ruime beschikbaarheid van calorierijk voedsel. Ouders geven hieraan de voorkeur
vanwege het gebrek aan jd om gezonde maal jden te bereiden en vanwege het feit dat dit goedkoper is dan fruit
en groenten. Deze producten worden geïmporteerd omdat er geen landbouw wordt bedreven op het eiland.
Daarnaast hebben de inwoners een gebrek aan lichaamsbeweging. Slechts 25 procent van de bevolking beoefent
een sport. Dit kan deels worden verklaard door het feit dat het overdag erg warm is en het ‘s avonds niet veilig
genoeg is, terwijl par culiere spor aciliteiten duur zijn. Ziekten gerelateerd aan overgewicht zijn diabetes, hoge
bloeddruk en glaucoom, wat in de toekomst zal leiden tot hoge behandelkosten voor de overheid en de bevolking.
40

Het recht op gezondheid

Om obesitas onder kinderen aan te pakken en te voorkomen, dient de overheid mul sectorale preven eprogramma’s
in te voeren, onder andere om een gezonde levenss jl en een sportcultuur (ook op scholen) te s muleren.

KindersterŌe
De zuigelingenster e (jonger dan één jaar) en kinderster e (jonger dan vijf jaar) zijn laag op Curaçao. Wel
moet worden opgemerkt dat er over de afgelopen twaalf jaar een licht s jgende trend te zien is. Let wel: deze
indicator is erg gevoelig in het geval van lage popula evolumes omdat het percentage wordt berekend per 1.000
levendgeborenen; het overlijden van één extra kind doet het cijfer aanzienlijk s jgen.

Tabel 3. Sterfte onder zuigelingen, kinderen en pasgeborenen (per 1.000 levendgeborenen), 1998–2010
KindersterŌe
1998 1999 2000
Totaal 5.1
5.1
8.2
SterŌecijfer onder de vijf jaar
1998 1999 2000
Totaal 7.6
7.5
9.6
SterŌe onder pasgeborenen
1998 1999 2000
Totaal 1.7
3.7
5.0

2001
9.8

2002
8.7

2003
6.7

2004
9.4

2005
10.8

2006
15.5

2007
12.8

2008
6.5

2009
10.5

2010
12.8

2001
9.8

2002
10.9

2003
7.3

2004
10.5

2005
13.5

2006
15.5

2007
15.0

2008
9.0

2009
12.1

2010
13.3

2001
6.8

2002
7.6

2003
5.2

2004
5.9

2005
9.2

2006
12.9

2007
10.7

2008
5.5

2009
7.4

2010
9.4

Bron: geschaƩe gegevens van het CBS 2011

De belangrijkste doodsoorzaken bij pasgeborenen op Curaçao zijn vers kking en andere ademhalingsproblemen,
aangeboren aandoeningen, groeivertraging, ondervoeding en complica es jdens de zwangerschap. De drie
laatstgenoemde oorzaken houden rechtstreeks verband met de kwaliteit van de zwangerschapszorg. Bovendien is
het belangrijk te vermelden dat ondervoeding en groeivertraging in de baarmoeder in verband worden gebracht
met armoede.

Tienerzwangerschap
Het percentage enermoeders fluctueerde tussen 1999 en 2007 tussen 8,1 procent en 9,6 procent (tabel 4). Het
totale aantal enerzwangerschappen is in de afgelopen jaren licht gedaald. Wel is het aantal eners dat voor het
ach ende levensjaar meer dan één kind hee , toegenomen

41

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

Tabel 4. Aantallen geboorten naar leeftijd van de moeder, 1999-2007
LeeŌijd
11
12
13
14
15
16
17
18
19
Totaal aantal
enerbevallingen
Percentage
Ɵenerbevallingen

1999
0
0
2
3
10
24
35
61
58
193
2,144

2001
1
1
1
4
7
27
34
46
75
196
2,047

2003
0
0
2
2
7
21
28
53
54
167
1,929

2005
0
0
1
3
6
16
26
40
58
150
1,857

2007
0
0
1
2
6
18
29
50
58
164
1,868

9.0%

9.6%

8.7%

8.1%

8.8%

Bron: Planned Parenthood FoundaƟon.

Er zijn verschillende verklaringen voor enerzwangerschap. Aangezien seksuele voorlich ng op scholen niet
verplicht is, krijgen kinderen en jongeren niet of pas op latere lee ijd de benodigde informa e. Ook wordt er
binnen het gezin slecht gecommuniceerd, waardoor kinderen en jongeren opgroeien zonder de juiste kennis
over seksualiteit. Bovendien bestaan er misva ngen over an concep e. En als gevolg van een gebrek aan een
normaal gezinsleven zoeken kinderen buitenshuis aﬀec e of willen zij zelf iets opbouwen. Zij beschouwen een
zwangerschap dan niet als een probleem en willen geen an concep e gebruiken. Andere factoren die bijdragen
aan een zwangerschap zijn vrijblijvende rela es, druk van vrienden en de nega eve invloed van de media.
Het risico van complica es – vroeggeboorten of gecompliceerde bevallingen – is groter voor eners omdat hun
lichaam er fysiek mogelijk nog niet klaar voor is. Ook abortus vormt een risico. Naar scha ng een op de drie
zwangere jongeren ziet abortus als redmiddel, hoewel het oﬃcieel illegaal is. De ingreep wordt uitgevoerd in
par culiere klinieken of bij een huisbezoek, waardoor het onmogelijk is de kwaliteit van de ingreep te reguleren.
Er lopen diverse projecten en programma’s om het aantal enerzwangerschappen terug te dringen. Het
departement Kindergezondheid traint medewerkers om seksuele voorlich ng te geven op middelbare scholen. De
Planned Parenthood Founda on houdt zich al sinds 1965 bezig met de preven e van zwangerschappen en seksueel
overdraagbare aandoeningen, door eners voor te lichten over gezinsplanning en door goedkope an concep e
aan te bieden.

Verslavingen en alcohol- en drugsgebruik
Alcohol- en drugsgebruik vormt een risico voor de gezondheid van kinderen en jongeren. Volgens experts is dit
in de meeste gevallen een teken van tekortkomingen van het gezin en de sociale omgeving waarin de jongere

42

Het recht op gezondheid

opgroeit. Redenen zijn onder andere het hoge percentage eenoudergezinnen, jonge en onervaren ouders, sociaaleconomische problemen binnen huishoudens, gebrek aan sturing in het groeiproces, jongerenwerkloosheid,
gebrek aan naschoolse ac viteiten, nieuwsgierigheid en sociale druk.
In samenwerking met GGD Curaçao voerde de Maneho de Adikshon Founda on (FMA, s ch ng omgaan met
verslaving) in 2010 een onderzoek uit naar alcohol- en drugsgebruik onder scholieren in de lee ijd van 10 tot 18
jaar. Aan dit onderzoek deden 326 leerlingen van 14 basisscholen en 1.074 leerlingen van 24 middelbare scholen
mee. De belangrijkste bevindingen waren dat 79 procent van de basisschoolleerlingen en 76 procent van de
middelbare scholieren al eens alcohol had gebruikt, dat 35 procent van de middelbare scholieren onder de 15
ten minste één keer dronken was geweest en dat 32 procent van de middelbare scholieren al eens had gerookt
(zie a eelding 8). Andere resultaten van dit onderzoek duidden erop dat jongeren begonnen met het roken van
sigare en en later experimenteerden met marihuana, maar dat het gebruik van harddrugs niet veel voorkwam.
Andere bronnen wijzen echter op veel hogere percentages leerlingen die alcohol en drugs gebruiken, met name
onder middelbare scholieren.

Hiv en aids
Volgens het Joint United Na ons Programme on HIV/AIDS (UNAIDS, 2010) hee het Caribisch gebied het op
een na hoogste aantal gevallen van hiv en aids ter wereld. Sinds juni 2011 zijn er op Curaçao in totaal 746 hivgeïnfecteerden geregistreerd, waarvan er 590 (79 procent) nog in leven waren en er 156 (21 procent) waren
overleden nadat zij geregistreerd waren (SHM, 2011). Dit is een s jging van 73 pa ënten (11 procent) vergeleken
met het jaar daarvoor, waarin er 673 pa ënten werden geregistreerd. Van de geïnfecteerden waren er der en
jonger dan 13 jaar en zes en tussen de 13 en 18 jaar oud. De meeste kinderen (10) waren geïnfecteerd via hun
moeder voordat in 1995 werd ingevoerd dat alle zwangere vrouwen getest werden op hiv en aids om overdracht
van moeder op kind te voorkomen. De jongeren werden vooral geïnfecteerd via seksueel contact.
De lee ijdsgroep van 15 tot 24 is de enige groep waarin het aantal geïnfecteerde vrouwen (107) hoger was dan het
aantal geïnfecteerde mannen (83). Een reden hiervan kan zijn dat jonge vrouwen vaak rela es hebben met oudere
mannen, die meer risico hebben dat ze het virus hebben opgelopen.

Milieu en gezondheid
Degenen die in de wijken rond de raﬃnaderij wonen, inclusief kinderen en jongeren, leven voortdurend in de
geur van brandende olie. Soms worden de scholen in de buurt gesloten vanwege de vervuilende gassen. Al in
2003 waarschuwde de ECLAC voor het hoge risico van vervuiling, niet alleen voor het eiland, maar voor de hele
regio, alsmede voor de eﬀecten van olietransport op de mariene diversiteit. Er woonden naar scha ng ca. 15.000
mensen in de (voormalige) Nederlandse An llen rond raﬃnaderijen die regelma g worden blootgesteld aan
emissies (ECLAC, 2003). Hoewel de staat alterna eve en hernieuwbare energievormen overweegt, is het belangrijk
ook onderzoek te doen naar de impact van de raﬃnaderij op de gezondheid van de bevolking als geheel en van
kinderen en jongeren in het bijzonder.

43

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

De gezondheidsbegroƟng
Het percentage van de na onale begro ng dat wordt
besteed aan gezondheid is rela ef laag in vergelijking
met andere landen: 3,5 procent (zie a eelding 2). De
veranderingen die in 2010 zijn doorgevoerd, hebben geleid
tot enige instabiliteit in het gezondheidssysteem en hebben
het systeem onder druk gezet om aan alle wensen van de
bevolking te voldoen.
Een substan eel deel van de begro ng wordt besteed
aan directe gezondheidsinterven es. Het is echter van
belang een groter percentage te besteden aan preven eve
zorg en het bevorderen van gezondheid. Onder dit
laatste vallen het verder bevorderen van borstvoeding,
het s muleren van een gezonde levenss jl (om obesitas
onder kinderen te voorkomen), en het voorkomen van
ongewenste enerzwangerschappen en het verbeteren
van de reproduc eve gezondheid. Opgemerkt dient te
worden dat programma’s met betrekking tot obesitas
en enerzwangerschappen een mul sectorale aanpak
vereisen om de kans op succes te vergroten.

Foto: © UNICEF/NYHQ20111957/LeMoyne

44

IntroducƟon
and Methodology

5.

Foto: © UNICEF/NYHQ20111915/LeMoyne

Het recht
op onderwijs

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

5. Het recht
op onderwijs
●

Education is free and is compulsory for children from ages 6 to 18. Primary school enrolment stands at 97 per
cent and secondary school enrolment at 77 per cent.

●

Onderwijs is gratis en verplicht voor kinderen in de leeftijd van 6 tot 18 jaar. 97 procent van de kinderen gaat
naar de basisschool en 77 procent naar de middelbare school.

●

Het huidige onderwijsmodel, inclusief de onderwijstaal, heeft tot gevolg dat kinderen en jongeren zich niet
goed kunnen identificeren met de maatschappij en cultuur. Dit kan later leiden tot ‘braindrain’. Er wordt nog
veel gebruikgemaakt van strenge onderwijsmethodes en er wordt weinig aandacht besteed aan sport- of
culturele activiteiten.

●

Het percentage drop-outs is hoog, met name in het middelbaar onderwijs: 23 procent van de jongeren,
met name jongens, volgt geen onderwijs of opleiding ondanks de wet Sociale Vormingsplicht die in 2005 is
aangenomen om dit probleem aan te pakken.

●

Kinderen met een beperking worden niet opgenomen in het reguliere onderwijssysteem.

●

Door het beperkte aanbod van naschoolse activiteiten zijn kinderen en jongeren vaak alleen thuis terwijl hun
ouders aan het werk zijn. Dit vergroot de kans op betrokkenheid bij activiteiten als drugsgebruik en criminaliteit
(met name onder jongeren).

●

Hoewel het onderwijs op Curaçao ogenschijnlijk gratis is, vragen scholen ouders vaak een extra bedrag
per maand omdat de overheidsfinanciering niet alle kosten dekt. Er zijn onvoldoende leerkrachten en
onderwijsmaterialen.

●

Hoewel alle migrantenkinderen toegang hebben tot onderwijs, kunnen niet-geregistreerde leerlingen geen
diploma krijgen bij het afronden van de middelbare school. Daardoor wordt het bijna onmogelijk voor deze
kinderen om door te studeren en is het extreem moeilijk om een baan te vinden.

Het onderwijs op Curaçao is gra s, zoals bepaald in Ar kel 21 van de Staatsregeling, en is verplicht voor kinderen in
de lee ijd van 6 tot 18 jaar. 97 procent van de kinderen gaat naar de basisschool en 77 procent naar de middelbare
school. Dankzij de wet die onderwijs verplicht stelt, hebben zowel geregistreerde als niet-geregistreerde
migrantenkinderen toegang tot onderwijs. Het ministerie van Onderwijs, Wetenschap, Cultuur en Sport schat dat
7 procent van de allochtone schoolgaande kinderen niet geregistreerd is.

46

Het recht op onderwijs

Andere belangrijke weƩen die het onderwijs
reguleren, zijn:


de wet voor het openen, ves gen en runnen van scholen met belangrijke vereisten op het gebied van
onder meer gezondheid, veiligheid;de wet inzake voorschools onderwijs die gericht is op kleuterscholen;
de wet die het basisonderwijs reguleert en stelt dat een kind na acht of negen jaar basisonderwijs
onderricht moeten hebben gehad in kunst en cultuur, wiskunde, talen, wetenschap en natuur. Deze
vakken worden gekoppeld aan kerncompeten es die kinderen en jongeren na het afronden van de
scholing dienen te hebben; we en die het middelbaar onderwijs reguleren.

In 2005 werd de wet Sociale Vormingsplicht aangenomen als reac e op het hoge aantal drop-outs en langdurig
afwezigen (zie hieronder). Het doel hiervan was onderwijs en training in verschillende sectoren te bieden aan
jongeren in de lee ijd van 16 tot 24 jaar die zonder diploma van school zijn gegaan. Tevens wordt er bij kinderen
thuis met ze gepraat om te achterhalen wat hun problemen zijn en waarom ze afwezig zijn. Uit een tussen jdse
evalua e uitgevoerd door het Samenwerkingsprogramma Onderwijs en Jongeren (OJSP) van het onderwijs op
Curaçao en Sint Maarten tussen 2008-2012 bleek dat het aantal afwezigheidsdagen was gedaald. Het doel dat bij
aanvang van het programma was gesteld, was niet behaald (Felix, 2011).
Het Curaçaose onderwijssysteem is gebaseerd op het Nederlandse model en is onderverdeeld in verschillende
onderwijsniveaus waar kinderen en jongeren a ankelijk van hun schoolpresta es in worden ingedeeld (zie tabel
5).

Tabel 5. Onderwijsniveaus op Curaçao
FO

VSBO

SBO

HAVO

VWO

Basisschool; duurt
acht jaar, waarna
de kinderen in
verschillende vsboniveaus worden
geplaatst of naar
de havo of het vwo
gaan

Middelbare school;
onderverdeeld in
drie niveaus:
– TKL: theore sch
kadergerichte
leerweg
– PKL: prak sch
kadergerichte
leerweg
– PBL: prak sch
basisgerichte
leerweg

Beroepsonderwijs;
volgt in het
algemeen op vsbo

Hoger algemeen
voortgezet
onderwijs; duurt
vijf jaar.

Hoger voortgezet
onderwijs;
voorbereidend
wetenschappelijk
onderwijs; duurt
zes jaar en hee
een hoger niveau.

Bron: interviews met een specialist en het ministerie van Onderwijs, Wetenschap, Cultuur en Sport (tabel door het OSE)

47

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

Het aantal leerlingen dat op dit moment scholing volgt op een van deze niveaus, wordt weergegeven in tabel 6.

Tabel 6. Gegevens voor het schooljaar 2011-2012 per schooltype
Type scholen
FO
SO
VSBO
SBO
HAVO/VWO

Aantal leerlingen
17,342
1,117
6,934
3,510
3,352

Jongens
8,876
699
3,398
1,548
1,394

Meisjes
8,473
418
3,536
1,962
1,958

Let op: so is speciaal onderwijs op basisniveau voor kinderen met een beperking, leerproblemen en/of gedragsproblemen
Bron: ministerie van Onderwijs, Wetenschap, Cultuur en Sport, EducaƟonal Issues Service, 2012

De overheid subsidieert alle scholen op Curaçao en er zijn slechts enkele par culiere scholen. Openbare scholen
worden onderverdeeld in rooms-katholieke scholen (60 procent) en protestantse, christelijke, adven s sche,
humanis sche en overheidsscholen (30 procent). Deze scholen zijn vertegenwoordigd in de Schoolraad, een
comité dat beslissingen neemt over het onderwijsbeleid.

Behaalde resultaten tot nu toe
Goede schoolgang basisonderwijs en hoge alfabeƟseringsgraad
Zoals hierboven vermeld is onderwijs verplicht en volgt 97 procent van de kinderen basisonderwijs. Bijna de hele
bevolking is gele erd (98 procent).

Plannen om het gebrek aan naschoolse acƟviteiten aan te pakken
Het ministerie van Onderwijs, Wetenschap, Cultuur en Sport werkt op dit moment aan ‘onderwijs buiten de
reguliere school jden’. Hiermee probeert het culturele en sportac viteiten te introduceren als verplicht vak. Een
ander voorstel is om de schooldag te verlengen tot 17.00 uur, maar dit zou tamelijk kostbaar zijn aangezien er dan
meer leerkrachten zouden moeten worden aangenomen.

Openstaande uitdagingen
Invloeden van het Nederlandse onderwijsmodel
In cogni eve zin is het Nederlandse onderwijsmodel – waar het Curaçaose onderwijssysteem op is gebaseerd
– zeer goed. De emo onele en psychologische aspecten moeten echter nog beter op de lokale context worden
afgestemd. Het model bevat typisch Nederlandse aspecten die slecht aansluiten op de realiteit op Curaçao,
waardoor jongeren zich er niet mee kunnen iden ficeren.

48

Het recht op onderwijs

In het onderwijsprogramma ligt weinig nadruk op cultuur, geschiedenis, sport en het milieu. Dit hee ook te
maken met de toetsen die moeten worden gemaakt bij de overgang van de basisschool naar de middelbare school.
In de voorbereiding op de toets leggen leerkrachten de nadruk op taal en rekenen, wat ten koste gaat van de
jdsbesteding aan andere vakken en daarmee van de ontwikkeling van andere vaardigheden en kennis daarin.

Onderwijstaal
In het verleden waren discussies over het onderwijssysteem vooral gefocust op de kwes e van de onderwijstaal.
Tot 2003 was dit het Nederlands. In dat jaar werd na een lange periode van discussies een wet aangenomen
om de onderwijstaal op basisscholen te veranderen in het Papiamentu. Naar aanleiding van de daaropvolgende
protesten werd besloten dat het bestuur van een school of instelling zelf mocht bepalen of er in het Nederlands, het
Papiamentu of beide talen werd onderwezen. De meeste basisscholen hanteren in de eerste jaren het Papiamentu
en gaan daarna over op het Nederlands.
Er zijn echter slechts beperkt onderwijsmaterialen in het Papiamentu beschikbaar. Bovendien zijn de toetsen die
moeten worden gemaakt bij de overgang van de basisschool naar de middelbare school in Nederland ontwikkeld
en gebaseerd op rekenen en taal. Kinderen kunnen deze toetsen zowel in het Papiamentu als in het Nederlands
afleggen. Maar het is het door de soort structurering van het algemene systeem en de manier waarop de toets
is samengesteld logischer de toetsen in het Nederlands af te leggen. Zo zijn de in de toets gebruikte termen op
school in het Nederlands behandeld en niet in het Papiamentu. Kinderen die niet slagen voor de toets kunnen niet
doorstromen naar het theore sche of beroepsgerichte middelbaar onderwijs, waardoor zij alleen in laaggeschoolde
of gemiddelde banen aan de slag kunnen. Rijkere gezinnen kunnen hun kinderen extra lessen laten volgen die
speciaal gericht zijn op de toets.
De onderwijstaal is het grootste probleem voor migrantenkinderen op scholen, omdat zij vaak noch Nederlands,
noch Papiamentu spreken. Dit hee ook invloed op de sociale integra e in de klas en op het eiland.

Drop-outs
Hoewel de gele erdheid en de schoolgang in het basisonderwijs hoog zijn, is een van de grootste problemen
met betrekking tot kinderen en jongeren op Curaçao het hoge aantal drop-outs (jongeren die het schoolsysteem
verlaten zonder een middelbareschooldiploma). Het examenbureau van het ministerie van Sociale Ontwikkeling,
Arbeid en Welzijn stelt dat het aantal drop-outs fluctueert, waarbij het aantal drop-outs in 2009 het hoogst was
(33 procent) op het vsbo. Tegenwoordig spreekt men liever over ‘langdurige absen e’ dan ‘drop-out’, om ui ng
te geven aan de hoop dat het kind of de jongere terugkeert naar school. Absen e wordt bestempeld als langdurig
wanneer een leerling meer dan vijf dagen in een maand afwezig is.
De redenen voor absen e van kinderen zijn niet al jd duidelijk. Volgens de indicatoren van de onderwijsdienst van
Curaçao (zie tabel 7) zijn dit meestal ‘onbekende oorzaken’ (37 procent) en ‘ziekte’ (36 procent).

49

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

Tabel 7. Oorzaken van schoolabsentie
Oorzaak
Onbekende oorzaken
Ziekte
Verwaarlozing door de ouders
Vakan e
Sociaal-economisch probleem
Thuis weggaan, maar niet naar school gaan
Probleem met de wet
Gezinsproblemen
Gedragsproblemen
Een combina e van factoren
Totaal

Percentage
37
36
8
6
5
2
1
0.5
0.5
4
100

Bron: Servisio pa Asuntunan di Enseñansa (tabel door het OSE).

Een aantal van de externe oorzaken voor vroeg jdige schoolverla ng zijn (a) financiële beperkingen en armoede,
wat van invloed is op de mobiliteit (zoals toegang tot de school, kinderen die in afgelegen wijken wonen), voeding
(niet alle kinderen komen met een gevulde maag naar school, wat van invloed is op de presta es) en huisves ng
(zoals overstroming door regen), (b) onverschilligheid van de ouders met een slechte mo va e als gevolg; en (c) de
drang naar materiële bezi ngen – die wordt aangewakkerd door de consump emaatschappij en door televisie en
internet – en daardoor de drang om geld te verdienen in plaats van naar school te gaan. Een aantal van de interne
oorzaken die de kinderen aangeven, zijn (a) de beperkte flexibiliteit van leerkrachten in het klaslokaal; (b) het
gebrek aan mogelijkheden voor jongeren om zich te uiten; (c) de grote hoeveelheid regels die kinderen als zinloos
ervaren en straﬀen als het schoonmaken van de school, die hun nega eve beeld van de school versterken; en (d)
het grote aantal academische vakken ten opzichte van het beperkte aantal uren sport.
Gevraagd naar hun rolmodel in focusgroepdiscussies die een onderdeel waren voor deze studie, verwezen maar
weinig kinderen naar hun ouders, leerkrachten of buren als rolmodel. In het algemeen halen de kinderen hun
mo va e niet uit volwassenen, maar uit wat ze kunnen leren van de televisie, computer, smartphone en andere
elektronische apparaten. Veel kinderen hebben geen goed mannelijk rolmodel omdat er thuis geen vader is en er
weinig mannelijke leerkrachten zijn op basisscholen.

Weinig aandacht voor genderverschillen
Scholen besteden weinig aandacht aan het feit dat meisjes en jongens verschillende leers jlen hebben. Dit blijkt
uit een uitgebreide analyse van de genderverschillen in onderwijspar cipa e op de Nederlandse An llen (Narain,
2010). Jongens leren minder snel lezen en schrijven dan meisjes, maar in de les wordt de leersnelheid van meisjes
aangehouden. Naarmate het niveau s jgt, blijven jongens steeds verder achter. Meer jongens dan meisjes gaan
naar het speciaal onderwijs (71 procent in 2006), wat erop duidt dat jongens vaker leerproblemen hebben dan
meisjes. Ook op de wachtlijsten voor deze scholen staan vooral jongens (ca. 78 procent).

50

Het recht op onderwijs

Beperkte beschikbaarheid van naschoolse acƟviteiten
Er zijn onvoldoende recrea eruimtes voor kinderen en jongeren. Hoewel kinderen uit de middenklasse naschoolse
ac viteiten noemden zoals bijles, voetbal en tennis, gaven kinderen uit een lagere sociaal-economische klasse aan
dat er weinig betaalbare recrea emogelijkheden zijn. De meeste jongeren gaan na school naar huis en maken
daar zelf hun lunch klaar of warmen eten op dat door een familielid is klaargezet. Middagac viteiten zijn vooral
interne en, cha en op de telefoon of televisie kijken. Hoewel er diverse door de overheid gefinancierde wijkcentra
zijn, zijn die er niet overal. Bovendien zijn kinderen het er niet over eens of het een leuke plek is waar ze kunnen
dansen, huiswerk maken en afspreken met vrienden of dat er niets te doen is en er maar heel af en toe ac viteiten
worden georganiseerd. Doordat ouders weinig thuis zijn en de zorg voor de kinderen wordt verwaarloosd, is het
risico groter dat kinderen betrokken raken bij ac viteiten zoals drugsgebruik en criminaliteit.

Beperkte integraƟe van kinderen met beperkingen of die speciaal
onderwijs volgen
In 2001 waren er op Curaçao 848 kinderen met beperkingen in de lee ijd van 0 tot 14 jaar. Het gaat onder andere
om slechtziende kinderen (22 procent), kinderen met een lichamelijke handicap (21 procent) en kinderen met een
mentale beperking (22 procent). Gegevens over kinderen met een beperking uit de volkstelling van 2011 waren op
het moment van afronden van dit rapport nog niet beschikbaar.
Het onderwijssysteem hee nog al jd niet de capaciteit om kinderen met beperkingen op te nemen. In plaats
daarvan worden deze kinderen doorverwezen naar speciale scholen. Er zijn er drie voor erns ge beperkingen en
acht voor ma ge intellectuele beperkingen. Daarnaast is er één voor lichamelijke beperkingen en één voor doven.
Ook is er een centrum voor blinden dat blinde kinderen begeleidt zodat ze kunnen instromen in het reguliere
onderwijs. De klassen op speciale scholen bestaan uit vij ien tot ach en leerlingen.
De meeste speciale scholen zijn gericht op kinderen en eners met ma ge (‘medium range’) leerproblemen. Zoals
hierboven vermeld zijn het vooral jongens die leerproblemen hebben en kan dit te maken hebben met het feit
dat er weinig aandacht wordt besteed aan genderverschillen met betrekking tot het leerproces. Ook moet niet
vergeten worden dat kinderen en jongeren te maken hebben met emo onele problemen en problemen in het
gezin en dat de mogelijkheden voor een adequate reac e vanuit het onderwijssysteem beperkt zijn.
Naast bovengenoemde scholen zijn er enkele programma’s voor kinderen met beperkingen geïmplementeerd
door ngo’s als Asosiashon Totolika. Deze instan e hee drie jaar geleden een programma opgestart voor
driehonderd kinderen met een beperking. Na school jd eten zij samen en ‘s middags nemen ze deel aan culturele
ac viteiten, sportac viteiten en ac viteiten die hun sociale vaardigheden s muleren. Dit programma werd
ini eel door Nederland gefinancierd, maar verwacht nu overheidssteun. Qua opleidingen op dit gebied is er een
bacheloropleiding in speciaal onderwijs, maar er zijn op Curaçao geen cursussen of trainingen voor leerkrachten
zich willen specialiseren in mensen met beperkingen.

51

THE SITUATION OF CHILDREN AND ADOLESCENTS IN CURACAO

Onderwijs is niet helemaal graƟs
Het percentage van de overheidsbegro ng voor onderwijs is hoog
(20,8 procent) en onderwijs is ogenschijnlijk gra s. Toch moeten
scholen ouders om een maandelijkse bijdrage vragen omdat
de overheidsfinanciering niet alle kosten voor infrastructuur en
onderwijsmaterialen dekt. Onderwijsinstellingen melden dat het
las g is om dit met ouders te regelen. Zij weigeren vaak te betalen,
zelfs als ze genoeg geld hebben, omdat ze vinden dat het een
overheidsverantwoordelijkheid is om de kosten voor iedereen
gelijk te dekken. De boeken voor gevorderde onderwijsniveaus
zijn duur omdat deze in Nederland worden ingekocht. De
overheid hee bepaald dat ouders USD 140 moeten bijdragen
aan deze kosten.

Braindrain
Studeren in Nederland, de Verenigde Staten en andere landen
wordt gezien als een kans om verder te komen. Leerlingen
met goede cijfers verlaten het eiland om te bouwen aan een
carrière die op het eiland niet mogelijk is. De Nederlandse
overheid financiert zowel studies op Curaçao als in Nederland.
Bij een studie in Nederland is het een vereiste dat de student
de Nederlandse na onaliteit hee en dat de studie een vak
betre dat niet op Curaçao wordt aangeboden (en dat door de
Nederlandse overheid wordt erkend). Ook is een sbo-, havo- of
vwo-diploma vereist, a ankelijk van het soort ter air onderwijs
dat de student gaat volgen. Jaarlijks schrijven 1.000 jongeren zich
in voor een studie op Curaçao en 300 voor een studie in Nederland.
Sommige jongeren die in Nederland gaan studeren, blijven daar
na hun studie jdelijk werken en sommigen komen helemaal niet
meer terug. Er zijn sugges es gedaan voor manieren waarop de
overheid studenten kan mo veren terug te keren naar Curaçao,
zoals hulp bij het zoeken naar een baan of lagere woonkosten. Er
kan meer aandacht worden besteed aan het ontwikkelen van een
humanresourcesbeleid waarin wordt vastgelegd hoeveel mensen
in welke beroepsgroepen het land nodig hee . Hierdoor kunnen
er specifieke ac viteiten worden georganiseerd voor jongeren
die het eiland hebben verlaten om te gaan studeren en die weer
terug willen komen.
© UNICEF/NYHQ20111923/LeMoyne

Het recht op onderwijs

In a eelding 4 worden de belangrijkste problemen in het onderwijssysteem weergegeven

Invloeden van het Nederlandse
onderwijsmodel

Andere cultuur dan de
Nederlandse; de taal die thuis
en op straat wordt gesproken is
het Papiamentu

Hervormingen om de onderwijstaal
te wijzigen in het Papiamentu zijn
slechts deels doorgevoerd

Basisonderwijs in
het Papiamentu

Voortgezet
onderwijs in het
Nederlands

HAVO examen in het Papiamentu en het Nederlands;
meestal afgelegd in het Nederlands
(examen is meer gebaseerd op taal en wiskunde)
Geslaagd

Hogere
beroepsopleiding
en in Nederland

MOGELIJKE
BRAINDRAIN

Hogere
beroepsopleiding
en op Curaçao

Niet geslaagd

Drop-out

ůŝũŌŽƉ
vsbo-niveau

BUITEN HET
ONDERWIJSSYSTEEM

NIET-GESCHOOLD
WERK EN GOEDKOPE
ARBEID

53

6.
Foto: © UNICEF/NYHQ20111913/LeMoyne

Het recht
op bescherming

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

6. Het recht
op bescherming
●

Er is een basissysteem voor kinderbescherming waarbij zowel de overheid als maatschappelijke organisaties
zijn betrokken. Er bestaat echter geen samenhangend beschermingssysteem voor preventie, zorg, rehabilitatie
en herstel van rechten. Voor een dergelijk systeem is adequate informatie nodig over de frequentie van
problemen en het zou moeten worden gecombineerd met één overkoepelend multisectoraal beleid voor
kinderen van de verschillende ministeries.

●

Een substantieel aantal maatschappelijke organisaties (met overheids- of particuliere financiering) voert
programma’s, projecten of activiteiten op het gebied van kinderbescherming uit. Zij lopen vaak tegen financiële
beperkingen aan en kunnen niet altijd terugvallen op voldoende technische of gespecialiseerde kennis. Het
staatstoezicht op deze organisaties kan worden verbeterd.

●

Het aantal gerapporteerde gevallen van huiselijk geweld is toegenomen. Elk jaar worden er zo’n 38 gevallen
van seksueel misbruik van kinderen gemeld en er wordt gesuggereerd dat incest niet zeldzaam is. Er zijn echter
geen statistieken beschikbaar over de daadwerkelijke omvang van het probleem of de oorzaken.

●

Jongeren zijn een risicogroep voor betrokkenheid bij drugshandel omdat zij dit soms zien als een snelle en
makkelijke manier om geld te verdienen.

●

Onder het vernieuwde jeugdstrafrechtsysteem dat sinds 2011 van kracht is, kunnen jongeren van 16 en 17 jaar
nog steeds als volwassene worden berecht. Bij gebrek aan jeugddetentiecentra eindigen de meeste jeugdige
delinquenten tussen de volwassen gevangenen in de normale gevangenis zonder regime dat op hun leeftijd is
afgestemd.

●

Curaçao is, zo wordt gerapporteerd, een land van herkomst, doorvoer en bestemming voor vrouwen en
kinderen die onderworpen worden aan sekshandel en dwangarbeid. Er is nog weinig specifiek beleid voor de
preventie en signalering van deze problemen met kinderen, jongeren en vrouwen

Aan het recht op gezondheid en onderwijs is op Curaçao bijna universeel voldaan. De uitdaging is nu net als voor
andere hoge-inkomenslanden om aan het recht op bescherming te voldoen. Het IVRK vermeldt in ar kel 32 t/m 40
expliciet welke aspecten van de kinderbescherming bijzondere aandacht en een geïntegreerde respons vereisen.
Dit zijn kinderarbeid, economische uitbui ng in werk dat schadelijk is voor de gezondheid en de ontwikkeling van
het kind (ar kel 32); drugsgebruik en verslavingen (ar kel 33); seksueel misbruik en seksuele uitbui ng (ar kel
34); ontvoering, verkoop of handel van kinderen (ar kel 35); alle vormen van uitbui ng (ar kel 36); marteling en
verwonding van kinderen (ar kel 37); gewapende conflicten en kinderen (ar kel 38); en kinderen en jongeren die
in aanraking komen met jus e (ar kel 40). Hier moet nog een hoge prioriteit aan worden toegevoegd: de situa e
van kinderen met beperkingen.

56

Het recht op bescherming

Kinderarbeid vormt op Curaçao geen groot probleem. De omstandigheden die nog al jd het grootste risico vormen
voor het welzijn van Curaçaose kinderen zijn huiselijk geweld en geweld op scholen, de ongelijkheid van allochtone
kinderen en jongeren, het risico van seksuele uitbui ng van kinderen, alcohol- en drugsgebruik, en eners die in
aanraking komen met jus e

Behaalde resultaten tot nu toe
Het lijdt geen twijfel dat het rechtssysteem op Curaçao een van de successen is die de bescherming van kinderen en
jongeren garandeert, met onder meer structurele verbetering op het gebied van handel in vrouwen en kinderen,
en in het jeugdrecht. Ook ngo’s zijn ac ef betrokken bij het aanpakken van kinderbeschermingskwes es. De
overheidspeelt slechts een beperkte regelgevende rol bij het beoordelen van de kwaliteit van de diensten die deze
ngo’s bieden. Ook is er beperkte coördina e binnen het systeem (met name tussen ngo’s onderling en tussen ngo’s
en de staat). Deze factoren leiden vaak tot een versnipperde en ontoereikende hulpverlening.

Foto: © UNICEF/NYHQ20111942/LeMoyne

57

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

Het systeem voor kinderbescherming
Er is een basissysteem voor kinderbescherming waarbij verschillende openbare en par culiere organisa es
betrokken zijn voor het vaststellen, voorkomen en herstellen van geschonden rechten. In a eelding 5 wordt
geïllustreerd hoe dit systeem func oneert.
Figuur 5: Het huidige kinderbeschermingssysteem op Curacao

dŚƵŝƐŽĨǁŝũŬĂůƐĞĞŶ
ƐŝŐŶĂůĞƌŝŶŐƐƉƵŶƚ͗ďĞǁŽŶĞƌ
ƐŝŐŶĂůĞĞƌƚŵŝƐŚĂŶĚĞůŝŶŐǀĂŶĞĞŶ
ŬŝŶĚŽĨũŽŶŐĞƌĞ

^ĐŚŽŽůĞŶĚĂŐŽƉǀĂŶŐĂůƐĞĞŶ
ƐŝŐŶĂůĞƌŝŶŐƐƉƵŶƚ͗ůĞĞƌŬƌĂĐŚƚŽĨ
ǀĞƌǌŽƌŐĞƌƐŝŐŶĂůĞĞƌƚŵŝƐŚĂŶĚĞůŝŶŐ
ǀĂŶĞĞŶŬŝŶĚŽĨũŽŶŐĞƌĞ

:ĞƵŐĚŐĞǌŽŶĚŚĞŝĚƐĚŝĞŶƐƚĞŶͬŽĨ
ŬŝŶĚĞƌĂƌƚƐĂůƐƐŝŐŶĂůĞƌŝŶŐƐƉƵŶƚ͗ĂƌƚƐ
ŽĨǀĞƌƉůĞĞŐŬƵŶĚŝŐĞƐŝŐŶĂůĞĞƌƚ
ŵŝƐŚĂŶĚĞůŝŶŐǀĂŶĞĞŶŬŝŶĚŽĨũŽŶŐĞƌĞ

ϮWĂƌƟĐƵůŝĞƌŵĞůĚƉƵŶƚ͗
^ƟĐŚƟŶŐ<ŝŶĚĞƌďĞƐĐŚĞƌŵŝŶŐ
;ŵĂĂƚƐĐŚĂƉƉĞůŝũŬĞŽƌŐĂŶŝƐĂƟĞĚŝĞ
ǌŝĐŚďĞǌŝŐŚŽƵĚƚŵĞƚ
ŬŝŶĚĞƌŵŝƐŚĂŶĚĞůŝŶŐͿ
1 Openbaar meldpunt:
Voogdijraad

ĐƟĞƉƵŶƚ͗
ũĞƵŐĚŐĞǌŽŶĚŚĞŝĚƐǌŽƌŐ
ĐƟĞƉƵŶƚ͗
<ŝŶĚĞƌƌĞĐŚƚĞƌ

ĐƟĞƉƵŶƚ͗
ƚĞŚƵŝǌĞŶǀŽŽƌŬŝŶĚĞƌĞŶĞŶũŽŶŐĞƌĞŶ
ĐƟĞƉƵŶƚ͗
ŵĂĂƚƐĐŚĂƉƉĞůŝũŬĞŽƌŐĂŶŝƐĂƟĞƐĚŝĞǌŝĐŚ
ďĞǌŝŐŚŽƵĚĞŶŵĞƚŬŝŶĚĞƌďĞƐĐŚĞƌŵŝŶŐ
ĐƟĞƉƵŶƚ͗pleeggezinnen

58

Het recht op bescherming

Zoals te zien in de a eelding kunnen verschillende par jen misbruik, of schending van kinderrechten signaleren:
familieleden of buren, scholen of dagopvangcentra, en jeugdgezondheidsdiensten of kinderartsen. Zij kunnen de
gevallen melden aan de Voogdijraad of aan de S ch ng Kinderbescherming. Deze instan es kunnen kinderen of
jongeren die zijn mishandeld of wiens rechten zijn geschonden doorverwijzen naar de poli e voor het herstel van
hun rechten of naar een instelling voor psychologische en medische zorg. Deze instan es kunnen slachtoﬀers van
mishandeling a ankelijk van de situa e ook onderbrengen in een opvanghuis of pleeggezin.
Als er veel geweld/misbruik is in een gezin, dient de Voogdijraad als aanspreekpunt om de kinderen in dat gezin
te helpen en elders onder te brengen. Deze instan e onderzoekt de gevallen en biedt steun en hulp aan gezinnen.
Ze helpt elk jaar zo’n 1.400 kinderen, waarvan er tweehonderd tot driehonderd uit huis worden geplaatst en
behandeld worden in het zorgcentrum. In deze gevallen is de achterliggende gedachte dat ouders hulp wordt
geboden om hun kinderen terug te krijgen. In de prak jk gebeurt dit slechts in enkele gevallen. In andere gevallen
is het erg las g door een gebrek aan personele en financiële middelen. Het is belangrijk om de gewelddadige
omgeving waarin het kind woonde te verbeteren, zodat hij of zij terug kan keren naar zijn of haar gezin. Om te
voorkomen dat een kind uit huis wordt geplaatst is het noodzakelijk een systeem op te ze en voor vroeg jdige
waarschuwing en het oplossen van de tekortkomingen thuis.
In 2011 opende het ministerie van Sociale Ontwikkeling, Arbeid en Welzijn het Centrum voor Jeugd en Gezin.
Het doel hiervan is mul disciplinaire steun te bieden in de vorm van hulp, bescherming en zorg aan kinderen,
jongeren en volwassen met sociale, emo onele en psychologische problemen. Sinds 2006 hee de S ch ng
Bos di Hubentut (Stem van de jeugd) vrijwilligers opgeleid om informa e te bieden in een onderwijsomgeving.
Ook hee ze workshops georganiseerd met leerkrachten om hen te leren mishandeling te herkennen. De leden
van de s ch ng doen ook schoolbezoeken, organiseren rollenspelen en bieden informa e aan leerlingen over
mishandeling en hoe je mishandeling kunt voorkomen. Daarnaast hee de s ch ng een radioprogramma, ‘By
What Right’, waarin over mishandeling wordt gesproken. Daarnaast biedt het Posi ve Paren ng Programme (PPP)
hulp aan ouders

Andere sƟchƟngen die kinderen hulp bieden en
begeleiden met betrekking tot hun rechten, zijn


SGE (Sentro pa Guia Edukashonal), die scholen ondersteunt bij de omgang met en behandeling van
kinderen en jongeren met beperkingen en leerproblemen;



PSI (Perspek va i Sosten Integral) voor geestelijke gezondheidszorg, die een speciale afdeling hee
voor kinderen en jongeren;



Kinderrechten Centrum (Tienda Di Lei Pa Mucha), een onderdeel van de S ch ng Kinderbescherming
waar kinderen met vragen terecht kunnen aangaande hun rechten en plichten.

59

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

Ook beschikken lokale scholen over maatschappelijk
werkers die bijdragen aan de signalering van
mishandeling. Er zijn echter weinig professionals op dit
gebied beschikbaar.

Handel en verslaving
aanpakken
Om mensenhandel te voorkomen omvat de nieuwe
strafwetgeving op Curaçao ar kelen die dwangarbeid
en sekshandel verbieden en straﬀen van 9 tot 24 jaar cel
voorschrijven. Deze zijn evenredig met de straﬀen voor
andere erns ge delicten zoals verkrach ng. De overheid
hee een werkgroep voor mensenhandel opgericht
die direct contact hee met de vertegenwoordigers
van de kwetsbaarste groepen. Andere inspanningen
om mensenhandel te voorkomen, zijn een meertalige
campagne om het grote publiek beter bewust te maken
van dwangarbeid en gedwongen pros tu e, en het
verstrekken van openbare informa e. De overheid hee
de Europese Dag tegen Mensenhandel erkend via een
ministerieel decreet.
Maatregelen om drugshandel aan te pakken, omva en
de plaatsing van radarapparatuur en patrouille door de
kustwacht. Bovendien hee de interna onale instelling
Drug Abuse Resistance Educa on (D.A.R.E.) een vier jaar
durend project georganiseerd om drugsgebruik onder
jongeren tegen te gaan. De instelling gee via workshops
jaarlijks voorlich ng over drugs en drugsmisbruik
aan zo’n 4.000 leerlingen van verschillende niveaus.
Daarnaast is de Addic on Management Founda on
(AMF) ac ef om scholieren informa e te bieden over
alcohol- en drugspreven e. Deze instan e biedt ook
rehabilita eprogramma’s voor mensen met een alcohol-,
drugs-, gok- of rookverslaving.

60

Foto: © UNICEF/NYHQ20111935/LeMoyne

Het recht op bescherming

Jeugdrecht
In 2011 is er een nieuw jeugdstrafrechtsysteem geïntroduceerd dat veel flexibeler is dan het vorige systeem. Een
aantal van de uitdagingen bij de invoering van dit systeem wordt besproken onder ‘Jongeren die in aanraking
komen met jus e’.

Openstaande uitdagingen
De noodzaak om aanpassingen in het weƩelijk kader te
overwegen
Het feit dat het Nederlandse rechtssysteem als referen e is gebruikt, is over het algemeen posi ef. Het
rechtssysteem sluit echter niet al jd aan bij de realiteit, cultuur en behoe en van de Curaçaoënaars. Volgens
de nieuwe Curaçaose strafwetgeving hebben kinderen bijvoorbeeld het recht te kiezen of de persoon die ervan
verdacht wordt hen te hebben mishandeld moet worden vervolgd of niet. In eerste instan e lijkt dit misschien
een juridische doorbraak. Het hee er echter toe geleid dat iemand die een kind hee mishandeld of misbruikt
vrijuit kan gaan als het kind deze persoon niet wil vervolgen, zelfs als de mishandeling of het misbruik door een
volwassene is gerapporteerd.
Een ander probleem is dat kinderen volgens de nieuwe strafwetgeving vanaf zes en jaar seksueel meerderjarig
zijn. Een volwassene die een seksuele rela e hee met een zes enjarige kan daardoor niet worden gestra . Het
is noodzakelijk de lee ijd voor seksuele meerderjarigheid te verhogen om seksueel misbruik en aanranding van
jongeren in de lee ijd van 16 tot 18 jaar door volwassenen te voorkomen.

De noodzaak van meer coördinaƟe binnen het systeem voor
kinderbescherming
Hoewel het bestaan van het basissysteem zoals eerder beschreven zonder twijfel een cruciale eerste stap is om
kindermishandeling op het eiland tegen te gaan, is het nog niet genoeg. Om een goed werkend systeem voor de
bescherming van en zorg voor kinderen en jongeren mogelijk te maken, is een we elijk kader nodig dat specifiek
gericht is op deze bevolkingsgroep. Via speciale wetgeving voor kinderen en jongeren zou bijvoorbeeld één
overheidsorgaan moeten worden aangewezen dat beleid op dit gebied formuleert en de naleving van dit beleid
monitort. Een ander orgaan zou ac es moeten ini ëren en uitvoeren die hierop aansluiten. Dit impliceert dat er
naadloos moet worden samengewerkt op sociale gebieden (onderwijs, gezondheid, bescherming), op economisch
gebied en binnen het rechtssysteem.
Om een eﬀec ef systeem mogelijk te maken, zullen alle ministeries veel proac ever moeten handelen en elkaar

61

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

beter moeten aanvullen als het gaat om het signaleren en aanpakken van kindermishandeling. Het is essen eel
bewustwordingsprogramma’s op te starten om te benadrukken hoe belangrijk signalering en melding van
kindermishandeling is en om te voorkomen dat kindermishandeling normaliseert in de gemeenschap. Het zou
wenselijk zijn programma’s te ini ëren/versterken om ouders te begeleiden bij het op een juiste manier opvoeden
van hun kinderen. Hiervoor is het nodig de band tussen scholen en gezinnen te versterken.
Curaçao beschikt al over de noodzakelijke elementen voor een goed werkend systeem van zorg en bescherming.
De vele maatschappelijke organisa es die met kinderen en jongeren werken vormen de basis van het systeem. Het
is essen eel dat er ook de poli eke wil komt om de transforma e daadwerkelijk te laten plaatsvinden.

Huiselijk geweld
Een van de grootste problemen waar veel kinderen en jongeren op Curaçao mee te maken hebben, is de vaak
gewelddadige aard van de rela es binnen het gezin. In 2010 werden er 424 meldingen gemaakt bij het Advies en
Meldpunt Kindermishandeling (AMK). In a eelding 6 zijn de verschillende soorten huiselijk geweld weergegeven,
van emo onele mishandeling/verwaarlozing tot fysieke mishandeling, aﬀec eve of cogni eve mishandeling,
educa eve verwaarlozing en seksueel misbruik
Aantal aangiften
200
180
160
140
120
100

Aantal
ĂĂŶŐŝŌĞŶ

80
60
40
20
0

ŵŽƟŽŶĞĞů
misbruik

lichamelijk
misbruik

psychisch
misbruik

Verwaarlozing

Sexueel
misbruik

Bron: AMK
A eelding 7 Soorten mishandeling die zijn gemeld bij het AMK, 2010

Volgens het ‘First Millennium Development Goals Report 2011’ is het aantal meldingen van huiselijk geweld tussen
2008 en 2009 toegenomen van 45 tot 103 (UNDP, 2011). In een onderzoek dat in 2010 is gepubliceerd onder 545
kinderen van 12 scholen op het eiland, werd geschat dat 431 onder hen waren mishandeld (Klein, 2010).
Het is echter belangrijk op te merken dat deze gegevens mogelijk een onderscha ng zijn, omdat emo onele

62

Het recht op bescherming

mishandeling voorheen niet werd beschouwd als mishandeling. In bovengenoemd onderzoek beschreef 43
procent van de ondervraagde leerlingen ervaringen die alleen kunnen worden gedefinieerd als mishandeling en
was 16 procent het slachtoﬀer van seksueel misbruik. 37 procent meldde ervaringen van fysieke mishandeling.
Sommige kinderen waren het slachtoﬀer van meerdere soorten mishandeling (Klein, 2010).
Er zijn diverse factoren binnen gezinnen die bijdragen aan dit probleem. Door een te laag inkomen en een gebrek
aan kinderopvangfaciliteiten moeten moeders soms meer dan één baan aannemen en hun kinderen alleen en
onbeschermd achterlaten. Stress en overma g alcoholgebruik hebben ook een nega ef eﬀect op het gezin.
Bovendien weten ouders vaak niet hoe ze hun kinderen moeten straﬀen en nemen ze hun toevlucht tot lichamelijke
straﬀen. Het percentage jongeren dat aangaf te worden geslagen door hun vader en/of moeder was 6 procent in
2010.
De meeste meldingen bij het AMK worden op dit moment gedaan door ouders, gevolgd door anonieme bellers
en leerkrachten (zie a eelding 7). Niet alle gevallen van mishandeling komen echter aan het licht. Dit komt
doordat mensen bang zijn om een melding te maken, met name als de dader een familielid of bekende is, of
doordat bepaalde vormen van geweld genormaliseerd zijn. Om die reden is het belangrijk ervoor te zorgen dat
mensen weten wat de tekenen van mishandeling zijn en dat ze melding maken in geval van een vermoeden van
mishandeling.

ĩĞĞůĚŝŶŐϴ͘ZĂƉƉŽƌƚĞŶĚŝĞǌŝũŶŽŶƚǀĂŶŐĞŶĚŽŽƌŚĞƚD<
ŶĂĂƌƌĂƉƉŽƌƚĞƌĞŶĚĞƉĞƌƐŽŽŶŽĨŽƌŐĂŶŝƐĂƟĞ͕ϮϬϭϬ
Grootouders 29 7%
Andere familieleden 34 8%
Vaders/moeders 130 33%
^ůĂĐŚƚŽīĞƌϰϬϭϬй

Parents
Overheidsdiensten
52 13%

Anoniem
School
Overheidsdiensten
^ůĂĐŚƚŽīĞƌ
Andere familieleden

School 55 14%

Grootouders
Anoniem 59 15%

Aĩeelding 8. Rapporten die zijn ontvangen door het AMK naar rapporterende persoon of organisaƟe, 2010 .

63

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

Bron: AMK

Zelfs scholen zijn niet al jd een veilige plek, omdat er ook mishandeling en geweld plaatsvindt tussen
leerlingen. Bovendien voelt 26 procent van de jongeren zich niet veilig in zijn/haar wijk. Meisjes voelen
zich zelfs nog onveiliger (32 procent) dan jongens (20 procent).
Volgens het rapport van Curaçao over de naleving van het IVRK zijn er de volgende aanleidingen voor
de beschermingsinterven es door de overheid: verwaarlozing van de zorg door ouders (68 procent),
lichamelijke of psychologische mishandeling of seksueel misbruik door ouders (12 procent) en
gedragsproblemen van het kind (12 procent). Uit het rapport blijkt dat het bij gevallen van verwaarlozing
vooral om psychologische verwaarlozing gaat. Dit suggereert dat een belangrijke oorzaak de stress
is die ontstaat door de financiële problemen die in alle lagen van de bevolking terugkomen. Andere
oorzaken zijn het verslechteren van de sociaal-economische situa e, drugs- en gokverslavingen van
ouders, erbarmelijke woonomstandigheden en psychische problemen van ouders (ministerie van Sociale
Ontwikkeling, Arbeid en Welzijn, 2012).

Seksueel misbruik
Volgens informanten worden er op Curaçao elk jaar gemiddeld 38 gevallen van seksueel misbruik bij
kinderen gemeld. Bovendien zou incest niet zeldzaam zijn. Dit geldt met name wanneer een van de
personen die in huis woont drugs gebruikt of laag opgeleid is of wanneer het hele gezin incest normaal
vindt en dit van genera e op genera e doorgee . Aangezien er geen diepgaand onderzoek naar is
gedaan, zijn er geen sta s eken of studies bekend over de oorzaken van seksueel misbruik.
Er bestaan zorg- en monitoringmechanismen van overheidsorganisa es en maatschappelijke organisa es.
Alleen ontbreekt er een gecoördineerd systeem voor preven e en systema sche verzameling van
gegevens over de frequen e van de problemen, zorg, rehabilita e en het herstel van rechten.

Kinderhandel en prosƟtuƟe
In het ‘2012 Traﬃcking in Persons Report’ van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken wordt Curaçao
beschouwd als een land van herkomst, doorvoer en bestemming voor vrouwen en kinderen die onderworpen
worden aan sekshandel en dwangarbeid. Hoewel het rapport geen inzicht biedt in sta s eken, vermeldt het dat
buitenlandse slachtoﬀers van mensenhandel a oms g zijn uit Colombia, de Dominicaanse Republiek, Haï en
Azië. Volgens de IOM worden naar scha ng elk jaar zo’n 3.000 vrouwen verhandeld op het eiland. 50 procent van
deze vrouwen werkt in de niet-gereguleerde pros tu e (Borland et al., 2004).
Vrouwenpros tu e op het eiland vormt geen garan e dat kinderen niet ook worden onderworpen aan
commerciële seksuele uitbui ng. Het is las g om de lee ijd en de bescherming van vrouwen die in bars werken
op eﬀec eve wijze te controleren. Sommigen werken ook bij illegale bordelen waar de vrouwelijke serveersters
worden gepros tueerd. Het is echter moeilijk te bewijzen of bars en hotels kinderen op die manier gebruiken en
het probleem is nooit openlijk zichtbaar.
64

Het recht op bescherming

Een nieuwe strafwetgeving verbiedt dwangarbeid en sekshandel. Toch is het naar verluid erg las g het benodigde
bewijs te vinden om handelaars in staat van beschuldiging te stellen en te veroordelen. Bovendien stelt het
Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken (2012) dat “de regering bescheiden inspanningen hee gedaan
om mensenhandel te vervolgen en dat er geen processen of veroordelingen in verband met sekshandel of
mensenhandel voor dwangarbeid hebben plaatsgevonden onder de nieuwe wet of andere we en die in het
verleden van kracht waren voor het veroordelen van mensenhandel”. Er is geen bewustzijnscampagne die specifiek
gericht is op poten ële klanten van de sekshandel op Curaçao met als doel de vraag naar commerciële seks terug
te dringen. Het eiland beschikt niet over een mensenhandelrapporteur die de inspanningen om mensenhandel
tegen te gaan monitort en evalueert, en hee kindersekstoerisme niet geïden ficeerd als een probleem.
Een andere verontrustende vorm van seksuele uitbui ng van kinderen is het fenomeen ‘loverboys’. Dit zijn jonge
mannen, meestal in de lee ijd van 18 tot 24 jaar, die kwetsbare jonge meisjes emo oneel en financieel steunen
zodat ze verliefd op hen worden. Hierna vragen ze de meisjes om hen een gunst te verlenen door seks te hebben
met andere mensen. De loverboys gebruiken verschillende manieren om meisjes voor zich te winnen. Ze zeggen
bijvoorbeeld dat ze een schuld hebben en dat dit een manier is om die af te betalen, of dat hun leven in gevaar is
en dat dit de manier is waarop zij kan helpen. In werkelijkheid vragen ze geld voor haar ‘gunsten’ en komen meisjes
door deze psychologische chantage in de pros tu e terecht. Bovendien is het onwaarschijnlijk dat de slachtoﬀers
hulp zullen zoeken of de jongen die hen misbruikt zullen aanklagen, omdat zij niet het idee hebben dat hij iets
verkeerd doet.
In deze situa e wordt de liberale aard van de huidige we en op het eiland duidelijk. Zoals eerder gemeld mogen
meisjes ouder dan 16 jaar zelf beslissen over hun seksleven. En het is las g een aanklacht in te dienen als het
meisje dat het slachtoﬀer is geworden van een ‘loverboy’ dat niet wil (kinderen hebben krachtens de nieuwe
strafwetgeving het recht om te worden gehoord in de rechtszaal)
Het bestaan van commerciële seksuele uitbui ng van kinderen op het eiland is het gevolg van meerdere oorzaken.
Het zijn vaak niet alleen sociaal-economische problemen die mensen ertoe bewegen om een inkomen te zoeken
dat hun geldproblemen oplost. Zoals beschreven begint het vaak met manipula e of chantage. Ook meisjes die te
maken hebben met huiselijk geweld, die uit huis zijn gezet of die worden verwaarloosd door de ouders en die geen
sociaal netwerk hebben waar ze op kunnen terugvallen, zijn kwetsbaar.

Drugshandel en gokken
De geografische loca e van Curaçao maakt het eiland aantrekkelijk als een land van doorvoer voor drugshandel
tussen La jns-Amerika, de Verenigde Staten en Europa. Er is geen specifiek beleid geformuleerd om dit tegen te
gaan en dat vormt met name een gevaar voor jonge Curaçaoënaars. Het risico is niet alleen dat jongeren drugs
gaan gebruiken, maar ook dat ze drugshandel zien als een snelle en makkelijke manier om geld te verdienen.
Er zijn onvoldoende maatregelen om dit probleem aan te pakken; hoewel de overheid programma’s hee om
de gemeenschap te informeren over drugsgebruik, is er geen structureel beheer van of preven ef beleid tegen

65

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

drugshandel. Het zou verstandig zijn onderzoek te doen naar het verband tussen drop-outs, het beperkte aanbod
aan opleidingsalterna even en de mogelijke betrokkenheid bij illegale ac viteiten die verband houden met
drugshandel op jonge lee ijd. Het bewijs dat dergelijk onderzoek oplevert, kan worden gebruikt om campagnes
en beleid op te stellen ter voorkoming van drugsgebruik.
Gokken vormt ook een risico voor jongeren. 17 procent van de middelbare scholieren en 9 procent van de
basisschoolleerlingen hee al eens gegokt. Dit wordt toegeschreven aan het feit dat Curaçao een van de vier
Caribische eilanden is met de meeste casino’s per vierkante meter. Het draagt eraan bij dat 10 procent van de
bevolking het risico loopt een pathologische gokker te worden en dat 3 procent van de bevolking dit al is. In
tegenstelling tot andere verslavingen komt een gokverslaving vaker voor onder vrouwen en is deze verslaving
las ger te ontdekken en daarom ook las ger te behandelen. Bovendien is er geen ingangscontrole voor de lokale
bevolking – inclusief eners – bij casino’s.

Jongeren die in aanraking komen met jusƟƟe
Minder dan 1 procent van de jongeren in de lee ijd van en tot negen en jaar was betrokken bij geweldsdelicten
in de eerste elf maanden van 2011 (0,27 procent om precies te zijn).

Tabel 8. Aantal tieners dat betrokken is bij geweldsdelicten, jan-nov 2011
Minderjarige delinquenten

3

1

3

3

2

3

2

6

5

5

33

Minderjarige verdachten

6

0

2

0

0

1

0

4

4

2

19

2

0

0

1

0

1

0

0

4

Vrouwelijke verdachten
TOTAAL

56

Bron: ministerie van Sociale Ontwikkeling, Arbeid en Welzijn, 2012.

De meest voorkomende delicten die eners plegen waardoor ze in aanraking komen met jus e zijn bedreiging,
diefstal in combina e met geweld en wapengebruik. De meeste eners die dergelijke delicten plegen, zijn onder
invloed van alcohol en/of drugs (Salsbach, 2008). Het gebrek aan veiligheid thuis, op school en in de wijk is een van
de redenen voor het gebruik van geweld door jongeren. Andere factoren zijn het vroeg jdig verlaten van school
zonder alterna even, het gebrek aan begeleiding van kinderen en jongeren jdens het opgroeien, de werkloosheid
onder jongeren en emo onele problemen. Al deze problemen worden steeds groter als ze niet worden opgelost.
Als emo onele problemen bijvoorbeeld niet worden behandeld, is de kans om in aanraking te komen met jus e
groter. Er is een gezamenlijke inspanning van de staat, maatschappelijke organisa es, het gezin en de school nodig
om kinderen met problemen te signaleren en te behandelen.
Huiselijk geweld kan ertoe leiden dat kinderen geweld als normaal beschouwen en denken dat het een geaccepteerd
deel van het leven is. Veel ouders zijn niet voorbereid op de rol die ze spelen en weten niet hoe ze kun kinderen
moeten begeleiden in het groeiproces. Een gebrek aan ouderlijk toezicht doordat ouders meerdere banen hebben,

66

Het recht op bescherming

de afwezigheid van een mannelijk rolmodel thuis en een gebrek aan buitenschoolse ac viteiten kan ook leiden
tot betrokkenheid bij illegale ac viteiten. Daarnaast is er de rol van de media. Zonder de juiste begeleiding kan de
toegang tot deze informa e – met nega eve rolmodellen – jongeren eenvoudig beïnvloeden. Bovendien voelen
jongeren met weinig zelfvertrouwen zich door agressief gedrag vaak sterker. S ch ng SIFMA s muleert gezinnen
via het programma ‘ouderlijke steun’ om verantwoordelijkheid te nemen en biedt workshops aan ouders en
opvoeders.
Zowel Salsbach (2008) als Marcehan-Slot (2012) concludeert dat de processen rond kinderen en eners die in
aanraking komen met jus e op Curaçao niet voldoen aan een correcte rechtsgang. Ook concluderen zij dat de
we en met betrekking tot deten e van jeugdige delinquenten dringend moeten worden aangepast op basis van de
interna onale standaarden. Salsbach (2008) stelt bovendien dat de informa e die beschikbaar is via verschillende
maatschappelijke organisa es zeer versnipperd is, waardoor de exacte lee ijd van jeugdige delinquenten en het
soort delicten dat zij plegen niet bekend zijn. Zij komt echter tot de conclusie dat ze vaker worden gearresteerd
jdens het plegen van delict dan naar aanleiding van een onderzoek. In het rapport wordt ook gesteld dat er
geen speciale bescherming wordt geboden aan getuigen van jeugdige delinquenten. Ook wordt er weinig tot
geen poging gedaan het welzijn van kinderen en jongeren die optreden als getuige te bewaken. In het geval van
kinderen die het slachtoﬀer zijn van een misdaad, is plaatsing in een tehuis of pleeggezin de enige bescherming
die zij krijgen.
Het strafrecht van Curacao is na de cons tu onele verandering van 10-10-2010 vastgelegd in een nieuw wetboek
van strafrecht (landsverordening 2 nov 2011). Ondanks het eerdergenoemde jeugdrechtsysteem worden jeugdige
delinquenten van 16 jaar en ouder nog al jd vaak als volwassenen berecht. Er is geen speciale faciliteit op het
eiland voor eners die naar de gevangenis gaan en er is geen jeugdgevangenis (Salsbach, 2008). In de meeste
gevallen eindigen jeugdige delinquenten tussen de volwassen gevangenen in de algemene gevangenis (Sentro Di
Dentenshon i Korekshon di Kòrsou, SDKK). Ze worden daar niet gescheiden van de volwassenen en het regime is
niet op hun lee ijd afgestemd.
Er zijn op het eiland twee instellingen voor gearresteerde jongeren onder de zes en: het GOG, een instelling
voor jongeren die in aanraking zijn gekomen met jus e; en BRASAMI, een instelling voor mensen die illegale
middelen gebruiken. Als een alterna ef voor de gevangenis kunnen eners in de FOBA (forensische observa e- en
begeleidingsafdeling) worden geplaatst. Op deze afdeling zi en echter ook volwassen gevangenen met psychische
problemen en anderen die onder psychologisch toezicht staan. Daarom is het wenselijk faciliteiten op te richten
speciaal bedoeld voor jeugdige delinquenten. Hoewel onderwijs op het eiland verplicht is, wordt er geen onderwijs
aangeboden in de gevangenissen. Jongeren in het GOG of BRASAMI kunnen hun opleiding wel voortze en.
In 2008, het meest recente jaar waarvan gegevens beschikbaar zijn, kwamen er op Curaçao 160 tot 170 jongeren
onder de 24 jaar in gevangenissen terecht. Volgens het rapport bestond het profiel van jeugdige delinquenten uit
eners die de school vroeg jdig hadden verlaten. Zij waren meestal opgegroeid in een eenoudergezin met slechte
sociaal-economische omstandigheden.

67

Foto: ©UNICEF/NYHQ20111919/LeMoyne

Kader 2. Specifieke problemen voor niet-geregistreerde immigranten
Hoewel er geen exacte sta s eken bekend zijn, zijn er naar scha ng zo’n 5.000 niet-geregistreerde immigranten
op Curaçao. Krachtens de Wet toela ng en uitze ng moeten vreemdelingen (inclusief kinderen) vanuit
het buitenland een verblijfsvergunning aanvragen. Bovendien moeten ouders aantonen dat ze maandelijks
minimaal USD 1.676 bruto verdienen (of USD 838 als een van de ouders de Nederlandse na onaliteit hee –
dit verschil is omdat iemand die getrouwd is met een persoon met de Nederlandse na onaliteit recht hee op
een lokale baan). De immigrant moet een geldig paspoort, een geboorteakte, een verklaring van een erkende
school, een ziektekostenverzekering en een verklaring van goed gedrag kunnen overleggen. In 2002 verleende
de staat een gra eperiode voor het legaliseren van niet-geregistreerde kinderen, maar daarvan werd weinig
gebruikgemaakt; mensen kwamen niet in aanmerking of waren bang om uitgezet te worden.
Niet-geregistreerde immigranten zijn kwetsbaar en hun rechten worden bij verschillende aspecten van het
dagelijks leven geschonden. Vaak maken ze geen melding van rechtenschending op de werkvloer, zoals een
lager salaris of onbetaald overwerk, uit angst om te worden uitgezet. Deze stressvolle situa e is van invloed
op hun kinderen. Zij moeten om zien te gaan met de emo onele aspecten van het opgroeien in een niet
volledig door de maatschappij en de staat erkend gezin. Hoewel niet-geregistreerde kinderen zoals eerder
vermeld vrije toegang hebben tot preven eve zorg, moet er voor behandelingen betaald worden. Aangezien
niet-geregistreerde immigranten vaak een lager inkomen hebben, kunnen ze dit niet al jd betalen. Bovendien
kunnen niet-geregistreerde kinderen en jongeren zonder papieren geen diploma krijgen, ondanks het feit
dat ze toegang hebben tot basis- en middelbaar onderwijs. Hierdoor is het voor deze kinderen onmogelijk
om door te studeren en extreem moeilijk om een baan te vinden. Daardoor kan hun onzekere economische
situa e voortduren

68

IntroducƟon
and Methodology

7.
Foto: ©UNICEF/NYHQ20111941/LeMoyne

Het recht
op parƟcipaƟe

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

7. Het recht
op parƟcipaƟe
●

In het algemeen zijn er diverse belangrijke mogelijkheden voor jongeren om hun ideeën en meningen te
ventileren. Dergelijke initiatieven kunnen verder worden gestimuleerd en uitgebreid.

●

Hoewel het Jeugdparlement geen beleidswijzigingen kan doorvoeren, biedt het jongeren wel de mogelijkheid
hun mening te geven en ideeën en voorstellen aan te dragen bij de staat.

●

Er wordt een tijdschrift verspreid op alle scholen dat door jongeren wordt gemaakt, en kinderen en jongeren
kunnen hun mening geven via lokale radiozenders.

●

Er zijn maatregelen nodig om de participatie van jonge kinderen te bevorderen, aangezien de huidige
programma’s zich vooral op kinderen vanaf 12 jaar richten. Wetten om de jeugdparticipatie te garanderen zijn
nog in ontwikkeling.

●

Wetten die openlijk discriminerend zijn jegens vrouwen zijn herzien en/of geschrapt, maar er zitten slechts vijf
vrouwen in het parlement ten opzichte van zestien mannen. Ook zijn er slechts twee vrouwelijke ministers ten
opzichte van zeven mannelijke.

●

Er is geen beleid om vrouwen te ondersteunen in hun dubbele rol als verzorger en kostwinner.

●

Er zijn meer maatregelen voor sociale inclusie nodig om de ervaren marginalisatie onder niet-geregistreerde
immigranten te verminderen, waaronder extra inspanningen om de status van jongeren onder de 18 te
legaliseren.

ParƟcipaƟe van kinderen en jongeren
Het ministerie van Sociale Ontwikkeling, Arbeid en Welzijn hee een jeugdmonitoringprogramma opgezet voor
kinderen in de lee ijd van twaalf tot ach en jaar op middelbare scholen. Het doel hiervan is hun belangrijkste
problemen aan te horen en aan te pakken. De overheid hee ook een s ch ng om jeugdpar cipa e en
communica e te bevorderen. Daarnaast hebben jongeren het gra s verspreide jdschri ‘4 YOU-TH MAGAZINE’
gecreëerd, waarin zij hun mening kunnen uiten.
S ch ng Bos di Hubentut (Stem van de jeugd) is in 1993 opgericht om kinderen te informeren over hun rechten
en ze een ac eve rol te laten spelen in de economische, culturele en poli eke ontwikkeling van het eiland.
Deze s ch ng rich e het Jeugdparlement op om jongeren te leren hun mening te formuleren en te uiten. Het
Jeugdparlement kan geen specifieke veranderingen in overheidsbeleid teweeg brengen. Wel houdt het na onaal
parlement rekening met de sugges es, ideeën en projecten bij het nemen van beslissingen. Er zijn echter meer

70

Het recht op parƟcipaƟe

maatregelen nodig om de deelname van kinderen aan de maatschappelijke discussie mogelijk te maken en te
bevorderen; bestaande programma’s zijn uitsluitend gericht op jongvolwassenen. We en om de jeugdpar cipa e
te garanderen zijn nog in ontwikkeling.
Er is een wet in ontwikkeling inzake de vorming van studentenraden; deze wet is echter nog niet van kracht.
Op wijkniveau par ciperen kinderen niet in lokale commissies, maar ze geven wel hun mening over gepromote
ac viteiten, met name sport- of computerac viteiten. Daarnaast kunnen kinderen en jongeren hun mening uiten
via lokale radiosta ons. In diverse wekelijkse radioprogramma’s worden verschillende problemen besproken,
kinderverhalen verteld en/of muziek gedraaid voor deze doelgroep.
Een ‘na onaal plan voor wijkontwikkeling’ beoogt gebruik te maken van par cipa eve methodologieën en
‘empowerment’ van de inwoners bij het zoeken naar oplossingen voor problemen in het dagelijks leven. In het
algemeen garandeert dit plan van het ministerie van Algemene Zaken ook de erkenning van de regeringsverplich ng
om de gemeenschap voor te lichten over de kwes es waarmee zij zich bezighoudt. Een van de taken is het creëren
van een brede poli eke en publieke basis. Gezien het veranderingsproces op Curaçao is het van belang om
par cipa e – inclusief die van kinderen en jongeren – in overheidsprocessen te s muleren.

De situaƟe van vrouwen
In de afgelopen drie decennia hee Curaçao juridisch gezien grote stappen gezet met betrekking tot vrouwenrechten.
We en die openlijk discriminerend zijn jegens vrouwen zijn herzien en/of afgescha . Sinds de jaren tach g mogen

Foto: © UNICEF/NYHQ20111954/LeMoyne

71

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

getrouwde vrouwen bijvoorbeeld voor de overheid werken. Daarnaast hee het eiland – dat het VN-Vrouwenverdrag
(CEDAW) als onderdeel van het koninkrijk in 1991 ondertekende – het CEDAW in 2010 gera ficeerd. In 2014 moet
gerapporteerd worden over de implementa e van het verdrag. Zoals eerder aangegeven beschikt Curaçao echter
nog niet over een gecentraliseerd systeem voor onderzoek en gegevensverzameling, waardoor naleving van het
CEDAW las g te controleren is.

Vrouwen in de publieke ruimte
Hoewel de geschiedenis van het eiland vijf vrouwelijke ministers-presidenten kent, is er nog geen gelijkheid in de
overheid bereikt. I in het Parlement zetelen zes en mannen en slechts vijf vrouwen, terwijl van de ministerposten
er zeven door mannen en twee door vrouwen worden bekleed. Er was ooit een Women’s Desk, maar die werd
afgescha . Haar taken werden over verschillende organisa es verdeeld, namelijk het Centrum voor Jeugd en Gezin
en het ministerie van Sociale Ontwikkeling, Arbeid en Welzijn. Er is geen gendermainstreamingbeleid dat de visie
van gendergelijkheid in alle ministeries integreert.
Een van de manieren waarop het ontbreken van dergelijke beleidslijnen zich manifesteert, is het gebrek aan steun
voor vrouwen als het gaat om de diverse rollen die zij binnenshuis en buitenshuis hee . Hoewel sommige vrouwen
een hoge poli eke func e hebben, is dit niet kenmerkend voor de situa e van vrouwen op Curaçao. Veel vrouwen,
met name immigranten maar ook autochtone vrouwen, hebben moeite om rond te komen. Ongeveer 40 procent
van de huishoudens bestaat uit eenoudergezinnen, meestal vrouwen met kinderen. Vrouwen zijn grotendeels
verantwoordelijk voor de emo onele zorg voor – en in veel gevallen het economische welzijn van – kinderen. Als
gevolg van de economische realiteit op het eiland hebben veel hoofden van huishoudens meer dan één baan.
Zoals besproken in het hoofdstuk over onderwijs presteren meisjes op het eiland beter dan jongens in het basisen middelbaar onderwijs en op de universiteit. Met uitzondering van de faculteit Engineering zijn vrouwen op alle
universitaire faculteiten in de meerderheid. Ongeveer 62 procent van de ingeschreven studenten is vrouw (UNDP,
2011). Dit vertaalt zich echter niet al jd in betere baankansen voor vrouwen en zoals eerder opgemerkt zijn er
meer vrouwen dan mannen werkloos. Bovendien is het gemiddelde inkomen van een man USD 1.495, terwijl dit
voor vrouwen USD 870 is.

Geweld tegen vrouwen
Huiselijk geweld is een groeiend probleem. Terwijl er in 2008 nog 45 gevallen werden geregistreerd, waren dit er
in 2009 al 103 (UNDP, 2011). Dit is naar zeggen te wijten aan een aantal factoren, waaronder de machocultuur op
het eiland, jaloezie, het feit dat mannen zich bedreigd en buitengesloten voelen van hun verantwoordelijkheden,
en geldzorgen binnen gezinnen. Huiselijk geweld leidt ertoe dat vrouwen niet volwaardig deelnemen aan de
samenleving. Sinds 2003 bestaat er op Curaçao een centrum dat hulp biedt aan vrouwelijke slachtoﬀers van
geweld en sinds 2007 hee het eiland tevens een opvanghuis voor vrouwen in de lee ijd van 18 tot 24 jaar die
thuis problemen hebben.

72

Het recht op parƟcipaƟe

Om de situa e van de vrouwen op het eiland te verbeteren en geweld te voorkomen is het van groot belang dat
hiervoor een na onaal plan wordt gecreëerd. Hierin moet ook rekening worden gehouden met mannen en het
gezin als geheel. Op deze manier verbetert de situa e van iedereen die deel uitmaakt van het leven van vrouwen
en wordt de naleving van hun rechten gewaarborgd.

Figuur 9: Oorzaak - gevolgschema van de belangrijkste problemen rond de situaƟe van vrouwen

O o r z a a k- g e v o l g s c h e m a v a n d e b e l a n g r i j k s t e p r o b l e m e n
ƌŽŶĚĚĞƐŝƚƵĂƟĞǀĂŶǀƌŽƵǁĞŶ

^ƟũŐĞŶĚĞŬŽƐƚĞŶǀĂŶ
levensonderhoud/bep
erkte arbeidskansen

Voor moeders op de
werkvloer is er nog
ĂůƟũĚŐĞĞŶƐƉƌĂŬĞǀĂŶ
ŐĞůŝũŬŚĞŝĚǁĂƚďĞƚƌĞŌ
hun omstandigheden of
ƉŽůŝƟĞŬĞƉĂƌƟĐŝƉĂƟĞ

Hoge aantallen
eenoudergezinnen

Andere familieleden
moeten ook werken
en kunnen de
kinderen niet
opvangen

WĞƌƐŝƐƚĞŶƟĞǀĂŶ
machocultuur/mannen
voelen zich bedreigd

Geldzorgen

Onzichtbaarheid van de
rol van mannen bij de
zorg voor kinderen

Vrouwen moeten
meerdere banen
ŚĞďďĞŶŽŵĚĞĮŶĂŶĐŝģŶ
thuis op orde te hebben

Beperkte naschoolse
opvang

Moeders als enige
gezaghebbende thuis

Gebrek aan zorg en
begeleiding voor
kinderen en jongeren
ƟũĚĞŶƐŚĞƚŽƉŐƌŽĞŝĞŶ
(vooral na school), wat
leidt tot verwaarlozing en
mishandeling

Huiselijk geweld

73

74

Foto: ©UNICEF/NYHQ20111941/LeMoyne
Foto: © Roger LeMoyne

IntroducƟon
and Methodology

8.

Foto: © UNICEF/ UNI120014/Roger LeMoyne

Conclusies en
aanbevelingen

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

8. Conclusies
en aanbevelingen
Het enorme poten eel van de Curaçaose samenleving is te danken aan de universele toegang tot onderwijs en
gezondheidszorg en het feit dat het land in transi e is op sociaal, poli ek, economisch en cultureel vlak. Deze
historische situa e zou een geschikt moment voor de staat kunnen zijn om mechanismen te creëren die de naleving
van de rechten van kinderen en jongeren garanderen. Dit poten eel wordt onderstreept door het feit dat Curaçao
een mul cultureel en divers land is met een juridisch kader dat de volledige naleving van de mensenrechten
bevordert.
Alle noodzakelijke elementen voor een goed systeem voor kinderbescherming zijn aanwezig. Toch werkt het
systeem niet als een harmonieuze en duidelijke eenheid op het gebied van preven e, zorg, rehabilita e en herstel
van rechten. De maatschappelijke organisa es die deze diensten leveren, werken vaak ona ankelijk van elkaar.
Daarnaast ontbreekt een eﬀec ef overheidsbeleid. Bovendien zag de overheid zich geconfronteerd met een aantal
uitdagingen met betrekking tot de ontmanteling van de federale regering van de Nederlandse An llen, waaronder
veel personeelswisselingen binnen de ministeries. Een ander probleem is het feit dat een kwart van de bevolking
op Curaçao in armoede lee (ondanks dat het als hoog-inkomensland wordt geclassificeerd). De ongelijkheid als
gevolg hiervan beïnvloedt het leven van kinderen en jongeren, een risico voor de hele samenleving.
De aanbevelingen die het VN-Kinderrechtencomité in 2009 aan de Caribische landen hee gedaan, zijn in het geval
van Curaçao nog niet volledig doorgevoerd, wat onder meer blijkt uit het volgende:

1.

2.
3.
4.

De behoe e aan instellingen die zich speciaal richten op kinderen die in aanraking komen
met jus e en het feit dat er geen onderwijs wordt aangeboden in gevangenissen terwijl
jongeren leerplich g zijn.
De persisten e van enerzwangerschappen en de noodzaak om overheidsbeleid te
formuleren dat borstvoeding s muleert.
De beperkte toegang tot het reguliere onderwijs voor gehandicapte kinderen.
De handel in kinderen en jongeren voor commerciële seksuele uitbui ng of dwangarbeid.
Dit is zowel in het IVRK-rapport van 2009 als door het Amerikaanse ministerie van
Buitenlandse Zaken (2012) aangeduid als aandachtspunt. De handel vormt een groot risico
voor kinderen, die onzichtbaar of tot norm verworden en geaccepteerd zou kunnen zijn.

Aan naleving van het recht op onderwijs is grotendeels voldaan, met uitzondering van toegang tot hoger onderwijs
voor migrantenkinderen. Toch is het aantal drop-outs zeer hoog. Het land hee sinds 2009 weliswaar stappen

76

Conclusies en aanbevelingen

gezet om drop-outs en schoolverzuim te voorkomen, en een monitoring- en evalua eproces in te voeren. Maar er
is nog al jd geen oplossing gevonden voor de problemen die kinderen op elk niveau van het systeem ondervinden.
Andere kwes es zijn onder meer het beperkte aanbod van kinderopvangcentra en naschoolse ac viteiten
voor kinderen en jongeren, en de hoge kosten van openbare diensten. Moeders hebben geen andere keuze
dan het kinderopvangprobleem op te lossen zonder de steun van hun partner of de staat. Er is nog steeds
sprake van ongelijkheid tussen vrouwen en mannen op het gebied van arbeid en par cipa e en er is nog geen
mainstreamgenderbeleid bij de overheid.
De moederschapswet is opmerkelijk, aangezien deze wet beoogt moeders in de eerste levensfase van hun
kinderen langer voor ze te laten zorgen. Tevens s muleert de wet borstvoeding en par cipa e van vaders bij de
zorg voor het kind. En er wordt op Curaçao preven eve zorg geboden. Maar de vele enerzwangerschappen en
het hoge percentage kinderen en jongeren met overgewicht/obesitas duiden op het ontbreken van geïntegreerde
beleidsmaatregelen die verband houden met gezondheid, onderwijs, landbouw en bescherming. De rela eve
toename van ster e onder kinderen jonger dan vijf jaar in de afgelopen twaalf jaar moet verder worden onderzocht.
Geweld tegen kinderen in huiselijke kring vormt nog steeds een probleem, ondanks de voorlich ng die ouders
over dit onderwerp krijgen. Hoewel er een ombudsman is, is er nog geen specifiek voor kinderen. Informa e over
de situa e van kinderen en jongeren is nog al jd versnipperd en niet actueel

Foto: © UNICEF/UNI119976/Roger LeMoyne

77

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

Aanbevelingen
Algemeen

78



Strengthen coordina on and coopera on between government ins tu ons and departments in
addressing the rights of the child in health, educa on, child protec on and par cipa on.



Versterk de coördina e en samenwerking tussen overheidsinstan es en ministeries bij het aanpakken
van het recht van kinderen op gezondheid, onderwijs, bescherming en par cipa e.



Versterk de norma eve rol die de staat hee bij het stellen van normen en standaarden voor
kwaliteit en func es van ngo’s en s ch ngen. Deze houdt onder meer in het opze en van duidelijke
verwijzingsmechanismen om de rechten van alle kinderen op Curaçao aan te pakken.



Garandeer staatsfondsen en versterk monitoring- en evalua esystemen met betrouwbare,
voor iedereen toegankelijke periodieke gegevens over de implementa e van ac eplannen met
betrekking tot kinderen en jongeren. Dit is aanbevolen door het VN-Kinderrechtencomité. Voer een
specifiek informa esysteem voor kinderen en jongeren in om permanente monitoring van het VNKinderrechtenverdrag mogelijk te maken en het belang van naleving van de rechten van kinderen en
jongeren onder beleidsmakers en het algemene publiek te benadrukken. Door versterking van het
Centraal Bureau voor de Sta s ek kan het een centrale en leidende posi e verwerven als het gaat
om informa e; maak het CBS tot het enige register voor schendingen van de rechten van kinderen en
jongeren.



Zorg voor meer uitsplitsing van sta s sche gegevens voortgekomen uit onderzoeken onder
huishoudens en gegevens uit administra eve systemen. Voer onderzoek uit om meer inzicht te krijgen
in de situa e van kinderen en jongeren op het gebied van gezondheid, onderwijs, bescherming en
diverse aspecten van het sociale leven. Voer een onderzoekssysteem in dat zich richt op onder meer
na onale a omst, om belangrijke varia es in de Curaçaose bevolking vast te leggen. Dit zou moeten
helpen in de beleidsvorming.



Zorg voor transparan e in ac viteiten ten behoeve van kinderen en jongeren en meer ruimte voor
openbare verantwoording. Maak de implementa e van we en, beleidslijnen, programma’s en
begro ngen en de kwaliteit van de uitgaven openbaar. Zet jaarlijkse verantwoordingsmechanismen
op met behulp van moderne communica evormen als internet en sociale netwerken. Doe dit met
behoud van het ins tu onele geheugen, dat essen eel is voor con nuïteit van overheidsbeleid. Op
die manier zijn fouten uit het verleden te analyseren en in de toekomst te vermijden. De invoering van
burgertoezicht en controle-instan es voor het monitoren van overheidsbeleid is noodzakelijk.



Regionale integra e zou kunnen bijdragen aan het beheer van nieuwe interna onale rela es en
dialogen evenals de culturele en economische uitwisseling met andere landen in de Cariben en La jnsAmerika. Ze kan op deze manier bijdragen aan de opbouw van een nieuwe staat.

Aanbevelingen

Gezondheid


Zorg voor het ins tu onaliseren van een systeem voor preven eve en cura eve zorg en rehabilita e
dat extra aandacht besteedt aan obesitas, verslaving en enerzwangerschap. Dit zal zorgen voor een
betere levenskwaliteit voor de bevolking en lagere staatskosten voor het behandelen van ziekten die
uit deze problemen voortkomen.



Om obesitas te controleren en te voorkomen, is het van belang een beleid te creëren dat
voorziet in preven eve ac viteiten in zorgcentra, kinderopvangcentra en scholen. Ontwikkel
een voorlich ngscampagne samen met onderwijsinstellingen over gezond eten en regelma ge
lichaamsbeweging. Het is van belang dat de bevolking meer beweegt binnenshuis en buitenshuis, op
de werkvloer, en op scholen en universiteiten. Het is essen eel de culturele opva ng ‘bigger is be er’
te veranderen.



Ken een groter percentage van de rijksbegro ng toe aan ziektepreven e. Dit om het probleem van
obesitas en enerzwangerschappen aan te pakken, evenals de problemen die ontstaan door het
ouder worden van de bevolking. Geef meer prioriteit en steun aan wetenschappelijk onderzoek om
de oorzaken van de huidige gezondheidsproblemen op het eiland te achterhalen. Inclusief onderzoek
naar de eﬀecten van de raﬃnaderij en het toerisme op de gezondheid van de bevolking, met name op
die van kinderen en jongeren.



Zorg voor een sterkere bevordering van borstvoeding als enige voeding in de eerste levensmaanden van
een kind, zoals ook is aanbevolen door het VN-Kinderrechtencomité. Op deze manier voldoet Curaçao
ook aan de Interna onale Marke ngcode voor het op de markt brengen van vervangingsmiddelen
voor moedermelk. De vooruitgang met de Moederschapswet vormt hierbij een goede basis.



Er is meer specifiek onderzoek nodig naar de toegenomen kinderster e. Kijk hierbij naar de kwaliteit
van de prenatale zorg en de sociale omstandigheden van zwangere moeders die grote problemen
hebben.

Onderwijs


Zorg voor verdere op malisering van de eﬃciën e en eﬀec viteit van de beschikbare middelen in het
onderwijs (gezien het feit dat 20,8 procent van de rijksbegro ng hieraan wordt besteed). Het doel
hiervan is de schoolgang en de leerresultaten te verbeteren.



Naast de wijziging van het Nederlandse perspec ef in het onderwijssysteem is versterking van parallelle
programma’s voor re-integra e van kinderen en jongeren in het onderwijs essen eel. Het aanpakken
van de redenen voor vroeg jdige schoolverla ng is een belangrijke manier om de cyclus van armoede
te doorbreken en compleet onderwijs te waarborgen. Er zijn innova eve onderwijsmethoden nodig
om met kinderen van verschillende niveaus om te kunnen gaan. Verander hiermee ook het eenzijdige
onderwijsconcept; beschouw kinderen niet meer als passieve ontvangers maar als leerlingen die ac ef
vaardigheden ontwikkelen op het gebied van ondernemerschap, ona ankelijkheid en crea viteit. Zet
het monitoringsysteem voor schoolverzuim voort om permanente gegevens te verzamelen over de
impact van genomen maatregelen tegen schoolverzuim.
79

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO



Vroege waarschuwingsmechanismen zijn nodig op scholen om eventuele sociaal-economische
problemen of leerproblemen van kinderen te signaleren. Op deze manier is te garanderen dat
kinderen maximaal par ciperen in het schoolsysteem. Stel hiervoor gespecialiseerde mensen aan zoals
psychologen en maatschappelijk werkers, om te voorkomen dat problemen in de thuissitua e zoals een
laag zel eeld en isola e van de omgeving worden verward met leerproblemen. Leid docenten op en
zorg voor specifieke leermaterialen, zodat kinderen met een handicap in het reguliere schoolsysteem
kunnen worden opgenomen.



Neem seksuele voorlich ng op in het onderwijsprogramma. En zorg voor samenwerking met families
en scholen om enerzwangerschappen te voorkomen met extra aandacht voor meisjes van twaalf jaar
en ouder.

Bescherming

80



Voorkom de versnipperde ac viteiten die het huidige systeem voor kinderbescherming typeren, zodat
het mogelijk is vroeg jdig te signaleren dat de rechten van een kind in het gedrang komen. Dit vereist
een netwerk van kinderinstan es. Het is niet genoeg om ver cale programma’s en ac viteiten te
hebben die geen deel uitmaken van een samenhangend sociaal beleidsvoorstel. Zorg voor coördina e
tussen de verschillende ministeries en openbare instan es op het gebied van onderwijs, gezondheid,
bescherming, jus e, en de verschillende organisa es die zich bezighouden met kinderen en jongeren.
En geef overheidspersoneel trainingen over specifieke kwes es omtrent de bescherming van kinderen
en jongeren.



Monitoring- en evalua emechanismen zijn nodig voor het meten van de impact van ngo’s en s ch ngen
die zich bezighouden met de zorg voor kinderen. Controleer ook de kwaliteit van de uitgaven in de sociale
sector en de eﬃciën e en eﬀec viteit van de ini a even in de private sector voor kinderbescherming.



Zorg voor het ontwerp en de invoering van specifieke regelgeving voor kinderen en jongeren. Stem
we en af op de Curaçaose realiteit, in het bijzonder op die van kinderen die te maken hebben met
seksueel misbruik, geweld, seksuele uitbui ng en mensenhandel. Wijs een specifieke ombudspersoon
voor kinderen en jongeren aan die samenwerkt met de ombudsman.



Ondersteun werkende gezinnen door meer kinderopvang beschikbaar te stellen met plaats voor
kinderen tot het 18e levensjaar. Verhoog het aantal kinderopvangcentra en vergroot het aanbod
van buitenschoolse culturele en sportac viteiten begeleid door deskundigen. De aanleg van parken,
boulevards en plaatsen voor ar s eke expressie zoals theater, muziek en dans zou beantwoorden aan
de expliciete vraag van kinderen en jongeren naar openbare recrea eve ruimten.



Implementeer door de staat goedgekeurde beleidsmaatregelen met betrekking tot mensenhandel,
signalering, voorlich ng aan de bevolking, en opsporing en strafrechtelijke vervolging van daders.
Hanteer hierbij de parameters van de nieuwe strafwetgeving. Kinderhandel vereist een gedegen
beschermingssysteem, waarin ook de maatschappij betrokken wordt en preven e een van de pijlers is.
Vul dit aan met hulp aan kinderen die slachtoﬀer zijn, zodat deze kinderen weer met hun gezin kunnen
worden verenigd of in een tehuis kunnen worden geplaatst voor behandeling en herstel.

Aanbevelingen



Om huiselijk geweld uit te bannen, zijn opsporings- en behandelingsmechanismen voor slachtoﬀers
noodzakelijk als onderdeel van een samenhangend beschermings- en zorgsysteem voor kinderen
en jongeren. Het is essen eel dat het probleem openbaar wordt gemaakt, omdat het anders zal
normaliseren, wat leidt tot een samenleving waarin het recht op bescherming voortdurend geschonden
wordt.



Behandel kinderen die in aanraking komen met jus e volgens de principes van het IVRK. Bouw meer
specifieke faciliteiten met behandeling van kinderen en jongeren gescheiden van volwassenen en
met aanbod van verschillende onderwijsprogramma’s en psychologische behandelingen. Creëer ruim
voldoende alterna even voor strafrechtelijke vervolging voor kinderen die in aanraking zijn gekomen
met jus e. Deten e mag slechts een laatste redmiddel zijn; er dient eerst naar alterna even te
worden gekeken.



Zet een informa esysteem op dat gegevens bijhoudt van jeugdige delinquenten, zoals hun lee ijd
en sociaal-economische achtergrond, en het soort overtreding dat ze hebben begaan. Het is vooral
belangrijk dat dit systeem de situa e van deze jongeren jdens de hechtenis en daarna volgt. Zorg
voor aanslui ng van de huidige gerechtelijke mechanismen op het beschermingssysteem om recidive
te voorkomen. De re-integra e van jeugdige delinquenten in de maatschappij is alleen te waarborgen
als de betrokken instan es samenwerken.

ParƟcipaƟe


Zorg voor een leerlingenraad op alle scholen en s muleer met name de par cipa e van kinderen
jonger dan 12 jaar.



Stel beleid op ter bevordering van gendergelijkheid om de hardnekkige verschillen tussen mannen en
vrouwen op het gebied van werk en poli eke par cipa e om te buigen. Betrek vaders meer bij het
zorgproces en steun werkende moeders.



Voer maatregelen in ter bevordering van betere sociale inclusie en dring hiermee de marginalisa e
terug die veel niet-geregistreerde immigranten op het eiland nu ervaren. Creëer bijvoorbeeld meer
faciliteiten om de status van kinderen en jongeren tot 18 jaar te legaliseren zodat hun rechten meer
worden gerespecteerd.

Tot slot blijkt uit de onderzoeksresultaten dat Curaçao over het algemeen goed scoort op de naleving van veel
van de rechten zoals omschreven in interna onale verdragen. De samenleving en de nieuwe staat hebben een
enorm poten eel. Curaçao hee de mogelijkheid een na e op te bouwen met een diep begrip van haar historische
verleden gebaseerd op respect voor mensenrechten. Een land waar eerlijkheid, vrijheid en respect de kernwaarden
zijn, is de beste plek voor naleving van interna onale verdragen en van de rechten van kinderen en jongeren

81

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

ReferenƟes
Allen, Rose Mary, ‘The Complexity of Na onal Iden ty Construc on in Curaçao, Dutch Caribbean’, European Review
of La n American and Caribbean Studies 89, oktober 2010, pp. 117-25, <www.cedla.uva.nl/50_publica ons/pdf/
revista/89RevistaEuropea/89-ALLEN-ISSN-0924-0608.pdf>.
Borland, R., L. Faas, D. Marshall, R. McLean, M. Schroen, M. Smit en T Valerio, ‘Final Report: HIV/AIDS and mobile
popula ons in the Caribbean – A baseline assessment’, IOM, Santo Domingo, 2004.
CBS, voorlopige gegevens van de census van 2011, 2012.
CBS , ‘Sta s cal Orienta on Curacao 2010–2011’, Centraal Bureau voor de Sta s ek, maart 2012, <www.cbs.cw/
cbs/themes/General/Publica ons/General-2012030632405.pdf>.
ECLAC, ‘Review of the Implementa on of the Programme of Ac on for the Sustainable Development of Small
Developing Island States (SIDS POA) in the Caribbean Subregion 1994–2003/2004’, Port of Spain, 2003.
Felix, Andersson Eiﬀers, ‘Kernrapport midterm evalua e OJSP 2008–2012 op Curaçao en Sint Maarten’, OJSP,
Utrecht, 18 maart 2011.
Overheid van Curaçao, ‘2010–2014 Curacao Plan of Government’, 2010, Error! Hyperlink reference not valid.>.
Hortencia, Tirza Elisa en Ellen-Petra Kester, ‘Makamba na Kòrsou: Stereotypes among Curaçaoan high school
students with respect to Dutch residents on the island’ in Nicholas Faraclas (ed.), ‘Iguana’s Newfound Voices:
Con nuity, divergence and convergence in language, culture, and society on the ABC-islands’, Universiteit van de
Nederlandse An llen, Curaçao, 2011.
Klein, K., ‘De prevalen e van kindermishandeling onder middelbare scholieren op Curaçao en de visie van
huisartsen op de signalering aldaar’, Universitair Medisch Centrum Groningen, Groningen, 2010.
Marcehan-Slot, Annemarie, ‘Deten e van jeugdigen in Curaçao’, proefschri , Universiteit van Ro erdam,
Ro erdam, 2012.
Ministerie van Economische Zaken en Ontwikkeling, ‘Curaçao Economic Outlook, 2011: En route towards the
strengthening of the economic structure of new country Curaçao’, overheid van Curaçao, 2011, <www.curinvest.
com/downloads/curacao_economic_outlook_2011.pdf>.

82

ReferenƟes

Ministerie van Sociale Ontwikkeling, Arbeid en Welzijn, ‘Na onal Report of the Fulfilment of Commitments
Resul ng from the Conven on on Child Rights’, 2012 [niet gepubliceerd].
Narain, Gore (Coord.), ‘The Boy Problem: Gender diﬀerences in educa on par cipa on on the islands of the
Netherlands An lles’, Na onal UNESCO Commission of the Netherlands An lles, Curaçao, 2010.
Salsbach, Tamara, ‘Netherlands An lles Non-Governmental Organiza on Report to the Commi ee on the Rights
of the Child on the Implementa on of the Op onal Protocol on the Sale of Children, Child Pros tu on and Child
Pornography’, SIFMA, Curaçao, 2008.
SHM (S ch ng HIV Monitoring), ‘Monitoring Report 2011: Human immunodeficiency virus (HIV) infec on in the
Netherlands’, Amsterdam, 2011.
UNAIDS (Joint United Na ons Programme on HIV/AIDS), UNAIDS Report on the Global AIDS Epidemic, 2010,
Geneva, 2010, <www.unaids.org/globalreport/documents/20101123_GlobalReport_full_en.pdf>.
UNDP (United Na ons Development Programme), ‘First Millennium Development Goals Report: Curaçao & Sint
Maarten 2011’, overheid van Curaçao en Sint Maarten in samenwerking met UNDP, Port of Spain, Trinidad, 2011,
<www.undp.org. /NA/MDGReportCURandSXM.pdf>.
UNICEF, ‘Guidance for Conduc ng Situa on Assessment and Analysis of Children’s and Women’s Rights’, New York,
2008.
Verenigde Na es, ‘Commi ee on the Rights of the Child, Fi ieth Session: Considera on of reports submi ed by
States Par es under ar cle 44 of the conven on – Concluding observa ons: Netherlands’, CRC/C/NLD/CO/3, 27
maart 2009, <www2.ohchr.org/english/bodies/crc/docs/co/CRC-C-NLD-CO3.pdf>.
Ministerie van Buitenlandse Zaken VS, ‘2012 Traﬃcking in Persons Report – Curacao’, <www.unhcr.org/refworld/
country,,,,ANT,,4fe30cd22f,0.html>, 19 juni 2012.
Wereldbank, ‘Data: Curacao’, 2012, <data.worldbank.org/country/CW>
.

83

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

84

Foto: © UNICEF/ UNI120014/Roger LeMoyne

0.

IntroducƟon
and Methodology

Bijlage:
Aanbevelingen van het
VN-Kinderrechtencomité voor
Curaçao

Foto: © UNICEF/NYHQ20111930/LeMoyne

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

2009 CommiƩee recommendaƟons

Comments on 2012 findings

Een posi ef aspect op Curaçao is de oprich ng van Er is nog geen specifieke ombudsman voor kinderen
een ombudsman. Het is echter belangrijk deze rol te en jongeren. Volgens de huidige ombudsman wordt
versterken als het gaat om de bescherming van kinderen hier nog aan gewerkt.
en jongeren.
Het comité stelt vast dat de staat nog al jd haar
bedenkingen hee over de ar kelen 26, 37 en 40 van
het verdrag met betrekking tot het recht van kinderen op
sociale zekerheid, het onder bepaalde omstandigheden
toepassen van het strafrecht op kinderen van zes en
jaar en ouder, en uitzonderingen op het recht op
rechtsbijstand. In lijn met eerdere aanbevelingen
(CRC/C/15/Add.227, §10) en in het licht van de verklaring
en het ac eprogramma van Wenen beveelt het comité
de staat aan alle nodige maatregelen te nemen om zijn
voorbehoud ten aanzien van de ar kelen 26, 37 en 40 van
het verdrag in te trekken.

It is important that Curaçao recognizes all
children’s right to benefit from social security,
specifically social security related to the health of
undocumented children.
Greater eﬀorts are needed related to the penal
system for children 16 or older.

Het comité beveelt aan dat de overheid stappen blij
nemen om haar wetgeving te harmoniseren met het
verdrag. Het comité herhaalt zijn aanbeveling om de
we en volledig af te stemmen op de bepalingen van het
verdrag en het Burgerlijk Wetboek van de Nederlandse
An llen te publiceren en openbaar te maken.

Gezien het feit dat veel Curaçaose we en nog
steeds in ontwikkeling zijn, is het belangrijk dat de
overheid stappen blij nemen om haar wetgeving
te harmoniseren met het verdrag.

Het comité moedigt de overheid aan ac eplannen te
ontwikkelen om het verdrag op haar gehele grondgebied
te implementeren met een focus op de rechten en
empowerment van kinderen. Het is van belang hierbij
rekening te houden met de resultaten van de speciale
zi ng van de Algemene Vergadering van de Verenigde
Na es over kinderen in 2002 onder de naam 'Een wereld
geschikt voor kinderen' en de tussen jdse evalua e
van 2007. Het comité raadt de staat aan voldoende
begro ngsmiddelen toe te wijzen en monitoring- en
evalua emechanismen in te stellen voor de volledige
implementa e van de ac eplannen. Ook raadt het aan
de vorderingen regelma g te evalueren en eventuele
tekortkomingen vast te stellen.

De Curaçaose staat moet fondsen garanderen en de
monitoring- en evalua esystemen versterken voor
de implementa e van ac eplannen met betrekking
tot kinderen en jongeren.

86

Annex:
Commi ee on the Rights of the Child’s Recommenda ons for Curaçao

Het comité beveelt aan dat deze instellingen toegankelijk Zolang er op Curaçao nog geen specifieke
worden gemaakt voor kinderen en hun vertegenwoordigers ombudspersoon voor kinderen is gekozen, kan
op na onaal en lokaal niveau die aan de beginselen van deze aanbeveling niet worden opgevolgd.
Parijs voldoen. Hierbij moet rekening worden gehouden
met algemene opmerking nr. 2 (2002) over de rol van
ona ankelijke na onale mensenrechten. Het comité
beveelt ook aan dat de na onale kinderombudsman of
mensenrechteninstelling niet alleen een onderzoek instelt
in geval van klachten, maar ook verantwoordelijk is voor
het promoten van het verdrag en het monitoren van de
implementa e ervan.
Het comité beveelt aan dat de overheid in overeenstemming Er moet extra aandacht worden besteed aan de
met ar kel 4 van het verdrag alle beschikbare middelen uitbanning van armoede.
inzet voor de implementa e van de rechten van het kind.
Bijzondere aandacht is nodig voor het uitbannen van
armoede en het verkleinen van de verschillen tussen de
verschillende rechtsgebieden. Daarbij dient de staat de
aanbevelingen van het comité in overweging te nemen
die zijn gedaan na de algemene discussie over ‘middelen
voor de rechten van het kind: de verantwoordelijkheid
van de staat’ in 2007’.
Het comité is ingenomen met het nieuwe systeem voor
gegevensverzameling, uitgesplitst naar geslacht, lee ijd en
andere relevante indicatoren zoals bepaald in Nederland,
in combina e met periodieke onderzoeken om specifieke
gegevens te verzamelen. Het comité vreest echter dat er
geen na onaal systeem voor gegevensverzameling is voor
alle gebieden waarop het verdrag van toepassing is

Het blij
belangrijk het systeem voor
gegevensverzameling te versterken met betrekking
tot indicatoren die relevant zijn voor Curaçaose
kinderen en jongeren in gebieden waarop dit
verdrag van toepassing is.

Het comité raadt de staat aan een ac eve en systema sche
betrokkenheid te s muleren van maatschappelijke
organisa es, hoofdzakelijk ngo’s en kindgeoriënteerde
organisa es, in het kader van het bevorderen en
implementeren van kinderrechten. Dit geldt met name
bij het plannen van beleid en samenwerkingsprojecten,
alsmede bij het monitoren van de afsluitende opmerkingen
van het comité en het voorbereiden van het volgende
periodieke rapport. Het comité moedigt de staat aan
maatschappelijke organisa es op lokaal niveau te steunen
en tegelijker jd hun ona ankelijkheid te respecteren.

De overheid van Curaçao wordt aangemoedigd
de samenwerking te versterken met ngo’s die zich
bezighouden met kinderen, jongeren en vrouwen
op Curaçao. Niet alleen op het gebied van het
bevorderen en toepassen van rechten, maar ook
qua planning, implementa e en monitoring van
overheidsbeleid.

87

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

Het comité beveelt aan dat de overheid alle
nodige maatregelen neemt om te garanderen
dat de kinderbelangen op gepaste wijze worden
vertegenwoordigd in alle toepasselijke we elijke,
gerechtelijke en administra eve beslissingen en in
projecten, programma’s en services die van invloed zijn
op kinderen. Dit is in overeenstemming met ar kel 3 van
het verdrag.
Het comité herhaalt zijn aanbeveling dat de overheid haar Curaçao dient jongerenorganisa es te steunen en
steun voor de Na onale Jeugdraad en jongerenorganisa es te versterken.
dient te versterken. Het wijst de staat ook op de
aanbevelingen die zijn gedaan op de dag van de algemene
discussie op 15 september 2006 over het recht van het
kind om gehoord te worden. Deze aanbeveling geldt nog
steeds, aangezien de Curaçaose staat in opbouw is; in het
geval van migrantenkinderen is nog niet volledig aan deze
bepaling voldaan.
Het comité beveelt aan dat de overheid lijfstraﬀen Curaçao hee zich ervoor ingezet om de voorlich ng
we elijk verbiedt en dit verbod overal handhaa , aan ouders te verbeteren.
vooral in het gezin, op scholen en binnen andere
kinderinstellingen. Het comité beveelt aan dat de overheid
bewustmakingcampagnes en voorlich ngsprogramma’s
organiseert voor ouders zodat ze hun kinderen anders
straﬀen, met respect voor de menselijke waardigheid van
het kind. Dit ook in overeenstemming met het verdrag,
in het bijzonder lid 2 van ar kel 28, en rekening houdend
met algemene opmerking nr. 8 (2006) over het recht van
het kind op bescherming tegen lijfstraﬀen en andere
vormen van wrede of onterende bestraﬃng.

88

Annex:
Commi ee on the Rights of the Child’s Recommenda ons for Curaçao

Het comité adviseert de staat: (a) alle nodige maatregelen
te nemen voor de daadwerkelijke implementa e van de
wetgeving betreﬀende de bescherming van personen
met een handicap en serviceprogramma’s voor kinderen
met een handicap; (b) vroege waarschuwings- en
interven eprogramma’s te ontwikkelen en te versterken;
(c) bewustmakingcampagnes te voeren over de rechten
en bijzondere behoe en van kinderen met een handicap,
hun integra e in de samenleving te s muleren en
discrimina e en ins tu onalisering te voorkomen; (d)
training te bieden voor professionals die werken met
kinderen met een handicap, zoals medisch en paramedisch
personeel, leerkrachten en maatschappelijk werkers;
(e) het verdrag inzake de rechten van personen met een
handicap en het Faculta ef Protocol daarbij te ra ficeren
zoals ondertekend op 30 maart 2007. Deze aanbevelingen
doet het comitéin het licht van de Standaardregels van
de Verenigde Na es betreﬀende het bieden van gelijke
kansen voor gehandicapten (resolu e 48/96, bijlage),
ar kel 23 van het Verdrag en algemene opmerking nr. 9
van het Comité (2006) over de rechten van kinderen met
een handicap.

While some steps have been taken to address this
recommenda on, further eﬀorts are required to
ensure that such cases are dealt with in specialized
facili es, separated from adults, and that various
educa onal programmes and psychological
treatment can be accessed. Placement in such
ins tu ons should always be the last resort and in
principle should be avoided.

Het comité beveelt aan dat de staat zijn strategieën voor Deze aanbeveling blij van toepassing in dit rapport
algemene publieksvoorlich ng versterkt om het aantal voor Curaçao.
enerzwangerschappen te beperken, met name op Aruba
en de Nederlandse An llen.
Onderwijs: versterk de inspanningen om rassenscheiding
op scholen uit te bannen. Ondersteun scholen met
etnische diversiteit en schoolveiligheidsnetwerken, zodat
kinderen onderwijs kunnen volgen zonder bang te hoeven
zijn voor geweld en mishandeling. Zorg dat het onderwijs
over mensenrechten en kinderrechten op alle niveaus
wordt opgenomen in het onderwijsprogramma.

Aan de opmerkingen op het gebied van onderwijs
is op Curaçao bijna volledig voldaan. Er moet
aandacht worden besteed aan de problemen van
het huidige onderwijssysteem en de aanpassing
ervan aan de realiteit van het land. In die zin wordt
vooral aandacht besteed aan de hoge percentages
van langdurige absen e.

Volgende rapport: het comité verzoekt de staat zijn Curaçao hee het vierde periodieke rapport over
vierde periodieke rapport in te dienen vóór 6 maart 2012. de naleving van het verdrag begin 2012 afgerond.
Het rapport dient alomva end te zijn en informa e te
beva en over alle regio’s en mag maximaal 120 pagina’s
tellen (CRC/C/118).
Source: United NaƟons, 2009 (prepared by OSE).

89

Foto: © UNICEF/NYHQ20111960/LeMoyne

Foto: © UNICEF/NYHQ20111940/LeMoyne

Belangrijkste algemene bevindingen
Rechtssysteem
Curaçao, ooit Nederlands overzees grondgebied, werd in oktober 2010 – toen de Nederlandse An llen ophielden
te bestaan – een autonoom land binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Overblijfselen van de historische rela e
met Nederland zijn onder andere de algemene poli eke structuur van een welzijnsstaat. De na onale veiligheid

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

en de interna onale rela es van het eiland zijn verantwoordelijkheden van het koninkrijk. Het rechtssysteem is
gebaseerd op het Nederlands systeem en het we elijke kader hee een sterke mensenrechtenbenadering, met
name met betrekking tot kinderen, jongeren en vrouwen. Als onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden is
Curaçao bovendien gehouden aan een aantal interna onale verdragen. Dit zijn onder meer het Interna onale
Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK) en het verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van
discrimina e van vrouwen (CEDAW). Het eiland rapporteert hierover aan VN-mensenrechtencomités zoals aan
het VN-Kinderrechtencomité.

NaƟonale idenƟteit
Het eiland telt meer dan 60 verschillende na onaliteiten. Curaçao is ook een meertalig land: het Papiamentu is de
meest gesproken moedertaal (78,6 procent), gevolgd door het Nederlands (9,4 procent), het Spaans (6 procent) en
het Engels (3,5 procent). De culturele diversiteit is een van de sterke kanten van het land, maar zorgt tegelijker jd
voor mogelijke problemen op het gebied van integra e en sociale cohesie. Een hardnekkig overblijfsel van de
koloniale periode is een discriminerende houding op basis van ras of klasse, wat kan leiden tot marginalisa e,
kwetsbaarheid en risicomilieu’s voor bepaalde jongeren.

Bevolkingssamenstelling
In 2011 had Curaçao in totaal 149.569 inwoners (81.231 vrouwen en 68.488 mannen), waarvan 30 procent kinderen
en jongeren in de lee ijd van 0 tot 19 jaar. De bevolking is aan het verouderen.

Levensstandaard en scholing
Curaçao hee een van de hoogste levensstandaarden in het Caribisch gebied en is door de Wereldbank als
hoog-inkomensland ingedeeld. De vrijemarkteconomie is gediversifieerd, met als belangrijkste sectoren de olieindustrie, het toerisme, de financiële dienstverlening en de informa e- en communica etechnologie. De armoede
en ongelijkheid op het eiland zijn echter licht toegenomen. Er zijn veel laaggeschoolde banen, in 2009 was 9,7
procent van de beroepsbevolking werkloos en er is een tekort aan goed opgeleide mensen om aan de behoe en
van het land te voldoen.

Overheidsbeleid
Er is weinig coördina e tussen ministeries onderling en tussen ministeries en maatschappelijke organisa es.
Daarnaast ontbreken er mechanismen om de uitvoering van het openbare beleid te monitoren en te achterhalen
in hoeverre dit beleid het leven van de inwoners van het land daadwerkelijk verbetert.

92

Belangrijkste algemene bevindingen

Het recht op gezondheid
Behaalde resultaten
Bijna iedereen op Curaçao hee toegang tot de gezondheidszorg; alleen niet-geregistreerde immigranten hebben
geen zorgverzekering (zij hebben wel toegang tot gezondheidszorg als ze betalen). Preven eve zorgmaatregelen
leggen de nadruk op prenatale en kraamzorg en bijna alle baby’s (99 procent) worden geboren in een medische
instelling. De vaccina egraad is 95 procent onder kinderen van 1 tot 4 jaar.
Binnen de gestelde doelen is prioriteit gegeven aan programma’s voor vaccina e van 0- tot 24-jarigen en voor
beheersing van overdraagbare ziekten en reproduc eve gezondheid binnen deze lee ijdscategorie. Extra nadruk
wordt gelegd op de preven e van hiv en aids en op voeding. De in 2012 aangenomen moederschapswet is bedoeld
om de gezondheid en veiligheid van werkende moeders jdens de zwangerschap te garanderen.

Openstaande uitdagingen
De gezondheidszorg is niet georganiseerd in één enkel systeem en er bestaat een kloof tussen preven eve en
cura eve zorg. Sommige gezondheidsgegevens ontbreken of zijn versnipperd en de informa e die wel beschikbaar
is, wordt niet al jd geraadpleegd voor het nemen van beslissingen.
Een andere uitdaging is obesitas. Experts scha en dat zo’n 25 à 30 procent van de kinderen en jongeren
overgewicht hee . De oorzaak hiervan is enerzijds cultuurgebonden. Aan de andere kant hee het te maken met
de calorierijke voeding (gezonder voedsel wordt geïmporteerd en is daardoor veel duurder), in combina e met te
weinig beweging. Obesitas kan diabetes en hoge bloeddruk tot gevolg hebben.
Het aantal kinderen dat voor de vijfde verjaardag ster is in de afgelopen 12 jaar gestegen. Hoewel deze aantallen
in absolute cijfers niet alarmerend zijn, is het van belang onderzoek te doen om de oorzaak hiervan vast te stellen.
Er is geen wetgeving die borstvoeding s muleert en te weinig niet-geregistreerde vrouwen krijgen prenatale zorg.
Hoewel niet-geregistreerde kinderen vrije toegang hebben tot preven eve zorg, moet er voor behandelingen
betaald worden.
Het percentage enerzwangerschappen is in de afgelopen jaren stabiel gebleven, maar jongeren worden steeds
jonger zwanger. Het aantal jongeren dat voor het ach ende levensjaar meer dan één kind hee , is toegenomen.
Redenen hiervoor zijn onder andere het gebrek aan seksuele voorlich ng op scholen, het gebrek aan communica e
binnen het gezin en de hardnekkige misva ngen over de vormen van an concep e. Zwangerschap op jonge
lee ijd brengt gevaren met zich mee voor de gezondheid van moeder en kind. Bovendien loopt de moeder het
risico op blijvende armoede.

93

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

Ook verslavingen vormen een gezondheidsrisico voor kinderen en jongeren. Uit een onderzoek van GGD Curaçao
en FMA (2010) blijkt dat 13 procent van de leerlingen in het basisonderwijs en 32 procent van de leerlingen in het
middelbaar onderwijs wel eens hee gerookt. 79 procent van de leerlingen in het basisonderwijs en 76 procent
van de leerlingen in het middelbaar onderwijs hee ooit alcohol gebruikt. En 2 procent van de leerlingen in het
basisonderwijs en 4 procent van de leerlingen in het middelbaar onderwijs hee wiet gebruikt.
Andere uitdagingen op het gebied van gezondheid zijn hiv en aids – het aantal geregistreerde hiv-infec es in
juni 2011 was 11 procent hoger dan het jaar daarvoor. Ook zijn er mogelijke nega eve gezondheidseﬀecten die
verband houden met vervuiling door de olie-industrie.

Het recht op onderwijs
Behaalde resultaten
Het onderwijs op Curaçao is gra s, zoals bepaald in Ar kel 21 van de Staatsregeling, en is verplicht voor kinderen in
de lee ijd van 6 tot 18 jaar. 97 procent van de kinderen gaat naar de basisschool en 77 procent naar de middelbare
school. Dankzij de leerplichtwet hebben ook niet-geregistreerde migrantenkinderen toegang tot onderwijs. In
2005 is de Wet Sociale Vormingsplicht aangenomen om het probleem van drop-outs aan te pakken. Ook wordt
onderwijs en training in verschillende sectoren aangeboden aan jongeren in de lee ijd van 16 tot 24 jaar die
zonder diploma van school zijn gegaan.

Openstaande uitdagingen
Het onderwijssysteem op Curaçao is gebaseerd op het Nederlandse onderwijsmodel. Dit leidt tot uitdagingen
doordat kinderen en jongeren zich niet goed kunnen iden ficeren met de maatschappij en cultuur. Dit kan
uiteindelijk leiden tot vertrek naar het buitenland voor de studie en eventueel werk, wat al hee geleid tot
braindrain.
Het Papiamentu wordt nu ook in de eerste onderwijsfases gebruikt (niet langer alleen Nederlands). Maar
onderwijsmaterialen in deze taal zijn slechts beperkt beschikbaar. De toetsen die worden gebruikt voor de
overgang van het basisonderwijs naar het middelbaar onderwijs, volgen nog steeds de Nederlandse structuur en
zijn gebaseerd op rekenen en taal. Er wordt nog veel gebruikgemaakt van strak georganiseerde onderwijsmethodes
en er wordt weinig aandacht besteed aan sport- of culturele ac viteiten.
Het percentage drop-outs is hoog: 23 procent van de jongeren, met name jongens, komt buiten het onderwijssysteem
terecht. Oorzaken hiervan zijn bovenstaande factoren, maar ook armoede, de wens om een baan te hebben en geld
te verdienen, en het gebrek aan steun vanuit het gezin doordat ouders meerdere banen hebben. Bovendien wordt
op scholen de leersnelheid van meisjes aangehouden, waardoor vooral jongens achterblijven (die gemiddeld een
lagere leersnelheid hebben). Kinderen met leerproblemen (hoofdzakelijk jongens) kunnen worden doorverwezen

94

Belangrijkste algemene bevindingen

naar scholen voor speciaal onderwijs. Kinderen met een beperking worden niet noodzakelijkerwijs opgenomen in
het reguliere onderwijssysteem. Door het beperkte aanbod van naschoolse ac viteiten zijn kinderen en jongeren
vaak alleen thuis terwijl hun ouders aan het werk zijn. Dit vergroot de kans op betrokkenheid bij ac viteiten als
drugsgebruik en criminaliteit.
Hoewel het onderwijs op Curaçao ogenschijnlijk gra s is, vragen scholen ouders vaak een extra bijdrage, omdat de
overheidsfinanciering niet alle kosten dekt. Er zijn onvoldoende leerkrachten en onderwijsmaterialen.
Zowel geregistreerde als niet-geregistreerde migrantenkinderen hebben toegang tot onderwijs, maar de
laatstgenoemde groep kan geen diploma krijgen bij het afronden van de middelbare school. Daardoor wordt het
bijna onmogelijk voor deze kinderen om verder te studeren en is het extreem moeilijk om een baan op een hoger
niveau te vinden.

Het recht op bescherming
Behaalde resultaten
Er is een basissysteem voor kinderbescherming; verschillende openbare en par culiere organisa es zijn betrokken
bij het vaststellen, voorkomen en herstellen van geschonden rechten. De overheid legt de nadruk op het recht op
sociale zekerheid en er is een algemeen uitkeringsstelsel (een geldelijke bijdrage of uitkering voor dienstverlening)
voor alle burgers die deze nodig hebben. Er is geen bewijs van de aanwezigheid van kinderarbeid op het eiland.
De staat financiert een aantal s ch ngen en maatschappelijke organisa es om programma’s en projecten in te
voeren voor kinderen en jongeren die een groter risico lopen. In 2011 is er een nieuw jeugdstrafrechtsysteem
geïntroduceerd dat veel flexibeler is dan het vorige systeem.
In de afgelopen drie decennia hee Curaçao grote stappen gezet met betrekking tot het rechtssysteem waardoor
vrouwenrechten worden gegarandeerd. Sinds 2003 bestaat er een centrum dat hulp biedt aan vrouwelijke
geweldsslachtoﬀers en sinds 2007 bestaat er een opvang voor vrouwen tussen 18 en 24 die thuis problemen
hebben.

Openstaande uitdagingen
Preven e, zorg, rehabilita e, herstel van rechten, en het signaleren en registreren van problemen zijn geen integraal
onderdeel van het hierboven genoemde basissysteem voor kinderbescherming. Voor een dergelijk systeem
zouden de verschillende ministeries één gezamenlijk kinderbeleid moeten hebben met een betere samenwerking
met maatschappelijke organisa es. Op dit moment is er onvoldoende overheidstoezicht op maatschappelijke
organisa es. Vaak hebben deze problemen met de financiering en is er slechts in beperkte mate technische en
gespecialiseerde kennis aanwezig.

95

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

Het aantal gerapporteerde gevallen van huiselijk geweld is toegenomen, toe te schrijven aan een aantal factoren
die een nega eve invloed hebben op het huishouden. Dit zijn alleenstaande ouders, moeders die gaan werken en
hun kinderen alleen en onbeschermd thuis achterlaten, het gebrek aan een mannelijk rolmodel, en een hoge mate
van stress onder ouders in bepaalde lagen van de maatschappij.
Elk jaar worden er zo’n 38 gevallen van seksueel kindermisbruik gerapporteerd. Er wordt gesuggereerd dat incest
niet zeldzaam is. Er zijn echter geen sta s eken beschikbaar over de daadwerkelijke omvang van het probleem.
Ook is er sprake van het fenomeen ‘loverboys’: jonge mannen (in de lee ijd van 18 tot 24 jaar) die kwetsbare
meisjes verliefd op ze laten worden door ze emo oneel en financieel te steunen. Hierna vragen ze de meisjes
om hen een gunst te verlenen door seks te hebben met andere mensen die daar geld voor moeten betalen. Deze
meisjes rapporteren dit niet omdat ze het niet als misbruik zien.
Volgens het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken is Curaçao een land van herkomst, doorvoer en
bestemming van handel in vrouwen en kinderen. Zij worden onderworpen aan sekshandel en dwangarbeid. De
overheid hee tot op heden nog niet voldaan aan de minimumvereisten om dit probleem tegen te gaan. Hoewel
het Curaçaose Wetboek van Strafrecht van 2001 voorziet in strenge straﬀen voor deze misdaden, hebben er nog
geen processen of veroordelingen plaatsgevonden. Er is geen specifiek beleid voor de preven e en opsporing van
deze problemen met kinderen en jongeren.
Jongeren zijn een risicogroep voor drugshandel omdat zij dit soms zien als een snelle en makkelijke manier om geld
te verdienen. Hoewel de overheid diverse programma’s hee opgezet om de bevolking voorlich ng te geven over
drugsgebruik, worden er geen specifieke maatregelen getroﬀen om drugshandel te voorkomen.
Onder het nieuwe jeugdstrafrechtsysteem kunnen jongeren van 16 en 17 jaar nog steeds als volwassenen worden
berecht. De meeste jeugdige delinquenten eindigen tussen de volwassen gevangenen in de normale gevangenis,
wat een erns g probleem vormt. Het feit dat het rechtssysteem is gebaseerd op het Nederlandse systeem hee
geleid tot we en die volgens lokale opva ngen ‘tolerant’ zijn op het gebied van kinderen. Zo mogen kinderen
van 16 jaar zelf beslissen over hun seksleven en hebben ze volgens het Curaçaose Wetboek van Strafrecht het
recht te kiezen of de persoon die ervan verdacht wordt hen te hebben mishandeld, moet worden vervolgd of niet.
Hierdoor, zo is de percep e, kunnen mannen die misbruik maken van meisjes vrijuit gaan.

96

Belangrijkste algemene bevindingen

Het recht op parƟcipaƟe
Behaalde resultaten
In het algemeen bevindt de jongerendeelname aan de maatschappelijke discussie zich nog in een beginfase. Er
is een Jeugdparlement dat zich bezighoudt met de poli eke vorming van de jeugd. Hoewel dit parlement geen
beleidswijzigingen kan doorvoeren, staat het wel open voor de mening van jongeren en draagt het ideeën en
voorstellen aan bij de staat. Er wordt een jdschri verspreid op alle scholen dat door jongeren wordt gemaakt.
Bovendien kunnen kinderen en jongeren hun mening ook geven via lokale radiozenders.
Maatschappelijke organisa es spelen een belangrijke rol op het eiland. Op dit moment zijn negen g organisa es
die zich bezighouden met kinderen en jongeren (0-24 jaar) verenigd in de Federa e An lliaanse Jeugdzorg. Dit is
onder meer United Neighbourhoods of Curaçao, een organisa e die 1.500 tot 2.000 vrijwilligers in zeven g wijken
telt.

Openstaande uitdagingen
Er zijn maatregelen noodzakelijk om de kinderpar cipa e te bevorderen, aangezien de huidige programma’s zich
vooral op kinderen vanaf 12 jaar richten. We en om de jongerenpar cipa e te garanderen zijn nog in ontwikkeling.
Een andere uitdaging hee betrekking op de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. Binnen de overheid is er
nog geen gelijkheid bereikt. Slechts vijf van de eenentwin g parlementsleden is vrouw en slechts twee van de
negen leden van de ministerraad. Hoewel vrouwen in het lager, middelbaar en veelal ook in het ter air onderwijs
uitblinken, is de werkloosheid onder vrouwen hoger dan onder mannen. Vrouwen verdienen bovendien minder
dan mannen en hebben net als alleenstaande ouders vaak meerdere banen om hun gezin te onderhouden. Er is
geen beleid om vrouwen te ondersteunen in hun dubbele rol als verzorger en kostwinner.
In het verleden verleende de staat een gra eperiode voor het legaliseren van niet-geregistreerde kinderen, maar
daar werd weinig gebruik van gemaakt. Deze mensen konden niet aan de eisen voldoen of waren bang uitgezet
te worden. Het resultaat is een stressvolle situa e voor kinderen, die moeten zien om te gaan met de emo onele
aspecten van het opgroeien in een gezin dat door de maatschappij en de staat wordt buitengesloten.

97

DE SITUATIE VAN KINDEREN EN JONGEREN OP CURAÇAO

Aanbevelingen
Algemeen


Versterk de coördina e en samenwerking tussen overheidsinstan es en ministeries bij het aanpakken
van het recht van kinderen op gezondheid, onderwijs, bescherming en par cipa e.



Versterk de staatsrol bij het stellen van normen en standaarden voor de kwaliteit en func es van nietgouvernementele organisa es en s ch ngen. Zet bijvoorbeeld duidelijke verwijzingsmechanismen op
om kinderrechten aan te pakken.



Bied monitoring- en evalua esystemen met betrouwbare en toegankelijke gegevens over de
implementa e van ac eplannen met betrekking tot kinderen en jongeren.



Voer onderzoek uit om meer inzicht te krijgen in de situa e van kinderen en jongeren op het gebied
van gezondheid, onderwijs, bescherming en diverse aspecten van het sociale leven. Een onderzoek
gebaseerd op na onale a omst om belangrijke varia es van de bevolking vast te leggen zou moeten
helpen bij het plannen van het te voeren beleid.



Garandeer transparan e en verantwoordelijkheid bij ini a even ten gunste van kinderen en jongeren
door de inzet van mechanismen zoals burgertoezicht en hedendaagse communica evormen zoals
internet en sociale netwerken.



Bevorder de dialoog en culturele en economische uitwisseling met andere landen in de Cariben en
La jns-Amerika, wat kan bijdragen aan de opbouw van een nieuwe staat.

Gezondheid


Zet een systeem voor preven eve en cura eve zorg, en rehabilita e op dat extra aandacht besteedt
aan overgewicht en obesitas, verslavingen onder kinderen en enerzwangerschappen.



Zet een communica ecampagne op in combina e met voorlich ng over gezonde voeding op het werk,
scholen en universiteiten en s muleer beweging voor iedereen om obesitas aan te pakken.



Voer meer onderzoek uit naar de oorzaken van gezondheidsproblemen onder kinderen en jongeren.
Dit omvat onderzoek naar de impact van milieuvervuiling.



Verhoog de inspanningen om borstvoeding te s muleren en zorg dat voldaan wordt aan de Interna onale
Marke ngcode voor het op de markt brengen van vervangingsmiddelen voor moedermelk.



Voer onderzoek uit naar de toegenomen kinderster e en kijk daarbij naar de kwaliteit van de prenatale
zorg en de sociale omstandigheden van zwangere moeders met problemen.

Onderwijs

98



Steun werkende gezinnen door het aantal kinderopvangcentra met naschoolse ac viteiten te verhogen.
S muleer ook dat er meer openbare ruimten worden gecreëerd voor culturele en sportac viteiten.



Maximaliseer de eﬃciën e en eﬀec viteit van de beschikbare hulpmiddelen ten behoeve van een
betere schoolgang en betere leerresultaten.



Overweeg het Nederlandse perspec ef in het onderwijssysteem te wijzigen in een meer lokaal

Belangrijkste algemene bevindingen

perspec ef en bied innova eve onderwijsmethoden voor kinderen op verschillende niveaus.


Versterk de re-integra eprogramma’s voor voor jdige schoolverlaters en blijf de impact monitoren van
de maatregelen tot terugdringing van het schoolverzuim.



Introduceer waarschuwingsmechanismen op scholen om sociaaleconomische problemen of
leerproblemen bij kinderen vroeg jdig te signaleren.



Train onderwijzers en bied leermaterialen zodat kinderen met een beperking zoveel mogelijk in het
regulier onderwijs kunnen blijven.



Neem seksuele voorlich ng op in het onderwijsprogramma en s muleer gezinnen en scholen om
samen te werken bij het voorkomen van ongewenste zwangerschappen, met extra aandacht voor
meisjes van 12 jaar en ouder.

Bescherming


Versterk het systeem voor kinderbescherming dat de samenwerking coördineert tussen verschillende
ministeries en openbare instan es op het gebied van onderwijs, gezondheid, bescherming, jus e en
de s ch ngen die voor kinderen en jongeren zorgen.



Creëer betere monitoring- en evalua emechanismen waarmee de staat de eﬃciën e en eﬀec viteit,
en de naleving van de overheidsregelgeving door ngo’s en organisa es op het gebied van
kinderbescherming kan nagaan.



Ontwerp en implementeer een code voor de bescherming van kinderen en jongeren die beantwoordt
aan de lokale realiteit.



Geef overheidspersoneel trainingen over specifieke kwes es aangaande de bescherming van kinderen
en jongeren.



Implementeer beleid voor signalering, voorlich ng, opsporing en vervolging van mensen met betrekking
tot mensenhandel. Maak preven e en de bescherming van kinderen en jongeren als de belangrijkste
pijlers. Dit kan worden aangevuld met extra zorg voor getroﬀen kinderen.



Pak het probleem van huiselijk geweld aan – onder andere via opsporings- en behandelingsmechanismen
– en maak het transparant om normalisa e te voorkomen.



Creëer alterna eve gerechtelijke procedures voor jongeren die de wet overtreden; kinderen in een
instelling plaatsen mag slechts een laatste redmiddel zijn. Bouw aparte faciliteiten voor jeugdige
delinquenten en stel onderwijsprogramma’s en psychologische behandelingen beschikbaar.



Creëer een informa esysteem dat gegevens bijhoudt van kinderen die de wet overtreden, zoals hun
lee ijd en sociaaleconomische achtergrond en het soort overtreding dat ze hebben begaan. Zorg voor
samenwerking tussen de verschillende beschermingsorganisa es om deze kinderen in de maatschappij
te laten re-integreren.

ParƟcipaƟe


Zorg dat elke school een leerlingenraad hee en bevorder de par cipa e van kinderen onder de 12.



Ontwikkel beleid om de bestaande ongelijkheid tussen vrouwen en mannen op het gebied van
werkgelegenheid en poli eke par cipa e aan te pakken. Richt dit beleid op een grotere betrokkenheid
van vaders bij de zorg en op steun voor werkende moeders.together reintegrate them into society.

99

Ph UNI120007 oto: © UNICEF/NYHQ20111925/LeMoyne