3 maart 2017

Evaluatie MKB
Innovatiestimuleringsregeling
Topsectoren (MIT), 2013 - 2016
Eindrapport

www.technopolis-group.com

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren
(MIT), 2013 - 2016
Eindrapport

technopolis |group| en SEO Economisch Onderzoek, Februari 2017

Frank Zuijdam (projectmanager)
Matthias Ploeg
Jasper Schipper
Judith Vermeer
Siemen van der Werff
Jelle Zwetsloot

Inhoudsopgave
Samenvatting ............................................................................................................................................... 1
De evaluatie van de MIT-regeling .............................................................................................................................. 1
Belangrijkste uitkomsten van de evaluatie ................................................................................................................ 1
Conclusies over de opzet van de MIT .................................................................................................................... 1
Conclusies over de uitvoering van de MIT ........................................................................................................... 2
Conclusies ten aanzien van de doelgroep van de MIT ......................................................................................... 3
Conclusies ten aanzien van de effectiviteit: stimuleert de MIT innovatie bij het mkb? ...................................... 3
Conclusies effectiviteit: vindt het mkb via de MIT aansluiting bij de Topsectoren? ........................................... 4
Conclusies effectiviteit: zijn de subsidies van Rijk en regio voor het mkb geharmoniseerd? ............................. 4
Conclusies ten aanzien van de doelmatigheid ...................................................................................................... 5
Aanbevelingen ........................................................................................................................................................... 5

Summary...................................................................................................................................................... 7
Evaluation of the MIT scheme .................................................................................................................................. 7
Main results of the evaluation ................................................................................................................................... 7
Conclusions on the MIT set-up ............................................................................................................................. 7
Conclusions on implementation of the MIT ......................................................................................................... 8
Conclusions regarding the MIT target group ....................................................................................................... 8
Conclusions on effectiveness: does the MIT encourage SMEs to innovate? ....................................................... 9
Conclusions on effectiveness: can SMEs connect with the Top Sectors via the MIT? ........................................ 9
Conclusions on efficiency .................................................................................................................................... 10
Recommendations .................................................................................................................................................... 11

1

2

Achtergrond en opzet van de evaluatie.............................................................................................. 13
1.1

Achtergrond van de evaluatie ...................................................................................................................... 13

1.2

Aanpak van de evaluatie .............................................................................................................................. 13

1.3

Leeswijzer .....................................................................................................................................................14

De MIT-regeling ................................................................................................................................. 15
2.1

De MIT-regeling ........................................................................................................................................... 15

2.2

De beoogde resultaten en effecten van de MIT ........................................................................................... 15

2.3

Opzet van de MIT-regeling ......................................................................................................................... 18

2.3.1

3

Waardering van de opzet van de MIT door betrokkenen .................................................................. 20

2.4

Budget van de regeling ................................................................................................................................ 23

2.5

Doelgroepen van de MIT-regeling .............................................................................................................. 25

2.6

Bekendheid van de MIT .............................................................................................................................. 29

2.7

Deelname aan de MIT ................................................................................................................................. 29

Effectiviteit van het MIT ................................................................................................................... 34
3.1

Effecten MIT-regeling volgens respondenten ............................................................................................ 34

i

4

5

3.2

De additionaliteit van de MIT volgens respondenten ................................................................................ 37

3.3

Effecten en additionaliteit volgens de econometrische analyse ................................................................ 38

3.3.1

Resultaten econometrische analyse - kennisvouchers....................................................................... 40

3.3.2

Resultaten econometrische analyse – haalbaarheidsprojecten......................................................... 40

3.3.3

Resultaten econometrische analyse – R&D-samenwerkingsprojecten ............................................. 40

3.3.4

Resultaten econometrische analyse – conclusies ...............................................................................41

3.4

Aansluiting mkb bij de door de topsectoren opgestelde innovatie-agenda's ............................................ 42

3.5

Harmonisatie en stroomlijning van de subsidies van EZ en provincies .................................................... 44

Doelmatigheid van de MIT ............................................................................................................... 48
4.1

Uitvoeringskosten ....................................................................................................................................... 48

4.2

Tijd besteed aan schrijven aanvraag........................................................................................................... 49

4.3

Inschakeling van een intermediair voor het schrijven van een aanvraag.................................................. 50

Conclusies en aanbevelingen .............................................................................................................54
5.1

Conclusies ................................................................................................................................................... 54

5.1.1

Conclusies over de opzet van de MIT ................................................................................................. 54

5.1.2

Conclusies over de uitvoering van de MIT ......................................................................................... 54

5.1.3

Conclusies ten aanzien van de doelgroep van de MIT ....................................................................... 55

5.1.4

Conclusies ten aanzien van de effectiviteit: stimuleert de MIT innovatie bij het mkb? ................... 55

5.1.5

Conclusie econometrische analyse ..................................................................................................... 56

5.1.6

Conclusies effectiviteit: vindt het mkb via de MIT aansluiting bij de Topsectoren? ........................ 57

5.1.7

Conclusies effectiviteit: zijn de subsidies van Rijk en regio voor het mkb geharmoniseerd? ........... 58

5.1.8

Conclusies ten aanzien van de doelmatigheid ................................................................................... 58

5.2

Aanbevelingen ............................................................................................................................................. 60

LFA’s van de individuele MIT-instrumenten ........................................................................ 63
Overzicht interviews ............................................................................................................... 67
Econometrische analyses ....................................................................................................... 69
Afspraken MKB-samenwerkingsagenda Rijk en regio ......................................................... 88

Tabellen
Tabel 1 Overzicht instrumenten MIT .......................................................................................................................... 15
Tabel 2 Overzicht budget MIT .................................................................................................................................... 23
Tabel 3 Overzicht regionale MIT- budgetten 2015 en 2016 in miljoen euro ............................................................ 23
Tabel 4 Overzicht nationale MIT-budget 2015 en 2016 in miljoen euro .................................................................. 24
Tabel 5 Overzicht van uitputting middelen voor de MIT na 1 dag ............................................................................ 24
Tabel 6 Aandeel MIT-deelnemers dat andere innovatiesubsidies ontvangt ............................................................. 28
Tabel 7 Alle aanvragen en honoreringen 2013-2015 .................................................................................................. 31
Tabel 8 Gebruikte definities kosten S&O-uur ............................................................................................................ 39

ii

Tabel 9 Geschatte bang for the buck haalbaarheidsprojecten 2014 .......................................................................... 40
Tabel 10 Geschatte bang for the buck R&D-samenwerkingsprojecten 2013 .............................................................41
Tabel 11 Geschatte bang for the buck R&D-samenwerkingsprojecten 2014 ..............................................................41
Tabel 12 Berekeningen % uitvoeringslasten van het budget ..................................................................................... 48
Tabel 13 Toegezegde bedrag aan intermediair. Links gehonoreerde respondenten (n=82), rechts nietgehonoreerde respondenten (n=18)
..................................................... 51
Tabel 14 Honoreringskans in 2014, 2015 en beide jaren, gewogen gemiddelden .................................................... 53
Tabel 15 Effectiviteit: doelstelling 1 ............................................................................................................................ 56
Tabel 16 Effectiviteit: doelstelling 2 ........................................................................................................................... 57
Tabel 17 Effectiviteit: doelstelling 3 ........................................................................................................................... 58
Tabel 18 Doelmatigheid .............................................................................................................................................. 59
Tabel 19 LFA Innovatie-adviesprojecten ................................................................................................................... 63
Tabel 20 LFA Kennisvouchers ................................................................................................................................... 64
Tabel 21 LFA Haalbaarheidsprojecten ....................................................................................................................... 64
Tabel 22 LFA R&D-samenwerkingsprojecten ........................................................................................................... 65
Tabel 23 LFA TKI-innovatiemakelaars ...................................................................................................................... 66
Tabel 24 LFA TKI-netwerkactiviteiten ...................................................................................................................... 66
Tabel 25 Overzicht interviews uitgevoerd voor de MIT-evaluatie ............................................................................ 67
Tabel 27 Gebruikte definities kosten S&O-uur .......................................................................................................... 70
Tabel 28 Geschatte bang for the buck haalbaarheidsprojecten 2014 ....................................................................... 72
Tabel 29 Geschatte bang for the buck R&D-samenwerkingsprojecten 2013 ............................................................ 73
Tabel 30 Geschatte bang fort he buck R&D-samenwerkingsprojecten 2014............................................................ 73

Figuren
Figuur 1 LFA Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT) .............................................................................. 17
Figuur 2 Overzicht verdeling MIT-instrumenten over nationaal en regionaal..........................................................19
Figuur 3 Was de informatievoorziening over de MIT-instrumenten voldoende duidelijk wat betreft… Boven
gehonoreerde respondenten (n=190), onder niet-gehonoreerde respondenten (n=82) ...........................................21
Figuur 4 Reageer op de volgende stellingen over de opzet van de MIT (n=233-234) .............................................. 22
Figuur 5 Verdeling MIT-instrumenten in 2013-2015 over topsectoren.................................................................... 25
Figuur 6 Verdeling Topsectoren in 2013-2015 over SBI-sectoren ............................................................................ 26
Figuur 7 Verdeling grootste MIT-instrumenten in 2013-2015 over grootteklassen werknemers bedrijfseenheden 26
Figuur 8 Verdeling grootste MIT-instrumenten in 2013-2015 over leeftijdsklassen bedrijfseenheden ................... 27
Figuur 9 Verdeling grootste MIT-instrumenten in 2013-2015 over rechtsvorm bedrijfseenheden ......................... 27
Figuur 10 Verdeling grootste MIT-instrumenten in 2013-2015 over innovativiteit bedrijfseenheden .................... 28
Figuur 11 Op welke manier bent u op de hoogte geraakt van de subsidiemogelijkheden van de MIT? Meerdere
antwoorden mogelijk. Gehonoreerde respondenten (n=626) en niet gehonoreerde respondenten (n=240) .......... 29
Figuur 12 Indien van toepassing, in welke mate heeft de uitvoering van uw MIT-project tot de volgende resultaten
geleid? (n=456-468)* .................................................................................................................................................. 34

iii

Figuur 13 In welke mate hebben uw deelname aan MIT en de daardoor bovenstaande verbeteringen bijgedragen
aan de volgende aspecten? Beslissing om… (n=457-462)* ........................................................................................ 35
Figuur 14 In welke mate heeft MIT hiermee uiteindelijk bijgedragen aan de volgende economische resultaten voor
uw bedrijf? (n=456-461)* ............................................................................................................................................ 36
Figuur 15 In welke mate heeft MIT bijgedragen aan de volgende resultaten voor uw bedrijf? (N=461-462)* ....... 36
Figuur 16 Heeft u (afgewezen aanvragers) het project omschreven in uw voorstel ook uitgevoerd zonder
toekenning? (n=186) ................................................................................................................................................... 37
Figuur 17 Zou het project omschreven in het voorstel ook zijn uitgevoerd zonder toekenning? (n=458);
toegekende aanvragers ................................................................................................................................................ 37
Figuur 18 Wat is de huidige stand van zaken van het innovatietraject? gehonoreerde respondenten (n=433) en
niet gehonoreerde respondenten (n=91) .................................................................................................................... 38
Figuur 19 In welke mate hebben uw deelname aan MIT en de daardoor bovenstaande verbeteringen bijgedragen
aan de volgende aspecten? Beslissing om… (n=458-459)* ........................................................................................ 42
Figuur 20 Indien van toepassing, in welke mate heeft de uitvoering van uw MIT-project tot meer inzicht in de
ambities en de innovatieagenda’s van de Topsectoren? (n=459)* ............................................................................. 43
Figuur 21 Voor de uitvoering van de MIT werken Rijk en regio’s samen. Reageer op de volgende stellingen
(n=449-451) ................................................................................................................................................................. 46
Figuur 22 Regio-overstijgende R&D-samenwerkingsprojecten, 2014-2015 ............................................................ 47
Figuur 23 Hoe beoordeelt u de tijdsbesteding voor het aanvragen in relatie tot de omvang van de subsidie?
Gehonoreerde aanvragers (n=191) .............................................................................................................................. 49
Figuur 24 Hoe beoordeelt u de tijdsbesteding voor het aanvragen in relatie tot de omvang van de subsidie? Per
instrument. Gehonoreerde respondenten (n=8-52) .................................................................................................. 49
Figuur 25 Waarom heeft u een intermediair ingeschakeld voor het schrijven en indienen van uw aanvraag?
Meerdere antwoorden mogelijk. Gehonoreerde respondenten (n=375) en niet-gehonoreerde respondenten
(n=120) ........................................................................................................................................................................ 50
Figuur 26 Heeft u de intermediair een vergoeding betaald/toegezegd? Links gehonoreerde respondenten
(n=376), rechts niet-gehonoreerde respondenten (n=122) ........................................................................................ 51
Figuur 27 Honoreringskans naar wel of geen inschakeling van een intermediair per instrumenttype per jaar ..... 52

iv

Samenvatting
De evaluatie van de MIT-regeling
Specifiek voor het mkb heeft de overheid in 2013 de MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren
(MIT) gelanceerd. De doelstelling van de MIT is het bevorderen van innovatie bij het mkb en om het
mkb beter te laten aansluiten bij de door de Topsectoren opgestelde innovatie-agenda's. De MIT omvat
verschillende subsidie-instrumenten. In onderstaande tabel is een korte beschrijving van de MITinstrumenten weergegeven.
Instrument

Omschrijving

Aanvrager

Innovatieadviesprojecten

Een door een kennisinstelling of een onafhankelijke adviesorganisatie gegeven
advies over een toepassingsgerichte kennisvraag van een ondernemer.

Ondernemer

Haalbaarheidsprojecten

Een project dat bestaat uit een haalbaarheidsstudie, of uit een combinatie van een
haalbaarheidsstudie en experimentele ontwikkeling of industrieel onderzoek.

Ondernemer

R&Dsamenwerkingsprojecten

Een project, bestaande uit industrieel onderzoek of experimentele ontwikkeling of
een combinatie hiervan, voor gezamenlijke rekening en risico uitgevoerd door een
MIT-R&D-samenwerkingsverband.

Ondernemer

Kennisvouchers

Een document dat een mkb’er kan inleveren bij een kennisinstelling voor de
uitvoering van een kennisoverdrachtsproject.

Ondernemer

TKI-innovatiemakelaars

Een verstrekker van innovatie-adviesdiensten (managementconsulting gericht op
innovatie van producten, processen of diensten, het verlenen van technologische
bijstand of diensten inzake technologieoverdracht).

TKI

TKI-netwerkactiviteiten

Masterclasses, workshops of conferenties om kennisdeling en netwerking tussen
mkb-ondernemers te bevorderen.

TKI

De MIT is begonnen als een regeling alleen gericht op de agenda’s van de Topsectoren. In 2015 is de
opzet gewijzigd en kent de MIT een nationale module en een regionaal/provinciaal deel. Een deel van
de instrumenten worden door RVO nationaal uitgevoerd en een deel door de regio’s. De opzet van de
MIT is hiermee fundamenteel gewijzigd. Het is veranderd van een regeling die alleen op de (nationale)
Topsectoren was gericht, naar een regeling die zich ook richt op de Regionale Innovatiestrategieën. De
wijziging in de opzet heeft ook ervoor gezorgd dat het budget van de MIT flink is verhoogd. Het budget
voor de MIT was in 2013 21 miljoen euro en dat is opgelopen naar 55 miljoen euro in 2016.
De MIT-regeling eindigt (conform het EZ-kaderbesluit) formeel per 1 maart 2018. In het kader van de
Rijksbrede regeling voor Periodiek Evaluatieonderzoek en met het oog op een eventuele verlenging van
de regeling heeft het ministerie van EZ Technopolis Group en SEO Economisch Onderzoek opdracht
gegeven om een onafhankelijke evaluatie van de MIT-regeling voor de periode 2013 – 2016 uit te voeren.
In de evaluatie stond de effectiviteit en de doelmatigheid centraal. Voor de evaluatie zijn de volgende
methoden ingezet: deskstudie, data-analyse, doelgroepenanalyse, econometrische analyse, surveys
onder de deelnemers (N=716, zo’n 34%), de afgewezen aanvragers (N= 271, zo’n 21%) en een brede
survey onder het mkb (N=34) en interviews.

Belangrijkste uitkomsten van de evaluatie
Conclusies over de opzet van de MIT
De meeste respondenten zijn positief over de opzet van de MIT. Het voorziet in een duidelijke behoefte
en ondersteunt het mkb in de eerste fase van innovatietrajecten. De MIT is bovendien een geïntegreerde
regeling met diverse instrumenten, waar het mkb al naar gelang gebruik van kan maken. Wel kunnen
de beoogde outputs en effecten van de instrumenten scherper worden gedefinieerd.

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

1

Het mkb zelf ervaart de communicatie over criteria/voorwaarden, inhoud van de aanvraag, omvang van
de subsidie, doelgroep, loket van aanvraag en de mkb-plannen van de Topsectoren als duidelijk. De
informatie over de gevolgde selectieprocedure wordt minder positief beoordeeld.
De regeling biedt voor de eerste fase van de innovatiefunnel diverse instrumenten en vormt zo een soort
continuüm. Dit continuüm kan nog wel beter worden vormgegeven. Tot nu toe komt de doorstroom van
kleine naar grotere instrumenten binnen de MIT in (zeer) beperkte mate voor.
De financiële voorwaarden van de MIT lijken passend. Het mkb is over het algemeen tevreden over de
opzet en beoordeelt de MIT ook positiever dan vergelijkbare subsidie-instrumenten. Verder blijkt uit
deze evaluatie dat de MIT een toegankelijke regeling is. In termen van financiële voorwaarden zou
hoogstens de omvang van de haalbaarheidssubsidies te hoog zijn, maar van dat instrument is het
subsidiebedrag (per project) voor 2017 al verlaagd.
Conclusies over de uitvoering van de MIT
Het algemene beeld is dat de uitvoering van de MIT goed verloopt, er zijn geen grote knelpunten. Er zijn
wel verschillen in het gebruik van de MIT-instrumenten (zie onderstaande tabel over de periode 2013 2015).
Instrument

Aanvragen

Honoreringen

Innovatie-adviesprojecten

117

76

Haalbaarheidsstudies

1359

613

R&D-samenwerkingsprojecten

1072

457

Kennisvouchers

1048

781

TKI-netwerkactiviteiten

52

48

TKI-innovatiemakelaars

39

35

We zien dat van haalbaarheidssubsidies, R&D-samenwerkingsprojecten en kennisvouchers het meest
gebruik wordt gemaakt. Wat opvalt is dat er relatief weinig gebruik wordt gemaakt van innovatie-advies.
Een verklaring hiervoor is dat de (financiële) voorwaarden voor een haalbaarheidsstudie aantrekkelijker
zijn. Het feit dat bij de haalbaarheidsstudies een groot deel van het werk ‘in-house’ kan worden gedaan,
terwijl bij een innovatieadvies een kennisinstelling of een onafhankelijke adviesorganisatie moet worden
ingeschakeld, kan hiervoor ook een reden zijn. De TKI-instrumenten worden aangevraagd door de
Topsectoren. Voor die instrumenten zijn vaste bedragen per Topsector afgesproken. Het is dus en ander
type instrument met minder aanvragen en hogere honoreringspercentages.
Een belangrijk kritiekpunt is wel dat een deel van de MIT-instrumenten veel te snel worden overtekend.
Dit geldt voor de MIT-instrumenten voor het mkb die op basis van ‘first come, first serve’ (FCFS) worden
behandeld. Voor die instrumenten is het budget inderdaad vaak al na 1 of 2 dagen uitgeput. Hierbij moet
wel worden opgemerkt dat het overgrote deel van het MIT-budget (60% in 2016) wordt besteed aan de
R&D-samenwerkingsprojecten waarvoor het FCFS-principe niet geldt. Meer in het algemeen wordt er
in de loop der jaren steeds meer een beroep gedaan op de MIT: het totaal aangevraagde bedrag loopt op
van M€ 44 in 2014, naar M€ 87 in 2015 en M€ 112 in 2016.
Vanuit het perspectief van het mkb zou de MIT idealiter ook een doorlopende indiening hebben in plaats
van een jaarlijkse call. Een doorlopende indiening of meerdere calls per jaar sluit veel beter aan bij de
tijdshorizon van het mkb. De vraag is echter wel hoe haalbaar een doorlopende indiening is gezien de
overtekening van veel instrumenten en de groei in het aangevraagde budget. Bij doorlopende indiening
of meerdere calls per jaar zou er gekeken moeten worden naar de balans tussen openstelling,
toegankelijkheid en het budget van de regeling.

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

2

Conclusies ten aanzien van de doelgroep van de MIT
De doelgroep van de MIT bestaat voornamelijk uit kleine bedrijven uit alle verschillende Topsectoren.
Daarbij heeft ruim de helft van de deelnemers een zeer klein bedrijf (met max 5 werknemers). Bij de
haalbaarheidsstudies is er in de helft van de gevallen zelfs sprake van een bedrijf met maximaal één
werknemer. De meeste aanvragen van mkb’ers komen uit de Topsectoren Agri&Food, HTSM en
Tuinbouw & Uitgangsmaterialen. Het aantal aanvragen bij Biobased Economy en Logistiek blijft achter
ten opzichte van de rest. Veel MIT-deelnemers vallen in de sector advisering en onderzoek (vaak op
technisch vlak). Dit zijn deelnemende bedrijven en geen intermediairs. Kennisvouchers kennen in
vergelijking met andere instrumenten relatief veel deelnemers in productiesectoren als de landbouw en
industrie. De MIT-instrumenten trekken zowel starters als langer bestaande bedrijven. Aanvragers van
kennisvouchers zijn relatief vaak langer bestaande bedrijven, aanvragers van haalbaarheidsstudies juist
vaker starters. Verreweg de meeste deelnemers zijn BV’s, maar ook eenmanszaken vragen regelmatig
een MIT-instrument aan.
Conclusies ten aanzien van de effectiviteit: stimuleert de MIT innovatie bij het mkb?
Deelname aan de MIT heeft naar de inschatting van respondenten van de survey verschillende positieve
effecten voor het mkb. Het is nog te vroeg om iets te kunnen zeggen over de harde economische
resultaten, omdat nog niet alle MIT-projecten zijn afgelopen en het soms ook enige tijd duurt voordat
economische resultaten optreden. Tevens geven de resultaten van de evaluatie aan dat er door de MIT
additionele activiteiten worden uitgevoerd. De econometrische resultaten lijken te wijzen op een
grotendeels redelijk effectieve regeling, omdat haalbaarheidsstudies en R&D-samenwerkingsprojecten
lijken te zorgen voor additionele investeringen in innovatie. De econometrische resultaten zijn echter
met veel onzekerheden omgegeven, daarom kunnen op basis daarvan geen harde uitspraken worden
gedaan. Er kan ook nog niets worden gezegd over de gevolgen op de langere termijn van deelname aan
een MIT-instrument.
Doelstelling

Stimuleert de MIT innovatie bij het mkb door het bevorderen van innovatie-activiteiten en
R&D samenwerking en het gebruik van met publieke middelen gegenereerde kennis?

Hypothese

Bevestigd?

Uitleg

De MIT is bekend bij mkb’ers die er gebruik van
zouden kunnen maken.

Geen harde conclusies, wel duidelijke indicaties dat
bekendheid geen probleem is. Van de regeling wordt
steeds meer gebruik gemaakt, veel instrumenten zijn
flink overtekend en de MIT wordt onder de aandacht
gebracht via derden.

Zonder MIT zouden dezelfde activiteiten (R&D,
samenwerking) niet of in andere vorm of later
gestart zijn (additionaliteitshypothese).

Een klein deel van projecten is of zou volgens
respondenten in zelfde vorm zijn uitgevoerd zonder
MIT. Projecten die wel begonnen zijn zonder MIT,
lopen achter. Ook vanuit econometrische analyse blijkt
dat er additionele activiteiten zijn uitgevoerd.

Dankzij MIT wordt met publiek geld ontwikkelde
kennis beter benut

De respondenten zien succesvollere innovatietrajecten,
beter innovatief vermogen, betere samenwerking met
bedrijven en kennisinstellingen.

Middels de diverse MIT-instrumenten wordt het
langetermijn-innovatievermogen van het
deelnemende mkb vergroot.

Ruime meerderheid respondenten ziet meer
inhoudelijke en proceskennis; bij meerderheid een
veranderde bedrijfscultuur richting innovatie.

De verschillende MIT-instrumenten vullen elkaar
goed aan.

Op zich vormen de diverse instrumenten een
continuüm, maar ze zouden beter op elkaar afgestemd
kunnen worden. Tot nu ook nog geen gebruik van
opeenvolgende instrumenten.

De MIT-instrumenten vullen andere instrumenten
(nationaal o.a. IPC en Eurostars en regionale
innovatie-instrumenten) goed aan. Het sluit goed
aan op het instrumentarium in het voortraject
(toegepast/fundamenteel onderzoek) en op het
vervolgtraject (kredieten, participaties).

MIT-deelnemers maken nauwelijks gebruik van andere
instrumenten. Slechts 21% van de afgewezen
aanvragers vraagt een vergelijkbare subsidie aan. Wel is
er een duidelijke overlap qua doelstelling en opzet met
EFRO en in enkele regio’s ook met andere
instrumenten. Dit leidt in de regio tot de nodige
complexiteit.

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

3

Doelstelling

Stimuleert de MIT innovatie bij het mkb door het bevorderen van innovatie-activiteiten en
R&D samenwerking en het gebruik van met publieke middelen gegenereerde kennis?

De MIT leidt (via succesvolle innovatieprojecten)
tot vergroting van business (omzet,
werkgelegenheid) en/of internationalisering bij
deelnemende bedrijven.

Nog te vroeg om te zeggen op basis van harde
indicatoren, maar indicaties dat de MIT leidt tot
vergroting van business.

Groen = hypothese is bevestigd, geel = hypothese is deels bevestigd en rood = hypothese is niet bevestigd. Als een
hypothese wordt bevestigd, is dat een positief signaal (invulling van een (sub)doelstelling van de regeling).

Conclusies effectiviteit: vindt het mkb via de MIT aansluiting bij de Topsectoren?
Het mkb heeft geen moeite om haar aanvragen op de mkb-plannen van de Topsectoren te laten
aansluiten en de meerderheid van de surveyrespondenten raakt ook meer betrokken. De Topsectoren
zelf zijn wel betrokken bij de communicatie en voorlichting van de MIT, maar zijn over het algemeen
niet erg actief in het benaderen van het mkb na de calls. De Topsectoren geven daarvoor onder meer als
reden dat zij niet altijd goed uit de voeten kunnen met de aangeleverde informatie over de MITprojecten.
Doelstelling

Vindt het mkb via de MIT aansluiting bij de door de Topsectoren opgestelde innovatie
agenda's? En zo ja, welke vormen van aansluiting nemen we waar?

Hypothese

Bevestigd?

Uitleg

Middels de MIT wordt het deelnemend mkb
betrokken bij de innovatie-agenda’s van de
Topsectoren als ook de regionale
innovatiestrategieën (vanaf 2015).

De aanvragen passen goed binnen de mkb-plannen en
de Regionale Innovatiestrategieën (RIS). Topsectoren
zijn ook betrokken bij communicatie en voorlichting
over de MIT.

Middels de MIT wordt het deelnemend mkb
betrokken bij zowel de innovatie-agenda’s van de
Topsectoren, de TKI-projecten die binnen die
agenda’s passen.

Meer dan de helft van de respondenten geeft ook aan
meer betrokken te zijn bij de Topsectoren. De
Topsectoren zelf zijn over het algemeen niet erg actief
om het mkb te betrekken

Groen = hypothese is bevestigd, geel = hypothese is deels bevestigd en rood = hypothese is niet bevestigd. Als een
hypothese wordt bevestigd, is dat een positief signaal (invulling van een (sub)doelstelling van de regeling).

Conclusies effectiviteit: zijn de subsidies van Rijk en regio voor het mkb geharmoniseerd?
Er heeft wel een zekere mate van harmonisatie plaatsgevonden in het instrumentarium en de
samenwerking en afstemming tussen Rijk en regio is in algemene zin verbeterd. De uniformiteit in de
uitvoering is door de koppeling met de regio’s echter minder geworden. Het geheel van instrumenten
gericht op het innovatieve mkb blijft in veel gevallen nog complex.
Doelstelling

Zijn de diverse subsidies van EZ en provincies voor het innovatieve mkb geharmoniseerd
en gestroomlijnd en verbinden ze daardoor het nationaal stimuleringsbeleid voor het mkb
met het stimuleringsbeleid door de regio’s voor deze doelgroep?

Hypothese
Door de samenwerking tussen Rijk en regio’s is
het beschikbare instrumentarium beter
zichtbaar geworden voor het relevante mkb
(transparantie).

Door de samenwerking tussen Rijk en regio’s
worden meer bedrijven sneller dan voorheen
geholpen en vinden sneller dan voorheen
bovenregionale contacten.

Bevestigd?

Uitleg
Er is 1 loket en meer synergie in het instrumentarium. Het
geheel aan instrumenten met dezelfde doelstellingen
gericht op het mkb is in veel gevallen nog complex.
Intermediairs spelen een belangrijke rol bij de
communicatie over de MIT
Er is duidelijk bovenregionale samenwerking
waarneembaar in de MIT-projecten.

Groen = hypothese is bevestigd, geel = hypothese is deels bevestigd en rood = hypothese is niet bevestigd. Als een
hypothese wordt bevestigd, is dat een positief signaal (invulling van een (sub)doelstelling van de regeling).

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

4

Conclusies ten aanzien van de doelmatigheid
De uitvoering van de MIT bij RVO en de regio’s verloopt redelijk efficiënt. De uitvoeringskosten bij
RVO en de regio’s liggen over de jaren 2013 – 2015 gemiddeld net iets boven de norm van 5%. Voor
het jaar 2015 zitten de uitvoeringskosten onder de gestelde norm. Een andere indicator voor de
doelmatigheid van de MIT zijn de administratieve lasten voor het mkb. De tijdsbesteding aan de
aanvraag wordt door een ruime meerderheid van de deelnemers als een goede balans gezien. Voor het
schrijven van een MIT-aanvraag maakt een ruime meerderheid van de mkb’ers gebruik van externe
adviseurs. Dit heeft in veel gevallen een (licht) positief effect op de honoreringskans, al zijn de
verschillen soms klein en zijn er sterke fluctuaties per jaar en per instrument. De verschillen zijn
bovendien niet significant, de data is te beperkt om hier betrouwbare uitspraken over te doen.
Doelmatigheid gaat over de relatie tussen de inspanningen en de effecten. Over het geheel kunnen we
concluderen dat de regeling doelmatig is: de uitvoeringskosten en administratieve lasten staan in
verhouding tot de effecten van de MIT.
Doelstelling

Is/wordt de doelstelling van de MIT op efficiënte wijze gerealiseerd?

Hypothese
De financiële voorwaarden (omvang subsidie,
percentage subsidie) zijn zodanig vastgesteld
dat verlaging of verhoging er van de
effectiviteit van de MIT (onderdelen) niet
verbetert.

De uitvoering via regionale regelingen en
nationale (vangnet-)regeling door RVO en
regio is efficiënt (geen dubbel werk geen
tegenstrijdigheden)

Bevestigd?

Uitleg
Het mkb is tevreden over de opzet en waardeert de MIT
ook beter dan vergelijkbare instrumenten. De financiële
voorwaarden zijn ook geen drempel voor deelname; de
MIT is een toegankelijke regeling. Alleen de omvang van
de haalbaarheidssubsidies is wellicht te hoog, maar het
bedrag per project is voor 2017 gehalveerd. De evaluatie is
niet nader ingegaan op alle specifieke financiële
voorwaarden voor alle instrumenten (o.a. omdat die
gewijzigd zijn in de evaluatieperiode).
De afstemming in de uitvoering tussen RVO en de regio’s is
goed, er wordt geen dubbel werk gedaan. De loketwijzer
functioneert naar behoren.

De uitvoeringslasten bij RVO, regio’s en
bedrijven bedragen gezamenlijk minder dan
5% van het budget.

De uitvoeringskosten liggen gemiddeld net boven gestelde
norm van 5%. Daarbij maakt het mkb veelvuldig gebruik
van externe adviseurs voor het aanvragen, maar de kosten
daarvan zijn voor een belangrijk deel een vervanging van
de kosten die het mkb anders zelf had gemaakt.

Ondernemers die zelf een aanvraag indienen,
vinden de MIT-aanvraag eenvoudig.

Tijdsbesteding aan aanvraag wordt door ruime
meerderheid als goede balans gezien, administratieve
lasten worden beperkt gehouden. Complexiteit is een
ondergeschikte reden om intermediair in te schakelen.
Gebruik van intermediairs is ook gebruikelijk bij andere
instrumenten

Ondernemers die zelf een aanvraag indienen,
zijn niet minder succesvol (in termen van
doelbereik en kosteneffectiviteit) dan
ondernemers die een intermediair
(subsidieadviseur) inzetten.

Het inschakelen van een externe adviseur heeft in veel
gevallen een (licht) positief effect op de honoreringskans,
al zijn de verschillen soms klein en zijn er per jaar en per
instrument flinke fluctuaties in de verschillen.

Groen = hypothese is bevestigd, geel = hypothese is deels bevestigd en rood = hypothese is niet bevestigd. Als een
hypothese wordt bevestigd, is dat een positief signaal (invulling van een (sub)doelstelling van de regeling).

Aanbevelingen
Op basis van de uitkomsten van deze evaluatie hebben de Technopolis Group en SEO Economisch
Onderzoek een aantal aanbevelingen geformuleerd voor de toekomst van de MIT-regeling.
De hoofdaanbeveling is:
•

Continueer de MIT-regeling ten minste met het huidige budget: de MIT is toegankelijk en voorziet
in een duidelijke behoefte. De MIT is bovendien een doelmatige en effectieve regeling: het heeft
positieve effecten op het innovatief vermogen van het mkb.

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

5

Hoewel de opzet van de MIT over het algemeen goed wordt bevonden, zijn er op basis van deze evaluatie
toch diverse aanbevelingen te formuleren voor het verder optimaliseren van de regeling:
•

Definieer duidelijke doelstellingen per instrument en geef tevens duidelijker aan wat het type
uitkomsten zijn van de diverse projecten.

•

Verbeter de complementariteit van de diverse MIT-instrumenten. De MIT biedt met haar mkbinstrumenten een continuüm in het begin van de innovatiefunnel. De diverse instrumenten voor het
mkb kunnen echter nog beter op elkaar worden afgestemd met een duidelijker onderscheid tussen
de diverse instrumenten.

•

Blijf streven om de uitvoering van de MIT zo uniform mogelijk te laten verlopen in termen van
procedures, termijnen, formulieren, etc. Verken ook de mogelijkheid van een verdere
vereenvoudiging van de uitvoering, bijvoorbeeld door het verminderen van het aantal schotten in
de regio (uitvoering op het niveau van de landsdelen). Laat wel de mogelijkheid tot inhoudelijk
maatwerk voor de regio’s intact.

•

Kijk met het oog op de groei van de totale omvang van de aanvragen en de snelle overtekening van
de first come, first serve-instrumenten naar de balans tussen het MIT-budget en de toegankelijkheid
(aanscherpen voorwaarden) van de regeling. Indien ervoor een verhoging van het budget wordt
gekozen, lijkt een verdubbeling van de FCFS-instrumenten wenselijk (een voorzichtige schatting is
een bedrag tussen de 15 – 20 miljoen per jaar). Bij een verhoging van het MIT-budget kan tevens
worden overgegaan tot een halfjaarlijkse call (dus twee keer per jaar). Een dergelijke cyclus sluit
beter aan bij de korte tijdshorizon voor innovatie van het mkb.

•

Zorg dat de informatie over de MIT en de MIT-projecten beter wordt gebruikt. Breid de informatie
uit (naast een korte samenvatting van de projecten, ook informatie over afgewezen projecten en
informatie over voortgang, type uitkomsten, netwerkanalyses, etc.). Betrek naast de Topsectoren
ook de clusterorganisaties en de provincies bij de informatievoorziening. Spreek tevens met de
betrokken organisaties af wat zij met de informatie doen (vervolgacties).

Ten slotte komt uit deze evaluatie naar voren dat – ondanks een zekere harmonisatie van het
instrumentarium – er nog diverse mkb-regelingen met min of meer dezelfde doelstellingen naast elkaar
bestaan. Het gaat daarbij om Europese, nationale en regionale instrumenten, zoals EFRO-OP, Interreg,
de mkb-instrumenten van Horizon 2020, de MIT en regionale regelingen gericht op het mkb. Een
nadere afstemming van al die mkb-instrumenten is wenselijk. De MIT vormt hier een onderdeel van,
maar die afstemming betreft een veel breder palet aan MKB-instrumenten.
•

Stem in het kader van de MKB-samenwerkingsagenda Rijk-regio de verschillende instrumenten
gericht op innovatie bij het mkb nog beter op elkaar af en vereenvoudig waar mogelijk (in aantal
instrumenten, criteria, subsidiebedragen, et cetera).

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

6

Summary
Evaluation of the MIT scheme
In 2013 the Dutch government launched the Top Sectors Innovation Incentive Scheme (MIT) for small
and medium-sized enterprises (SMEs). The aim of this MIT scheme is to promote innovation in SMEs,
and enable SMEs to be better aligned with the innovation agendas drawn up by the Top Sectors. The
MIT includes various subsidy instruments, which are briefly described in the table below.
Instrument

Description

Applicant

Innovation advice
projects

Advice given by a knowledge institute or an independent advisory organization on
an entrepreneur’s application-oriented knowledge issue.

Entrepreneur

Feasibility projects

A project that consists of a feasibility study, or a combination of a feasibility study
and experimental development or industrial research.

Entrepreneur

R&D collaborative
projects

A project consisting of industrial research or experimental development, or a
combination of these, conducted by an MIT R&D collaborative partnership, with
shared costs and risks.

Entrepreneur

Knowledge vouchers

A document that an SME can submit to a knowledge institute to have a transfer of
knowledge project conducted.

Entrepreneur

TKI Innovation brokers

A provider of innovation advice services (management consulting aimed at
innovation of products, processes or services, offering technological support or
services in connection with transfer of technology).

TKI

TKI Network activities

Master classes, workshops or conferences to promote knowledge sharing and
networking between SMEs.

TKI

The MIT began as a scheme that was only geared to the Top Sectors’ agendas. The structure changed in
2015, with the MIT having a national module and a regional/provincial section. Some of the instruments
are carried out nationally by Netherlands Enterprise Agency (RVO) and others by the regions. This
marked a fundamental change in the MIT structure. It had evolved from being a scheme only aimed at
(national) Top Sectors, to a scheme also focusing on Regional Innovation Strategies (RIS). The change
in implementation also resulted in the MIT budget being considerably increased. The budget for the
MIT, which amounted to EUR 21 million in 2013, rose to EUR 55 million in 2016.
In accordance with the Ministry of Economic Affairs (EZ) framework decision, the MIT scheme officially
ends on 1 March 2018. As part of the government-wide scheme for Periodic Evaluation and with a view
to a possible extension of the scheme, the Ministry of EZ commissioned Technopolis Group and SEO
Economic Research to conduct an independent evaluation of the MIT scheme for the period 2013 to
2016. The scheme’s effectiveness and efficiency were the key focus of the evaluation. The following
methods were used for the evaluation: desk study, data analysis, target group analysis, econometric
analysis, surveys among the participants (N=716, around 34%) and unsuccessful applicants (N= 271,
around 21%), a wide survey among SMEs (N=34) and interviews.

Main results of the evaluation
Conclusions on the MIT set-up
Most of the respondents are positive about the structure of the MIT. It clearly meets a need and supports
SMEs in the first stage of their innovation processes. Moreover the MIT is an integrated scheme with
various instruments which SMEs can use as they wish. The proposed outputs and effects of the
instruments could, however, be defined more sharply.
SMEs themselves find the communication on criteria/conditions, application content, extent of the
subsidy, target group, application contact point and Top Sectors’ SME plans all quite clear. They have a
less positive opinion of the selection procedure.
Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

7

The scheme offers various instruments for the first stage of the innovation funnel, thus forming a sort
of continuum. This continuum could be designed better. Up till now, there has only been a (very) limited
amount of progression from small to larger instruments within the MIT.
The MIT’s financial conditions seem to be appropriate. SMEs are generally satisfied and more positive
about the MIT than comparable subsidy instruments. This evaluation also shows that the MIT is an
accessible scheme. In terms of financial conditions, the level of the feasibility subsidies was at most too
high, but the extent of subsidy for that instrument (per project) has already been reduced for 2017.
Conclusions on implementation of the MIT
The general view is that the implementation of the MIT is going well, with no major bottlenecks. There
are, however, differences in the use of MIT instruments (see table below for the period 2013 - 2015).
Instrument

Applications

Awarded

Innovation advice projects

117

76

Feasibility studies

1359

613

R&D collaborative projects

1072

457

Knowledge vouchers

1048

781

TKI Network activities

52

48

TKI Innovation brokers

39

35

We see that feasibility studies, R&D collaborative projects and knowledge vouchers are used the most.
What is striking, is that relatively little use is made of innovation advice. One explanation is that the
(financial) conditions for a feasibility study are more attractive. Another reason could be the fact that
the majority of the work on feasibility studies can be done ‘in-house’, whereas for innovation advice, you
have to make use of a knowledge institute or independent consultancy. The Top Sectors apply for TKI
instruments and fixed amounts for them are agreed per Top Sector. These are therefore a different type
of instrument with fewer applications and higher percentages of awarded funding.
One major criticism is that some of the MIT instruments are oversubscribed far too quickly. This applies
to the MIT instruments for SMEs that are dealt with on a ‘first come, first served’ (FCFS) basis. The
budget for such instruments is indeed often exhausted after 1 or 2 days already. We should, however,
point out that the majority of the MIT budget (60% in 2016) is allocated for R&D collaborative projects,
to which the FCFS principle does not apply. More generally speaking, over the years the number of
applications for the MIT has been constantly increasing: the total requested amount has risen from EUR
44 million in 2014, to 87 million in 2015 and 112 million in 2016.
From an SME perspective, ideally the MIT should have a continuous submission scheme instead of an
annual call. Such a continuous scheme or several calls a year would far better suit the SME time horizon.
The question is, however, to what extent continuous submission is feasible considering the oversubscription of many instruments and the rise in the requested budget. With continuous submission or
several calls a year, there would have to be a balance between the scheme’s openness, accessibility and
budget.
Conclusions regarding the MIT target group
The MIT’s target group is mainly small companies in all the different Top Sectors. More than half of
these participants have a very small company (with a maximum of 5 employees). The feasibility studies
showed that in half of the cases, we are even talking about companies with a maximum of one employee.
Most of the SME applications are from the Top Sectors Agri&Food, High-tech Systems & Material
(HTSM) and Horticulture & Propagation Materials. The number of applications from Biobased
Economy and Logistics is still lagging behind the rest. Many MIT applicants come under the consultancy
Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

8

and research category (often in technical areas). These are participatory companies, not intermediaries.
Compared to other instruments, knowledge vouchers have a relatively high number of takers in
production sectors like agriculture and industry. The MIT instruments attract both starters as well as
longer established companies. Applications for knowledge vouchers are from relatively longer existing
companies, whereas requests for feasibility studies are frequently starters. By far the most participants
are BVs (limited companies), but sole proprietors also regularly apply for an MIT instrument.
Conclusions on effectiveness: does the MIT encourage SMEs to innovate?
According to the survey respondents’ assessments, taking part in the MIT has various benefits for SMEs.
It is still too early to be able to report any concrete economic results because not all the MIT projects
have been completed and it sometimes takes a while before the economic outcomes become apparent.
The evaluation findings also show that additional activities are being carried out through the MIT. The
econometric results seem to point to a by and large reasonably effective scheme, because feasibility
studies and R&D collaborative projects appear to be creating additional investment in innovation. On
account of the many uncertainties surrounding the econometric results, no firm statements can be
made; nor is it possible to say anything yet about the long-term effects of using an MIT instrument.
Objective

Does the MIT stimulate innovation in SMEs by encouraging innovation activities, R&D
collaboration and using knowledge generated through public funds?

Hypothesis

Confirmed?

Explanation

The MIT is known by those SMEs who could
make use of it.

No firm conclusions, but clear indications that
awareness is not a problem. The scheme is being used
more and more, many instruments are considerably
oversubscribed and the MIT is brought to people’s
attention via third parties.

Without MIT, such activities (R&D,
collaboration) would have started later, or in
another form, or not at all (additionality
hypothesis).

According to respondents, a small number of projects
has and would have been carried out in the same form
without MIT. Projects that did start without MIT, are
lagging behind. Econometric analysis shows that
additional activities have been carried out.

Thanks to MIT, knowledge developed with
public funds is better utilised.

The respondents see more successful innovation
processes, greater innovative capacity, better
collaboration with companies and knowledge institutes.

The various MIT instruments increase the longterm innovative capacity of the participating
SMEs.

The great majority of respondents see more substantive
and process knowledge; the majority a changing
corporate culture in the direction of innovation.

The various MIT instruments complement each
other well.

The various instruments form a sort of continuum, but
could be better aligned. Up till now successive
instruments have not been used.

The MIT instruments complement other
national ones including IPC, Eurostars and
regional innovation instruments. They are a
good match with the instrumentarium in the
preparatory phase (applied/fundamental
research) and the follow-up process (loans,
participations).

MIT participants hardly make use of other instruments.
Only 21% of unsuccessful applicants request a
comparable subsidy. Regarding aims and structure,
there is a clear overlap with EFRO and also other
instruments in a few regions. This complicates things
considerably.

By means of successful innovation projects, the
MIT leads to the expansion of business
(turnover, employment) and/or the
internationalisation of participating companies.

Still too early to say based on hard indicators, but there
are indications that the MIT does improve business.

Green = hypothesis is confirmed, yellow = hypothesis is partly confirmed. If a hypothesis is confirmed, that is a
positive sign (fulfilling one of the scheme’s [sub]objectives).

Conclusions on effectiveness: can SMEs connect with the Top Sectors via the MIT?
SMEs do not find it hard to gear themselves to the Top Sectors’ plans for them and most of the
respondents are becoming more involved. The Top Sectors themselves engage in MIT communication
Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

9

and promotion, but are generally not very proactive in contacting SMEs after the calls. The Top Sectors
state that one of the reasons is that the information supplied on the MIT projects does not always meet
their needs.
Objective

Can SMEs connect with the Top Sectors’ innovation agendas via the MIT? And if so, which
forms of connection do we observe?

Hypothesis

Confirmed?

Explanation

Through the MIT, participating SMEs are involved
in the Top Sectors’ innovation agendas as well as
the regional innovation strategies (from 2015).

The applications connect well with the SME plans
and RIS (Regional Innovation Strategies). Top
Sectors are also involved in communication and
promoting the MIT.

Through the MIT, participating SMEs are involved
in the Top Sectors’ innovation agendas as well as
the TKI projects that fit within these agendas.

More than half of the respondents indicate they are
involved with the Top Sectors. In general the Top
Sectors themselves are not very active in involving
SMEs.

Green = hypothesis is confirmed, yellow = hypothesis is partly confirmed. If a hypothesis is confirmed, that is a
positive sign (fulfilling one of the scheme’s [sub]objectives).

Conclusions on effectiveness: are the state and regional subsidies aligned for SMEs?
A certain amount of harmonisation has taken place in the instrumentarium, while the collaboration and
coordination between the state and the regions have generally improved. However, linking with the
regions has led to less uniformity in implementation. The entire set of instruments geared to innovative
SMEs is in many cases still complicated.
Objective

Are the various Ministry of EZ and provincial subsidies for innovative SMEs harmonised
and streamlined, and do they therefore link the national incentive policy for SMEs with the
regional incentive policy for this target group?

Hypothesis
Through the collaboration between the state
and the regions, the available
instrumentarium has become more
transparent for relevant SMEs
(transparency).

Through the collaboration between the state
and the regions, more companies are
receiving help quicker than before and are
finding supra-regional contacts more
quickly.

Confirmed?

Explanation
There is 1 contact point and more synergy in the
instrumentarium. The entire set of instruments with the
same objectives for SMEs is in many cases still
complicated.
Intermediaries play an important role in communication
about the MIT.

We can clearly see supra-regional collaboration in the MIT
projects.

Green = hypothesis is confirmed, yellow = hypothesis is partly confirmed. If a hypothesis is confirmed, that is a
positive sign (fulfilling one of the scheme’s [sub]objectives).

Conclusions on efficiency
The implementation of the MIT by RVO and the regions is fairly efficient. The RVO and regions’ total
implementation costs from 2013 to 2015 are on average just above the 5% norm. Implementation costs
for the year 2015 are under the fixed norm. Another indicator of the MIT’s efficiency is the
administrative burden for SMEs. The vast majority of the participants see the time dedicated to the
application as a good balance. Most of the SMEs make use of external advisors to write an MIT
application. In many cases this has a (slightly) positive effect on the likelihood of being awarded
funding, although the differences are sometimes negligible and there are considerable fluctuations per
year and per instrument. Moreover, the differences are not significant and the data is too limited to
provide reliable conclusions.

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

10

Efficiency refers to the relationship between effort and impact. Our overall conclusion is that the scheme
is efficient: the implementation costs and administrative burden are proportionate to the impact of the
MIT.
Objective

Is the MIT objective achieved in an efficient way?

Hypothesis
The financial conditions (the size and
percentage of subsidies) are arranged in
such a way that raising or lowering them
will not improve the effectiveness of (parts
of) the MIT.

The implementation via regional measures
and a national (safety net) arrangement by
RVO and the regions is efficient (no
overlap, no inconsistencies).

Confirmed?

Explanation
SMEs are satisfied with the set-up and value the MIT more
than comparable instruments. The financial conditions are
also not a barrier for taking part; the MIT is an accessible
scheme. Just the scale of the feasibility studies is perhaps too
high, but the amount per project has been halved for 2017.
The evaluation did not look deeper into all the specific
financial conditions for every instrument (also because these
changed in the evaluation period).
The coordination in implementation between RVO and the
regions is good and there is no overlap. The contact office
pointer functions adequately.

The implementation costs for RVO,
regions and companies together amount to
less than 5% of the budget.

The implementation costs are on average above the fixed
norm of 5%. Thereby SMEs make much use of external
advisors for applications, but a significant part of the costs
incurred replaces the costs that SMEs would have made
themselves.

Entrepreneurs who submit applications
themselves find the MIT application easy.

The time spent on applications is seen by the majority as a
good balance and the administrative burden is minimised.
Complexity is a subordinate reason for bringing in
intermediaries. They are also normally used for other
instruments.

Entrepreneurs who submit applications
themselves are not less successful (in
terms of target range and cost
effectiveness) than those who employ a
grants advisor.

Making use of an external advisor has in many cases a
(slightly) positive effect on the likelihood of being awarded
funding, although the differences are sometimes small and
there are considerable fluctuations per year and per
instrument.

Green = hypothesis is confirmed, yellow = hypothesis is partly confirmed, red = hypothesis is not confirmed. If a
hypothesis is confirmed, that is a positive sign (fulfilling one of the scheme’s [sub]objectives).

Recommendations
Based on the outcomes of this evaluation, Technopolis Group and SEO Economic Research have
formulated a number of future recommendations for the MIT scheme.
The main recommendation is:
•

Continue the MIT scheme, with at least the current budget: the MIT is accessible and fulfils an
obvious demand. Moreover the MIT is an efficient and effective scheme: it has a positive impact on
SMEs’ innovative capacity.

Although people think the MIT is generally speaking well structured, based on this evaluation, various
recommendations emerge for further optimisation of the scheme:
•

Define clear objectives for each instrument, thereby indicating more distinctly the type of outcomes
of the various projects.

•

Improve the complementarity of the various MIT instruments. With its SME instruments, the MIT
offers a continuum at the start of the innovation funnel. However, these various instruments for
SMEs could be better aligned and distinguished more clearly.

•

Continue striving to make the implementation of the MIT as uniform as possible in terms of
procedures, periods, forms, etc. Explore the possibility to further simplify the implementation, for

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

11

example by reducing the number of partitions in the regions (at the level of ‘landsdelen’). Leave the
opportunity for substantive customisation in the regions intact.
•

In view of the growing total number of applications and the fast oversubscription of the first come,
first served instruments, look at the balance between the MIT budget and the accessibility (tighten
up conditions) of the scheme. If the decision is made to increase the budget, it would be desirable to
double the amount for FCFS instruments (a conservative estimate is between EUR 15 and 20 million
a year). If the MIT budget is increased, you can also switch to a 6-monthly call (so twice a year). Such
a cycle would far better suit the short time horizon for SME innovation.

•

Ensure that the information on the MIT and MIT projects is better utilised. Expand the information
(alongside a brief summary of the projects, also provide details of rejected projects, awarded projects
and information on progress, type of outcomes, network analyses, etc.). Besides the Top Sectors,
also include the cluster organisations and provinces in the distribution of information. In addition,
discuss with the organisations what they will do with the information (follow-up actions).

Finally this evaluation reveals that – despite harmonisation of the instrumentarium – there are still
various SME schemes with more or less the same goals existing alongside each other. These include
European, national and regional instruments such as EFRO-OP, Interreg, Horizon 2020’s SME
instruments, the MIT and regional measures aimed at SMEs. All these SME instruments should be more
closely coordinated. The MIT plays its part but alignment is needed across the much wider range of SME
instruments.
•

In the context of the SME cooperation agenda with state/regions, improve the alignment of the
various instruments geared to SME innovation and streamline where possible the number of
instruments, criteria, subsidy amounts, et cetera.

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

12

1

Achtergrond en opzet van de evaluatie

1.1

Achtergrond van de evaluatie

Het beleid van het ministerie van Economische Zaken (EZ) is onder meer gericht op het stimuleren van
innovatie bij het Nederlandse bedrijfsleven. Dit beleid heeft mede als doel het bevorderen van innovatie
bij het mkb. Een van de instrumenten om dit te bewerkstelligen, is de MKB
Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT). De MIT moet zorgen voor valorisatie en
kenniscirculatie en een betere aansluiting van het mkb bij de door de Topsectoren opgestelde innovatieagenda's.
De MIT-regeling eindigt (conform het EZ-kaderbesluit) formeel per 1 maart 2018. In het kader van de
Rijksbrede regeling voor Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE)1 en met het oog op een eventuele
verlenging van de regeling heeft het ministerie van EZ Technopolis Group opdracht gegeven om een
onafhankelijke evaluatie van de MIT-regeling uit te voeren over de periode 2013 - 2016. Technopolis
Group is hierbij ondersteund door SEO Economisch Onderzoek. De evaluatie dient als onderbouwing
van het besluit voor de eventuele verlenging van de MIT-regeling.
In de Terms of Reference (ToR) zijn drie doelstellingen genoemd waarop de regeling geëvalueerd moet
worden. Die drie doelstellingen zijn:
Het bevorderen van innovatie bij het mkb (het hoofddoel).
Het mkb (beter) aan laten sluiten bij de door de Topsectoren opgestelde innovatie-agenda's
(subdoel).
Harmonisatie en stroomlijning van de diverse subsidies van EZ en provincies voor het innovatieve
mkb en betere verbinding van het stimuleringsbeleid van Rijk en regio (subdoel).
De primaire focus van de evaluatie is het ex-post evalueren van de MIT-regeling, maar de evaluatie richt
zich tevens op het formuleren van aanbevelingen voor de toekomst.
Voor elk van de drie doelstellingen zijn in de ToR vervolgens specifieke evaluatievragen geformuleerd.
Tevens is er ten aanzien van de doelmatigheid van de regeling een evaluatievraag geformuleerd. De vier
evaluatievragen zijn:
1.

Stimuleert de MIT innovatie bij het mkb door het bevorderen van innovatieactiviteiten en R&Dsamenwerking en het gebruik van met publieke middelen gegenereerde kennis?

2. Vindt het mkb via de MIT aansluiting bij de door de topsectoren opgestelde innovatie-agenda's? En
zo ja, welke vormen van aansluiting nemen we waar?
3. Zijn de diverse subsidies van EZ en provincies voor het innovatieve mkb geharmoniseerd en
gestroomlijnd en verbinden ze daardoor het nationaal stimuleringsbeleid voor het mkb met het
stimuleringsbeleid door de regio’s voor deze doelgroep?
4. Is/wordt de doelstelling van de MIT op efficiënte wijze gerealiseerd?
In de ToR is voor elk van de evaluatievragen een aantal hypothesen geformuleerd die tijdens de evaluatie
getoetst moeten worden. Deze hypothesen worden verder besproken in het conclusiehoofdstuk.

1.2

Aanpak van de evaluatie

Voor de evaluatie zijn diverse methoden gebruikt:

RPE; Staatscourant, nr. 27142, 25 september 2014. In deze regeling worden eisen geformuleerd t.a.v. onderzoek naar de
doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid. De RPE richt zich met name op beleidsdoorlichtingen die ten minste eens in de
zeven jaar moeten worden uitgevoerd.
1

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

13

•

Deskstudie en Logical Framework Analysis (LFA): de evaluatie is gestart met het bestuderen
van alle relevante documenten. De deskstudie is gebruikt om een goed inzicht te krijgen in de opzet
en uitvoering van de MIT-regeling. Op basis van de deskstudie is vervolgens een LFA of doelenboom
gemaakt waarbij de missie, doelen, activiteiten en in samenhang zijn bekeken. De LFA vormde een
belangrijke input voor het precies definiëren van de doelen van de diverse instrumenten en van de
regeling als geheel.

•

Doelgroepenanalyse: om inzicht te krijgen in het bereik van de MIT is een doelgroepenanalyse
uitgevoerd. Daarbij is gekeken naar diverse kenmerken van de bedrijven die deelnemen aan de MIT
(zoals omvang, rechtsvorm, leeftijd, sector, deelname WBSO, etc.).

•

Econometrische analyse: om de effecten van de MIT in kaart te brengen is een econometrische
analyse uitgevoerd. Het betrof een effectmeting waarbij ontwikkeling van WBSO-uren van de
bedrijven die aan de MIT deelnemen en een controlegroep (uitgelote aanvragers) met elkaar zijn
vergeleken.

•

Surveys: voor de evaluatie zijn drie websurveys uitgezet; onder de deelnemers van de MIT (N=716,
zo’n 34%, waarvan 459 de survey volledig hebben ingevuld), onder de afgewezen aanvragers (N=
271, zo’n 21% waarvan 179 de survey volledig hebben ingevuld) en een brede survey voor het mkb in
het algemeen (via nieuwsbrieven) over de bekendheid van de MIT (N=34).

•

Interviews: in aanvulling op de surveys zijn diverse interviews gehouden, onder meer met
vertegenwoordigers van het ministerie van EZ en van de Topsectoren, brancheorganisaties, RVO en
betrokken bij de uitvoering van de MIT-regeling in de regio’s. In Bijlage B is een overzicht
opgenomen van de mensen die in het kader van deze evaluatie zijn geïnterviewd.

•

Analyse en rapportage: als laatste zijn alle data van alle methoden geanalyseerd en geïntegreerd
in de voorliggende rapportage. Een conceptrapportage is besproken met de begeleidingscommissie
en op basis van die bespreking is een definitieve rapportage gemaakt.

Voor het uitvoeren waren er wel enkele beperkingen. Zo waren er beperkingen ten aanzien van data.
Voor de econometrische studie was er bijvoorbeeld alleen data voor de jaren 2013 en 2014 beschikbaar.
Latere jaren zijn niet meegenomen. Tevens zijn nog niet alle MIT-projecten afgelopen, waardoor er nog
geen uitspraken gedaan kunnen worden over de outputs en de effecten van die projecten. De evaluatie
komt voor een deel van de projecten te vroeg om een uitspraak te kunnen doen over de effectiviteit.

1.3

Leeswijzer

Dit rapport is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 beschrijven we de opzet, de doelgroepen en het
gebruik en het bereik van de MIT. In hoofdstuk 3 komt de effectiviteit aan de orde en beantwoorden we
de vraag in welke mate de beoogde doelstellingen zijn gehaald. In hoofdstuk 4 gaan we nader in op de
doelmatigheid (worden de doelen van de MIT op een efficiënte wijze behaald?). Hoofdstuk 5 ten slotte
bevat de belangrijkste conclusies van de evaluatie en in dat hoofdstuk wordt tevens een aantal
aanbevelingen voor de toekomst geformuleerd.

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

14

2 De MIT-regeling
2.1

De MIT-regeling

In het kader van het innovatiebeleid zet de overheid in op Topsectoren: sectoren die kennisintensief en
export-georiënteerd zijn en die een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan het oplossen van
maatschappelijke vraagstukken. De bedrijven die opereren in de Topsectoren zorgen voor welvaart en
werkgelegenheid in Nederland. Met investeringen in de Topsectoren wil het Kabinet het
verdienvermogen van deze topsectoren volop benutten en de Nederlandse concurrentiekracht en
economie versterken.
Het Topsectorenbeleid richt zich niet alleen op grote (R&D-intensieve) bedrijven, maar ook op het mkb.
Specifiek voor het mkb heeft de overheid in 2013 de MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren
(MIT) gelanceerd. De doelstelling van de MIT is het bevorderen van innovatie bij het mkb en om het
mkb beter te laten aansluiten bij de door de topsectoren opgestelde innovatie-agenda's. De MIT omvat
verschillende subsidie-instrumenten. In onderstaande tabel is een korte beschrijving van de MITinstrumenten weergegeven. Het gaat om instrumenten die zich richten op de eerste fase van de
innovatiefunnel.
Tabel 1 Overzicht instrumenten MIT
Instrument

Omschrijving

Aanvrager

Innovatieadviesprojecten

Een door een kennisinstelling of een onafhankelijke adviesorganisatie gegeven
advies over een toepassingsgerichte kennisvraag van een ondernemer.

Ondernemer

Haalbaarheidsprojecten

Een project dat bestaat uit een haalbaarheidsstudie, of uit een combinatie van een
haalbaarheidsstudie en experimentele ontwikkeling of industrieel onderzoek.

Ondernemer

R&Dsamenwerkingsprojecten

Een project, bestaande uit industrieel onderzoek of experimentele ontwikkeling of
een combinatie hiervan, voor gezamenlijke rekening en risico uitgevoerd door een
MIT-R&D-samenwerkingsverband.

Ondernemer

Kennisvouchers

Een document dat een mkb’er kan inleveren bij een kennisinstelling voor de
uitvoering van een kennisoverdrachtsproject.

Ondernemer

TKI-innovatiemakelaars

Een verstrekker van innovatie-adviesdiensten (managementconsulting gericht op
innovatie van producten, processen of diensten, het verlenen van technologische
bijstand of diensten inzake technologieoverdracht).

TKI

TKI-netwerkactiviteiten

Masterclasses, workshops of conferenties om kennisdeling en netwerking tussen
mkb-ondernemers te bevorderen.

TKI

De innovatie-adviesprojecten, de haalbaarheidsprojecten, de R&D-samenwerkingsprojecten en de
kennisvouchers kunnen door een ondernemer worden aangevraagd. De innovatiemakelaars en
netwerkactiviteiten worden door de Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI’s) van de Topsectoren
aangevraagd.
Het instrumentarium van het MIT is de laatste jaren gewijzigd. Zo maakten eerst ook de
InnovatiePrestatieContracten (IPC) en de Regeling voor hoog gekwalificeerd personeel deel uit van het
MIT, maar dat is inmiddels niet meer het geval. Binnen de MIT is van deze instrumenten nauwelijks
gebruik gemaakt en ze maken dan ook geen onderdeel uit van deze evaluatie.2

2.2

De beoogde resultaten en effecten van de MIT

Een belangrijk element in de evaluatie is de effectiviteit van de MIT. Om die effectiviteit te kunnen
meten, is er een goed inzicht nodig in de beoogde resultaten (outputs) en effecten (outcomes) van de
regeling. De MIT is een instrumentenkoffer en elk van de instrumenten heeft haar eigen doelstellingen.
2

IPC is wel weer als een aparte regeling opengesteld op verzoek van de Tweede Kamer.

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

15

In de beschikbare documentatie (o.a. diverse publicaties in de Staatscourant, de MKBsamenwerkingsagenda Rijk en regio, stukken op de website van RVO, etc.) zijn de doelstellingen van de
instrumenten niet expliciet beschreven. De documentatie bevat vaak alleen informatie wat en onder
welke voorwaarden er iets kan worden aangevraagd, maar zeer weinig informatie over de beoogde
outputs en effecten van de instrumenten voor het mkb. Wel waren er enkele impacts voor het
programma als geheel beschreven (bijvoorbeeld over de doelen van de samenwerking tussen Rijk en de
regio’s). De verklaring hiervoor is dat men bij de opzet van de MIT ervoor heeft gekozen een aantal
(succesvolle) al langer bestaande instrumenten samen te brengen onder één regeling. Voor die
verschillende regelingen zijn destijds wel meer specifieke outputs en doelstellingen beschreven, maar
die zijn voor de MIT-regeling niet nog een keer geëxpliciteerd.3
De Technopolis Group heeft de beoogde outputs en effecten van de instrumenten daarom nog eens
beschreven en gevalideerd met vertegenwoordigers van het ministerie van EZ en de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO). In Bijlage A is hiervan per instrument een overzicht opgenomen. Op
basis van een synthese van de analyse van de individuele MIT-instrumenten hebben we vervolgens een
integrale LFA (doelenboom) gemaakt voor de gehele MIT-regeling. Daarbij hebben we ook de
doelstellingen op programmaniveau toegevoegd. Dit betreft met name de samenwerking tussen Rijk en
de regio’s en de harmonisatie van het instrumentarium voor innovatiebevordering.
De figuur hieronder presenteert de LFA voor de MIT-regeling als geheel. Het is hierbij belangrijk op te
merken dat innovatieprocessen in de praktijk niet zo lineair verlopen als wellicht door de figuur
gesuggereerd wordt. Daarnaast is er een groot aantal externe factoren en actoren die deze
innovatieprocessen (positief of negatief) beïnvloeden. Niettemin geeft de LFA een nadere invulling aan
het hoofddoel van de MIT: het bevorderen van innovatie bij het mkb. Die doelstelling valt uiteen in drie
subdoelen:
•

Een innovatief mkb (o.a. door het starten van nieuwe en ambitieuzere innovatieprojecten en de
ontwikkeling van innovaties (nieuwe en/of verbeterde producten/diensten)).

•

Betere en efficiëntere innovatietrajecten bij het mkb (o.a. door beter gebruik van bestaande kennis,
hogere slagingskans van innovatietrajecten en meer kennis en expertise van innovatietrajecten bij
het mkb).

•

Versterking van het netwerk ten behoeve van innovatie (o.a. vergroting van het netwerk (in
Topsectoren), betere samenwerking met partners op het terrein van R&D en de start van nieuwe
projecten met partners).

In het volgende hoofdstuk zullen we ingaan op de vraag in welke mate de beoogde effecten bij het mkb
ook daadwerkelijk worden gerealiseerd.

Bij de innovatievouchers is bijvoorbeeld destijds als doelstelling geformuleerd dat een kennisvoucher de drempel moet
verlagen voor het MKB om gebruik te maken van beschikbare kennis bij publieke kennisinstellingen en enkele grote bedrijven
met onderzoeksfaciliteiten. Verder moet de voucher publieke kennisinstellingen stimuleren om kennis meer vraaggericht te
ontsluiten (zie Evaluatie Kennisvouchers, 2008).
3

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

16

Figuur 1 LFA Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT)

Impact

Verbeterd innovatief
vermogen bij het MKB ten
behoeve van duurzame
economische groei

Economische groei uit
nieuwe producten, betere
processen (hogere omzet,
meer FTE)

Een innovatief MKB

Activiteiten

Advies van
kennisinstelling/
adviseur &
innovatiemakelaars over
opzet en inhoud
van
innovatietrajecten
van het MKB

Ontwikkeling van
innovaties (nieuwe of
verbeterde producten/
diensten, etc.) in
projecten van
topsectoren

Meer inhoudelijke
kennis bij het MKB
over specifieke
aspecten gerelateerd
aan de vernieuwing
en/of ontwikkeling
van producten,
processen en
diensten

Innovatieadviesprojecten

Betere en efficiëntere innovatietrajecten bij het MKB
Beter gebruik
van bestaande
kennis

Meer kennis bij
het MKB over
haalbaarheid en
risico’s van
innovatieprojecten

TKI-innovatiemakelaars

Hogere
slagingskansen van
innovatietrajecten

Een studie met
informatie over de
haalbaarheid van een
voorgesteld
innovatietraject en/of
marktmogelijkheden/
Besluit om al dan niet
van start te gaan met
het voorgestelde
innovatietraject

Haalbaarheidsprojecten

Meer kennis en
expertise bij het
MKB over de
innovatietrajecten
die binnen de
Topsectoren lopen

Antwoord op een
toepassingsgerichte
kennisvraag gericht
op de vernieuwing of
ontwikkeling van
producten,
productieprocessen
en diensten

Kennisvouchers

Ontstaan van duurzame
strategische netwerken van
het MKB t.b.v. innovatie (in
Topsectoren)

Bewustwording MKB van de
ambities en mogelijkheden
in de topsectoren

Versterking van het netwerk (binnen de Topsector)
Vergroting van
het netwerk (in
Topsectoren)

Verbetering van de
samenwerking tussen het
MKB en nieuwe
(kennis)partners en de
opbouw van strategische
samenwerkingsverbanden

Samenwerking tussen
de overheid, het MKB
en kennisinstellingen /
andere typen
kennispartners &
vergroting van het
netwerk in de
Topsectoren )opname
MKB in consortia)

TKI netwerkactiviteiten

Aantal
deelnemers
aan event,
masterclasses,
workshops,
conferenties,
etc

Start van
nieuwe R&Dprojecten met
dezelfde of
nieuwe
consortia

Harmonisatie van
diverse subsidies van
EZ en provincies
(meer transparantie &
eenvormigheid voor
het MKB, meer
bovenregionale
contacten)

R&D-samenwerking

Netwerkvorming en
samenwerking

Outputs

Nieuw type en
ambitieuzere
innovatieprojecten
(door complementaire
kennis en ideeën van
projectpartners)

Kennisopbouw en
valorisatie

Outcomes

Betere benutting
kennisinfrastructuur en
interacties in het
ecosysteem voor innovatie
(van de Topsectoren)

Samenwerking
tussen het Rijk
en provincies

MIT-subsidies

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

17

2.3

Opzet van de MIT-regeling

De MIT-regeling bestaat uit zes instrumenten (zie hierboven en Bijlage A voor een beschrijving van die
instrumenten). De opzet van de MIT verschilde in de periode 2013 – 2014 van de periode erna. In 2012
is de Topsector Agri&Food begonnen met een pilot met haalbaarheidsstudies en R&Dsamenwerkingsprojecten (alleen voor die sector). Deze pilot werd uitgevoerd onder de subsidieregeling
‘Sterktes in innovatie’. Mede op basis van de pilot is toen de MIT-regeling gestart en verbreed naar alle
Topsectoren. In de MIT-regeling van 2013 en 2014 gaven de Topsectoren via hun mkb-plannen aan
binnen welke thema’s de MIT-aanvragen dienden te passen. Tevens konden de Topsectoren aangeven
hoe het beschikbare budget per sector verdeeld moest worden over de instrumenten. Dit betekende dat
niet alle instrumenten voor elke Topsector open stonden. Voor elke Topsector was er in 2013 en 2014
een maximumbedrag van 2 miljoen euro beschikbaar, aangevuld met een bedrag van maximaal 2
miljoen euro voor elk van de cross-cutting thema’s ICT en Biobased. In 2014 was er tevens een
additioneel budget van 8 miljoen euro beschikbaar voor R&D-samenwerkingsprojecten. De
InnovatiePrestatieContracten (IPC) en de regeling Inhuur hooggekwalificeerd personeel maakten in
2013 en 2014 ook nog onderdeel uit van de MIT-regeling. In de jaren daarna zijn deze instrumenten uit
de ‘MIT-koffer’ verdwenen.
De TKI-innovatiemakelaars en de –netwerkactiviteiten worden door de Topsectoren aangevraagd, de
subsidies voor de andere instrumenten worden door mkb’ers aangevraagd. In 2013 werden alle
instrumenten volgens het ‘first come, first serve-principe’ (FCFS) afgehandeld. In 2014 is begonnen om
de R&D-projecten op basis van kwaliteit te beoordelen, waarbij voorstellen van verschillende
Topsectoren met elkaar in competitie waren (voor het additionele budget van 8 miljoen euro).
Na twee pilots in de provincies Noord-Brabant en Limburg in 2014, is in 2015 de opzet van de MIT
gewijzigd. Er is sinds 2015 een nationale module en een regionaal/provinciaal deel van de MIT. De opzet
van de MIT is hiermee fundamenteel gewijzigd. Het is veranderd van een regeling die alleen op de
(nationale) Topsectoren was gericht, naar een regeling die zich ook richt op de Regionale
Innovatiestrategieën. De wijziging in de opzet heeft ook ervoor gezorgd dat het budget van de MIT flink
is verhoogd; zowel Rijk als de regio’s hebben meer geld ter beschikking gesteld (zie paragraaf 2.4).
Voor het regionale deel vindt cofinanciering vanuit EZ plaats met een uitkering via het provinciefonds.
MIT-aanvragen in de regio moeten passen binnen zowel de mkb-plannen van de Topsectoren als de
Regionale Innovatiestrategieën (RIS). De regio’s kunnen zelf aangeven aan welke Topsectoren zij
prioriteit geven. Dit betekent dus dat het MIT-instrumentarium in regio’s niet voor alle Topsectoren
open staat (alleen voor sectoren waarvoor de regio heeft gekozen). Voor mkb’ers die in bepaalde regio’s
buiten die prioritaire Topsectoren vallen, is er een nationaal vangnet. Zij kunnen dan een aanvraag bij
RVO indienen. Bovenregionale projecten (met partijen uit meerdere provincies) kunnen ook gebruik
maken van de nationale regeling (indien meer dan 50% van de kosten in andere provincies worden
gemaakt).4 De regionale MIT staat niet open voor alle instrumenten. Zo is er voor de kennisvouchers
alleen een nationale regeling (indienen en beoordeling via RVO). De regio’s richten zich dus met name
op de volgende instrumenten: innovatie-advies, haalbaarheidsstudie en R&D-samenwerkingsproject
(innovatiemakelaar en netwerkactiviteiten worden door de TKI van de betreffende Topsector bij RVO
aangevraagd).
In 2015 heeft de regio Zuid-Holland geëxperimenteerd met een grotere omvang van de R&Dsamenwerkingsprojecten (tot 350.000 euro). In 2016 is in het kader van de MKB-samenwerkingsagenda
Rijk-regio afgesproken dat ook andere regio’s dit konden invoeren. Naast Zuid-Holland zijn ook enkele
andere regio’s hiertoe overgegaan.

In de regionale MIT-regelingen kunnen ondernemers samenwerken met bedrijven van buiten de eigen regio. Wel moet het
zwaartepunt van het project in de betreffende regio liggen. Dat is als volgt geoperationaliseerd: meer dan 50% van de
subsidiabele kosten van het R&D-samenwerkingsproject komt voor rekening van de penvoerder en de andere deelnemers met
een vestiging in betreffende regio. Is dit niet het geval, dan kan men indienen bij het nationale vangnet.
4

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

18

RVO voert de nationale regeling uit (TKI-innovatiemakelaars en TKI-netwerkactiviteiten en de
vouchers) en was tot en met 2015 ook betrokken bij de uitvoering in de regio Zuid-Holland. In 2016
heeft de provincie Zuid-Holland de uitvoering van de instrumenten zelf ter hand genomen. Bij veel
regio’s zijn de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen en/of provincies betrokken bij de uitvoering
(toeleiding en begeleiding van aanvragers en beoordeling haalbaarheidsstudies en innovatie-advies).
In onderstaande figuur is nog eens geïllustreerd hoe de MIT-regeling is opgezet, met een regionale
component en een nationale component. Een deel van de instrumenten worden door RVO nationaal
uitgevoerd en een deel door de regio’s. In de regio’s wordt er getoetst op zowel de mkb-plannen van de
Topsectoren als de Regionale Innovatiestrategieën (RIS). Als een aanvraag niet past in de gekozen
Topsectoren in de betreffende provincie of meer dan 50% van de kosten van een R&Dsamenwerkingsproject in andere provincies wordt gemaakt, kan gebruik worden gemaakt van het
nationale vangnet en wordt de betreffende aanvraag door RVO in behandeling genomen.
Figuur 2 Overzicht verdeling MIT-instrumenten over nationaal en regionaal
Nationale MIT-instrumenten (RVO)
- Vouchers
- TKI-innovatiemakelaars
- TKI-netwerkactiviteiten
Nationaal vangnet
- Past niet binnen gekozen Topsectoren in regio
- > 50% van de kosten van R&D-project (klein) wordt in
andere regio's gemaakt

Regionale instrumenten:
- Innovatieadvies
- Haalbaarheidsstudies
- R&D-samenwerkingsprojecten
Toetsing op:
- MKB-plannen Topsectoren
- Regionale Innovatiestrategieën (RIS)
Landsdeel
Noord

Landsdeel
Oost

Landsdeel
Noordvleugel

Landsdeel
Zuid

Landsdeel
Zuidvleugel

In de loop der jaren zijn er dus diverse wijzigingen geweest in de opzet en uitvoering van de MITregeling. De belangrijkste wijzigingen zijn:
•

De opzet is gewijzigd van een nationale regeling voor de Topsectoren naar een regeling met een
sterke regionale component en een dubbele toetsing: aanvragen moeten zowel passen binnen de
agenda’s van de Topsectoren als de Regionale Innovatiestrategieën.

•

De uitvoering van de MIT werd tot en met 2014 door RVO gedaan; sinds 2015 spelen de regio’s ook
een belangrijke rol bij de uitvoering van de MIT.

•

Tot en met 2014 was per Topsector in principe 2 miljoen euro beschikbaar; die quotering is later
losgelaten en is het zwaartepunt van de regeling naar de regio’s verschoven.

•

De wijze van beoordeling is veranderd: de selectie van de R&D-samenwerkingsprojecten werd eerst
gedaan op basis van loting en kwaliteitstoetsing en is in 2014 vervangen door ranking op basis van
kwaliteit.

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

19

•

De subsidiepercentages en de maximum bedragen voor subsidiëring zijn voor diverse instrumenten
aangepast.

•

De regel één MIT-subsidie per bedrijf per jaar (2013 en 2014) is in 2015 versoepeld en in 2016 verder
verruimd.

Met name in de eerste jaren is er gesleuteld aan de opzet en de voorwaarden met als doel de uitvoering
en het instrumentarium verder te optimaliseren. In de laatste jaren is er bewust voor gekozen om niet
te veel veranderingen meer door te voeren en zoveel mogelijk te sturen op continuïteit.
2.3.1

Waardering van de opzet van de MIT door betrokkenen

In de surveys en de interviews hebben we gevraagd naar de waardering van de MIT door betrokkenen.
Nagenoeg alle geïnterviewden waren positief over de algehele opzet van de MIT. Volgens de
respondenten voorziet de MIT in een duidelijke behoefte. Voor het mkb zijn er naast de MIT weinig
andere subsidies beschikbaar in de eerste fase van een innovatietraject, terwijl mkb’ers vaak juist een
zetje in de rug nodig hebben. Dit wordt ook gestaafd met cijfers. Slechts heel weinig van de MITaanvragers maakt ook gebruik van vergelijkbare subsidies als Eurostars, innovatiekrediet en EFRO
(minder dan 5%). In de survey gaf slechts 21% van de afgewezen aanvragers aan ook een andere
(vergelijkbare) subsidie te hebben aangevraagd.
Een ander pluspunt dat in de interviews werd genoemd, is het feit dat de MIT een instrumentenkoffer
is. Het is een geïntegreerde regeling met instrumenten voor het mkb. De instrumenten vormen
bovendien een soort continuüm. De regeling biedt voor verschillende fase van een innovatietraject een
instrument (van kennisvoucher, innovatie-advies, haalbaarheid naar een R&D-samenwerkingsproject).
Dit continuüm zou volgens diverse geïnterviewden nog wel beter vorm gegeven kunnen worden. In de
eerste plaats is het onderscheid tussen diverse instrumenten niet altijd duidelijk, met name het
onderscheid tussen een haalbaarheidsstudie en een R&D-samenwerkingstraject. Binnen een
haalbaarheidsstudie kan ook een deel (max 40%) R&D-ontwikkeling worden vergoed. In de tweede
plaats zitten er ‘discontinue elementen’ in de voorwaarden voor de MIT-instrumenten. Zo stellen
sommige instrumenten samenwerking met een kennisinstelling verplicht (voucher), terwijl in andere
instrumenten een kennisinstelling niet als aanvrager kan optreden (bijvoorbeeld in een R&Dsamenwerkingsproject).5 En soms kan een mkb’er individueel een aanvraag doen terwijl bij andere
instrumenten samenwerking verplicht is. Indien de MIT als een soort continuüm is bedoeld, zou dit
beter op elkaar afgestemd kunnen worden.
Tot nu toe komt de doorstroom van kleine naar grotere instrumenten binnen de MIT in (zeer) beperkte
mate voor. Van de 122 bedrijven die in 2014 een kennisvoucher ontvingen, deden 5 bedrijven een
aanvraag voor een groter MIT-instrument in 2015-2016 (waarvan er 1 werd toegekend). Wel zijn er 49
mkb’ers die nogmaals een kennisvoucher hebben aangevraagd (en 48 ook toegekend). Aanvullend is
gekeken in hoeverre er sprake is van doorstroom van haalbaarheidsprojecten naar R&Dsamenwerkingsprojecten. De doorstroom blijkt beperkt te zijn. Van de 125 bedrijven die in 2013 een
subsidie ontvingen voor een haalbaarheidsproject, deden 17 bedrijven een aanvraag voor een R&Dsamenwerkingsproject in 2014 of 2015, waarvan er 11 werden toegekend. Van de 134 bedrijven die in
2014 een subsidie ontvingen voor een haalbaarheidsproject, deden 14 bedrijven een aanvraag voor een
R&D-samenwerkingsproject in 2015, waarvan er 6 werden toegekend. Het aantal vervolgprojecten ligt
daarmee bijvoorbeeld lager dan in het oude Food & Nutrition-innovatieprogramma (2005 – 2014). Van
de 126 haalbaarheidssubsidies in het programma werden er 100 succesvol afgerond, waarvan 43 een
vervolg kreeg in een subsidieproject.6 Een mogelijke oorzaak hiervoor is dat de MIT-regeling de eerste
jaren nog niet voor alle instrumenten open stond (Topsectoren konden eigen keuzes maken).
In de interviews werd tevens gesteld dat voor de ondernemers niet altijd duidelijk is wat precies
aangevraagd kan worden en wat precies de beoogde outputs zijn van de projecten (dit is wel duidelijk

Kennisinstellingen kunnen wel (als ‘onderaannemer’) meedoen in R&D-samenwerkingsprojecten, maar mogen niet meedoen als
aanvrager.
5

6

Technopolis Group, Eindevaluatie innovatieprogramma Food & Nutrition (2011)

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

20

voor de instrumenten gericht op de TKI’s). Voor niet iedereen is het bijvoorbeeld duidelijk wat er precies
onder een innovatie-advies kan worden aangevraagd of in welke mate de haalbaarheid door externe
partijen moet worden getoetst. Deze kritiek sluit aan bij onze deskstudie waarin we ook constateren dat
de beoogde resultaten en effecten van de verschillende instrumenten niet altijd zijn geëxpliciteerd.
Enkele respondenten gaven aan dat dit voor de uitvoering soms lastig is, onder meer omdat dan
afwijzingsgronden en toetsingscriteria moelijker zijn vast te stellen.
In de surveys hebben we gevraagd naar de duidelijkheid van de informatievoorziening over de MITinstrumenten. Onderstaande figuur geeft de resultaten weer van zowel de gehonoreerde als de
afgewezen aanvragers. De figuur geeft aan dat de informatievoorziening over de MIT-instrumenten door
zowel deelnemers als afgewezen aanvragers als duidelijk wordt ervaren. De criteria/voorwaarden,
inhoud aanvraag, omvang aanvraag, doelgroep en loket van aanvraag worden door 74-90% van de
gehonoreerde aanvragers als duidelijk ervaren en de selectiecriteria en de plannen van de Topsectoren
waarin de aanvraag moet passen worden door 2/3 als duidelijk ervaren. De gevolgde selectieprocedure
wordt door de helft van de respondenten als duidelijk ervaren. Het beeld bij de afgewezen aanvragers is
eveneens vrij positief, al scoren zij 5 – 15% lager. Alleen de gevolgde selectieprocedure wordt door slechts
24% van de niet gehonoreerde aanvragers als duidelijk ervaren. De mindere score voor de beoordeling
kan mogelijk te maken hebben met het feit dat door de hoge aanvraagdruk een deel van de aanvragen
niet inhoudelijk is beoordeeld (uitgeloot vanwege te weinig budget), hetgeen frustrerend is voor de
indieners. Het feit dat er verschillende beoordelingsregimes zijn (regionaal en nationaal met verschillen)
en mkb’ers soms door worden verwezen naar de nationale regeling van RVO kan hier ook aan hebben
bijgedragen.
Figuur 3 Was de informatievoorziening over de MIT-instrumenten voldoende duidelijk wat betreft… Boven
gehonoreerde respondenten (n=190), onder niet-gehonoreerde respondenten (n=82)
Doelgroep
Omvang aanvraag
Loket van de aanvraag
De eisen/voorwaarden mbt de omvang van de subsidie/eigen bijdr.
De inhoud van de aanvraag
De selectiecriteria voor het voorstel
De gevolgde selectieprocedure
0%
Duidelijk

10%

20%

Niet zo duidelijk

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Geen mening

Doelgroep
Omvang aanvraag
Loket van de aanvraag
De eisen/voorwaarden mbt de omvang van de subsidie/eigen bijdr.
De inhoud van de aanvraag
De selectiecriteria voor het voorstel
De gevolgde selectieprocedure
0%

10%

20%

30%

40%

Bron: Technopolis Group, 2017

In de surveys hebben we ook gevraagd (aan degenen die vergelijkbare subsidies hebben aangevraagd)
hoe zij de MIT beoordelen ten opzichte van andere instrumenten. Onderstaande figuur laat zien dat men
op alle aspecten de MIT iets positiever beoordeelt dan vergelijkbare subsidie-instrumenten. 40% van de
respondenten denkt dat de opzet van de MIT in algemene zin beter is en bijna 50% denkt dat de
procedures sneller en eenvoudiger zijn. 8% meent dat de opzet van MIT niet beter is. Van de toekende

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

21

aanvragers meent 75% dat er niets in de opzet van de MIT gewijzigd moet worden. Bij de afgewezen
aanvragers is dat maar 40%.
In de interviews werd eveneens bevestigd dat de MIT toegankelijk is. De procedures zijn eenvoudig en
de regeling is toegankelijk voor het mkb. De rol van de regio’s heeft volgens een deel van de respondenten
ook bijgedragen aan de toegankelijkheid, omdat er nu per regio maatwerk kan worden geleverd. Wel
werd in enkele interviews gesteld dat de MIT-regeling wellicht te toegankelijk is. Met name de omvang
van het subsidiebedrag van de regeling voor de haalbaarheidsstudies zou ‘te genereus’ zijn. Het bedrag
voor de haalbaarheidssubsidies is voor 2017 echter al bijgesteld (van maximaal 50.000 naar 25.000
euro). Tevens merkten verschillende geïnterviewden op dat te veel aanvragen van lage kwaliteit zijn. Bij
enkele regio’s waren er bijvoorbeeld relatief veel aanvragen nodig om kwalitatief goede voorstellen voor
haalbaarheidsstudies te honoreren.
Een van de hypothesen van deze evaluatie is dat de financiële voorwaarden zodanig zijn vastgesteld dat
verlaging of verhoging ervan de effectiviteit van de MIT (onderdelen) niet verbetert. Het mkb over het
algemeen tevreden over de opzet en waardeert de MIT ook iets beter dan vergelijkbare instrumenten.
De financiële voorwaarden zijn ook geen drempel voor deelname; de MIT is een toegankelijke regeling.
Het enige punt is dat de omvang van de haalbaarheidssubsidies te hoog zou zijn. Met het oog daarop is
het subsidiebedrag gehalveerd. Aangezien dit voor de call van 2017 is, kunnen geen uitspraken worden
gedaan of dat van invloed is op de effectiviteit van de MIT. In deze evaluatie is niet naar alle financiële
voorwaarden per instrument gekeken, maar naar het geheel (onder meer omdat de financiële
voorwaarden in de evaluatieperiode zijn gewijzigd). Er kunnen daarom geen uitspraken worden gedaan
over de passendheid van de specifieke financiële voorwaarden per instrument (zoals subsidieplafonds,
verplichte externe kosten, et cetera).
Figuur 4 Reageer op de volgende stellingen over de opzet van de MIT (n=233-234)

De procedures van de MIT zijn eenvoudiger dan die
van de andere instrumenten
De procedures van de MIT zijn sneller dan die van de
andere instrumenten
De MIT is in het algemeen beter van opzet dan de
andere instrumenten
De financiële voorwaarden (hoogte subsidie en eisen
eigen bijdrage) van de MIT zijn gunstiger dan de
andere instrumenten
De MIT biedt meer mogelijkheden om precies aan te
vragen wat ik nodig heb dan de andere instrumenten
De instrumenten van de MIT leveren naar verwachting
meer waarde op voor mijn bedrijf dan andere
instrumenten
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%
Mee eens

Neutraal

Mee oneens

Bron: Technopolis Group, 2017

Volgens de meeste geïnterviewden verloopt de uitvoering van de regeling goed, er zijn geen grote
knelpunten. Wel sprak een deel van de respondenten zich uit voor een doorlopende indiening. Nu is er
een jaarlijkse call. Dit betekent dat een mkb’er maar eens per jaar een aanvraag kan indienen. Het kan
in de praktijk betekenen dat een mkb’er lang moet wachten tot de volgende ronde open gaat voor het
indienen van een (vervolg)aanvraag. Een dergelijke tijdspanne past niet bij de relatief korte tijdshorizon
die het mkb heeft ten aanzien van innovatie. In 2015 en 2016 zijn de mogelijkheden wel verruimd om
meerdere aanvragen (een klein en een groot MIT-instrument) tegelijkertijd in te dienen, maar dit is geen
Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

22

garantie dat een bedrijf ook daadwerkelijk gebruik kan maken van die instrumenten. In de huidige
situatie zou een doorlopende indiening natuurlijk een flinke budgetverhoging vergen. Een tweede
aandachtspunt is dat door de zware overtekening er gewerkt wordt met loting en een deel van de
aanvragen niet eens inhoudelijk wordt bekeken. Dit is voor aanvragers frustrerend.
Eerder zijn door IPSOS-klanttevredenheidsonderzoeken uitgezet onder de gebruikers. Dit is gebeurd in
het derde kwartaal van 2014, het eerste en derde kwartaal van 2015 en het eerste kwartaal van 2016. Op
de meeste beoordelingspunten scoort de MIT ruim voldoende tot goed: de voorlichtingsbijeenkomsten,
het aanvraagproces, de adviseurs en de informatiekanalen. Er worden voldoendes gescoord op de
snelheid, transparantie en betrouwbaarheid van de beslissing met betrekking tot de aanvragen.7

2.4

Budget van de regeling

In onderstaande tabel zijn de budgetten per jaar weergegeven.
Tabel 2 Overzicht budget MIT
2013

2014

2015*

2016**

Rijk

M€ 21

M€ 30

M€ 35,4

M€ 35

Provincies

M€ 0

M€ 2*

M€ 15,2

M€ 20

Totaal

M€ 21

M€ 32

M€ 50,6

M€ 55

Bron: ToR ministerie EZ
* Bijdrage van provincie Noord-Brabant en Limburg (2 x 1 miljoen) ** Het Rijk draagt via het Provinciefonds bij
aan de bijdrage van provincies (respectievelijk 15 en 20 miljoen in 2015 en 2016)

Het budget voor de MIT was in 2013 21 miljoen euro en dat is opgelopen naar 55 miljoen euro in 2016.
Een deel van de bijdrage van het MIT komt van de provincies. In 2014 liepen er in de provincies Limburg
en Noord-Brabant pilots voor de MIT. De bijdrage van elk van de provincies voor die pilots bedroeg 1
miljoen euro (beide voor R&D-samenwerkingsprojecten). In de jaren 2015 en 2016 is er vanuit de
Rijksoverheid extra geld voor de MIT ter beschikking gesteld.8 Tevens investeren de provincies meer
geld in de MIT als gevolg van de MKB-samenwerkingsagenda Rijk-regio. De helft van het regionale
budget wordt door het Rijk gefinancierd (respectievelijk 15 en 20 miljoen in 2015 en 2016), waarbij de
EFRO-verdeelsleutel als grondslag voor de verdeling van de Rijkscofinanciering voor de regionale MIT
is gebruikt.
Tabel 3 Overzicht regionale MIT- budgetten 2015 en 2016 in miljoen euro
Noord

Oost

Zuid

Zuidvleugel

Noordvleugel

‘15

‘16

‘15

‘16

‘15

‘16

‘15

‘16

‘15

‘16

Innovatie-advies/
Haalbaarheidsstudies

4

4

2,4

2,4

2,7

3,27

2,1

2,67

0,8

1,4

R&D-samenwerking

-

4

5,6

5,6

6,3

7,63

4,9

6,23

1,4

2,8

Totaal

4

8

8

8

9

10,9

7

8,9

2,2

4,2

Bron: RVO

7

Bron: Ipsos 2014-2015-2016

8 Voor de samenwerking met de regio in deze periode is via het amendement Van Veen/Vos een aanvullend budget beschikbaar

gesteld voor het innovatief MKB. Totaal gaat het in het amendement om 20 miljoen extra voor het innovatieve MKB. Het extra
budget kan via de MIT, het IPC of SBIR worden gealloceerd. Het amendement heeft betrekking op de begroting van 2015.

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

23

In bovenstaande tabel zijn de MIT-budgetten per landsdeel9 weergegeven voor de jaren 2015 en 2016.
De budgetten variëren tussen de landsdelen van 2,2 tot 9 miljoen euro in 2015 en 4,2 tot 10,9 miljoen
euro in 2016. De tabel laat ook zien dat de R&D-projecten zo’n 65% van het totaal van de regionale
budgetten beslaat.
Tabel 4 Overzicht nationale MIT-budget 2015 en 2016 in miljoen euro
2015

2016

Vouchers

1,5

2

Innovatie-advies/
Haalbaarheidsstudies

3,9

3,2

R&D-samenwerking

11

7,6

Netwerkactiviteiten en
innovatiemakelaars

2,2

2,2

Onvoorzien

1,8

-

Totaal

20,4

15

Bron: RVO

In bovenstaande tabel zijn de budgetten voor de nationale MIT weergegeven. De vouchers en de TKIinstrumenten worden alleen nationaal uitgevoerd, daar is het budget stabiel gebleven (TKI) of iets
toegenomen (vouchers). Voor de andere instrumenten ligt het zwaartepunt bij de regio’s en fungeert de
regeling bij RVO als een nationaal vangnet. De budgetten voor die instrumenten zijn gedaald (en in de
regio gestegen). Ondanks de daling zien we dat ook in het nationale vangnet de R&Dsamenwerkingsprojecten verreweg het grootste budget hebben (ruim 50% van het totale nationale
budget).
Een belangrijk kritiekpunt dat in nagenoeg alle interviews naar voren kwam, is dat veel instrumenten
voor de MIT veel te snel (vaak al na 1 dag) worden overtekend. Onderstaande tabel geeft een overzicht
van de uitputting van de MIT-middelen voor de instrumenten die worden beoordeeld op basis van ‘first
come, first serve’ na 1 dag in de jaren 2015 en 201610. De tabel geeft aan dat in veel regio’s de middelen
voor die instrumenten al na 1 of 2 dagen zijn uitgeput (terwijl de regeling vaak veel langer openstaat).
Het is belangrijk om hierbij op te merken dat het overgrote deel van het MIT-budget (60% in 2016)
wordt besteed aan de R&D-samenwerkingsprojecten waarvoor geen ‘first come, first serve’principe’
geldt en waarvoor de middelen niet na 1 dag zijn uitgeput. In enkele regio’s (Noord en Oost) was er in
2015 en 2016 zelfs een onderuitputting van de middelen voor de R&D-samenwerkingsprojecten.
Tabel 5 Overzicht van uitputting middelen voor de MIT na 1 dag
Regio

Instrument

2015

2016

FCFS

2e dag

Ja

Vouchers

Nee

Nee

Noord

FCFS

Nee

Ja

Zuid

FCFS

2e dag

Ja

Oost

FCFS

Ja

Nee

Nationaal

Landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe, landsdeel Oost uit Gelderland en Overijssel,
landsdeel Zuid uit Limburg, Noord-Brabant en Zeeland, de Zuidvleugel uit Zuid-Holland en de Noordvleugel uit Utrecht, NoorHolland en Flevoland.
9

Voor de Jaren 2013 en 2014 zijn hiervoor geen cijfers beschikbaar. De R&D-samenwerkingstrajecten worden niet volgens het
FCFS-principe behandeld, daar geldt een tender met een inhoudelijke beoordeling.
10

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

24

Regio

Instrument

2015

2016

Utrecht

FCFS

Ja

Ja

Noord-Holland

FCFS

-

Ja

FCFS

Ja

Ja

Zuid-Holland

Bron: RVO

FCFS = MIT-instrumenten die beoordeeld worden op basis van first come, first serve

In meer algemene zin wordt er steeds meer een beroep gedaan op de MIT. Het aangevraagde budget is
de afgelopen jaren flink gestegen: van M€ 44 in 2014, naar M€ 87 in 2015 en M€ 112 in 2016.
Veel van de geïnterviewden pleitten voor een verhoging van het MIT-budget. Met een hoger budget
zouden immers meer mkb’ers bediend kunnen worden. In de interviews met de vertegenwoordigers van
de regio werd ook verschillende keren de suggestie gedaan om de MIT-regeling minder toegankelijk te
maken, bijvoorbeeld door het aanscherpen van de voorwaarden en criteria. Dat is een andere manier
om de snelle overtekening tegen te gaan.

2.5

Doelgroepen van de MIT-regeling

De doelgroep van de MIT is in principe gedefinieerd als mkb-bedrijven die onder de Topsectoren vallen.
Voor deze evaluatie is een doelgroepenanalyse uitgevoerd, waarin nader wordt gekeken naar de
kenmerken van de deelnemers aan de MIT. Hierbij gaat het om kenmerken als sectoren, grootteklassen,
de leeftijd van bedrijven, de rechtsvorm van bedrijven en de mate van innovativiteit.
Voor het in kaart brengen van de doelgroep is naar de verdeling in Topsectoren gekeken. Onderstaande
figuur laat deze verdeling voor de grootste vier instrumenten zien. Hieruit blijkt dat de verschillende
instrumenten vooral veel door de Topsectoren Creatieve Industrie, HTSM-ICT en Tuinbouw &
Uitgangsmaterialen worden aangevraagd. Kennisvouchers worden relatief vaak door de sector
Tuinbouw & Uitgangsmaterialen aangevraagd.
Figuur 5 Verdeling MIT-instrumenten in 2013-2015 over topsectoren

R&D samenwerkingsproject
Haalbaarheidsproject
0%

10%

20%

Agri & Food
Chemie
Energie
Life Sciences & Health
Tuinbouw en Uitgangsmaterialen

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90% 100%

Biobased
Creatieve Industrie
HTSM-ICT
Logistiek
Water

Bron: RVO, analyse SEO Economisch Onderzoek

Onderstaande figuur laat de verdeling zien over de Topsectoren van de SBI-sectoren van de MITdeelnemers. Hieruit blijkt dat de SBI-sector advisering, onderzoek en overige zakelijke dienstverlening
in alle topsectoren voorkomt. Er is dus in veel gevallen geen directe relatie tussen de SBI-sector en de
topsector. Bij Tuinbouw & Uitgangsmaterialen is die link het sterkst; hiervan valt ruim de helft van de
deelnemende bedrijven in de SBI-sector Landbouw.

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

25

Figuur 6 Verdeling Topsectoren in 2013-2015 over SBI-sectoren

Totaal
Water
Tuinbouw en…
Logistiek
Life Sciences & Health
HTSM-ICT
Energie
Creatieve Industrie
Chemie
Biobased
Agri & Food
0%
20%
40%
60%
80%
Landbouw, bosbouw en visserij
Industrie
Bouwnijverheid
Groothandel en detailhandel; rep autos
Vervoer en opslag
Informatie en communicatie
Financiële instellingen
Advisering, onderzoek en overige specaialstische zkl dienstverl
Verhuur van roerende goederen en overige zkl dienstverl
Gezondheidszorg en welzijnszorg
Overige dienstverlening
Overig

100%

Bron: CBS/RVO, analyse SEO Economisch Onderzoek

Verreweg de meeste bedrijven met een toegekend MIT-instrument zijn kleiner dan 100 werknemers. Dit
is ook logisch aangezien de doelgroep van de MIT het mkb is. Daarbij behoort ongeveer de helft tot de
zeer kleine bedrijven met maximaal 4 werknemers. Vooral haalbaarheidsprojecten komen veel voor bij
de kleinste bedrijven; daar heeft zelfs 40 procent van de toegekende bedrijven maximaal 1 werknemer
(zie onderstaande figuur).
Figuur 7 Verdeling grootste MIT-instrumenten in 2013-2015 over grootteklassen werknemers bedrijfseenheden

Totaal
R&D samenwerkingsproject
Kennisvoucher
Haalbaarheidsproject

Geen wp

0%

20%

40%

60%

80%

1 wp

2-4 wp

5-19 wp

20-99 wp

100+ wp

100%

Bron: CBS/RVO, analyse SEO Economisch Onderzoek

Ongeveer een derde van toegekende deelnemers aan de MIT zijn starters, in de zin dat ze maximaal 2,5
jaar economisch actief zijn op de aanvraagdatum. Dat geldt ook hier vooral voor haalbaarheidsprojecten,
Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

26

waar dit aandeel hoger ligt. Deelnemende bedrijven aan kennisvouchers bestaan juist vaak langer; meer
dan helft daarvan bestaat meer dan 7,5 jaar. De doelgroep van dit instrument is dus minder vaak een
starter en vaker een langer bestaand bedrijf.
Figuur 8 Verdeling grootste MIT-instrumenten in 2013-2015 over leeftijdsklassen bedrijfseenheden

Totaal
R&D samenwerkingsproject
Kennisvoucher
Haalbaarheidsproject
0%
0-2,5 jaar

20%

40%

2,5-5 jaar

5-7,5 jaar

60%

80%

100%

Langer dan 7,5 jaar

Bron: CBS/RVO, analyse SEO Economisch Onderzoek

De meeste aanvragers van de MIT-instrumenten zijn BV’s. Dat laat onderstaande figuur zien over de
rechtsvormen van aanvragers. Dit aandeel ligt bij R&D-samenwerkingsprojecten en
haalbaarheidsprojecten boven de 85 procent. Bij kennisvouchers komen relatief veel eenmanszaken en
VOF’s voor, maar ook daar zijn vooral BV’s de meest voorkomende rechtsvorm van aanvragers.
Figuur 9 Verdeling grootste MIT-instrumenten in 2013-2015 over rechtsvorm bedrijfseenheden

Totaal
R&D samenwerkingsproject
Kennisvoucher
Haalbaarheidsproject
0%
Eenmanszaak

20%

40%

Vof, cv en maatschappen

60%
BV

80%

Stichting

100%

Overig

Bron: CBS/RVO, analyse SEO Economisch Onderzoek

De mate van innovativiteit van de MIT-deelnemers wordt uitgedrukt in de mate waarin aanvragers
WBSO-actief waren op het moment van aanvraag. Dit zijn bedrijven die in het kader van de Wet
bevordering speur- en ontwikkelingswerk (WBSO) aftrek ontvangen voor het deel van de loonkosten dat
hun werknemers aan speur- en ontwikkelingswerk besteden. De aanname daarbij is dat bedrijven die
WBSO-actief zijn innovatiever zijn dan niet WBSO-actieve bedrijven. Onderstaande figuur laat zien dat
Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

27

deelnemers aan kennisvouchers aanzienlijk minder vaak WBSO-actief zijn bij de aanvraag dan de
deelnemers aan R&D-samenwerkingsprojecten en haalbaarheidsstudies. Dit is een indicatie dat zij
minder vaak innovatief zijn bij aanvraag van de subsidie. Dit is op zich logisch, omdat kennisvouchers
veelal als een eerste stap wordt gezien tot samenwerking met een kennisinstelling. Dit kan zelfs een
eerste stap zijn tot een meer R&D-gedreven innovatietraject.
Figuur 10 Verdeling grootste MIT-instrumenten in 2013-2015 over innovativiteit bedrijfseenheden

Totaal
R&D samenwerkingsproject
Kennisvoucher
Haalbaarheidsproject
0%

20%

40%

Niet WBSO-actief bij aanvraag

60%

80%

100%

Wel WBSO-actief bij aanvraag

Bron: CBS/RVO, analyse SEO Economisch Onderzoek

Naast de mate van WBSO-activiteit is ook naar de ontvangst van andere innovatiesubsidies gekeken.
Onderstaande tabel laat hiervan het overzicht zien. Hieruit blijkt dat slechts een klein gedeelte van de
MIT-deelnemers ook deelneemt aan Eurostars of EFRO of een Innovatiekrediet ontvangt. Dit aandeel
is vooral laag bij de kennisvouchers, waarvan ook uit de WBSO-gegevens bleek dat deelnemers hieraan
minder innovatief zijn dan deelnemers aan andere instrumenten.
Tabel 6 Aandeel MIT-deelnemers dat andere innovatiesubsidies ontvangt
Kennisvouchers

Haalbaarheidsproject

R&D samenwerkingsprojecten

Eurostars

0,5%

1,3%

2,6%

Innovatiekrediet

0,1%

0,8%

1,6%

EFRO

0,7%

4,3%

3,5%

Bron: RVO, analyse SEO Economisch Onderzoek

Alles overziend, bestaat de doelgroep van de MIT voornamelijk uit kleine bedrijven uit alle verschillende
Topsectoren. Daarbij heeft ruim de helft van de deelnemers een bedrijf met maximaal 5 werknemers en
is dus zeer klein te noemen. De meeste aanvragen van mkb’ers komen uit de Topsectoren Agri&Food,
HTSM en Tuinbouw & Uitgangsmaterialen. Het aantal aanvragen bij Biobased Economy en Logistiek
blijft achter ten opzichte van de rest.
Veel MIT-deelnemers vallen in de sector advisering en onderzoek (vaak op technisch vlak). Bij de
kennisvouchers is een relatief groot deel van de aanvragers een bedrijf in de landbouwsector. De MITinstrumenten trekken zowel starters als langer bestaande bedrijven; hierbij bestaat ongeveer de helft
van de deelnemende bedrijven maximaal 5 jaar en de andere helft langer. Verreweg de meeste
deelnemers zijn logischerwijs BV’s, maar ook eenmanszaken vragen regelmatig een MIT-instrument
aan. Van de haalbaarheidsprojecten en R&D-samenwerkingsprojecten is ruim de helft van de
Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

28

aanvragers innovatief, in de zin van dat ze vanuit de WBSO-aftrek krijgen voor speur- en
ontwikkelingswerk. Voor kennisvouchers ligt dit aandeel een stuk lager; hiervan ontvangt slechts 30
procent WBSO-aftrek op het moment van de aanvraag.

2.6

Bekendheid van de MIT

In het kader van deze evaluatie is een survey verspreid naar diverse brancheorganisaties, Topsectoren
en via MKB-Nederland om de bekendheid van de MIT te peilen. De survey heeft echter een lage respons
(33 respondenten), waardoor de resultaten niet representatief zijn. Van degenen die de survey hebben
ingevuld gaf wel een ruime meerderheid (77%) aan bekend te zijn met de MIT en/of bekend te zijn met
één of meerdere van de instrumenten.
Het grote aantal aanvragen voor de MIT (1161 in 2013, 804 in 2014 en 1631 in 2015) lijkt een indicatie
te zijn dat de bekendheid van de MIT bij de doelgroep voldoende groot is. In de interviews werd door
meerdere respondenten gesteld dat de MIT-regeling steeds beter bekend raakt bij het mkb. De regeling
bestaat nu al enkele jaren en ook de uitvoering in de regio (dichter bij het mkb) draagt positief bij aan
de bekendheid.
In de survey onder de gehonoreerde en afgewezen aanvragers hebben we gevraagd op welke manier men
van de MIT op de hoogte is geraakt. Onderstaande figuur geeft de resultaten weer. De figuur laat zien
dat ruim 1/3 zelf informatie over de MIT heeft gevonden en de rest daar via andere kanalen op is
gewezen. Bijna de helft van de aanvragers is door een subsidie-intermediair van de MIT op de hoogte
geraakt.
Figuur 11 Op welke manier bent u op de hoogte geraakt van de subsidiemogelijkheden van de MIT? Meerdere
antwoorden mogelijk. Gehonoreerde respondenten (n=626) en niet gehonoreerde respondenten (n=240)
Door een subsidie-intermediair
Heb zelf informatie gevonden via media
Door andere bedrijven
Via een kennisinstelling
Door de Topsector
Door de Regionale Ontwikkelingsmaatsch.
Door de provincie
Anders
0%

5%

10%

Gehonoreerd

15%

20%

25%

30%

35%

40%

45%

50%

Afgewezen

Bron: Technopolis Group, 2017

Op basis van de surveys kunnen geen harde conclusies worden getrokken over de bekendheid van de
MIT bij de doelgroep. Wel zijn er duidelijke indicaties dat de bekendheid geen probleem is. Zo wordt de
MIT zwaar overtekend en brengen ook derden zoals subsidie-adviseurs, kennisinstellingen, Regionale
Ontwikkelingsmaatschappijen, etc. de MIT bij de doelgroep onder de aandacht.

2.7

Deelname aan de MIT

In onderstaande figuur zijn het aantal aanvragen en honoreringen voor de diverse MIT-instrumenten
weergegeven in de periode 2013 – 2015. De specifieke instrumenten hebben geoormerkte budgetten in
die jaren, alleen haalbaarheidsstudies en innovatie-advies zaten in hetzelfde compartiment. Wat opvalt
is dat er veel meer gebruik wordt gemaakt van haalbaarheidsstudies dan van innovatie-advies. In de
interviews werd hiervoor als verklaring gegeven dat de (financiële) voorwaarden voor een
haalbaarheidsstudie (tot maximaal 50.000 euro en ruimte voor ook een deel R&D) veel aantrekkelijker
zijn dan die van een innovatie-advies (max 10.000 euro). Het feit dat bij de haalbaarheidsstudies een
Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

29

groot deel van het werk ‘in-house’ kan worden gedaan, terwijl bij een innovatieadvies een
kennisinstelling of een onafhankelijke adviesorganisatie moet worden ingeschakeld, kan hier ook debet
aan zijn.
Figuur 1 Aantal aanvragen & honoreringen per instrument 2013-2015
700
600
500
400
300
200
100
0
2013

2014

2015

2013

Haalbaarheidsstudies

2014

2015

Innovatie-adviesprojecten
Gehonoreerd

2013

2014

2015

R&D samenwerkingsprojecten

2013

2014

2015

Kennisvouchers

Niet gehonoreerd

25
20
15
10
5
0
2013

2014

2015

TKI-Netwerkactiviteiten
Gehonoreerd

2013

2014

2015

TKI-Innovatiemakelaars
Niet gehonoreerd

Bron: RVO.nl, bewerkt door Technopolis Group

De figuur laat tevens zien dat de honoreringskans per instrument sterk verschilt. De beide TKIinstrumenten hebben een hoge honoreringskans (gemiddeld 90%). Deze instrumenten worden door de
TKI’s zelf aangevraagd (en niet door het mkb) waarbij een vast trekkingsrecht is afgesproken.11 Dit
verklaart de hoge honoreringspercentages. R&D-samenwerkingsprojecten hebben de laagste
honoreringskans (gemiddeld 43%, kort gevolgd door haalbaarheidsstudies (45%) en de innovatieadviesprojecten (65%). Bij de haalbaarheidsstudies en de kennisvouchers is de honoreringskans in 2015
flink toegenomen ten opzichte van 2014. Dit komt mede doordat het budget van de MIT sterk is
verhoogd.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van alle aanvragen en honoreringen voor alle MIT-instrumenten
voor de periode 2013 – 2015. In die periode zijn er in totaal 76 innovatie-adviesprojecten, 613
haalbaarheidsstudies, 457 R&D-samenwerkingsprojecten en 781 kennisvouchers gehonoreerd. Het
aantal gehonoreerde TKI-netwerkactiviteiten en TKI-innovatiemakelaars in de periode 2013-2015 is
respectievelijk 48 en 35.

Voor elke Topsector is een vast bedrag afgesproken. Voor de netwerkactiviteiten €100.000,- per Topsector (met uitzondering
van HTSM/ICT: €200.000,-) en €200.000,- voor de innovatiemakelaars (met uitzondering van HTSM/ICT en Chemie/Biobased;
€400.000,-).
11

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

30

Tabel 7 Alle aanvragen en honoreringen 2013-2015
Instrument

Aanvragen

Honoreringen

Innovatie-adviesprojecten

117

76

Haalbaarheidsstudies

1359

613

R&D-samenwerkingsprojecten

1072

457

Kennisvouchers

1048

781

TKI-netwerkactiviteiten

52

48

TKI-innovatiemakelaars

39

35

Bron: RVO.nl (2016)

Naast het gebruik van de specifieke instrumenten is ook het gebruik van de MIT door de verschillende
Topsectoren geanalyseerd. Onderstaande figuur geeft het aantal aanvragen en honoreringen per
Topsector weer in de jaren 2013 – 2015.
Figuur 2 Aantal aanvragen en honoreringen per Topsector 2013-2015
350
300
250
200
150
100
50
0
2013

2014

2015

Agri&Food

Biobased Economy

Chemie

Creatieve industrie

Energie

High Tech Systemen en Materialen

Life Sciences & Health

Logistiek

Tuinbouw en uitgangsmaterialen

Water

350
300
250
200
150
100
50
0
2013

2014

2015

Agri&Food

Biobased Economy

Chemie

Creatieve industrie

Energie

High Tech Systemen en Materialen

Life Sciences & Health

Logistiek

Tuinbouw en uitgangsmaterialen

Water

Bron: RVO.nl, bewerkt door Technopolis Group

De meeste aanvragen komen uit de Topsectoren Agri&Food, HTSM en Tuinbouw & Uitgangsmaterialen.
Het aantal aanvragen bij Biobased Economy, Logistiek en in mindere mate Chemie blijft achter ten
opzichte van de rest. De vele aanvragen in de Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen worden met
name veroorzaakt door een sterke focus op kennisvouchers. Zo ging bijna de helft van kennisvouchers
Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

31

in 2015 naar deze Topsector.12 Bovendien werden heel veel van deze kennisvouchers aangevraagd door
één organisatie: Proeftuin Zwaagdijk (een agrarisch onderzoekscentrum gericht op praktijkgericht
onderzoek met onder meer als opdracht om kennisvragen van het mkb te verzamelen en te faciliteren).
In de interviews werd als verklaring hiervoor gegeven dat met name in de Topsector Logistiek
technologische innovaties minder gebruikelijk zijn. Het gaat in die sector ook vaak om het opschalen
van innovaties, bijvoorbeeld het ontwikkelen van een nieuw ICT-systeem. De ontwikkeling en
implementatie van die systemen kan vaak op basis van al bestaande technologieën, terwijl de MIT vereist
dat er ook daadwerkelijke technologische innovatie plaatsvindt. Enkele geïnterviewden hebben in dit
kader ook gepleit voor een minder eenzijdige focus op technologische innovatie binnen de MIT. Sociale
innovatie en opschaling van innovaties zouden ook onderdeel van de MIT moeten zijn, menen zij.
Andere respondenten daarentegen menen dat de MIT – conform de Topsectoren – wel op
technologische innovatie gericht moet blijven, omdat anders de aanvraagdruk nog meer wordt verhoogd
en de regeling haar eenduidige karakter verliest.
Figuur 3 Aantal aanvragen en honoreringen MIT-instrumenten per Topsector 2013-2015
350
300
250
200
150
100
50
0
2013

2014

2015

Agri&Food

Biobased Economy

Chemie

Creatieve industrie

Energie

High Tech Systemen en Materialen

Life Sciences & Health

Logistiek

Tuinbouw en uitgangsmaterialen

Water

300
250
200
150
100
50
0
2013

2014

2015

Agri&Food

Biobased Economy

Chemie

Creatieve industrie

Energie

High Tech Systemen en Materialen

Life Sciences & Health

Logistiek

Tuinbouw en uitgangsmaterialen

Water

Bron: RVO.nl, bewerkt door Technopolis Group

12

267 van de 401 Kennisvouchers gingen naar T&U.

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

32

De honoreringskans per Topsector voor de instrumenten voor het mkb heeft een range van 24%
(Agri&Food in 2013) tot 84% (Tuinbouw en Uitgangsmaterialen in 2015). Het gemiddelde
honoreringspercentage per Topsector schommelt over de jaren 2013 – 2015 tussen de 44% (Agri&Food)
en 70% (Logistiek). De gemiddelde honoreringskans per Topsector is met een oplopend budget wel elk
jaar iets groter geworden.
Het aantal aanvragen en honoreringen bij TKI-instrumenten per Topsector in de periode 2013-2015 is
weergegeven in de figuur hieronder. Het totale aantal is klein, waardoor de verdeling over de
Topsectoren een verspreid beeld laat zien. In Energie zijn de meeste aanvragen (8 tot 10 per jaar),
gevolgd door Tuinbouw en Uitgangsmaterialen en Water (3 tot 6). In de Topsector Agri&Food is slechts
één aanvraag in de periode 2013-2015, en in de andere Topsectoren zien we tot enkele aanvragen per
jaar. Bijna alle aanvragen worden gehonoreerd, zoals te zien is in de tweede figuur hieronder.
Figuur 4 Aantal aanvragen en honoreringen TKI-instrumenten per Topsector 2013-2015
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
2013

2014

2015

Agri&Food

Biobased Economy

Chemie

Creatieve industrie

Energie

High Tech Systemen en Materialen

Life Sciences & Health

Logistiek

Tuinbouw en uitgangsmaterialen

Water

11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
2013

2014

Agri&Food

Biobased Economy

Chemie

2015

Creatieve industrie

Energie

High Tech Systemen en Materialen

Life Sciences & Health

Logistiek

Tuinbouw en uitgangsmaterialen

Water

Bron: RVO.nl, bewerkt door Technopolis Group

De honoreringskansen per provincie in 2015 variëren sterk. Deze variatie komt deels door de lage
aantallen in kleinere provincies waardoor het trekken van conclusies uit de variatie niet zo zinvol is.

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

33

3 Effectiviteit van het MIT
In dit hoofdstuk gaan we nader in op de effectiviteit van de MIT. We zullen daarbij nagaan in welke mate
de beoogde doelstellingen van de MIT zijn behaald.

3.1

Effecten MIT-regeling volgens respondenten

Een van de doelen van de MIT is vergroting van het innovatief vermogen van het mkb. In de survey
hebben we gevraagd naar de effecten van de MIT op het innovatievermogen bij het mkb. In Figuur 12
zijn de resultaten weergeven. Voor 90% van de deelnemers geldt dat zij zeggen dat er een verbetering is
opgetreden in de kennis voor mogelijke toekomstige innovaties en meer inzicht in de technische
haalbaarheid en risico’s van het geplande innovatietraject. Meer dan 80% van de deelnemers geeft aan
dat MIT-deelname bijdraagt aan het inzicht in de economische haalbaarheid van en de marktvraag voor
de geplande innovatie. Tevens leidt de MIT volgens de respondenten tot een beter inzicht in hoe huidige
in-house kennis gebruikt kan worden voor toekomstige innovaties. Bijna 80% van de deelnemers zegt
dat MIT-deelname bijdraagt aan betere kennis over de opzet en het management van het geplande
innovatieproces. Ook zegt bijna 80% dat MIT-deelname heeft bijgedragen aan meer directe contacten
bij andere innovatieve bedrijven en voor meer dan 65% geldt dit ook voor contacten met
kennisinstellingen. Bij deze laatste effecten geeft wel een flink deel aan dat door de MIT een kleine
verbetering is opgetreden.
Figuur 12 Indien van toepassing, in welke mate heeft de uitvoering van uw MIT-project tot de volgende resultaten
geleid? (n=456-468)*
Nieuwe kennis voor mogelijke toekomstige innovaties
(n=433)
Meer inzicht in de technische haalbaarheid en risico’s van
het geplande innovatietraject (n=439)
Meer inzicht in de economische haalbaarheid van en
marktvraag voor de geplande innovatie (n=411)
Beter inzicht in hoe huidige in-house kennis gebruikt kan
worden voor toekomstige innovaties (n=407)
Een groter netwerk van (mogelijke) innovatiepartners
binnen en buiten de Topsectoren (n=401)
Meer directe contacten bij andere innovatieve bedrijven
(n=394)
Betere kennis over de opzet en het management van het
geplande innovatieproces (n=357)
Meer directe contacten bij kennisinstellingen (n=363)
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%
Grote verbetering

Kleine verbetering

Geen verbetering

Weet niet

Bron: Technopolis Group, 2017
*Niet van toepassing: 6,2%-22,6%

Genoemde verbeteringen door de MIT hebben volgens de respondenten ook bijgedragen aan een aantal
projectinhoudelijke aspecten en de samenwerking, zoals weergegeven in onderstaande figuur. Voor
meer dan 80% van de deelnemers geldt dat de MIT een positieve invloed heeft op het doorzetten van
een bestaand innovatieproject, het uitvoeren van een bestaand innovatieproject met een hoger
ambitieniveau en het starten van een nieuw innovatietraject. Een ander effect volgens bijna de helft van
de respondenten is juist het stopzetten van een bestaand innovatietraject door gebrek aan haalbaarheid.
Voor meer dan 75% van de respondenten geldt dat er een positieve invloed is op de beslissing om een
nieuwe innovatiesamenwerking aan te gaan met een bedrijf of kennisinstelling. Ook geeft bijna 75% van
de deelnemers aan dat er invloed is op het intensiveren van een bestaande innovatiesamenwerking.
Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

34

De deelnemers is ook gevraagd of er na afloop van het MIT-project weer een nieuwe samenwerking is
gestart met een bedrijf. 62% van de deelnemers geeft inderdaad aan dat er weer een nieuwe
samenwerking is gestart (n=455). Van het deel dat een nieuwe samenwerking is gestart, is een derde een
samenwerking gestart met een ander bedrijf of bedrijven, een derde is een samenwerking gestart met
hetzelfde bedrijf of bedrijven en eveneens is een derde een samenwerking gestart met een combinatie
van een nieuwe en een bestaande partner. Daarnaast is deelnemers gevraagd of zij een nieuwe
samenwerking gestart zijn met een kennisinstelling. 40% van de deelnemers geeft aan een nieuwe
samenwerking gestart te zijn met een kennisinstelling.
Figuur 13 In welke mate hebben uw deelname aan MIT en de daardoor bovenstaande verbeteringen bijgedragen
aan de volgende aspecten? Beslissing om… (n=457-462)*

een bestaand innovatietraject door te zetten (n=414)
een bestaand innovatietraject met een hoger ambitieniveau
uit te voeren (n=404)
te starten met een nieuw innovatietraject (n=413)
een nieuwe R&D/innovatiesamenwerking aan te gaan met
een bedrijf/kennisinstelling (n=362)
een bestaand R&D en/of innovatiesamenwerking te
intensiveren (n=353)
een bestaand innovatietraject stop te zetten door gebrek aan
haalbaarheid (n=235)
0%
Grote invloed

10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

Beperkte invloed

Geen invloed

Weet niet

Bron: Technopolis Group, 2017
*Niet van toepassing: 10,1%-48,8%

In Figuur 14 zijn de door respondenten genoemde economische effecten van de MIT-instrumenten
weergegeven. Meer dan 80% van de deelnemers stelt dat de MIT heeft bijgedragen aan een hogere
honoreringskans van de beoogde innovatie. Voor ongeveer driekwart geldt dat de MIT ook heeft
bijgedragen aan een hogere kwaliteit van de innovatie. Daarnaast zegt tussen de 60 en 70% van de
deelnemers dat de MIT heeft bijgedragen aan een hogere snelheid en lagere kosten waarmee de
innovatie op de markt komt. Ook geeft ruim de helft aan dat de MIT een positieve invloed heeft gehad
op een groter succes van de innovatie op de markt. Een relatief klein deel van de respondenten zegt dat
de MIT heeft bijgedragen aan meer personeel, omzet en winst. Een belangrijke kanttekening hierbij is
dat het voor veel mkb’ers nog te vroeg is om uitspraken te doen over de effecten van deelname aan de
MIT voor het eigen bedrijf, omdat niet alle projecten zijn afgerond en het soms enige tijd duurt voordat
economische resultaten zichtbaar worden.

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

35

Figuur 14 In welke mate heeft MIT hiermee uiteindelijk bijgedragen aan de volgende economische resultaten voor
uw bedrijf? (n=456-461)*

Hogere slagingskans van de beoogde innovatie (n=437)
Hogere kwaliteit van de innovatie (n=425)
Grotere snelheid waarmee de innovatie op de markt
kwam/gaat komen (n=414)
Lagere kosten waarmee de innovatie op de markt kwam /
gaat komen (n=406)
Groter succes van de innovatie op de markt (n=409)
Meer personeel (n=388)
Meer omzet (n=396)
Meer winst (=394)
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%
Grote invloed

Beperkte invloed

Geen invloed

Te vroeg om te zeggen

Weet niet

Bron: Technopolis Group, 2017
*Niet van toepassing: 5,8-15,5%

Bovenstaande figuur maakt duidelijk dat de MIT volgens de respondenten een positieve bijdrage levert
aan de innovaties van deelnemende bedrijven. Voor de uiteindelijke economische resultaten is het echter
nog te vroeg om te zeggen of er een positief effect is. Deze zullen pas later zichtbaar worden.
Buiten de directe resultaten dragen de MIT-instrumenten volgens de respondenten ook bij aan het
innovatievermogen van bedrijven op de lange termijn. Zo geeft circa 85% van de deelnemers aan dat
MIT-deelname bijdraagt aan meer kennis en ervaring om toekomstige innovatietrajecten te managen.
Ruim 80% zegt dat de MIT bijdraagt aan meer kennis over de juiste subsidie- en steunkanalen vanuit
de overheid voor toekomstige innovatietrajecten. Tussen de 60% en 65% van de deelnemers zegt dat er
een effect is op duurzame partnerschappen met kennisinstellingen en een bedrijfscultuur dat meer
gericht is op innovatie (zie onderstaande figuur).
Figuur 15 In welke mate heeft MIT bijgedragen aan de volgende resultaten voor uw bedrijf? (N=461-462)*

Meer kennis en ervaring om toekomstige
innovatietrajecten te managen (n=433)
Meer kennis over de juiste subsidie- en steunkanalen
vanuit de overheid voor toekomstige innovatietrajecten
(n=436)
Duurzame partnerschappen met kennisinstellingen
(n=400)
Een bedrijfscultuur meer gericht op innovatie (n=412)
0%
Grote invloed

Beperkte invloed

10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

Geen invloed

Te vroeg om te zeggen

Weet niet

Bron: Technopolis Group, 2017
*Niet van toepassing: 5,6%-13,4%

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

36

3.2

De additionaliteit van de MIT volgens respondenten

In het kader van deze evaluatie is ook gekeken naar de additionaliteit van de MIT volgens de
respondenten. Daarbij gaat het om de vraag of de beoogde effecten ook zonder de MIT tot stand zouden
zijn gekomen. In de motie-Van Veen (Tweede Kamer) is gepleit om in de evaluatie van de MIT te
onderzoeken in hoeveel gevallen van de afgewezen aanvragen de innovatieve projecten toch zijn
opgestart.13 Daar hebben we gevolg aan gegeven door in de survey onder de afgewezen aanvragers te
vragen of het in het voorstel omschreven project zonder toekenning ook is uitgevoerd. De resultaten zijn
weergegeven in Figuur 16. Slechts 16% van de respondenten geeft aan dat het innovatieproject precies
zo is uitgevoerd als voorzien. Bij meer dan 8 van de 10 projecten is dit niet het geval. 26% zegt dat het
project minder ambitieus en kleiner is uitgevoerd en 9% zegt dat het later dan gepland is uitgevoerd.
49% van de respondenten zegt dat het project helemaal niet is uitgevoerd.
Figuur 16 Heeft u (afgewezen aanvragers) het project omschreven in uw voorstel ook uitgevoerd zonder
toekenning? (n=186)

Ja

minder ambitieus en kleiner

26%

precies zoals was voorzien

16%

Nee

later dan gepland

9%

wellicht later

40%

gaat definitief niet meer door

9%
0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

40%

Bron: Technopolis Group, 2017

Aan deelnemers aan de MIT is gevraagd of het project ook in vergelijkbare vorm zou zijn uitgevoerd
zonder toekenning, zie onderstaande figuur.
Figuur 17 Zou het project omschreven in het voorstel ook zijn uitgevoerd zonder toekenning? (n=458); toegekende
aanvragers
13%
28%

Ja, zeer waarschijnlijk was dit
innovatietraject in vergelijkbare
vorm uitgevoerd
Ja, maar waarschijnlijk met een
langere tijdsduur of een minder
ambitieuze uitvoering
Nee
59%

Bron: Technopolis Group, 2017

De motie luidde:“Overwegende dat de belangstelling voor de MIT, in het bijzonder de haalbaarheidsstudies en de R&Dsamenwerkingsprojecten, vele malen groter is dan toegekend kan worden; Overwegende dat in 2015 56% van het aantal aanvragen
voor haalbaarheidsstudies is gehonoreerd en in 2016 46% van de aanvragen voor R&D-samenwerkingsprojecten is toegekend;
Verzoekt de regering een beleidsevaluatie op te stellen en te onderzoeken in hoeveel gevallen van de afgewezen aanvragen de
innovatieve initiatieven toch opgestart zijn”. (25 oktober 2016).
13

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

37

Slechts 13% van de respondenten geeft aan dat dit het geval is, wat redelijk overeenkomt met 16% van
de afgewezen aanvragers. Bijna 60% zegt dat het wel zou zijn uitgevoerd, maar waarschijnlijk met een
langere tijdsduur of een minder ambitieuze uitvoering. Bijna 28% geeft aan dat het helemaal niet zou
zijn uitgevoerd. Dit percentage is bij de deelnemers dus flink hoger dan bij de afgewezen aanvragers
(28% versus 9%). Dit komt deels doordat een redelijk deel (40%) van de afgewezen aanvragers zegt dat
het project wellicht later doorgaat. Een deel van deze 40% zal uiteindelijk toch niet doorgaan.
Er zijn kleine verschillen tussen Topsectoren. In de Topsectoren Logistiek en Chemie geeft niemand aan
dat het project in vergelijkbare vorm zou zijn uitgevoerd. Het andere uiterste is de Topsector Energie,
waarin 23% aangeeft dat het zeer waarschijnlijk in vergelijkbare vorm zou zijn uitgevoerd.
Bij de MIT-deelnemers is naar de huidige stand van zaken van het innovatietraject gevraagd (n=433),
en bij niet-deelnemers eveneens indien het project doorgang heeft gevonden (n=91). De resultaten zijn
weergegeven in onderstaande figuur. De projecten van niet-gehonoreerden lopen volgens de
respondenten achter op die van gehonoreerden. Van niet-gehonoreerden bevinden zich ruimschoots
meer projecten in de eerste onderzoeksfase, terwijl projecten van gehonoreerden zich vaker in een latere
fase bevinden. Hoewel er ook externe factoren van invloed kunnen zijn, lijkt dit erop te duiden dat
honorering bijdraagt aan de ontwikkeling van het innovatietraject.
Figuur 18 Wat is de huidige stand van zaken van het innovatietraject? gehonoreerde respondenten (n=433) en
niet gehonoreerde respondenten (n=91)
40%
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%

Eerste onderzoeksfase

Ontwikkelingsfase

Demonstratiefase

Gehonoreerd

Commercialisatiefase Productie en eventuele
opschaling

Niet-gehonoreerd

Bron: Technopolis Group, 2017

Uit deze evaluatie blijkt dat MIT-deelname volgens de surveydeelnemers een belangrijk effect heeft op
de uitvoering van het innovatietraject. De MIT-deelnemers geven in grote meerderheid aan dat het
project zonder toekenning niet was doorgegaan of met een langere tijdsduur of minder ambitieuze
uitvoering. De afgewezen aanvragers geven een gelijksoortig beeld. Een overgrote meerderheid van de
respondenten geeft aan dat het project niet is doorgegaan zoals voorzien en bij de helft is het project in
het geheel niet doorgegaan. Uit de surveydata blijkt eveneens dat de MIT-deelnemers voorlopen in de
innovatiefase van een project op de afgewezen aanvragers. De additionaliteitshypothese van de MIT
(zouden dezelfde activiteiten niet, in andere vorm of later gestart zijn?) wordt volgens de
surveydeelnemers dus positief beantwoord.

3.3

Effecten en additionaliteit volgens de econometrische analyse

De econometrische analyse behandelt de mate waarin de uitgaven aan speur- en ontwikkelingswerk
(S&O) van deelnemende bedrijven zijn toegenomen als gevolg van het ontvangen van een MIT-subsidie.
De verwachting is dat bij een hoger niveau van innovatie binnen een bedrijf, er meer wordt gedaan aan
speur- en ontwikkelingswerk. Bij de analyse gebruiken we het aantal S&O-uren uit de WBSO-aangifte
als maatstaf voor de hoeveelheid speur- en ontwikkelingswerk.

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

38

Door middel van een zogeheten difference-in-difference analyse is de ontwikkeling van het jaarlijks
aantal S&O-uren over 2012-2015 per deelnemend bedrijf geanalyseerd. Hiervoor is een zogeheten fixed
effects schatting uitgevoerd. In Bijlage C wordt deze schattingsmethode uitgebreid besproken. De
analyse richt zich op het effect van kennisvouchers, haalbaarheidsprojecten en R&Dsamenwerkingsprojecten; de andere instrumenten hebben te weinig deelnemers om een dergelijke
analyse te kunnen doen. In de analyse is de ontwikkeling in S&O-uren van bedrijven met een verleende
subsidie vergeleken met de ontwikkeling in S&O-uren van bedrijven met een afgewezen
subsidieaanvraag (controlegroep). De resultaten zijn weergegeven in bandbreedtes, dit om
schijnzekerheid over de exacte effecten te voorkomen. Dit is ook gedaan in de evaluatie van de WBSO
(Panteia, 2012). Voor de analyses was alleen data tot en met 2015 beschikbaar. Om die reden hebben de
resultaten van de econometrische analyse slechts betrekking op de korte termijn. Voor het bepalen van
effecten op de lange termijn komt deze evaluatie te vroeg.
Op basis van de schattingsresultaten worden ‘bang-for-the-bucks’ bepaald. Dit is de mate waarin één
euro subsidie leidt tot extra investeringen in innovatie. De waarde van deze bang-for-the-bucks is zeer
afhankelijk van de waarde die wordt gerekend voor de kosten van een extra S&O-uur voor een bedrijf.
Hiervoor worden drie definities gebruikt die zijn gebaseerd op de wettelijke regels rondom de WBSO.
De definities zijn onder meer afhankelijk van de mate waarin kapitaalinvesteringen (RDA) wordt
meegenomen en van de manier waarop het WBSO-uurtarief wordt bepaald.14 Onderstaande tabel geeft
hier een overzicht van.
Tabel 8 Gebruikte definities kosten S&O-uur
WBSO-uurtarief

RDA-uurtarief

Alleen forfaitair WBSO

€ 29 (forfaitair)

-

Forfaitair WBSO en RDA

€ 29 (forfaitair)

€ 12,54 (forfaitair)

Reëel WBSO en forfaitair RDA

€ 34,14 (reëel) 15

€ 12,54 (forfaitair)

Bron: SEO

Een eerste belangrijke kanttekening is dat S&O-uren een beperkte maatstaf zijn van de innovatie van
bedrijven en de (maatschappelijke) impact van deze innovaties. Dit zijn de echter de enige gegevens die
tot en met 2015 beschikbaar zijn en die we als maatstaf kunnen gebruiken. Een tweede kanttekening is
dat de (maatschappelijke) impact pas na verloop van tijd optreedt en daardoor grotendeels nog
onbekend is. Uitgaven aan speur- en ontwikkelingswerk zijn dan ook niet altijd terug te zien in de
WBSO-aangifte. Zo kan er sprake zijn van uitbesteed werk of kan het zijn dat bedrijven met uren besteed
aan speur- en ontwikkelingswerk geen WBSO-aangifte doen. In het geval van kennisvouchers zullen
innovatieactiviteiten bijvoorbeeld door een kennisinstelling worden uitgevoerd. Ook mogen niet alle
werkzaamheden verricht in het kader van een MIT-project als S&O-uren worden opgevoerd en andere
kosten (overige kosten en uitgaven die niet volledig dienstbaar zijn aan het uitvoeren van eigen S&O)
worden uitgesloten van de WBSO-aangifte.16 Marktonderzoek is een voorbeeld van werkzaamheden die
niet meetellen voor de WBSO-aangifte, terwijl dit wel vaak een onderdeel zal zijn van
haalbaarheidsprojecten. Dit kan leiden tot onderschatting van het effect op S&O-bestedingen.

Aangezien in 2015 enkel bedrijven met relatief veel S&O-activiteiten (meer dan 150 uur per maand) de werkelijke kosten en
uitgaven moesten bijhouden, zou een berekening van het werkelijke uurtarief van overige kosten en uitgaven neerkomen op het
werkelijk uurtarief van enkel die bedrijven, mits ze de overige kosten en uitgaven ook bijhouden. Dit tarief komt tevens lager uit
dan het forfait.
14

Het tarief op basis van alle WBSO-aangiften in 2015 bedraagt € 32,33 wanneer de aangiften met een uurtarief van € 29 in de
berekening worden meegenomen
15

Zie http://www.rvo.nl/sites/default/files/2016/10/Handleiding_WBSO_2017.pdf voor een handleiding van de WBSO 2017
waarin onder andere de werkzaamheden en overige kosten en uitgaven die in aanmerking komen voor de WBSO staan beschreven.
16

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

39

3.3.1
Resultaten econometrische analyse - kennisvouchers
In de econometrische analyse wordt geen significant effect gevonden van het toekennen van een
kennisvoucher op de ontwikkeling van het aantal S&O-uren (zie bijlage C voor de schattingsresultaten).
Dit geldt voor zowel toekenningen in 2013 als in 2014.
Dit is op zich goed te verklaren. Kennisvouchers zijn namelijk qua subsidieomvang zeer klein van
omvang (gemiddeld 3750 euro). Waarschijnlijk nog belangrijker is het feit dat de S&O-activiteiten
plaatsvinden binnen de kennisinstelling en niet binnen het mkb-bedrijf zelf. Daarom is ook niet te
verwachten dat kennisvouchers tot additionele S&O-uren bij deelnemende bedrijven leiden.
3.3.2 Resultaten econometrische analyse – haalbaarheidsprojecten
In de econometrische analyse wordt voor 2014 een significant positief effect gevonden van het
toekennen van een subsidie voor een haalbaarheidsproject op de ontwikkeling van het aantal S&O-uren
in de eerste twee jaar na subsidieverlening. Voor toekenningen in 2013 worden voor alle uitkomstjaren
geen significante effecten gevonden op het aantal S&O-uren. De coëfficiënten zijn weliswaar positief,
maar niet significant.
Een gemiddelde subsidie in 2014 van € 34.226 leidt voor een bedrijf met subsidie tot 171 à 1848 extra
S&O-uren per jaar in de jaren 2014 en 2015. Onderstaande tabel de berekende bandbreedte voor de
bang for the buck op basis van dit geschatte aantal extra WBSO-uren zien.
Tabel 9 Geschatte bang for the buck haalbaarheidsprojecten 2014
Ondergrens
betrouwbaarheidsinterval bang
for the buck (korte termijn)

Bovengrens
betrouwbaarheidsinterval bang
for the buck (korte termijn)

Alleen forfaitair WBSO

0,15

1,57

Forfaitair WBSO en RDA

0,21

2,24

Reëel WBSO en forfaitair RDA

0,23

2,52

Bron: Berekeningen SEO obv CBS Microdata en data RVO, 2017

De bang for the buck is in alle gevallen groter dan 0; deelnemende bedrijven in 2014 verrichten extra
S&O-activiteiten door de subsidie voor het haalbaarheidsproject in de twee jaar na subsidieverlening
bang for the buck. Het is niet te zeggen of de jaarlijkse uitgaven aan deze extra activiteiten groter of
kleiner zijn dan de verleende subsidie: het is statistisch niet betrouwbaar om te zeggen dat de waarde
van de bang for the buck groter dan 1 is. Voor het totale effect over de eerste twee uitkomstjaren valt dit
evenmin te zeggen.
Bij haalbaarheidsprojecten is het mogelijk dat een deel van de S&O-activiteiten wordt uitbesteed en een
deel van de S&O-werkzaamheden niet mag worden opgenomen in de WBSO-aangifte. Dit is dan van
invloed op het aantal S&O-uren in de WBSO-aangifte en daarmee op de geschatte bang for the buck.
3.3.3 Resultaten econometrische analyse – R&D-samenwerkingsprojecten
In de econometrische analyse wordt voor zowel 2013 als 2014 een significant positief effect gevonden
van het toekennen van een subsidie voor een R&D-samenwerkingsproject op de ontwikkeling van het
aantal S&O-uren in de eerste twee jaar na subsidieverlening. Er wordt geen significant effect van
verleende subsidie in 2013 op het aantal S&O-uren in het derde jaar na subsidieverlening gevonden. De
geschatte positieve coëfficiënt is weliswaar hoger, maar niet significant.
Bij een gemiddelde subsidie in 2013 van € 43.852 leidt dit voor een bedrijf met subsidie tot 35 à 952
extra S&O-uren per jaar in de jaren 2013-2014. Onderstaande tabel laat de berekende interval voor de
bang for the buck op basis van dit geschatte aantal extra WBSO-uren zien voor R&Dsamenwerkingsprojecten in 2013.

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

40

Tabel 10 Geschatte bang for the buck R&D-samenwerkingsprojecten 2013
Ondergrens
betrouwbaarheidsinterval bang
for the buck (korte termijn)

Bovengrens
betrouwbaarheidsinterval bang
for the buck (korte termijn)

Alleen forfaitair WBSO

0,02

0,63

Forfaitair WBSO en RDA

0,03

0,90

Reëel WBSO en forfaitair RDA

0,04

1,01

Bron: Berekeningen SEO o.b.v. CBS Microdata en data RVO, 2017

Bij een gemiddelde subsidie in 2014 van € 57.627 leidt dit voor een bedrijf met subsidie tot 86 à 1389
extra S&O-uren per jaar in de jaren 2014-2015. Onderstaande tabel laat de berekende interval zien voor
de bang for the buck op basis van dit geschatte aantal extra WBSO-uren voor R&Dsamenwerkingsprojecten in 2014.
Tabel 11 Geschatte bang for the buck R&D-samenwerkingsprojecten 2014
Ondergrens
betrouwbaarheidsinterval bang
for the buck (korte termijn)

Bovengrens
betrouwbaarheidsinterval bang
for the buck (korte termijn)

Alleen forfaitair WBSO

0,04

0,70

Forfaitair WBSO en RDA

0,06

1,00

Reëel WBSO en forfaitair RDA

0,07

1,12

Bron: Berekeningen SEO o.b.v. CBS Microdata en data RVO, 2017

Deelnemende bedrijven in 2013 en 2014 verrichten extra S&O-activiteiten door de subsidie voor het
R&D-samenwerkingsproject in de eerste twee jaar na subsidieverlening. Daarbij is de bang for the buck
waarschijnlijk kleiner dan 1, maar dit is niet zeker. Daardoor is het niet met zekerheid te zeggen of de
jaarlijkse uitgaven aan deze extra activiteiten groter of kleiner zijn dan de verleende subsidie. Voor het
totale effect over de eerste twee uitkomstjaren valt dit tevens niet te zeggen.
Indien R&D-samenwerkingsprojecten de impact of efficiëntie van S&O-activiteiten vergroten, is dit niet
geheel terug te zien als een positieve coëfficiënt van de bang for the buck. Als R&Dsamenwerkingsprojecten tot veel meer efficiëntie in S&O-activiteiten (lagere S&O-kosten) leiden, kan
de gemeten bang for the buck in theorie zelfs dalen. Anderzijds zouden efficiëntiewinsten ook meer
investeringen in speur- en ontwikkelingswerk kunnen uitlokken.
3.3.4 Resultaten econometrische analyse – conclusies
Het effect van de instrumenten op de mate van innovatie van bedrijven verschilt.
Haalbaarheidsprojecten in 2014 en R&D-samenwerkingsprojecten in zowel 2013 als 2014 leiden tot
extra uitgaven aan S&O in de twee jaar na subsidieverlening. Voor deze instrumenten is sprake van extra
S&O-uren door deelname aan de MIT en naar verwachting een hoger aandeel omzet uit nieuwe
producten en een hogere productiviteit van werknemers. Het is echter niet te zeggen of de extra jaarlijkse
uitgaven groter of kleiner zijn dan de verleende subsidie. Dit omdat de geschatte bandbreedtes van de
effecten aanzienlijk zijn.
Er zijn geen significante effecten gevonden van kennisvouchers op S&O-uren van deelnemende
bedrijven. Dit is niet verrassend, gezien het lage subsidiebedrag en het feit dat de werkzaamheden door
kennisinstellingen worden uitgevoerd. Voor haalbaarheidsprojecten in 2013 wordt geen bewijs voor
additionaliteit gevonden in de drie jaar na subsidieverlening, ook hierbij kunnen werkzaamheden door
externe kennisinstellingen worden uitgevoerd.
Belangrijk punt van reflectie is dat de effecten van MIT-instrumenten op de kwaliteit of efficiëntie van
innovatieactiviteiten niet zichtbaar zijn in de econometrische analyse. Dat geldt ook voor
Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

41

langetermijneffecten. Gecombineerd met de grote betrouwbaarheidsintervallen, is te concluderen dat
het niet mogelijk is om de exacte effecten van de MIT-instrumenten op (de gevolgen van)
innovatieactiviteiten te bepalen. Voor haalbaarheidsprojecten en R&D-samenwerking is wel te zeggen
dat de resultaten lijken te wijzen op een verhoging van de innovatieactiviteiten (S&O-uren) door
deelname aan de MIT. Uit de evaluatie van de WBSO (Panteia, 2012) blijkt ook dat een hogere
afdrachtvermindering voor de loonheffing voor bedrijven leidt tot een hoger aandeel omzet uit nieuwe
producten en een hogere productiviteit van werknemers.

3.4

Aansluiting mkb bij de door de topsectoren opgestelde innovatie-agenda's

Een van de strategische doelen van de MIT is het mkb beter te laten aansluiten bij de innovatie-agenda’s
die door de Topsectoren (TKI’s) zijn opgesteld. In de survey hebben we aan de gehonoreerde aanvragers
gevraagd of de mkb-plannen van de Topsectoren waarin hun aanvraag moest passen duidelijk waren.
Voor een ruime meerderheid (65%) waren die plannen voldoende duidelijk. In nagenoeg alle interviews
werd eveneens bevestigd dat de aanvragen altijd wel passen binnen de mkb-plannen van de
Topsectoren. De toetsing vooraf is dus geen knelpunt bij de uitvoering van de MIT.
We hebben vervolgens in de survey ook gevraagd of de MIT-deelnemers nauwer betrokken zijn bij de
Topsectoren. Onderstaande figuur toont de uitkomsten. Deelname draagt volgens 17% van de
respondenten sterk bij aan meer betrokkenheid bij Topsectoren en 38% geeft aan dat die betrokkenheid
beperkt is vergroot. Meer dan de helft van de respondenten is derhalve meer betrokken bij de
Topsectoren door deelname aan MIT. Deelname aan de MIT heeft volgens 19% van de deelnemers geleid
tot betrokkenheid bij een innovatietraject van de Topsector en 35% geeft aan MIT-deelname daarvoor
van beperkte invloed is geweest. In totaal is dus ook meer dan de helft van de respondenten meer
betrokken bij een innovatietraject van Topsectoren door MIT-deelname.
Figuur 19 In welke mate hebben uw deelname aan MIT en de daardoor bovenstaande verbeteringen bijgedragen
aan de volgende aspecten? Beslissing om… (n=458-459)*

bij een innovatietraject van de Topsector aan te haken

meer betrokken te zijn bij de Topsectoren
0%
Grote invloed

10%

20%

Beperkte invloed

30%

40%

Geen invloed

50%

60%

70%

80%

90% 100%

Weet niet

Bron: Technopolis Group, 2017
*Niet van toepassing: 20,3-25,9%

In de survey hebben we tevens gevraagd naar de effecten van deelname aan de MIT in relatie tot de
Topsectoren. Deelname aan de MIT leidt volgens 60% van de respondenten tot een verbetering van het
inzicht in ambities en innovatie-agenda’s van Topsectoren; voor 41% een kleine verbetering en voor 19%
een grote verbetering (zie onderstaande figuur).

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

42

Figuur 20 Indien van toepassing, in welke mate heeft de uitvoering van uw MIT-project tot meer inzicht in de
ambities en de innovatieagenda’s van de Topsectoren? (n=459)*
10%

19%
Grote verbetering
Kleine verbetering

30%

Geen verbetering
Weet niet
41%

Bron: Technopolis Group, 2017
*Niet van toepassing: 15%

Behalve dat de aanvragen voor de MIT in de mkb-plannen moeten passen van de Topsectoren, zijn zij
ook op andere manieren betrokken. De Topsectoren spelen veelal een rol bij de voorlichting en
communicatie. Vertegenwoordigers
van
de
Topsectoren
leveren
een
bijdrage
aan
voorlichtingsbijeenkomsten en informatie over de MIT wordt op de website van de Topsectoren
geplaatst.
RVO verstrekt informatie aan de Topsectoren over de gehonoreerde aanvragen. RVO stuurt de
Topsectoren korte samenvattingen van de gehonoreerde projecten en contactinformatie van de
aanvragers. Vanwege privacyredenen verstrekt RVO geen informatie over de afgewezen aanvragen
(aanvragers).
In de interviews kwam duidelijk naar voren dat de Topsectoren over het algemeen weinig doen met de
informatie die RVO aanlevert. De Topsectoren gebruiken in ieder geval de informatie niet om proactief
mkb’ers te benaderen. Wel wordt de contactinformatie gebruikt voor uitnodigingen voor bijeenkomsten
van de Topsector. In de interviews werden hiervoor verschillende redenen genoemd. In de eerste plaats
is een groot verschil in de aard van de innovatietrajecten. De TKI’s richten zich op preconcurrentieel
onderzoek voor de middellange termijn, terwijl de innovatietrajecten die binnen de MIT lopen een veel
kortere tijdshorizon hebben. Hoewel het voor het mkb heel waardevol kan zijn om kennis te nemen van
een meer langetermijnR&D-agenda voor een bepaalde sector, is de aansluiting in de praktijk nog niet
altijd evident. In dit verband werd door enkele respondenten opgemerkt dat de verbinding van de MITdeelnemers en clusterorganisaties meer voor de hand ligt. In het verlengde hiervan gaven de
Topsectoren ook aan dat door de koppeling met de regio’s de verbinding met de Topsectoren minder
sterk is geworden. In de eerste jaren van de MIT was er een geoormerkt budget per Topsector en waren
er meer mogelijkheden om op de invulling van de MIT te sturen. Dat is door de verbinding met de regio
minder sterk geworden, al is er nog wel altijd de toets van passendheid binnen de mkb-plannen van
Topsectoren.
In de tweede plaats geven verschillende Topsectoren aan onvoldoende uit de voeten te kunnen met de
informatie die RVO aanlevert. De Topsectoren willen niet alleen een samenvatting en de
contactgegevens, maar zouden graag een meer omvattende ‘intelligence’ willen. Het gaat dan
bijvoorbeeld ook om de voortgang van de projecten, type innovaties/uitkomsten, clustering van
projecten rondom bepaalde thema’s, netwerkanalyses, et cetera. Een andere wens is om ook informatie
te krijgen over de afgewezen aanvragen/aanvragers. Dit biedt de Topsectoren de mogelijkheid om een
breder inzicht te krijgen in het innovatieve mkb, het type innovatietrajecten, et cetera. Tevens kunnen
Topsectoren de betreffende mkb’ers helpen, bijvoorbeeld met het doorverwijzen naar mogelijke
partners. RVO kan deze informatie nu niet geven vanwege privacyredenen. Dit zou kunnen worden
omzeild door een opt-in regeling: daarbij kunnen aanvragers aangeven dat zij er geen bezwaar tegen
hebben dat informatie over hun aanvraag aan derden (de Topsectoren) bekend wordt gemaakt. RVO
Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

43

werkt inmiddels al aan een dergelijke opt-in-regeling. In de interviews met de vertegenwoordigers van
de regio’s werd tevens de wens uitgesproken om de informatie ook te delen met de clusterorganisaties,
de provincies en de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (voor zover al niet betrokken bij de
uitvoering).

3.5

Harmonisatie en stroomlijning van de subsidies van EZ en provincies

Zowel EZ als provincies ondersteunen het innovatieve mkb met financiële instrumenten. Veel van deze
instrumenten zijn ontwikkeld zonder onderlinge afstemming met een waaier aan (gelijksoortige)
regelingen als gevolg. Met het oog hierop hebben op 11 december 2014 de twaalf Nederlandse provincies,
het Ministerie van Economische Zaken, de topsectoren en MKB-Nederland de MKBsamenwerkingsagenda Rijk-regio ondertekend. In deze agenda zijn afspraken gemaakt over de
stroomlijning van het financiële instrumentarium gericht op stimulering van innovatie bij het mkb. In
de MKB-samenwerkingsagenda Rijk-regio is ook een aantal afspraken ten aanzien van de MIT
vastgelegd. De doelen van de MKB-samenwerkingsagenda voor de MIT zijn:
•

Harmonisering en stroomlijnen van de diverse subsidies van EZ en provincies voor het innovatieve
mkb.

•

Verbinden van nationaal stimuleringsbeleid voor het mkb met het stimuleringsbeleid door de regio’s
voor deze doelgroep.

•

Bevorderen van bovenregionale samenwerking door het innovatieve mkb en hen daarmee de kans
te geven door te groeien naar nationaal en eventueel internationaal niveau.17

De agenda heeft ertoe geleid dat er voor de MIT een gezamenlijke aanpak is ontwikkeld en de uitvoering
van de MIT-regeling zoveel mogelijk is gedecentraliseerd. De uitvoering van de samenwerkingsagenda
heeft ervoor gezorgd dat de MIT is veranderd van een regeling die enkel en alleen gericht was op de
Topsectoren, naar een regeling die zich richt op zowel de agenda van de Topsectoren als de Regionale
Innovatiestrategieën (RIS). Of anders gezegd, de MIT is sinds de samenwerking door deze dubbele
toetsing zowel verankerd in het nationaal als het regionaal innovatiebeleid. Er heeft dus een
fundamentele omslag plaatsgevonden in de regeling nadat er invulling is gegeven aan de
samenwerkingsagenda.
Nagenoeg alle geïnterviewden zijn positief over de samenwerking tussen Rijk en regio in het kader van
de MIT. De voordelen zijn evident, zoals 1 loket voor het mkb (en een goede doorverwijzing naar een
nationaal vangnet), meer synergie in het instrumentarium en betere afstemming. Het was bepaald geen
sinecure om de samenwerking gestalte te geven, maar dat is toch in belangrijke mate gelukt. De MKBsamenwerkingsagenda heeft ervoor gezorgd dat Rijk en regio in gesprek zijn voor het innovatieinstrumentarium voor het mkb, er wordt gesproken over harmonisatie, dezelfde criteria en
voorwaarden, etc. Het wantrouwen uit het begin heeft langzaamaan plaatsgemaakt voor vertrouwen in
de relatie tussen Rijk en regio. Een belangrijk punt is tevens dat het budget van de MIT door de
samenwerking tussen Rijk en regio significant is verhoogd (zie paragraaf 2.4).
Vanuit de Topsectoren bezien heeft de samenwerking tussen Rijk en regio wel een prijs. De regio’s stellen
logischerwijs eisen (brengen immers zelf middelen in), voeren de MIT in belangrijke mate uit en hebben
de mogelijkheid om maatwerk per regio te leveren. Daarmee drukken zij hun stempel op de MITregeling. De specifieke verbinding met de Topsectoren is daardoor losser geworden en de uitvoering van
de regeling is minder uniform geworden (door de specifiek invulling per regio). De ruimte voor regionale

Ministerie van EZ, provincies, IPO, MKB-Nederland en
innovatieondersteuning. Samenwerkingsagenda, 11 december 2014.
17

Topsectoren,

Een

gezamenlijke

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

aanpak

in

MKB

44

differentiatie was echter een belangrijke voorwaarde om überhaupt tot een samenwerkingsagenda te
komen, blijkt uit een studie.18
De afgelopen jaren was een leertraject waarbij duidelijke stappen vooruit zijn gezet, aldus een groot deel
van de geïnterviewden. Er liggen nu heldere afspraken, de loketwijzer functioneert naar behoren, criteria
en voorwaarden worden zoveel mogelijk op elkaar afgestemd en het vertrouwen in elkaar is gegroeid.
De samenwerkingsagenda heeft ook gezorgd voor een betere samenwerking met RVO en de regio’s
hebben daardoor een beter inzicht gekregen in het bredere instrumentarium van RVO. Dit helpt de
regio’s weer in hun doorverwijsfunctie voor het mkb.
De regio’s hebben ook een steeds groter deel van de uitvoering naar zich toegetrokken. In verschillende
regio’s spelen de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen een belangrijke rol, onder meer in de
toeleiding en begeleiding van projecten en geven zij voor enkele instrumenten een inhoudelijk advies.
De ROM’s hebben een goede kennis van het mkb en kunnen ook de verbinding maken met regionale
ecosystemen. Volgens de geïnterviewden verloopt de uitvoering in de regio’s over het algemeen goed. In
de interviews werd door diverse respondenten wel opgemerkt dat de professionaliteit van de uitvoering
per regio nog verschilt.
Hoewel het algemene beeld positief is over de samenwerking tussen Rijk en regio, is er volgens de
respondenten toch een aantal aandachtspunten.
•

Er zijn nog altijd flinke verschillen in de uitvoering van de MIT-regeling in de regio’s. Dit betreft
onder meer de keuze voor de Topsectoren, de termijn, de wijze van beoordeling, de opzet van de
monitoring & verantwoording, de documenten die het mkb moet invullen en/of bijvoegen en
staatssteunkaders19.

•

Tegelijkertijd is er bij verschillende regio’s de wens om meer vrijheid te hebben in de opzet en
uitvoering van de MIT-regeling. Zij zouden de regeling nog meer willen afstemmen op de regionale
kenmerken en het regionale instrumentarium. De generieke afspraken voor de MIT zouden vanuit
die optiek zo open mogelijk moeten zijn, niet ‘dicht geregeld’ met allerlei bepalingen.

•

In enkele regio’s is er een koppeling met EFRO-instrumenten (met name R&D-projecten). Voor een
deel is die koppeling noodgedwongen om dat de betrokken provincies geen vrij geld hebben voor de
MIT-regeling en hiervoor EFRO-gelden gebruiken. Voor een ander deel past dit in het kader van de
MKB-samenwerkingsagenda. De doelstellingen van de instrumenten overlappen voor een
belangrijk deel. Het probleem is echter dat de randvoorwaarden, het juridisch kader, de formulieren
etc. van EFRO en MIT verschillend zijn waardoor zaken complex worden. Bovendien lijkt te
koppeling in enkele regio’s ook bij te dragen aan de onderuitputting van de MIT-middelen voor de
R&D-samenwerkingstrajecten.20

•

Free-rider-gedrag: enkele provincies stellen de MIT-instrumenten open voor een beperkt aantal
Topsectoren en verwijzen een relatief groot deel van de aanvragers door naar het nationale vangnet
(dat uit EZ-middelen wordt gefinancierd). Op die manier ontstaan er (grote) verschillen in de eigen
bijdrage van provincies aan de MIT.

De conclusie is dat door de MKB-samenwerkingsagenda er een zekere mate van harmonisatie heeft
plaatsgevonden in het instrumentarium en de samenwerking en afstemming tussen Rijk en regio in
algemene zin is verbeterd. Dat laat onverlet dat er nog duidelijke regionale verschillen zijn. Dat is voor
een deel een logische consequentie van het verbinden van de MIT aan de regio’s en het principe van
Ayke van Bloem, Ervaringen met de totstandkoming van de Samenwerkingsagenda Rijk-Regio (masterthesis Bestuurskunde
Radboud Universiteit Nijmegen, 2016). Verbreding van de agenda en ruimte voor regionale differentiatie was een kantelmoment
in het proces, aldus de scriptie.
18

Een deel van de subsidies wordt verleend volgens de AGVV (algemene groepsvrijstellingsverordening) en een deel via de deminimis-verordering.
19

In 2015 heeft het landsdeel Oost en in 2016 hebben de landsdelen Oost en Noord de MIT R&D-projecten gefinancierd met
EFRO-middelen en de regeling ondergebracht onder de EFRO-uitvoering. Het MIT R&D-budget is in die gevallen niet volledig
benut.
20

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

45

maatwerk per provincie. Voor een ander deel is er nog ruimte voor verbetering. Verdere uniformering
van de uitvoering van de MIT is nog mogelijk. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om het zoveel mogelijk
gelijktrekken van termijnen formulieren, documenten, wijze van beoordeling, etc. Verder kan de
uitvoering nog worden vereenvoudigd, bijvoorbeeld door het verminderen van het aantal schotten
(uitvoering van de MIT op het niveau van landsdelen (zoals in Zuid) en niet op het niveau van
provincies). Daarmee wordt verder invulling gegeven aan de doelstellingen van de mkbsamenwerkingsagenda Rijk-regio. De verdere uniformering en vereenvoudiging hoeft meer inhoudelijk
maatwerk (bijvoorbeeld in de keuze voor de Topsectoren) niet in de weg te staan.
In meer bredere zin is er ook ruimte voor verdere afstemming. Er bestaan nog diverse mkb-regelingen
met min of meer hetzelfde doel naast elkaar. Daarbij valt naast de MIT (een nationaal instrument) te
denken aan instrumenten in het kader van de diverse Operationele Programma’s (OP’s in het kader van
EFRO), Interreg, Horizon 2020 (Europese instrumenten) en specifieke regionale regelingen (van
bijvoorbeeld Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen of de provincie). Veel van deze regelingen hebben
specifieke criteria (bijvoorbeeld ten aanzien van cross-sectoraliteit, bepaalde thema’s of geografische
afbakening), diverse subsidieplafonds, juridische kaders, financiële voorwaarden (bijvoorbeeld
uurtarieven), et cetera. Hoewel er regionale verschillen zijn, zorgt het naast elkaar bestaan van al deze
mkb-regelingen voor de nodige complexiteit. De oorzaak hiervoor is dat de MIT en veel van de genoemde
instrumenten als min of meer gescheiden trajecten zijn ontwikkeld en geïmplementeerd. Naar de
toekomst toe verdient het echter wel aanbeveling om al deze regelingen en instrumenten beter op elkaar
af te stemmen en zaken vanuit het perspectief van de aanvrager te vereenvoudigen. Dit betreft niet alleen
de MIT, maar een veel bredere set van instrumenten.
In de survey hebben we ook gevraagd naar de effecten van de samenwerking tussen Rijk en regio voor
de mkb’ers. In onderstaande figuur zijn de resultaten weergegeven.
Figuur 21 Voor de uitvoering van de MIT werken Rijk en regio’s samen. Reageer op de volgende stellingen
(n=449-451)
Ik heb door de MIT nieuwe contacten gelegd buiten
mijn eigen netwerk in de regio
Door de samenwerking hoef ik langs minder loketten
om innovatiesubsidies aan te vragen
Ik heb door de samenwerking beter inzicht gekregen
in de Topsectoren
Het geheel van instrumenten dat ik voor mijn bedrijf
kan gebruiken is overzichtelijker geworden
Ik heb door MIT kennis/toegang gekregen tot andere
subsidies (Rijk / regio)
Ik heb via de provincie beter inzicht gekregen in de
mogelijkheden van de MIT-regeling
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%
Mee eens

Neutraal

Mee oneens

Bron: Technopolis Group, 2017

Ruim 40% van de deelnemers geeft aan dat zij door de MIT nieuwe contacten hebben gelegd buiten het
eigen netwerk in de regio, ruim 20% zegt dat dit niet het geval is. Ongeveer een kwart van de
respondenten geeft aan dat men door de samenwerking langs minder loketten hoeft. De respondenten
geven aan dat de samenwerking volgens hen niet heeft geleid tot het overzichtelijker maken van het
geheel van instrumenten, betere toegang tot andere subsidies of een beter inzicht in de mogelijkheden
van de MIT-regeling via de provincies. De uitkomsten lijken te sporen met het feit dat het geheel van
Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

46

instrumenten nog altijd complex is in veel regio’s. Bovendien hebben we eerder al geconstateerd dat de
provincies een bescheiden rol spelen in de communicatie over de MIT en zij ook nog maar relatief kort
een rol hebben in de uitvoering van de MIT. Dit verklaart ook dat provincies geen significante rol spelen
in het verschaffen van groter inzicht in de MIT-regeling.
Dat de MIT wel een belangrijke rol speelt in een verbreding van het netwerk van het mkb buiten de eigen
regio, wordt ook bevestigd door de data over de R&D-samenwerkingsprojecten. Zo’n 2/3 van de R&Dsamenwerkingsprojecten wordt uitgevoerd met partners buiten de eigen provincies, waarvan een klein
deel met partners uit meerdere provincies.
Figuur 22 Regio-overstijgende R&D-samenwerkingsprojecten, 2014-2015
150
125
100
75
50
25
0
Gehonoreerd

Afgewezen

Gehonoreerd

2014
Binnen provincie

Afgewezen

2015
2 provincies

3 provincies

4 provincies

Bron: RVO.nl, bewerkt door Technopolis Group

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

47

4 Doelmatigheid van de MIT
Dit hoofdstuk gaat over de doelmatigheid van de MIT. Daarbij staat de vraag centraal in welke mate de
doelstellingen van de MIT op efficiënte wijze zijn gerealiseerd.

4.1

Uitvoeringskosten

Voor het bepalen van de doelmatigheid zijn de uitvoeringskosten van RVO en de regio’s een belangrijke
parameter. De uitvoeringskosten bedroegen in 2013 1,2 miljoen euro, in 2014, 2,1 miljoen euro en in
2015 2,4 miljoen euro. Het streven is dat de uitvoeringskosten minder dan 5% van het totale budget
bedragen. Het ministerie van EZ heeft een maximum van 4% gesteld voor de uitvoeringskosten van de
MIT. In het kader van deze evaluatie is een norm van 5% voor de uitvoeringskosten gesteld.21 In
onderstaande tabel zijn de percentages van de uitvoeringskosten weergegeven. In 2013 en 2014 zijn de
uitvoeringslasten respectievelijk 5,71% en 6,56%, net boven de 5%. In 2015 zijn de uitvoeringslasten
4,80%. In 2015 liggen de uitvoeringskosten onder de norm van 5%. De gemiddelde uitvoeringskosten
zijn 5,5 % en liggen dus net iets boven de gestelde norm. Het is logisch dat de uitvoeringskosten in de
eerste jaren hoger waren. Het budget was in de eerste jaren significant lager en er zijn altijd
aanloopkosten en vaste kosten voor het uitzetten van de calls en het verwerken van de aanvragen. Bij
een lager budget hebben de uitvoeringskosten dan een relatief hoger aandeel.
Tabel 12 Berekeningen % uitvoeringslasten van het budget
Jaar

Uitvoeringslasten

Budget

100=%

2013

M€ 1,2

M€ 21

5,71%

2014

M€ 2,1

M€ 32

6,56%

2015

M€ 2,4

M€ 50

4,80%

Bron: RVO.nl, bewerkt door Technopolis Group

De uitvoering is verdeeld over RVO en de regio’s. Die verdeling verloopt doelmatig in de zin dat er geen
dubbel werk wordt gedaan. Via de loketwijzer komen nagenoeg alle aanvragen op de juiste plek terecht.
In de laatste ronde van 2016 moesten er slechts 3 aanvragen worden overgeheveld.
In de interviews werd wel aangegeven dat de enorme hoeveelheid aanvragen de nodige druk legt bij de
betrokken uitvoeringsinstanties in de regio. Het goed en zorgvuldig verwerken van alle aanvragen vergt
de nodige inspanningen die voor een deel bovenop de reguliere taken komen. Verschillende
geïnterviewden gaven aan dat er een spanning is tussen de toegankelijkheid van de MIT-regeling en de
wens om de uitvoeringskosten zo laag mogelijk te houden. Bij een sterke overvraging komt de norm van
5% uitvoeringskosten onder druk te staan.
In het verlengde hiervan werd in de interviews ook een spanning geconstateerd tussen de doelmatigheid
en de wens om de aanvragen inhoudelijk (kwalitatief) goed te beoordelen en te monitoren. In de
afgelopen jaren is er bij enkele instrumenten een loting geweest, waardoor niet alle aanvragen
inhoudelijk zijn beoordeeld. De inhoudelijke beoordeling van alle aanvragen zou meer uitvoeringskosten
met zich meebrengen. Daarbij kunnen ook keuzes worden gemaakt in de zwaarte van de inhoudelijke
beoordeling. Zo zijn de uitvoeringskosten van de kennisvouchers relatief hoog, mede omdat er voor
gekozen is om aan het einde een toets te doen of de kennisvoucher ook daadwerkelijk is besteed.22 Een
ander voorbeeld zijn de haalbaarheidsstudies. Voor 2017 is besloten dat de maximale subsidie 25.000
euro is (i.p.v. van de 50.000 euro eerder). De haalbaarheidssubsidies vallen daarmee onder een ander

21

In de Terms of Reference is een norm van 5% gesteld, zie ook de hypothese over de uitvoeringskosten in de conclusies.

Een kennisvoucher wordt door een mkb’er aangevraagd. Maar de kennisinstelling declareert d voucher uiteindelijk Eerder was
de opzet anders, maar toen bleek dat zo’n 40% van de ondernemers de kennisvoucher helemaal niet verzilverd.
22

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

48

subsidiekader met een ander verantwoordingsregime. De verschillende keuzes kunnen dus gevolgen
hebben voor de inhoud van de monitoring en verantwoording.

4.2

Tijd besteed aan schrijven aanvraag

Doelmatigheid van de MIT wordt niet alleen bepaald door de uitvoeringskosten, maar ook door de tijd
(en kosten) die aanvragers nodig hebben voor het meedoen aan de MIT (administratieve lasten
bedrijven). In de survey hebben we gevraagd hoeveel tijd men kwijt is aan het hele aanvraagproces. Als
een mkb’er zelf een aanvraag indient, besteedt men gemiddeld 46,5 uur. 39% van de aanvragers besteedt
minder dan 20 uur, ruim 21% besteedt tussen de 20 en 40 uur, ruim 13% tussen de 40 en 60 uur en ruim
26% meer dan 60 uur (waarvan de helft aangeeft meer dan 100 uur te besteden).
In de survey hebben we ook gevraagd naar de tijdsbesteding voor de aanvraag in relatie tot de omvang
van de subsidie (zie onderstaande figuur). Een grote meerderheid (68%) geeft aan dat er een goede
balans is. 5% geeft zelfs aan dat het relatief weinig tijd kost, terwijl 27% aangeeft dat de balans niet goed
is. De data van de survey is geanalyseerd per Topsector. Bij alle Topsectoren geeft meer dan 60% aan
dat de balans positief is. Logistiek en Creatieve Industrie zijn het minst positief over de balans en
Biobased Economy het meest positief.
Figuur 23 Hoe beoordeelt u de tijdsbesteding voor het aanvragen in relatie tot de omvang van de subsidie?
Gehonoreerde aanvragers (n=191)

27%
Een goede balans
Relatief weinig tijd
Teveel tijd

5%
68%

Bron: Technopolis Group, 2017

In de survey is tevens gekeken naar de verschillen in oordelen over tijdsbesteding tussen de
instrumenten.
Figuur 24 Hoe beoordeelt u de tijdsbesteding voor het aanvragen in relatie tot de omvang van de subsidie? Per
instrument. Gehonoreerde respondenten (n=8-52)

Meerdere instrumenten
R&D-samenwerkingsprojecten
Kennisvouchers
Innovatie-adviesprojecten
Haalbaarheidsstudies
0%

10%

20%

Een goede balans

Bron: Technopolis Group, 2017

30%

40%

50%

Relatief weinig tijd

60%

70%

80%

90%

100%

Teveel tijd

Meerdere instrumenten = meerdere instrumenten aangevraagd

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

49

Uit bovenstaande figuur blijkt dat de R&D-samenwerkingsprojecten en de haalbaarheidsstudies beter
scoren dan de kennisvouchers en de innovatie-adviesprojecten. De waardering voor de balans lijkt een
directe relatie te hebben met de hoogte van de subsidies (kennisvouchers en innovatie-advies betreffen
veel lagere absolute bedragen dan de andere twee instrumenten)
Voor de doelmatigheid is het tevens van belang te kijken naar de honoreringspercentages. Er lijkt geen
relatie te zijn tussen enerzijds de honoreringspercentages en anderzijds de waardering voor de
tijdsbesteding en voor de relatie tussen inspanning en omvang subsidie. De hoge honoreringskans is er
bij de kennisvouchers, terwijl daar de balans het minst goed wordt geacht. En vice versa, de
honoreringskans voor R&D-samenwerkingsprojecten is het laagst en de balans wordt daar het best
geacht. In meer algemene zin dragen lage honoreringspercentages niet bij aan de doelmatigheid van de
regeling, omdat er dan veel (onnodige) kosten worden gemaakt door het mkb. De
honoreringspercentages laten een stijgende lijn zien (45% in 2013, naar 50% in 2014 en 63% in 2015).
In dat opzicht verbetert de doelmatigheid van de MIT zich dus in de loop der tijd.
In de interviews werd aangegeven dat er bewust is gezocht naar maatregelen om de administratieve
lasten bij het mkb zo laag mogelijk te houden. De keuzes betreffen onder meer de berekening van
subsidiabele kosten (o.a. forfaitair uurtarief van € 60), beperkte onderbouwing van kosten, beperkt
aantal verantwoordingsmomenten tijdens de uitvoering van het project en werken met volledig
geautomatiseerd web-based systeem (aanvraag, voortgang, vaststelling).23

4.3

Inschakeling van een intermediair voor het schrijven van een aanvraag

Voor het schrijven van een MIT-aanvraag maken veel mkb’ers gebruik van een intermediair
(professioneel subsidiebureau). Uit de survey blijkt dat 66,3% van de deelnemers en 60,1% van de
afgewezen respondenten een externe adviseur heeft ingeschakeld.24 In de survey hebben we gevraagd
naar de redenen voor het inschakelen van een intermediair (zie onderstaande figuur).
Figuur 25 Waarom heeft u een intermediair ingeschakeld voor het schrijven en indienen van uw aanvraag?
Meerdere antwoorden mogelijk. Gehonoreerde respondenten (n=375) en niet-gehonoreerde respondenten
(n=120)
Aanvragen van subsidies in het algemeen lastig
Grotere slagingskans door meer kennis
Intermediair bood het aan
Geen tijd voor
Procedures en criteria van MIT te ingewikkeld
Anders
0%

5%

10%

15%

Gehonoreerd

20%

25%

30%

35%

40%

45%

50%

55%

Afgewezen

Bron: Technopolis Group, 2017

De twee belangrijkste redenen om een intermediair in te schakelen zijn 1) de perceptie dat
subsidieaanvragen in het algemeen lastig zijn en 2) een grotere honoreringskans (door meer kennis). De
complexiteit van de procedures en criteria van de MIT lijkt een kleine rol te spelen; bij 17% van de

Alleen de provincie Noord-Holland werkte niet met dit web-based system: daar moesten ondernemers een aanvraag in hardcopy
indienen.
23

In de Terms of Reference van de evaluatie wordt gesteld dat circa 70% van de MIT-subsidieaanvragen loopt via een
intermediair.
24

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

50

deelnemers en bij 30% van de afgewezen aanvragers. Dit laatste correspondeert met de bevindingen dat
de opzet van de MIT over het algemeen goed wordt bevonden (zie hoofdstuk 2). Als andere reden wordt
geregeld genoemd dat het een samenwerking met meerdere bedrijven betreft waar al een intermediair
bij betrokken was. Ook een succesvolle eerdere samenwerking met de intermediair wordt vaker als reden
aangedragen.
In de interviews werd gesteld dat het gebruik van externe adviseurs door het mkb bij het aanvragen van
subsidies niet alleen voor de MIT geldt, maar ook voor andere instrumenten. Dit is ook een indicatie dat
de inzet van intermediairs niet afhankelijk is van de procedures en criteria van de MIT. De
geïnterviewden gaven bovendien aan dat externe adviseurs van meerwaarde voor het mkb kunnen zijn.
Zij kunnen het mkb op subsidiemogelijkheden wijzen en hebben vaak specifieke kennis in huis die de
kwaliteit van de aanvraag verbetert. Tevens hebben dergelijk partijen vaak een breed netwerk en kunnen
zij mkb’ers koppelen aan nieuwe partners.
Figuur 26 Heeft u de intermediair een vergoeding betaald/toegezegd? Links gehonoreerde respondenten (n=376),
rechts niet-gehonoreerde respondenten (n=122)
22%

25%

Ja, een percentage van
de subsidie
Ja, een vast bedrag
56%
22%

Nee

15%

60%

Bron: Technopolis Group, 2017

De betrokken mkb’ers betalen de externe adviseurs vaak wel. Uit de survey blijkt dat zo’n 75 tot 80% van
de aanvragers de externe adviseurs een vergoeding betaalt. 15 tot 20% betaalt een vast bedrag, de rest
spreekt een percentage van het subsidiebedrag af. De betaalde vergoeding is meestal op basis van nocure-no-pay (81% bij deelnemers). In de survey hebben we ook naar de percentages van de vergoeding
gevraagd. Gemiddeld hebben de gehonoreerde respondenten 11,7% van de subsidie toegezegd en de nietgehonoreerde respondenten gemiddeld 10,8%. Van degene die een vast bedrag hebben toegezegd is de
vergoeding van ruim 60% onder de 2000 euro. De rest betaalt 3000 euro of meer. Onderstaande tabel
geeft de verdeling weer.
Tabel 13 Toegezegde bedrag aan intermediair. Links gehonoreerde respondenten
(n=82), rechts niet-gehonoreerde respondenten (n=18)
Gehonoreerd

Niet-gehonoreerd

Aantal

%

Aantal

%

€0-1000,-

25

30,5%

5

27,8%

€1000-2000,-

25

30,5%

6

33,3%

€2000-3000,-

7

8,5%

4

22,2%

€3000-4000,-

6

7,3%

1

5,6%

€4000-5000,-

6

7,3%

> €5000,-

13

15,9%

2

11,1%

Totaal

82

100,0%

18

100,0%

0,0%

Bron: Technopolis Group, 2017

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

51

De vergoedingen die door de mkb’ers worden betaald, bedragen in totaal zo’n 8%25 van het MIT-budget.
Door het inhuren van externe adviseurs worden de kosten van het schrijven van een aanvraag verlegd.
De kosten die een mkb’er anders zelf had gemaakt (in kind bijdrage van gemiddeld ruim 46 uur) worden
uitbesteed aan een externe adviseur (in cash bijdrage van de ondernemer voor geleverde diensten).
Er zijn verschillen in de honoreringskans uitgesplitst naar het al dan niet inschakelen van een
intermediair. Zowel per instrument als per jaar variëren deze verschillen sterk. In 2014 is de
honoreringskans bij R&D-samenwerkingsprojecten 14% hoger wanneer er een intermediair is
ingeschakeld. In 2015 is het verschil 6%. De honoreringskans is in 2014 even hoog bij
haalbaarheidsstudies, maar in 2015 is de kans 32% hoger voor projecten met een intermediair. In 2014
is de honoreringskans met een intermediair voor kennisvouchers 5% hoger; in 2015 is dit verschil 19%.
De honoreringskans voor de innovatie-adviesprojecten was in 2015 100% als er geen intermediair was
ingeschakeld (dit betreft slechts 2 projecten), en 9% lager bij inschakeling van een intermediair (21
projecten). In onderstaande figuur staan de verhoudingen weergegeven.
Figuur 27 Honoreringskans naar wel of geen inschakeling van een intermediair per instrumenttype per jaar
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

met

zonder

R&D Samenw.

met

zonder

Haalbaarheidsst.
2014

met

zonder

Kennisvouchers

met

zonder

R&D Samenw.

met

zonder

met

zonder

Haalbaarheidsst. Innovatie-advies

met

zonder

Kennisvouchers

2015

Bron: Ministerie van EZ, 2017

In Tabel 14 staan de gewogen gemiddelden weergegeven. Het verschil in honoreringskans is 8% in 2014.
Dit verschil groeit naar 23% in 2015. Dit verschil wordt met name veroorzaakt door het grote verschil
bij de haalbaarheidsstudies en het grote aantal projecten bij kennisvouchers. De honoreringskans met
een externe adviseur is voor beide jaren (licht) hoger dan zonder een adviseur. Daarbij met wel worden
aangetekend dat er sterke fluctuaties zijn per jaar en per instrument. De verschillen zijn bovendien niet
significant, de data is te beperkt om hier betrouwbare uitspraken over te doen.

Uitgaande van 66% vaan de gehonoreerde aanvragers die zo’n 12 procent van hun subsidie betalen aan de intermediars voor
hun diensten. Is zo’n 8% van het totale toegekende bedrag (waarbij niet gekeken is naar het gebruik van intemediairs voor de
specifieke instrumenten).
25

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

52

Tabel 14 Honoreringskans in 2014, 2015 en beide jaren, gewogen gemiddelden
2014

Honoreringskans

2015

Honoreringskans

Beide jaren

Honoreringskans

Met
intermediair

52%

Met
intermediair

77%

Met
intermediair

67%

Zonder

44%

Zonder

54%

Zonder

48%

Totaal

49%

Totaal

71%

Totaal

60%

Bron: Ministerie van EZ, 2017

Doelmatigheid gaat over de relatie tussen de inspanningen en de effecten. Over het geheel kunnen we
concluderen dat de regeling doelmatig is. De regeling wordt efficiënt uitgevoerd en de balans tussen de
tijdsbesteding voor de aanvraag in relatie tot de omvang van de subsidie wordt over het algemeen als
goed beoordeeld. Daarbij hebben we in het vorige hoofdstuk als geconcludeerd dat de MIT-regeling
effectief lijkt te zijn. De doelmatigheid is daarmee op orde: de uitvoeringskosten en administratieve
lasten staan in verhouding tot de effecten van de MIT.

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

53

5

Conclusies en aanbevelingen

5.1

Conclusies

5.1.1

Conclusies over de opzet van de MIT

De meeste respondenten zijn positief over de opzet van de MIT. Het voorziet in een duidelijke behoefte
en ondersteunt het mkb in de eerste fase van innovatietrajecten. De MIT is bovendien een geïntegreerde
regeling met diverse instrumenten, waar het mkb al naar gelang gebruik van kan maken. Een punt is wel
dat de uitkomsten en doelstellingen van de diverse instrumenten (de beoogde outputs en effecten) niet
scherp zijn gedefinieerd. In de uitvoering is het daarom soms lastig om heel duidelijke
afwijzingsgronden te formuleren.
Het mkb zelf ervaart de communicatie over criteria/voorwaarden, inhoud van de aanvraag, omvang van
de subsidie, doelgroep en loket van aanvraag als duidelijk. Ook de informatievoorziening over de
plannen van de Topsectoren waarin de aanvraag moet passen, wordt als duidelijk ervaren. De informatie
over de gevolgde selectieprocedure wordt minder positief beoordeeld.
De regeling biedt voor de eerste fase van de innovatiefunnel diverse instrumenten (van kennisvoucher,
innovatie-advies, haalbaarheid naar een R&D-samenwerkingsproject) en vormt zo een soort continuüm.
Dit continuüm kan nog wel beter worden vormgegeven. Het onderscheid tussen diverse instrumenten
is bijvoorbeeld niet altijd scherp en de voorwaarden verschillen per instrument (bijvoorbeeld wel of niet
met een kennisinstelling als aanvrager). Tot nu toe komt de doorstroom van kleine naar grotere
instrumenten binnen de MIT in (zeer) beperkte mate voor. Heel weinig bedrijven die een kennisvoucher
ontvingen deden een aanvraag voor een groter MIT-instrument. De doorstroom van
haalbaarheidssubsidies naar R&D-samenwerkingsprojecten is groter, maar ook nog altijd beperkt.
Een van de vragen van deze evaluatie is of de financiële voorwaarden zodanig vastgesteld dat verlaging
of verhoging ervan de effectiviteit van de MIT (onderdelen) niet verbetert. Het mkb is over het algemeen
tevreden over de opzet en beoordeelt de MIT ook positiever dan vergelijkbare subsidie-instrumenten.
Verder blijkt uit deze evaluatie dat de MIT een toegankelijke regeling is. In termen van financiële
voorwaarden zou hoogstens de omvang van de haalbaarheidssubsidies te hoog zijn, maar van dat
instrument is het subsidiebedrag (per project) voor 2017 al verlaagd. Over de effecten van die verlaging
kunnen nog geen uitspraken worden gedaan.
5.1.2

Conclusies over de uitvoering van de MIT

Op basis van deze evaluatie kunnen geen harde conclusies worden getrokken over de bekendheid van de
MIT bij de doelgroep. Wel zijn er duidelijke indicaties dat de bekendheid geen probleem is. Zo wordt de
MIT zwaar overtekend en brengen ook derden de MIT bij de doelgroep onder de aandacht, zoals
subsidie-adviseurs, kennisinstellingen, Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s), etc.
Het algemene beeld is dat de uitvoering van de MIT goed verloopt, er zijn geen grote knelpunten. Er zijn
wel verschillen in het gebruik van de MIT-instrumenten. Kennisvouchers, haalbaarheidsstudies en
R&D-samenwerkingsprojecten zijn instrumenten die vaak worden aangevraagd. Van innovatie-advies
wordt nauwelijks gebruik gemaakt. De reden hiervoor is dat de (financiële) voorwaarden voor een
haalbaarheidsstudie aantrekkelijker zijn dan die van een innovatie-advies. Tevens kan meespelen dat
bij haalbaarheidssubsidies de werkzaamheden ook in-house gedaan kunnen worden. De TKIinstrumenten worden aangevraagd door de Topsectoren. Voor die instrumenten zijn vaste bedragen per
Topsector afgesproken. Het is dus en ander type instrument met minder aanvragen en hogere
honoreringspercentages.
Een belangrijk punt is dat een deel van de MIT-instrumenten veel te snel worden overtekend. Dit geldt
voor de MIT-instrumenten voor het mkb die op basis van ‘first come, first serve’ (FCFS) worden
behandeld. Voor die instrumenten is het budget inderdaad vaak al na 1 of 2 dagen uitgeput. De stijging
van het budget door de jaren heen heeft de aanvraagdruk wel wat weten te verlichten, maar voor die
instrumenten is het budget nog altijd heel snel uitgeput. Dit leidt ertoe dat een deel van de aanvragen
Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

54

(na loting) niet inhoudelijk wordt bekeken, hetgeen frustrerend is voor aanvragers. Hierbij moet wel
worden opgemerkt dat het overgrote deel van het MIT-budget (60% in 2016) wordt besteed aan de R&Dsamenwerkingsprojecten waarvoor het FCFS-principe niet geldt. In enkele regio’s (Noord en Oost) was
er in 2015 en 2016 zelfs een onderuitputting van de middelen voor de R&D-samenwerkingsprojecten.
Meer in het algemeen wordt er in de loop der jaren steeds meer een beroep gedaan op de MIT: het totaal
aangevraagde bedrag loopt op van M€ 44 in 2014, naar M€ 87 in 2015 en M€ 112 in 2016.
Vanuit het perspectief van het mkb zou de MIT idealiter ook een doorlopende indiening hebben. De
afgelopen jaren was er voor de MIT een jaarlijkse call. Hoewel het sinds 2016 mogelijk is om meerdere
instrumenten tegelijk aan te vragen, kan dit in de praktijk betekenen dat een mkb’er lang moet wachten
om een aanvraag in te dienen (bijvoorbeeld als de call net is geweest) of om een vervolgaanvraag in te
dienen. Een dergelijke tijdspanne past niet bij de relatief korte tijdshorizon die het mkb heeft ten aanzien
van innovatie. Een doorlopende indiening of meerdere calls per jaar sluit veel beter aan bij de
tijdshorizon van het mkb. De vraag is echter wel hoe haalbaar een doorlopende indiening is gezien de
overtekening van veel instrumenten en de groei in het aangevraagde budget. Bij doorlopende indiening
of meerdere calls per jaar zou er gekeken moeten worden naar de balans tussen openstelling,
toegankelijkheid en het budget van de regeling.
5.1.3

Conclusies ten aanzien van de doelgroep van de MIT

De doelgroep van de MIT bestaat voornamelijk uit kleine bedrijven uit alle verschillende topsectoren.
Daarbij heeft ruim de helft van de deelnemers een bedrijf met maximaal 5 werknemers en is dus zeer
klein te noemen. Bij de haalbaarheidsstudies is er in de helft van de gevallen zelfs sprake van een bedrijf
met maximaal één werknemer. De meeste aanvragen van mkb’ers komen uit de Topsectoren Agri&Food,
HTSM en Tuinbouw en Uitgangsmaterialen. Het aantal aanvragen bij Biobased Economy en Logistiek
blijft achter ten opzichte van de rest.
Veel MIT-deelnemers vallen in de sector advisering en onderzoek (vaak op technisch vlak). Dit zijn
deelnemende bedrijven en geen intermediairs. Bij de kennisvouchers is een relatief groot deel van de
aanvragers een bedrijf in de landbouwsector. De MIT-instrumenten trekken zowel starters als langer
bestaande bedrijven; hierbij bestaat ongeveer de helft van de deelnemende bedrijven maximaal 5 jaar
en de andere helft langer. Verreweg de meeste deelnemers zijn logischerwijs BV’s, maar ook
eenmanszaken vragen regelmatig een MIT-instrument aan. Van de haalbaarheidsprojecten en R&Dsamenwerkingsprojecten is ruim de helft van de aanvragers innovatief, in de zin van dat ze vanuit de
WBSO-aftrek krijgen voor speur- en ontwikkelingswerk. Voor kennisvouchers ligt dit aandeel een stuk
lager; hiervan ontvangt slechts 30 procent WBSO-aftrek op het moment van de aanvraag.
5.1.4

Conclusies ten aanzien van de effectiviteit: stimuleert de MIT innovatie bij het mkb?

Deelname aan de MIT heeft naar de inschatting van respondenten van de survey verschillende positieve
effecten voor het mkb: op het vlak van directe innovatie bij bedrijven, het innovatievermogen op de lange
termijn van bedrijven, economische effecten en de samenwerking met andere bedrijven en
kennisinstellingen.
Het innovatief vermogen van bedrijven neemt volgens de respondenten toe, met name op het vlak van
de haalbaarheid van het bestaande project, kennis voor mogelijke toekomstige innovaties, inzicht in
economische haalbaarheid van de geplande innovatie en inzicht in hoe in-house kennis kan worden
gebruikt voor toekomstige innovaties. De MIT draagt volgens hen ook in sterke mate bij aan de beslissing
van bedrijven om een bestaand innovatietraject door te zetten of met een hoger ambitieniveau uit te
voeren. Daarnaast menen zij dat het instrument in sterke mate bijdraagt aan de beslissing om te starten
met een nieuw innovatietraject. Voor een aanzienlijk deel van de respondenten heeft de MIT ook een
positief effect op samenwerking met bedrijven of kennisinstellingen. De MIT-instrumenten hebben naar
hun mening een sterke invloed op de slagingskans van de beoogde innovatie, maar ook op de kwaliteit
van de innovatie en de snelheid en de kosten waarmee innovatie op de markt kan komen.
Volgens deelnemers leiden de MIT-projecten op dit moment in beperkte mate tot harde economische
resultaten, zoals meer personeel, omzet en winst. Ook de econometrische analyse laat beperkte
economische resultaten zien. Het is ook nog te vroeg om deze effecten al waar te nemen. Dit zou in een
Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

55

later stadium moeten worden onderzocht. De respondenten van de survey zien wel een positieve invloed
van de MIT op de kennis en ervaring om toekomstige innovatietrajecten te managen en kennis over de
juiste subsidie- en steunkanalen vanuit de overheid voor toekomstige innovatietrajecten.
In navolging van de motie-Van Veen, waarin werd gevraagd naar een onderzoek naar wat er gebeurt met
de afgewezen MIT-aanvragen, is de additionaliteit van de MIT onderzocht. Uit deze evaluatie blijkt dat
MIT-deelname volgens de surveydeelnemers een belangrijk effect heeft op de uitvoering van het
innovatietraject. De MIT-deelnemers geven in grote meerderheid aan dat het project zonder toekenning
niet was doorgegaan of met een langere tijdsduur of minder ambitieuze uitvoering. De afgewezen
aanvragers geven een gelijksoortig beeld. Een overgrote meerderheid van de respondenten geeft aan dat
het project niet is doorgegaan zoals voorzien en bij de helft is het project in het geheel niet doorgegaan.
Uit de surveydata blijkt eveneens dat de MIT-deelnemers voorlopen in de innovatiefase van een project
op de afgewezen aanvragers.
5.1.5

Conclusie econometrische analyse

De econometrische analyse behandelt de mate waarin de uitgaven aan speur- en ontwikkelingswerk
(S&O) van deelnemende bedrijven is toegenomen als gevolg van het ontvangen van subsidie voor een
MIT-instrument. Dit om aan te geven in hoeverre de innovativiteit van bedrijven stijgt door deelname
aan MIT-instrumenten. Het aantal S&O-uren uit de WBSO-aangifte wordt daarbij gebruikt als maatstaf
voor de hoeveelheid speur- en ontwikkelingswerk. Uit de evaluatie van de WBSO (Panteia, 2012) blijkt
dat een hogere afdrachtvermindering voor de loonheffing voor bedrijven leidt tot een hoger aandeel
omzet uit nieuwe producten en een hogere productiviteit van werknemers.
Het effect van de instrumenten op de mate van innovatie van bedrijven verschilt.
Haalbaarheidsprojecten in 2014, en R&D-samenwerkingsprojecten in zowel 2013 als 2014 leiden tot
extra uitgaven aan S&O in de twee jaar na subsidieverlening. Voor deze instrumenten is sprake van extra
S&O-uren door deelname aan de MIT en naar verwachting een hoger aandeel omzet uit nieuwe
producten en een hogere productiviteit van werknemers.
Er zijn geen significante effecten op korte termijn gevonden van kennisvouchers op S&O-uren van
deelnemende bedrijven. Dit is niet verrassend, gezien het lage subsidiebedrag en het feit dat de
werkzaamheden door kennisinstellingen worden uitgevoerd. Voor haalbaarheidsprojecten in 2013
wordt geen bewijs voor additionaliteit gevonden in de drie jaar na subsidieverlening. Ook R&Dsamenwerkingsprojecten in 2013 lijken niet te leiden tot extra S&O-uren in het derde jaar na
subsidieverlening. Het is echter niet te zeggen of de extra jaarlijkse uitgaven groter of kleiner zijn dan
de verleende subsidie. Datzelfde geldt voor de totale uitgaven aan S&O in de twee jaar na
subsidieverlening. Dit omdat de geschatte bandbreedtes van de effecten aanzienlijk zijn.
Tabel 15 Effectiviteit: doelstelling 1
Doelstelling

Stimuleert de MIT innovatie bij het mkb door het bevorderen van innovatie-activiteiten en
R&D samenwerking en het gebruik van met publieke middelen gegenereerde kennis?

Hypothese

Bevestigd?

Uitleg

De MIT is bekend bij mkb’ers die er gebruik van
zouden kunnen maken.

Geen harde conclusies, wel duidelijke indicaties dat
bekendheid geen probleem is. Van de regeling wordt
steeds meer gebruik gemaakt, veel instrumenten zijn
flink overtekend en de MIT wordt onder de aandacht
gebracht via derden.

Zonder MIT zouden dezelfde activiteiten (R&D,
samenwerking) niet of in andere vorm of later
gestart zijn (additionaliteitshypothese).

Een klein deel van projecten is of zou volgens
respondenten in zelfde vorm zijn uitgevoerd zonder
MIT. Projecten die wel begonnen zijn zonder MIT,
lopen achter. Ook vanuit econometrische analyse blijkt
dat er additionele activiteiten zijn uitgevoerd.

Dankzij MIT wordt met publiek geld ontwikkelde
kennis beter benut

De respondenten zien succesvollere innovatietrajecten,
beter innovatief vermogen, betere samenwerking met
bedrijven en kennisinstellingen.

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

56

Doelstelling

Stimuleert de MIT innovatie bij het mkb door het bevorderen van innovatie-activiteiten en
R&D samenwerking en het gebruik van met publieke middelen gegenereerde kennis?

Middels de diverse MIT-instrumenten wordt het
langetermijn-innovatievermogen van het
deelnemende mkb vergroot.

Ruime meerderheid respondenten ziet meer
inhoudelijke en proceskennis; bij meerderheid een
veranderde bedrijfscultuur richting innovatie.

De verschillende MIT-instrumenten vullen elkaar
goed aan.

Op zich vormen de diverse instrumenten een
continuüm, maar ze zouden beter op elkaar afgestemd
kunnen worden. Tot nu ook nog geen gebruik van
opeenvolgende instrumenten.

De MIT-instrumenten vullen andere instrumenten
(nationaal o.a. IPC en Eurostars en regionale
innovatie-instrumenten) goed aan. Het sluit goed
aan op het instrumentarium in het voortraject
(toegepast/fundamenteel onderzoek) en op het
vervolgtraject (kredieten, participaties).

MIT-deelnemers maken nauwelijks gebruik van andere
instrumenten. Slechts 21% van de afgewezen
aanvragers vraagt een vergelijkbare subsidie aan. Wel is
er een duidelijke overlap qua doelstelling en opzet met
EFRO en in enkele regio’s ook met andere
instrumenten. Dit leidt in de regio tot de nodige
complexiteit.

De MIT leidt (via succesvolle innovatieprojecten)
tot vergroting van business (omzet,
werkgelegenheid) en/of internationalisering bij
deelnemende bedrijven.

Nog te vroeg om te zeggen op basis van harde
indicatoren, maar indicaties dat de MIT leidt tot
vergroting van business.

Groen = hypothese is bevestigd, geel = hypothese is deels bevestigd en rood = hypothese is niet bevestigd. Als een
hypothese wordt bevestigd, is dat een positief signaal (invulling van een (sub)doelstelling van de regeling).

5.1.6

Conclusies effectiviteit: vindt het mkb via de MIT aansluiting bij de Topsectoren?

Voor een ruime meerderheid van de deelnemers waren de plannen van de Topsectoren waarin hun
aanvraag moest passen voldoende duidelijk. De aanvragen passen in de praktijk ook bijna altijd binnen
de mkb-plannen van de Topsectoren. Het inzicht in ambities en innovatieagenda’s van Topsectoren is
bij meer dan de helft van de MIT-deelnemers toegenomen. Meer dan de helft van de respondenten geeft
ook aan meer betrokken te zijn bij de Topsectoren door deelname aan de MIT.
De Topsectoren zelf zijn actief bij de communicatie en voorlichting van de MIT. Wel is het zo dat de
Topsectoren over het algemeen weinig doen met de informatie die RVO aanlevert over de MIT-projecten
en aanvragers. De Topsectoren gebruiken de informatie niet om proactief mkb’ers te benaderen.
Daarvoor worden diverse redenen aangevoerd. In de eerste plaats verschilt de aard van de
innovatietrajecten vaak nogal (koppeling van kortlopende innovatietrajecten met de meer
langetermijnagenda’s van de TKI’s ligt niet altijd voor de hand). In de tweede plaats geven de
Topsectoren aan dat door de koppeling met de regio’s de verbinding tussen MIT en Topsectoren minder
sterk is geworden. In de derde plaats stellen de Topsectoren niet altijd goed uit de voeten te kunnen met
de door RVO aangeleverde informatie.
Tabel 16 Effectiviteit: doelstelling 2
Doelstelling

Vindt het mkb via de MIT aansluiting bij de door de Topsectoren opgestelde innovatie
agenda's? En zo ja, welke vormen van aansluiting nemen we waar?

Hypothese

Bevestigd?

Uitleg

Middels de MIT wordt het deelnemend mkb
betrokken bij de innovatie-agenda’s van de
Topsectoren als ook de regionale
innovatiestrategieën (vanaf 2015).

De aanvragen passen goed binnen de mkb-plannen en
de Regionale Innovatiestrategieën (RIS). Topsectoren
zijn ook betrokken bij communicatie en voorlichting
over de MIT.

Middels de MIT wordt het deelnemend mkb
betrokken bij zowel de innovatie-agenda’s van de
Topsectoren, de TKI-projecten die binnen die
agenda’s passen.

Meer dan de helft van de respondenten geeft ook aan
meer betrokken te zijn bij de Topsectoren. De
Topsectoren zelf zijn over het algemeen niet erg actief
om het mkb te betrekken

Groen = hypothese is bevestigd, geel = hypothese is deels bevestigd en rood = hypothese is niet bevestigd. Als een
hypothese wordt bevestigd, is dat een positief signaal (invulling van een (sub)doelstelling van de regeling).

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

57

5.1.7

Conclusies effectiviteit: zijn de subsidies van Rijk en regio voor het mkb geharmoniseerd?

De samenwerking tussen Rijk en regio verloopt redelijk goed; zo is er éen loket voor het mkb, meer
budget voor de MIT en meer synergie in het instrumentarium. De MKB-samenwerkingsagenda heeft
tevens geleid tot een betere afstemming en een intensievere samenwerking tussen Rijk en de regio’s. De
verbinding met de Topsectoren is door de koppeling minder sterk geworden.
Een van de punten is de uniformiteit in de uitvoering van de MIT-regeling. De uniformiteit in de
uitvoering is door de koppeling met de regio’s echter minder geworden, omdat er per regio maatwerk
wordt geleverd. De afgelopen jaren heeft er in het kader van de MKB-samenwerkingsagenda wel een
zekere mate van harmonisatie plaatsgevonden in het instrumentarium en de samenwerking en
afstemming tussen Rijk en regio is in algemene zin verbeterd. In de praktijk blijken er in de uitvoering
nog veel verschillen te zijn. Verdere uniformering van de uitvoering van de MIT is nog mogelijk. Het
gaat hierbij bijvoorbeeld om het zoveel mogelijk gelijktrekken van termijnen formulieren, documenten,
wijze van beoordeling, etc. Verder kan de uitvoering nog vereenvoudigd worden, bijvoorbeeld door het
verminderen van het aantal schotten (uitvoering van de MIT op het niveau van landsdelen (zoals in
Zuid) en niet op het niveau van provincies). Tegelijkertijd willen de regio’s juist nog meer vrijheid
hebben in de opzet en uitvoering van de MIT-regeling en pleiten zij voor het ‘minder dicht regelen’ van
de MIT.
Het geheel van instrumenten op regionaal niveau blijft in veel gevallen nog complex. Er bestaan nog
diverse mkb-regelingen met min of meer hetzelfde doel naast elkaar. Daarbij valt naast de MIT (een
landelijk instrument) te denken aan instrumenten in het kader van de diverse Operationele
Programma’s (OP’s in het kader van EFRO), Interreg, Horizon 2020 (Europese instrumenten) en
specifieke regionale regelingen (van bijvoorbeeld Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen of de
provincie). Veel van deze regelingen hebben specifieke criteria (bijvoorbeeld ten aanzien van crosssectoraliteit, bepaalde thema’s of geografische afbakening), diverse subsidieplafonds, juridische kaders,
financiële voorwaarden (bijvoorbeeld uurtarieven), et cetera. Het naast elkaar bestaan van al deze mkbregelingen zorgt voor de nodige complexiteit.
Deelnemers hebben door de MIT nieuwe contacten gelegd buiten het eigen netwerk in de regio. Zo wordt
er bij de R&D-samenwerkingsprojecten door 2/3 van de deelnemers met partners buiten de eigen
provincie gewerkt, waarvan een klein deel ook met partners uit meerdere provincies.
Tabel 17 Effectiviteit: doelstelling 3
Doelstelling

Zijn de diverse subsidies van EZ en provincies voor het innovatieve mkb geharmoniseerd
en gestroomlijnd en verbinden ze daardoor het nationaal stimuleringsbeleid voor het mkb
met het stimuleringsbeleid door de regio’s voor deze doelgroep?

Hypothese

Bevestigd?

Door de samenwerking tussen Rijk en regio’s is
het beschikbare instrumentarium beter
zichtbaar geworden voor het relevante mkb
(transparantie).

Door de samenwerking tussen Rijk en regio’s
worden meer bedrijven sneller dan voorheen
geholpen en vinden sneller dan voorheen
bovenregionale contacten.

Uitleg
Er is 1 loket en meer synergie in het instrumentarium. Het
geheel aan instrumenten met dezelfde doelstellingen
gericht op het mkb is in veel gevallen nog complex.
Intermediairs spelen een belangrijke rol bij de
communicatie over de MIT
Er is duidelijk bovenregionale samenwerking
waarneembaar in de MIT-projecten.

Groen = hypothese is bevestigd, geel = hypothese is deels bevestigd en rood = hypothese is niet bevestigd. Als een
hypothese wordt bevestigd, is dat een positief signaal (invulling van een (sub)doelstelling van de regeling).

5.1.8

Conclusies ten aanzien van de doelmatigheid

De uitvoering van de MIT bij RVO en de regio’s verloopt redelijk efficiënt. De uitvoeringskosten liggen
over de jaren 2013 – 2015 gemiddeld net iets boven de norm van 5%. Voor het jaar 2015 zitten de
uitvoeringskosten onder de gestelde norm. Het is logisch dat de uitvoeringskosten in de eerste jaren
hoger waren. Het budget was in de eerste jaren significant lager en er zijn altijd aanloopkosten en vaste
Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

58

kosten voor het uitzetten van de calls en het verwerken van de aanvragen. Bij een lager budget hebben
de uitvoeringskosten dan een relatief hoger aandeel.
De grote hoeveelheid aanvragen legt veel druk bij de betrokken uitvoeringsinstanties in de regio. Er is
een spanning tussen de toegankelijkheid van de regeling (c.q. de hoeveelheid aanvragen die men te
verwerken krijgt) en de doelmatigheid van de uitvoering. Bij een sterke overvraging is de norm
moeilijker aan te houden. De uitvoeringsorganisaties constateren tevens een zekere spanning tussen de
doelmatigheid en de wens om de aanvragen inhoudelijk (kwalitatief) goed te beoordelen en te
monitoren. Een meer inhoudelijke beoordeling en monitoring leidt onvermijdelijk tot meer
uitvoeringskosten.
De tijdsbesteding aan de aanvraag wordt door een ruime meerderheid van de deelnemers als goed
beoordeeld. Er is geen relatie tussen honoreringspercentages en de tijdsbesteding aan de aanvraag.
Administratieve lasten voor de aanvragers worden door de uitvoeringsorganisaties zo beperkt mogelijk
gehouden. Tevens is de afspraak gemaakt dat de regio’s streven naar niet meer dan 4%
uitvoeringskosten.
Voor het schrijven van een MIT-aanvraag maakt een ruime meerderheid van de mkb’ers gebruik van
externe adviseurs. De complexiteit van de MIT-regeling is hiervoor een ondergeschikte reden. Het
inschakelen van intermediairs door het mkb is bij andere instrumenten ook heel gebruikelijk. De
mkb’ers betalen de externe adviseurs gemiddeld zo’n 8% van het subsidiebedrag (veelal op no-cure-nopay basis). Dit betekent wel dat de totale uitvoeringskosten (inclusief de kosten van het bedrijfsleven)
de facto veel hoger liggen.
Het inschakelen van een externe adviseur heeft in veel gevallen een (licht) positief effect op de
honoreringskans. Wel zijn er duidelijke verschillen per jaar en per instrument in het effect van het
inschakelen van een intermediair. De verschillen zijn bovendien niet significant, de data is te beperkt
om hier betrouwbare uitspraken over te doen.
Over het geheel kunnen we concluderen dat de regeling doelmatig is: de uitvoeringskosten en
administratieve lasten staan in verhouding tot de effecten van de MIT.
Tabel 18 Doelmatigheid
Doelstelling

Is/wordt de doelstelling van de MIT op efficiënte wijze gerealiseerd?

Hypothese
De financiële voorwaarden (omvang subsidie,
percentage subsidie) zijn zodanig vastgesteld
dat verlaging of verhoging er van de
effectiviteit van de MIT (onderdelen) niet
verbetert.

De uitvoering via regionale regelingen en
nationale (vangnet-)regeling door RVO en
regio is efficiënt (geen dubbel werk geen
tegenstrijdigheden)

Bevestigd?

Uitleg
Het mkb is tevreden over de opzet en waardeert de MIT
ook beter dan vergelijkbare instrumenten. De financiële
voorwaarden zijn ook geen drempel voor deelname; de
MIT is een toegankelijke regeling. Alleen de omvang van
de haalbaarheidssubsidies is wellicht te hoog, maar het
bedrag per project is voor 2017 gehalveerd. De evaluatie is
niet nader ingegaan op alle specifieke financiële
voorwaarden voor alle instrumenten (o.a. omdat die
gewijzigd zijn in de evaluatieperiode).
De afstemming in de uitvoering tussen RVO en de regio’s is
goed, er wordt geen dubbel werk gedaan. De loketwijzer
functioneert naar behoren.

De uitvoeringslasten bij RVO, regio’s en
bedrijven bedragen gezamenlijk minder dan
5% van het budget.

De uitvoeringskosten liggen gemiddeld net boven gestelde
norm van 5%. Daarbij maakt het mkb veelvuldig gebruik
van externe adviseurs voor het aanvragen, maar de kosten
daarvan zijn voor een belangrijk deel een vervanging van
de kosten die het mkb anders zelf had gemaakt.

Ondernemers die zelf een aanvraag indienen,
vinden de MIT-aanvraag eenvoudig.

Tijdsbesteding aan aanvraag wordt door ruime
meerderheid als goede balans gezien, administratieve
lasten worden beperkt gehouden. Complexiteit is een
ondergeschikte reden om intermediair in te schakelen.

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

59

Doelstelling

Is/wordt de doelstelling van de MIT op efficiënte wijze gerealiseerd?
Gebruik van intermediairs is ook gebruikelijk bij andere
instrumenten

Ondernemers die zelf een aanvraag indienen,
zijn niet minder succesvol (in termen van
doelbereik en kosteneffectiviteit) dan
ondernemers die een intermediair
(subsidieadviseur) inzetten.

Het inschakelen van een externe adviseur heeft in veel
gevallen een (licht) positief effect op de honoreringskans,
al zijn de verschillen soms klein en zijn er per jaar en per
instrument flinke fluctuaties in de verschillen.

Groen = hypothese is bevestigd, geel = hypothese is deels bevestigd en rood = hypothese is niet bevestigd. Als een
hypothese wordt bevestigd, is dat een positief signaal (invulling van een (sub)doelstelling van de regeling).

5.2

Aanbevelingen

Op basis van de uitkomsten van deze evaluatie hebben de Technopolis Group en SEO Economisch
Onderzoek een aantal aanbevelingen geformuleerd voor de toekomst van de MIT-regeling.
De hoofdaanbeveling is:
•

Continueer de MIT-regeling ten minste met het huidige budget: de MIT is toegankelijk en voorziet
in een duidelijke behoefte. De MIT is bovendien een doelmatige en effectieve regeling: het heeft
positieve effecten op het innovatief vermogen van het mkb.

Hoewel de opzet van de MIT over het algemeen goed wordt bevonden, zijn er op basis van deze evaluatie
toch diverse aanbevelingen te formuleren voor het verder optimaliseren van de regeling:
•

Definieer duidelijke doelstellingen per instrument en geef tevens duidelijker aan wat het type
uitkomsten zijn van de diverse projecten.

•

Verbeter de complementariteit van de diverse MIT-instrumenten. De MIT biedt met haar mkbinstrumenten een continuüm in het begin van de innovatiefunnel. De diverse instrumenten voor het
mkb kunnen echter nog beter op elkaar worden afgestemd met een duidelijker onderscheid tussen
de diverse instrumenten.

•

Blijf streven om de uitvoering van de MIT zo uniform mogelijk te laten verlopen in termen van
procedures, termijnen, formulieren, etc. Verken ook de mogelijkheid van een verdere
vereenvoudiging van de uitvoering, bijvoorbeeld door het verminderen van het aantal schotten in
de regio (uitvoering op het niveau van de landsdelen). Laat wel de mogelijkheid tot inhoudelijk
maatwerk voor de regio’s intact.

•

Kijk met het oog op de groei van de totale omvang van de aanvragen en de snelle overtekening van
de first come, first serve-instrumenten naar de balans tussen het MIT-budget en de toegankelijkheid
(aanscherpen voorwaarden) van de regeling. Indien ervoor een verhoging van het budget wordt
gekozen, lijkt een verdubbeling van de FCFS-instrumenten wenselijk (een voorzichtige schatting is
een bedrag tussen de 15 – 20 miljoen per jaar). Bij een verhoging van het MIT-budget kan tevens
worden overgegaan tot een halfjaarlijkse call (dus twee keer per jaar). Een dergelijke cyclus sluit
beter aan bij de korte tijdshorizon voor innovatie van het mkb.

•

Zorg dat de informatie over de MIT en de MIT-projecten beter wordt gebruikt. Breid de informatie
uit (naast een korte samenvatting van de projecten, ook informatie over afgewezen projecten en
informatie over voortgang, type uitkomsten, netwerkanalyses, etc.). Betrek naast de Topsectoren
ook de clusterorganisaties en de provincies bij de informatievoorziening. Spreek tevens met de
betrokken organisaties af wat zij met de informatie doen (vervolgacties).

Ten slotte komt uit deze evaluatie naar voren dat – ondanks een zekere harmonisatie van het
instrumentarium – er nog diverse mkb-regelingen met min of meer dezelfde doelstellingen naast elkaar
bestaan. Het gaat daarbij om Europese, nationale en regionale instrumenten, zoals EFRO-OP, Interreg,
de mkb-instrumenten van Horizon 2020, de MIT en regionale regelingen gericht op het mkb. Een
Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

60

nadere afstemming van al die mkb-instrumenten is wenselijk. De MIT vormt hier een onderdeel van,
maar die afstemming betreft een veel breder palet aan mkb-instrumenten.
•

Stem in het kader van de MKB-samenwerkingsagenda Rijk-regio de verschillende instrumenten
gericht op innovatie bij het mkb nog beter op elkaar af en vereenvoudig waar mogelijk (in aantal
instrumenten, criteria, subsidiebedragen, et cetera).

Evaluatie MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT), 2013 - 2016

61

LFA’s van de individuele MIT-instrumenten
Om inzicht te krijgen in de beoogde effecten van de MIT, zijn de outputs, outcomes en impacts van de
diverse MIT-instrumenten in kaart gebracht. In onderstaande tabellen zijn per instrument de
zogenaamde ‘impact pathways’ weergegeven.

Innovatie-adviesprojecten
Tabel 19 LFA Innovatie-adviesprojecten
Activiteit

Outputs

Outcomes

Impacts

Beschrijving:

• Advies van
kennisinstelling/adviseur
over opzet en inhoud van
innovatietrajecten van
het mkn

• Verbetering van de
samenwerking tussen het
mkb en nieuwe
(kennis)partners en de
opbouw van strategische
samenwerkingsverbanden

• Verbeterd
innovatievermogen
van het mkb ten
behoeve van
duurzame
economische groei

• Meer kennis en expertise
bij het mkb over het
opzetten en
implementeren van
innovatietrajecten

• Economische groei
uit nieuwe
producten, betere
processen (omzet,
FTE)

• Hogere slagingskansen
van R&D en
innovatietrajecten

• Ontstaan van
duurzame
strategische
netwerken van het
mkb t.b.v. innovatie
(in Topsector)

Een mkb-ondernemer
kan een innovatieadviesproject laten uitvoeren
door een kennisinstelling
of een onafhankelijke
adviesorganisatie,
voorafgaand aan een
innovatietraject. Dit
instrument is
vergelijkbaar met de
‘kennisvouchers’, maar
betreft projecten op
grotere schaal, en de
mkb’er kan elke partner
vragen (dit hoeft niet per
se een kennisinstelling te
zijn, zoals bij vouchers).
Subsidie:
Maximaal 50% van de
subsidiabele kosten,
maximaal €10.000.
Looptijd:
Maximaal 1 jaar (start
binnen 4 maanden na de
subsidieverlening).

• Meer kennis bij het mkb
over specifieke aspecten
gerelateerd aan de
vernieuwing en/of
ontwikkeling van
producten, processen, en
diensten
• Nieuwe samenwerking
tussen de overheid, het
mkb en
kennisinstellingen /
andere typen
kennispartners (e.g.
onafhankelijke
adviesorganen) bij opzet
en uitvoering
innovatietrajecten;
vergroting van het
netwerk (in Topsectoren)

• Beter gebruik van
bestaande kennis t.b.v.
innovatie
• Nieuwe typen
innovatieprojecten (door
nieuwe kennis en ideeën)
• Ontwikkeling en
marktintroductie van
nieuwe of verbeterde
producten/diensten, etc.
(uitkomst van de
innovatietrajecten)

• Betere benutting
kennisinfrastructuur
en interacties in het
ecosysteem voor
innovatie
• Bewustwording mkb
van de ambities en
mogelijkheden in de
topsectoren

Bron: Technopolis Group

63

Kennisvouchers
Tabel 20 LFA Kennisvouchers
Activiteit

Outputs

Outcomes

Impacts

Beschrijving:

• Samenwerking met
nieuwe
(kennis)partners
door het mkb;
vergroting van het
netwerk in
Topsector

• Verbetering van de
samenwerking tussen het
mkb en nieuwe
(kennis)partners en de
opbouw van strategische
samenwerkingsverbanden
(o.a. door
vervolgprojecten)

• Verbeterd
innovatievermogen van
het mkb ten behoeve
van duurzame
economische groei

Een ‘waardebon’
waarmee mkbondernemers
kennisvragen kunnen
laten beantwoorden
door
kennisinstellingen.
Subsidie:
Maximaal 50% van de
subsidiabele kosten,
maximaal €3.750.

• Antwoord op een
toepassingsgerichte
kennisvraag gericht
op de vernieuwing
of ontwikkeling van
producten,
productieprocessen
en diensten

• Meer kennis-gedreven
innovatieprojecten (door
nieuwe kennis en ideeën)
• Beter gebruik van
bestaande kennis t.b.v.
innovatie

• Ontstaan van duurzame
strategische netwerken
van het mkb t.b.v.
innovatie (in Topsector)
• Betere benutting
kennisinfrastructuur en
interacties in het
ecosysteem voor
innovatie
• Bewustwording mkb
van de ambities en
mogelijkheden in de
topsectoren

Looptijd:
Maximaal 1 jaar (start
binnen 4 maanden na
de subsidieverlening)
Bron: Technopolis Group

Haalbaarheidsprojecten
Tabel 21 LFA Haalbaarheidsprojecten
Activiteit

Outputs

Outcomes

Impacts

Beschrijving:
Een mkb-ondernemer kan een
haalbaarheidsstudie laten
uitvoeren, eventueel door
industrieel onderzoek of
experimentele ontwikkeling. De
studie kan o.a. bestaan uit:
literatuuronderzoek,
octrooionderzoek, inventarisatie
van beschikbare technologie,
potentiele partners,
marktverkenning,
concurrentieanalyse, etc.

• Een studie met
informatie over de
haalbaarheid van
een voorgesteld
innovatietraject
en/of
marktmogelijkheden

• Hogere
slagingskansen
(technisch en
marktintroductie)
van
innovatietrajecten

• Verbeterd
innovatievermogen
van het mkb ten
behoeve van
duurzame
economische groei

• Betere kennis van
markt en
concurrentiepositie

• Economische groei
uit nieuwe
producten, betere
processen (omzet,
FTE)

Subsidie:
Maximaal 40% van de
subsidiabele kosten, maximaal
€50.000.

• Besluit om al dan
niet van start te
gaan met het
voorgestelde
innovatietraject

• Ontwikkeling van
nieuwe of
verbeterde
producten/diensten,
etc. (uitkomst van
de beoogde
innovatietrajecten
na positief advies
studie)

• Bewustwording
mkb van de
ambities en
mogelijkheden in
de topsectoren

Looptijd:
Maximaal 1 jaar (start binnen 4
maanden na de
subsidieverlening).
Bron: Technopolis Group

64

Samenwerkingsprojecten
Tabel 22 LFA R&D-samenwerkingsprojecten
Activiteit

Outputs

Outcomes

Impacts

Beschrijving:

• Nieuwe kennis,
prototypen, proof of
concepts, etc.

• Nieuw type en
ambitieuzere
innovatieprojecten (door
complementaire kennis
en ideeën van
projectpartners)

• Verbeterd
innovatievermogen
van het mkb ten
behoeve van
duurzame
economische groei

• Verbetering van de
samenwerking tussen het
mkb en nieuwe
(kennis)partners en de
opbouw van strategische
samenwerkingsverbanden
(o.a. door
vervolgprojecten)

• Economische groei
uit nieuwe
producten, betere
processen (omzet,
FTE)

Een mkb-ondernemer
kan een R&Dsamenwerkingsverband
opzetten (minimaal 2
mkb-ondernemers).
Deze samenwerking
bestaat uit industrieel
onderzoek en/of
experimentele
ontwikkeling.
Subsidie:
Maximaal 35% van de
subsidiabele kosten,
minimaal €50.000 en
maximaal €200.000
(waarvan maximaal
€100.00 per
deelnemer).26
Looptijd:
Maximaal 2 jaar.

• Nieuwe
samenwerkingsverbanden
en –projecten tussen
mkb-ondernemers en
kennisinstellingen:
vergroting van het
netwerk (in Topsectoren)

• Beter gebruik van
bestaande kennis
• Ontwikkeling van nieuwe
of verbeterde producten,
diensten etc. op basis van
nieuwe kennis

• Ontstaan van
duurzame
strategische
netwerken van het
mkb t.b.v. innovatie
(in Topsector)
• Betere benutting
kennisinfrastructuur
en interacties in het
ecosysteem voor
innovatie
• Bewustwording mkb
van de ambities en
mogelijkheden in de
topsectoren

Bron: Technopolis Group

Subsidie kan, als het instrument beschikbaar is in de betreffende regio/provincie, worden aangevraagd in de provincie of regio
waar de penvoerder gevestigd is én als ook meer dan 50% van de projectkosten in de betreffende regio worden gemaakt. Dit houdt
in dat de kosten die de penvoerder maakt plus de kosten van de eventueel in dezelfde regio gevestigde deelnemers bij elkaar meer
dan 50% bedragen. Bron: website MIT –regeling, RVO. http://www.rvo.nl/subsidies-regelingen/mit-rd-samenwerkingsprojecten
26

65

TKI-Innovatiemakelaars
Tabel 23 LFA TKI-innovatiemakelaars
Activiteit

Outputs

Outcomes

Impacts

Beschrijving:

• Inhuur van TKI’s
van
innovatiemakelaars

• Ontwikkeling van nieuwe
of verbeterde
producten/diensten, etc.
(in projecten van
Topsectoren)

• Verbeterd
innovatievermogen
van het mkb ten
behoeve van
duurzame
economische groei

Dit instrument is alleen
toegankelijk voor
‘Topconsortia voor Kennis
en Innovatie’ (TKIs). TKIs
kunnen innovatiemakelaars
inhuren voor management
consulting services gericht
op (1) innovatie van
producten, processen of
diensten, (2) het verlenen
van technologische bijstand,
of (3) diensten voor het
overdragen van technologie.
Subsidie:
Maximaal 50% van de
subsidiabele kosten,
maximaal €100.000.

• Opname van mkbin
innovatieprojecten
en consortia van de
Topsectoren
• Samenwerking
tussen de overheid,
het MKB en
kennisinstellingen
/ andere typen
kennispartners
(e.g.
onafhankelijke
adviesorganen) bij
opzet en uitvoering
innovatietrajecten

• Meer kennis en expertise
bij het mkb over de
innovatietrajecten die
binnen de Topsector
lopen
• Verbetering van de
samenwerking tussen het
mkb en nieuwe
(kennis)partners en de
opbouw van strategische
samenwerkingsverbanden

Looptijd:
Maximaal 1 jaar.

• Ontstaan van
duurzame
strategische
netwerken van het
mkb t.b.v. innovatie
(in Topsector)
• Betere benutting
kennisinfrastructuur
en interacties in het
ecosysteem voor
innovatie
• Bewustwording mkb
van de ambities en
mogelijkheden in de
topsectoren

Bron: Technopolis Group

TKI-netwerkactiviteiten
Tabel 24 LFA TKI-netwerkactiviteiten
Activiteit

Outputs

Outcomes

Impacts

Beschrijving:

• Aantal deelnemers
aan event,
masterclasses,
workshops,
conferenties, etc.

• Samenwerking met
nieuwe (kennis)partners
door het mkb; vergroting
van het netwerk in
Topsector

• Ontstaan van duurzame
strategische netwerken
van het mkb t.b.v.
innovatie (in Topsector)

Dit instrument is alleen
toegankelijk voor
‘Topconsortia voor
Kennis en Innovatie’
(TKIs). TKIs kunnen
een netwerkactiviteit
organiseren,
Subsidie:
100% van de uitbestede
kosten worden vergoed,
mits de kosten niet
meer dan €1.000 per
mkb-deelnemer
bedragen.

• Kennismaking met
nieuwe organisaties
(kennisinstellingen,
mkb’ers,
grootbedrijven,
etc.)

• Bewustwording mkb van
de ambities en
mogelijkheden in de
topsectoren

Looptijd:
Maximaal 1 jaar.
Bron: Technopolis Group

66

Overzicht interviews
Voor deze evaluatie hebben we in totaal twaalf personen van verschillende organisaties geïnterviewd.
De tabel hieronder presenteert de namen en organisaties van deze personen.
Tabel 25 Overzicht interviews uitgevoerd voor de MIT-evaluatie

#

Naam

Organisatie

1

Dhr. L. Klomp

Ministerie van Economische Zaken

2

Dhr. M. Rooijakkers

Ministerie van Economische Zaken

3

Dhr. G. van der Staaij

Ministerie van Economische Zaken

4

Dhr. F.J. Frerichs

Ministerie van Economische Zaken

5

Mw. M. Wijngaard

Ministerie van Economische Zaken

6

Mevr. J. Reijnen

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)

7

Dhr. H. Netten

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)

8

Dhr. M. Seume

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)

9

Dhr. K. de Gooijer

TKI Topsector Agri&Food

10

Dhr. E. Nagel

TKI Topsector Life Sciences & Health

11

Dhr. C. Bruijnes

mkb Steunpunt Innovatielink topsector Chemie

12

Dhr. J. de Waal

mkb-vertegenwoordiger Creatieve Industrie

13

Dhr. R. Vat

mkb-vertegenwoordiger Logistiek

14

Dhr. D.J. Mulder

Mkb’er

15

Dhr. F. van Ooster

Immovator

16

Dhr T. Grosfeld

VNO/NCW

17

Mw. S. Goetgeluk

mkb-vertegenwoordiger Agri&Food

18

Dhr. L de Jong

mkb-vertegenwoordiger LSH

19

Dhr. G. Huizinga

mkb-vertegenwoordiger HTSM

20

Dhr, L. Silvis

MKB-vertegenwoordiger Water

21

Dhr. C. Van Luijk

Transport en Logistiek Nederland

22

Dhr. S. Salim

Innovatielink

23

Dhr. T. Van Ek

Bouwend Nederland

24

Mw. I. Haisma

Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen

25

Dhr. P. Drent

Landsdeel Noord

26

Dhr. E. Bos

Landsdeel Noordvleugel

27

Mw. M. Paesch

Landsdeel Noordvleugel

67

28

Dhr. B. van Moorsel

Landsdeel Oost

29

Dhr. B. de Jonge

Landsdeel Oost

30

Dhr. P. Apeldoorn

Landsdeel Zuid

31

Dhr. P. Heuts

Landsdeel Zuid

32

Mw. K. Rekko

Landsdeel Zuid

33

Mw. R. Beausoleil

Landsdeel Zuidvleugel

34

Mw. M. Hakkenberg

Landsdeel Zuidvleugel

68

Econometrische analyses
Methodologie
Deze bijlage geeft de methodologische verantwoording weer van de econometrische analyse. Deze
analyse schat per instrument het effect van de verleende MIT-subsidie op het aantal S&O-uren voor de
bedrijven die een aanvraag hebben gedaan voor een MIT-subsidie in 2013 of 2014. De instrumenten
waarvoor de schatting is uitgevoerd zijn Haalbaarheidsprojecten, Kennisvouchers en R&DSamenwerkingsprojecten. Het model schat een apart effect voor subsidie in 2013 en 2014. Omdat we
het effect van subsidies in 2013 en 2014 over een gelijke tijdsperiode na het toekennen van de subsidie
meten is het effect van de verleende subsidie in 2013 op 2015 apart in de schatting opgenomen. De
schatting is op bedrijfseenheidsniveau. Een bedrijfseenheid kan bestaan uit meerdere MIT-aanvragers
(kvk-nummers), mits daarbinnen overwegende zeggenschap heerst en aan een aantal overige
voorwaarden wordt voldaan.27 Een bedrijfseenheid kan maximaal twee maal voorkomen in de schatting,
als er zowel in 2013 als 2014 door de bedrijfseenheid een subsidieaanvraag is gedaan voor hetzelfde
MIT-instrument.
De afhankelijke variabele !"# is het aantal S&O-uren voor bedrijfseenheid i in de jaren t (t = 2012, … ,
2015). Deze afhankelijke variabele wordt verklaard door een reeks verklarende variabelen met behulp
van de volgende fixed-effects modelvergelijking:
./)0
./)0
./)1
!"# = &" + () ∗ +"#,#-)
+ (. ∗ +"#-.
+ (0 ∗ +"#,#-)
+ 2) ∗ 3+"# + 2. ∗ 3+"#-) + 20 ∗ 3+"#-. + 4 ∗ 5# + 6 ∗
7"# + 8 ∗ 9" ∗ 5# + :"# ,

met +"#./)0 en +"#./)1 de verleende subsidie voor het MIT-instrument in respectievelijk 2013 en 2014, 3+"#
de extra verleende MIT-subsidie, 7"# en 9" respectievelijk over de tijd variërende en over de tijd constante
geobserveerde kenmerken, 5# het betreffende uitkomstjaar, &" de over tijd constante niet-geobserveerde
kenmerken en :"# de individuele storingstermen. Daarbij zijn de standaardfouten geclusterd op
bedrijfseenheidsniveau om te corrigeren voor seriële correlatie.
Van de bedrijven met een afgewezen subsidieaanvraag zijn enkel de bedrijven die zijn uitgeloot voor
deelname aan een instrument in de analyse meegenomen. Deze bedrijven zijn het best vergelijkbaar met
de toegekende bedrijven, omdat loting (en dus het toeval) bepaald heeft welke aanvragen beoordeeld
zijn. Wel is het aannemelijk dat er zich onder de uitgelote bedrijven aanvragen bevinden die bij
beoordeling inhoudelijk zouden worden afgekeurd. Door het toepassen van een fixed-effects schatting
corrigeren we voor structurele verschillen tussen bedrijven met een subsidie en bedrijven die uitgeloot
zijn. Bedrijven die om andere redenen zijn afgewezen worden (in deze variant) niet gebruikt als
controlegroep. Hetzelfde geldt voor bedrijven die geen MIT-aanvraag hebben ingediend.
Als primaire verklarende variabelen gebruikt het model de verleende MIT-subsidie in 2013 en 2014.
Omdat voor het meten van het effect van verleende subsidie in 2014 slechts twee uitkomstjaren (2014
en 2015) beschikbaar zijn, kijkt het model voor verleende subsidie in 2013 en 2014 naar het effect op de
korte termijn (eerste twee uitkomstjaren), en enkel voor 2013 naar het effect op de middellange termijn
(derde uitkomstjaar). Met behulp van verschillende mogelijke bedragen voor de loon- en kapitaalkosten
per S&O-uur is een inschatting gemaakt van de bang for the buck per jaar, de mate waarin de MITsubsidie leidt tot extra S&O-bestedingen. Hiervoor worden drie definities gebruikt die zijn gebaseerd op
de wettelijke regels rondom de WBSO. De definities zijn onder meer afhankelijk van de mate waarin

Een bedrijfseenheid bestaande uit een holding en een onderliggende werkmaatschappij of uit met elkaar verbonden
ondernemingen waarin het productieproces is verdeeld zijn typische voorbeelden van bedrijfseenheden die uit meerdere kvknummers bestaan. Zie voor een meer gedetailleerde beschrijving hoe bedrijfseenheden en andere statische eenheden worden
afgeleid https://www.cbs.nl/NR/rdonlyres/6FCF99A2-8B6E-47E4-BDD4-05AE61EEF8EC/0/abrmicrodata.pdf
27

69

kapitaalinvesteringen (RDA) wordt meegenomen en van de manier waarop het WBSO-uurtarief wordt
bepaald.28 Onderstaande tabel geeft hier een overzicht van.
Tabel 26 Gebruikte definities kosten S&O-uur
WBSO-uurtarief

RDA-uurtarief

Alleen forfaitair WBSO

€ 29 (forfaitair)

-

Forfaitair WBSO en RDA

€ 29 (forfaitair)

€ 12,54 (forfaitair)

Reëel WBSO en forfaitair RDA

€ 34,14 (reëel) 29

€ 12,54 (forfaitair)

Bron: SEO

Een bang for the buck onder de 1 betekent dat bedrijven met verleende subsidie minder dan het
subsidiebedrag extra besteden aan S&O-activiteiten vergeleken met uitgelote bedrijven. Een bang for
the buck van 1 betekent dat de uitgaven aan extra S&O-activiteiten gelijk zijn aan het subsidiebedrag.
Een bang for the buck boven de 1 betekent dat er meer dan het subsidiebedrag aan additionele S&Oactiviteiten wordt uitgegeven.
Extra verleende MIT-subsidie kan zowel subsidie voor hetzelfde MIT-instrument in een ander jaar, voor
een ander MIT-instrument in een ander of voor een ander MIT-instrument in hetzelfde jaar betekenen.
De over tijd variërende geobserveerde kenmerken bestaan uit informatie over andere innovatiesubsidies
(EFRO, Innovatiekrediet, Eurostars) en de ‘levensstatus’ van de bedrijfseenheid. Met betrekking tot
laatstgenoemde zijn variabelen opgenomen die aangeven of het bedrijf in het jaar economisch actief
wordt (geboren), inactief wordt (sterfte), dan wel het gehele jaar economisch inactief is (gestorven of
ongeboren). Economisch actief betekent dat het bedrijf omzet dan wel loonkosten heeft. Een geboorte
betekent dat het bedrijf voor het eerst economisch actief wordt, en een sterfte betekent dat de
bedrijfseenheid niet meer economisch actief zal worden. Over de tijd constante geobserveerde
kenmerken betreffen, in interactie met het uitkomstjaar, de bedrijfskenmerken SBI-sector, (logaritme
van) aantal werkzame personen, (logaritme van) bedrijfsleeftijd, rechtsvorm en het landsdeel waarin het
bedrijf actief is. De over de tijd constante geobserveerde kenmerken in interactie met jaar zijn enkel in
de schatting opgenomen mits zij bijdragen aan de verklarende kracht van het model. Dit kan per
instrument verschillen.
In de analyses zijn enkel de bedrijfseenheden meegenomen van de MIT-aanvragers (kvk-nummers) die
in 2012-2015 aan maximaal één bedrijfseenheid toebehoorden, en ten minste eenmaal economisch
actief zijn geweest in de periode 2012-2015. Als er geen sprake is geweest van economische activiteit is
het niet mogelijk om bedrijfskenmerken te achterhalen. Tevens zijn de bedrijfseenheden waarbinnen
‘ongewenste’ dynamiek plaatsvond uitgesloten van de analyse. Ongewenste dynamiek bestaat uit fusies,
splitsingen, overnames, uiteenvallen, herstructureringen en afsplitsingen. Kenmerkend aan deze
dynamiek is dat er een wijziging optreedt binnen de onderliggende kvk-nummers. ‘Gewenste’ dynamiek
bestaat uit geboorte- en sterftegevallen, waarbij geen wijziging optreedt binnen de onderliggende kvknummers.
In de schattingen van het econometrische model zijn verschillende controlevariabelen gebruikt. Deze
verschillen per instrument, omdat enkel de variabelen zijn meegenomen die tot een verbetering van het
model leiden. Reguliere verklarende variabelen zijn:
•

bedrag van andere subsidies uit de MIT;

Aangezien in 2015 enkel bedrijven met relatief veel S&O-activiteiten (meer dan 150 uur per maand) de werkelijke kosten en
uitgaven moesten bijhouden, zou een berekening van het werkelijke uurtarief van overige kosten en uitgaven neerkomen op het
werkelijk uurtarief van enkel die bedrijven, mits ze de overige kosten en uitgaven ook bijhouden. Dit tarief komt tevens lager uit
dan het forfait.
28

Het tarief op basis van alle WBSO-aangiften in 2015 bedraagt € 32,33 wanneer de aangiften met een uurtarief van € 29 in de
berekening worden meegenomen
29

70

•

het ontvangen van EFRO, Innovatiekredieten of Eurostars-subsidies in een jaar of ervoor;

•

of bedrijven zijn al gestorven, nog ongeboren zijn, of sterven of geboren worden in een jaar;

•

het uitkomstjaar.

De variabelen over de bedrijven zijn opgenomen omdat andere subsidies van invloed kunnen zijn op de
ontwikkeling van de S&O-uren. Daarnaast geldt voor bedrijven die in een jaar niet economisch actief
zijn (omdat ze al gestorven of nog ongeboren zijn) dat ze in principe geen S&O-uren maken. Daarvoor
wordt ook gecorrigeerd. Het uitkomstjaar is een pure controlevariabele die corrigeert voor verschillen
tussen jaren.
Daarnaast zijn verschillende kenmerken van bedrijven in interactie met het uitkomstjaar opgenomen,
namelijk:
•

landsdeel (Noord, Zuid, Oost, West, Zuid-Holland);

•

SBI-sector (Financiële instellingen, Advisering en onderzoek, ICT, rest);

•

logaritme van de leeftijd van het bedrijf in aanvraagjaar;

•

logaritme van het aantal werkzame personen in het aanvraagjaar;

•

rechtsvorm in aanvraagjaar (BV, Eenmanszaak, Vof/CV/maatschappen, Stichtingen, Overig);

•

Topsector.

Door het opnemen van deze kenmerken houdt het model rekening met structurele verschillen in de
ontwikkeling van de S&O-uren tussen verschillende bedrijven met bepaalde kenmerken.
Er zijn als robuustheidscontrole verschillende alternatieve schattingsmethoden gebruikt. Deze leiden
allemaal tot zo goed als dezelfde resultaten. Zo is bijvoorbeeld als uitkomstmaat het verschil in S&Ouren tussen het jaar na ontvangst van de subsidie en het jaar voor ontvangst van de subsidie met behulp
van een standaard lineair regressiemodel geschat. De resultaten zijn qua significantieniveaus en richting
van de coëfficiënten vergelijkbaar met de resultaten in tabel C2. Enkel het effect van
haalbaarheidsprojecten in 2014 is niet meer significant. We vermoeden dat dit een gevolg is van het
‘negeren’ van het jaar van subsidieontvangst als uitkomstjaar. Haalbaarheidsprojecten duren maximaal
een jaar, en een groot deel van de subsidie zal dan ook besteed worden in het jaar van subsidieontvangst.
Als robuustheidsanalyse zijn de schattingen uitgevoerd inclusief het uitkomstjaar 2011. De coëfficiënten
van de subsidie verschillen niet significant van de resultaten in tabel C.2. Gezien het extra verlies aan
bedrijfseenheden als gevolg van ‘ongewenste’ bedrijfsdynamiek in 2011 kiezen we ervoor om de
resultaten van 2012-2015 te rapporteren.
Een verdere robuustheidsanalyse is uitgevoerd door het logaritme van het aantal S&O-uren te gebruiken
als uitkomstmaat. De resultaten in die schatting zijn vergelijkbaar met de resultaten in tabel C.2
aangaande significantieniveaus en de richting van de coëfficiënten. Een uitkomstmaat in logaritmen
veronderstelt een (bij benadering) procentuele verhouding tussen de verleende subsidie en het aantal
S&O-uren. We achten een lineair verband realistischer en kiezen ervoor om de niveau-resultaten te
rapporteren.
De schattingsresultaten in tabel C.2 weergeven per instrument de schattingen van het model. Per
instrument zijn twee schattingen gedaan. In de eerste schatting (eerste kolom) zijn enkel de afgewezen
aanvragen meegenomen die als gevolg van loting zijn afgewezen. Door budgetoverschrijding op de eerste
dag van openstelling is geloot welke aanvragen als eerst werden beoordeeld. In de tweede schatting zijn
alle afgewezen aanvragen meegenomen.
Kennisvouchers
In de econometrische analyse wordt geen significant effect gevonden van het toekennen van een
kennisvoucher op de ontwikkeling van het aantal S&O-uren. Dit geldt voor zowel toekenningen in 2013
als in 2014. De effecten zijn namelijk niet significant (zie tabel C.2). Voor de andere verklarende

71

variabelen geldt dat de overige innovatiesubsidies (Innovatiekredieten en Eurostars) het verwachte
effect hebben. Voor de andere verklarende variabelen worden geen noemenswaardige significante
effecten gevonden. De SBI-sector en de rechtsvorm zijn wel de analyse opgenomen, omdat zij
gezamenlijk wel significant zijn.
Haalbaarheidsprojecten
In de econometrische analyse wordt voor 2014 een significant positief effect gevonden van het
toekennen van een subsidie voor een haalbaarheidsproject op de ontwikkeling van het aantal S&O-uren
in de eerste twee jaar na subsidieverlening. Voor toekenningen in 2013 worden voor alle uitkomstjaren
geen significante effecten gevonden op het aantal S&O-uren. De coëfficiënten zijn weliswaar positief,
maar niet significant. Het ontvangen van andere MIT-subsidies en Innovatiekredieten heeft een positief
effect op het aantal S&O-uren. Zoals verwacht hebben nog niet of niet meer volgens het CBS economisch
actieve bedrijven significant minder S&O-uren, dit is relevant aangezien aanvragers van
haalbaarheidsprojecten vaak startende bedrijven zijn. Voor de andere verklarende variabelen worden
geen noemenswaardige significante effecten gevonden. De SBI-sector, de leeftijd van het bedrijf en het
landsdeel zijn wel de analyse opgenomen, omdat zij gezamenlijk wel significant zijn.
Op basis van de geschatte coëfficiënten is te berekenen dat een gemiddelde subsidie in 2014 van € 34.226
leidt voor een bedrijf met subsidie tot 171 à 1848 extra S&O-uren per jaar in de jaren 2014 en 2015.
Onderstaande tabel de berekende bandbreedte voor de bang for the buck op basis van dit geschatte
aantal extra WBSO-uren zien.
Tabel 27 Geschatte bang for the buck haalbaarheidsprojecten 2014
Ondergrens
betrouwbaarheidsinterval bang
for the buck (korte termijn)

Bovengrens
betrouwbaarheidsinterval bang
for the buck (korte termijn)

Alleen forfaitair WBSO

0,15

1,57

Forfaitair WBSO en RDA

0,21

2,24

Reëel WBSO en forfaitair RDA

0,23

2,52

Bron: Berekeningen SEO obv CBS Microdata en data RVO, 2017

R&D-samenwerkingsprojecten
In de econometrische analyse wordt voor zowel 2013 als 2014 een significant positief effect gevonden
van het toekennen van een subsidie voor een R&D-samenwerkingsproject op de ontwikkeling van het
aantal S&O-uren in de eerste twee jaar na subsidieverlening. Er wordt geen significant effect van
verleende subsidie in 2013 op het aantal S&O-uren in het derde jaar na subsidieverlening gevonden. De
geschatte positieve coëfficiënt is weliswaar hoger, maar niet significant. Het ontvangen van andere MITsubsidies heeft een significant positief effect op het aantal S&O-uren als alle afgewezen projecten de
controlegroep vormen. Zoals verwacht hebben nog niet of niet meer volgens het CBS economisch actieve
bedrijven significant minder S&O-uren, dit geldt ook allen voor de controlegroep met alle afgewezen
projecten. Voor de andere verklarende variabelen worden geen noemenswaardige significante effecten
gevonden. De Topsector, de rechtsvorm, de leeftijd van het bedrijf en het aantal werkzame personen zijn
wel de analyse opgenomen, omdat zij gezamenlijk wel significant zijn.
Op basis van de geschatte coëfficiënten is te berekenen dat bij een gemiddelde subsidie in 2013 van
€ 43.852 leidt dit voor een bedrijf met subsidie tot 35 à 952 extra S&O-uren per jaar in de jaren 20132014. Onderstaande tabel laat de berekende interval voor de bang for the buck op basis van dit geschatte
aantal extra WBSO-uren zien voor R&D-samenwerkingsprojecten in 2013.

72

Tabel 28 Geschatte bang for the buck R&D-samenwerkingsprojecten 2013
Ondergrens
betrouwbaarheidsinterval bang
for the buck (korte termijn)

Bovengrens
betrouwbaarheidsinterval bang
for the buck (korte termijn)

Alleen forfaitair WBSO

0,02

0,63

Forfaitair WBSO en RDA

0,03

0,90

Reëel WBSO en forfaitair RDA

0,04

1,01

Bron: Berekeningen SEO o.b.v. CBS Microdata en data RVO, 2017

Op basis van de geschatte coëfficiënten is te berekenen dat bij een gemiddelde subsidie in 2014 van
€ 57.627 leidt dit voor een bedrijf met subsidie tot 86 à 1389 extra S&O-uren per jaar in de jaren 20142015. Onderstaande tabel laat de berekende interval zien voor de bang for the buck op basis van dit
geschatte aantal extra WBSO-uren voor R&D-samenwerkingsprojecten in 2014.
Tabel 29 Geschatte bang fort he buck R&D-samenwerkingsprojecten 2014
Ondergrens
betrouwbaarheidsinterval bang
for the buck (korte termijn)

Bovengrens
betrouwbaarheidsinterval bang
for the buck (korte termijn)

Alleen forfaitair WBSO

0,04

0,70

Forfaitair WBSO en RDA

0,06

1,00

Reëel WBSO en forfaitair RDA

0,07

1,12

Bron: Berekeningen SEO o.b.v. CBS Microdata en data RVO, 2017

Algemeen
Het effect van de instrumenten op de mate van innovatie van bedrijven verschilt.
Haalbaarheidsprojecten in 2014, en R&D-samenwerkingsprojecten in zowel 2013 als 2014 leiden tot
extra uitgaven aan S&O in de twee jaar na subsidieverlening. Voor deze instrumenten is sprake van extra
S&O-uren door deelname aan de MIT en naar verwachting een hoger aandeel omzet uit nieuwe
producten en een hogere productiviteit van werknemers. Het is echter niet te zeggen of de extra jaarlijkse
uitgaven groter of kleiner zijn dan de verleende subsidie. Dit omdat de geschatte bandbreedtes van de
effecten aanzienlijk zijn.
Er zijn geen significante effecten gevonden van kennisvouchers op S&O-uren van deelnemende
bedrijven. Dit is niet verrassend, gezien het lage subsidiebedrag en het feit dat de werkzaamheden door
kennisinstellingen worden uitgevoerd. Voor haalbaarheidsprojecten in 2013 wordt geen bewijs voor
additionaliteit gevonden in de drie jaar na subsidieverlening, ook hierbij kunnen werkzaamheden door
externe kennisinstellingen worden uitgevoerd.

Schattingsresultaten fixed-effects analyse op het aantal S&O-uren
van bedrijven in 2012-2015

73

Instrument

Kennisvouchers

Haalbaarheidsstudie

R&D-samenwerkingsprojecten

Selectie van afgewezen
projecten in
controlegroep

Uitgeloot

Alle

Uitgeloot

Alle

Uitgeloot

Alle

Bedrijven met subsidie
2013

184

184

83

83

222

222

Bedrijven zonder
subsidie 2013

3

32

70

112

185

301

Bedrijven met subsidie
2014

85

85

90

90

239

239

Bedrijven zonder
subsidie 2014

63

71

92

155

0

148

Subsidie in 2013 in
uitkomstjaar of jaar
voor uitkomstjaar

-0,0546

-0,0694

0,0098

0,0087

0,0113**

0,0109**

Subsidie in 2014 in
uitkomstjaar of jaar
voor uitkomstjaar

-0,0424

-0,0618

0,0294**

0,0303**

0,0128**

0,0114***

Subsidie in 2013 in
twee jaar voor
uitkomstjaar

-0,0467

-0,0814

0,0143

0,0135

0,0161

0,012

Overig verleende MITsubsidie in
uitkomstjaar

-0,0028

-0,0032

0,0131

0,0145*

0,0105

0,0091

Overig verleende MITsubsidie in jaar voor
uitkomstjaar

-0,0009

0,0009

-0,0025

0,0031

0,0089

0,0142**

Overig verleende MITsubsidie in twee jaar
voor uitkomstjaar

-0,0138

-0,003

-0,0133

-0,0108

0,015

0,0153

Uitkomstjaar=2013

407,8

386,59

745,43

682,39*

387,36

849,97**

Uitkomstjaar=2014

1094,82**

1061,56**

991,38

754,4

728,75

1291,24**

Uitkomstjaar=2015

1089,57*

1173,82**

1307,49

896,26

1698,02

2613,72**

201,25

-712,24

-522,16

74,78

Aantal bedrijven in
schatting

Schattingresultaten

Uitkomstjaar
(referentiecategorie =
2012)

EFRO

74

Innovatiekrediet

1332,58***

1309,49***

2054,99**

1788,51**

1766,88

3580,88

Eurostars

4340,63***

4341,49***

2155,72

1924,81

-1481,06

-1175,21

2433,3

1912,5

-1468,01

-1887,27

Eurostars project
afgelopen
Innovatiekrediet
project afgelopen

3538,18***

3513,13***

4916,45***

4421,55***

-4581,49

-2427,31

Gestorven

-654,77

-749,83

-1225,78***

-1030,57***

-4022,90***

-3296,56***

Ongeboren

-520,89

-380,99

-720,01

-757,16*

-420,98

-107,23

Sterfte

-516,18

-547,73

-1982,82***

-1630,93***

-3629,30***

-3502,09***

Geboorte

-274,41

-214,96

-354,18

-361,78*

-613,91**

-317,61

Noord #
Uitkomstjaar=2012

304,08

573,64

Noord #
Uitkomstjaar=2014

116,11

101,82

Noord #
Uitkomstjaar=2015

-509,55

-302,22

Oost #
Uitkomstjaar=2012

0,5

Oost #
Uitkomstjaar=2013

469,18

342,26

Oost #
Uitkomstjaar=2014

98,66

148,34

Landsdeel
(referentiecategorie =
West)

Oost #
Uitkomstjaar=2015

250,34

Zuid #
Uitkomstjaar=2012

-78,66

-33,41

Zuid #
Uitkomstjaar=2014

-375,14

-196,35

Zuid #
Uitkomstjaar=2015

-931,95**

-559,76*

Zuid-Holland #
Uitkomstjaar=2012

-142,32

-71,24

75

Zuid-Holland #
Uitkomstjaar=2013

-729,55*

Zuid-Holland #
Uitkomstjaar=2014

-589,49

-78,28

Zuid-Holland #
Uitkomstjaar=2015

191,87

Sbi-sector
(referentiecategorie =
Overig)
Financiële instellingen
# Uitkomstjaar=2012

-1,62

Financiële instellingen
# Uitkomstjaar=2013

-216,44

Financiële instellingen
# Uitkomstjaar=2014

-316,65

Financiële instellingen
# Uitkomstjaar=2015
Advisering en
onderzoek #
Uitkomstjaar=2012

627,8

404,73

-151,58

355,03

263,42

-207,56

313,75

267,25

156,82

853,65*

588,27

130,15

227,49

144,91

-199,42

238,52

238,91

-30,73

6,77

Advisering en
onderzoek #
Uitkomstjaar=2013
Advisering en
onderzoek #
Uitkomstjaar=2014

-334,62

Advisering en
onderzoek #
Uitkomstjaar=2015

-151,77

ICT #
Uitkomstjaar=2012

1350,35

1038,56

-1894,55

-969,83

ICT #
Uitkomstjaar=2013

1400,58

1058,3

-3888,85

-2300,22

-1893,73

-984,67

ICT #
Uitkomstjaar=2014
ICT #
Uitkomstjaar=2015

296,61

218,2

76

(Log) leeftijd bedrijf
(referentiecategorie =
2015)
(Log) leeftijd bedrijf #
Uitkomstjaar = 2012

529,59

398,25

281,49

220,51

(Log) leeftijd bedrijf #
Uitkomstjaar = 2013

181,23

95,92

59,28

105,4

(Log) leeftijd bedrijf #
Uitkomstjaar = 2014

-71,28

-107,4

-27,92

18,8

347,8

613,04

(Log) werkzame
personen #
Uitkomstjaar 2012
(Log) werkzame
personen #
Uitkomstjaar 2013

-66,89

-46,52

331,73

424,7

(Log) werkzame
personen #
Uitkomstjaar 2014

-240,19

-202,55

252,18

321,02

(Log) werkzame
personen #
Uitkomstjaar 2015

-277,32

-259,9

Eenmanszaak #
Uitkomstjaar=2012

222,87

161,51

571,23***

249,5

Eenmanszaak #
Uitkomstjaar=2013

48,17

22,16

349,54**

Eenmanszaak #
Uitkomstjaar=2014

41,07

Rechtsvorm
(referentiecategorie =
BV)

Eenmanszaak #
Uitkomstjaar=2015

-262,10**

-58,57

-373,93*

-731,88***

179,15

133,73

Vof- cv en
maatschappen #
Uitkomstjaar=2012

-2,57

229,53

Vof- cv en
maatschappen #
Uitkomstjaar=2013

-130,03

78,18

18,74

77

Vof- cv en
maatschappen #
Uitkomstjaar=2014

-168,32*

Vof- cv en
maatschappen #
Uitkomstjaar=2015

-120,12

132,66

-447,34

-198,54

Stichting #
Uitkomstjaar=2012
Stichting #
Uitkomstjaar=2013

-339,1

-242,70*

-698,43*

-3986,91

Stichting #
Uitkomstjaar=2014

103,37

-59,23

-1420,95*

-4676,42

Stichting #
Uitkomstjaar=2015

-60,15

-171,18

-2850,32

-7340,09

Overig #
Uitkomstjaar=2012

6442,7

2970,97

3228,13

1822

Overig #
Uitkomstjaar=2013

2897,93

Overig #
Uitkomstjaar=2014

128,21

-2432,39

-2245,8

-1310,96

-2541

-12810,62

-7750

Agri & Food #
Uitkomstjaar=2012

-431,4

-334,74

Agri & Food #
Uitkomstjaar=2013

-113,47

-89,71

Agri & Food #
Uitkomstjaar=2014

-660,97*

-490,99*

Biobased #
Uitkomstjaar=2012

750,28

308,08

Biobased #
Uitkomstjaar=2013

564,4

83,94

Biobased #
Uitkomstjaar=2014

517,77

Overig #
Uitkomstjaar=2015
Topsector
(referentiecategorie =
Tuinbouw en
Uitgangsmaterialen)

78

Biobased #
Uitkomstjaar=2015

-591,95

Chemie #
Uitkomstjaar=2012

701,18

Chemie #
Uitkomstjaar=2013

446,82

Chemie #
Uitkomstjaar=2014

363,4

-426,85*

Chemie #
Uitkomstjaar=2015

-723,06

Creatieve Industrie #
Uitkomstjaar=2012

-32,95

Creatieve Industrie #
Uitkomstjaar=2013

73,76

110,02

Creatieve Industrie #
Uitkomstjaar=2014

348,57

294,95

Creatieve Industrie #
Uitkomstjaar=2015
Energie #
Uitkomstjaar=2012

-1145,70*

-8,4

910,81

Energie #
Uitkomstjaar=2013

128,86

-366,90**

Energie #
Uitkomstjaar=2014

53,58

Energie #
Uitkomstjaar=2015

37,14

-60,89

HTSM-ICT #
Uitkomstjaar=2012

-610,58*

-229,56

HTSM-ICT #
Uitkomstjaar=2013

-401,56*

-391,74

HTSM-ICT #
Uitkomstjaar=2014

-101,3

HTSM-ICT #
Uitkomstjaar=2015

276,53

Life Sciences & Health
# Uitkomstjaar=2012

1910,33

4071,31

79

Life Sciences & Health
# Uitkomstjaar=2013

1088,28*

Life Sciences & Health
# Uitkomstjaar=2014

3185,05

2127,42

Life Sciences & Health
# Uitkomstjaar=2015

-2252,73

Logistiek #
Uitkomstjaar=2012

-1273,34

-136,39

Logistiek #
Uitkomstjaar=2013

-782,95

62,45

Logistiek #
Uitkomstjaar=2014

-843,9

Logistiek #
Uitkomstjaar=2015

402,34

Water #
Uitkomstjaar=2012

1319,23

632,43

Water #
Uitkomstjaar=2013

214,48

-208,14

Water #
Uitkomstjaar=2014

-260,59

-458,79

Constante

2116,98***

1948,74***

2199,35**

1956,41***

1887,67

628,6

Aantal observaties

1340

1488

1340

1760

2584

3640

R-squared within

0,1096

0,0909

0,1226

0,1017

0,1135

0,0935

Instrument

Kennisvouchers

Haalbaarheidsstudie

R&D-samenwerkingsprojecten

Selectie van afgewezen
projecten in
controlegroep

Uitgeloot

Alle

Uitgeloot

Alle

Uitgeloot

Alle

Bedrijven met subsidie
2013

184

184

83

83

222

222

Bedrijven zonder
subsidie 2013

3

32

70

112

185

301

Bedrijven met subsidie
2014

85

85

90

90

239

239

Aantal bedrijven in
schatting

80

Bedrijven zonder
subsidie 2014

63

71

92

155

0

148

Subsidie in 2013 in
uitkomstjaar of jaar
voor uitkomstjaar

-0,0546

-0,0694

0,0098

0,0087

0,0113**

0,0109**

Subsidie in 2014 in
uitkomstjaar of jaar
voor uitkomstjaar

-0,0424

-0,0618

0,0294**

0,0303**

0,0128**

0,0114***

Subsidie in 2013 in
twee jaar voor
uitkomstjaar

-0,0467

-0,0814

0,0143

0,0135

0,0161

0,012

Overig verleende MITsubsidie in
uitkomstjaar

-0,0028

-0,0032

0,0131

0,0145*

0,0105

0,0091

Overig verleende MITsubsidie in jaar voor
uitkomstjaar

-0,0009

0,0009

-0,0025

0,0031

0,0089

0,0142**

Overig verleende MITsubsidie in twee jaar
voor uitkomstjaar

-0,0138

-0,003

-0,0133

-0,0108

0,015

0,0153

Uitkomstjaar=2013

407,8

386,59

745,43

682,39*

387,36

849,97**

Uitkomstjaar=2014

1094,82**

1061,56**

991,38

754,4

728,75

1291,24**

Uitkomstjaar=2015

1089,57*

1173,82**

1307,49

896,26

1698,02

2613,72**

201,25

-712,24

-522,16

74,78

Schattingresultaten

Uitkomstjaar
(referentiecategorie =
2012)

EFRO
Innovatiekrediet

1332,58***

1309,49***

2054,99**

1788,51**

1766,88

3580,88

Eurostars

4340,63***

4341,49***

2155,72

1924,81

-1481,06

-1175,21

2433,3

1912,5

-1468,01

-1887,27

Eurostars project
afgelopen
Innovatiekrediet
project afgelopen

3538,18***

3513,13***

4916,45***

4421,55***

-4581,49

-2427,31

Gestorven

-654,77

-749,83

-1225,78***

-1030,57***

-4022,90***

-3296,56***

81

Ongeboren

-520,89

-380,99

-720,01

-757,16*

-420,98

-107,23

Sterfte

-516,18

-547,73

-1982,82***

-1630,93***

-3629,30***

-3502,09***

Geboorte

-274,41

-214,96

-354,18

-361,78*

-613,91**

-317,61

Noord #
Uitkomstjaar=2012

304,08

573,64

Noord #
Uitkomstjaar=2014

116,11

101,82

Noord #
Uitkomstjaar=2015

-509,55

-302,22

Oost #
Uitkomstjaar=2012

0,5

Oost #
Uitkomstjaar=2013

469,18

342,26

Oost #
Uitkomstjaar=2014

98,66

148,34

Landsdeel
(referentiecategorie =
West)

Oost #
Uitkomstjaar=2015

250,34

Zuid #
Uitkomstjaar=2012

-78,66

-33,41

Zuid #
Uitkomstjaar=2014

-375,14

-196,35

Zuid #
Uitkomstjaar=2015

-931,95**

-559,76*

Zuid-Holland #
Uitkomstjaar=2012

-142,32

-71,24

Zuid-Holland #
Uitkomstjaar=2013

-729,55*

-589,49

Zuid-Holland #
Uitkomstjaar=2014
Zuid-Holland #
Uitkomstjaar=2015

-78,28

191,87

82

Sbi-sector
(referentiecategorie =
Overig)
Financiële instellingen
# Uitkomstjaar=2012

-1,62

Financiële instellingen
# Uitkomstjaar=2013

-216,44

Financiële instellingen
# Uitkomstjaar=2014

-316,65

Financiële instellingen
# Uitkomstjaar=2015
Advisering en
onderzoek #
Uitkomstjaar=2012

627,8

404,73

-151,58

355,03

263,42

-207,56

313,75

267,25

156,82

853,65*

588,27

130,15

227,49

144,91

-199,42

238,52

238,91

-30,73

6,77

Advisering en
onderzoek #
Uitkomstjaar=2013
Advisering en
onderzoek #
Uitkomstjaar=2014

-334,62

Advisering en
onderzoek #
Uitkomstjaar=2015

-151,77

ICT #
Uitkomstjaar=2012

1350,35

1038,56

-1894,55

-969,83

ICT #
Uitkomstjaar=2013

1400,58

1058,3

-3888,85

-2300,22

-1893,73

-984,67

(Log) leeftijd bedrijf #
Uitkomstjaar = 2012

529,59

398,25

281,49

220,51

(Log) leeftijd bedrijf #
Uitkomstjaar = 2013

181,23

95,92

59,28

105,4

ICT #
Uitkomstjaar=2014
ICT #
Uitkomstjaar=2015

296,61

218,2

(Log) leeftijd bedrijf
(referentiecategorie =
2015)

83

(Log) leeftijd bedrijf #
Uitkomstjaar = 2014

-71,28

(Log) werkzame
personen #
Uitkomstjaar 2012

-107,4

-27,92

18,8

347,8

613,04

(Log) werkzame
personen #
Uitkomstjaar 2013

-66,89

-46,52

331,73

424,7

(Log) werkzame
personen #
Uitkomstjaar 2014

-240,19

-202,55

252,18

321,02

(Log) werkzame
personen #
Uitkomstjaar 2015

-277,32

-259,9

Eenmanszaak #
Uitkomstjaar=2012

222,87

161,51

571,23***

249,5

Eenmanszaak #
Uitkomstjaar=2013

48,17

22,16

349,54**

Eenmanszaak #
Uitkomstjaar=2014

41,07

Rechtsvorm
(referentiecategorie =
BV)

Eenmanszaak #
Uitkomstjaar=2015

-262,10**

-58,57

-373,93*

-731,88***

179,15

133,73

Vof- cv en
maatschappen #
Uitkomstjaar=2012

-2,57

229,53

Vof- cv en
maatschappen #
Uitkomstjaar=2013

-130,03

78,18

Vof- cv en
maatschappen #
Uitkomstjaar=2014

-168,32*

Vof- cv en
maatschappen #
Uitkomstjaar=2015

18,74

-120,12

132,66

-447,34

-198,54

Stichting #
Uitkomstjaar=2012

84

Stichting #
Uitkomstjaar=2013

-339,1

-242,70*

-698,43*

-3986,91

Stichting #
Uitkomstjaar=2014

103,37

-59,23

-1420,95*

-4676,42

Stichting #
Uitkomstjaar=2015

-60,15

-171,18

-2850,32

-7340,09

Overig #
Uitkomstjaar=2012

6442,7

2970,97

3228,13

1822

Overig #
Uitkomstjaar=2013

2897,93

Overig #
Uitkomstjaar=2014

128,21

-2432,39

-2245,8

-1310,96

-2541

-12810,62

-7750

Agri & Food #
Uitkomstjaar=2012

-431,4

-334,74

Agri & Food #
Uitkomstjaar=2013

-113,47

-89,71

Agri & Food #
Uitkomstjaar=2014

-660,97*

-490,99*

Biobased #
Uitkomstjaar=2012

750,28

308,08

Biobased #
Uitkomstjaar=2013

564,4

83,94

Biobased #
Uitkomstjaar=2014

517,77

Overig #
Uitkomstjaar=2015
Topsector
(referentiecategorie =
Tuinbouw en
Uitgangsmaterialen)

Biobased #
Uitkomstjaar=2015

-591,95

Chemie #
Uitkomstjaar=2012

701,18

Chemie #
Uitkomstjaar=2013

446,82

363,4

85

Chemie #
Uitkomstjaar=2014

-426,85*

Chemie #
Uitkomstjaar=2015

-723,06

Creatieve Industrie #
Uitkomstjaar=2012

-32,95

Creatieve Industrie #
Uitkomstjaar=2013

73,76

110,02

Creatieve Industrie #
Uitkomstjaar=2014

348,57

294,95

Creatieve Industrie #
Uitkomstjaar=2015
Energie #
Uitkomstjaar=2012

-1145,70*

-8,4

910,81

Energie #
Uitkomstjaar=2013

128,86

-366,90**

Energie #
Uitkomstjaar=2014

53,58

Energie #
Uitkomstjaar=2015

37,14

-60,89

HTSM-ICT #
Uitkomstjaar=2012

-610,58*

-229,56

HTSM-ICT #
Uitkomstjaar=2013

-401,56*

-391,74

HTSM-ICT #
Uitkomstjaar=2014

-101,3

HTSM-ICT #
Uitkomstjaar=2015

276,53

Life Sciences & Health
# Uitkomstjaar=2012

1910,33

4071,31

Life Sciences & Health
# Uitkomstjaar=2013

1088,28*

3185,05

Life Sciences & Health
# Uitkomstjaar=2014
Life Sciences & Health
# Uitkomstjaar=2015

2127,42

-2252,73

86

Logistiek #
Uitkomstjaar=2012

-1273,34

-136,39

Logistiek #
Uitkomstjaar=2013

-782,95

62,45

Logistiek #
Uitkomstjaar=2014

-843,9

Logistiek #
Uitkomstjaar=2015

402,34

Water #
Uitkomstjaar=2012

1319,23

632,43

Water #
Uitkomstjaar=2013

214,48

-208,14

Water #
Uitkomstjaar=2014

-260,59

-458,79

Constante

2116,98***

1948,74***

2199,35**

1956,41***

1887,67

628,6

Aantal observaties

1340

1488

1340

1760

2584

3640

R-squared within

0,1096

0,0909

0,1226

0,1017

0,1135

0,0935

Waarbij * significant op 10%, ** significant op 5%, *** significant op 1%
Aantal bedrijfseenheden maal vier is het aantal observaties, er is sprake van een gebalanceerd panel over 2012-2015.
Een lege cel betekent dat de variabele niet is meegenomen in de schatting of dat de variabele is weggevallen als gevolg van
perfecte collineariteit.

87

Afspraken MKB-samenwerkingsagenda Rijk en regio
In de MKB-samenwerkingsagenda Rijk en regio is in december 2014 een aantal afspraken gemaakt. Ten
aanzien van de MIT zijn de volgende afspraken gemaakt:
•

Een gezamenlijke instrumentenkoffer, die bestaat uit uniforme regelingsmodellen voor onder
andere vouchers, haalbaarheidsstudies, samenwerkingsprojecten en clusterprojecten.

•

De inhoud wordt bepaald door de agenda’s van de Topsectoren én de Regionale Innovatiestrategieën
(RIS).

•

Uitsluitend aanvragen die passen in de RIS én de agenda’s van de Topsectoren komen in aanmerking
voor gezamenlijke financiering van provincies en EZ (MIT-middelen).

•

EZ is in beginsel bereid hiervoor in 2015 € 20 mln. beschikbaar te stellen. Bij de verdeling zal de
verdeelsleutel van de EFRO-middelen over de 4 landsdelen worden gehanteerd. Ook de diverse
landsdelen stellen hiervoor in beginsel € 20 mln. Beschikbaar.

•

Voor aanvragen die passen in beide agenda’s (RIS en topsectoren) en budgetten komt in beginsel
dus € 40 mln. Beschikbaar.

•

De verdere uitwerking van de samenwerking vindt in gezamenlijkheid plaats (EZ, regio’s, MKB).

•

De mogelijkheid van deelname van bedrijven over grenzen van provincies/landsdelen heen zal door
de regio’s zo goed mogelijk worden gefaciliteerd.

•

Resterende middelen voor MKB-innovatiestimulering op de EZ-begroting zullen in samenspraak
met de Topteams en in lijn met het amendement Van Veen/Vos worden ingezet. Het amendement
betreft aanvullend budget (€ 20 mln. verspreid over 2015 en 2016) om het MKB te stimuleren om
in samenwerking te komen tot innovatie, via drie mogelijke instrumenten: MIT, SBIR en IPC.

88

technopolis |group| The Netherlands
Spuistraat 283
1012 VR Amsterdam
The Netherlands
T +31 20 535 2244
F +31 20 428 9656
E info.nl@technopolis-group.com
www.technopolis-group.com