Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 316

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 september 2013
Hierbij bied ik u, mede namens de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap, de geannoteerde agenda aan voor de Raad voor
Concurrentievermogen van 26 en 27 september 2013. De Raad bestaat uit
een deel over interne markt en industrie (26 september) en een deel over
onderzoek (27 september).
Tijdens het interne markt en industriedeel zal een beleidsdebat plaatsvinden over de ondersteuning van het concurrentievermogen van het mkb
in Europa. Dit is bedoeld als bijdrage aan de voorbereiding van de
Europese Raad van 24 en 25 oktober 2013. Verder zal de Raad van
gedachten wisselen over industrie beleid en daarbij ingaan op de
mededeling «naar een meer competitieve en efficiënte defensie- en
veiligheidssector». Tijdens de lunch zal worden gesproken over de
concurrentieaspecten van energie- en klimaatbeleid.
Het deel over onderzoek bestaat uit toelichtingen door de Commissie op
de stand van zaken van de onderhandelingen over de voorstellen voor
publiek-publieke partnerschappen onder artikel 185 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) en de voorstellen
voor de Joint Technology Initiatives (JTI) onder artikel 187 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Verder vindt er een
beleidsdebat plaats over de Innovatie Unie en de Europese Onderzoeksruimte (ERA). Vooralsnog is er geen lunchdiscussie voorzien.
Onder het punt diversen informeert de Commissie de Raad op
26 september over het actieplan staalindustrie en op 27 september over
ITER en publiek-private partnerschappen onder Horizon 2020 als
belangrijk instrument voor innovatie en groei in Europa.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

kst-21501-30-316
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 316

1

INDUSTRIE EN INTERNE MARKT
Ondersteuning van concurrentievermogen van mkb in Europa:
bijdrage aan voorbereiding van de Europese Raad van
24-25 oktober 2013
Beleidsdebat
De Raad zal een beleidsdebat voeren ter voorbereiding van de Europese
Raad van 24 en 25 oktober, die in het teken staat van de digitale agenda,
diensten en innovatie. Het voorzitterschap wil de discussie in de Raad met
name richten op de vraag hoe het concurrentievermogen van het mkb
gestimuleerd kan worden. Het thema innovatie zal worden besproken
tijdens het onderzoeksdeel van de Raad, onder het agendapunt «Innovatie
Unie en de Europese Onderzoeksruimte».
Nederland verwelkomt de door het voorzitterschap gekozen focus van het
debat. Mkb’ers ondervinden momenteel grote problemen bij het
aantrekken van kapitaal, leiden disproportioneel onder onnodige wet- en
regelgeving en ondervinden veel problemen bij het toetreden tot nieuwe
markten. Met name op het terrein van de digitale economie en diensten
ondervinden mkb’ers nog veel belemmeringen bij het opereren over de
grens, en ligt er nog een groot onbenut potentieel.
Nederland ondersteunt de ambitie van de Europese Digitale Agenda. Ter
voorbereiding van de Europese Raad over de digitale agenda presenteert
de Commissie (Kroes) naar verwachting deze week een verordening ter
versterking van de interne telecommarkt. In algemene zin staat Nederland
positief tegenover maatregelen die de digitale interne markt kunnen
versterken. Er resteren nog altijd vele belemmeringen voor ondernemers
die grensoverschrijdend online willen opereren, terwijl juist daar een
groot potentieel voor economische groei ligt. De Europese Raad heeft zich
daarom eerder ten doel gesteld om voor 2015 een digitale interne markt te
realiseren. Aanpassing van het auteursrecht aan het digitale tijdperk is
hierbij essentieel. Ook digitale diensten als elektronische identificatie (eID)
hebben op Europees niveau meerwaarde en Nederland hoopt op een
spoedige afronding van de lopende onderhandelingen. Nederland ziet
daarnaast graag extra aandacht voor de verdere ontwikkeling van
e-commerce. Nederland is positief over de mededeling actieplan
elektronische handel van 11 januari 2012 en onderschrijft dat verdere
acties nodig zijn op het gebied van online betalingen. Zo zouden
pan-Europese elektronische betalingsoplossingen mogelijk moeten
worden om webwinkels nog beter gebruik te laten maken van de interne
Europese online markt.
Op aandringen van Zweden en Nederland zal de Europese Raad ook
stilstaan bij het thema diensten. Nog altijd worden grensoverschrijdende
dienstverleners geconfronteerd met disproportionele eisen in andere
lidstaten.
Een hoger ambitieniveau van lidstaten bij de implementatie van de
dienstenrichtlijn, door het continueren van hervormingen van de
dienstensector, kan leiden tot een extra € 330 miljard1, alleen al binnen de
reikwijdte van de dienstenrichtlijn. Daarom pleit Nederland voor urgente
actie om het volle potentieel van de dienstenrichtlijn te benutten, zoals het
invoeren van een proportionaliteitstest waardoor het eenvoudiger wordt
1

mededeling van de Commissie over de implementatie van de dienstenrichtlijn, juni 2012. De
Commissie berekent dat de dienstenrichtlijn zon 0.8% extra BBP oplevert. Een nog ambitieuzere implementatie door lidstaten, door het wegnemen van alle resterende belemmeringen
zou dit kunnen doen toenemen tot 2.6% van het BBP, ofwel 330 miljard euro.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 316

2

om een onderscheid te maken tussen proportionele eisen en disproportionele belemmeringen. Tevens kan dit lidstaten helpen bij het afschaffen
van disproportionele maatregelen, omdat hen verschillende alternatieve
vormen van regulering aangereikt worden. Ook op het terrein van
gereguleerde beroepen is in veel lidstaten ruimte voor modernisering. De
Commissie zal naar verwachting in aanloop naar de Europese Raad, op
grond van de onlangs overeengekomen herziene richtlijn beroepskwalificaties, haar plan van aanpak presenteren ten aanzien de wederzijdse
evaluatie van de gereguleerde beroepen in de EU.
Industriebeleid
Presentatie van de Commissie en Gedachtewisseling
Op de Raad zal gesproken worden over het concurrentievermogen van de
industrie in Europa. De Raad zal in het bijzonder van gedachten wisselen
over de mededeling «Naar een meer competitieve en efficiënte defensieen veiligheidssector», die de Europese Commissie op 24 juli heeft
gepubliceerd.
Nederland steunt de integrale aanpak om het concurrentievermogen van
de Europese industrie te versterken. Het versterken van de concurrentiepositie is primair de verantwoordelijkheid van bedrijven zelf. Beleid dat
hiervoor de randvoorwaarden schept, is primair een nationale verantwoordelijkheid. Acties op EU-niveau moeten daarbij aanvullend zijn op
het nationale beleid, met ondersteunende rollen voor regionale en lokale
overheden op hun respectievelijke terreinen van bevoegdheid. Nederland
ziet met name toegevoegde waarde bij het versterken van de interne
markt, het verlagen van administratieve lasten, het verbeteren van de
toegang tot financiering voor bedrijven, het stimuleren van onderzoek en
innovatie en het creëren van open markten.
De mededeling «Naar een meer competitieve en efficiënte defensie- en
veiligheidssector» is uitgebracht met als doel het concurrentievermogen
van de Europese defensie-industrie te vergroten. De mededeling benoemt
acties op een groot aantal thema’s, zoals ontwikkeling van normen en
certificering, het bevorderen van het gebruik van technologie voor zowel
civiele als militaire toepassingen en het versterken van de Europese
interne defensiemarkt. Er wordt (vooralsnog) geen nieuwe regelgeving
voorgesteld.
De toekomst van de defensie-industrie is één van de drie thema’s die
onder het bredere thema Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid (GVDB) geagendeerd staat voor de Europese Raad op 19 en
20 december 2013.
De informele Raad van Ministers van Defensie heeft op 5 en 6 september
ook over de mededeling gesproken. Tijdens deze bijeenkomst werd in de
discussie over de Commissiemededeling de meeste aandacht geschonken
aan een gezamenlijke aanpak voor dual use onderzoek (synergie civiele en
militaire domein), standaardisering en certificering, en verbetering van de
toegang van mkb tot internationale toeleveringsketens. Enkele lidstaten
bepleitten uitfasering (in plaats van abrupte beëindiging) van de praktijk
van offset/compensaties. Nederland bepleitte in de discussie over de
defensiemarkt dat de Commissie spoedig, voor december, beziet hoe de
toepassing van de richtlijn 2009/812 verbeterd kan worden. De Commissie
werd opgeroepen om met voorstellen te komen, zodat verzekerd wordt
dat internationale toeleveringsketens toegankelijk worden voor mkb. Deze
2

Deze Richtlijn betreft een procedure voor Openbare Aanschaffingen op het gebied van Defensie
en Veiligheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 316

3

oproep vond veel bijval van andere lidstaten en werd overgenomen door
de Commissie. Het volledige verslag van deze informele Raad van
Ministers van Defensie gaat separaat naar uw Kamer.
In de aanloop naar de Europese Raad, op 18 en 19 november a.s., zullen
de Ministers van Buitenlandse Zaken zich eveneens over de mededeling
buigen. Hieronder ga ik kort in op het Nederlands standpunt over de
mededeling; voor een meer uitgebreide toelichting verwijs ik naar het
BNC-fiche «naar een meer competitieve en efficiënte defensie- en
veiligheidssector» dat uw Kamer op 30 augustus heeft ontvangen.
Nederland ondersteunt de acties in de Commissiemededeling over de
defensiemarkt op hoofdlijnen. Nederland deelt de visie dat Europa voor
een geloofwaardig GVDB een sterke Europese Defensie Technologische
en Industriële Basis moet hebben (EDTIB). Een sterke EDTIB is innovatief
en concurrerend en heeft als uitgangspunt gelijke kansen voor industrieën
uit alle lidstaten. Daarbij is het van belang dat het mkb goede toegang
heeft tot deze markt. Dit betreft Europese maatregelen ter bevordering
van het concurrentievermogen van het mkb (vermindering administratieve lasten, toegang tot financiering), maar evenzeer de mogelijkheden
die het mkb moet krijgen om toe te treden tot de toeleveringsketens: het
creëren van een open en transparante interne markt.
De maatregelen die de Commissie al heeft genomen, zoals de introductie
van de Richtlijn 2009/81 met daarin de onderaannemingsclausule, hebben
vooralsnog niet geleid tot een open en transparante interne markt waar
bedrijven uit alle Europese lidstaten gelijke kansen hebben. Met het
huidige overwicht van industrieën in zes grote landen (Duitsland,
Frankrijk, Italië, Spanje, Verenigd Koninkrijk en Zweden) en gesloten
toeleveringsketens is het in het bijzonder voor bedrijven uit lidstaten met
veelal toeleveranciers, zoals Nederland, erg moeilijk een plek in de keten
te behouden of te bemachtigen.
De acties van de Commissie zouden dan ook in de optiek van Nederland
meer gericht moeten worden op het werkelijk verbeteren van de toegang
tot de internationale toeleveringsketens, bijvoorbeeld door het stimuleren
van het in concurrentie uitbesteden van subcontracten bij aanbestedingen.
ONDERZOEK
Voorstellen van de Europese Commissie voor publiek-publieke
partnerschappen op basis van artikel 185 (VWEU)
Informatie van de Commissie over de stand van zaken
De Raad zal spreken over vier voorstellen van de Europese Commissie in
het kader van publiek-publieke partnerschappen in Horizon 2020,
gebaseerd op artikel 185 van het Verdrag betreffende de Werking van de
Europese Unie (VWEU).
Het gaat hierbij om voorstellen tot besluiten van het Europees Parlement
en de Raad betreffende de deelname van de Unie aan de volgende door
verscheidene lidstaten gezamenlijk opgezette programma’s:
• tweede onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma actief en ondersteun(en)d leven (AAL-2);
• tweede partnerschapprogramma voor klinische proeven tussen
Europese en ontwikkelingslanden (EDCTP-2);
• Europees programma voor innovatie en onderzoek op het gebied van
de Metrologie (EMPIR, vervolgprogramma op EMRP);
• tweede programma voor onderzoek en ontwikkeling ter ondersteuning
van onderzoek verrichtende midden- en kleinbedrijf (Eurostars-2).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 316

4

Besluitvorming op deze voorstellen is op zijn vroegst voorzien in de Raad
voor Concurrentievermogen van december 2013. Uw Kamer ontvangt op
zeer korte termijn het BNC-fiche »Horizon 2020 investeringspakket
onderzoek en innovatie», dat verder zal ingaan op bovengenoemde
voorstellen. Deze voorstellen zijn allen een vervolg van al bestaande
publiek-publieke partnerschappen onder het huidige Europese Zevende
Kaderprogramma voor onderzoek (KP7). Met de vier voorstellen geeft de
Commissie een nieuwe impuls aan de huidige publiek-publieke samenwerking met de lidstaten voor de gezamenlijke uitvoering van onderstaande onderzoek- en innovatieprogramma’s.
AAL-2
Het «Active and Assisted Living» programma (AAL-2) is een vervolg op
het lopende EU-innovatieprogramma «Ambient Assisted Living» (AAL).
AAL vergroot met name de mogelijkheden voor het samenbrengen van
innovatie door bedrijven (vooral op mkb gericht, maar ook grote bedrijven
doen mee) in samenwerking met zorgaanbieders en cliëntenorganisaties.
De aanpak via Europese consortia zorgt voor internationale samenwerking
en bundeling van kennis.
EDCTP-2
Dit tweede programma voor klinische proeven tussen Europese en
ontwikkelingslanden, het «European and Developing Countries Clinical
Trials Partnership» programma (EDCTP-2), streeft naar betere mogelijkheden voor de EU om efficiënter te investeren in onderzoek en ontwikkeling van nieuwe en betere medische interventies tegen armoedegerelateerde ziekten. Dit ten behoeve van – en in samenwerking met –
ontwikkelingslanden, met name sub-Saharisch Afrika. EDCTP-2 draagt bij
aan vergroting en verduurzaming van het onderzoekspotentieel in de
wereld. Ook biedt EDCTP-2 kansen voor de private sector voor publiekprivate samenwerking aan producten met een (beperkt) marktpotentieel.
EMPIR
Metrologie is de wetenschap van metingen, nauwkeurigheid en precisie.
EMPIR (European metrology programme for innovation and research) is
een vervolgprogramma op het huidige gezamenlijke Europees
programma voor metrologisch onderzoek (European Metrology Research
Programme, EMRP, een initiatief van 22 nationale meetinstituten dat in
2009 is vastgesteld). Het aantal aan EMPIR deelnemende landen stijgt
naar 28 en daarmee zal EMPIR de grondslag leggen voor een Europees
geïntegreerd systeem voor metrologisch onderzoek met een kritische
massa en actieve betrokkenheid op nationaal, Europees en internationaal
niveau.
Eurostars-2
Het Eurostars-2 programma bouwt voort op het gemeenschappelijke
onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma Eurostars, dat in 2007 werd
geïnitieerd door verschillende lidstaten (waaronder Nederland) en de
Europese Commissie binnen het kader van het Eureka-netwerk3. Het
programma is gericht op het vergroten van de internationale
R&D-samenwerking door het innovatieve mkb, en daarmee het versterken
van het concurrentievermogen van de Europese economie. Dit

3

Intergouvernementeel netwerk opgezet in 1985 voor marktgericht technologieonderzoek en
-ontwikkeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 316

5

programma heeft als meerwaarde dat het leidt tot een bundeling van
nationale inspanningen in een Europese context.
De Nederlandse inzet met betrekking tot deze zogenaamde Artikel
185-initiatieven is dat investeringen in onderzoek en technologische
ontwikkeling belangrijk zijn om te komen tot nieuwe inzichten en
innovatieve producten, processen en diensten. De gecombineerde inzet
van de Commissie en de lidstaten in de publiek-publieke partnerschappen
leidt tot grensoverschrijdende samenwerking en zorgt voor focus en
kritische massa. Nederland acht de nu voorliggende voorstellen dan ook
van belang om de Europese Onderzoeksruimte verder gestalte te geven,
belangrijke maatschappelijke opgaven te adresseren, de participatie van
het bedrijfsleven, met name het mkb, in Horizon 2020 te verbeteren en de
concurrentiepositie van Europa op de betreffende gebieden te versterken.
Daarnaast zijn de programma’s ook voor Nederlandse stakeholders van
belang, zij zijn stevig gepositioneerd in alle programma’s en doen volop
mee met de lopende programma’s. Deze Europese onderzoek- en
innovatieprogramma’s passen goed bij het topsectorenbeleid.
Daarnaast heeft Nederland, bij zowel de Artikel 185- als de hierna
beschreven Artikel 187- initiatieven, aandacht voor de volgende drie
punten:
– Administratieve lasten moeten zoveel mogelijk beperkt blijven. De
overgang moet soepel verlopen voor de deelnemers aan de bestaande
initiatieven die gecontinueerd worden;
– Synergie met andere Europese programma’s en samenwerkingsverbanden moet actief geborgd worden. Binnen de initiatieven dienen de
voor de maatschappij en economie belangrijkste onderwerpen
geadresseerd te worden;
– Lidstaten moeten voldoende zeggenschap houden om bovenstaande
te kunnen bewaken.
Voorstellen van de Europese Commissie voor Gemeenschappelijke Technologie Initiatieven op basis van artikel 187 (VWEU)
Informatie van de Commissie over de stand van zaken
Tijdens de Raad zal tevens worden gesproken over vijf voorstellen voor
publiek-private partnerschappen in Horizon 2020, op basis van artikel 187
van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie (VWEU).
Het gaat hierbij om voorstellen tot verordeningen van de Raad betreffende de gezamenlijke onderneming:
• biogebaseerde industrieën (BBI);
• op het gebied van luchtvaart (Clean Sky-2);
• op het gebied van elektronische componenten en systemen (ECSEL,
vervolgprogramma op Eniac en Artemis);
• brandstofcellen en waterstof 2 (FCH-2);
• voor het initiatief innovatieve medicijnen 2 (IMI-2).
Het is nog niet duidelijk wanneer over deze voorstellen definitief wordt
besloten. Uw Kamer ontvangt op zeer korte termijn het BNC-fiche
»Horizon 2020 investeringspakket onderzoek en innovatie», dat nader
ingaat op bovengenoemde voorstellen.
Bovengenoemde vijf voorstellen gaan over publiek-private samenwerking
door middel van de gezamenlijke technologie-initiatieven (de joint
technology initiatives, JTI’s) en zijn in vier gevallen een vervolg van al
bestaande publiek-private partnerschappen onder het huidige Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 316

6

Zevende Kaderprogramma (KP7). Het vijfde, nieuwe, partnerschap is de
JTI voor de biobased industrie (BBI).
De JTI’s zijn gericht op strategische technologieën die de groei en
werkgelegenheid in wereldwijd concurrerende sectoren bevorderen.
Hiertoe stellen de private sector (bedrijfsleven, kennisinstellingen) en de
publieke sector (Commissie en in enkele gevallen lidstaten) gezamenlijk
een meerjaren strategische onderzoeksagenda voor een bepaald
technologiegebied op. Ondanks de korte looptijd, lijkt de ervaring met de
huidige JTI’s te bevestigen dat deze vorm van partnerschap werkt.
BBI
De oprichting van de gemeenschappelijke onderneming voor de implementatie van de JTI «Biobased Industries» (BBI) is een nieuw initiatief
onder Horizon 2020. Biogebaseerde industrieën zijn industrieën waar
gebruik wordt gemaakt van hernieuwbare biologische grondstoffen voor
de productie van biogebaseerde producten en biobrandstoffen. BBI
beoogt een aanzienlijke impuls te geven aan private investeringen in
onderzoek en innovatie activiteiten, met als doel om de concurrentie van
Europese gebiobaseerde industrieën te stimuleren en werkgelegenheid te
creëren, met name in rurale gebieden.
Clean Sky 2
De JTI Clean Sky-2 is een vervolg op en bouwt deels voort op de JTI Clean
Sky die in 2008 van start ging onder de vlag van KP7. Daarnaast worden
voor een deel nieuwe technologieën en onderzoekslijnen ontwikkeld en is
grootschalige demonstratie voorzien (door middel van vliegend
materiaal). De JTI Clean Sky is een publiek-private samenwerking die zich
richt op het minimaliseren van de invloed van het groeiende aantal
vliegbewegingen op het milieu en op het terugbrengen van de emissies in
de luchtvaart. Specifieke doelstellingen zijn het vergroten van brandstofefficiëntie in de luchtvaart waardoor de CO2 emissies worden gereduceerd
met 20 tot 30% en reductie van NOx en geluidsemissies van 20 tot 30% ten
opzichte van volgens de huidige techniek gebouwde vliegtuigen die per
2014 in gebruik worden genomen. Aan deze doelstellingen zal worden
bijgedragen door geavanceerd onderzoek en grootschalige demonstratieprojecten op het gebied van groene technologie in de luchtvaart. De
horizon die hierbij wordt gehanteerd is 2050.
ECSEL
De JTI ECSEL (Electronics Components and Systems for European
Leadership) vervangt en volgt tegelijkertijd op de gezamenlijke ondernemingen ARTEMIS (embedded software) en ENIAC (nano-elektronica)
opgericht onder KP7. Tevens wordt het European Technology Platform
(ETP) EpoSS (smart systems) in ECSEL opgenomen. Ondanks de sterke
aanwezigheid in belangrijke verticale markten (automotive, energie,
betalingssystemen, enz.), wordt de elektronische componenten- en
embedded systemensector in Europa geconfronteerd met grote uitdagingen die de hele economie zullen beïnvloeden.
Ten eerste is dat behoud van de controle over de belangrijkste elementen
van de waardeketen (dat wil zeggen het ontwerp, de productie en
integratie in eindproducten), die essentieel zijn om de duurzaamheid van
waardecreatie van elektronica in Europa te garanderen. Ten tweede is dat
het overbruggen van belangrijke lacunes in de innovatieketen om
toponderzoek beter om te zetten in commerciële successen. ECSEL is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 316

7

gericht op het aanpakken van deze uitdagingen, zodat Europa voorop kan
blijven wat betreft onderzoek, innovatie en concurrentiekracht.
FCH-2
De Commissie stelt een verlenging voor van de termijn van de JTI «Fuel
Cells and Hydrogen» (FCH-2). De Commissie heeft de JTI FCH onder KP7
opgezet omdat er sprake is van marktfalen door de hoge kosten van
brandstofceltechnologie en het ontbreken van een infrastructuur voor de
distributie van waterstof. Ook zijn de kosten en de benodigde onderzoekscapaciteit voor de verdere ontwikkeling van de brandstofceltechnologie te
hoog om enkel door bedrijven of landen te worden gedragen. Daarnaast
is de expertise en sector sterk verspreid over industriële actoren en de
lidstaten zodat coördinatie op EU niveau gewenst is. In FCH-2 wil het
partnerschap zich richten op het verder ontwikkelen van de brandstofceltechnologie voor transporttoepassingen. De Commissie wil de kostprijs
reduceren, de efficiëntie verbeteren en de levensduur verlengen zodat de
technologie competitief wordt met conventionele voertuigen. Daarnaast
ligt de focus op het demonstreren van de rol van waterstof bij het
inpassen van duurzame elektriciteit in het energiesysteem, en in het
bijzonder op de productie van waterstof via elektriciteit (electrolyse).
Nederland zou graag zien dat binnen FCH-2 meer nadruk komt te liggen
op de productie van waterstof uit aard- en biogas. Dit is belangrijk voor de
positie van Nederland als gasproducent van noordwest Europa.
Nederland acht het dan ook van belang dat óók onderzoek en implementatie van waterstofproductie uitgaande van biogas, biomassa en aardgas
mogelijk wordt gemaakt.
IMI-2
Dit voorstel behelst de oprichting van de publiek-private gemeenschappelijke onderneming voor de tweede fase van de JTI Innovatieve Geneesmiddelen (IMI-2). IMI-2 borduurt voort op de successen van het huidige
IMI met betrekking tot de verbetering van de samenwerking bij het
onderzoek- en ontwikkelingsproces van nieuwe en effectievere
diagnostiek en (bio)farmaceutische behandelingen. Ten opzichte van het
huidige IMI is het initiatief verbreed met de terreinen van biomedische
beeldvorming en medische informatietechnologieën. De partners in de
gemeenschappelijke onderneming zijn de Europese Commissie en EFPIA4.
IMI-2 zal zo bijdragen aan de Horizon 2020 doelen die zijn omschreven in
de maatschappelijke uitdaging op het gebied van gezondheid, demografische verandering en welzijn.
Ook draagt IMI-2 bij aan de aanpak van de uitdagingen zoals deze zijn
omschreven in het verslag van de Wereldgezondheidsorganisatie over
prioritaire geneesmiddelen voor Europa en de Wereld. Tenslotte moet met
verbeterde samenwerking en risicodeling tussen de verschillende
belanghebbenden het toekomstige internationale concurrentievermogen
van de Europese (bio)farmaceutische en (bio)wetenschappelijke industrie
op terreinen als diagnostiek, vaccins, medische beeldvorming en
medische informatietechnologieën worden gewaarborgd.
Hoewel de rechtsbasis en het behandeltraject afwijken, is de Nederlandse
inzet voor de artikel 187-initiatieven grotendeels gelijk aan die gebaseerd
op artikel 185. Daarom verwijs ik hiervoor naar de Nederlandse inzet
onder de voorstellen van de Europese Commissie voor publiek-publieke
partnerschappen op basis van artikel 185 (VWEU).

4

European Federation of Pharmaceutical Industries and Associations

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 316

8

Ook voor de JTI’s geldt dat deze programma’s voor Nederlandse
stakeholders van belang zijn, zij zijn stevig gepositioneerd in de JTI’s en
doen volop mee in de lopende programma’s. Deze Europese onderzoeken innovatieprogramma’s passen goed bij het topsectorenbeleid. De JTI’s
hebben een eigen governance- en financieringsstructuur. Als gevolg
hiervan is de sturing van de lidstaten over het algemeen op afstand.
Nederland steunt dit maar wil daarbij wel voldoende inspraak kunnen
hebben in de deelprogramma’s van de JTI’s. Uitzondering hierop is
ECSEL, waarbij Nederland met cofinanciering (vanuit de EZ-begroting) als
partner actief betrokken is. Nederland hecht verder bij de JTI’s aan een
gebalanceerde verdeling van activiteiten en budget.
Innovatie Unie en de Europese Onderzoeksruimte
Beleidsdebat
De Commissie zal in het kader van de Innovatie Unie, waarbinnen de
Europese Onderzoeksruimte een belangrijke doelstelling is, twee
mededelingen en een voortgangsrapport presenteren, waarover ook een
beleidsdebat zal plaatsvinden. Het gaat om de in maart 2013 gepubliceerde mededeling over de staat van de Innovatie Unie en de binnenkort
te verschijnen Mededeling over een nieuwe innovatie-indicator en
Rapportage over de voortgang in de ontwikkeling van de Europese
Onderzoeksruimte.
De Commissie heeft in opdracht van de Europese Raad geruime tijd
gewerkt aan haar mededeling over de Innovatie-indicator. De Europese
Raad wil deze mededeling benutten om in oktober een debat over
innovatie te voeren. Naar verwachting zal de Commissie uiteenzetten hoe
de innovatie-indicator is samengesteld en hoe de lidstaten presteren ten
opzichte van elkaar en ten opzichte van enkele innovatieve landen buiten
de EU. De nieuwe indicator is gericht op de outputkant van de economie
en zal waarschijnlijk alle sectoren meenemen; iets waar Nederland
voorstander van is. Bij het uitkomen van de mededeling zal Nederland een
oordeel moeten vellen over de vraag of de voorgestelde indicator
daadwerkelijk een goed beeld geeft van verschillen in innovatie-output
van economieën.
Ook de mededeling van de Commissie over de staat van de Innovatie
Unie is geagendeerd voor deze Raad. Dit is de jaarlijkse voortgangsrapportage van de «Innovatie Unie», één van de zeven kerninitiatieven van de
Europa 2020-strategie. De mededeling bestaat uit een algemeen deel en
een deel dat in gaat op de stand van zaken in de lidstaten. In het algemene
deel wordt geconstateerd dat er goede vooruitgang wordt geboekt op 80
procent van de initiatieven die deel uitmaken van de Innovatie Unie. Zo is
Horizon 2020 een grote vooruitgang ten opzichte van het verleden omdat
de gehele waardeketen in één programma wordt gevat. Het zakelijk
klimaat is verbeterd door de invoer van een gemeenschappelijk octrooi,
gemoderniseerde Europese aanbestedingsregels en een Europees
paspoort voor venture capital fondsen. Binnen de Europese Innovatie
Partnerschappen worden de krachten gebundeld op het gebied van
maatschappelijke uitdagingen. Veel van deze maatregelen moeten nog
geïmplementeerd worden, maar zijn stappen in de goede richting. Er zijn
echter ook kritische kanttekeningen te plaatsen. De totale publieke
uitgaven van de 27 lidstaten voor publieke R&D liepen in 2011 voor het
eerst licht terug en het convergentieproces op het gebied van innovatief
presteren tussen de lidstaten is stilgevallen. Hierdoor kan de economische
kloof tussen rijke en arme lidstaten op termijn weer vergroot worden.
Tevens wijst de Commissie erop dat de Innovatie Unie kan bijdragen aan
een klimaat van vertrouwen in de Europese Unie voor bedrijfsleven en
burgers door duurzamere investeringen in onderzoek en innovatie en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 316

9

verdere intensieve hervormingen met het oog op een echte Europese
Onderzoeksruimte. Om de groei in Europa verder te bevorderen wil de
Europese Commissie, op basis van de nieuwste trends en standpunten
van experts en stakeholders, nu een verdiepingsslag maken met de
Innovatie Unie door ondermeer de structurele verandering in de richting
van nieuwe, veelbelovende sectoren te versnellen.
In het landenspecifieke deel voor Nederland wordt geconstateerd dat de
innovatiekracht van het Nederlandse onderzoeks- en innovatiesysteem
tijdens de crisisjaren op peil gebleven is, met een hoge efficiëntie en
effectiviteit van de publieke R&D-investeringen, een verbeterd excellentieniveau en de ontwikkeling van hotspots in sleuteltechnologieën, ondanks
een stagnerende R&D-intensiteit. De relatief lage private
R&D-investeringen blijven een punt van aandacht. Ten aanzien van de
publieke R&D-investeringen is het van belang dat de Commissie de fiscale
instrumenten heeft meegeteld, hetgeen resulteert in een stabiel beeld
over de jaren 2011–2013. Het recente bedrijfslevenbeleid pakt de
onderinvestering van R&D in de private sector aan door een combinatie
van fiscale stimuli en de topsectorenaanpak gericht op intensieve
samenwerking tussen bedrijfsleven, universiteiten en publieke kennisinstellingen voor onderzoek, innovatie en menselijk kapitaal. De Commissie
constateert dat het Nederlandse onderzoekssysteem een sterke positie
heeft en sterk internationaal georiënteerd is.
Nederland onderschrijft het belang van de Innovatie Unie en de verdiepingsslag die de Commissie voorstelt inclusief de bijbehorende maatregelen als het versterken van innovatievriendelijke randvoorwaarden,
versterken van innovatie binnen de publieke sector, een coherent beleid
voor open innovatie en kennistransfer, verbetering van kennisbescherming en het betrekken van de detailhandel via het Europees
actieplan detailhandel. Nederland stelt daarbij het versterken van de totale
Europese concurrentiekracht voorop en ziet het voorkomen van braindrain
vooral in Europees perspectief. Wat het landenspecifieke deel betreft vindt
Nederland het van belang dat fiscale instrumenten worden meegeteld bij
de publieke onderzoeksbudgetten in vergelijking met andere landen. Dit
om recht te doen aan de verschuiving in het Nederlandse beleid van
subsidies naar fiscale maatregelen ter stimulering van R&D.
Sinds de Europese Raad van 4 februari 2011 hebben de regeringsleiders
herhaaldelijk aangedrongen op het realiseren van de Europese Onderzoeksruimte (ERA) in 2014. In 2012 heeft de Commissie daarom een
mededeling uitgebracht waarin (instellingen in) de lidstaten worden
uitgenodigd om een aantal acties te ondernemen die het vrije verkeer van
kennis, onderzoekers en technologie in Europa mogelijk maken en zo de
ERA tot stand brengen. Na een jaar rapporteert de Commissie nu over de
voortgang die hiermee in Europa is geboekt. Het voortgangsrapport zal
naar verwachting vlak voor de Raad gepubliceerd worden.
Nederland is voorstander van de verdere ontwikkeling van de ERA en het
wegnemen van de barrières die het vrije verkeer van kennis, onderzoekers
en technologie tussen de lidstaten belemmeren, omdat zo optimaal
gebruik gemaakt kan worden van de in Europa beschikbare middelen en
het niveau van onderzoek en de groei in Europa kan worden bevorderd.
Het Nederlandse beleid kwam aan vele van de door de Commissie
gevraagd acties al tegemoet. Zo is er in Nederland al sprake van competitieve onderzoeksfinanciering en worden alle vacatures binnen de
Nederlandse wetenschappelijke wereld op de internationaal toegankelijke
website Academic Transfer geplaatst. Nederland zal daarnaast, bijvoorbeeld op het terrein van open access, graag een actieve rol spelen in
Europa om ook zo een bijdrage te kunnen leveren aan de verdere
ontwikkeling van de Europese Onderzoeksruimte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 316

10