Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2965
Vragen van de leden Van Nispen en Jasper van Dijk (beiden SP) aan de
Ministers van Buitenlandse Zaken en van Justitie en Veiligheid over individuele
ambtsberichten (ingezonden 2 mei 2022).
Antwoord van Minister Hoekstra (Buitenlandse Zaken), mede namens de
Minister van Justitie en Veiligheid (ontvangen 2 juni 2022).
Vraag 1
Op welke wijze spant Nederland zich in om genocideverdachten uit het
buitenland op te sporen en te veroordelen? Waarom vervolgt Nederland
genocideverdachten niet in Nederland zelf, zoals ook België doet?
Antwoord 1
Het kabinet hecht grote waarde aan het tegengaan van straffeloosheid en het
voorkomen dat Nederland een toevluchtsoord wordt voor genocideplegers.
Sinds jaar en dag hanteert Nederland het uitgangspunt dat de opsporing en
vervolging van internationale misdrijven zoveel mogelijk plaatsvindt in het
land waar de misdrijven zijn gepleegd. Dit heeft een aantal praktische en
maatschappelijke redenen: zo bevindt zich daar doorgaans het meeste bewijs
en zijn de procesdeelnemers ingevoerd in de taal, de cultuur en de achtergronden van de gebeurtenissen. Daarnaast bevinden zich daar over het
algemeen ook de meeste slachtoffers en getuigen. Door deze misdrijven
aldaar te vervolgen kunnen slachtoffers, nabestaanden en getuigen met eigen
ogen zien dat en hoe er recht wordt gedaan.
Als uitlevering niet aan de orde is of niet mogelijk is kan worden bezien of tot
strafrechtelijke vervolging in Nederland wordt overgegaan. Strafrechtelijke
vervolging in Nederland is alleen mogelijk als er een link is met Nederland,
doordat de verdachte of het slachtoffer een Nederlander of als de verdachte
zich in Nederland bevindt. Sinds 2003 bestaat bij de politie een Team
Internationale Misdrijven (TIM) dat gespecialiseerd is in de opsporing van
dergelijke misdrijven en dat onder leiding staat van officieren van justitie met
expertise op dit gebied. Er wordt jaarlijks geïnvesteerd om de opsporing,
vervolging en berechting van dergelijke misdrijven in Nederland mogelijk te
maken.
Uw Kamer wordt in de Rapportagebrief Internationale Misdrijven jaarlijks
geïnformeerd over de inspanningen die worden verricht in de strijd tegen
straffeloosheid voor internationale misdrijven.

ah-tk-20212022-2965
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Vraag 2
Wat is uw reactie op het artikel «Rwanda opereert zoals Oost-Duitsland met
de Stasi»?1
Antwoord 2
Wij zijn bekend met het artikel. Inhoudelijk wordt er in de beantwoording van
de andere vragen ingegaan op het artikel dat ten grondslag ligt aan uw
vragen.
Vraag 3
Kunt u gedetailleerd uitleggen hoe individuele ambtsberichten tot stand
komen en wat de rol van vertrouwenspersonen in derde landen daarbinnen
is? Kunt u daarbij tevens uitleggen hoe een kokervisie wordt voorkomen en
ook ontlastend materiaal wordt opgenomen?
Antwoord 3
Zie antwoord vraag 5.
Vraag 4
Hoe wordt bepaald welke vertrouwenspersoon onderzoek doet naar een
verdachte?
Antwoord 4
Zie bij antwoord 5.
Vraag 5
Hoe wordt gegarandeerd dat verklaringen die door de vertrouwenspersoon
worden opgenomen niet onder angst voor een regime tot stand komen?
Antwoord 5
De IND stelt, wanneer informatie nodig is uit het land van herkomst van een
persoon, onderzoeksvragen aan de Afdeling Ambtsberichten van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken. Onderzoeksvragen voor onderzoek in
Rwanda worden voorgelegd aan de Nederlandse ambassade te Kigali. De
ambassade kan een vertrouwenspersoon inzetten om het onderzoek uit te
voeren.
Aan de werving van vertrouwenspersonen ligt een zorgvuldige procedure ten
grondslag, waarbij professionaliteit en betrouwbaarheid belangrijke factoren
zijn. Een andere belangrijke factor is de veiligheid van de vertrouwenspersoon zelf, gezien de gevoeligheid van de onderzoeken.
De procedure voor het onderzoek is gericht op het verkrijgen van betrouwbare informatie. Daarbij worden zo mogelijk meerdere (van elkaar onafhankelijke) bronnen geraadpleegd. De gebruikte onderzoeksmethode en bronnen
dienen duidelijk te worden beschreven in het onderzoeksverslag.
Na afronding van het onderzoek stelt de ambassade een onderzoeksverslag
op en schrijft de Afdeling Ambtsberichten op basis daarvan het individueel
ambtsbericht. Dit individueel ambtsbericht bevat de onderzoeksvragen en
uitkomsten van het onderzoek, inclusief eventueel verkregen ontlastende
informatie. Het individueel ambtsbericht wordt ook aan de betrokken persoon
en diens advocaat ter beschikking gesteld.
Gedetailleerde informatie over de totstandkoming van individuele ambtsberichten, inclusief de procedure voor de selectie en handelwijze van vertrouwenspersonen, is eerder in het kader van een Wob-verzoek in 2019 vrijgegeven: https://archief28.sitearchief.nl/archives/sitearchief/20210413104300/
www.rijksoverheid.nl/documenten/wob-verzoeken/2019/03/04/besluit-wobverzoek-over-procedures-omtrent-de-selectie-van-vertrouwenspersonen
Naar aanleiding van uw vragen en om redenen van transparantie zal ik de
laatste versie van de destijds vrijgegeven documenten opnieuw publiceren
(zoals eerder: afgezien van de passages die vertrouwelijkheid behoeven).

1

De Groene Amsterdammer, «Rwanda opereert zoals Oost-Duitsland met de Stasi», 6 april 2022,
https://www.groene.nl/artikel/rwanda-opereert-zoals-oost-duitsland-met-de-stasi

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 6
Waarom wordt aan advocaten die genocideverdachten bijstaan geen inzage
in de totstandkoming van een individueel ambtsbericht gegeven?
Antwoord 6
Zie antwoord vraag 7.
Vraag 7
Herkent u de signalen uit het artikel dat individuele ambtsberichten niet of
nauwelijks te controleren of te verifiëren zijn? Wat is daarop uw reactie?
Antwoord 7
Bij individuele ambtsberichten is er een spanningsveld tussen enerzijds de
wens tot transparantie mede in het belang van de betrokken persoon en
diens advocaat, en anderzijds het belang om methoden en bronnen te
beschermen, om redenen van veiligheid alsmede om ook in de toekomst
onderzoek te kunnen doen.
Individuele ambtsberichten zijn echter wel degelijk te controleren en
verifiëren. De bevoegde rechtbank en/of de Afdeling Bestuursrechtspraak van
de Raad van State kan op vertrouwelijke basis inzage krijgen in de achterliggende stukken om te bezien of die de conclusies van het individuele
ambtsbericht kunnen dragen.
Dit gebeurt in de praktijk met enige regelmaat. Hiermee meen ik dat de
mogelijkheid geborgd is om de overheid te kunnen controleren, zonder
daarmee methoden of bronnen in gevaar te brengen.
Vraag 8
Meent u dat de rapporten van de International Commission of Jurists van
adequaat niveau zijn en waarom stopt monitoring na het proces?
Antwoord 8
Sinds 2016 monitort de Keniaanse afdeling van de International Commission
of Jurists (ICJ) de strafprocessen tegen door Nederland aan Rwanda
uitgeleverde personen. ICJ heeft ruime ervaring met het rapporteren over
strafprocessen. Zo werkt het International Residual Mechanism for Criminal
Tribunals (IRMCT) eveneens al jaren samen met ICJ voor de monitoring van
door het tribunaal naar Rwanda verwezen zaken.
De waarnemers wonen onder meer rechtszittingen bij, observeren deze,
brengen verslag uit. Verder verzamelen zij informatie die relevant wordt
geacht voor onder meer het verloop van de procedure, het recht op een
eerlijk proces en de detentieomstandigheden van de uitgeleverde personen.
Zij brengen regelmatig bezoeken aan de detentiecentra waar de opgeëiste
personen zijn gedetineerd en ontmoeten de opgeëiste personen, diens
advocaten, de gevangenisautoriteiten en andere relevante partijen. Dit wordt
allemaal verwerkt in de rapporten die worden uitgebracht door ICJ. Hiermee
geven de rapporten een uitgebreid en veelzijdig beeld van de procedure in
Rwanda.
Door de rechter is in de uitleveringsprocedure geadviseerd om de processen
in Rwanda te laten monitoren. Tijdens de uitleveringsprocedure van de thans
aan Rwanda uitgeleverde personen is door de rechter het belang onderstreept van monitoring van het proces. Zodra de strafrechtelijke procedure tot
een definitief einde is gekomen en een eindconclusie kan worden getrokken
over de naleving van de rechten op een eerlijk proces, komt de monitoring
ten einde.
Vraag 9
Hoe beoordeelt het kabinet de kwaliteit van de Rwandese rechtsstaat en wat
zijn in het geval van uitlevering de waarborgen tegen schending van artikelen
3 en 6 van het EVRM?
Antwoord 9
Nederland begon na de genocide van 1994 met het leveren van financiële
steun aan de Rwandese justitiesector. Die was toen volledig lamgelegd. Veel
rechters, advocaten en andere juristen waren gevlucht of vermoord.
Nederland groeide uit tot de grootste internationale donor binnen de
Rwandese justitiesector en mede dankzij de Nederlandse steun bestaat er nu

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

een justitiële infrastructuur in het land. Ten aanzien van de kwaliteit van de
Rwandese rechtsstaat kan worden verwezen naar de zogenaamde «Rule of
Law index 2021» van het World Justice Report – een gerenommeerde
Amerikaanse NGO die met data en analyse de staat van de rechtsorde
wereldwijd meet en vergelijkt. In die index staat Rwanda op nr. 49 van de 139
in beschouwing genomen landen. Daarmee «scoort» Rwanda volgens World
Justice Reporthet best van alle in beschouwing genomen landen in SubSahara Afrika, en beter dan een aantal landen in Europa.
Dat neemt niet weg dat er deelgebieden van de Rwandese rechtsstaat zijn
waar Nederland zonder meer kritisch over is. Nederland voert aanhoudend
gesprekken met de Rwandese overheid om ze te wijzen op aandachts- en
verbeterpunten als het gaat om de rechtsstaat, zoals het aanpakken van de
grote achterstand van rechtszaken waardoor processen te lang duren. Dat
doet Nederland niet alleen via bilaterale contacten maar ook via multilaterale
fora, zoals de VN Mensenrechtenraad. Aanvullend steunt Nederland projecten
om de kwaliteit van de Rwandese rechtspraak te verbeteren, bijvoorbeeld via
trainingen aan rechters en advocaten (zie antwoord 10).
De vervolging en berechting van aan Rwanda uitgeleverde genocideverdachten vindt plaats onder de zogenoemde «Transfer Law». Dit betekent dat
uitgeleverde genocideverdachten onder internationale wetgeving worden
vervolgd en berecht en dat het proces kan worden getoetst aan onder meer
het recht op een eerlijk proces van het Europees Verdrag voor de Rechten
van de Mens. Middels monitoring door ICJ houdt Nederland zicht op de
naleving van de rechten van de verdachten. Bij gelegenheid treedt het
Ministerie van Justitie en Veiligheid in contact met de Rwandese autoriteiten.
Vraag 10
Waarom is Nederland na 25 jaar gestopt met investeringen in de Rwandese
rechtsstaat terwijl er nog altijd twijfels zijn over de rechtsstaat aldaar?
Antwoord 10
In 2018 heeft toenmalig Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Sigrid Kaag besloten om de ontwikkelingssamenwerking met
Rwanda geleidelijk af te bouwen en toe te werken naar een bredere relatie
gebaseerd op wederzijdse belangen op het gebied van handel, investeringen
en politieke samenwerking. Dit past binnen de wens van Rwanda om op den
duur hulponafhankelijk te worden. De decentrale Nederlandse financiële
steun aan Rwanda, inclusief aan de rechtsstaatopbouw, komt na dit jaar dan
ook ten einde. Een uitzondering wordt gemaakt voor enkele projecten die als
gevolg van COVID-19 vertraging hebben opgelopen in de uitvoering en
daarom een kosteloze verlenging tot 2023 krijgen. Centraal gefinancierde
programma’s die op meerdere landen gericht zijn kunnen nog wel ten goede
komen aan Rwanda.
Nederland spant zich in voor het behoud van de resultaten die met onze
steun in Rwanda zijn bereikt via een afbouwstrategie. Zo organiseerde de
Nederlandse ambassade in juni 2021 samen met de Nederlandse en
Rwandese ministeries van Justitie een conferentie in Kigali ter gelegenheid
van 25 jaar justitiesamenwerking. Een van de hoofddoelen was om samen stil
te staan bij behaalde resultaten en geleerde lessen, deze te documenteren en
Rwanda en andere donoren de gelegenheid te bieden om op de mede door
Nederlandse steun behaalde resultaten voort te bouwen.
De veranderde relatie betekent niet dat Nederland geen aandacht meer zal
vragen voor de rechtsstaat en mensenrechten in Rwanda. Zo blijft Nederland
projecten in Rwanda steunen via het mensenrechtenfonds. Op die manier
blijven we bijdragen aan onder meer mediavrijheid en vrijheid van meningsuiting, gelijke rechten voor de LHBT-gemeenschap en de bescherming van
mensenrechtenverdedigers. Ook gaat Nederland door met het organiseren
van netwerkbijeenkomsten voor mensenrechtenverdedigers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4