Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

31 490

Vernieuwing van de rijksdienst

Nr. 225

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 juli 2017
Tijdens het Algemeen Overleg Krimp en bevolkingsdaling van
14 september 2016 (Kamerstuk 31 757, nr, 91) heeft de toenmalige
Minister voor Wonen en Rijksdienst toegezegd uw Kamer in de loop van
2017 een geactualiseerd overzicht van de masterplannen voor de
rijkskantoorhuisvesting en de ontwikkelingen in de spreiding van de
rijkswerkgelegenheid te doen toekomen. Met deze brief doe ik deze
toezegging gestand.
Daarnaast geef ik in deze brief de stand van zaken weer ten aanzien van
de uitvoering van de motie van het lid Voortman (Kamerstuk 34 550 XVIII,
nr. 35) over een plan van aanpak voor de toegankelijkheid van ministeriegebouwen voor mensen met een beperking. In aansluiting hierop
informeer ik u ook over de stand van zaken van de uitvoering van de
motie van het lid Volp (Kamerstuk 24 170, nr. 155) over een actieplan voor
de bouw in dit kader.
1. Actualisatie masterplannen rijkskantoorhuisvesting
In september 2011 is in de ministerraad het rijkskantorenlocatiebeleid
vastgesteld. Een van de doelstellingen hiervan is om tot een structurele
besparing op huisvestingskosten te komen door efficiënter met kantoorruimte om te gaan. Het doel is echter meer dan alleen financieel. Er wordt
gewerkt aan een flexibele, innovatieve en duurzame Rijksdienst. Flexibele
organisatieverbanden en werkwijzen (het nieuwe werken, werken over
organisatiegrenzen heen e.d.) worden hierdoor ondersteund. Dit alles leidt
tot een afnemende behoefte aan kantoorruimte voor de Rijksdienst. Het
rijkskantorenlocatiebeleid is ontwikkeld om dit proces in goede banen te
leiden. Als uitwerking van het beleid zijn per provincie en voor de
gemeente Den Haag masterplannen opgesteld. In de masterplannen
wordt de geprognosticeerde huisvestingsvraag van departementen en
rijksdiensten in de komende vijf jaar gematcht met de vastgoedportefeuille van het Rijksvastgoedbedrijf.

kst-31490-225
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 490, nr. 225

1

De uitvoering van de masterplannen is momenteel in volle gang en
resulteert in mutaties in de vastgoedportefeuille van het Rijksvastgoedbedrijf en in verhuizingen van organisatieonderdelen binnen de Rijksdienst.
De vraag naar rijkshuisvesting is voortdurend in beweging. Het is daarom
nodig om de masterplannen periodiek te actualiseren om de dynamische
ontwikkelingen binnen de Rijksdienst te accommoderen. Daarbij wordt
onderscheid gemaakt tussen de lichte en de zware procedure. De lichte
procedure behelst het door het jaar heen verwerken van alle mutaties in
de huisvestingsbehoefte en de vastgoedportefeuille aan de hand van door
departementen ingediende Verzoeken tot Wijziging (de zogenoemde
VtW’s). De scope van de masterplannen blijft voor het overige onveranderd. De zware procedure omvat een omvangrijke actualisatie, waarbij
een gedetailleerde uitvraag bij departementen plaatsvindt naar de
voorziene huisvestingsbehoefte voor de komende vijf jaar. Aanleiding
voor een zware aanpassingsprocedure kunnen zijn het verwerken van de
consequenties van een nieuw regeerakkoord (voor organisatieonderdelen,
voor personeel e.d.) of meerdere beleidsmaatregelen die van invloed zijn
op de omvang en samenstelling van de Rijksdienst. De doorlooptijd van
de zware procedure bedraagt circa een jaar.
In het Algemeen Overleg Krimp en bevolkingsdaling van 14 september
2016 (Kamerstuk 31 757, nr. 91) heeft de Kamer verzocht om een actualisatie in de loop van 2017, waarbij voor alle dertien masterplannen de
verhuisbewegingen worden uitgewerkt. Ik heb ervoor gekozen de
actualisatie te beperken tot de lichte procedure, waarbij volstaan is met
het verwerken van alle VtW’s tot en met 31 december 2016, met als
hoofdreden dat op dit moment niet duidelijk is welke wijzigingen met
betrekking tot de Rijksdienst de komende jaren uit het nieuwe regeerakkoord voortvloeien. Ik acht het dan ook niet zinvol om nu tot een
omvangrijke actualisatie van de masterplannen over te gaan. Het
voornemen is wel om in 2018 de masterplannen te actualiseren middels
de zware procedure, waarbij een nieuwe uitvraag naar de meerjarige
huisvestingsbehoefte van departementen plaatsheeft. Uw Kamer wordt
vanzelfsprekend te zijner tijd hierover geïnformeerd.
In 2013 zijn vier kritieke prestatie-indicatoren in relatie tot de doelstellingen van het rijkskantorenlocatiebeleid benoemd aan de hand waarvan
de uitvoering van de masterplannen wordt beoordeeld: het effect op de
huisvestingskosten, het effect op de ontwikkeling van het aantal vierkante
meters bruto vloeroppervlakte, het effect op leegstand en het effect op de
efficiency van het ruimtegebruik.
Mijn algehele conclusie op grond van de huidige actualisatie is dat de
masterplannen een efficiënte oplossing voor de kantoorhuisvesting van
het Rijk bieden. Het kantoorgebruik wordt meer flexibel, het totaal aantal
vierkante meters kantoorruimte daalt en het percentage leegstand is laag.
Het becijferde landelijk besparingspotentieel op directe huisvestingskosten van € 136 miljoen structureel vanaf 2020 (zoals gemeld in de brief
van de toenmalige Minister voor Wonen en Rijksdienst aan uw Kamer van
19 januari 2016, Kamerstuk 31 940, nr. 195) wordt nog steeds voorzien.
Daarbij blijft de kwaliteit van de gebouwen in de vastgoedportefeuille op
niveau.
Ik vertrouw erop dat uw Kamer kan instemmen met mijn voornemen om
de geactualiseerde masterplannen 2017 vast te stellen.
2. Ontwikkelingen in de spreiding van de rijkswerkgelegenheid
Bij de behandeling van de masterplannen in de Kamer in de afgelopen
jaren is gebleken dat de aandacht van de Kamer ook uitgaat naar de
verplaatsing van onderdelen van de rijksoverheid en de regionale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 490, nr. 225

2

rijkswerkgelegenheidseffecten hiervan voor provincies en gemeenten. In
het overleg met uw Kamer hebben mijn voorgangers benadrukt dat de
besluitvorming over eventuele verplaatsing van rijksdiensten plaatsheeft
via een zorgvuldig proces.
Zoals ik hiervoor heb toegelicht, heeft bij de actualisatie van de masterplannen in 2017 geen nieuwe uitvraag bij de departementen plaatsgevonden, maar is de actualisatie via de verzamelde VtW’s tot stand
gebracht. Het aantal provinciegrensoverschrijdende wijzigingen was
daarbij minimaal. Dit betekent dat voor wat betreft de voorziene rijkswerkgelegenheidseffecten in de periode tot en met 2020 niet of nauwelijks
veranderingen zullen optreden ten opzichte van wat eerder aan uw Kamer
is gemeld in bovengenoemde brief van 19 januari 2016(Kamerstuk 31 490,
nr. 195).
Op verzoek van de Kamer is bij voorgaande rapportages over de
ontwikkeling en spreiding van de rijkswerkgelegenheid een brede definitie
gehanteerd. Naast de rijkskantoorhuisvesting zijn ook werkgelegenheidscijfers voor Defensie, de Rechtspraak, het gevangeniswezen en de
Nationale Politie opgenomen. In het Algemeen Overleg Krimp en
bevolkingsdaling van 14 september 2016 (Kamerstuk 31 757, nr. 91) is
gevraagd naar de uitkomsten van reorganisatie- en veranderingstrajecten
bij de Nationale Politie, de Rechtspraak en de Belastingdienst.
De gevolgen voor de regionale spreiding van rijkswerkgelegenheid door
de vorming van de Nationale Politie zijn beperkt. Bij de niet-operationele
sterkte van het korps zijn ondersteunende taken geconcentreerd in diverse
over het land verspreide centrale en gedeconcentreerde vestigingen van
het Politie Diensten Centrum (PDC). De door de Minister van Veiligheid en
Justitie vastgestelde doelformatie voor de niet-operationele sterkte is
nagenoeg bereikt. De operationele sterkte ontwikkelt zich naar de
doelformatie. De doelformatie voor de operationele sterkte is qua
geografische verdeling niet substantieel herschikt over de provinciegrenzen heen.
Bij de Rechtspraak is evenmin sprake geweest van belangrijke ontwikkelingen in de regionale spreiding van werkgelegenheid. In dit verband is de
bij de begrotingsbehandeling in 2015 aangenomen motie-Oskam van
belang (Kamerstuk 34 300 VI, nr. 34). De motie-Oskam was in reactie op
het plan van de Rechtspraak om uit efficiencyoverwegingen in zeven
plaatsen het zaaksaanbod te wijzigen. De kern van de motie-Oskam is de
wens dat de locaties van de Rechtspraak ongewijzigd open blijven, maar
dat geen leegstand wordt gefinancierd. Bij brief van 19 december 2016
(Kamerstuk 29 279, nr. 364) heeft de Minister van Veiligheid en Justitie de
Kamer geïnformeerd over de uitvoering van de motie-Oskam. In het kader
van het digitaal procederen dat bij de Rechtspraak wordt ingevoerd, zullen
de komende jaren bij alle gerechten met name administratieve functies
komen te vervallen. Het invoeren van digitaal procederen start dit jaar op
kleine schaal en loopt door tot in 2020. Voor het werken conform
professionele standaarden heeft de Rechtspraak extra budget gekregen.
Hiermee worden onder meer extra rechters aangetrokken. Deze
uitbreiding van capaciteit is gelijkmatig over het land verdeeld.
Bij de Belastingdienst spelen diverse ontwikkelingen die invloed hebben
op de benodigde huisvesting. Het gaat met name om het vertrek van
medewerkers die gebruik maken van de uitstroomregeling, de instroom
van anders gekwalificeerde nieuwe medewerkers, veranderende
werkprocessen als gevolg van de zogenoemde Investeringsagenda en de
aanstaande organisatiewijzigingen. Deze parallelle ontwikkelingen worden
geanalyseerd om de toekomstige behoefte aan huisvesting in kaart te
brengen. Bij de verdere invulling van de huisvestingsbehoefte wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 490, nr. 225

3

zoveel als mogelijk voldaan aan de eisen van het primaire proces en
tegelijkertijd aan de kaders van de masterplannen en de politieke
toezeggingen voor wat betreft regionale werkgelegenheid.
Het meest geëigende moment voor een volgende inventarisatie van de
voorziene regionale werkgelegenheidscijfers bij de Rijksdienst is als er
− op basis van het nieuwe regeerakkoord − duidelijkheid is over welke
beslissingen van het nieuwe kabinet gevolgen zullen hebben voor de
organisatie van de Rijksdienst. Na afloop van de inventarisatie zal uw
Kamer worden geïnformeerd over de beoogde ontwikkeling in de
spreiding van de rijkswerkgelegenheid voor de komende kabinetsperiode.
In het geval de consequenties van de aangekondigde reorganisaties bij de
Belastingdienst en het gevangeniswezen begin 2018 zijn uitgekristalliseerd, worden deze opgenomen in het overzicht dat uw Kamer in de loop
van 2018 zal ontvangen.
3. Uitvoering motie-Voortman betreffende toegankelijkheid
rijkskantoren
In het kader van de implementatie van het VN-verdrag inzake rechten voor
personen met een handicap, informeer ik u hierbij over de uitvoering van
de motie van het lid Voortman (Kamerstuk 34 550, nr. 35). Deze motie
verzoekt de regering tot het zelfstandig toegankelijk maken van alle
ministeriegebouwen voor mensen met een handicap of chronische ziekte.
In dit kader zijn inmiddels gebouwscans afgerond in zeven ministeriegebouwen in Den Haag. Daarnaast is een normvergelijking uitgevoerd op
het Bouwbesluit (wetgeving) in relatie tot de NEN 1814 en de ITS-criteria
(de laatste twee betreffen normeringen en zijn niet wettelijk verplicht).
Bovendien vindt overleg plaats met de overkoepelende belangenorganisatie Ieder(in). Het doel hiervan is om de mogelijke knelpunten rond
toegankelijkheid in beeld te brengen. Mede op basis hiervan zal bepaald
worden of en, zo ja, welke maatregelen noodzakelijk zijn om de ministeriegebouwen zelfstandig toegankelijk te maken. Naar verwachting is een
plan van aanpak met een (meerjaren)planning voor de uitvoering van
mogelijke maatregelen en aanpassingen, gebaseerd op een kostenraming
per gebouw, na de zomer van 2017 gereed.
4. Uitvoering motie-Volp betreffende het actieplan voor de bouw
Tot slot informeer ik u hierbij over de uitvoering van de motie van het lid
Volp (Kamerstuk 24 170, nr. 155). Deze motie verzoekt de regering tot het
in samenwerking met organisaties voor mensen met een beperking
opstellen van een actieplan voor de bouw. De stand van zaken is dat, in
vervolg op het op 28 maart 2017 aan u toegestuurde Implementatieplan
voor het VN-verdrag (Kamerstuk 33 990, nr. 62), gesprekken hebben
plaatsgevonden met de verschillende partijen die een verantwoordelijkheid hebben bij het opstellen van dit actieplan. Behalve de bestuurlijke
partners bij de implementatie (De Alliantie, VNG, VNO-NCW en MKB NL)
betreft het hier ontwerpende, ontwikkelende en bouwende partijen. Dit
om een goed beeld te krijgen van de belemmeringen waarmee mensen
met een beperking in de praktijk op het thema «bouw» worden geconfronteerd en waar mogelijke oplossingen liggen. Daarnaast wordt bezien hoe
andere acties uit het Implementatieplan hierbij ook een rol kunnen spelen.
Medio 2017 wordt een gezamenlijke bijeenkomst met de betrokken
partijen georganiseerd om de belangrijkste thema’s voor het actieplan af
te stemmen en afspraken te maken over de uitwerking daarvan naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 490, nr. 225

4

concrete acties voor de bouw. Bij het hele proces zijn ervaringsdeskundigen (mensen met een beperking) betrokken. De planning is uw Kamer
eind 2017 over het actieplan te informeren.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 490, nr. 225

5