Het leefklimaat van jongeren in
Rentray, locatie Eefde
Stap 2 van het stapsgewijs toezicht op basis van
het Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg

Instellingsrapport

Inspectie Jeugdzorg
Inspectie van het Onderwijs
Utrecht, maart 2011

Inspectie Jeugdzorg

2

Inspectie Jeugdzorg

Samenvatting

De Inspectie Jeugdzorg doet stapsgewijs onderzoek naar de kwaliteit van de gesloten jeugdzorg.
De Inspectie Jeugdzorg heeft in 2009 en 2010 stap 1 uitgevoerd, het toezicht op de rechtspositie
van jongeren in de gesloten jeugdzorg. In 2010 en 2011 komt stap 2 aan bod, het toezicht op
opvoeding, dagprogrammering en personeel. De inspectie heeft het toezicht stap 2 toegespitst op
het leefklimaat binnen de instelling, omdat een goed leefklimaat van de jongeren een
randvoorwaarde voor hun behandeling is en omdat in de gesloten jeugdzorg jongeren tegen hun
wil kunnen worden opgenomen.

De Inspectie Jeugdzorg voert het toezicht stap 2 uit samen met de Inspectie van het Onderwijs,
omdat de samenwerking van instelling en school een belangrijke factor is als het gaat om een veilig
en verantwoord leefklimaat. De inspecties richten zich daarbij op het onderwijs dat binnen de
instelling wordt gegeven.
Bij Rentray, locatie Eefde wordt het onderwijs binnen de instelling verzorgd door Rentray Onderwijs
locatie Eefde.

In dit rapport geeft de Inspectie Jeugdzorg antwoord op de vraag in hoeverre de instelling in staat
is om een veilig en verantwoord leefklimaat voor de jongeren te bieden.
De Inspectie Jeugdzorg en de Inspectie van het Onderwijs geven samen antwoord op de vraag of
de kwaliteit van de samenwerking van school en instelling voldoende is.

Het eindoordeel van de Inspectie Jeugdzorg luidt dat de kwaliteit van het leefklimaat in Rentray,
locatie Eefde voor jongeren goed is.

De instelling komt goed uit het onderzoek wat betreft de volgende punten:
•

De instelling zorgt goed voor een passende dagbesteding en dagstructuur voor de
jongeren.

•

De instelling biedt de jongeren een aandachtvolle omgeving.

•

De instelling heeft verschillende soorten leefgroepen en houdt rekening met de leeftijd en
problematiek van jongeren bij de beoordeling welke leefgroep voor hen het meest geschikt
is. Wanneer de problematiek van jongeren daarom vraagt, zijn er voldoende mogelijkheden
om extra begeleiding in te zetten op de leefgroepen.

•

Het personeel is duidelijk toegerust voor het werk met de jongeren.

Het eindoordeel van de Inspectie Jeugdzorg en de Inspectie van het Onderwijs luidt dat Rentray,
locatie Eefde en Rentray Onderwijs locatie Eefde voldoende samenwerken, wat een belangrijke
voorwaarde is voor een veilig en verantwoord leefklimaat voor jongeren.

Instelling en school komen goed uit het onderzoek wat betreft de volgende punten:
•

In de samenwerking tussen instelling en school is flink geïnvesteerd.

3

Inspectie Jeugdzorg

•

Positief is dat unitmanagers en behandelcoördinatoren actief betrokken zijn bij incidenten
en handelingsplannen.

4

Inspectie Jeugdzorg

Inhoudsopgave

Samenvatting .................................................................................................................... 3
Hoofdstuk 1 Inleiding ........................................................................................................ 7
Hoofdstuk 2 Het leefklimaat in Rentray, locatie Eefde ............................................................ 9
2.1

Dagprogramma ................................................................................................... 9

2.2

Passende en aandachtvolle omgeving....................................................................11

2.3

Aandacht voor samenstelling leefgroep..................................................................12

2.4

Voldoende toegerust personeel leefgroep...............................................................14

Hoofdstuk 3 De samenwerking tussen Rentray locatie Eefde en Rentray Onderwijs locatie Eefde17
3.1

Samenwerking instelling en school........................................................................17

Hoofdstuk 4 Eindoordelen .................................................................................................21
4.1

Eindoordeel Inspectie Jeugdzorg...........................................................................21

4.2

Eindoordeel Inspectie Jeugdzorg en Inspectie van het Onderwijs ..............................21

Bijlage 1 – Toetsingskader inspecties ...................................................................................23
Bijlage 2 – Rapport van bevindingen van de Inspectie van het Onderwijs .................................27
Bijlage 3 – Het onderzoek van de Inspectie Jeugdzorg ...........................................................29
Bijlage 4 – Inhoudelijke reactie van de instelling op het rapport ..............................................33

5

Inspectie Jeugdzorg

6

Inspectie Jeugdzorg

Hoofdstuk 1

Inleiding

Stapsgewijs toezicht op basis van het Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg
In september 2008 heeft de MOgroep het Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg vastgesteld. Het
Kwaliteitskader bevat veldnormen voor de sector en is opgesteld door afgevaardigden van de
gesloten jeugdzorgaanbieders samen met de betrokken inspecties; naast de Inspectie Jeugdzorg
zijn dat de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Inspectie van het Onderwijs.

Het nieuwe zorgaanbod is nog in ontwikkeling, daarom staan in het Kwaliteitskader drie stadia
waarin de aanbieders van gesloten jeugdzorg moeten gaan voldoen aan deze normen. In navolging
hiervan heeft de Inspectie Jeugdzorg toezicht in drie stappen gepland. Zij noemt dit het
stapsgewijze toezicht, dat zij in 2008 op verzoek van de toenmalige minister voor Jeugd en Gezin is
gestart bij alle instellingen voor gesloten jeugdzorg en dat loopt t/m 2012.

De Inspectie Jeugdzorg heeft in 2009 en 2010 stap 1 van het stapsgewijze toezicht uitgevoerd. Dit
was het toezicht op de rechtspositie van jongeren in de gesloten jeugdzorg.
In 2010 en 2011 is de uitvoering van stap 2 van het stapsgewijze toezicht aan de beurt.

Stap 2: toezicht op een veilig en verantwoord leefklimaat
In stap 2 komen normen uit de volgende onderdelen van het Kwaliteitskader aan bod: opvoeding,
dagprogrammering en personeel. De inspectie heeft het toezicht stap 2 toegespitst op het
leefklimaat binnen de instelling1, omdat een goed leefklimaat van de jongeren een randvoorwaarde
voor hun behandeling is en omdat in de gesloten jeugdzorg jongeren tegen hun wil kunnen worden
opgenomen. De inspectie onderzoekt in hoeverre de instellingen voor gesloten jeugdzorg in staat
zijn om een veilig en verantwoord leefklimaat voor de jongeren te bieden.

De inspectie beoordeelt aan de hand van een toetsingskader of het leefklimaat veilig en
verantwoord is. Over de invulling van dit toetsingskader heeft de inspectie nauw overleg gehad met
de sector gesloten jeugdzorg, zodat het gaat om zoveel mogelijk gedeelde opvattingen over wat
een veilig en verantwoord leefklimaat is. Daarnaast heeft de inspectie zich laten inspireren door
jongeren die hebben beschreven wat maakt dat het leven op de groep voor hen veilig is2. Zij
noemen o.a. voldoende rust, regelmaat, ruimte en privacy; een aanpak gericht op herstel in plaats
van beheersing; het benoemen wat goed gaat in plaats van wat verkeerd gaat; respect;
vertrouwen, dat de groepsleiders het goede voorbeeld geven.

Goede samenwerking tussen school en instelling belangrijk voor een veilig en verantwoord
leefklimaat
In het overleg over het toetsingskader heeft de sector gesloten jeugdzorg aangegeven dat ook de
samenwerking met school een belangrijke factor is als het gaat om een veilig en verantwoord
leefklimaat. Wanneer een jongere in de gesloten jeugdzorg behandeld wordt, werken de school en
1
2

In het Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg valt leefklimaat onder het thema opvoeding.
Kwaliteitsstandaarden jeugdzorg Q4C, standaard 14. Zie ook bijlage 3.

7

Inspectie Jeugdzorg

de instelling tegelijkertijd met de jongere aan diens toekomst. De tijd die de jongere op school
doorbrengt maakt een belangrijk deel uit van het dagprogramma. In een goede samenwerking
versterken school en instelling elkaar en zorgen zij samen dat de jongere werkelijk een perspectief
heeft voor zijn toekomst. Bij een ontbrekende of slechte samenwerking heeft de jongere daar zowel
op school als op de leefgroep last van en wordt een belangrijke voorwaarde voor een veilig en
verantwoord leefklimaat niet vervuld.

Omdat de samenwerking met onderwijs zo belangrijk is voert de inspectie het toezicht stap 2 uit
samen met de Inspectie van het Onderwijs. De inspecties richten zich daarbij op het onderwijs dat
binnen de instelling wordt gegeven. De Inspectie van het Onderwijs doet niet tegelijkertijd toezicht
naar de kwaliteit van de school, wanneer zij een dergelijk toezicht kort voor het
gemeenschappelijke toezicht nog heeft uitgevoerd bij de school. Het rapport van dit eerdere
toezicht bij de school wordt als bijlage bij dit rapport gevoegd. Wel wordt onderzocht hoe de
samenwerking is tussen instelling en school.

Dit rapport
De Inspectie Jeugdzorg geeft in dit rapport antwoord op de vraag in hoeverre Rentray, locatie
Eefde in staat is een veilig en verantwoord leefklimaat voor de jongeren te bieden. De Inspectie
van het Onderwijs en de Inspectie Jeugdzorg geven samen antwoord op de vraag of de kwaliteit
van de samenwerking tussen school en instelling voldoende is.
Bij Rentray, locatie Eefde wordt het onderwijs binnen de instelling verzorgd door Rentray Onderwijs
locatie Eefde. Bij Rentray Onderwijs locatie Eefde was op het moment van het onderzoek sprake
van een aangepast toezichtsarrangement, waarbij de Inspectie van het Onderwijs afspraken had
gemaakt met de school over noodzakelijke kwaliteitsverbeteringen. De Inspectie van het Onderwijs
heeft haar deel van het onderzoek ingevuld als een afrondend kwaliteitsonderzoek voor het
onderwijs bij Rentray, locatie Eefde. De uitkomsten van dit onderzoek bevinden zich in bijlage 2.

Leeswijzer
In hoofdstuk 2 staan de bevindingen van de Inspectie Jeugdzorg over het leefklimaat van de
jongeren in de instelling.
In hoofdstuk 3 staan de bevindingen van de Inspectie van het Onderwijs en de Inspectie Jeugdzorg
over de kwaliteit van de samenwerking tussen school en de instelling.
In hoofdstuk 4 staan de eindoordelen van de Inspectie Jeugdzorg en de Inspectie van het
Onderwijs.
In bijlage 1 staat het toetsingskader. Hierin worden de thema’s beschreven waarop de inspecties
toetsen.
In bijlage 2 staat het rapport van bevindingen van de Inspectie van het Onderwijs.
In bijlage 3 staat de onderzoeksopzet van de Inspectie Jeugdzorg beschreven.
In bijlage 4 staat de inhoudelijke reactie van de instelling op het rapport.

8

Inspectie Jeugdzorg

Hoofdstuk 2

Het leefklimaat in Rentray, locatie Eefde

Het onderzoek van de Inspectie Jeugdzorg naar het leefklimaat kent vier thema’s waarin de
verwachtingen van de inspectie zijn aangegeven. De verwachtingen staan in het toetsingskader,
dat in bijlage 1 is opgenomen. De thema’s zijn:
-

het dagprogramma (routine leefgroep en vrije tijd)3;

-

passende en aandachtvolle omgeving;

-

aandacht voor samenstelling groep;

-

voldoende toegerust personeel leefgroep.

Dit hoofdstuk bevat vier paragrafen die gewijd zijn aan de vier thema’s. Elk thema is uitgewerkt in
een criterium met bijbehorende indicatoren. De criteria geven weer wat de inspectie verwacht. De
scores op de indicatoren geven aan in hoeverre een instelling aan de verwachting voldoet.

Elke paragraaf begint met een tabel met daarin het criterium en de scores van de inspectie per
indicator op een tweepuntsschaal: operationeel en niet operationeel.4
In het toetsingskader in bijlage 1 geeft de inspectie per criterium aan wanneer zij het als
operationeel beoordeelt. De inspectie verwacht voor elke indicator een score operationeel.
In de toelichting na de tabel staan de feitelijke bevindingen: wat de inspectie tijdens haar toezicht
met betrekking tot de indicatoren heeft gehoord en gezien. Het is mogelijk dat de feitelijke
bevindingen samen een genuanceerd beeld geven met positieve en negatieve aspecten. Wanneer
de inspectie een indicator als niet operationeel beoordeelt, wordt voorafgaand aan de feitelijke
bevindingen toegelicht welke bevindingen hebben geleid tot het oordeel.

2.1

Dagprogramma

Indicatoren
Dagprogramma sluit aan bij behoeften jongeren
Dagprogramma met voldoende en gevarieerd aanbod
Dagprogramma met invloed jongeren

Niet
operationeel

Criterium
De instelling zorgt voor een passende dagbesteding en –structuur
voor de jongeren

Operationeel

Scores per indicator

√
√
√

3

De subthema’s school en samenwerking tussen instelling en school komen aan bod in hoofdstuk 3.
De scores zijn dus anders dan in het toezicht stap 1, waarin sprake was van een vierpuntsschaal: afwezig, aanwezig,
operationeel en geborgd. De reden hiervoor is dat het toezicht naar het leefklimaat zich bij uitstek richt op de praktijk. Beleid
op het gebied van leefklimaat is nauwelijks aan de orde in het onderzoek.
4

9

Inspectie Jeugdzorg

Toelichting
Dagprogramma sluit voldoende aan bij behoeften jongeren
De jongeren volgen binnen de instelling een dagprogramma dat drie elementen bevat: de
dagelijkse routine in de leefgroep, school/werk en de vrije tijd. Er is een apart dagprogramma voor
de dagen in het weekend. In vakanties wordt vaak een week kamp georganiseerd. Soms bestaan
die vooral uit fysieke uitdagingen, met als doel om de jongeren succeservaringen op te laten doen.
Een andere keer juist meer uit leerzame of ontspannende onderdelen.
De besloten groepen hebben een dagprogramma met veel structuur. Zo staan vaste tijden voor alle
activiteiten, is er iedere dag een rustuur waarop de jongeren op hun kamer zijn en zijn er veel
groepsactiviteiten. Afhankelijk van de fase waar ze in zitten hebben jongeren een aantal vrijheden.
Bijvoorbeeld naar de supermarkt gaan of naar de stad. In een latere fase mag dat ook samen met
een groepsgenoot.
In de open groepen staan alleen de etenstijden, taken op de groep, het wekelijkse groepsoverleg
en een aantal trainingen zoals vertrektraining vast. Verplichte rustmomenten zijn daar niet. Wel
drinken jongeren wat met de groepsleiding wanneer ze uit school komen en kijken ze met elkaar
het achtuurjournaal.
Afhankelijk van de fase waar jongeren in zitten kunnen ze op de groep, buiten de groep of buiten
het terrein aan individuele activiteiten deelnemen. Dit alles wel in overleg en met toestemming van
de groepsleiding.

Aanbod dagprogramma voldoende en gevarieerd genoeg
In de besloten groepen staan er voor een aantal avonden verplichte groepsactiviteiten op het
programma. De activiteiten voor de jongensgroepen bestaan vooral uit sport. Die voor de
meisjesgroepen bevatten ook nog een bewustwordingsavond.
Op de groepen zelf zijn spelletjes, boeken, een computer en tijdschriften aanwezig. Afhankelijk van
de leeftijd of interesses van de jongeren in de groep worden ook materialen als lego, een
spelcomputer en opmaakspullen aangeschaft. De computers op de groepen functioneren niet altijd
naar behoren.
Op het terrein is een activiteitencentrum waar jongeren onder begeleiding van een groepsleider of
een activiteitenbegeleider hobby’s kunnen uitoefenen of kunnen biljarten of een film kijken.
Jongeren kunnen ook met de groepsleiding gaan vissen of wandelen. De jongeren die dat nodig
hebben, kunnen individueel onder begeleiding van een therapeut onder andere paardrijden of
djembé-les krijgen. Wanneer nodig kan de groep in tweeën gesplitst worden om meer maatwerk in
kleinere groepen te bieden.
In weekends en vakanties kunnen jongeren afhankelijk van hun fase ook een baantje aanvragen op
het terrein, zoals het uitmesten van de paardenstallen of helpen in de loge. Ze verdienen daar 2,50
euro per uur mee. Dat geld kunnen ze uitgeven aan een hobby of iets anders voor zichzelf. Vanaf
fase 3 is er ook ruimte voor activiteiten buiten het terrein. Zo gaan er jongeren naar een
buitensport of hebben ze een bijbaantje. Groepsactiviteiten zijn verplicht, maar buitenactiviteiten
gaan voor.

10

Inspectie Jeugdzorg

In vakanties vallen activiteiten wel eens uit omdat er onvoldoende personeel beschikbaar is. Soms
gaan activiteiten niet door omdat het gedrag van jongeren dat niet toelaat.

Jongeren hebben invloed op het dagprogramma
In alle groepen is de groepsvergadering de plek waar groepsactiviteiten kunnen worden
aangevraagd. Dit moet soms al een tijdje van tevoren. Niet alle jongeren kunnen dit al even goed,
waardoor het voorkomt dat er op een avond of in het weekend geen activiteiten buitenshuis zijn.
Een gebrek aan budget of te eentonige aanvragen, zoals iedere week karten, kunnen reden zijn
voor de groepsleiding om aanvragen af te keuren. Groepsleiders proberen jongeren te stimuleren
realistische activiteiten aan te vragen. Maar verveling is, zij het met mate, ook toegestaan.
Jongeren beseffen meestal hun eigen aandeel in het niet doorgaan van activiteiten.
Individuele activiteiten op of buiten het terrein vragen jongeren aan bij de groepsleiding of bij de
eigen mentor. Naarmate ze in een hogere fase zitten worden er meer activiteiten toegekend. Zo is
er een jongere in fase 3 die op waterpolo zit.

Passende en aandachtvolle omgeving

Indicatoren

Operationeel

Criterium
De instelling zorgt voor een aandachtvolle omgeving voor de jongeren

Goede kwaliteit fysieke leefomgeving
Fysieke leefomgeving met invloed jongeren
Respectvolle omgang
Aandachtvolle houding medewerkers ten opzichte van jongeren

√
√
√
√

Niet
operationeel

2.2

Toelichting
De fysieke leefomgeving is van voldoende kwaliteit
De groepen zien er netjes uit en zijn gezellig ingericht. De besloten groepen zijn overzichtelijk
ingedeeld en ingericht. In de open groepen is huiselijkheid belangrijker dan zichtlijnen. Wanneer er
meubilair stuk is wordt dat snel gerepareerd. Jongeren hebben een aandeel in het schoonhouden
van de groep. Maar ook groepsleiders dragen bij. Ze helpen ook bij het koken op de groepen waar
jongeren koken. Op enkele groepen werkt een huishoudelijke hulp die kookt en schoonmaakt.
Afhankelijk van de fase waar jongeren in zitten hebben ze TV op hun kamer.
Minpunt op de groepen is dat de telefoon voor de jongeren op de gang hangt en dat iedereen dus
mee kan luisteren. Ook is de ventilatie niet op alle slaapkamers optimaal. Jongeren klagen niet
over het gebrek aan privacy bij het bellen. Wel over het gebrek aan ventilatie.

Jongeren hebben invloed op hun fysieke leefomgeving
Jongeren mogen op hun eigen kamer spullen ophangen op de daarvoor bestemde plekken zolang
het maar niet aanstootgevend of gevaarlijk is. Hun invloed op de gezamenlijke ruimtes is beperkt
maar via de huisvergadering kunnen ze wel wensen indienen voor de inrichting. Daar wordt ook het

11

Inspectie Jeugdzorg

menu samengesteld van de groepen waar de jongeren koken voor de groep. De groepsleiding
bepaalt of de wensen gehonoreerd worden of niet. De groepsleiding betrekt jongeren bij het
aanschaffen van attributen voor de groep. Daar is ook budget voor.
De jongeren weten de weg naar de jongerenraad te vinden voor verbetering van hun leefomgeving.
Zo vroegen en kregen meisjesgroepen via de jongerenraad meer verlichting op het terrein.

Omgang is respectvol
Iedere jongere heeft een mentor maar ook een schaduwmentor. Als het met die laatste beter klikt
wordt er wel eens gewisseld. Jongeren hebben over het algemeen vertrouwen in de groepsleiders.
Ze vinden het wel vervelend dat groepsleiders soms vertrouwelijke informatie van jongeren
doorgeven aan de behandelcoördinator. Groepsleiders proberen aan de jongeren goed uit te leggen
waarom dat soms niet anders kan.
Groepsleiders zijn zich bewust van hun voorbeeldfunctie. Ze proberen er op te letten dat ze
gepaste kleding dragen en niet te veel lelijke woorden gebruiken. Ze spreken elkaar ook aan op
incorrect gedrag of taalgebruik. Als verbeterpunt wordt genoemd dat groepsleiders hun kantoor
netjes moeten houden. Ze verwachten tenslotte ook van jongeren dat zij hun kamer opruimen.
Door zelf dagelijks op de groepen op het terrein te komen en door zich te laten informeren door de
werkbegeleiders (pedagogische medewerkers A die dagdiensten draaien en extra taken vervullen
binnen een team) houden unitmanagers zicht op het voorbeeldgedrag van groepsleiders. Bij
zorgelijke signalen gaan ze in gesprek met de betreffende medewerker. De werkbegeleider werkt
binnen een team ook nieuwe mensen in.

Medewerkers hebben aandachtvolle houding ten opzichte van jongeren
De groepsleiders zijn goed op de hoogte van de persoon van de jongeren en van hun interesses. Ze
vragen actief naar de belevenissen van de dag en naar het wel en wee van familie. Groepsleiders
delen ook veel complimenten uit. Bijvoorbeeld over goed gedrag of over goede resultaten op
school. Mentoren hebben wekelijks meerdere serieuze gesprekken met hun mentorjongere.
Groepsleiders brengen relatief veel tijd door op hun kantoor maar jongeren vinden dat niet altijd
erg. De groepsleiders vinden namelijk wel voldoende tijd voor individuele gesprekjes, een spelletje
of meehangen op de bank voor de televisie. Ze regelen ook veel voor de jongeren.
Volgens het management is goede bejegening de basis voor goede behandeling.

Criterium
De instelling heeft aandacht voor de samenstelling van de leefgroep

Indicatoren
Bewustzijn problematiek jongeren
Flexibele inzet personeel

12

√
√

Niet
operationeel

Aandacht voor samenstelling leefgroep

Operationeel

2.3

Inspectie Jeugdzorg

Toelichting
Bij samenstelling van de leefgroep is de instelling bewust van de problematiek jongeren
Rentray locatie Eefde heeft de volgende variatie in groepen: besloten crisisgroep (meisjes en
jongens), besloten LVB meisjesgroep, besloten LVB jongensgroep, open groep voor jongere
meisjes, reguliere open en besloten jongensgroepen, reguliere open en besloten meisjesgroepen.
Het hoofd behandeling bekijkt in welke groep een jongere gezien de leeftijd en problematiek het
beste past. De voorkeur gaat ernaar uit dat een jongere direct in de groep komt die het meest
geschikt voor hem/haar is. Soms wordt een jongere tijdelijk in een bepaalde groep geplaatst (bijv.
als er tijdelijk geen plek is) en tot er ruimte is op de groep waar die het beste past. Ook komt het
voor dat Rentray aangeeft dat ze geen plek heeft voor een bepaalde jongere. Bij crisisplaatsingen
is het nauwelijks mogelijk rekening te houden met de problematiek van de jongere en de
samenstelling van de groep. Er is dan vaak nog niet veel bekend over de jongere.
De meeste jongeren beginnen op de besloten groep en gaan daarna naar een open groep en
vervolgens naar een buitengroep. De trajectgedachte wordt daarbij zoveel mogelijk gewaarborgd.
Ook wordt er gekeken welke mentor past bij de jongere. Een groepsleider met veel ervaring in de
problematiek wordt bij voorkeur als mentor of in ieder geval als schaduwmentor aangewezen.
Signalen van groepsleiders over de groepssamenstelling worden serieus genomen door de
unitmanager en behandelcoördinator. De achtergrond en stoornissen van jongeren en de
groepsdynamiek zijn vaste onderwerpen in de teamvergaderingen. De behandelcoördinator speelt
hierin een centrale rol. De behandelcoördinator komt ook veel op de groepen om de
groepssamenstelling te kennen en om te zien waar de kwaliteiten van de GL liggen, wie ervaren is
en wie versterking nodig heeft.
Binnen iedere groep zijn de fases 1 tot en met 5 mogelijk. De behandelcoördinator en unitmanager
bepalen in overleg met de mentor in welke fase een jongere komt.

Er zijn voldoende mogelijkheden om het personeel flexibel in te zetten
Het is mogelijk maatwerk te leveren als een jongere extra begeleiding nodig heeft. Wanneer er
geen weglooprisico is, kan voor een jongere een apart programma worden gemaakt. Zo is er een
meisje dat niet goed tegen het groepsgebeuren kan en dat overdag naar de paarden gaat als de
groep samen iets gaat doen. Maar voor wie nog niet alleen naar buiten kan, wordt een begeleider
vrij gemaakt, veiligheid staat voorop.
De unitmanagers hebben de mogelijkheid om extra medewerkers in te roosteren als de
problematiek van een jongere daarom vraagt. Daar is budget voor. Een voorbeeld hiervan is een
meisje dat moeilijk te stabiliseren was en regelmatig afgezonderd moest worden. Er is toen
besloten om extra groepsleiding in te zetten om haar extra te kunnen begeleiden.

13

Inspectie Jeugdzorg

Criterium
De instelling draagt zorg voor voldoende toegerust personeel

Indicatoren
Verklaring omtrent gedrag medewerkers
Kennis en vaardigheden medewerkers
Toerusting personeel: sturing en coaching

Niet
operationeel

Voldoende toegerust personeel leefgroep

Operationeel

2.4

√
√
√

Toelichting
Verklaring omtrent gedrag medewerkers
In het verleden werd voor nieuwe medewerkers voor indiensttreding een Verklaring omtrent het
gedrag (VOG) aangevraagd. Sinds 2004 vraagt Rentray een Uittreksel Justitiële Documentatie
(UJD) aan. Als er antecedenten in het UJD te zien zijn komt dit document niet in het dossier. In dat
geval wordt in het personeelsdossier een document gevoegd waarin te zien is dat het geen
bezwaarlijke antecedenten betrof en dat de kwestie met de medewerker is besproken.
Ook voor tijdelijke werknemers en stagiaires wordt een UJD aangevraagd. Wanneer tussen het
einde van een stage en eventuele indiensttreding meer dan 6 maanden zit wordt een nieuw UJD
aangevraagd.
In alle van de tien onderzochte personeelsdossiers is een VOG of UJD aangetroffen. In twee
gevallen was de medewerker al enkele weken in dienst voor het document binnen was. In één
geval was het UJD niet voor de juiste functie (voor inval-groepsleider terwijl de medewerker
inmiddels beveiligingsmedewerker is). In de eerste functie van groepsleider is eerder sprake van
nauw contact met de jongeren dan in de functie van beveiligingsmedewerker. Deze
ongeregeldheden zijn daarom geen reden voor de inspectie om de indicator als niet operationeel te
beoordelen omdat duidelijk is dat voor medewerkers die mogelijk in een één-op-één-situatie
komen met een jongere een VOG of UJD beschikbaar is.

Kennis en vaardigheden medewerkers voldoende
Bij indiensttreding beschikken de medewerkers over pedagogische basiskennis. De A-medewerkers
geven hen feedback op hun handelen en informeren de unitmanager over het kennisniveau. Ook
geven de A-medewerkers hiaten in kennis binnen het team door aan de behandelcoördinator, die
dit individueel of groepsgewijs met de groepsleiders oppakt. De behandelcoördinator informeert het
team ook over de problematiek van iedere nieuwe jongere en geeft daarbij aan hoe groepsleiders
het beste kunnen reageren op de jongere.
Alle medewerkers krijgen een cursus orthopsychiatrie, omgaan met ouders, competentiegericht
werken, interactiewijzer en agressiehantering.
Groepsleiders geven jongeren de kans hun eigen problemen op te lossen maar grijpen tijdig in
wanneer dit niet lukt.

14

Inspectie Jeugdzorg

Toerusting personeel: sturing en coaching zijn voldoende
Rentray stimuleert de groepsleiders een HBO-opleiding te volgen voor zover ze dat nog niet hebben
gedaan. Hiertoe ging Rentray een samenwerkingsverband aan met de Saxion Hogeschool. Een
aantal behandelcoördinatoren van de instelling geven daar als onderdeel van de samenwerking ook
les. De samenwerking levert Rentray in de praktijk het volgende op:
- medewerkers leren net wat verder te kijken;
-de opgedane kennis is direct in de praktijk toe te passen (casusgericht onderwijs);
-medewerkers brengen hun opgedane kennis in de teamvergadering in;
-Rentray krijgt er mondige en meedenkende medewerkers van;
-richting de jongeren handelen deze medewerkers meer doordacht (op basis van competenties en
methodiek) en minder vanuit emotie.
Nieuwe medewerkers krijgen een inwerkplan en krijgen werkbegeleiding van de A-medewerkers.
De behandelcoördinatoren weten uit hun bezoeken aan de leefgroep, uit analyse van incidenten en
uit trainingen die ze aan de groepsleiders geven wat medewerkers kunnen en weten. Ze delen deze
kennis met de unitmanagers, die het meenemen in de POP-gesprekken. Daarnaast heeft iedere
groepsleider een opleidingenkaart met daarop de door hen gevolgde
opleidingen/trainingen/cursussen.

15

Inspectie Jeugdzorg

16

Inspectie Jeugdzorg

Hoofdstuk 3

De samenwerking tussen Rentray locatie Eefde
en Rentray Onderwijs locatie Eefde

Dit hoofdstuk gaat over het thema samenwerking tussen school en instelling. Het thema is
uitgewerkt in een criterium met bijbehorende indicatoren. Het criterium geeft weer wat de
inspecties verwachten. De scores op de indicatoren geven aan in hoeverre een school en een
instelling aan de verwachting voldoen.

Het hoofdstuk begint met een tabel met daarin het criterium en de scores van de inspecties per
indicator op een tweepuntschaal: operationeel en niet operationeel.
In het toetsingskader in bijlage 1 geven de inspecties per criterium aan wanneer zij het als
operationeel beoordelen. De inspecties verwachten voor elke indicator een score operationeel.
In de toelichting na de tabel staan de feitelijke bevindingen: wat de inspecties tijdens het toezicht
met betrekking tot de indicatoren hebben gehoord en gezien. Het is mogelijk dat de feitelijke
bevindingen samen een genuanceerd beeld geven met positieve en negatieve aspecten. Wanneer
de inspecties een indicator als niet operationeel beoordelen, wordt voorafgaand aan de feitelijke
bevindingen toegelicht welke bevindingen hebben geleid tot het oordeel.

Criterium
De instelling en de school zorgen voor een aandachtvolle omgeving
voor de jongeren
Indicatoren
Onderwijs essentieel onderdeel behandeling
School en instelling werken voldoende samen bij de dagelijkse begeleiding
van de jongeren
School en instelling werken voldoende samen bij het behandelplan
School en instelling werken voldoende samen bij incidenten

Niet
operationeel

Samenwerking instelling en school

Operationeel

3.1

√
√
√
√

Toelichting
Onderwijs is een essentieel onderdeel van de behandeling
De school op het terrein van Rentray is niet gesloten. Zo zijn er geen hekken en gaan deuren niet
op slot. Daarom kunnen jongeren daar pas naar toe wanneer een inschatting is gemaakt van het
weglooprisico. Dit is uiterlijk binnen een week na opname het geval. Indien het risico hoog is
krijgen jongeren lesstof aangeboden op hun groep. Het streven is wel altijd ze zo snel mogelijk
naar school te laten gaan omdat het lesaanbod daar groter en meer gevarieerd is. Bij lesuitval
blijven jongeren op school en krijgen ze les van een andere docent. Afhankelijk van hun fase
kunnen jongeren ook een school buiten het terrein bezoeken.

17

Inspectie Jeugdzorg

School en instelling werken voldoende samen bij de dagelijkse begeleiding van de jongeren
De groepsleiding stuurt iedere ochtend een mail naar school en behandelcoördinator met informatie
die nodig is om de jongeren goed te kunnen benaderen en begeleiden. Vanuit school gaat er alleen
informatie naar de groep wanneer er iets bijzonders is gebeurd in de klas. Dat gaat dan via de
behandelcoördinator die het bericht terugkoppelt naar de groepsleiders. De beperkte
terugkoppeling vanuit school is een bewuste keuze van Rentray, die zo veel mogelijk de situatie
van het regulier voortgezet onderwijs wil nabootsen.
Docenten benaderen incidenteel een behandelcoördinator wanneer zij vragen hebben over gedrag
van een jongere in de klas. Groepsleiders lopen met de jongeren mee naar school en halen hen ook
weer op. Op die momenten is er, zij het beperkt, ruimte voor contact tussen docenten en
groepsleiders.
De samenwerking tussen school en instelling is in het afgelopen jaar sterk verbeterd. Wat nog voor
verbetering vatbaar is is het handhaven van dezelfde regels, bijvoorbeeld wat betreft het toezicht
op roken van jongeren onder de 16.
School en instelling werken voldoende samen bij het behandelplan
De school maakt het wettelijk verplichte Individuele Handelingsplan (IHP) en de instelling maakt
voor iedere jongere een individueel behandelplan. Zes weken nadat de jongere in de instelling
gestart is en vervolgens ieder half jaar is er voor iedere jongere een Individuele
Behandelbespreking (IBB). Daar zijn naast de jongere, ouders, unitmanager, behandelcoördinator,
ITB-er, maatschappelijk werker en voogd ook de mentor en docent bij aanwezig. In dit overleg
worden gezamenlijke afspraken gemaakt over de behandellijn.
Rentray is van plan om het behandelplan eens in de 3 maanden te evalueren in het bijzijn van
dezelfde personen als hierboven beschreven.
School en instelling hebben daarnaast regelmatig overleg over hoe het met de jongere gaat. De
behandelcoördinator van Rentray is in verband daarmee eens in de 6 weken aanwezig bij de
leerlingenbespreking voor overleg over de jongeren. School en instelling geven aan te werken aan
verbetering van de samenhang tussen de beide plannen. Als het gaat om het volgen en begeleiden
van de sociaal-emotionele ontwikkeling is de afstemming volgens hen toegenomen.
De Inspectie van het Onderwijs heeft geconstateerd dat het IHP nog onvoldoende concreet is in
omschrijving van de doelen waaraan gewerkt wordt, wat evaluatie van deze doelen en eventuele
bijstelling in het vervolgplan moeilijk maakt. De beoordeling van het IHP is opgenomen in bijlage 2
waarin het rapport van de Inspectie van het Onderwijs is opgenomen.
School en instelling werken voldoende samen bij incidenten
Wanneer er op school een incident plaatsvindt haalt de docent de onderwijscoördinator of directeur
er bij. Wanneer het niet lukt een jongere te kalmeren dan overlegt school met de unitmanager. Die
bepaalt in overleg met de behandelcoördinator of een jongere terug naar de groep gaat. Dit komt
maar zelden voor. School vult een incidentenformulier in dat door Rentray in het registratiesysteem
wordt verwerkt. De behandelcoördinator en unitmanager krijgen een afschrift. Incidenten worden
zo veel mogelijk op school afgehandeld. Indien nodig gaat een groepsleider naar school om daarbij
te ondersteunen.

18

Inspectie Jeugdzorg

Ieder kwartaal worden groepsleiders en docenten door dezelfde trainers getraind in het omgaan
met agressie, ieder in hun eigen werkomgeving. De behandelcoördinator behandelt een theoretisch
gedeelte bij de training.

19

Inspectie Jeugdzorg

20

Inspectie Jeugdzorg

Hoofdstuk 4

Eindoordelen

In dit hoofdstuk oordeelt de Inspectie Jeugdzorg in hoeverre de instelling in staat is een veilig en
verantwoord leefklimaat voor jongeren te bieden en oordelen de Inspectie van het Onderwijs en de
Inspectie Jeugdzorg of de school en de instelling voldoende samenwerken.
Paragraaf 4.1 bevat het eindoordeel van de Inspectie Jeugdzorg over het leefklimaat in de
instelling.
Paragraaf 4.2 bevat het eindoordeel van de Inspectie Jeugdzorg en de Inspectie van het Onderwijs
over de samenwerking tussen instelling en school.

4.1

Eindoordeel Inspectie Jeugdzorg

Het eindoordeel van de inspectie luidt dat de kwaliteit van het leefklimaat in Rentray,
locatie Eefde voor jongeren goed is.
De instelling scoort alle 12 indicatoren ‘operationeel’ en voldoet daarmee aan de verwachtingen van
de inspectie.

De instelling komt goed uit het onderzoek wat betreft de volgende punten:
•

De instelling zorgt goed voor een passende dagbesteding en dagstructuur voor de
jongeren. Alle indicatoren op het gebied van het dagprogramma zijn operationeel.

•

De instelling biedt de jongeren een aandachtvolle omgeving en scoort alle indicatoren op
het gebied van een passende en aandachtvolle omgeving operationeel.

•

De instelling heeft verschillende soorten leefgroepen en houdt rekening met de leeftijd en
problematiek van jongeren bij de beoordeling welke leefgroep voor hen het meest geschikt
is. Wanneer de problematiek van jongeren daarom vraagt, zijn er voldoende mogelijkheden
om extra begeleiding in te zetten op de leefgroepen. Alle indicatoren op het gebied van
aandacht voor samenstelling leefgroep zijn operationeel.

•

Het personeel is duidelijk toegerust voor het werk met de jongeren. Ook alle indicatoren op
het gebied van voldoende toegerust personeel scoort de instelling operationeel.

4.2

Eindoordeel Inspectie Jeugdzorg en Inspectie van het
Onderwijs

Het eindoordeel van de inspecties luidt dat Rentray, locatie Eefde en Rentray Onderwijs
locatie Eefde voldoende samenwerken, wat een belangrijke voorwaarde is voor een veilig
en verantwoord leefklimaat voor jongeren.
De instelling scoort alle indicatoren ‘operationeel’ en voldoet daarmee aan de verwachtingen van de
inspecties.

21

Inspectie Jeugdzorg

Instelling en school komen goed uit het onderzoek wat betreft de volgende punten:
•

In de samenwerking tussen instelling en school is flink geïnvesteerd.

•

Positief is dat unitmanagers en behandelcoördinatoren actief betrokken zijn bij incidenten
en handelingsplannen.

22

Inspectie Jeugdzorg

Bijlage 1 – Toetsingskader inspecties

Toelichting op scoreclassificaties per criterium.
Thema’s

Criteria

Indicatoren

dagprogramma
(leefgroep, vrije
tijd)

De instelling zorgt dat het
dagprogramma voldoende
aansluit op de behoeften van
jongeren

-

jongeren ervaren dat het dagprogramma aansluit bij wat ze willen en
aankunnen

-

De instelling zorgt voor
voldoende en gevarieerd
aanbod in het dagprogramma

-

medewerkers passen binnen de mogelijkheden het dagprogramma
aan op wat jongeren willen en aankunnen
jongeren ervaren dat er voldoende dagprogramma is met een
gevarieerd aanbod

De instelling zorgt ervoor dat
de jongeren voldoende invloed
kunnen hebben op het
dagprogramma
dagprogramma
(school)

De intake van de school is van
voldoende kwaliteit
De school zorgt dat iedere
leerling op het juiste niveau
met het onderwijs begint
De school volgt de vorderingen
en ontwikkelingen van de
leerlingen voldoende
De school heeft per leerling
een toegesneden
handelingsplan
De school heeft aandacht voor
de samenstelling van de
schoolgroepen

-

medewerkers zorgen voor voldoende dagprogramma met een
gevarieerd aanbod
jongeren ervaren dat zij invloed hebben op de invulling van het
dagprogramma

Bronnen
jongeren
medewerkers
dagprogramma

jongeren
medewerkers
dagprogramma

jongeren
medewerkers

-

medewerkers bieden jongeren de mogelijkheid om invloed te hebben
op de invulling van het dagprogramma

-

school heeft een heldere intakeprocedure waarbij voorgeschiedenis
en toekomstige schoolloopbaan expliciet worden vastgelegd samen
met de jongere
commissie van begeleiding (CvB) bepaalt voor alle leerlingen de
beginsituatie

jongeren
documenten

-

voor alle leerlingen is er een leerlingvolgsysteem en op basis van dit
systeem wordt het onderwijs vormgegeven

-

de school heeft een aanbod en aanpak die past bij de
onderwijsbehoeften van de leerlingen verwoord in het handelingsplan

-

de school bepaalt de samenstelling van de schoolgroepen aan de
hand van de ontwikkelingsbehoeften van individuele jongeren

medewerkers
school
leerlingendossiers
medewerkers
school
leerlingendossiers
medewerkers
school
jongeren
lesobservaties

-

CvB
leerlingendossiers

23

Inspectie Jeugdzorg

Thema’s

Samenwerking
instelling en
school

Criteria
De school zorgt dat het
personeel goed toegerust is
voor het werk

-

Het onderwijs is een essentieel
onderdeel van de behandeling
en heeft een vanzelfsprekende
plaats

-

School en instelling werken
voldoende samen bij de
dagelijkse begeleiding van de
jongeren
School en instelling werken
voldoende samen bij het
handelingsplan
School en instelling werken
voldoende samen bij incidenten

Aandachtvolle
omgeving

24

Indicatoren

De instelling zorgt voor een
fysieke leefomgeving van
voldoende kwaliteit

medewerkers worden structureel ondersteund bij het uitvoeren van
hun dagelijkse werkzaamheden en maken gebruik van
inwerkprogramma’s, interne opleidingen en andere
ondersteuningsvormen
bij opname in de instelling gaan jongeren zo snel mogelijk naar
school

Bronnen
medewerkers
school
documenten
jongeren
medewerkers
instelling en school
documenten

-

jongeren vertellen dat ze niet lang (1 à 2 weken) op plaatsing op
school hebben gewacht

-

er is geen lesuitval waardoor jongeren niet naar school kunnen

-

de school registreert en analyseert de lesuitval

-

de inhoud van het multidisciplinair overleg is vastgelegd en betreft in
ieder geval de dagelijkse begeleiding van individuele jongeren, zowel
op de groepen als op school

medewerkers
instelling en school

-

bespreken en evalueren van de handelingsplannen is ingebed in de
overlegstructuur van de school en maakt onderdeel uit van het
overleg met de instelling
de samenwerking tussen school en instelling is geformaliseerd en
maakt deel uit van het instellingsbeleid

medewerkers
instelling en school
jongeren
medewerkers
instelling en school
jongeren
leerlingendossiers

-

-

de procedure voor het melden en registreren van incidenten is bij de
medewerkers bekend en wordt als zodanig ook toegepast

-

er is een overzichtelijke incidentenregistratie

-

toedracht en afhandeling van incidenten wordt grondig onderzocht en
vastgelegd
jongeren zijn tevreden over hun fysieke leefomgeving

-

de leefgroepen zijn passend en veilig ingericht

-

de leefgroepen zijn zichtbaar schoon

jongeren
medewerkers
observatie

Inspectie Jeugdzorg

Thema’s

Criteria
De instelling zorgt ervoor dat
de jongeren voldoende invloed
kunnen hebben op hun fysieke
leefomgeving

-

jongeren ervaren dat zij invloed hebben op de inrichting van hun
fysieke leefomgeving

-

medewerkers bieden jongeren de mogelijkheid invloed uit te oefenen
op hun fysieke leefomgeving

De instelling zorgt ervoor dat
de omgang binnen de instelling
voldoende respectvol is

-

jongeren ervaren dat respect binnen de instelling belangrijk is

-

jongeren ervaren dat zij medewerkers kunnen vertrouwen

-

medewerkers zijn zich bewust van hun voorbeeldgedrag en geven zelf
het goede voorbeeld
jongeren ervaren dat er aandacht is voor hun interesses, familie,
vrienden, identiteit, kleding, voeding, levensovertuiging, etc.

De instelling zorgt ervoor dat
de medewerkers een
aandachtvolle houding hebben
ten opzichte van de jongeren

Aandacht voor
samenstelling
leefgroep

Voldoende
toegerust
personeel

Indicatoren

-

Bronnen
jongeren
medewerkers
observatie

jongeren
medewerkers

jongeren
medewerkers

-

jongeren ervaren dat de medewerkers goed gedrag opmerken en
complimenten maken

-

medewerkers hebben aandacht voor de interesses, familie, vrienden,
identiteit, kleding, voeding, levensovertuiging, etc. van de jongeren

-

medewerkers belonen positief gedrag

-

medewerkers maken tijd en hebben aandacht voor de jongeren

De instelling heeft aandacht
voor de samenstelling van de
leefgroepen
De instelling heeft aandacht
voor de inzet van personeel

-

medewerkers zijn zich bewust van de problematiek van de jongeren
bij de samenstelling van de leefgroep

medewerkers

-

de instelling gaat flexibel om met inzet personeel wanneer de
problematiek van jongeren daar om vraagt

medewerkers

De instelling heeft alleen
medewerkers met een VOG in
dienst
De instelling heeft
medewerkers met voldoende
kennis en vaardigheden in
dienst

-

van medewerkers wordt een verklaring omtrent het gedrag gevraagd
(VOG)

personeelsdossiers
medewerkers

-

medewerkers hebben voldoende pedagogische kennis.

-

medewerkers hebben voldoende kennis over de problematiek van de
aanwezige populatie en handelen ernaar

personeelsdossiers
medewerkers
jongeren

25

Inspectie Jeugdzorg

Thema’s

Criteria

De instelling zorgt dat het
personeel goed toegerust is
voor het werk

26

Indicatoren
-

medewerkers hebben voldoende vaardigheden

-

De instelling stuurt/coacht medewerkers op hun werk in de leefgroep

Bronnen

medewerkers

Inspectie Jeugdzorg

Bijlage 2 – Rapport van bevindingen van de Inspectie van het
Onderwijs

(Zie hierna.)

27

Inspectie Jeugdzorg

28

Inspectie Jeugdzorg

Bijlage 3 – Het onderzoek van de Inspectie Jeugdzorg

Aanleiding en probleemstelling
In september 2008 heeft de MOgroep het Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg vastgesteld. Het
Kwaliteitskader bevat veldnormen voor de sector en is opgesteld door afgevaardigden van de
gesloten jeugdzorgaanbieders samen met de betrokken inspecties; naast de Inspectie Jeugdzorg
zijn dat de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Inspectie van het Onderwijs.

Het nieuwe zorgaanbod is nog in ontwikkeling, daarom staan in het Kwaliteitskader drie stadia
waarin de aanbieders van gesloten jeugdzorg moeten gaan voldoen aan deze normen. In
navolging van de drie stadia in het Kwaliteitskader, heeft de Inspectie Jeugdzorg toezicht in drie
stappen gepland. Zij noemt dit het stapsgewijze toezicht, dat zij op verzoek van de minister voor
Jeugd en Gezin uitvoert op alle instellingen voor gesloten jeugdzorg in de periode 2008 t/m 2012.

De Inspectie Jeugdzorg heeft in 2009 en 2010 stap 1 van het stapsgewijze toezicht uitgevoerd,
inclusief enige hertoetsen bij instellingen die bij het toezicht in eerste instantie geen voldoende
hadden gescoord. Dit was het toezicht op de rechtspositie van jongeren in de gesloten jeugdzorg5.

In 2010 en 2011 is de uitvoering van stap 2 van het stapsgewijze toezicht aan de beurt. Net als
stap 1 vindt ook stap 2 plaats bij alle instellingen voor gesloten jeugdzorg.
De inspectie voert dit toezicht stap 2 uit samen met de Inspectie van het Onderwijs en de
Inspectie voor de Gezondheidszorg. In stap 2 komen normen uit de volgende thema’s in het
Kwaliteitskader aan bod: Opvoeding, Dagprogrammering en Personeel.
Samengevat gaat het hier om het dagelijkse leven van de jongeren in de instelling en om
randvoorwaarden voor behandeling.

Het belang van het kind staat voor de inspectie voorop. In stap 1 toetst de inspectie de
rechtspositie van de kinderen en hoe er wordt omgegaan met hun verlof. In stap 2 wordt het
leefklimaat binnen de instelling getoetst. Dat het leefklimaat de behandeling van de kinderen (en
jongeren) ondersteunt, is volgens de inspectie een belangrijke randvoorwaarde voor het slagen
van hun behandeling. Het Kwaliteitskader geeft onder het thema ‘Opvoeding’ een aantal normen
over het leefklimaat die veelal open geformuleerd zijn.
De inspectie heeft zich voor de invulling van deze open normen door een aantal bronnen laten
inspireren:
-

een bijeenkomst “Open normen” die zij heeft georganiseerd met vertegenwoordigers uit
“het veld” in oktober 2009;

-

het boek “Kwaliteitsstandaarden jeugdzorg Q4C. Wat kinderen en jongeren belangrijk
vinden als ze niet thuis wonen”6;

5

In de inleidende notitie aan de minister over het stapsgewijze toezicht wordt stap 1 het toezicht op de gesloten leefomgeving
genoemd. De criteria over de rechtspositie zijn in het Kwaliteitskader onder dit thema opgenomen.
6
Onder redactie van Fiet van Berk en Leo Rutjes, Houten 2009.

29

Inspectie Jeugdzorg

-

het rapport “Goed bejegenen. Beginselen voor het omgaan met ingeslotenen” van de Raad
voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming7;

-

het artikel “Pedagogisch handelen in de residentiële zorg. Zes uitgangspunten voor een
goed pedagogisch klimaat”8.

Deze bronnen zijn ook belangrijk geweest bij de keuze op welke criteria de inspectie zich bij het
toezicht in het bijzonder zou richten en hoe de thema’s Dagprogrammering en Personeel uit het
Kwaliteitskader zijn ingevuld.

De samenwerking met de Inspectie van het Onderwijs betreft met name het thema
Dagprogrammering, omdat hierin het onderwijs een essentieel onderdeel vormt. Het onderwijs kan
wezenlijk bijdragen aan het perspectief van de jongeren. Daarnaast is goede samenwerking en
uitwisseling tussen instelling en school een belangrijke voorwaarde voor een goede behandeling.
De beide inspecties voeren samen het toezicht stap 2 uit, de Inspectie Jeugdzorg in de instelling
en de Inspectie van het Onderwijs in de bijbehorende school.

De samenwerking met de Inspectie voor de Gezondheidszorg betreft met name het thema
Personeel, omdat het van belang is dat het personeel voldoende toegerust is om een psychische of
psychiatrische stoornis bij de jongeren te herkennen en om escalatie van problematisch gedrag te
voorkómen. De Inspectie Jeugdzorg toetst deze criteria. De Inspectie voor de Gezondheidszorg
komt in actie als de bevindingen van de Inspectie Jeugdzorg daartoe aanleiding geven.

De Inspectie Jeugdzorg toetst, gezien de richting van het onderzoek, niet alle normen met
betrekking tot de thema’s Opvoeding, Dagprogrammering en Personeel. De keuze van de criteria
en indicatoren komt voort uit de bovengenoemde inspiratiebronnen.
Een thema dat vanuit de instellingen voor gesloten jeugdzorg en vanuit de jongeren wordt
aangegeven als belangrijk voor het leefklimaat is de samenwerking en het contact met de ouders.
Omdat de inspectie met de sector heeft afgesproken dat de samenwerking met de ouders in stap 3
van het toezicht wordt getoetst, zal dit onderdeel bij stap 2 niet aan de orde komen.
Voor een goed leefklimaat is ook veiligheid een belangrijk criterium. Omdat dit al getoetst is in de
entreetoets, komt dit criterium bij stap 2 niet uitgebreid meer aan de orde.

Vraagstelling
De inspectie heeft de volgende vraagstelling voor het onderzoek geformuleerd:
In hoeverre is de instelling voor gesloten jeugdzorg in staat een veilig en verantwoord
leefklimaat voor de jongeren te bieden?

Werkwijze
Het onderzoek per instelling bestaat uit een analyse van gegevens van de instelling en een
praktijktoets.

7
8

Versie 2010.
Door Netty Jongepier, Macha Struijk en Peer van der Helm, gepubliceerd in JeugdenCo, Kennis 01-2010.

30

Inspectie Jeugdzorg

Er zit een vaste volgorde in het onderzoek:
1.

opvragen feitelijke informatie bij de instelling (voor zover nog niet bij de inspectie bekend)
over

2.

o

groepsgrootte,

o

aantal groepsleiders op de groep,

o

verloop onder groepsleiders,

o

opleidingsniveau groepsleiders,

o

dagprogramma;

opvragen eigen score instelling op de indicatoren in het toetsingskader van de inspectie,
vooraf te mailen aan de inspectie;

3.

enquête op school kinderen / jongeren, af te nemen door de inspectie;

4.

observaties op de leefgroepen;

5.

interview met medewerker kwaliteit;

6.

interviews met kinderen / jongeren;

7.

interviews met groepsleiders;

8.

interviews met gedragswetenschappers en teamleiders;

9.

mogelijk analyse van enige cliëntendossiers.

De inspectie start met het analyseren van feitelijke informatie van de instellingen. De inspectie
gebruikt de eigen scores van de instelling op de indicatoren in het toetsingskader om het toezicht
op maat te maken.
De inspecteurs nemen daarna op de eerste dag van de praktijktoets een enquête af onder alle
kinderen en jongeren met behulp van stemkastjes. Ook voert de inspectie observaties uit op de
leefgroepen.
De inspectie analyseert mogelijk enige cliëntendossiers voor zover dit nodig is om eerder
ingewonnen informatie te checken.
De werkwijze is zo ingericht dat deze betrouwbare informatie oplevert om het leefklimaat te
beoordelen en de instellingen en de bewindspersoon op de hoogte te stellen van de kwaliteit, zodat
waar nodig verbeteringen kunnen worden aangebracht.

De inspectie voert het toezicht uit in de tweede helft van 2010 en het eerste kwartaal van 2011 bij
alle bestaande instellingen voor gesloten jeugdzorg. Bij instellingen met meerdere vestigingen
streeft de inspectie naar toetsing van die vestiging die de inspectie nog niet eerder bezocht heeft.

Rapportage
De inspectie vraagt de instelling of het concept rapport feitelijke onjuistheden bevat en wat de
inhoudelijke reactie van de instelling op het rapport is. Na verwerking van de feitelijke
onjuistheden stelt de inspectie de rapportage vast. In het vastgestelde rapport neemt de inspectie
de aanbevelingen aan de instelling op en, in een bijlage, de inhoudelijke reactie van de instelling.
In het rapport komt een aparte paragraaf met het oordeel van de Inspectie van het Onderwijs over
de school.

31

Inspectie Jeugdzorg

Als de inspectie de rapportages heeft vastgesteld, biedt zij deze aan aan de staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en aan de instellingen zelf. De inspectie plaatst de
vastgestelde rapporten op haar website.

De Inspectie Jeugdzorg schrijft na het toezicht stap 2 voor de staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport een geaggregeerde notitie over de resultaten van het toezicht
stap 2.

32

Inspectie Jeugdzorg

Bijlage 4 – Inhoudelijke reactie van de instelling op het
rapport

(Zie hierna.)

33