Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 911

Bestrijding georganiseerde criminaliteit

Nr. 215

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 december 2018
Op 5 juni 2018 stuurde ik uw Kamer een brief (Kamerstuk 29 911, nr. 201)
naar aanleiding van het debat over de strijd tegen het liquidatiegeweld. In
de brief heb ik aangegeven dat de capaciteiten en uitgangspunten van de
stelsels bewaken en beveiligen en getuigenbescherming onder druk
staan. Daarom heb ik onderzocht welke aanpassingen nodig zijn om ook
in de toekomst bescherming te kunnen bieden aan personen die ernstig
bedreigd worden vanuit (in het bijzonder) de georganiseerde criminaliteit.
Ik heb toegezegd uw Kamer voor het eind van het jaar te informeren over
de resultaten in dit traject. Met deze brief voldoe ik aan deze toezegging.
Analyse van de huidige praktijk van de bescherming van
personen tegen dreiging vanuit de georganiseerde criminaliteit
Er is door de partners gezamenlijk1 geanalyseerd welke verbeteringen
nodig zijn om op effectieve, efficiënte en eenduidige wijze bescherming
aan personen te kunnen bieden in geval van dreiging vanuit de georganiseerde criminaliteit, zowel op de korte als op de lange termijn2.
Deze analyse heeft bevestigd dat, zoals ik in mijn brief van 5 juni heb
aangegeven, de afspraken en regelgeving waaruit het stelsel bewaken en
beveiligen bestaat3, voldoende basis bieden voor het Openbaar Ministerie
(OM), de politie, de Koninklijke Marechaussee (KMar), de inlichtingen- en
veiligheidsdiensten en de NCTV om samen te werken aan de bescherming
van personen. Dit geldt ook voor het stelsel getuigenbescherming.

1

De analyse is gecoördineerd door de stuurgroep bewaken en beveiligen, onder voorzitterschap
van de NCTV. Deze stuurgroep bestaat uit een vertegenwoordiging van het OM, de AIVD, de
MIVD, de politie en de Koninklijke Marechaussee. Er is een vertegenwoordiger van het
openbaar bestuur aan toegevoegd.
2
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
3
Zie Circulaire bewaking en beveiliging van personen, objecten en diensten (2015).

kst-29911-215
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 911, nr. 215

1

Een aantal verbeteringen wordt noodzakelijk geacht om de stelsels ook op
de langere termijn goed te kunnen laten functioneren. De verbeteringen
die in de praktijk van de bescherming van personen worden aangebracht
zijn:
1. Verduidelijking van de reikwijdte van de zorgplicht van de overheid:
wat mag in redelijkheid van de overheid verwacht worden in relatie
tot de bescherming van personen en wat mag in die situatie van de te
beschermen persoon zelf verwacht worden.
2. Kwaliteitsverbetering in de uitvoering, waaronder:
– meer diversiteit in de mogelijkheden om de beveiliging van
personen uit te voeren;
– verbetering in de toerusting van de organisaties op de afhandeling van complexe en regio-overstijgende zaken en versterking
van de opbouw, borging en uitwisseling van kennis en expertise,
o.a. met het oog op (landelijke) uniforme kwaliteit;
– verbetering in de aansluiting van de verschillende betrokken
domeinen: bewaken en beveiligen, getuigenbescherming,
inlichtingen en opsporing;
3. Beschikbare capaciteit.
In de volgende paragrafen ga ik in op de realisatie van bovengenoemde
verbeteringen.
1. Verduidelijking van de reikwijdte van de zorgplicht van de
overheid
Uit bovengenoemde analyse is naar voren gekomen dat er in de praktijk
van de bescherming van personen behoefte is aan meer duidelijkheid
over wat er in redelijkheid van de overheid verwacht kan worden en wat
van de te beschermen persoon zelf verwacht mag worden. Hiervoor
hanteer ik de volgende lijn: in de bescherming van personen staan
veiligheid en maatwerk altijd voorop en de overheid draagt er zorg voor
dat personen ongestoord kunnen functioneren als dit in het belang is van
de democratische rechtsorde of in het belang van waarden als de vrijheid
van meningsuiting en persvrijheid. Dit komt er in de praktijk op neer dat
persoonsbeveiligingscapaciteit in principe gereserveerd blijft voor de
bescherming van personen die een functie uitvoeren in het belang van de
democratische rechtsorde of waarden als de vrijheid van meningsuiting
en persvrijheid.
Maatwerk en veiligheid
De overheid heeft een verplichting jegens haar burgers om deze zo goed
mogelijk te beschermen, wanneer zijzelf of de werkgever geen weerstand
kunnen bieden tegen de dreiging en het risico. Het besluit welke beveiligingsmaatregelen (moeten) worden getroffen is altijd een afweging
tussen dreiging en risico (voor de te beveiligen persoon, diens omgeving
en derden) en proportionaliteit van de beveiligingsmaatregelen. Hierbij is
in alle gevallen sprake van maatwerk en bij de besluitvorming over de in
te zetten beveiligingsmaatregelen staat de veiligheid voorop.
De vormgeving van de beveiliging
De overheid heeft verschillende type beveiligingsmaatregelen tot haar
beschikking om een persoon te beschermen. Er dient zorgvuldig om
gegaan te worden met deze – per definitie schaarse – middelen die voor
de uitvoering van beveiliging nodig zijn. Om iemand in zijn normale
professionele en/of sociale omgeving ongestoord te kunnen laten
functioneren in een situatie van ernstige dreiging en/of risico kan er
vrijwel uitsluitend een beroep gedaan worden op persoonsbeveiligingsca-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 911, nr. 215

2

paciteit. Het is van belang dat er een zorgvuldige afweging plaatsvindt of
persoonsbeveiliging passend is en of het ongestoord kunnen functioneren
van een persoon van belang is.
Voortzetten van professionele en/of privé activiteiten
Het ongestoord kunnen functioneren van een persoon binnen een situatie
van dreiging en risico wordt gefaciliteerd als dit in het belang is van de
democratische rechtsorde of in het belang van waarden als de vrijheid
van meningsuiting en persvrijheid. Dit geldt ook voor personen die vanuit
hun functie tegenstand bieden aan de georganiseerde criminaliteit en om
die reden bedreigd worden (bijvoorbeeld bestuurders of aanklagers). De
overheid heeft ook extra aandacht voor personen die een bijdrage leveren
aan de aanpak van de georganiseerde criminaliteit door bijvoorbeeld
verklaringen af te leggen als getuige of door andere openbaarmaking van
de werkwijzen van de georganiseerde criminaliteit. Door het nemen van
proportionele beveiligingsmaatregelen die dienen om een persoon te
beschermen zal er vrijwel altijd sprake zijn van een bepaalde mate van
inperking van het privé en/of maatschappelijk leven of zal dit zo worden
ervaren. In overige casuïstiek waar sprake is van een ernstige dreiging
vanuit de georganiseerde criminaliteit is staat maatwerk en veiligheid
voorop.
Medewerking van de persoon
Tussen de overheid en de te beveiligen persoon wordt indien nodig
vastgelegd welke medewerking wordt verwacht van de personen die
beveiligd worden. Medewerking van een persoon is nodig om de overheid
te kunnen ondersteunen in haar zorgplicht voor de veiligheid van de
persoon. Deze zorgplicht kan alleen (optimaal) worden ingevuld indien
een persoon voldoende meewerkt aan de beveiliging.
2. Kwaliteitsverbetering in de uitvoering
Meer mogelijkheden in de beveiliging
Om beveiligingsmaatregelen eenduidig, effectief en efficiënt te kunnen
uitvoeren worden er meer mogelijkheden gecreëerd om een beveiligingsconcept vorm te geven. Door uitbreiding van het palet aan maatregelen
dat de overheid ter beschikking heeft kan er beter maatwerk worden
geleverd, aansluitend bij de dreiging en het risico en de mate waarin een
persoon ongestoord moeten kunnen functioneren. Voor het aanbrengen
van meer mogelijkheden voor de beveiliging wordt gekeken naar
verruiming van de mogelijke inzet van andere (onderdelen van) organisaties, zoals bijvoorbeeld de KMar. Ook internationale ervaringen zijn en
worden hierbij betrokken.
Het is vanwege de veiligheid van bedreigde personen en beveiligingspersoneel niet wenselijk om een meer gedetailleerd inzicht te geven in de
zichtbare en onzichtbare beveiligingsmaatregelen die de overheid kan
instellen.
Complexe en/of regio-overstijgende zaken en kwaliteitsverbetering
Om sneller te kunnen reageren op ernstige, complexe en/of regio
overstijgende bewakings- en beveiligingszaken is binnen de politie, in
samenwerking met het OM, een opschalingsstructuur in oprichting. De
opschalingsstructuur functioneert in een of meerdere eenheden. In
aanvulling op deze structuur kan een landelijke expertpool extra expertise
en capaciteit inbrengen. In de opschalingsstructuur wordt zorg gedragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 911, nr. 215

3

voor coördinatie, afstemming en een heldere taakverdeling. Ook kan er
gerichter informatie worden gedeeld die voortkomt uit opsporingsonderzoeken en van belang kan zijn voor te nemen beveiligingsmaatregelen en
vice versa.
Aansluiting stelsels bewaken en beveiligen en getuigenbescherming
Het stelsel getuigenbescherming bevat afspraken die primair zien op de
bescherming van (kroon)getuigen. Het stelsel getuigenbescherming dient
goed aangesloten te zijn op het stelsel bewaken en beveiligen. De stelsels
kunnen elkaar raken, bijvoorbeeld in de situatie waarin een bedreigde
getuige afziet van het getuigenbeschermingsprogramma of waarin
naasten van een bedreigde getuige risico lopen maar zij niet kunnen/
willen worden opgenomen in een getuigenbeschermingsprogramma.
Voor deze personen kunnen maatregelen worden getroffen in het kader
van het stelsel bewaken en beveiligen. Het OM en de politie zorgen voor
tijdige afstemming tussen de stelsels getuigenbescherming en bewaken
en beveiligen.
3. Beschikbare capaciteit
De mensen en middelen die nodig zijn voor het instellen en uitvoeren van
beveiligingsmaatregelen zijn per definitie schaars. Het vraagt een
voortdurende en zorgvuldige afweging van de overheid om maatregelen
proportioneel en efficiënt in te zetten. Hiervoor is een periodiek overleg
ingesteld tussen de gezagen (NCTV en het OM), de landelijke eenheid van
de politie (waar de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging onder
valt) en de KMar. Dit overleg heeft tot doel om tijdig zicht te krijgen op
(eventuele) verhoogde druk op de capaciteit en indien nodig te bezien
welke mogelijkheden er zijn voor een flexibele inzet van de beschikbare
beveiligingscapaciteit en -maatregelen in relatie tot de actuele beveiligingsopdrachten.
Vanzelfsprekend volg ik ook de (vervulling van de) vacatures bij de Dienst
Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging (DKDB) en de inspanningen op
dat terrein. Er zijn op dit moment 73,21 fte vacatures voor de uitvoering
van persoonsbeveiligingstaken op een totale formatie van de DKDB van
392 fte (peildatum 22 november 2018).
Zoals ik in mijn brief van 5 juni jl. aangaf heeft een groot deel van de
maatregelen om vacatures te vervullen op de (middel)lange termijn effect.
Er zijn extra middelen beschikbaar voor de werving en selectie en de
opleidingsklassen voor interne doorstroom van politiemedewerkers eind
2018 en begin 2019 zijn gevuld. Deze groepen zullen naar verwachting in
de eerste maanden van 2019 instromen als persoonsbeveiliger DKDB.
Daarnaast zijn het selectieproces en de opleiding geëvalueerd en worden
bijgesteld waar nodig. Dit draagt naar verwachting bij aan een verhoging
van het slagingspercentage van de opleiding. Verder kunnen als gevolg
van tijdelijke afspraken met de vakbonden specifieke groepen sollicitanten
met relevante werkervaring sneller geworven en opgeleid worden. Deze
maatregel wordt nu uitgevoerd. Over de mogelijkheden om neventakers
in te zetten wordt nog verder gesproken.
Vervolg
Er is structurele aandacht nodig voor de voortdurende flexibilisering en
professionalisering van (de uitvoering van) de stelsels, met name in
relatie tot de dreiging vanuit de georganiseerde criminaliteit. Om meer
zicht te krijgen op de ontwikkelingen binnen de georganiseerde criminaliteit die van invloed zijn op de dreiging richting groepen van personen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 911, nr. 215

4

heb ik ook een korte literatuur en media analyse laten uitvoeren. Deze
analyse, die ik u hierbij aanbied, ondersteunt de ingezette verbeteringen
en de benodigde structurele aandacht voor flexibilisering en professionalisering.
Bovengenoemde verbeteringen, die reeds zijn of op termijn worden
uitgevoerd, dragen er aan bij om zowel op korte en lange termijn op
effectieve, efficiënte en eenduidige wijze bescherming aan personen te
kunnen blijven bieden. Het vraagt de nodige zorgvuldigheid, tijd en inzet
om kennis- en expertise ten behoeve van de bescherming van personen te
kunnen ontwikkelen en borgen. Waar nodig wordt verduidelijking
aangebracht en vastgelegd in de werkafspraken en/of regelgeving van het
stelsel bewaken en beveiligen, waaronder de Circulaire bewaking en
beveiliging van personen, objecten en diensten. De stuurgroep bewaken
en beveiligen ziet hier op toe. Voor het herfstreces van 2019 zal ik u
nogmaals de actuele stand van zaken melden.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 911, nr. 215

5