_)41‘
Vogelbescherming
NEDERLAND
Postbus 925
3700 AX Zeist
Boulevard 12
3707 BM Zeist

AANTEKENEN

Telefoon 111111111111111.111.
Fax

Ministerie van EL&I
Staatssecretaris de heer H. Bleker
Postbus 20401
2500 EA Den Haag

allp11111

www vogelbescherming nl

Datum
:16 november 2011
Uw kenmerk
: 233294
: 11 8433
Ons kenmerk
Doorklesnummer
Betreft
: Wetsvoorstel Natuurwet (roadie reacti ogelbesthennIng Nederland)

Geachte hear Bleker,
Op 6 oktober 2011 heeft u ons uitgenodigd om schriftelijk commentaar to leveren op het
wetsvoorstel natuur (regels over de bescherming van de natuur) en de daarbij horende memorie
van toelichting. Wij hebben het wetsvoorstel en de memorie van toelichting zorgvuldig
bestudeerd. Wij hebben geconstateerd dat het wetsvoorstel op een aantal punten is aangepast
ten opzichte van het in juni 2011 gepresenteerde ambtelijk ontwerp voor de nieuwe Natuurwet,
waarbij enkele aanbevelingen zijn overgenomen uit onze schrtftelijke reactie van 28 juni 2011.
Wij zijn echter van mening dat het wetsvoorstel nog steeds emstige tekortkomingen heeft en
grondig moat worden herzien. In deze brief zetten wij de hoofdpunten uiteen van onze kritiek op
het wetsvoorstel. In de bijiage vindt u gedetailleerd commentaar met concrete aanbevelingen
voor verbetering. Voor een algemene reactie op het wetsontwerp verwijzen we near de
gezamenlijke verklaring van de natuurbeschermingsorganisaties die wij made hebben
ondertekend.
Het wetsvoorstel voor de nieuwe Natuurwet 'evert volgens u de volgende verbeteringen op ten
opzichte van de huidige natuurwetgeving: 'Het nieuwe stelsel is eenvoudiger, sluit nauwkeurig en
herkenbaar aan bij de Internationale verplichtingen, bevordert ontwikkelingsgericht werken en
integrate oplossingen en last but not least een goede balans tussen ecologie, economie en
samenleving.'1 Vogelbescherming Nederland is een voorstander van heldere en eenvoudige
wetgeving die op effectieve en efficiente wijze vogels en andere natuurwaarden in Nederland
beschermt. Wetgeving die de ecologische, economische, maatschappelijke en intrinsleke
waarde van vogels en andere natuurwaarden erkent. Wetgeving die regels bevat die uitvoerbaar
en handhaafbaar zijn en kunnen rekenen op brede maatschappelijke steun. De voorgestelde
Natuurwet voldoet dear volgens ons volstrekt niet aan. De wet is complex, gaat voorbij aan een
aantal belangrijke intemationale verplichtingen of staat er zelfs haaks op en zal leiden tot een
verdere achteruitgang van natuur in Nederland. Een wetenschappelijke onderbouwing van het
nut en de noodzaak van de voorgestelde wijziging in niveau van natuurbescherming ontbreekt.

Ministerie EL&I, Ultnodlging consultatie wetsvoorstel natuur, 6 oktober 2011, p. 1.

BirdLife
INTERNATIONAL

Vogelbescherrrung Nederland is Partner van BirdLife International, wereldwild actref voor vogels en natuur

)2‘
Bovendien is het de vraag of bijvoorbeeld de uitbreiding van de jachtlijst kan rekenen op brede
maatschappelijke steun.
Het evenwicht is zoek; deze Natuurwet is er Met voor de natuur
De huidige natuurwetgeving voorziet in een goede balans tussen ecologle en economie. Anders
dan de memorie van toelichting bij hot wetsontwerp doet geloven, is daarvan geen sprake in het
voorstel voor de nieuwe Natuurwet. Niet de natuur staat centraal in het wetsontwerp, maar
vooral de wens om daarvan geen last te hebben. Het wetsontwerp voorziet in veel minder
bescherming voor vogels en andere natuurwaarden in Nederland dan de huidige
natuurbescherrningswetgeving. Het wetsvoorstel lijkt met name gericht op het zo veel mogelijk
vrij baan geven aan (economische) activiteiten die de natuur kunnen aantasten. Dit ondanks het
felt dat de natuur in Nederland onder druk staat en biodiverskeit nog steeds achteruitgaat. Veel
vogelsoorten gaan in Nederland en de rest van de wereld hard achteruit. De Rode Lijst van
Nederlandse broedvogels bevat maar liefst 78 vogelsoorten, waaronder slechtvalk, steenuil,
grutto en boerenzwaluw.
Het wetsvoorstel gaat niet verder dan wat is vereist op grond van het Europese recht en laat
daarmee alle nationals ambities voor natuurbescherming vallen. Een goede wetenschappelijke
onderbouwing voor deze minimumbenadering wordt nergens gegeven. Alles is uitsluitend gericht
op de uitvoering van de Vogeirichtlijn en de Habitatrichtlijn die minimumeisen stellen, maar
verdergaande maatregelen zonder meer toestaan. De bescherming van vogels komt er nog
relatief genadig of in vergelijking met andere diersoorten en planten, omdat het wetsontwerp de
Vogelrichtlijn strikt volgt en die voorziet in een beschermingsregime voor Bile vogels die van
nature in de Europese Unie voorkomen. Ook voor vogels gaat er echter veel in hun nadeel
veranderen. De jacht wordt opengesteld op smienten en ganzen, natuurgebieden worden
opgeheven, beschermingsverplichtingen worden afgezwakt, en er wordt zo kwistig gestrooid met
uitzonderingsmogelijkheden dat de wet eerder gaat over bescherming tegen vogels dan
beschenning van vogels.
De ontwikkeling van een overheid die de natuur ruimhartig beschermt, near een overheid die
natuurbeleid reduceert tot lets wet vooral hindenljk is, is uiterst zorgelijk. Natuur
vertegenwoordigt volgens de memorie van toelichting 'een grate waarde, niet alleen in zichzelf,
maar ook vanwege ales wet zij de samenleving bledt'. Dear is in het wetsvoorstel echter weinig
van terug to vinden.
Vergaande decentralisatie leldt tot ineffectieve bescherming en onduldelljkheld
Het Rijk schuift de verantwoordelijkheid voor natuurbescherming near de provincies. Het is zeer
de vraag of de provincies (zullen kunnen) beschikken over voldoende deskundigheid en de
benodigde financlitle middelen om deze taken allemaal goad uit te voeren. Bovendien bestaat
het risico van gefragmenteerd beleid; iedere provincie doet lets anders. De kans is dan groot dat
het zicht op en de eindverantwoordelijkheid voor het bereiken van landelljke natuurdoelen
verdwijnen. Dit compliceert het effectief nakomen van intemationale verplichtingen. Nederland is
verplicht voor alle vogelsoorten een gunstige staat van instandhouding to bereiken op landelijk
niveau. Ook voor de soorten die buiten beschermde natuurgebieden !even. Welke waarborg is er
dat dit wordt bereikt als de provincies ieder hun eigen beleid voeren zonder duidelijke regie en
met minimaal toezicht van de centrals overheid? De voorgestelde nieuwe verdeling van
bevoegdheden tussen provincies en Rijk is bovendien erg ingewikkeld geregeld in het
wetsvoorstel. Het is zeer de vraag of deze bevoegdheidsverdeling daadwerkelijk eenvoudiger en
efficienter is en minder lasten meebrengt voor burgers dan de huidige wetgeving.
Ultkleding van gebiedsbescherming is onnodig en stoat op gespannen voet met het
Europese recht
Natuurgebieden die niet onder Europese regels vallen, zullen niet meer worden beschermd door

2

tea

>Iv
het Rijk. In het wetsvoorstel is gebiedsbescherming alleen nog gericht op Natura 2000-gebieden
die beschermd moeten worden op grond van de Vogel- en Habitatrichtlijn. De regeling voor
beschermde natuurmonumenten komt geheel te vervallen, waardoor 66 gebieden van in totaal
3.465 hectare hun beschermde status verliezen. Datzelfde geldt voor daaraan gerelateerde
natuurdoelen als weidsheid, ongereptheid, stilte en nachtelijk duister die vaak ook van belang
zijn voor vogels. Is daar maatschappelijk draagvlak voor? Jarenlange investeringen van Rijk,
provincies en grondeigenaren in behoud, herstel en beheer van de natuur in deze gebieden
dreigen hiermee teniet to worden gedaan. Een goede onderbouwing van de noodzaak voor het
opheffen van deze natuurgebieden en natuurdoelen ontbreekt in de memorie van toelichting. De
Ecologische Hoofdstructuur (EHS) komt met dit wetsvoorstel ook definitief niet in de nieuwe
Natuurwet en blijft dus een puur ruimtelijk beschermingsinstrument via de AMvB Ruimte.
Daarmee wordt miskend dat de EHS van groot belang is voor bescherming van vogels en
andere natuurwaarden in Nederland, inclusief de soorten en habitats die beschermd worden op
grond van het Europese recht.
De invulling van de bescherming van Nature 2000-gebieden volgt vrijwel letterlijk de relevante
bepalingen uit de Vogel- en Habitatrichtlijn. Dear is op zich niets mis mee, maar het wetsvoorstel
bevat verschillende bepalingen die daarmee op gespannen voet staan. Zo kunnen zowel de
provincies (via provinciale verordening) als de Minister (via ministeriele regeling) categorieen van
projecten dan wel gevolgen van plannen of projecten aanwijzen, waarvan op voorhand kan
worden ultgesloten dat zij significante gevolgen hebben voor Nature 2000-gebleden. Het
benoemen van activfteiten of effecten die afzonderlijk of in combinatie met andere plannen of
projecten nooit een significant effect kunnen hebben is echter praktisch onmogelijk, aangezien
dit altijd afhankelijk is van de specifieke omstandigheden in een gebied ten fijde van de
uftvoering van een project. Dat blijkt onder andere uit relevante jurisprudentie van de
Nederlandse bestuursrechter. Het wetsvoorstel moat op dit punt en andere punten die op
gespannen voet staan met het Europese recht worden aangepast om te verzekeren dat
natuurgebieden in Nederland daadwerkelijk de bescherming krijgen die juridisch is vereist.
Afzwakking verbodsbepallngen creiert onduldelljkheld en maakt regels moeilijker te
handhaven
Het wetsvoorstel is er niet in geslaagd om het soortenbeschermingsrecht to vereenvoudigen.
Ook bij de soortenbescherming worden elle 'nationale koppen' geschrapt en voor vogels warden
de Vogelrichtlijnbepalingen letterlijk overgenomen. Dat betekent bijvoorbeeld dat niet-opzettelijke
handelingen niet !anger strafbaar zijn, waardoor het nog moeilijker zal worden voor politico en
justitie om de verboden to handhaven.
Bijzonder zorgwekkend is de bepaling dat verstoring van vogels alleen nog verboden is als het
'van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding van de desbetreffende vogelsoort'.
Daze bepaling teat veel to veel ruimte voor interpretatie. Volgens Vogelbescherming is het
evident dat in ieder geval verstoring van vogels *ens het broedseizoen van wezenlijke invloed
is. Het wetsontwerp en de memorie van toelichting geven hier echter geen uitsluitsel over. De
bepaling is op deze manier praktisch niet handhaafbaar. Voor wie is hier de bewijslast? Moat de
potentiate overtreder bewijzen dat het niet van wezenlijke invloed was of most de officier van
justitie bewijzen dat het wel van wezenlijke invloed was? In dit Iaatste geval stelt het verbod van
opzettelijke verstoring niks meer voor. In het eerste geval is het voor een particulier bijna niet to
bevAjzen. En hoe moat men ter plekke bepalen of lets van wezenlijke invloed is op de
instandhouding van de soort? Het wetsvoorstel creeert op deze manier meer onduidelijkheid
voor burgers, bedrijfsleven, bestuurders en uitvoerende instanties dan de bestaande wetgeving.
De algemene formulering staat daamaast op gespannen voet met het beginsel dat voor burgers
duidelijk dient to zijn weik handelen en naiaten leidt tot strafrechteiijke aansprakelijkheid.
Ook op andere punten schist het wetsvoorstel bij de soortenbescherming tekort. De
mogelijkheden voor het maken van uitzonderingen op de verboden zijn zo ruim dat de

3

102

verbodsbepalingen in de praktijk veel te gemakkelijk omzeild kunnen worden. Brede toepassing
van generieke vrijstellingen voor elie vogelsoorten in pleats van individuele ontheffingen is in
strijd met de Vogelrichtlijn. Daamaast worden gedragscodes beleidsvrijheid van de provincie. Dit
zal de bestaande wildgroei aan verschillende gedragscodes alleen maar doen toenemen. Dat
was juist het grootste punt van kritiek op de gedragscodes vanuit het parlement en de
maatschappelijke organisaties. Om die reden heeft het ministerie uniforme inteme regels
ontwikkeld om gedragscodes to beoordelen. De nieuwe wet zal dus bepalingen moeten bevatten
over het opstellen en goedkeuren van gedragscodes.
Opvallend is ook de gebrekkige aandacht voor actieve soortenbescherming. De Vogelrichtlijn
verplicht Nederland alle nodige maatregelen te nemen om een voldoende gevarieerdheid en
omvang van leefgebleden voor alle vogels te beschermen, in stand te houden of to herstellen.
Deze actieve beschermingsmaatregelen moeten zich nadrukkelijk niet beperken tot Nature 2000gebieden, maar vereisen ook bescherming van daarbuiten gelegen leefgebieden van vogels. Dat
is essentieel voor weidevogels en veel andere soorten in het landelijk gebied en zou derhalve in
het wetsvoorstel geregeld moeten worden.
Ganzen en smient op de jachtlIjst Is onaanvaardbaar
Het aantal bejaagbare vogelsoorten wordt in het wetsvoorstel ultgebreid met grauwe gans,
kolgans en smient. Daarmee wordt plezierjacht op deze soorten weer mogelljk en wordt de Jager
verantwoordelijk voor het handhaven of bereiken van een (ongedefinieerde) gredelijke stand' van
deze soorten in zijn jachtveld. Dit is om verschillende redenen onaanvaardbaar.
Nederland heeft een intemationale verantwoordelijkheid voor trekvogels als kolgans en smient.
Van deze soorten ovorwintert respectievelijk 70% en 50% van de Europese populatie in
Nederland. Bovendien blijkt uit populatieonderzoeken dat de kolgans onder druk staat door
beperkte reproductie. Er kan dus niet gezegd worden dat het goad gaat met een soort als de
kolgans, zoals wordt gesteld in de memorie van toelic.hting. Het santel overwinterende smienten
in Nederland is at jaren redelijk stablel en de populatieomvang is zeker niet veel toegenomen
sinds de vaststelling van de Flora- en faunawet.
Het aanwijzen van doze vogelsoorten als bejaagbare soorten is hoofdzakeiijk ingegeven door de
wens om schadebestrijdingsmogelljkheden to verruimen. De mogelijkheden die de Vogelrichtlijn
biedt voor schadebestrijding (o.a. voor bescherming van gewassen) zouden niet ruim genoeg
zijn en daarom moat ook plezielacht op deze soorten worden geopend. Vogelbescherrning is
het niet eens met het huidige voorstel om de mogelijkheden voor schadebestrijding te vergroten
door het uitbreiden van het aantal jachtsoorten. Afschot is dan namelijk niet langer gerelateerd
aan het beperken of voorkomen van schade. Het wetsvoorstel bepaait dat de jachtperiode wordt
vastgestetd bij ministeriele regeling. Dat zal near verwachting met name in de winterperiode zijn.
Het openstellen van de jacht op ganzen in de winterperiode heeft echter niets te maken met
schadebestrijding, aangezien de meeste schade juist ontstaat door broedende ganzen in de
zomer en niet door overwinterende ganzen.
Het toevoegen van deze soorten aan de lust met bejaagbare soorten onder bevoegdheid van het
Rijk trusteed het akkoord dat is bereikt tussen zeven natuur-, landschaps- en
boerenorganisaties over de aanpak van het ganzenvraagstuk (G7-akkoord: Ganzentand
Nederland). Hiermee is breed maatschappelijk draagvlak bereikt voor een gezamenlijke aanpak
van dit vraagstuk. Kern van dit akkoord is om via regionaal maatwerk een populatiereductie van
de jaarrond in Nederland verblijvende ganzen te realiseren en In de winterperiode de ganzen
met rust te laten. Het wetsvoorstel moet worden aangepast om te verzekeren dat geen afbreuk
wordt gedaan aan de in het G7-akkoord bereikte overeenstemming over periodes, waarin wel en
niet op ganzen mag worden geschoten. Als eerste en belangrijkste step betekent dat het
verwijderen van grauwe gans, kolgans en smient uit de Iijst met bejaagbare soorten.

4

Jacht wordt in het wetsvoorstel ook mogelijk in Nature 2000-gebieden. Vogelbescherming is
tegen het openen van jacht in deze beschermde natuurgebieden. Vogelbescherming maakt zich
zorgen over het verstorend effect dat dit op de vogels en andere beschermde natuurwaarden in
die gebieden zal hebben. Het is niet uit te sluiten dat jacht in natuurgebieden significante
verstorende effecten heeft op vogels in die gebieden en daarom most een vergunningentraject in
ieder geval worden doorlopen.
Het wetsontwerp voldoet niet aan alle Internationale verplichtingen
Het wetsvoorstel richt zich bijna uitsluitend op de uitvoering van verplichtingen uit de Vogel- en
Habitatrichtlijn. Het is zeer twijfelachtig of het wetsvoorstel daadwerkelijk voldoet aan alle
Europese verplichtingen, maar bovendien is het de vraag of wordt voldaan aan alle
verplichtingen die voortvloelen uit de toepasselijke natuurbeschermingsverdragen. Het
wetsvoorstel en de memorie van toelichting gaan uit van de veronderstelling dat de uitvoering
van deze richtlijnen voldoende is om aan praktisch alle internationals verplichtingen te voldoen.
Dat is echter zeer de vraag.
Nederland is partij bij een groat aantal natuurbeschermingsverdragen die verplichtingen bevatten
gericht op de bescherming van gebieden en soorten en biodiversiteit in het algemeen. Het
wetsvoorstel bevat alleen bepalingen ter uitvoering van soortbeschermingsverplichtingen die
voortvloelen uit het Verdrag van Bern (Europese wilds dieren en planten en hun natuurlijIce
leefgebieden) en het Verdrag van Bonn (migrerende diersoorten). Het wetsvoorstel bevat
daamaast bepalingen ter uitvoering van de Benelux-overeenkomst over de jacht en
vogelbescherming en CITES (handel in bedreigde soorten). Andere relevante verdragen worden
alleen genoemd in de memorie van toelichting (Ramsar-verdrag, Biodiversiteitsverdrag,
OSPAR-verdrag) of worden Oberhaupt niet genoemd (voor migrerende watervogels met name
de Overeenkomst inzake de bescherming van Afrikaans-Euraziatische trekkende watervogels).
De memorie van toelichting most meer aandacht besteden aan deze verdragen en duldelijker
aangeven hoe invulling gegeven wordt aan de verplichtingen die daarin zijn opgenomen. Het
wetsvoorstel moat (beter) getoetst worden aan ells natuurbeschemiingsverdragen wear
Nederland partij bij is en worden aangepast om te verzekeren dat voldaan wordt aan ells
verplichtingen die daaruit voortvloeien.
Conclusies
Het wetsvoorstel schiet zijn doel voorbij, want het is niet eenvoudiger dan de huidige wetgeving.
Op vest punten crebert het wetsvoorstel meet onduidelijkheid en rechtsonzekerheid voor
burgers, bedrijfsleven en bestuurders dan de bestaande wetgeving. Het wetsvoorstel voorziet
bovendien niet in een goede balans tussen ecologies en economie. In ons dichtbevolkte land is
een ijzersterke Natuurwet nodig die op effectieve en efficliante wijze bescherming biedt aan ons
nationale natuudijk erfgoed. Dear voldoet het wetsontwerp niet aan. De degelijke en afgewogen
natuurbescherming die de afgelopen 100 jaar in Nederland tot stand is gebracht met een
gezamenlijk draagvlak bij politiek links en rechts, particulleren en overheid, boeren en
beschermingsorganisaties dreigt met dit wetsontwerp te worden beeindigd. Wij vragen u het
wetsontwerp grondig to herzien, met ons commentaar als Ieidraad.

Ir. A.J.M. Wouters
Directeur
Bljlage 1

)2.
Wetsvoorstel Natuur (versie 0.2
B tj lag e b ij sc h rifte l ij ke re a c ti e Vog e l b e s c h e rm ing Ne de rla n d
1 6 november 201 1

Onderwerp

Relevante bepaling

Commentaar en aanbevelingen

In wetsvoorstel
1 . Algemene bepalingen

Def
i nities begri ppen

1 .1

De def
i nitie van 'vogels' maakt onvoldoende
d uidelijk dat alle i n heemse vogels bescherm d
zijn, om d at e r sl e chts wo rdt verwezen naa r
i n ieer vogels in
artikel 1 van de Vogeirkhtign. Def
de wet a ls 'a lle van nature op het Europese
grondgebied van de lidstaten van de Europese
U nie voorko mende soorten voge ls met
uitzondering va n gedomesticeerde voge ls'.
De def
i nitie va n 'jacht' is een ci rkeiredenering:
het doden van bejaagba re soorte n . Jacht omvat
daarmee plezierjacht, ben utting,sjacht en
schade bestrijding. Daa rmee ontstaat
ond uideigkheid over het onderscheid tussen
jacht en schadebestrijding. Formuleer ee n
eenduidige definitie van jacht en va n
schadebestrijding. Neem ook de criteria op in de
wet op grond waa rvan een soort als bejaagbare
soor
t kan worden aa ngewezen.
De def
i nitie va n lachtvoge r a ls vogel met behuip
waarva n de jacht mag worden uitgeoefend is
ond uidelijk en onvoldoende toegelicht in de
memorie van toelkhting (MvT). Aileen inheemse
jachtvogels mogen daarvoor gebruikt worden en
niet exoten i n verband met gevaar o p
ontsnapping/hybridisatie. Verduidelijk dat in de
wet en de MvT.

Bestu u rigke
bevoegdheidsverdeling

1 .3

De voorgestelde nie uwe verdeling va n
bevoegdheden tusse n provincies en Rgk is erg
ingewikkeid geregeld in het wetsvoorstel. Het is
zeer de vraag of de voorgeste lde verdeling va n
bevoegdheden daadwerkelijk ee nvoudiger en
ef
fectiever is dan de huidige verdeling van
bevoegd heden. De bevoegdheid van de
provincie ten aa nzlen van schadelijke activiteiten
wordt verplaatst va n het grondgebied waa r de
ef
fecten zich voordoen naar de locatle va n de
activiteit. Wij sluiten ons aan bij wat de
provincles hierover to kennen hebben gegeven,
dat wanneer zg verantwoordeigk zijn voor het
realiseren van de instand houdingsdoelen, zij ook

)1.
Onderwerp

Relevante be pal ing

Commentaar en aa nbevelingen

in wetsvoorstel
bevoegd dienen te zijn ten a anzien va n d e
schade lijke activiteite n.
Natuurvisie

1.5

De natuu rvisie is bedoeld om het huid ige
natu urbe leidspla n te verva ngen, ma a r is niet
omkleed met dezelfde proced ure le waa rbo rgen .
Wat de frequentie en proced ure va n de
natu urvisie betreft, wordt volstaa n met de
alge mene bepa ling dat de Minister zorg d raagt
voo r actualisatie en dat vootiegging aa n (maar
niet goedkeuring door) het pa rie me nt en
publ icatie is vereist. Het is veel te o ptimistisch te
stelien dat publicatie 'een goede doorwerking in
de praktijk' verzekert (MvT, p. 47), wa nt de
natuu rvisie heeft geen e nkele juridische status.
Bepaal in de wet dat be la nghe bbende
bestuursorga nen, instellingen en
maatscha ppelijke organisaties een rol (inspraa k)
he bben bij de voorbereid ing va n de natuu rvisie;
verklaar afdeling 3.4 van de Awb daarop va n
l ceer de periode va n
toepassi ng; en specif
ge ldigheid en/of de m inimum frequentie va n
actua lisatie . Geef de natuurvisi e een duldelijke
juridische status, zodat een goede doorwe rking
in de pra ktijk en samenha ng tussen het
rijksbeleid en het natuurbe leid van de provi ncies
en ande re overheden daadwe ritelijk wo rden
verzeke rd.

Rode iijsten

1 .5 lid 4 en 7

De natuurvisie zal de bekende rode !Osten
omvatten, maar het wetsontwerp zegt niets ove r
de bescherm ing va n de bedreigde en kwetsba re
soorten die op deze Iijsten staa n . Nadeel ten
opzichte van de huid ige wetgevi ng is dat het
wetsontwerp ook geen verplichting bevat voor
de M inister tot het bevordere n van onderzoek
en beschermingsmaatre gelen voor de rode lijst
soorten. De bescherming va n deze soorten ka n
niet a ls nationa le kop worden beschouwd,
omdat dit is ve reist op grond van het
Biodiversiteitsverd rag e n andere
natuurbeschermingsverdrag en. Geef de rode
lijsten een prominentere plaats in de wet en
nee m specifieke bepalingen in de wet op tot het
bevorderen va n onderzoek en specifieke
beschermingmaatregeien voor bed reigde en
kwetsba re soorte n.

Toezicht door Rijksoverheid

1.7

Het merendeel va n de bevoegd heden voor de
uitvoering va n de wet komt bij de provincie te
liggen, maar de eindve ra ntwoordelij khe id voor
na koming van de internationa le verpiichtingen

Onderwerp

Re levante bepaling

Commentaa r en aa nbevelingen

in wetsvoorstel
ligt bij het Rijk. De som va n de inzet va n de 12
provi ncies moet leiden tot een gu nstige sta at va n
instandhouding va n de natuur in Nede rland als
geheel. Het wetsontwerp maa kt echter niet
voldoende d uidelijk hoe het Rijk haa r
eindvera ntwoordelijkheid nee mt, bijvoorbee ld
via de a r
ti kel 12 Vogelrichtijn rapportage aa n
Brussel en de verplichte co ntroles genoemd in
a rtikel 9 Vogelrichtlijn. Het wetsontwerp stelt
dat bij AMvB nadere regels kunnen worden
vastgesteld over gegevensverstrekking door
provincies, maa r het is blijkens de MvT nog maar
de vraag of deze regels er daadwe rkelijk gaan
komen. Dat moet echter in leder geva l gebeuren
als de overheid wil verzekeren dat internationale
verplichtingen worden nagekomen.
Zorgplicht

1.8

De zorgplicht geldt ook voor vogels, maa r biedt
voor a lle vogeis die van natu re in het wild
voorkomen geen extra besche rming ten opzichte
l eke beschermingsbepalingen die
van de specif
het wetsvoorstel bevat. Voor exoten en
ve rwilderde gedomesticeerde vogels heeft de
zorgplicht echter wel zelfsta ndige bete kenis,
want daarvoor gelde n de verboden niet. Voor
alle andere vogels kan de zorgplicht volgens de
MvT hooguit als basis dienen voor preventief
hand havend optreden (voorkomen
overtredingen ve rboden). De MvT vermeldt dat
de zorgplicht een 'ope n norm' is die door het
bevoegd bestuursorgaan moet worden
verd uidelijkt. Dat brengt een aa nzienlijke
taakverzwaring voor de provincies met zich mee .
Bove ndien is handhaving va n de zorgplicht
problematisch. Wa nneer heeft een
initiatiefnemer zijn zorgplicht geschonden als hij
dacht dat een nader onderzoek instellen niet
nod ig was? Een toelichting zou d uidelij kheid
moeten verschaffen over wat de zo rgplicht
ver
e ist van burgers en bestuurorga nen.
De zorgplicht moet in leder geval gehand haafd
worden a ls vangnetbepaling.

Programm atische aanpak

1.9

De program matische aanpa k voor bij ministeriele
regeling aangewezen schadelij ke facto ren, zoals
reeds toegepast bij stikstofbelasting van Natura2000 gebieden, wordt breed inzetbaar. DR is een
heel belangrijk punt voor Natura 2000-gebieden,
omdat zo' n aanpa k — kort door de bocht - ervoor
zorgt dat hetgeen de significantie veroorzaakt
tijdelijk even niet in de significa ntie-toets hoeft

)1,
Onderwerp

Commentaa r en aanbevelingen

Relevante bepaling
in wetsvoorstel

te worde n meegenome n . Ruime toepassing van
deze programma tische benadering staat op
gespanne n voet met de
bescherm i ngsve rplichti ngen d ie voortvloeien uit
de Vogel - en Ha bitatrichtlijn. De MvT moet
verd uidelijke n dat de programmatische aanpa k
slechts onder strikte voorwa a rden zal worden
toegepast voo r het a anpakken va n schadelijke
factoren.
fe n
Bela ngafweging bij tref

1. 10

Het wetsvoorstel bepaa lt dat bij het treffen va n
ma atregelen op grond va n de wet 'rekeni ng

maatrege len

fwordt] gehouden met de vereisten op
econom isch, sociaa l en cultu reel ge bied, e n m et
de regiona le en lokale bijzonderheden' . Deze
be langenafweg i ng mag echter niet gebruikt
worden als aparte rechtvaardiging om de
vereiste bescherming sverplichtingen niet na te
komen . Dat zou in striJd zijn met de Voge l- en
Ha bitatrichtlijn . Verd uidelijk in de MvT dat de
bela ngenafweging geen afbreuk mag doen aan
de vereiste beschermingsverplichtingen.
2. Gebiedsbescherming
Bescherrnde

-

fen va n
Ee n goede onderbouw i ng voor het ophef

natuurmonumenten, nationale

deze gebied en en natu urdoelen en het

doelen

maatscha ppelijk draagvla k daarvoor ontbreekt in
de MvT.

Wetla nds (Ramsar-gebied en)

-

Het wetsvoorstel en de MvT besteden te we lnig
aandacht aa n het Ramsar-verd rag.

Actualisatieplicht

2. 1 lid 6

De procedure voor aanwijzing van Natura 2000gebieden blijft in essentie h e tzelfde, maar er is

aa nwijzi ngsbeslu iten

ee n nieuwe actua lisatie plicht voor de M inister
van aa nwijzingsbesluiten. De MvT wekt de ind ruk
dat d it vooral gebruikt gaat worden om gebieden
of insta ndhoud ingsdoelstellinge n geheel of
gedeeltelijk te laten verva lle n. Daarbij moet niet
uit het oog worden verloren dat
Eu ropeesrechte lijk de verplichting bestaat de
aanwijzing te actualise ren, indien dit
noodza kelijk is voor bere iken van een gunstige
staat van insta nd houding. Verduidelijk in de MvT
dat de a ctua lisatie van de aanwijzingsbeslu iten
plaatsvindt overeenkomstig het Europese recht.
Wijziging/intrekking
aanwijzi ngsbesluit

2. 1 lid 7

Bij besluit tot geheel of gedeeltelijk i ntrekke n of
wijzingen van aa nwijzingsbesluit beslist de
minister of de openbare
voorbereidingsp roced ure van afd. 3 .4 Awb wordt
gevolgd . De MvT geeft aan dat dit bij grote
wijzigingen wel, maar bij 'beperkte wijzigingen'
zoals grenscorrecties niet. Dit ter beoordeling

Onderwe rp

Relevante bepaling

Commentaar en aanbevelingen

in wetsvoorstel
va n de Minister. De open ba re
voorbereid i ngsproced ure va n afd . 3 .4 Awb ka n
beter van toepassi ng zijn op alle wijzigingen va n
aa nwijzingsbesluiten, omdat d it o nnodige

beroe psprocedure s voorkomt.
Aa nschrijvi ngsbevoegd he id

2 .4

t een met de hu id ige
GS heef
aa nsch rijvingsbevoegd heid vergelijkba re
bevoegd heid . Dit kan ook per provincia le
verorde ning worden gedaan voor een categorie
va n projecten . Echter de
aa nsch rijvingsbevoegdheid ka n niet worden
ingezet te n a a nzien va n projecten waarvoo r een
vergunning is ve rleend. Maa r een bevoegd gezag
heeft a ltijd het recht om een vergunni ng in te
trekken of te wijzigen wannee r de situatie
ve randert.

Afsluiting terreine n

2 .5 lid 2

Het is ook in de nieuwe wet mogelijk om delen
va n terreine n of te sluiten. Echter, een derge lijk
verbod of beperking geldt niet 'voor degene d ie
krachte ns een zakelijk of pe rsoonlijk recht het
genot heeft van een In het gebied gelegen
onroerende zaak, voor zover dat genot daardoor
zou worden beperkt.' Dit lijkt erg ruim. MvT
moet toelichten wat daar predes onder va lt.

Beheerplann en

2 .3

Het ve rplicht stellen va n publieksparticipatie bij
het opstellen va n beheerplannen zo u moeten
blijven bestaan ter bevordering van d raagvlak en
bekendheid met Natura 2000.

2.3 lid 3

Betekent deze bepali ng dat een beheerplan ka n
worden vastgesteld zonder dat de voor
uitmering verantwoorde lijke bestuu rsorga nen
ermee instemmen? Dit zou een situatie op
kunne n leveren waa rbij planne n of projecte n ten
onrechte worden toegestaan omdat de
negatieve effecten beperkt lijken te blijven a ls
gevolg van gep iande
insta ndhoudingsma atregelen die vervolge ns niet
uitgevoerd hoeven te worden omdat het
bestuursorgaan er niet mee ingestemd heeft.
Dat beteke nt dat da n alsnog de actIviteiten
a a ngepakt moeten worden. Beter zou zijn
wanneer instemming door vera ntwoordelijke
bestuursorga nen voor maatregelen in het
beheerpla n ve rplicht is.

2 .3 lid 5

Maatregelen in ee n beheerplan kunnen ook
wo rden opge nomen i n een a nder pla n,
programma of visie . In het wetsvoorstel e n de
MvT zou verd uidelijkt kunnen worden hoe het
instrume nt beheerplan zkh verho udt tot een

Onderwerp

Relevante bepaling

Commentaar en aanbevelingen

In wetsvoorstel
dergelijk pla n, progra mma of visie. Wat zijn de
verschi llen tussen deze instrumenten?
Toetsing va n activiteite n

2.7 lid 4

Het is wense lijk dat — met name in dynamische
sf
t uaties - de zelfsta ndige mogelijkheld voor een
Natu urwetvergunning blijft bestaa n wan nee r
ee n omgevi ngswetvergu nning is ve rleend . Ook
die nt in de wet verd u idelijkt te worden dat een
natuurwetvergu nning enkel niet vereist is
wa n neer de omgevingsvergunni ng een verkla ring
va n geen bedenk inge n omvat betreffende de
natuureffecten.

2 .7 lid 5

Wanneer u stet dat geen natuurwetve rgun ning
vereist is als de ha bitattoets reeds via a ndere
besluitvorming geregeld is, betekent dit dat
onder omsta ndigheden ook gemeentes e n
waterschappen hiervoor vera ntwoordelijk
kunnen zijn zonder wabo constructie met een
verkiaring va n geen bede n kingen van de
provi ncie? Dit lijkt ons gezien de daa r a a nwezige
kennis en verantwoordelijkheden een
onwenselijke situatie.

2 .9

Het generiek benoemen van activiteiten of
effecten die nooit ee n significant effect kunnen
hebben is onmoge lijk aangezien dit a ltijd
afha nkelijk is van de specifieke omstandigheden
in ee n gebied . Deze bepaling staat op gespa nne n
voet met artike l 6 va n de Habitatrichtlijn.

3. Soortenbescherming
Intrinsieke waa rde dieren

-

De intrinsieke waarde van het die r wordt niet
!ange r benoemd als doelstelling van
bescherming. De Wet dieren doet dit wel voor
gedomesticeerde soorten. De Wet natuur moet
da n ook de i ntrinsieke waarde va n wilde d ie ren
erke n nen.

Verboden algemee n

3. 1

Louter strafbaar maken van opzettelijke
handelingen credert ond uidel ljkheid voor
burgers, omdat opzet ook voorwaarde lijk opzet
omvat. Het maakt ook de ha ndhaving moe ilijk.
Als sprake is van voorwaardelijk opzet is het
strafbaa r, maa r dit is wel een verzwaarde
bewijslast voor de officier van justitie. Dat was
de reden waa rom het opzetvereiste niet in de
Flo ra- en Faunawet staat. Onder de huidige
wetgeving is overtreding van de verboden al
nauwelijks te bewijzen door po litie en justitie.
Bovendie n worden niet-opzettelijke ha ndelingen
nu al niet of nauwelijks vervolgd . Noch uit
oogpunt va n vereenvo udig/vermindering va n
regeld ruk, noch uit oogp u nt van beperking va n

)2,
Onderwerp

Releva nte bepa ling

Commentaar en aanbevelingen

in wetsvoorstel

de hand havingslast zij n er goede rede nen om de
bepa l ingen uit de Vogelrichtlijn lette rlij k over te
ne me n . Het is beter om de huid ige verboden te
ha ndhaven.
Verbod op versto ring vogels

3 .1 lid 4 e n lid 5

Bij voge ls is ve rstoring a l leen nog ve rboden a ls
het 'van wezenl ijke invloed is op de staat va n
instandhouding van de desbetref
fend e
vogelsoore . Deze be paling laat veel te veel
ruimte voor interpretatie en is niet
handhaafbaar. De vage formulering staat
bovend len op gespannen voet met het (lex certa )
begi nsel dat voor burgers duidelijk dient te zijn
wel k ha ndele n en na laten leidt tot
strafrechtelijke aa nsprakelijkheid . De MvT zou in
led er geval duidelijk moeten ma ken dat
verstoring van vogels tijdens hun broedperiode
a ltijd va n weze nlijke invloed is op de staat van
i nsta nd houding en om die reden dus verbode n.

Exoten en verwilderde vogels

-

Het beschermingsregi me strekt zich niet uit tot
exoten en ve rwilderde vogels. Daa rmee is het
doden, vangen en verstoren va n deze soorten
d us niet verboden (behoud ens de a lgemene
zorgplicht uit artikel 1.8 ) . Dit mag er niet toe
leiden dat ook niet schadelijke soorte n worden
bestrede n . Dit Is onnod ig en onwenselijk.
Mag iemand die gerechtigd is een geweer te
gebru iken ook o p exoten en verwilderde dieren
schieten? Hier hoeft geen jachtseizoe n voor te
worden geopend. Kunnen jagers da n tijdens het
broedseizoen gaan schieten op exoten? Dit is
ge let op het verstorend effect onwense lijk.
Ha ndhaving wordt la stig als jagers jaa rrond met
het geweer in het veld mogen zijn .

i ngen/vrijstellingen
lantheff
algemeen

3.3

De bevoegdheid tot het vertenen va n
ontheff
i ngen en vrijstellingen gaat grotendee ls
naa r provincies. De ontheffingen en vrijstellingen
kunnen straks voor alle belangen genoemd in de
wet worden ingezet voor alle vogelsoorten .
Brede toepassing van generieke vrijste llingen
voor alle vogelsoorten in plaats va n individuele
i ngen is in strijd met de Vogelrichtlijn . Het
ontheff
zou alleen voor soorte n die in een zeer gunstige
staat van insta nd houding zijn moge lijk moeten
zijn om middels vrijstelling een uitzonderi ng op
de verboden te maken. De Vogelrichtlijn bepaalt
ook dat bij wet moet worden bepaald voor welke
soorten mag worden afgeweken van de
t uiteraard geen
verboden . Deze bepa ling heef
waarde wa nneer vervolgens alle soorten hiertoe

Onde rwerp

Relevante bepaling

Commentaar en aanbevelingen

in wetsvoorstel
aa ngewezen worde n. De voorwaarden
betref
fe nde middele n, plaats en tijd dienen
overigens ook bij wet te worden be paald .
Gedragscodes

3 .3

Het zou mogelijk moete n zijn voo r een bepaa ide
sector om een ged ragscode op Ia ndel lj k niveau
goedgekeurd te k rijgen In plaats van hiervoo r 12
a pa rte trajecten te doorlopen. De nieuwe wet
moet i n ceder geva l be palingen bevatten over het
opstellen en goed keure n van gedragscodes. Mvt
geeft aan dat provincies bij voorkeur diene n
sa men te werken e n gedragscodes gezamenlij k
die ne n goed te keuren, maa r dat is geen
ve rplichting en veel te vrijblijvend.

Ontheffing/vrijstelling voo r

3 .3 lid 4

Het bela ng 'schade aan bed rijfsmatige visserij'
wo rdt 'schade aan visserij' . De MvT moet

schade aa n visserij

d uidelijk maken dat e r sprake moet zijn va n
belangrijke economische schade en dat het
derha lve a lieen om beroepsvisserij kan ga a n,
wa nt dat is de oorspronkelijke bedoeling van de
gelijkluidende bepali ng uit de Vogelrichtlij n.
Omgevingsvergu nning

3.3 lid 6

Bij locatiegebonden activiteiten wordt dezelfde
link gemaa kt met de omgevingsvergu nning a ls bij
ge biedsbescherming. Dit betekent dat de
verboden niet gelden a ls er een verkla ring van
geen bezwaar van de provincie is. Het rnag niet
zo zijn dat de ve rboden helem aa l niet meer van
toepassi ng zijn indie n de omgevingsvergunn ing is
afgegeven, omdat er altijd moet kunnen worden
teruggegrepen op de verboden als daarmee in
strijd wordt geha ndeld .

Ra pen kievitseieren

-

De bevoegdheid tot het verlenen va n vrijstelling
voor het ra pen va n kievitseieren ko mt bij
provincies. Dat is in de praktijk nu ook a l zo,
a lleen nu gelden de waarborgen uit de Regeling
zoeken, ra pe n en beschermen van kievitseier e n.
Die wettelijke waarborgen moeten blijven
bestaa n om te verzekeren dat in
overeenstemming met de Vogelrichtlijn wordt
ge ha ndeld.

Schadebestrijding

3. 12

De verhouding tussen deze bepa ling en a rtikel
3 .3 is ond uidelijk. BO AMvB kunnen (niet
bedreigde) soorten worden aangewezen die
schad e aa nrichten in dele n van het la nd .
Provincles kunnen bij verordening bepalen dat
(voo r deze aa ngewezen soorten?)
scha de bestrijding daadwerkelijk wordt
toegepast. Te n onrechte wordt hierbij niet
verwezen na ar de a lgemene voo rwaarden uit
a rti ke l 3.3 (geen a ndere bevredigende oplossing;

Onderwerp

Re levante bepaling

Commentaar en aanbevelingen

In wetsvoorstel

n iet le iden tot versiechte ring va n staat va n
t ). Deze om issie in de
insta nd ho ud ing vogelsoor
wetstekst moet word en herste ld, wa nt d at is in
strijd met de Vogelrichtlij n. Dat ge ldt overige ns
ook voo r de bepa ling dat provincies bij
ve rordening kunnen bepa ien dat
scha debestrijd ing niet slechts kan worden
toegepast voor het lopende jaa r, maa r ook voor
het daa rop volgende jaa r.
Aanwijzing van gra uwe gans,

3 . 18

G ra uwe gans, kolga ns en smient moeten worden

kolga ns en smie nt a ls

verwijde rd uit de lijst met bejaagba re soorten.

bejaa rba re soorten

Het wetsvoorstel moet de afspra ken die zijn
gemaa kt in het G-7 a kkoord niet frustre ren.

Jagen met jachtvogels

3 .19

Het wetsvoorste l bepaa lt dat alleen gejaagd mag
worden met gefokte jachtvogels die bij AMvB
zijn aa ngewezen . De MvT geeft aan dat het
moge lijk wordt meer soorten jachtvogels te
ge bruiken, m aar sl uit uitheemse soorten daa rbij
niet expliciet uit. Het verbod op introductie va n
niet-i nheemse soorten en het gevaa r van
hybridisatie beteke nt dat jacht met nietinheemse jachtvogels niet toegestaan ka n
worden. De MvT zou dat moeten bevestigen.

Jachtperiode

3 .20

De wet bevat gee n nadere specificatie van de
periode waa rin de jacht mag piaatsvinden. Het is
de Minister d ie via m inisteriele regeling bepaalt
t is
in hoeve rre de jacht op een bejaagbare soor
geo pe nd . Het wetsvoorstel bepaa lt dat de jacht
niet wo rdt geo pend gedurende de verschillende
fasen va n de broed periode en de periode dat de
jonge vogels het nest nog niet hebben verlaten,
en, voor zover het trekvogels betreft, teve ns
ged urende de trek va n deze vogels naar hun
nestplaatsen. De kwetsba re periode zal per soon
verschillen en de jachtperiode zal dus ook per
i ceerd. Mochten
soort moeten worden gespecif
de ga nzen en smient niet van de jachtlijst
worden gehaald, da n moet i n ieder geval word en
bepaald dat de jacht o p deze soorten niet wordt
geopend in de kwetsbare periodes voor die
soorten (inclusief de winterperiod e).

Middelen voor het vangen en

3.23

De provincie bepaalt in de ontheffing of
vrijstelli ng, dan wel (voor schadebestrijding) bij
verordening welke middelen mogen worde n

doden va n vogels

gebruikt voo r het va ngen of doden van vogels.
Dit moet bij wet worden geregeld, zoals blijkt uit
de jurisprudentie.
Va ikenie rsakte en kooikersakte

3.28

De valkeniersa kte en de kooikersakte komen te
verva llen . Een a lgemene opleidingseis verva ngt

Onderwerp

Relevante bepallng

Commentaa r en aa nbevelln ge n

in wetsvoorstel
d it. Het is echte r inconsistent om voor het jagen
met een geweer wel een jachta kte verplicht te
stel len, maa r dit niet te eise n voor het jagen met
jachtvogel en eendenkooi. De va lke niersakte en
de kooikersa kte moet d aa rom blijven bestaa n .
Va nge n en merke n va n wilde

3 .28

Het va ngen en ringen van vogels voo r

vogels voor wete nscha ppelij k

wetenschappelijk onderzoe k is niet specifiek

o nde rzoek

geregeld in het wetsvoorstel e n daardoor wordt
dit ee n bevoegd heid voo r de provincies. Dat is
een o nwe nselijke situatie . De huidige delegatie
ten aa nzie n va n de vergu n ninvierlenin g aa n
N 100-KNAW midde ls AMv8 moet in het
wetsvoorstel worden opgenomen .

Ha ndel in en bezit va n

3 .34-3 .36

Het verbod op het bezitten, het verkopen e n het
verhandelen va n pla nten en dieren is in de wet

beschermde voge ls

erg ingewikkeld geregeld . Paragraaf 3.8 verwijst
voor uitvoe ring va n de CITES-vero rde ning naar
AMvb en mi nisterie le regeling. Dat wordt op die
manier n iet edit ee nvoudiger geregeld.
4. Overig

Faunafonds

6. 1

Het faunafonds wordt opgeheven en de ta ke n
worden overged ragen aa n de provincies. Wij
vinden het spijtig dat de desku ndigheid va n het
fa u nafonds niet !a nger ge raad pleegd zal worden .
Het wetsvoorste l noemt alleen de taak van het
verlenen va n tegernoetkom ingen in geleden
schade expliciet. Niet d us de advies- en
onde rzoekstaken van het Faunafonds. Verhelder
in het wetsontwerp en de MvT wat er gebe u rt
met de onderzoeks- en adviesta ken va n het
fa unafonds.

Kruisverwijzingen

Het wetsvoorstel bevat veel kruisverw ijzingen .
Oat maakt de tekst moellijk leesbaar.