Fiscale stimulering (zeer)
zuinige auto's
Onderzoek aanpassing zuinigheidsgrenzen
Opdrachtgever: Ministerie van Financiën
Rotterdam, 30 mei 2011

Fiscale stimulering (zeer) zuinige
auto's
Onderzoek aanpassing zuinigheidsgrenzen

Opdrachtgever: Ministerie van Financiën

Robert Kok
Koen Vervoort
Roelof-Jan Molemaker
Bjørn Volkerink
Met medewerking van Richard Smokers (TNO)
Rotterdam, 30 mei 2011

Over Ecorys

Met ons werk willen we een zinvolle bijdrage leveren aan maatschappelijke thema’s. Wij bieden
wereldwijd onderzoek, advies en projectmanagement en zijn gespecialiseerd in economische,
maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkeling. We richten ons met name op complexe markt-,
beleids- en managementvraagstukken en bieden opdrachtgevers in de publieke, private en not-forprofit sectoren een uniek perspectief en hoogwaardige oplossingen. We zijn trots op onze 80-jarige
bedrijfsgeschiedenis. Onze belangrijkste werkgebieden zijn: economie en concurrentiekracht;
regio’s, steden en vastgoed; energie en water; transport en mobiliteit; sociaal beleid, bestuur,
onderwijs, en gezondheidszorg. Wij hechten grote waarde aan onze onafhankelijkheid, integriteit en
samenwerkingspartners. Ecorys-medewerkers zijn betrokken experts met ruime ervaring in de
academische wereld en adviespraktijk, die hun kennis en best practices binnen het bedrijf en met
internationale samenwerkingspartners delen.
Ecorys Nederland hecht aan een duurzame bedrijfsvoering. Daarom printen wij standaard op FSCgecertificeerd papier.

ECORYS Nederland BV
Watermanweg 44
3067 GG Rotterdam
Postbus 4175
3006 AD Rotterdam
Nederland
T 010 453 88 00
F 010 453 07 68
E netherlands@ecorys.com
K.v.K. nr. 24316726
W www.ecorys.nl

Ecorys Transport & Mobiliteit
T 010 453 87 60
F 010 452 36 80

2

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Inhoudsopgave

Samenvatting
1

2

3

4

5

6

7

8

5

Inleiding

13

1.1 Achtergrond en aanleiding

13

1.2 Doel van dit rapport

14

1.3 Uitgangspunten

15

1.4 Leeswijzer

15

Ontwikkelingen in nieuwverkopen

17

2.2 Ontwikkeling 1: Inzakkende verkopen in 2009, aantrekkende verkopen in 2010

18

2.3 Ontwikkeling 2: Groeiende aandelen hybride en benzine in de brandstofmix

20

2.4 Ontwikkeling 3: Verschuiving naar kleinere auto’s

22

2.5 Ontwikkeling 4: Snelle afname van gemiddelde CO2-uitstoot van nieuwverkopen

24

2.6 Intermezzo: analyse van het autonoom zuiniger worden van de nieuwverkopen

26

2.7 Conclusies

30

Effecten van fiscale stimuleringsmaatregelen

33

3.1 Inleiding

33

3.2 Effecten fiscale stimulering bonus/malus-regeling op basis van energielabels

34

3.3 Effecten fiscale stimulering via CO2-toeslag

37

3.4 Effecten fiscale stimulering zeer zuinige auto’s via vrijstelling BPM en MRB

40

3.5 Fiscale bijtelling auto van de zaak

49

3.6 Conclusies

52

Effectiviteit en efficiëntie van het gevoerde fiscale stimuleringsbeleid

55

4.1 Effectiviteit van het gevoerde fiscale stimuleringsbeleid

55

4.2 Efficiëntie van het gevoerde fiscale stimuleringsbeleid

56

Ontwikkelingen tot 2015

57

5.1 Ontwikkelingen in aanbod van personenauto’s tot en met 2015

57

5.2 Toekomstsituatie bij ongewijzigd beleid

62

5.3 Conclusies

71

Naar een mogelijk scenario voor fiscale stimulering

73

6.1 Aandachtspunten bij een mogelijk scenario van fiscale stimulering

73

6.2 Uitwerking scenario fiscale stimulering

76

Effecten van scenario fiscale stimulering

83

7.1 Beschrijving van de effecten

83

7.2 Conclusies

89

Conclusies

91

Bijlage 1: Overzicht geanalyseerde literatuur

93

Bijlage 2: Fiscale vergroening in het buitenland

95

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

3

4

Bijlage 3: Aandeel auto van de zaak versus aandeel privéauto per segment

109

Bijlage 4: Brandstofmix en CO2 uitstoot per segment

111

Bijlage 5: Beschrijving CARbonTAX-model

115

Bijlage 6: Analyses DYNAMO model

119

Bijlage 7: Lijst geïnterviewde branche-organisaties

123

Bijlage 8: Ontwikkeling nieuwverkopen naar CO2-cohort en naar CO2-schijf

125

Bijlage 9: Ontwikkeling van CO2-emissies en kosten per segment

129

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Samenvatting

Achtergrond
De afgelopen jaren zijn in verschillende fiscale vergroeningsregelingen stappen gezet om de
aanschaf en het gebruik van (zeer) zuinige auto’s te stimuleren met als doel om de gemiddelde
CO2-uitstoot van het Nederlandse autopark terug te dringen. Via een bonus/malus-regeling op
basis van energielabels en via een CO2-toeslag op de verschuldigde BPM (‘de slurptax’) is tot 2010
getracht het keuzegedrag van de autokoper te beïnvloeden. Vanaf 2008 wordt de aanschaf van
zuinige en zeer zuinige auto’s gestimuleerd door (gedeeltelijke) vrijstellingen van de BPM en de
MRB, in combinatie met lagere bijtellingspercentages voor auto’s van de zaak afhankelijk van de
CO2-uitstoot van een auto.
Het fiscale stimuleringsbeleid voor zuinige en zeer zuinige auto’s is het meest prominente
onderdeel van het gehele fiscale vergroeningsbeleid. Dit beleid is de afgelopen jaren stapsgewijs
vormgegeven. Momenteel (voorjaar 2011) geldt voor auto’s een vrijstelling van de BPM en de MRB
mits de CO2-uitstoot van de auto minder dan 111 gram/kilometer (benzine) en 96 gram/kilometer
(diesel) bedraagt. Auto’s van de zaak onder deze grenzen gelden als zeer zuinige auto’s waarvoor
het bijtellingspercentage 14 procent bedraagt. Auto’s van de zaak met een CO2-uitstoot van 111140 gram/km (benzine en hybride) en 96-116 gram/km (diesel) gelden als zuinig waarvoor het
bijtellingspercentage 20 procent bedraagt. Voor auto’s boven deze grenzen geldt het
bijtellingspercentage van 25 procent.
Het fiscale stimuleringsbeleid voor zuinige en zeer zuinige auto’s lijkt op een aantal punten zeer
succesvol te zijn geweest. Zo zijn de nieuwverkopen van (zeer) zuinige auto’s sterk toegenomen en
is de gemiddelde CO2-uitstoot van nieuwe personenauto’s significant afgenomen. Waar in 2007 de
gemiddelde uitstoot van alle nieuwverkopen nog circa 164 gram CO2 per kilometer bedroeg is deze
in 2010 afgenomen tot circa 136 gram CO2 per kilometer.
Het succes heeft ook zijn keerzijde. Het hoge aantal nieuwverkopen van (zeer) zuinige
personenauto’s heeft zijn weerslag gehad op de overheidsinkomsten uit autobelastingen. In het
bijzonder de inkomsten uit de BPM maar in mindere mate ook de MRB zijn de afgelopen jaren
afgenomen. Geschat wordt dat de overheid jaarlijks enkele honderden miljoenen euro’s aan
inkomsten derft. Daarbij zal bij een groeiend aantal zuinige auto’s op de markt, zonder dat de
zuinigheidsgrenzen worden aangepast, op termijn een zeer groot deel van de nieuwverkopen als
(zeer) zuinig kunnen worden aangemerkt. Dit heeft niet alleen zijn weerslag op de
overheidsinkomsten maar stimuleert ook niet de aanschaf van de meest zuinige auto door
consumenten.
Doel van het rapport
Gegeven deze achtergrond is in het Belastingplan 2011 een onderzoek naar de fiscale stimulering
van (zeer) zuinige auto’s aangekondigd, gericht op een aanpassing van de zuinigheidsgrenzen. Het
onderzoek kent twee hoofddoelen; (1) het komen tot / aanpassen van zuinigheidsgrenzen waarin
de prikkel om als consument te kiezen voor de zuinigste auto wordt gewaarborgd en (2) het
waarborgen van robuuste en solide autogerelateerde belastingen. Voorwaarden hierbij zijn de
eenduidigheid en transparantie van definities voor fiscale regelingen en duidelijkheid en zekerheid
voor belanghebbenden. Belangrijk hierbij is dat de autokoper een redelijke termijn van zekerheid
kan worden gegarandeerd over het voortbestaan van de fiscale regeling(en).

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

5

Dit rapport, opgesteld in opdracht van het Ministerie van Financiën, geeft in belangrijke mate
invulling aan dit aangekondigde onderzoek. Het doel van dit rapport is tweeledig:
1. Het beschrijven en verklaren van ontwikkelingen in de nieuwverkopen van personenauto’s in de
afgelopen jaren. Het gaat hierbij om vragen als hoe veranderingen in de samenstelling van de
nieuwverkopen kunnen worden verklaard, wat het effect was van de verschillende
‘vergroeningsmaatregelen’ en of het gevoerde beleid effectief en efficiënt was?
2. Het uitwerken en ‘doorrekenen’ van een mogelijk scenario voor fiscale stimulering, gericht op
een aanpassing van de zuinigheidsgrenzen en zo veel mogelijk in lijn met de genoemde doelen
en voorwaarden. Vraag is daarbij onder meer hoe dit scenario zich verhoudt tot een scenario
waarin het huidige beleid ongewijzigd wordt gecontinueerd.
De onderzoeksvragen zijn onder meer beantwoord op basis van statistische analyses van de
nieuwverkopen, literatuuranalyse, gesprekken met brancheorganisaties en een beknopte analyse
van fiscale stimulering in een aantal Europese landen. Daarnaast is een spreadsheetmodel
CARbonTAX opgesteld om de effecten van mogelijke scenario’s te ramen. Belangrijke
uitgangspunten voor het onderzoek zijn een zichthorizon van 2015, een focus op benzine-, dieselen hybride-auto’s (zowel benzine als diesel), en een gehanteerde CO2 -uitstoot op basis van de
typekeuringstest (NEDC). Beleidsmatig zijn de huidige hoogte en structuur van de MRB en de
brandstofaccijnzen als een gegeven beschouwd en wordt verondersteld dat de BPM in 2013
volledig is omgebouwd naar een belasting die uitsluitend is gebaseerd op de absolute CO2-uitstoot
van een auto. Een kilometerprijs of een andere vergelijkbare vorm van het beprijzen van
automobiliteit wordt niet verondersteld.
Ontwikkelingen in de nieuwverkopen de afgelopen jaren…
In de nieuwverkopen van de afgelopen jaren zijn vier hoofdontwikkelingen te benoemen:
1. Redelijk constante aantallen nieuwverkopen van circa 500.000 auto’s per jaar tussen 2004 en
2008. Daarentegen sterk inzakkende nieuwverkopen in 2009 (circa 385.000 nieuwverkopen)
maar ook weer sterk aantrekkende nieuwverkopen in 2010 (circa 480.000 nieuwverkopen).
2. Geleidelijk groeiende aandelen van zowel hybride en benzine in de brandstofmix ten koste van
dieselauto’s. In de tweede helft van 2010 is deze trend echter tot stilstand gekomen door het op
de markt komen van zeer zuinige dieselauto’s zoals de VW Polo Blue Motion.
3. Een verschuiving naar kleine(re) auto’s / het ‘downsizen’ van de nieuwverkopen; grote(re)
auto’s worden meer en meer vervangen door middenklassers die weer worden vervangen door
kleine(re) auto’s. Per saldo verliest de grote(re) auto aan marktaandeel en groeit het
marktaandeel van kleine(re) auto’s.
4. Een snelle afname van gemiddelde CO2-uitstoot van nieuwverkopen. In 2007 bedroeg de
gemiddelde uitstoot van een nieuwe personenauto 164 gram CO2 per kilometer. Tussen 2007
en 2010 nam de uitstoot met gemiddeld 6,1 procent per jaar af.
Het beeld overheerst dat de veranderingen in samenstelling van de nieuwverkopen de afgelopen
jaren in vergelijking met de jaren ervoor zeer groot zijn geweest. Een breed gedragen beeld hierbij
is dat het fiscale vergroeningsbeleid hier in belangrijke mate aan heeft bijgedragen. Ontwikkelingen
zijn echter ook voor een belangrijk deel te verklaren door de economische ontwikkeling de
afgelopen jaren, een toenemende aandacht voor maatschappelijk verantwoord ondernemen en het

6

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

sterk gestegen aanbod van zuinige auto’s op de markt. Daarnaast spelen verbeterde
technologische prestaties van kleine(re) auto’s een belangrijke rol.
… en de rol van de verschillende vergroeningsmaatregelen hierbij
Het fiscale vergroeningsbeleid is derhalve een belangrijke oorzaak van de veranderingen in de
nieuwverkopen de afgelopen jaren. De maatregelen hierbinnen zijn globaal onderzocht op hun
effecten op de nieuwverkopen. Daarnaast zijn globaal de budgettaire effecten en de effecten op de
CO2-uitstoot op een rij gezet:
Tabel 0.1: Overzichtstabel effecten van fiscale stimuleringsmaatregelen
Beleidsmaatregel

Effecten op

Budgettaire effecten

nieuwverkopen
Energielabels

CO2-toeslag

Effecten op CO2uitstoot

- Beperkt effect verkopen

- Circa 40 miljoen Euro

- Zeer beperkt effect.

- Vooral effect van bonus,

extra inkomsten in 2007

Nieuwverkopen zijn

minder van malus

- Ruim 100 miljoen Euro

maximaal 1 procent

- Stimulans zuinige labels

derving van inkomsten in

zuiniger geworden

voor auto’s van de zaak

2008 en 2009

- Beperkt effect verkopen

- Circa 100 miljoen Euro

- Circa 0,1 megaton min-

- Sterke afname minst

extra inkomsten in 2008

der CO2-uitstoot over le-

zuinige auto’s

en 2009

vensduur nieuwverkopen in 2008 en 2009

Vrijstelling BPM en MRB

- Groot effect verkopen

- Circa 240 miljoen Euro

- Circa 0,2 megaton min-

- Sterke stimulans zeer

derving van BPM-

der CO2-uitstoot over le-

zuinige auto’s

inkomsten in 2009 en

vensduur nieuwverko-

- Stimulans ‘downsizing’

circa 530 miljoen in 2010

pen in 2009 en circa 0,6

- Sterk effect op

- Circa 10 miljoen Euro

megaton over nieuwver-

brandstofmix

derving MRB-inkomsten

kopen in 2010

in 2009 en circa 40
miljoen Euro in 2010
Differentiatie

- Beperkt effect verkopen

- Circa 35 miljoen Euro

bijtellingpercentage

- Zuinigheidsgrenzen

lagere bruto bijtelling in

sturen verkopen sterk

2009, en 75 miljoen Euro

- Sterke stimulans ‘down-

in 2010

- Niet ingeschat

sizing’ van auto van de
zaak
Bron: Analyse Ecorys

De tabel laat zien dat binnen het vergroeningsbeleid de effecten van het fiscale stimuleringsbeleid
voor zuinige en zeer zuinige auto’s (inclusief gedifferentieerde bijtellingpercentages) het meest
omvangrijk zijn geweest. De effecten van stimulering via de energielabels en via de CO2-toeslag
zijn in vergelijking hiermee relatief beperkt. Dit geldt niet alleen voor de effecten op de
nieuwverkopen maar ook voor de budgettaire effecten en voor de effecten op de CO2-uitstoot.
Het fiscale stimuleringsbeleid voor zuinige en zeer zuinige auto’s, en dan in het bijzonder de
vrijstelling van de BPM en de MRB hierbinnen, heeft sterke effecten gehad op omvang en
samenstelling van de nieuwverkopen. De hoger dan ‘verwachte’ nieuwverkopen in 2010 kunnen
voor een zeer groot deel aan dit beleid worden toegeschreven. Daarnaast heeft het beleid

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

7

significant bijgedragen aan de andere genoemde ontwikkelingen. Het wel of niet onder de grens
van zeer zuinig vallen bepaalde de afgelopen jaren bovendien in grote mate het verkoopsucces van
auto’s in Nederland.
Effectiviteit en efficiëntie van het gevoerde fiscale vergroeningsbeleid
Het fiscale vergroeningsbeleid wordt gedomineerd door het fiscale stimuleringsbeleid voor zuinige
en zeer zuinige auto’s. Dit beleid kan als effectief beschouwd worden maar niet als efficiënt.
Over de effectiviteit van het gevoerde beleid kan het volgende worden geconcludeerd. Hoewel
auto’s ook autonoom de afgelopen jaren beduidend zuiniger zijn geworden (het aanbod van
autofabrikanten is, mede onder druk van Europese regelgeving, zuiniger geworden), heeft het
fiscale vergroeningsbeleid bovenop de autonome daling van CO2-uitstoot geleid tot jaarlijks 25
procent extra daling van de CO2-uitstoot. In dit rapport is de autonome daling van de CO2-uitstoot
tussen 2007 en 2010 ingeschat op 4,8 procent per jaar. Het additionele gedragseffect, dat
grotendeels gedreven wordt door het fiscale stimuleringsbeleid, is geraamd op 1,3 procent extra
daling per jaar. Wel zijn deze uitkomsten met enige onzekerheid omgeven.
De efficiëntie van fiscale stimulering betreft de verhouding tussen de reductie van de CO2-uitstoot
van de nieuwverkopen ten opzichte van de budgettaire effecten. De tabel hierboven laat zien dat er
in 2009 en met name in 2010 sprake was van substantiële budgettaire effecten voor de BPM- en de
MRB-inkomsten. In 2010 bedroeg de budgettaire derving van BPM-inkomsten circa 0,5 miljard
Euro. Hier stond een reductie in de CO2-uitstoot van respectievelijk 0,6 megaton tegenover. Op
basis van het voorgaande kan de efficiëntie van het gevoerde fiscale stimuleringsbeleid worden
berekend. In 2010 stond per vermeden ton CO2 een derving aan overheidsinkomsten van € 1.000.
Dit lijkt niet efficiënt, zij het dat niet goed mogelijk is om dit bedrag met andere onderzoeken te
vergelijken. Weinig kosteneffectiviteitstudies naar CO2 beleid in de transportsector stellen
overheidsinkomsten centraal, maar focussen juist op maatschappelijke kosten en baten.
Ontwikkelingen bij een ongewijzigd fiscaal stimuleringsbeleid voor zuinige en zeer zuinige auto’s
Als het huidige beleid ongewijzigd wordt voortgezet mogen de volgende ontwikkelingen verwacht
worden:

 Een toename van het aantal nieuwverkopen van 480.000 in 2010 naar 530.000 in 2015;
 Een toename van het aandeel diesel van circa 20 procent in 2010 naar circa 25 procent in
2015;

 Een continuering van de trend tot downsizen, met name bij dieselauto’s;
 Een toename van het aandeel van BPM vrijgestelde auto’s van circa 25 procent in 2010 naar
circa 62 procent in 2015;

 Een afname van de inkomsten uit de BPM van circa 2,0 miljard Euro in 2010 naar circa 1,3
miljard Euro in 2015, resulterend in een evenredige toename van de budgettaire derving;

 Een afname van de gemiddelde CO2 -uitstoot van 136 gram/kilometer in 2010 naar 111
gram/kilometer in 2015. Dit staat gelijk aan een gemiddelde jaarlijkse daling van 4,0 procent.
Dit betekent dat er bij ongewijzigd beleid sprake blijft van een zeer effectief beleid maar ook dat het
beleid nog minder efficiënt zal worden. De budgettaire derving neemt als gevolg van de meer dan
verdubbeling van het aantal van BPM vrijgestelde auto’s sterk toe en daarmee ook de kosten per
vermeden ton CO2.
Uitwerking van een mogelijk scenario van fiscale stimulering
Op grond van de effecten van het gevoerde beleid en de situatie bij ongewijzigd beleid, aangevuld
met lessen uit het buitenland en aandachtspunten vanuit de rijksoverheid en de
brancheorganisaties, zijn de kaders voor een mogelijk scenario van fiscale stimulering bepaald.

8

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Voorwaarde zijn jaarlijks € 1,9 miljard aan BPM-inkomsten (niveau 2011) zonder dat dit resulteert in
grote verstoringen op de automarkt. In het uitgewerkte scenario is gestreefd naar een niveau van
nieuwverkopen gelijk aan het gemiddelde over de afgelopen jaren (circa 500.000 nieuwverkopen
per jaar).
Doel is dat het beleid op korte termijn (1 januari 2012) kan worden ingevoerd met het oog op de
resulterende situatie bij ongewijzigd beleid. In het scenario is gestreefd naar relatief beperkte en
geleidelijke aanpassingen voortbouwend op de systematiek van het huidige beleid. Dit betekent dat
er sprake blijft van vrijstellings- en zuinigheidsgrenzen en dat een glijdende schaal in de bijtelling (in
plaats van de huidige drie klassen) buiten beschouwing is gelaten.
Doel is de consument blijvend te stimuleren om te kiezen voor de op dat moment meest zuinige
auto. Dit is enerzijds uitgewerkt door met ingang van 1 januari 2012 zuinigheidsgrenzen jaarlijks bij
te stellen, anderzijds door het geleidelijk toewerken naar zuinigheidsgrenzen waarbij vanaf 2015
circa 10 procent van de nieuwverkopen onder de noemer zeer zuinig valt en waarvoor vrijstelling
van de BPM en 14 procent bijtelling geldt.
Doel is fiscale stimulering van de meest zuinige technieken op basis van gelijk speelveld van
brandstofsoorten. Niet de brandstofsoort maar de CO2-uitstoot zou leidend moeten zijn. Daarbij is
gelet op de invoering van Euro 6-regelgeving rond 2015, het huidige onderscheid tussen benzine
en diesel niet meer logisch; een dieselauto is dan nagenoeg even schoon als een benzineauto. Dit
is uitgewerkt door in een aantal stappen toe te werken naar vergelijkbare zuinigheidsgrenzen voor
benzine- en dieselauto’s vanaf 2015. Daarnaast wordt in het scenario de huidige, voor alle
dieselauto’s gelijke toeslag in de BPM, vervangen door een volledig CO2-gerelateerde
dieseltoeslag in de BPM. Deze lineair oplopende dieseltoeslag start bij een CO2-uitstoot van 70
gram/kilometer.
Doel is tenslotte om te komen tot een eenvoudiger en transparanter systeem. Enerzijds is hier
invulling aan gegeven door toe te werken naar vergelijkbare grenzen voor benzine- en dieselauto’s,
anderzijds door toe te werken naar identieke schijf- en ‘bijtellingsgrenzen’.
Op basis van deze doelen is met behulp van het CARbonTAX-model getracht een scenario te
ontwikkelen dat hieraan voldoet. De resulterende zuinigheidsgrenzen voor benzine- en dieselauto’s
zijn weergegeven in de tabellen 0.2 en 0.3 op de volgende pagina. Voor vrijstelling van BPM wordt
geleidelijk toegewerkt naar een zuinigheidsgrens van 82 gram CO2-uitstoot per kilometer voor
benzine en diesel.
Voor een overzicht van de bijbehorende BPM-tarieven wordt verwezen naar het hoofdrapport.
In aanvulling op het voorgaande wordt voorgesteld om de vrijstelling van de MRB voor nieuwe
auto’s te beëindigen. Een logische argumentatie ontbreekt om de huidige vrijstelling van de MRB te
continueren. De MRB is een gebruiksbelasting die in vergelijking met de BPM bovendien in
beperkte mate van invloed lijkt op de aanschaf van een (zeer) zuinige auto. Met het oog op het doel
van de MRB is vrijstelling ook niet rechtvaardig. In het scenario wordt de vrijstelling van de MRB
per 1 januari 2012 voor nieuwe auto’s beëindigd. Voor bestaande auto’s die momenteel zijn
vrijgesteld van de MRB (op basis van de CO2-uitstoot, niet op grond van leeftijd) is een
overgangsregeling uitgewerkt; vrijstelling van de MRB in 2012; 50 procent MRB in 2013 en
volledige MRB in 2014 en latere jaren.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

9

1

Tabel 0.2: Ontwikkeling BPM en bijtelling zuinigheidsgrenzen (in gram CO2 per km) benzine per schijf
Nieuwverkopen

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Schijf
Vrijgesteld

< 111

< 111

< 103

< 96

< 89

< 83

e

111 t/m 180

111 t/m 180

103 t/m 159

96 t/m 140

89 t/m 124

83 t/m 110

e

181 t/m 270

181 t/m 270

160 t/m 237

141 t/m 208

125 t/m 182

111 t/m 160

e

> 270

> 270

> 237

> 208

> 182

> 160

1 schijf
2 schijf
3 schijf

14% bijtelling

< 111

< 111

< 103

< 96

< 89

< 83

20% bijtelling

111 t/m 140

111 t/m 140

103 t/m 132

96 t/m 124

89 t/m 117

83 t/m 110

25% bijtelling

> 140

> 140

> 132

> 124

> 117

> 110

Bron: Ecorys CARbonTAX-model
Tabel 0.3: Ontwikkeling BPM en bijtelling zuinigheidsgrenzen (in gram CO2 per km) diesel per schijf
Nieuwverkopen

2010

2011

2012

2013

2014

2015

< 96

< 96

< 92

< 89

< 86

< 83

Schijf
Vrijgesteld
e

96 t/m 155

96 t/m 155

92 t/m 143

89 t/m 131

86 t/m 120

83 t/m 110

e

156 t/m 232

156 t/m 232

144 t/m 211

132 t/m 192

121 t/m 175

111 t/m 160

e

> 232

> 232

> 211

> 192

> 175

> 160

1 schijf
2 schijf
3 schijf

14% bijtelling

< 96

< 96

< 92

< 89

< 86

< 83

20% bijtelling

96 t/m 116

96 t/m 116

92 t/m 114

89 t/m 112

86 t/m 111

83 t/m 110

25% bijtelling

> 116

> 116

> 114

> 112

> 111

> 110

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Effecten van het uitgewerkte scenario
In tabel 0.4 op de volgende pagina zijn de belangrijkste effecten van het uitgewerkte scenario
samengevat.
Het uitgewerkte scenario leidt in vergelijking tot het scenario bij ongewijzigd beleid tot wat lagere
nieuwverkopen. In 2015 ligt het aantal nieuwverkopen circa 52.000 lager. Daarbij neemt de prikkel
om voor de meest zuinige auto te kiezen duidelijk toe. Bij ongewijzigd beleid zal het aandeel
vrijgestelde auto’s van circa 24 procent in 2010 naar circa 62 procent in 2015 toenemen, en is er in
steeds mindere mate sprake van een prikkel om te kiezen voor de meest zuinige auto. In het
voorgestelde scenario neemt het aantal vrijgestelde auto’s af tot 12 procent in 2015. Daarbij is
sprake van meer robuuste BPM-inkomsten. In het referentiescenario zullen de inkomsten uit BPM
dalen van circa 2 miljard in 2010 naar circa 1,3 miljard in 2015, en neemt de budgettaire derving
evenredig toe.
Bij ongewijzigd beleid zal de gemiddelde CO2 -uitstoot dalen van 136 gram/km in 2010 naar 111
gram/km in 2015. Dit staat gelijk aan een gemiddelde jaarlijkse daling van 4,0 procent. In het
uitgewerkte scenario daalt de CO2-uitstoot naar 114 gram/km in 2015; een jaarlijkse daling van 3,4
procent. Ten opzichte van het referentiescenario (situatie bij ongewijzigd beleid) resulteert het

1

10

Een zuinigheidsgrens van 110 betekent dat de grens tussen 110 en 111 gram ligt. De vrijstellinggrens van 82 gram/km in
2015 betekent dat een auto met 82 g/km is vrijgesteld en een auto met 83 gram/km niet is vrijgesteld.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

voorgestelde scenario derhalve in een wat minder sterke daling van de gemiddelde CO2-uitstoot
van nieuwverkopen.
Tabel 0.4: Referentiescenario en uitgewerkte scenario (82 g/km scenario) vergeleken, 2010-2015
Omvang nieuwverkopen (x 1.000)

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Referentie (situatie bij ongewijzigd beleid)

479

488

500

502

516

527

82 gram/km scenario (uitgewerkte scenario)

479

488

480

477

476

475

0

0

20

25

40

52

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Referentie (situatie bij ongewijzigd beleid)

25

33

43

52

58

62

82 gram/km scenario (uitgewerkte scenario)

25

33

26

22

17

12

Verschil:

0

0

17

30

41

50

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Verschil:
Percentage vrijstellingen (%)

BPM inkomsten (€, mld)
Referentie (situatie bij ongewijzigd beleid)

2,0

1,9

1,8

1,6

1,4

1,3

82 gram/km scenario (uitgewerkte scenario)

2,0

1,9

2,0

1,9

1,9

1,9

Verschil:
Gemiddelde CO2-uitstoot (gram/km)

0,0

0,0

-0,2

-0,3

-0,5

-0,7

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Referentie (situatie bij ongewijzigd beleid)

136

130

124

118

114

111

82 gram/km scenario (uitgewerkte scenario)

136

130

126

121

118

114

0

0

-2

-3

-4

-3

Verschil:
Bron: Ecorys CARbonTAX model

Eindconclusies
Uit de onderzoeksresultaten zijn de volgende hoofdconclusies te trekken:
De overheid heeft in de vorm van het prijsmechanisme een goed werkend instrument in handen om
aankoopbedrag van consumenten te sturen. Hierdoor was het gevoerde beleid erg effectief, maar
daarentegen niet efficiënt.
Het in dit rapport uitgewerkte scenario laat zien dat het mogelijk lijkt een stimuleringsbeleid vorm te
geven waarin aan een aantal belangrijke bezwaren van het huidige beleid tegemoet wordt
gekomen. De uitgevoerde berekeningen laten zien dat er sprake lijkt van een effectief en een
efficiënt stimuleringsbeleid.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

11

1

Inleiding

1.1

Achtergrond en aanleiding
De afgelopen jaren is vergroening van mobiliteit een belangrijk beleidsthema geworden. Doel is om
door het stimuleren van zuinige en schone (auto)mobiliteit de CO2-uitstoot te reduceren en de
luchtkwaliteit in Nederland te verbeteren. Via verschillende instrumenten wordt getracht dit doel te
realiseren, onder meer via de autobelastingen.
In verschillende fiscale vergroeningsregelingen rondom automobiliteit zijn stappen gezet om de
aanschaf en het gebruik van (zeer) zuinige auto’s te stimuleren. Via onder meer een bonus/malusregeling op basis van energielabels en via een CO2-toeslag op de BPM (‘de slurptax’) is van 2006
tot en met 2009 getracht het keuzegedrag van de autokoper te beïnvloeden. In 2010 is met de
ombouw van de BPM naar een CO2-grondslag gestart. In 2013 moet deze ombouw voltooid zijn en
is de verschuldigde BPM volledig afhankelijk van de CO2-uitstoot van een auto.
Een centraal onderdeel van het vergroeningsbeleid is het stimuleren van aanschaf en het gebruik
van zuinige en zeer zuinige auto’s. Dit beleid is in 2008 van kracht geworden en de afgelopen jaren
verder uitgebreid. Het betreft zowel beleid voor privéauto’s als voor auto’s van de zaak. Voor
privéauto’s geldt een vrijstelling van de BPM en de MRB mits de CO2-uitstoot van de auto minder
dan respectievelijk 110 gram/km (benzine) en 95 gram/km (diesel) bedraagt. Auto’s van de zaak
onder deze grenzen gelden als zeer zuinige auto’s waarvoor het bijtellingspercentage is verlaagd
naar 14 procent. Auto’s van de zaak met een CO2-uitstoot van respectievelijk 111-140 gram/km
(benzine en hybride) en 96-116 gram/km (diesel) gelden als zuinig waarvoor het
bijtellingspercentage is verlaagd naar 20 procent. Voor auto’s boven deze grenzen geldt het
bijtellingspercentage van 25 procent.
Dit stimuleringsbeleid lijkt op een aantal punten zeer succesvol te zijn geweest. Zo zijn de
nieuwverkopen van (zeer) zuinige auto’s sterk toegenomen. Zoals ook wordt geïllustreerd in de
Memorie van Toelichting op het Belastingplan 2011 is het aantal zeer zuinige auto’s in Nederland
toegenomen van een paar duizend in 2005 tot een kleine 200.000 op 1 juli 2010. Met name sinds
2007 is het aantal hard gegroeid. In 2007 werden er 24.000 nieuwe zeer zuinige personenauto’s
verkocht tegenover 115.000 in 2010 wat overeenkomt met circa 24 procent van de totale
nieuwverkopen in 2010.
Mede als gevolg van het fiscale stimuleringsbeleid maar ook als gevolg van het toegenomen
aanbod van zuinige auto’s is de gemiddelde CO2-uitstoot van nieuwe personenauto’s significant
afgenomen. Waar in 2007 de gemiddelde uitstoot van alle nieuwverkopen nog circa 164 gram CO2
per kilometer bedroeg is deze in 2010 afgenomen tot circa 136 gram CO2 per kilometer.
Het succes heeft ook zijn keerzijde. De hogere dan verwachte groei van het aantal (zeer) zuinige
personenauto’s heeft zijn weerslag gehad op de overheidsinkomsten uit autobelastingen. In het
bijzonder de inkomsten uit de BPM maar in mindere mate ook de MRB zijn de afgelopen jaren
afgenomen. Geschat wordt dat de overheid jaarlijks enkele honderden miljoenen euro’s aan
inkomsten derft. Daarbij zal bij een groeiend aantal zuinige auto’s op de markt, zonder dat de
zuinigheidsgrenzen worden aangepast, op termijn een zeer groot deel van de nieuwverkopen als
(zeer) zuinig kunnen worden aangemerkt. Dit heeft niet alleen zijn weerslag op de
overheidsinkomsten maar stimuleert ook niet de aanschaf van de meest zuinige auto’s.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

13

1.2

Doel van dit rapport
Gegeven deze achtergrond is in het Belastingplan 2011 een onderzoek naar de fiscale stimulering
van (zeer) zuinige auto’s aangekondigd door het Ministerie van Financiën, gericht op een
aanpassing van de zuinigheidsgrenzen. Het onderzoek kent twee hoofddoelen:
1. Het komen tot / aanpassen van zuinigheidsgrenzen waarin de prikkel om als consument te
kiezen voor de zuinigste auto wordt gewaarborgd;
2. Het waarborgen van robuuste en solide autogerelateerde belastingen.
Voorwaarden die hierbij zijn gesteld zijn de eenduidigheid en transparantie van definities voor
fiscale regelingen, en duidelijkheid en zekerheid voor belanghebbenden. Belangrijk is dat de
autokoper een redelijke termijn van zekerheid kan worden gegarandeerd over het voortbestaan van
de fiscale regeling(en).
Dit rapport is een onderdeel van bovengenoemd onderzoek van het Ministerie van Financiën. Doel
van dit rapport is om antwoord te geven op de volgende zeven vragen:
1. Hoe kan de verandering in de samenstelling van de autoverkopen in Nederland in de afgelopen
jaren worden verklaard? Kan dit worden uitgesplitst naar oorzaken zoals bijvoorbeeld het
aanbod van nieuwe personenauto's in Nederland, het autonoom zuiniger worden van nieuwe
personenauto's, brandstofprijzen, de economische situatie, de fiscale stimulering e.d.?
2. Hoe verhoudt de stimulering van de verschillende categorieën (nulemissie, zeer zuinig en
zuinig) zich tot elkaar, rekening houdend met het feit dat de regelingen verschillende
doelgroepen kennen?
3. Hoe effectief is het gevoerde stimuleringsbeleid ten aanzien van de verkoop van (zeer) zuinige
auto's geweest voor het milieu en hoe efficiënt is dit beleid geweest, budgettair gezien?
4. Welke ontwikkelingen zijn de komende jaren te verwachten in het aanbod van nieuwe
personenauto's (jaar van aanbod, brandstoftype, CO2-uitstoot, segment) op de Nederlandse
markt?
5. Op welke wijze kunnen de met stimulering gemoeide middelen effectiever worden ingezet?
6. Schets de volgende drie scenario's voor de toekomst en de (budgettaire) gevolgen daarvan:
ongewijzigd fiscaal stimuleringsbeleid, afschaffen van fiscale stimulering en een effectieve
fiscale stimulering.
7. Geef bij het derde scenario aan wat de grondslag voor de aanpassing van de
zuinigheidsgrenzen zou zijn en welke frequentie van periodieke aanpassing van de
zuinigheidsgrenzen gekozen is. Wat zijn daarvan de voordelen/nadelen? En wat zijn de
gevolgen van het derde scenario voor de verschillende partijen?
De vragen kunnen ruwweg in twee categorieën verdeeld worden. De vragen 1, 2 en 3 zijn gericht
op het verklaren van ontwikkelingen in de omvang en samenstelling van de nieuwverkopen in de
afgelopen jaren. In de vragen 4, 5, 6 en 7 staat juist de (nabije) toekomst centraal. Welke
aanknopingspunten biedt het verleden en wat zou een denkbaar scenario voor fiscale stimulering
kunnen zijn? En wat zijn de effecten hiervan?
In de volgende hoofdstukken komen de antwoorden op deze vragen aan bod. Vragen zijn onder
meer beantwoord op basis van statistische analyses van de nieuwverkopen, literatuuranalyse,
gesprekken met brancheorganisaties en een analyse van fiscale stimulering in een aantal
Europese landen. In het vervolg wordt dit nader toegelicht.

14

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

1.3

Uitgangspunten
Voor het onderzoek zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:
1. De zichthorizon van het onderzoek bedraagt 2015.
2. In het onderzoek staan benzine-, diesel- en hybride-auto’s centraal. LPG, elektrische auto’s en
andere brandstofsoorten/autotechnieken blijven gelet op beperkte marktaandelen momenteel
en in de nabije toekomst (nagenoeg) buiten beschouwing
3. De huidige hoogte en structuur van de MRB en de brandstofaccijnzen zijn als gegeven
beschouwd. Dit betekent dat wordt verondersteld dat de hoogte van de MRB en de accijnzen de
komende jaren niet veranderen. Bedragen voor 2011 zijn maatgevend voor de komende jaren.
4. De BPM wordt tussen 2010 en 2013 omgebouwd naar een belasting die volledig is gebaseerd
op de absolute CO2-uitstoot van een auto. De gehanteerde tarieven worden in hoofdstuk 5
nader toegelicht. Bedragen worden voor de jaren na 2013 constant verondersteld in het
referentiescenario “ongewijzigd beleid”.
5. Een kilometerprijs of een andere vergelijkbare vorm van het beprijzen van automobiliteit wordt
niet verondersteld. In het kader van de plannen voor Anders Betalen voor Mobiliteit is de
afgelopen jaren de BPM gedeeltelijk afgebouwd en ‘versleuteld’ in een hogere MRB. Deze
afbouw is in 2010 stilgelegd waardoor een verdere afbouw per 1 januari 2011 niet heeft
plaatsgevonden. Het huidige kabinet heeft de keuze gemaakt om deze afbouw niet voort te
zetten.
6. Voor wat betreft de CO2-uitstoot wordt aangesloten bij de absolute CO2-uitstoot zoals gemeten
in de Europese typegoedkeuringstest (NEDC) voor personenauto’s.
7. In het rapport zijn de effecten van drie toekomstscenario’s bepaald; een situatie met
ongewijzigd fiscaal stimuleringsbeleid; een situatie zonder fiscaal stimuleringsbeleid; een
situatie waarin door middel van het van het aanpassen van zuinigheidsgrenzen de prikkel om
als consument te kiezen voor de zuinigste auto wordt gewaarborgd, gecombineerd met het
waarborgen van robuuste en solide autogerelateerde belastingen. In hoofdstuk 5 en verder
wordt in detail ingegaan op de specifieke uitgangspunten voor deze drie scenario’s.

1.4

Leeswijzer
In de hoofdstukken 2, 3 en 4 staan de ontwikkelingen in de nieuwverkopen in de afgelopen jaren
centraal. In de hoofdstukken 5, 6 en 7 wordt een mogelijk scenario voor fiscale stimulering
uitgewerkt.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

15

2

Ontwikkelingen in nieuwverkopen

De afgelopen jaren zijn de nieuwverkopen van personenauto’s in Nederland veranderd in
samenstelling en omvang. Dit hoofdstuk beschrijft deze veranderingen aan de hand van vier
hoofdontwikkelingen in de nieuwverkopen alsmede de verklarende factoren hierachter. De periode
2007-2010 staat hierbij centraal. Waar mogelijk zijn ook cijfers voor eerdere jaren opgenomen. In
de nu volgende paragrafen worden de vier hoofdontwikkelingen beschreven. Een synthese is
opgenomen in paragraaf 2.7. Een onderzoeksverantwoording is hieronder opgenomen.
Onderzoeksverantwoording
De cijfers in dit hoofdstuk zijn primair gebaseerd op de databestanden van de Dienst Wegverkeer
(RDW) over de nieuwverkopen gedurende de periode 2005 t/m 2010. De RDW beschrijft alle
nieuwverkopen naar merk, model, uitvoering, technische karakteristieken, emissiekarakteristieken
en de hoogte van de BPM. Voor een aantal specifieke gegevens zijn de RDW-bestanden ‘verrijkt’
met gegevens uit de RDC-bestanden.2 Dit betreft gegevens over het eigendom van de auto en
catalogusprijzen. Cijfers zijn waar relevant uitgesplitst naar eigendomssituatie (privéauto’s en auto’s
van de zaak), naar brandstofsoort (benzine, diesel en hybride) en naar segment (A, B, C, D en
hoger (D+)).
Voor wat betreft de eigendomssituatie is voortgeborduurd op de onderverdeling in negen soorten
van eigendom in het RDC-bestand. Een auto van de zaak is hierbij gedefinieerd als de som van
auto’s die als leasemaatschappij, fleetowner en klein zakelijk geregistreerd staan. Met uitzondering
3

van privéauto’s zijn de resterende categorieën, te weten autobedrijf, importeur, lease RTL , rental
en rijksoverheid samengevoegd tot de categorie ‘overig’. Deze categorie is beperkt geanalyseerd.
Om aan te sluiten bij de automarktsegmenten zoals deze in de branche gangbaar zijn, is voor dit
onderzoek naar (de ontwikkeling van) van autosegmenten de volgende categorisering gemaakt:


Segment A betreft het mini/small segment (bijv. Toyota Aygo, Citroën C1, Fiat Panda)



Segment B betreft het city/compact segment (bijv. VW Polo, Opel Corsa, Peugeot 207)



Segment C betreft het kleine midden segment (bijv. VW Golf, Opel Astra, Ford Focus)



Segment D+ betreft het grote midden segment (bijv. VW Passat, Audi A4) en alles daarboven.

Voor de totale nieuwverkopen zijn segmenten toegekend in de data van de RDW. Deze indeling is
gemaakt op basis van het product van lengte en breedte van de auto(in m2) in de RDW bestanden:
Het A-segment betreft alle auto’s tot 6,1 m2; het B-segment auto’s van 6,1 tot 7,2 m2; het C2

2

segment auto’s van 7,2 tot 8,1 m ; het D+ segment auto’s van 8,1 m en groter. Op basis van
motorvermogen (>140 kW) is een aantal correcties uitgevoerd om sportauto’s naar het D+ segment
toe te delen. Daarnaast zijn correcties toegepast op basis van het leeggewicht van een auto om
beter onderscheid te maken tussen auto’s die op de grens van het C en D segment liggen. De
data-analyse voor dit hoofdstuk is aangevuld met een analyse van relevante literatuur (zie bijlage 1
voor een overzicht). Daarnaast zijn interviews gehouden met vertegenwoordigers van ACEA,
ANWB, BOVAG, RAI Vereniging en VNA (zie bijlage 7).

2

3

De onderzoekers zijn de VNA (Vereniging van Nederlandse Autoleasemaatschappijen) zeer erkentelijk voor het
beschikbaar stellen van de RDC-gegevens voor voorliggend rapport.
De categorie ‘Lease RTL’ is in dit rapport gemakshalve in de categorie ‘overig’ geplaatst. In werkelijkheid zijn RTL
leaseauto’s ‘private lease’ en ‘financial lease’ en zou deze categorie opgedeeld moeten worden in privéauto’s en in auto’s
van de zaak. Bij gebrek aan gedetailleerde gegevens hieromtrent zijn RTL-auto’s onder ‘overig’ geplaatst.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

17

2.2

Ontwikkeling 1: Inzakkende verkopen in 2009, aantrekkende verkopen in 2010
De totale nieuwverkopen in Nederland waren tussen 2004 en 2008 in omvang redelijk constant.
Figuur 1 laat zien dat na een kleine dip in 2005, de jaarlijkse nieuwverkopen in de jaren daarna zijn
gegroeid naar circa 500.000 personenauto’s per jaar.
Figuur 1: Ontwikkeling totaal nieuwverkopen naar eigendom, 2004-2010

600000
500000
Totaal (geen eigendom
cijfers)

400000

Overig - totaal
300000

Privé - totaal

200000

Zakelijk - totaal

100000
0
2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010
Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW en RDC

In 2009 zakten de nieuwverkopen in tot circa 385.000 personenauto’s. Deze daling gold zowel voor
privéauto’s als voor auto’s van de zaak, maar relatief gezien zijn de nieuwverkopen van auto’s van
de zaak sterker afgenomen dan de nieuwverkopen van privéauto’s (zie figuur 2). De daling van de
nieuwverkopen in 2009 wordt unaniem toegeschreven aan de economische crisis in dit jaar
waardoor zowel de verkopen in de privé- als in de zakelijke automarkt zijn afgenomen.
Figuur 2: Ontwikkeling nieuwverkopen privéauto’s en auto’s van de zaak, 2007-2010

Nieuwverkopen - zakelijk en privé

250000
200000
2007

150000

2008
2009

100000

2010

50000

0
e lij
z ak

k

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW en RDC

18

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

é
pr iv

In 2010 zijn de nieuwverkopen weer aangetrokken tot nagenoeg het niveau van 2008. In totaal
werden in 2010 bijna 480.000 personenauto’s verkocht. De hogere verkopen zijn deels het gevolg
van het aantrekken van de economie en deels van een inhaalslag in de nieuwverkopen. Dit lijkt
echter niet de totale groei te verklaren. De brancheorganisaties schatten dat er circa 60.000 à
70.000 extra kleine auto’s (auto’s in het A- en in het B-segment) zijn verkocht dan op basis van
algemene economische indicatoren mocht worden verwacht. Dit effect wordt nagenoeg volledig
toegeschreven aan de fiscale stimulering van (zeer) zuinige auto’s waardoor naar verwachting veel
gebruikte auto’s zijn ingeruild voor een nieuwe auto. Consumenten die anders een tweedehands
auto zouden aanschaffen konden als gevolg van het fiscale stimuleringsbeleid nu voor min of meer
hetzelfde bedrag een (kleine) nieuwe auto aanschaffen.
De groei van de nieuwverkopen in 2010 ten opzichte van 2009 heeft zich dan ook nagenoeg
uitsluitend voorgedaan in de nieuwverkopen van privéauto’s. Het aantal nieuwverkopen van auto’s
van de zaak was in 2010 nog vergelijkbaar met het aantal nieuwverkopen in 2009. Dit heeft er toe
geleid dat het aandeel van auto’s van de zaak ten opzichte van privéauto’s, dat in de jaren
voorafgaand aan de economische crisis al langere tijd een stijgende trend vertoonde en geleidelijk
was toegenomen tot circa 45 procent in de nieuwverkopen, in 2010 is afgenomen tot circa 36
procent. Figuur 3 illustreert dit.
Figuur 3: Ontwikkeling nieuwverkopen naar eigendomsaandeel privé en zakelijk, 2007-2010

4

100%
80%
60%

Privé - totaal
Zakelijk - totaal

40%
20%
0%
2007

2008

2009

2010

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW en RDC

In bijlage 3 zijn figuren opgenomen met de verhouding in nieuwverkopen tussen auto van de zaak
en privé per segment tussen 2007 en 2010. Hieruit blijkt dat er geen grote verschuivingen hebben
plaatsgevonden per segment. Het aandeel auto van de zaak schommelt tussen de 10 en 20% in
het A-segment, tussen de 20 en 30% in het B-segment en tussen de 55 en 60% in de segmenten C
en D+.

4

In dit figuur is de categorie ‘overig’ buiten beschouwing gelaten om zuiver te kunnen zien hoe de aandelen privéauto en
auto van de zaak zich ten opzichte van elkaar ontwikkelen.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

19

2.3

Ontwikkeling 2: Groeiende aandelen hybride en benzine in de brandstofmix
In de brandstofmix, de verdeling van de nieuwverkopen over de brandstofsoorten, zijn de afgelopen
jaren significante veranderingen opgetreden. Figuur 4 laat zien dat het aandeel diesel tussen 2004
en 2007 in de totale nieuwverkopen toenam naar bijna 30 procent. In de jaren daarna is dit aandeel
gedaald naar 20 procent van de nieuwverkopen als gevolg van een toenemend aantal benzine- en
hybride-verkopen.
Figuur 4: Ontwikkeling totaal nieuwverkopen naar brandstofsoort, 2004-2010

100%
90%

Nieuwverkopen per jaar

80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2004

2005

2006

Benzine (B)

2007

2008

2009

Hybride/elektrisch (E)

Diesel (D)

2010

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

In de figuren 5 en 6 is de brandstofmix uitgesplitst voor privéauto’s als voor auto’s van de zaak.
De figuren laten allereerst zien dat nieuwverkopen van privéauto’s overwegend uit benzineauto’s
bestaan. Circa 90 procent van de nieuwverkopen betreffen benzineauto’s. Het aandeel diesel is
met 5 à 10 procent beperkt en het aandeel hybride auto’s is ook relatief laag. Bij de auto’s van de
zaak is het aandeel diesel van oudsher substantieel hoger als gevolg van het hogere
jaarkilometrage van deze auto’s.
Beide figuren laten een toename van het aandeel hybrides zien. Dit geldt in het bijzonder voor de
auto’s van de zaak waar het aandeel hybrides is toegenomen tot circa 6 à 8 procent van de
nieuwverkopen. Het toegenomen aandeel hybride-auto’s kan deels worden verklaard uit het fiscaal
stimuleringsbeleid voor deze auto waardoor deze auto’s financieel aantrekkelijker zijn geworden.
Deels ook door een toenemend milieubewustzijn bij consumenten en een toenemende aandacht
voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) bij bedrijven. Uit interviews met de
brancheorganisaties komt naar voren dat de groei van het aantal hybride privéauto’s overwegend
verklaard kan worden vanuit financiële factoren. De groei bij auto’s van de zaak wordt ook sterk
gedreven vanuit financiële factoren maar voor een sterk deel ook vanuit MVO-beleid bij bedrijven.
Verschillende bedrijven hebben doelbewust vanwege het groene imago gekozen voor een
hybrideauto (zoals de Toyota Prius).

20

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Nieuwverkopen - privé naar brandstofsoort

Figuur 5: Ontwikkeling nieuwverkopen privéauto’s naar brandstofsoort, 2007-2010

100%
90%
80%
70%
60%

Diesel

50%

Elektrisch/hybride

40%

Benzine

30%
20%
10%
0%
7
20 0

8
20 0

9
20 0

0
20 1

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW en RDC

Nieuwverkopen - zakelijk naar brandstofsoort

Figuur 6: Ontwikkeling nieuwverkopen auto’s van de zaak naar brandstofsoort, 2007-2010

100%
90%
80%
70%
60%

Diesel

50%

Elektrisch/hybride

40%

Benzine

30%
20%
10%
0%
7
20 0

8
20 0

9
20 0

0
20 1

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW en RDC

De toename van het aandeel hybride is ten koste gegaan van het aandeel diesel in de
brandstofmix. Daarnaast heeft benzine aan aandeel gewonnen. Bij auto’s van de zaak heeft dit er
in geresulteerd dat het aandeel diesel is afgenomen van circa 55 procent in 2007 naar 43 procent
in 2010. De verschuivingen in de brandstofmix tussen benzine en diesel zijn voor een groot deel
toe te schrijven aan het fiscale stimuleringsbeleid voor zuinige en zeer zuinige auto’s. Als gevolg
van het sneller zuiniger worden van benzine- dan dieselauto’s (met name tot 2010, zie paragraaf
2.6) zijn benzineauto’s eerder onder de norm van zeer zuinig gevallen en daardoor eerder
financieel aantrekkelijker geworden dan dieselauto’s.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

21

In de tweede helft van 2010 zijn de nieuwverkopen van dieselauto’s juist sterk aangetrokken omdat
diverse B-segment diesels, zoals de VW Polo Bluemotion, onder de grens van zeer zuinig viel en
daarmee financieel zeer aantrekkelijk werd. Dit heeft de nieuwverkopen van dieselauto’s in de
tweede helft van 2010 sterk verhoogd. Ter illustratie: circa 27 procent van de verkochte dieselauto’s
in 2010 betrof een auto die als zeer zuinig te typeren is.
Naast het fiscale stimuleringsbeleid speelden ook brandstofprijzen een rol. De kale dieselprijs is
harder gestegen dan de kale benzineprijs. Het omslagpunt om van een benzine- naar een
dieselauto over te stappen is hierdoor de afgelopen jaren toegenomen van naar schatting 30.000
km per jaar naar 40.000 km per jaar. Met de komst van zeer zuinige diesel auto’s in het B-segment
vanaf 2010 is voor deze categorie het omslagpunt juist weer sterk gedaald ten gunste van diesel.

2.4

Ontwikkeling 3: Verschuiving naar kleinere auto’s
Een derde trend die in de nieuwverkopen de afgelopen jaren waarneembaar is, is de trend naar
kleinere auto’s. Deze trend geldt zowel voor privéauto’s als voor auto’s van de zaak. In het
algemeen lijkt sprake van een trend van ‘downsizing’; grote(re) auto’s worden vervangen door
5

middenklassers die weer worden vervangen door kleine(re) auto’s . Figuur 7 laat voor de totale
nieuwverkopen de absolute nieuwverkopen zien, figuur 8 vervolgens per jaar het aandeel van ieder
segment.
De figuren laten zowel in absolute als in relatieve zin een daling zien in de nieuwverkopen in het C
en D+ segment tussen 2005 en 2010. Deze daling leek zich ook in te zetten in het B segment,
maar hier is in 2010 verandering in gekomen door onder andere de vrijgestelde VW Polo diesel
Bluemotion. Het A-segment laat duidelijk een sterke toename zien tussen 2005 en 2010. De
analyse van het procentuele aandeel nieuwverkopen per segment laat zien dat het marktaandeel
van het A- en B-segment is gestegen van circa 33 procent in 2005 naar 50 procent van de
nieuwverkopen in 2010.
Figuur 7: Ontwikkeling totaal nieuwverkopen naar segment, 2005-2010

200000

Nieuwverkopen - totaal

180000
160000
2005

140000

2006

120000

2007

100000

2008

80000

2009

60000

2010

40000
20000
0
A

B

C

D>

Auto marktsegment
Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

5

22

De term ‘downsizing’ wordt ook gebruikt om de trend van het dalen van de cilinderinhoud mee weer te geven / hetzelfde
vermogen uit een kleinere cilinder te halen. In dit rapport blijft deze definitie van ‘downsizing’ verder buiten beschouwing.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Figuur 8: Ontwikkeling van procentueel aandeel nieuwverkopen per segment, 2005-2010

100%
90%

Nieuwverkopen

80%
70%
D+ (groot midden en groter)

60%

C (klein midden)

50%

B (city/compact)

40%

A (mini/small)

30%
20%
10%
0%
2005

2006

2007

2008

2009

2010

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

De figuren 9 en 10 laten de nieuwverkopen per segment zien onderscheiden naar privéauto’s en
naar auto’s van de zaak. Bij de privéauto’s is de verschuiving naar het A-segment duidelijk te zien.
Bij de auto’s van de zaak is de trend naar kleinere auto’s vooral een gevolg van de afgenomen
verkopen in het D+ -segment waardoor het aandeel kleine(re) auto’s ‘automatisch’ is toegenomen.
Figuur 9: Ontwikkeling nieuwverkopen privéauto’s naar segment, 2007-2010

Nieuwverkopen - privé totaal

80000
70000
60000
2007

50000

2008

40000

2009

30000

2010

20000
10000
0
)
r)
ll)
t)
den
ma
rote
p ac
d
i
s
g
/
i
m
en
in m
/co
min
k le
city
A(
de n
d
i
C(
B(
ot m
(gro
+
D

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDC

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

23

Nieuwverkopen - zakelijk totaal

Figuur 10: Ontwikkeling nieuwverkopen auto’s van de zaak naar segment, 2007-2010

120000
100000
2007

80000

2008

60000

2009

40000

2010

20000
0

A(

i/s
min

ll)
ma
B(

/
city

t)
p ac
m
co
C

id
in m
e
l
k
(
D+

)
den

ot m
(gro

e
idd

ter
gro
n
ne

)

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDC

De trend naar kleinere auto’s kan verklaard worden door meerdere factoren. Fiscale stimulering
van (zeer) zuinige auto’s speelt hierin een zeer belangrijke rol. Kleine(re) privéauto’s zijn als gevolg
van gehele of gedeeltelijke vrijstelling van de BPM en MRB financieel (veel) aantrekkelijker worden;
kleine(re) auto’s van de zaak door de lagere bijtellingpercentages van respectievelijk 14 procent
(zeer zuinige auto’s) en 20 procent (zuinige auto’s).
Belangrijke andere bepalende factoren zijn daarnaast de verbeterde technische prestaties van
kleine auto’s en het MVO-beleid van ondernemingen. De technische prestaties van kleine(re) auto’s
zijn de afgelopen jaren verbeterd en doen hierdoor minder onder voor de prestaties van grote(re)
auto’s. Brancheorganisaties nemen waar dat consumenten evenveel ‘nut’ ontlenen aan een Csegment auto als aan een D+ segment auto. Daarnaast resulteert het eerdergenoemde MVObeleid in een trend naar zuiniger auto’s van de zaak en daarmee naar kleine(re) auto’s. Bijlage 4
laat zien dat het aandeel diesel in het B-segment sterk gestegen is van circa 5 procent in 2009 naar
ruim 20 procent in 2010.

2.5

Ontwikkeling 4: Snelle afname van gemiddelde CO2-uitstoot van nieuwverkopen
De vierde en laatste hoofdontwikkeling die de afgelopen jaren is waar te nemen is dat de
gemiddelde CO2-uitstoot van de nieuwverkopen snel afneemt.
Figuur 11 laat de ontwikkeling van de gemiddelde CO2-uitstoot zien van alle nieuwverkopen tussen
2005 en 2010. De figuur laat allereerst zien dat de gemiddelde CO2-uitstoot van de nieuwverkopen
vanaf 2007 sterk aan het afnemen is (de rode lijn in het figuur). In 2007 bedroeg de gemiddelde
uitstoot van een nieuwe personenauto 164 gram CO2 per kilometer. In 2010 was de gemiddelde
uitstoot afgenomen naar 136 gram CO2 per kilometer. De totale afname tussen 2005 en 2010
bedroeg 20 procent.

24

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Figuur 11: Ontwikkeling gemiddelde CO2 uitstoot van de nieuwverkopen per jaar (g CO2 per km), 2004-2010

CO2 uitstoot (g CO2 per km)

180
170
160
150
140
130
120
2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015
Totaal Nederland (geobserveerd)
EU doelstelling 2015 alle fabrikanten
Uitgangspunt BPM tariefstelling (2,8% p.a.)
Ontw ikkeling zonder verschuiving in segmenten en brandstofmix
Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

In de figuur zijn ook de EU-afspraken met de autofabrikanten over de nieuwverkopen opgenomen
(de zwarte stip). In 2008 is afgesproken dat de gemiddelde uitstoot van de totale nieuwverkopen
afneemt van circa 160 g/km in 2007 naar gemiddeld 130 gram CO2 per kilometer in 2015. Iedere
autofabrikant heeft op basis hiervan een specifieke doelstelling gekregen afhankelijk van de
gemiddelde massa van zijn nieuwverkopen in 2015.
De lineair veronderstelde reductie van 160 naar 130 gram CO2 per kilometer tussen 2007 en 2015
komt overeen met een afname van gemiddeld 2,8 procent per jaar (de grijze lijn in de figuur). Dit is
ook het percentage dat het Ministerie van Financiën hanteert voor de bijstelling van de BPMtarieven.6 De figuur laat zien dat de ontwikkeling in Nederland de afgelopen jaren beduidend sneller
is gegaan (vergelijk de rode lijn met de grijze lijn). Tussen 2007 en 2010 bedroeg de afname
7

gemiddeld 6,1 procent per jaar .
Dit percentage van 6,1 procent is een uiting van verschillende effecten. Het omvat technische
verbeteringen in het aanbod van auto’s maar ook de effecten van verschuivingen tussen auto
segmenten en verschuivingen in de brandstofmix. Als alleen wordt gekeken naar de technologische
ontwikkelingen (technische verbeteringen per segment en per brandstof technologie binnen een
segment) en wordt geabstraheerd van verschuivingen tussen segmenten en in de brandstofmix,
zijn auto’s de afgelopen jaren autonoom 4,8 procent per jaar zuiniger geworden. Het resterende
deel van 1,3 procent kan worden toegeschreven aan gedragseffecten (met name de verschuiving
naar kleinere segmenten). Het fiscale stimuleringsbeleid, MVO-beleid van ondernemingen en
verbeterde technologische en comfort prestaties (van met name kleinere segmenten) zijn hierbij als
belangrijkste verklarende factoren aangemerkt.

6
7

Voor één tussenliggend jaar is gekozen voor een percentage van 2,6%.
Voor andere Europese lidstaten zijn monitoringegevens beschikbaar t/m 2009. Deze cijfers laten zien dat ook in andere
EU landen vergelijkbare ontwikkelingen te zien zijn in de gemiddelde CO2 uitstoot van auto’s tussen 2007 en 2009: VK =
4,7%, FR = 5,5%, DE = 4,7%, NL = 5,6%.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

25

De berekeningsmethodiek om tot de 4,8 procent, het autonoom zuiniger worden van de
nieuwverkopen en technologische ontwikkelingen, te komen, wordt in paragraaf 2.6 dieper
ingegaan. Er bestaan verschillende factoren die het moeilijk maken om eenduidig onderscheid te
maken tussen autonome technische verbetering (de 4,8 procent) en gedragseffecten als gevolg
van fiscale stimulering (de 1,3%). Naast verschuivingen tussen segmenten en in de brandstofmix is
er niet gecorrigeerd voor bijvoorbeeld veranderingen in de prestaties van auto’s (acceleratie,
snelheid), gedragseffecten binnen de segmenten (buiten brandstofkeuze) of een sterkere
optimalisatie van autofabrikanten op basis van de Europese typekeuringstest. De resulterende
percentagens 4,8 en 1,3% hebben naar verwachting een betrouwbaarheidsmarge van +/- 0,5%.

2.6

Intermezzo: analyse van het autonoom zuiniger worden van de nieuwverkopen
In figuur 12 is de ontwikkeling van de gemiddelde CO2-uitstoot van de nieuwverkopen naar
brandstofsoort weergegeven. De figuur laat zien dat benzineauto’s de ‘achterstand’ die benzine op
diesel had tussen 2004 en 2007 heeft goedgemaakt. Voor de goede orde, dit is het gewogen
gemiddelde over alle segmenten. Analyse van CO2 per brandstofsoort per segment laat zien dat in
alle segmenten dieselauto’s zuiniger zijn dan benzineauto’s (zie bijlage 4).
Figuur 12: Ontwikkeling gemiddelde CO2 uitstoot naar brandstofsoort per jaar (g CO2 per km), 2004-2010

180

CO2 uitstoot (gram CO2 per km)

170
160
150
140
130
120
110
100
90
2004

2005

2006

Benzine (B)

2007
Diesel (D)

2008

2009

2010

Hybride/elektrisch (E)

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

De cijfers in de figuur zijn een resultante van meerdere factoren die een rol spelen, zoals
verschuiving tussen segmenten, verschuiving in de brandstofmix, het technische zuiniger worden
van auto’s binnen het segment en eventuele verschuivingen in keuze van consumenten voor een
bepaalde performance (vermogen, snelheid) binnen een segment.
Correctie voor verschuiving tussen de segmenten
Deze cijfers zijn eerst gecorrigeerd voor de verschuivingen tussen te segmenten. Hiertoe is het
zuiniger worden van de segmenten geanalyseerd. Figuur 13 op de volgende pagina laat dit zien.
De CO2-uitstoot in de A-en B-segmenten zijn beide met 18 procent afgenomen. De uitstoot in het
C-segment is met 16 procent afgenomen en in het D+-segment met 14 procent. Op basis hiervan

26

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

kan het zuiniger worden van de verschillende segmenten worden uitgerekend, zoals is
weergegeven in onderstaande tabel. Zonder verschuivingen tussen de segmenten zou de daling in
CO2-uitstoot ongeveer op 4,8% per jaar uitgekomen zijn.
Tabel 1: CO2 ontwikkeling per segment, 2007-2010
Segment

CO2 ontwikkeling 2007-2010

A

Binnen het segment

Gem. verandering per jaar 2007-2010
-3,8%

B

Binnen het segment

-5,4%

C

Binnen het segment

-4,6%

D+

Binnen het segment

-4,7%

Gemiddeld

-4,8%

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW
Figuur 13: Ontwikkeling van gemiddelde CO2 uitstoot per segment

CO2 uitstoot (gram CO2 per km)

225
200
175

D+ (groot midden en
groter)

150

C (klein midden)

125

B (city/compact)

100
A (mini/small)

75

Totaal

50
25
0
2005

2006

2007

2008

2009

2010

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

Correctie voor verschuivingen in de brandstofmix
Per segment is nagegaan wat het effect is van verschuivingen in de brandstofmix. Hiertoe is een
analyse gemaakt van de brandstofmix per segment en de CO2 ontwikkeling per brandstofsoort en
per segment. Zie ook bijlage 4 bij dit rapport. Onderstaande tabel vat de bevindingen samen.
Tabel 2: verschuivingen in de brandstofmix per segment, 2007-2010
Segment
A

B

CO2 ontwikkeling 2007-2010
Zonder verschuiving brandstofmix

-3,8%

Met verschuiving brandstofmix

-3,8%

Effect brandstofmix verschuiving

geen verandering

Zonder verschuiving brandstofmix

-4,3%

Met verschuiving brandstofmix
Effect brandstofmix verschuiving
C

D+

Gem. verandering per jaar 2007-2010

-5,4%
-1,1% extra daling

Zonder verschuiving brandstofmix

-5,4%

Met verschuiving brandstofmix

-4,6%

Effect brandstofmix verschuiving

0,8% minder daling

Zonder verschuiving brandstofmix

-5,1%

Met verschuiving brandstofmix

-4,7%

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

27

Segment

CO2 ontwikkeling 2007-2010

Gem. verandering per jaar 2007-2010

Effect brandstofmix verschuiving
Totaal

0,3% minder daling

Zonder verschuiving brandstofmix

-4,8%

Met verschuiving brandstofmix

-4,8%

Effect brandstofmix verschuiving

Geen effect

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

Het A-segment betreft vrijwel uitsluitend (meer dan 99 procent) benzineauto’s. Hier zijn geen
veranderingen in opgetreden. In het B-segment verdubbelde het aandeel diesel van ruim 10
procent in 2007 naar ruim 20 procent in 2010 (vooral ook een gevolg van het op de markt komen
van de zeer zuinige diesels in tweede helft). Dit heeft een extra daling van de CO2-uitstoot van circa
1,1procent per jaar veroorzaakt in dit segment. In het C-segment daalde het aandeel diesel van
ruim 30 procent in 2007 naar circa 20 procent in 2010. Dit had een tegenovergesteld (remmend)
effect op de daling van de CO2. In het D+ segment daalde het aandeel diesel van ruim 50 procent
in 2007 naar circa 40 procent in 2010. Dit zorgde voor circa 0,3 procent verminderde daling van de
CO2 uitstoot. Hoewel er voor de specifieke segmenten effecten zijn, compenseren deze effecten
elkaar en is het additionele totaaleffect nul.
Analyse technische ontwikkelingen per segment
Technische ontwikkelingen bepalen het autonoom zuiniger worden van de nieuwverkopen. In dit
tekstblok wordt hier dieper op ingegaan. De volgende vier figuren presenteren per segment twee
indicatoren voor de technische efficiëntie van de auto’s, twee algemene technische
karakteristieken, en de gemiddelde CO2 uitstoot per segment. Deze zijn:

 Vermogen (kilowatt) per liter cilinderinhoud van de motor (kW per liter)
 Vermogen per 100 kg leeggewicht van het voertuig (kW per 100 kg)
 Motorvermogen (kW)
 Leeggewicht voertuig (kg)
 CO2/km
Figuur 14: Technische ontwikkelingen in het A-segment (mini/small), 2005-2010

115%

A-segment - Nieuwverkopen

110%

Vermogen (kW) per
Cilinderinhoud (liters)

105%

Vermogen (kW) per 100 kg
Massa voertuig

100%

Vermogen (kW)

95%

Gewicht (kg)

90%

CO2 per km

85%
80%
2005

2006

2007

2008

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

28

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

2009

2010

Figuur 15: Technische ontwikkelingen in het B-segment (city/compact), 2005-2010

115%

B-segment - Nieuwverkopen

110%

Vermogen (kW) per
Cilinderinhoud (liters)

105%

Vermogen (kW) per 100 kg
Massa voertuig

100%

Vermogen (kW)

95%

Gewicht (kg)

90%

CO2 per km

85%
80%
2005

2006

2007

2008

2009

2010

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW
Figuur 16: Technische ontwikkelingen in het C-segment (klein midden), 2005-2010

115%

C-segment - Nieuwverkopen

110%

Vermogen (kW) per
Cilinderinhoud (liters)

105%

Vermogen (kW) per 100 kg
Massa voertuig

100%

Vermogen (kW)

95%

Gewicht (kg)

90%

CO2 per km

85%
80%
2005

2006

2007

2008

2009

2010

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

29

Figuur 17: Technische ontwikkelingen in het D+-segment (groot midden en groter), 2005-2010

D+-segment - Nieuwverkopen

115%
110%

Vermogen (kW) per
Cilinderinhoud (liters)

105%

Vermogen (kW) per 100 kg
Massa voertuig

100%

Vermogen (kW)

95%

Gewicht (kg)

90%

CO2 per km

85%
80%
2005

2006

2007

2008

2009

2010

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

Per segment kunnen de volgende conclusies worden getrokken:
In het A-segment is tussen 2005 en 2010 het voertuiggewicht gelijk gebleven. Het vermogen en de
efficiëntie van het voertuig zijn daarentegen circa 10-15% toegenomen. De CO2/km uitstoot is 18%
afgenomen.
In het B-segment is tussen 2005 en 2010 het voertuiggewicht, vermogen en gewichtsefficiëntie
redelijk constant gebleven. De motorefficiëntie van het voertuig (kW per liter) is daarentegen circa
7% toegenomen. De CO2/km uitstoot is 18% afgenomen.
In het C-segment is tussen 2005 en 2010 het voertuiggewicht vrijwel gelijk gebleven en zijn het
vermogen en gewichtsefficiëntie licht gestegen. De motorefficiëntie (kW/liter)) van het voertuig is
daarentegen circa 15% toegenomen. De CO2/km uitstoot is in totaal 16% afgenomen.
In het D+segment is tussen 2005 en 2010 het voertuiggewicht licht toegenomen en zijn het
vermogen en gewichtsefficiëntie circa 5% gestegen. De motorefficiëntie van het voertuig is
daarentegen circa 15% toegenomen. De CO2/km uitstoot is in totaal 14% afgenomen.
De afgelopen jaren is er steeds meer vermogen (kW) gehaald uit een gelijkblijvende cilinderinhoud.
Het motorrendement is de afgelopen jaren sterk verbeterd. Een deel van deze winst wordt teniet
gedaan doordat het gemiddelde vermogen, met name in het sterk groeiende A-segment, is
toegenomen. Aangezien het vermogen in bijna alle segmenten gestegen is en de cilinderinhoud
gedaald is, is niet uit te sluiten dat de autonome technische verbetering (bij gelijkblijvende
performance in elk segment) wellicht zelfs nog wat hoger is geweest dan 4,8% per jaar.

2.7

Conclusies
In de nieuwverkopen van de afgelopen jaren zijn vier hoofdtrends te benoemen:
1. Redelijk constante aantallen nieuwverkopen van circa 500.000 auto’s per jaar tussen 2004 en
2008. Daarentegen sterk inzakkende nieuwverkopen in 2009 (circa 385.000 nieuwverkopen)
maar ook weer sterk aantrekkende nieuwverkopen in 2010 (circa 480.000 nieuwverkopen).

30

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

2. Geleidelijk groeiende aandelen van zowel hybride en benzine in de brandstofmix ten koste van
dieselauto’s. In de tweede helft van 2010 is deze trend echter tot stilstand gekomen door het op
de markt komen van zeer zuinige dieselauto’s zoals de VW Polo Blue Motion.
3. Een verschuiving naar kleine(re) auto’s / het ‘downsizen’ van de nieuwverkopen; grote(re)
auto’s worden meer en meer vervangen door middenklassers die weer worden vervangen door
kleine(re) auto’s. Per saldo verliest de grote(re) auto aan marktaandeel en groeit het
marktaandeel van kleine(re) auto’s.
4. Een snelle afname van gemiddelde CO2-uitstoot van nieuwverkopen. In 2007 bedroeg de
gemiddelde uitstoot van een nieuwe personenauto 164 gram CO2 per kilometer. Tussen 2007
en 2010 nam de uitstoot met gemiddeld 6,1 procent per jaar af.
Het beeld overheerst dat de veranderingen in samenstelling van de nieuwverkopen de afgelopen
jaren in vergelijking met de jaren ervoor zeer groot zijn geweest. Een breed gedragen beeld hierbij
is dat het fiscale vergroeningsbeleid hier in belangrijke mate aan heeft bijgedragen. Ontwikkelingen
zijn echter ook voor een belangrijk deel te verklaren door de economische ontwikkeling de
afgelopen jaren, een toenemende aandacht voor maatschappelijk verantwoord ondernemen en het
sterk gestegen aanbod van zuinige auto’s op de markt. Daarnaast spelen verbeterde
technologische prestaties van kleine(re) auto’s een belangrijke rol.
Het fiscale vergroeningsbeleid is daarmee een belangrijke oorzaak van de veranderingen in de
nieuwverkopen de afgelopen jaren. Op de effecten van dit beleid en de verschillende maatregelen
hierbinnen wordt in het volgende hoofdstuk dieper ingegaan.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

31

32

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

3

Effecten van fiscale stimuleringsmaatregelen

3.1

Inleiding
In dit hoofdstuk wordt dieper ingegaan op het effect van de verschillende fiscale
vergroeningsmaatregelen. Hierbij wordt ingegaan op de volgende maatregelen:
1. Fiscale stimulering via bonus/malus-regeling op basis van energielabels (A t/m F);
2. Fiscale stimulering via CO2-toeslag (‘de slurptax’);
3. Fiscale stimulering zuinige en zeer zuinige auto’s via de BPM aanschafbelasting en MRB
gebruiksbelasting;
4. Fiscale stimulering zuinige en zeer zuinige auto’s van de zaak via de fiscale bijtelling.
De effecten (voor zover kan worden nagegaan) van de eerste stap van de BPM ombouw naar een
CO2 grondslag in 2010, komen zeer beperkt tot uiting in de nieuwverkopen van 2005 tot en met
2010. In het vervolg van dit rapport (zie hoofdstuk 5) wordt hier wel dieper op ingegaan.
Afbouw BPM en sloopregeling
Naast bovengenoemde maatregelen zijn de afgelopen jaren andere fiscale maatregelen voor de
automarkt doorgevoerd. Afbouw van de BPM (let op, niet te verwarren met ombouw van de BPM)
en gelijktijdige verhoging van de MRB in het kader van de plannen voor een kilometerprijs en de
sloopregeling springen daarbij het meest in het oog.
Van 2005 tot 2007 lag het vaste BPM percentage op 45,2%. In 2008 is deze verlaagd naar 42,3%
en in 2009 is het percentage verder verlaagd naar 40%. Ook in 2010 vond een volgende stap in de
afbouw van de BPM plaats die niet direct zichtbaar is doordat met de ombouw van de BPM gestart
is. Wanneer de ombouw in 2010 niet zou hebben plaatsgevonden zou het vaste BPM percentage
verder verlaagd zijn van 40,0% naar 37,8%. Deze afbouw komt overeen met de vluchtheuvelvariant
die uitgaat van ongeveer 5% afbouw per jaar die overeen moet komen met 180 miljoen Euro per
jaar (5% van 3,6 miljard BPM inkomsten in 2007). Met ingang van 2011 is de afbouw stopgezet. Uit
de literatuur en uit de interviews met brancheorganisaties komt naar voren dat deze zogenaamde
“vluchtheuvelvariant” naar verwachting een zeer beperkt effect heeft gehad op nieuwverkopen,
vooral als gevolg van de kleine stappen in de BPM en de daarmee beperkte effecten op de
autoprijzen. De maatregel heeft met name grote(re) auto’s door het hoge BPM-bedrag financieel
wat aantrekkelijker gemaakt. In de geanalyseerde RDW-bestanden zijn hier geen effecten van
gevonden op de nieuwverkopen.
In de literatuur en uit de interviews komt naar voren dat de sloopregeling relatief beperkte effecten
op de nieuwverkopen heeft gehad. Brancheorganisaties schatten dat circa 25 procent van de auto’s
die gebruikmaakten van de regeling is vervangen door een nieuwe auto. De maatregel had vooral
effecten op verkopen van gebruikte auto’s en daarnaast op de import van auto’s uit het buitenland.
In de paragrafen 3.2 tot en met 3.5 worden de effecten van de verschillende fiscale
stimuleringsmaatregelen beschreven. Achtereenvolgens wordt de maatregel beschreven, de
effecten op de nieuwverkopen, de budgettaire effecten en de effecten op de CO2-uitstoot. De
conclusies worden vervolgens samengevat in paragraaf 3.6.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

33

3.2

Effecten fiscale stimulering bonus/malus-regeling op basis van energielabels
Beschrijving maatregel
Fiscale stimulering via bonus/malusregeling op basis van energielabels in ingevoerd in 2006.
Afhankelijk van de zuinigheid van een specifieke auto ten opzichte van de gemiddelde auto uit
dezelfde grootteklasse gold bij aanschaf een korting (‘bonus’) of een extra heffing (‘malus’) op de
BPM. Hierbij werden zeven labels geïntroduceerd (A tot en met G) aflopend in zuinigheid. In het
labelsysteem hebben alle A- en B-labels fiscaal voordeel op de BPM. De C-labels zijn neutraal en
de D- tot en met G-labels hebben een malus op de BPM (fiscale toeslag). In 2008 zijn de bedragen
voor benzine- en dieselauto’s verhoogd en de bedragen voor hybride-auto’s verlaagd. Per 1 januari
2010 is de bonus/malus-regeling opgeheven als gevolg van de ombouw van de BPM naar een
andere grondslag vanaf 2010.
8

Tabel 3: Overzicht bedragen in bonus/malusregeling per energielabel
Energie-

Zuinigheid t.o.v.

label

gemiddelde auto uit
dezelfde grootteklasse
Minstens 20% zuiniger

-1.000 Euro

A
B

20 tot 10% zuiniger

C

Maximaal 10% zuiniger

2006-2007

2008-2009

2006-2007

2008-2009

Benzine- en

Benzine- en

Hybride-auto’s

Hybride-auto’s

dieselauto’s

dieselauto’s
-1.400 Euro

-6.000 Euro

-5.000 Euro

-500 Euro

-700 Euro

-3.000 Euro

-2.500 Euro

0 Euro

0 Euro

D

Maximaal 10% onzuiniger

+135 Euro

+400 Euro

E

10 tot 20% onzuiniger

+270 Euro

+800 Euro

F

20 tot 30% onzuiniger

+405 Euro

+1.200 Euro

G

Meer dan 30% onzuiniger

+540 Euro

+1.600 Euro

Bron: Ecorys op basis van Belastingplannen Ministerie van Financiën

Effecten op nieuwverkopen
Uit de literatuur en uit de gesprekken van de brancheorganisaties komt naar voren dat de
privémarkt en de zakelijke automarkt verschillend hebben gereageerd op dit systeem.
De privéautogebruiker heeft zich met name laten leiden door de prijsprikkels in dit systeem, niet
zozeer door de labels an sich. Brancheorganisaties gaven aan dat evaluatie van het systeem naar
voren kwam dat circa tweederde van consumenten de labels niet zag en waarvoor vooral de prijs
van een auto doorslaggevend is. Voor circa eenderde van de consumenten speelt naast de prijs
van een auto ook het energielabel een rol.
Voor auto’s van de zaak resulteert een wat ander beeld. Het MVO-beleid van ondernemingen heeft
ervoor gezorgd dat veel auto van de zaakrijders de afgelopen jaren restricties kregen opgelegd in
de keuze voor een specifieke auto en / of gestimuleerd werden om een auto van de zaak te kiezen
met een A-, B- of C-label. Dit gebeurt bijvoorbeeld door een bonus/malus voor de hoogte van de
eigen bijdrage in te voeren op basis van energielabels. Vanaf 2010 zijn aan de energielabels geen
financiële bedragen meer gekoppeld, maar uit de interviews en de literatuur resulteert een beeld
dat de labels an sich in veel bedrijven nog altijd sterk van invloed zijn op de keuze van een auto.
Algeheel is het gevoel dat energielabels vooral tot een verschuiving naar kleinere en zuinigere
auto’s in een specifiek segment hebben geleid maar niet tot verschuivingen tussen segmenten. Dit

8

34

In 2006 en 2007 konden hybride auto’s geen aanspraak maken op hete generieke deel van de BPM korting. In 2008 en
2009 kon dit wel, waardoor de totale korting kon oplopen tot € 6.400 (5.000+1.400) en € 3.200 (2.500+700) voor A en B
labels. Deze regeling liep door tot 1 juli 2010.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

is ook logisch gelet op de opzet van het labelsysteem waarin ook grote auto’s een zuinig label
kunnen hebben. Daarbij is het beeld dat de effecten zeker in de periode 2006 – 2007 relatief
beperkt waren. Er is sprake van toename van nieuwverkopen van A- of B-labels maar deze
effecten zijn beperkt tot enkele duizenden auto’s. Schattingen spreken over circa 11.000 auto’s met
een A- of een B-label die méér zijn verkocht dan zonder regeling het geval was geweest. Bij het
systeem is in de interviews de kanttekening gemaakt dat de werking van de bonus/malusregeling
daarbij niet evenwichtig lijkt te zijn geweest. De bonus op auto’s met een A- of een B-label lijkt wel
te hebben gewerkt, vooral bij kleinere en goedkopere modellen waar het bonusbedrag op het
totaalbedrag verschil maakte. De malus op de onzuinigste auto’s (F- en G-label) werkte veel
minder, omdat de malus op de totaalprijs van dit soort doorgaans vrij exclusieve, grote en dure
auto’s weinig verschil maakte. Daarbij komt dat deze groep consumenten relatief prijsongevoelig is.
De meest onzuinige auto’s zijn in deze periode wel extra belast door middel van de slurptax. Daar
wordt verderop in dit hoofdstuk op ingegaan.
Aanscherping van de regeling in 2008 heeft in combinatie met het toegenomen aanbod van auto’s
met A- of B-label tot een groter effect geleid, maar het beeld is dat dit voor een groot deel ook een
gevolg is van het niet aanscherpen van de energielabels in 2009 voor autonome daling van de
CO2-uitstoot van personenauto’s. De coëfficiënten voor de regressieformule die gebruikt worden
om labels toe te kennen aan benzine- en dieselauto’s zijn meermaals bijgesteld om te corrigeren
voor autonome verbeteringen. De jaren 2007 en 2008 hadden dezelfde coëfficiënten. In 2009
hadden deze weer aangepast moeten worden, maar dat is echter niet gebeurd. Hierdoor is de
gehele vloot aan nieuwverkopen in 2009 ‘automatisch’ opgeschoven richting groenere energie
labels. In 2010 zijn de labels wel weer aangescherpt.
Onderstaande figuur 18 geeft de percentages nieuwverkopen per energielabel voor de periode
2007 – 2009. Als gevolg van het niet-corrigeren voor de autonome daling van de CO2-uitstoot van
personenauto’s, is logischerwijs een zeer sterke trend zichtbaar richting de A- en B-labels.
Daarnaast speelt ook de autonome daling van de CO2-uitstoot van personenauto’s een grote rol.
De trend mag derhalve niet zonder meer aan het labelsysteem worden toegeschreven. De figuur
laat zien dat in 2007 circa 23 procent van de nieuwverkopen een A- of een B-label en een fiscaal
voordeel had. In 2009 was dit percentage gestegen naar 65 procent.
Figuur 18: Percentage nieuwverkopen per energielabel, 2007-2009

45%
40%
35%
30%
2007 - totaal

25%

2008 - totaal

20%

2009 - totaal

15%
10%
5%
0%
A

B

C

D

E

F

G

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

35

Figuur 19 laat de verdeling van de nieuwverkopen over de energielabels zien en geeft een
vergelijkbaar beeld als bovenstaand figuur. De figuur laat een duidelijke trend richting de A- en Blabels zien voor de periode 2007-2009.
Figuur 19: Verdeling van nieuwverkopen over de energielabels, 2007-2009

45%
40%
35%
30%
2007 - totaal

25%

2008 - totaal

20%

2009 - totaal

15%
10%
5%
0%
A

B

C

D

E

F

G

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

Budgettaire effecten
Op globale wijze zijn de budgettaire effecten van het energie-labelsysteem voor de periode 2007 2009 bepaald. Hierin is gecorrigeerd voor de budgettaire effecten van BPM-vrijgestelde auto’s in
2009 wat ruim 40.000 benzineauto’s en ruim 15.000 hybrides met een A-label betrof. Figuur 20
geeft de budgettaire effecten per energielabel en de som van de budgettaire effecten over alle
labels.
Figuur 20: Belastingeffecten van energielabels, 2007-2009

Energielabels

Effect op belastinginkomsten (€, mln)

A

B

C

D

50
0
-50

F

G

Totaal
2007 - totaal
2008 - totaal

-100

2009 - totaal (excl. BPM
vrijstellingen)

-150

2009 - totaal (incl. BPM
vrijstellingen)

-200
-250
-300

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

36

E

100

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

In 2007 heeft de bonus/malus op basis van labels ruim €40 miljoen aan extra belastinginkomsten
opgeleverd. In 2008 werd dit een derving van circa €140 miljoen en in 2009 een derving van circa
€125 miljoen bij substantieel lagere verkopen. In dit bedrag zijn de effecten van BPM-vrijgestelde
auto’s (zie verderop in dit hoofdstuk) niet meegenomen om dubbeltellingen te voorkomen. Als deze
auto’s wel worden meegenomen (in de situatie dat er geen BPM vrijstellingen geweest zouden zijn
in 2009), bedroeg de derving van de inkomsten in 2009 circa €265 miljoen.
Effecten op CO2-uitstoot
De bonus-malusregeling is de afgelopen jaren in verschillende onderzoeken geëvalueerd. Een op
verzoek van de Tweede Kamer door het ministerie van VROM ingestelde werkgroep, concludeerde
medio 2008 dat de nieuwverkopen sinds de inwerkingtreding van de regeling circa 0,5 tot 1% extra
zuiniger zijn geworden ten opzichte van de autonome ontwikkeling (MMG Advies, 2008).
Kampman et al. (2008) schatten op basis van een analyse van verkoopcijfers voor de periode 2004
tot en met 2007 dat de gemiddelde nieuwe personenauto door de bonus-malusregeling ongeveer
0,3% tot 0,5% zuiniger is geworden. Zij gaan in vergelijking met MMG Advies uit van een sterkere
autonome trend in het zuiniger worden van de nieuwverkopen, waardoor het effect van de regeling
lager uitvalt.
Kieboom en Geurs (2009) concluderen ten slotte op basis van “Stated Preference”-onderzoek
onder leden van een internetpanel dat maar een beperkt deel van de toename van de verkoop van
A- en B-labels kan worden verklaard door de bonus-malusregeling. Dit komt mede doordat de
bonus zich vooral richt op kopers van kleinere auto’s, die voor een groot deel ook zonder bonus
waarschijnlijk hadden gekozen voor een zuinige auto. Ook hebben andere factoren meegespeeld
bij de toename van de verkoop van relatief zuinige auto’s, zoals de hoge brandstofprijzen en een
toegenomen aanbod van auto’s met A- of B-label. Door de initiële regeling is het nieuwe
privéautopark mogelijk 0,2% zuiniger geworden. De intensivering van de regeling in 2008 leidt tot
een extra effect van 0,1% tot 0,2%.
De verschillende onderzoeken geven kortom geen eenduidig beeld van het effect van de bonusmalusregeling op basis van energielabels. Het MNP concludeert op basis van deze drie studies dat
het effect van de regeling op de gemiddelde brandstofefficiency van de nieuwverkopen klein is en
maximaal 1% bedraagt.

3.3

Effecten fiscale stimulering via CO2-toeslag
Beschrijving maatregel
In 2008 is bovenop het bonus-malussysteem de CO2-toeslag (ook wel ‘slurptax’ genoemd)
ingevoerd. Voor auto’s boven een specifieke CO2-grens werd een specifieke toeslag per gram extra
CO2-uitsoot gerekend. In 2009 is dit beleid aangescherpt. Per 1 januari 2010 is de bonus/malusregeling opgeheven als gevolg van de ombouw van de BPM naar een andere grondslag vanaf
2010.
In 2008 gold een toeslag van 110 Euro per extra gram CO2 boven een grens van 232 gram voor
benzine en 192 gram voor diesel. In 2009 gold een toeslag van 125 Euro per extra gram CO2
boven een grens van 212 gram voor benzine en 176 gram voor diesel.
Effecten op autoprijzen
Als voorbeeld bekijken we de effecten van de slurptax op een Renault Espace (benzine 2.0T 125
kW, 5-deurs expression) uit het D+ segment met een uitstoot van 232 g/km en een catalogusprijs

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

37

van € 34.000. In 2008 lag de grens voor de benzine slurptax precies op 232 g/km en hoefde voor
deze auto geen slurptax betaald te worden. Met de verlaagde grens in 2009 en het verhoogde tarief
per gram CO2 bedroeg de slurptax op deze auto in 2009 als toeslag op de BPM € 2.500. Dit is circa
7% van de catalogusprijs. Afhankelijk van de zuinigheid van de auto kon derhalve sprake zijn van
een zeer substantiële prijsverhoging.
Effecten op nieuwverkopen
De CO2-toeslag lijkt er met name toe te hebben bijgedragen dat de minst zuinige personenauto’s
grotendeels van de markt zijn verdwenen. Voor de meest exclusieve modellen geldt dat er
overwegend sprake is van een inelastische vraag maar de vraag naar niet-zuinige auto’s (maar
geen exclusieve modellen) is wel degelijk prijsgevoelig gebleken. De CO2-toeslag heeft met name
consumenten bewuster gemaakt.
Voorafgaand aan de invoering van de maatregel lieten uitgevoerde berekeningen met Dynamo
door het MNP zien dat de maatregel naar verwachting een afname van het aantal zware benzineen dieselauto’s in het autopark in 2020 van respectievelijk 18% en 11% zou betekenen. Deze
afname van het aantal zware auto’s werd in de modelberekeningen voor het merendeel
gecompenseerd door een toename van het aantal middelzware auto’s (1150-1350 kg).
Een analyse van de nieuwverkopen in de RDW-bestanden bevestigt bovenstaande beelden,
waarbij gemakshalve voor 2009 is gerekend met de grenzen voor 2008 en niet met de
aangescherpte grenzen voor 2009. Tussen 2006 en 2007 was een stijgende trend zichtbaar voor
de meest onzuinige personenauto’s. Tussen 2007 en 2009 zijn deze autoverkopen gedaald met
circa 70%. Naar schatting kan deze daling voor 50 procent worden verklaard door de slurptax en
voor 50 procent door de economische recessie.
Figuur 21: Nieuwverkopen zeer onzuinige auto’s (slurptaxgrenzen 2008), 2006-2009

45000
40000

Nieuwverkopen

35000
30000
Benzine > 232 g/km

25000

Diesel > 192 g/km

20000

Totaal

15000
10000
5000
0
2006

2007

2008

2009

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

Budgettaire effecten
Op globale wijze zijn de budgettaire effecten van deze regeling voor 2008 en 2009 bepaald. In
2008 werd op circa 28.000 personenauto’s, ofwel circa 6 procent van de nieuwverkopen, de CO2
toeslag werd toegepast. Benzineauto’s met toeslag hadden gemiddeld een CO2 uitstoot van 267
g/km. Dieselauto’s met toeslag hadden gemiddeld een CO2 uitstoot van 223 g/km. In totaal heeft de
CO2 toeslag in 2008 circa € 100 miljoen aan inkomsten opgeleverd.

38

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Tabel 4: Nieuwverkopen met slurptax en belasting inkomsten, 2008
Brandstof

CO2-grens

Tarief slurptax

Aantal nieuw-

Gemiddelde

Inkomsten uit

per gram

verkopen

CO2 uitstoot

slurptax (€,

boven grens

boven grens

per km

mln)

Benzine

232

110

9.256

267

36

Diesel

192

110

18.602

223

63

Totaal

27.858

99

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

In 2009 betrof het circa 26.000 personenauto’s, ofwel circa 7% van de nieuwverkopen, waar de
CO2 toeslag werd toegepast. Benzineauto’s met toeslag hadden gemiddeld een CO2 uitstoot van
237 g/km. Dieselauto’s met toeslag hadden gemiddeld een CO2 uitstoot van 205 g/km. In totaal
heeft de CO2 toeslag in 2009 circa € 90 miljoen aan inkomsten opgeleverd.
Tabel 5: Nieuwverkopen met slurptax en belasting inkomsten, 2009
Brandstof

CO2-grens

Tarief slurptax

Aantal nieuw-

Gemiddelde

Inkomsten uit

per gram

verkopen

CO2 uitstoot

slurptax (€,

boven grens

boven grens

per km

mln)

Benzine

212

125

10.760

237

33

Diesel

176

125

15.326

205

55

Totaal

26.086

88

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

Effecten op CO2-uitstoot
Eveneens op globale wijze zijn de effecten van de CO2-toeslag op de CO2-uitstoot bepaald. Hierbij
is gemakshalve verondersteld dat in 2009 dezelfde grenzen golden als in 2008. Als gevolg van de
verlaging van de grenzen in 2009 betekent dit dat hiermee een lichte onderschatting wordt gegeven
van de effecten op de CO2-uitstoot.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van het aantal nieuwverkopen boven de grenzen van de
CO2-toeslag voor 2008; benzine > 232 g/km en diesel > 192 g/km. In 2006 en 2007 betrof dit nog
circa 8 procent van de nieuwverkopen. In de jaren daarna is dit aandeel duidelijk teruggelopen.
Voor een belangrijk deel lijkt dit toe te schrijven aan de CO2-toeslag. De tabel laat echter ook zien
dat het aantal auto’s boven deze norm duidelijk is afgenomen maar dat deze auto’s, zij het beperkt,
ook zuiniger zijn geworden. De gemiddelde uitstoot van dit type nam af van gemiddeld 244 gram
CO2 in 2006 naar 233 gram CO2 in 2009.
Tabel 6: Aantal nieuwverkopen en gemiddelde CO2-uitstoot van auto’s boven grens slurptax 2008

9

9

Brandstof

2006

2007

2008

2009

% nieuwverkopen boven grens CO2-toeslag

8,0%

8,0%

5,6%

3,4%

Totaal aantal auto’s boven grens CO2-toeslag:

37.829

40.401

27.858

13.125

- waarvan aandeel benzine

42%

37%

33%

30%

- waarvan aandeel diesel

58%

63%

67%

70%

- waarvan aantal benzine nieuwverkopen

15.747

14.846

9.256

3.955

- waarvan aantal diesel nieuwverkopen

22.082

25.555

18.602

9.170

Berekeningen op basis van grenzen voor 2008, niet voor de aangescherpte grenzen voor 2009

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

39

Gemiddelde CO2 uitstoot boven grens CO2-toeslag:
- Uitstoot benzine auto’s (gram/km)

267

268

267

262

- Uitstoot diesel auto’s (gram/km)

227

227

223

220

- Gewogen uitstoot (gram/km)

244

242

238

233

1,92

2,03

1,38

0,63

10

CO2-uitstoot over levensduur auto (in megaton):
Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

Deze cijfers zijn afgezet tegenover een scenario waarin geen CO2-toeslag zou worden ingevoerd
(zie de tabel op de volgende pagina). Hierbij is verondersteld dat het aantal nieuwverkopen boven
de grens van 2008 constant blijft op circa 8% van de totale nieuwverkopen. Deze berekening
resulteert in ruim 11 en 17 duizend ‘hogere’ nieuwverkopen in 2008 en 2009 in situatie zonder CO2toeslag. Verondersteld is echter dat als gevolg van de CO2-toeslag geen vraaguitval heeft
plaatsgevonden maar dat gekozen is voor auto’s die gemiddeld 200 gram/kilometer uitstoten. Op
basis hiervan is een cumulatieve CO2 besparing over de levensloop van de auto’s bepaald. Dit
komt uit op circa 0,1 megaton CO2-besparing in 2008 en 2009.
Tabel 7: Effecten op CO2-uitstoot van het slurptax beleid, 2008-2009
2009

11

Brandstof

2006

2007

2008

% nieuwverkopen boven grens slurptax

8,0%

8,0%

8,0%

8,0%

Totaal aantal auto’s boven grens slurptax:

37.829

40.401

39.472

30.794

- waarvan aandeel benzine

42%

37%

33%

30%

- waarvan aandeel diesel

58%

63%

67%

70%

- waarvan aantal benzine nieuwverkopen

15.747

14.846

13.115

9.279

- waarvan aantal diesel nieuwverkopen

22.082

25.555

26.357

21.515

0

0

11.614

17.669

Extra aantal auto’s boven grens slurptax:

Effecten op CO2 uitstoot over levensduur
(in megaton):
- CO2-uitstoot in situatie met slurptax:

1,92

2,03

1,38

0,63

- CO2-uitstoot in situatie zonder slurptax:

1,92

2,03

1,47

0,75

0

0

-0,09

-0,12

- Verschil (het beleidseffect)
Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

3.4

Effecten fiscale stimulering zeer zuinige auto’s via vrijstelling BPM en MRB
Beschrijving maatregel
In 2008 is de overheid met de stimulering van zeer zuinige auto’s gestart. Dit beleid is tussen 2008
en 2010 geleidelijk verder uitgebreid. Voor alle auto’s (privé en zakelijk) met een uitstoot van
maximaal 110 gram CO2/km (benzine, LPG en hybride) en 95 gram CO2/km (diesel) gold in 2008
een korting van 50 procent op de MRB. In 2009 bedroeg deze MRB korting 75 procent en zijn deze
auto’s ook vrijgesteld van de BPM. In 2010 zijn deze zogeheten zeer zuinige auto’s vrijgesteld van
zowel de BPM als de MRB.

10
11

40

Uitgaande van een levensduur van 13 jaar en een jaarkilometrage van 16.000 km/jaar
Berekeningen op basis van grenzen voor 2008, niet voor de aangescherpte grenzen voor 2009

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Voor zuinige en zeer zuinige auto’s van de zaak is het bijtellingpercentage verlaagd naar
respectievelijk 20 en 14 procent. Dit komt in de volgende paragraaf in meer detail aan bod.
Effecten op autoprijzen
De vrijstelling van de BPM had en heeft een groot effect op de autoprijzen. Voor een benzineauto
met een consumentenprijs in 2009 van anders circa 20.000 Euro (13.400 kaal, 2.546 BTW (19%),
5.360 BPM (40%) en 1.288 BPM brandstofkorting) geldt met de BPM vrijstelling een korting van
4.072 Euro, ofwel 20% procent van de consumentenprijs. Voor een dieselauto met een
consumentenprijs in 2009 van anders circa 20.000 Euro (12.400 kaal, 2.356 BTW (19%), 4.960
BPM (40%) en 366 BPM brandstoftoeslag) geldt met de BPM vrijstelling een korting van 5.326
Euro, ofwel 27% procent van de consumentenprijs.
De vrijstelling van de MRB (en van de provinciale opcenten) heeft geen direct effect op de
autoprijzen maar werkt wel door in de gebruikskosten van een auto. Op jaarbasis (rijksdeel) betreft
dit snel enkele honderden Euro’s, tot meer dan 1.000 Euro in het geval van een niet te grote
dieselauto (1.200 á 1.300 kg).
Effecten op nieuwverkopen
Uit de interviews komt naar voren dat met name de vrijstelling van de BPM tot grote effecten in de
nieuwverkopen heeft geleid en dat het effect van vrijstelling / korting op de MRB beperkt is en
wellicht zelfs overwegend psychologisch van karakter is geweest. Dit geldt zeker voor
benzineauto’s maar in mindere mate voor dieselauto’s als gevolg van de hoge dieseltoeslag in de
MRB voor deze auto’s.
Aan de hand de RDW-bestanden is een aantal analyses gemaakt naar het effect van fiscale
stimulering van (zeer) zuinige auto’s. Het totaal aantal nieuwverkopen dat was vrijgesteld van de
BPM was in 2009 circa 58.000 en steeg in 2010 naar circa 115.000 auto’s. Het aandeel vrijgestelde
nieuwverkopen ten opzichte van het totaal nieuwverkopen steeg in deze jaren van 15% naar 24%.
De figuren 22 en 23 geven de verdeling van de vrijgestelde auto’s naar segment en brandstofsoort.

Vrijgestelde nieuwverkopen

Figuur 22: Vrijgestelde nieuwverkopen naar segment, 2009-2010

80000
70000
60000
50000

2009

40000

2010

30000
20000
10000
0
A

B

C

D+

Segment
Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

41

Vrijgestelde nieuwverkopen

Figuur 23: Vrijgestelde nieuwverkopen naar brandstof, 2009-2010

80000
70000
60000
50000

2009

40000

2010

30000
20000
10000
0
Benzine (B)

Hybride (E)

Diesel (D)

Brandstof
Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

De vrijgestelde auto’s in het A-segment betroffen in 2009 en 2010 uitsluitend benzineauto’s (o.a.
Toyota Aygo, Fiat 500). Dit aantal is bijna verdubbeld tussen 2009 en 2010. De vrijgestelde auto’s
in het B-segment betroffen uitsluitend diesel auto’s (o.a. zeer zuinige diesels van VW Polo, Skoda
Fabia, Seat Ibiza). In 2009 waren dit er nog geen en in 2010 circa 25.000. De vrijgestelde auto’s in
het C-segment betreffen uitsluitend hybride auto’s (o.a. Toyota Prius). In 2009 en 2010 waren dit er
circa 15.000. In het D+ segment waren in 2009 en 2010 vrijstellingen nog niet aan de orde.
Het wel of niet onder de grens van zeer zuinig vallen bepaalde de afgelopen jaren in grote mate het
verkoopsucces van auto’s in Nederland. Hierna wordt hier aan de hand van histogrammen van de
nieuwverkopen naar CO2-waarde in 2009 en 2010 dieper op ingegaan.
Nieuwverkopen benzine en hybride in 2009 en 2010 nader geanalyseerd
De figuren 24 en 25 laten het aantal nieuwverkopen benzine- en hybride auto’s naar CO2-waarden
in 2009 en 2010 zien.
Figuur 24: Aantal nieuwverkopen benzine- en hybride auto’s naar CO2-waarden in 2009
40000

Nieuwverkopen 2009

35000
30000
25000
20000
15000
10000
5000
0
80

90 100 110 120 130 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 250 260 270 280 290 300
CO2 /km - benzine/hybride

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

42

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Figuur 25: Aantal nieuwverkopen benzine- en hybride auto’s naar CO2-waarden in 2010
40000

Nieuwverkopen 2010

35000
30000
25000
20000
15000
10000
5000
0
80

90 100 110 120 130 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 250 260 270 280 290 300
CO2 /km - benzine/hybride

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

In aanvulling laat onderstaande figuur 26 uitkomsten voor beide jaren zien. De blauwe verticaal
gestippelde lijnen geven de drie schijfgrenzen weer voor de BPM. De meest linkse van de drie is
tevens de grens voor 14% bijtelling. De groene verticaal gestippelde lijn geeft de grens voor 20%
bijtelling weer.
Figuur 26: Verdeling nieuwverkopen benzine- en hybride auto’s naar CO2-waarden, 2009-2010
60000

Nieuwverkopen

50000
40000
30000
20000
10000

t/m 70
70-75
76-80
81-85
86-90
91-95
96-100
101-105
106-110
111-115
116-120
121-125
126-130
131-135
136-140
141-145
146-150
151-155
156-160
161-165
166-170
171-175
176-180
181-185
186-190
191-195
196-200
201-205
206-210
211-215
216-220
221-225
226-230
231-235
236-240
241-245
246-250
251-255
256-260
261-265
266-270
> 270

0

2010

2009

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

De drie grootste pieken in nieuwverkopen van benzine/hybride auto’s lagen in 2009 bij 106 g/km,
119 g/km en 139 g/km. Deze top drie was in 2009 goed voor 22% van de benzine/hybride
nieuwverkopen (circa 70.000 auto’s). De 106 g/km verkopen vallen onder de vrijstellingsgrens van
110/km. De 119 g/km was in 2009 niet direct gekoppeld aan een fiscale stimuleringsregeling. De
139 g/km valt precies onder de grens van 20% bijtelling voor benzine/hybride auto’s (zie ook
volgende paragraaf). De piek bij 106 g/km wordt vrijwel geheel verklaard door verkopen van de
Toyota Aygo, Peugeot 107 en Citroën C1. De pieken bij 119 en 139 g/km kunnen worden verklaard
door nieuwverkopen van verschillende merken/modellen, waaronder de Ford Ka (119 g/km) en de
Opel Corsa (139 g/km).

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

43

De drie grootste pieken in nieuwverkopen van benzine/hybride auto’s lagen in 2010 net als in 2009
bij 106 g/km, 119 g/km en 139 g/km. Deze top drie was ook in dit jaar goed voor 22% van de
benzine/hybride nieuwverkopen (circa 80.000). De 106 g/km verkopen vallen onder de
vrijstellingsgrens van 110/km. De 119 g/km valt precies onder de grens van 120 g/km voor de grens
van ‘zuinige’ auto die een BPM korting krijgen. De 139 g/km valt precies onder de grens van 20%
bijtelling voor benzine/hybride auto’s. Waar in 2009 deze top drie verkooppieken ongeveer even
groot waren, is de 106 g/km piek in 2010 sterk gegroeid.
De pieken in 2010 omvatten grotendeels dezelfde merken/modellen als in 2009. Opvallend is dat
de som van nieuwverkopen van de Toyota Aygo, Peugeot 107 en Citroën C1 de eerste drie
kwartalen elk op circa 10.000 á 11.000 ligt en in het vierde kwartaal van 2010 slechts op 3.500. Dit
lijkt een duidelijk substitutie-effect voor de zeer zuinige diesels (zie hierna). De meest zuinige
benzine/hybride auto’s die in 2010 op de markt waren, waren de Toyota Prius (hybride: 89, 92 en
93 g/km) en de Fiat 500 (benzine: 95 g/km).
Nieuwverkopen diesel in 2009 en 2010 nader geanalyseerd
Op vergelijkbare wijze laten onderstaande figuren 27 en 28 het aantal nieuwverkopen van
dieselauto’s naar CO2-waarden zien.
Figuur 27: Aantal nieuwverkopen dieselauto’s naar CO2-waarden in 2009
18000
16000

Nieuwverkopen 2009

14000
12000
10000
8000
6000
4000
2000
0
80

90 100 110 120 130 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 250 260 270 280 290 300
CO2 /km - diesel

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

44

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Figuur 28: Aantal nieuwverkopen dieselauto’s naar CO2-waarden in 2010
18000
16000

Nieuwverkopen 2010

14000
12000
10000
8000
6000
4000
2000
0
80

90 100 110 120 130 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 250 260 270 280 290 300
CO2 /km - diesel

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

Eveneens vergelijkbaar met hiervoor laat onderstaande figuur 29 de uitkomsten voor beide jaren
zien. De blauwe verticaal gestippelde lijnen geven de drie schijfgrenzen weer voor de BPM. De
meest linkse van de drie is tevens de grens voor 14% bijtelling. De groene verticaal gestippelde lijn
geeft de grens voor 20% bijtelling weer.
Figuur 29: Verdeling nieuwverkopen dieselauto’s naar CO2-waarden, 2009-2010
20000
18000

Nieuwverkopen

16000
14000
12000
10000
8000
6000
4000
2000
t/m 70
70-75
76-80
81-85
86-90
91-95
96-100
101-105
106-110
111-115
116-120
121-125
126-130
131-135
136-140
141-145
146-150
151-155
156-160
161-165
166-170
171-175
176-180
181-185
186-190
191-195
196-200
201-205
206-210
211-215
216-220
221-225
226-230
231-235
236-240
241-245
246-250
251-255
256-260
261-265
266-270
> 270

0

2010

2009

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

De drie grootste pieken in nieuwverkopen van dieselauto’s lagen in 2009 bij 119 g/km, 157 g/km en
159 g/km. Deze top drie was in 2009 goed voor 17% van de diesel nieuwverkopen (circa 13.000).
Deze drie CO2 waarden lijken in 2009 nauwelijks het gevolg te zijn van fiscale stimulering. De 119
g/km ligt boven de vrijstellingsgrens van 95 g/km en verlaagde bijtelling bij 116 g/km. De 157 en
159 g/km liggen beiden niet in een gunstig bijtellingtarief of binnen een andere fiscale regeling. Wel
ligt er een slurptax grens voor dieselauto’s bij 176 g/km. De piek bij 119 g/km komt tot stand door
een tamelijk grote hoeveelheid merk/model combinaties rondom dit punt.
In 2010 lagen de drie grootste pieken in nieuwverkopen van dieselauto’s bij 89 g/km, 95 g/km en
114 g/km. Deze top drie was in 2010 goed voor 35% van de diesel nieuwverkopen (circa 34.000),

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

45

ofwel twee maal zo hoog als in 2009. In tegenstelling tot 2009 lijken deze drie CO2 waarden in 2010
sterk gedreven door fiscale stimulering. De 89 en 95 g/km liggen op of onder de vrijstellingsgrens
van 95 g/km en hebben bovendien maar 14% bijtelling. De 114 g/km ligt onder de 20%
bijtellinggrens van 116 g/km. De piek bij 89 g/km wordt vrijwel geheel verklaard door verkopen van
VW Polo Bluemotion, de Skoda Fabia Greenline combi en de Seat Ibiza Ecomotive in het derde en
vierde kwartaal van 2010 (circa 7.000 VW’s, 4.500 Skoda’s en 4.000 Seat’s). De piek bij 95 g/km
wordt geheel verklaard door nieuwverkopen van de Opel Corsa in het vierde kwartaal van 2010 en
de Fiat Punto in het derde en vierde kwartaal van 2010. De piek bij 114 g/km wordt verklaard door
een groter aantal merken/modellen.
Resumerend laten deze en voorafgaande figuren laten zien dat de nieuwverkopen sterk gedreven
zijn door de zuinigheidsgrenzen. Auto’s die (net) onder deze grenzen vallen zijn massaal verkocht.
Budgettaire effecten
Onderstaande figuur 30 presenteert de gerealiseerde BPM inkomsten tussen 2006 en 2010 op
basis van BPM gegevens en de nieuwverkopen uit RDW. De BPM-inkomsten zijn de afgelopen
jaren gedaald van ruim 3 miljard per jaar naar circa 2 miljard per jaar (linker verticale as). Dit is
deels een gevolg van het fiscale stimuleringsbeleid maar deels ook door de teruggelopen
nieuwverkopen en afbouw van de BPM. In 2008 is het effect van afbouw BPM van 45,2% naar
42,3% te zien. In 2009 is een verder afbouweffect naar 40,0% te zien en werd de vrijstellingsregel
ingevoerd (diesel < 96 g/km, benzine/hybride <111 g/km). In 2010 vond de eerste stap van de
ombouw naar een CO2 grondslag plaats en vielen door ongewijzigde vrijstellingsgrenzen veel
auto’s (24%) onder de BPM vrijstellingsgrens.

4,0

8000

3,5

7000

3,0

6000

2,5

5000

2,0

4000

1,5

3000

1,0

2000

0,5

1000

0,0

€ BPM per auto

€, miljard

Figuur 30: Werkelijke ontwikkeling BPM inkomsten (miljarden) en gemiddelde BPM per auto, 2006-2010

BPM gerealiseerd
(incl.fiscaal beleid)
Gem.BPM per auto
(gewogen naar
nieuwverkopen)

0
2006

2007

2008

2009

2010

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

Als gevolg van het gevoerde beleid is de gemiddelde BPM per auto sterk gedaald. Op de rechter
verticale as in de figuur is te zien dat de gemiddelde BPM per auto in de jaren 2006 en 2007 (toen
er nog geen afbouw, ombouw en vrijstellingen waren) op circa € 6700 per auto lag. Als gevolg van
het gevoerde beleid daalde de gemiddelde BPM per auto naar een niveau van € 4.209 per auto,
ofwel circa 40 procent minder BPM inkomsten per auto dan in de jaren 2005 tot en met 2007.
Tabel 8: Werkelijke ontwikkeling gemiddelde BPM inkomsten per auto, 2006-2010
Gemiddelde BPM inkomsten per auto per jaar

2006

2007

2008

2009

2010

€ BPM per auto

6.667

6.902

6.142

5.231

4.209

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

46

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

De cijfers in bovenstaand figuur 31 geven als gevolg van de gelijktijdige afbouw van de BPM geen
goed beeld van de budgettaire effecten van het fiscale stimuleringsbeleid. Aangezien de afbouw
van de BPM geen vorm van fiscale stimulering van zuinige auto’s is, maar een eerste stap naar een
kilometerprijs was (de zogeheten vluchtheuvelvariant) moet deze BPM derving buiten beschouwing
gelaten worden. Immers, deze derving is destijds gecompenseerd met een verhoging van de MRB
tarieven. Onderstaande figuur geeft de BPM inkomsten voor de situatie zonder afbouw BPM tussen
2008 en 2010. De BPM ligt nu in de jaren 2008-2010 circa € 0,2 tot 0,3 miljard per jaar hoger in
vergelijking met figuur 30 hierboven. Ook het gemiddelde BPM-bedrag per auto ligt met € 5.033 wat
hoger. Dit betekent echter nog steeds 25 procent lager dan in 2005-2007.
Tabel 9: Ontwikkeling gemiddelde BPM inkomsten per auto (gecorrigeerd voor afbouw), 2006-2010
Gemiddelde BPM inkomsten per auto per jaar

2006

2007

2008

2009

2010

€ BPM per auto

6.667

6.902

6.563

5.911

5.033

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW
Figuur 31: Ontwikkeling BPM inkomsten (miljarden) en gemiddelde BPM per auto, gecorrigeerd voor afbouw

4,0

8000

3,5

7000

3,0

6000

2,5

5000

2,0

4000

1,5

3000

1,0

2000

0,5

1000

0,0

€ BPM per auto

€, miljard

van de BPM (vluchtheuvelvariant), 2006-2010

BPM bij 45,2%
(geen vluchtheuvel)
Gem.BPM per auto
(geen vluchtheuvel)

0
2006

2007

2008

2009

2010

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

Figuur 31 maakt het mogelijk om de budgettaire effecten van de BPM-vrijstellingen in 2009 en 2010
te bepalen. We vergelijken de volgende twee scenario’s.

 Scenario met fiscaal beleid, incl. correctie afbouw BPM (blauwe staven in grafiek): Dalende
BPM per auto (naar € 5.033) x hoger aantal nieuwverkopen;

 Scenario zonder fiscaal beleid (oranje staven in grafiek): Constante BPM per auto (€ 6.700) x
lager aantal nieuwverkopen.
Deze benadering geeft een budgettaire derving ter grootte van € 0,24 miljard in 2009 en € 0,53
miljard in 2010.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

47

Figuur 32: BPM inkomsten in situatie zonder (gecorrigeerd voor afbouw BPM) en met fiscale stimulering in
periode 2006-2010

2006

2007

2008

2009

2010

3,5
3,0

€, miljard

2,5
2,0
1,5
1,0
0,5
0,0
-0,5
-1,0
BPM bij 45,2% (geen vluchtheuvel)
BPM (Hoge BPM (€ 6.700) x lagere verkopen)
BPM derving (correctie extra nieuwverkopen)
Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

Bovenstaande betreft een eerste orde effectschatting specifiek gericht op de (veranderde)
inkomsten uit BPM en MRB. Veranderingen in BPM inkomsten staan ook in relatie met
belastinginkomsten uit de bijtelling, BTW inkomsten uit nieuwverkopen en brandstofverkopen.
Budgettaire effecten MRB
Voor de jaren 2008-2010 hebben we de budgettaire effecten berekend voor zeer zuinige auto’s die
in 2008 50% korting, in 2009 75% korting en in 2010 volledig (100%) korting kregen op de MRB. De
analyse beperkt zich tot de budgettaire effecten van de hoofdsom MRB (rijksdeel), de provinciale
opcenten (die verschillend zijn per provincie) blijven gemakshalve buiten beschouwing. Overigens
waren de volledig vrijgestelde auto’s ook vrijgesteld van opcenten zodat er niet alleen voor het Rijk
maar ook voor de provincies sprake was significante budgettaire effecten.
Tabel 10 hieronder geeft een overzicht van de zeer zuinige nieuwverkopen per brandstofsoort en
de gemiddelde massa ledig voertuig per brandstofsoort. Op basis van de jaartarieven MRB voor het
rijksdeel (basistarief voor benzine en hybride, dieseltoeslag voor diesel) is de totale derving
uitgerekend. In 2009 was dit circa € 4 mln., in 2009 € 9 mln. en in 2010 groeide dit sterk naar € 41
mln. De sterke groei tussen 2009 en 210 is met name te verklaren uit de verkopen van vrijgestelde
dieselauto’s in 2010. Deze hebben circa € 21 mln. aan derving veroorzaakt.
Tabel 10: Derving MRB als gevolg van nieuwverkopen met 50%, 75% en 100% korting MRB, 2008-2010

48

Brandstofsoort

2008

2009

2010

Benzine: aantal auto’s zeer zuinig (x1.000)

29,6

42,5

74,8

Hybride: aantal auto’s zeer zuinig (x1.000)

11,4

15,9

15,3

Diesel: aantal auto’s zeer zuinig (x1.000)

0,0

0,0

25,5

Totaal: aantal auto’s zeer zuinig (x1.000)

41,0

58,4

115,6

Benzine: gemiddeld gewicht auto (kg)

782

800

808

Hybride: gemiddeld gewicht auto (kg)

1272

1283

1310

Diesel: gemiddeld gewicht auto (kg)

-

-

1083

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Benzine: derving MRB (miljoen €)

1,8

4,2

14,1

Hybride: derving MRB (miljoen €)

1,9

4,3

6,0

Diesel: derving MRB (miljoen €)

0,0

0,0

20,9

Totaal: derving MRB (miljoen €)

3,7

8,5

41,0

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

Effecten op CO2-uitstoot
Zoals aangeven in hoofdstuk 2 is de gewogen gemiddelde CO2 uitstoot per kilometer van de
nieuwverkopen tussen 2007 en 2010 jaarlijks met 6,1% gedaald. De autonome daling als gevolg
van technologische verbeteringen is geschat op 4,8% per jaar. Hieronder hebben we de aanname
gemaakt dat dit verschil volledig toegekend wordt aan het fiscale beleid ten aanzien van
vrijstellingen in de BPM en MRB en de ombouw naar een CO2-grondslag in de BPM. De totale CO2
effecten zijn hieronder berekend door de cumulatieve CO2 uitstoot van nieuwverkopen te
berekenen over een levensduur van auto’s van 13 jaar en een jaarkilometrage van 16.000
kilometer. Voor de nieuwverkopen in 2009 (gecumuleerd over de gehele gebruiksperiode)
resulteert daarmee een besparing van 0,2 Mton en in 2010 van 0,6 Mton.
Tabel 11: Analyse van effecten op CO2 uitstoot, 2007-2010
Effecten op CO2 uitstoot

2007

2008

2009

2010

Gerealiseerd: g/km nieuwverkopen

164

157

147

136

Zonder beleid: g/km nieuwverkopen

164

156

149

142

1.000)

502

493

385

477

Gerealiseerd: Mton CO2

17,2

16,1

11,8

13,5

Zonder beleid: Mton CO2

17,2

16,1

11,9

14,1

Verschil : Besparing Mton CO2

0,0

0,0

0,2

0,6

Totaal aantal nieuwverkopen (x

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

3.5

Fiscale bijtelling auto van de zaak
Beschrijving maatregel
Voor auto’s van de zaak is in stappen het bijtellingpercentage gedifferentieerd. Tussen 2005 en
2007 bedroeg de bijtelling 22 procent van de cataloguswaarde ongeacht de CO2-uitstoot van de
auto’s. In 2008 is het bijtellingpercentage gedifferentieerd naar 14 procent voor auto’s met een
uitstoot van maximaal 110 gram CO2/km (benzine, LPG en hybride) en 95 gram CO2/km (diesel).
Dit betreft zogeheten zeer zuinige auto’s. Voor auto’s daarboven gold een bijtellingpercentage van
25 procent. In 2009 en 2010 is het beleid verder gedifferentieerd. Vanaf 2009 is een
bijtellingpercentage van 20 procent toegevoegd voor zuinige auto’s. Vanaf 2010 geldt geen
bijtelling voor zogeheten nulemissieauto’s (elektrische auto’s).
Tabel 12 laat de bijtellingpercentages en bijbehorende CO2-normen voor 2010 zien.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

49

Tabel 12: CO2-grenzen van de verschillende bijtellingklassen voor 2010
Bijtellingspercentage

Diesel

0% (nulemissie)

Overige brandstofsoorten
Alleen bij volledig elektrische aandrijving

14% (zeer zuinige auto’s)

Minder dan 96 gr/km

Minder dan 111 gr/km

20% (zuinige auto’s)

96 tot en met 116 gr/km

111 tot en met 140 gr/km

25% (standaard tarief)

Meer dan 116 gr/km

Meer dan 140 gr/ km

Bron: Belastingdienst

Effecten op nieuwverkopen
Onderzoek van CE uit 2008 met het autobezitsmodel Dynamo naar de verwachte effecten van
differentiatie van de bijtelling naar 14 en 25 procent liet zien dat als gevolg van deze maatregel de
gemiddelde auto van de zaak kleiner en lichter zou worden. Het aantal auto’s van de zaak
zwaarder dan 1.350 kilogram zou naar verwachting afnemen met 8% in 2010 en 12% in 2020.
Deze auto’s werden in de modelberekeningen vervangen door auto’s uit de gewichtsklassen 1.1511.350 kilogram (2010: +6%, 2020: +11%), 951-1.150 kilogram (2010: +7%, 2020: + 9%) en lichter
dan 950 kilogram (2010: +8%, 2020: +11%). Daarnaast bleek uit de modelberekeningen dat er ook
een verschuiving zou optreden van diesel naar benzine. In de berekeningen nam in 2010 het aantal
dieselauto’s af met ruim 2%, terwijl het aantal benzineauto’s toenam met 2%. Eerder onderzoek
van het MNP uit 2007 voorspelde dat differentiatie naar verwachting de populariteit van hybride
auto’s in de leasemarkt ten goede zou komen.
De verwachte trends in de nieuwverkopen zijn ook opgetreden. Paragraaf 2.3 van dit rapport gaf al
aan dat het aandeel benzine en hybride gestegen is in het zakelijke segment. Daarnaast is er
sprake geweest van een aanzienlijke daling in zakelijke nieuwverkopen in het D+ segment (zie
paragraaf 2.4).
Algeheel is het beeld bij de brancheorganisaties dat de verschillende bijtellingcategorieën, berijders
massaal naar de kleinere auto’s (lees; auto’s met lagere bijtellingpercentages) heeft getrokken, zij
het dat een goed beeld hiervan ontbreekt. Onderstaande figuur 33 laat echter zien dat 14 en 20
procent bijtelling snel aan marktaandeel winnen. Het beleid heeft in belangrijke mate de trend naar
grotere auto’s van de zaak gekeerd. Een hoge(re) functie betekent niet meer automatisch dat voor
een grote(re) auto wordt gekozen.
Figuur 33: Verhouding fleetowner en leaseregistraties per bijtellingscategorie, 2009-2011.

Bron: DealerBusiness #2, Bovag (2011)

Budgettaire effecten
Voor het berekenen van de budgettaire effecten van de fiscale bijtelling auto van de zaak hebben
we een aantal grove aannames gedaan, bij gebrek aan meer nauwkeurige databronnen. Het totaal
aantal nieuwverkopen in de categorie auto van de zaak, zoals beschreven in hoofdstuk 2 van de
rapport, ligt tussen de 120 en 180 duizend per jaar.

50

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Tabel 13:Totaal nieuwverkopen auto’s van de zaak, 2007-2010
Nieuwverkopen auto van de zaak per segment

2007

2008

2009

2010

A (mini/small)

7.700

11.600

8.300

10.400

B (city/compact)

25.200

24.600

13.800

18.500

C (klein midden)

42.300

49.600

40.300

39.700

D+ (groot midden en groter)

100.058

90.900

61.800

61.700

Totaal

175.200

176.600

124.100

130.300

Bron: Ecorys op basis van RDC

Circa 20 procent van de auto’s van de zaak maakt gebruik van de verklaring van geen privégebruik.
Dit betekent dat 80 procent van de auto’s van de zaak bijtellingplichtig is. Meer gedetailleerde
informatie hierover is niet beschikbaar. Het is niet duidelijk hoeveel auto’s in welk
bijtellingpercentage vallen.
Tabel 14: Bijtellingplichtige nieuwverkopen auto’s van de zaak (bij 80% bijtellingplichtig), 2007-2010
Nieuwverkopen auto van de zaak per segment

2007

2008

2009

2010

A (mini/small)

6.125

9.260

6.618

8.352

B (city/compact)

20.163

19.651

11.020

14.822

C (klein midden)

33.834

39.640

32.249

31.745

D+ (groot midden en groter)

80.046

72.706

49.414

49.359

Totaal

140.169

141.258

99.300

104.278

Bron: Ecorys op basis van RDC

Op basis van RDC-gegevens is een gemiddelde catalogusprijs (inclusief BTW en BPM) bepaald
per segment.
Tabel 15: Catalogusprijzen per segment, 2009-2010
Segment

2009

2010

A (mini/small)

12.098

11.013

B (city/compact)

17.647

15.245

C (klein midden)

25.620

24.937

D+ (groot midden en groter)

37.641

35.453

Bron: Ecorys op basis van RDC

Vervolgens zijn aannames gedaan over de aandelen nieuwverkopen in auto van de zaak per
bijtellingscategorie (zie tabel 16).
Tabel 16: Aandeel zuinig (20%) en zeer zuinig (14%) in nieuwverkopen zakelijk, 2009-2010
Segment

2009

2010

14% bijtelling

4%

4%

20% bijtelling

10%

32%

Bron: Ecorys op basis van RDC/Dealerbusiness #2

Nieuwverkopen in het 14% tarief betalen 11% (25%-14%) minder bijtelling over de catalogusprijs.
Nieuwverkopen in het 20% tarief betalen 5% (25%-20%) minder bijtelling over de catalogusprijs.
Vervolgens hebben we aangenomen dat mensen die kiezen voor een zuinige of zeer zuinig auto
als auto van de zaak, ook allemaal binnen de groep “bijtellingplichtig” valt. Dit leidt tot een lagere
geschatte bruto bijtelling van € 35 en 73 miljoen in respectievelijk 2009 en 2010.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

51

In deze cijfers is geen rekening gehouden met het feit dat deze personen over een gemiddelde
leasecontractduur van 4 jaar deze lagere bijtelling ontvangen. Daarnaast is de bijtelling een fiscale
bijtelling op de heffingsgrondslag voor de loonbelasting, wat in veel gevallen betekent dat
leaserijders hier 42 of 52% belasting over betalen. Deze eerste kanttekening betekent eigenlijk een
verviervoudiging van de geschatte bruto bijtelling, de tweede kanttekening betekent bijna een
halvering van de bruto bijtelling (de netto derving blijft dan over).
Effecten op CO2-uitstoot
Blom et al. hebben in 2008 de effecten onderzocht van toevoeging van de 20% bijtellingscategorie.
Dit leidt naar schatting tot een daling van de gemiddelde CO2-uitstoot van nieuwe auto’s met 0,3
gram per kilometer (g/km) in 2010 en 0,7 g/km in 2020.

3.6

Conclusies
In dit hoofdstuk zijn de effecten van de vier fiscale stimuleringsmaatregelen op een rij gezet.
Onderstaande tabel 17 zet in het kort de effecten op de nieuwverkopen, de budgettaire effecten en
de effecten op de CO2-uitstoot op een rij:
Tabel 17: Overzichtstabel effecten van fiscale stimuleringsmaatregelen
Effecten op

Effecten op CO2-

Beleidsmaatregel

nieuwverkopen

Budgettaire effecten

uitstoot

Energielabels

- Beperkt effect verkopen

-Circa 40 miljoen Euro

- Zeer beperkt effect.

- Vooral effect van bonus,

extra inkomsten in 2007

Nieuwverkopen zijn

minder van malus

- Ruim 100 miljoen Euro

maximaal 1 procent

- Stimulans zuinige labels

derving van inkomsten in

zuiniger geworden

voor auto’s van de zaak

2008 en 2009

- Beperkt effect verkopen

- Circa 100 miljoen Euro

- Circa 0,1 megaton min-

- Sterke afname minst

extra inkomsten in 2008

der CO2-uitstoot over le-

zuinige auto’s

en 2009

vensduur nieuwverko-

CO2-toeslag

pen in 2008 en 2009

Vrijstelling BPM en MRB

- Groot effect verkopen

- Circa 240 miljoen Euro

- Circa 0,2 megaton min-

- Sterke stimulans zeer

derving van BPM-

der CO2-uitstoot over le-

zuinige auto’s

inkomsten in 2009 en

vensduur nieuwverko-

- Stimulans ‘downsizing’

circa 530 miljoen in 2010

pen in 2009 en circa 0,6

- Sterk effect op

- Circa 10 miljoen Euro

megaton over nieuwver-

brandstofmix

derving MRB-inkomsten

kopen in 2010

in 2009 en circa 40
miljoen Euro in 2010
Differentiatie

- Beperkt effect verkopen

- Circa 35 miljoen Euro

bijtellingpercentage

- Zuinigheidsgrenzen

lagere bruto bijtelling in

sturen verkopen sterk

2009, en 75 miljoen Euro

- Sterke stimulans ‘down-

in 2010

sizing’ van auto van de
zaak
Bron: Analyse Ecorys

52

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

- Niet ingeschat

De tabel laat zien dat binnen het vergroeningsbeleid de effecten van het fiscale stimuleringsbeleid
voor zuinige en zeer zuinige auto’s (inclusief gedifferentieerde bijtellingpercentages) het meest
omvangrijk zijn geweest. De effecten van stimulering via de energielabels en via de CO2-toeslag
zijn in vergelijking hiermee relatief beperkt. Dit geldt niet alleen voor de effecten op de
nieuwverkopen maar ook voor de budgettaire effecten en voor de effecten op de CO2-uitstoot.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

53

4

Effectiviteit en efficiëntie van het gevoerde
fiscale stimuleringsbeleid

In dit hoofdstuk wordt voorbouwend op de uitkomsten uit de vorige hoofdstukken een oordeel
gegeven over de effectiviteit en de efficiëntie van het gevoerde fiscale stimuleringsbeleid.

4.1

Effectiviteit van het gevoerde fiscale stimuleringsbeleid
De effectiviteit van het fiscale stimuleringsbeleid betreft de mate waarin dit beleid heeft bijgedragen
aan het reduceren van de CO2-uitstoot van het autoverkeer.
Het fiscale stimuleringsbeleid als geheel kan als effectief beschouwd worden. Hoofdstuk 2 laat zien
dat de nieuwverkopen de afgelopen jaren autonoom als gevolg van technologische ontwikkelingen
en het daarmee op de markt komen van zuiniger modellen circa 4,8 procent per jaar zuiniger zijn
geworden. Hoofdstuk 2 laat ook zien dat in Nederland de nieuwverkopen in de praktijk de
afgelopen jaren 6,1 procent per jaar zuiniger zijn geworden; een gevolg van de verschuivingen in
de segmenten en de brandstofmix bovenop het autonoom zuiniger worden van modellen. Als wordt
aangenomen dat deze 1,3 procent extra daling van de CO2-uitstoot volledig mag worden
toegeschreven aan het fiscale stimuleringsbeleid betekent dit dat de nieuwverkopen circa 25
procent zuiniger zijn geworden in vergelijking met een situatie zonder dit beleid. Zoals aangegeven
zijn er verschillende factoren die het bemoeilijken om dit percentage van 25 procent eenduidig vast
te stellen. Deze betreffen onder andere de economische crisis, de brandstofprijzen, milieubewuste
attitudes van consumenten en het MVO beleid van het bedrijfsleven, waardoor de 4,8 procent
autonome daling mogelijkerwijs ook een deel gedragseffecten bevat en de 1,3 procent wellicht niet
uisluitend tot stand is gekomen door het fiscale vergroeningsbeleid. Resumerend lijkt 25 procent
een plausibele inschatting. Het beleid heeft daarmee significant bijgedragen aan het zuiniger
worden van de nieuwverkopen.
Het zuiniger worden van de nieuwverkopen betekent ook dat de totale CO2-uitstoot van het
personenautoverkeer afneemt. De relatief korte tijd waarin het fiscale stimuleringsbeleid van kracht
is geworden gecombineerd met de gemiddelde levensduur van 13 jaar van een personenauto
betekent dat het zuiniger worden van het ‘park’ minder snel gaat dan van de nieuwverkopen.
Globale berekeningen laten zien dat de uitstoot van het totale personenautopark in 2010 circa 5 à
10 procent lager lag in vergelijking met een situatie zonder fiscaal stimuleringsbeleid.
Bij voorgaande moet wel worden aangetekend dat het fiscale stimuleringsbeleid het zuiniger
worden van de nieuwverkopen (en daarmee van het autopark) heeft versneld. Ook zonder dit
beleid zouden de nieuwverkopen dit niveau van uitstoot bereiken maar op een later moment in de
tijd. Uitgaande van de hierboven genoemde percentages (de nieuwverkopen worden circa 6,1
procent per jaar zuiniger waarvan circa 4,8 procent is toe te schrijven aan het autonoom zuiniger
worden en circa 1,3 procent aan het gevoerde beleid) is met het gevoerde beleid in een tijdsbestek
van vier jaar ongeveer één jaar gewonnen. Zonder het fiscale stimuleringsbeleid zou de
jaargemiddelde uitstoot van de nieuwverkopen in 2011 pas op het niveau van 2010 liggen (136
g/km).

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

55

4.2

Efficiëntie van het gevoerde fiscale stimuleringsbeleid
De efficiëntie van fiscale stimulering betreft de verhouding tussen de reductie van de CO2-uitstoot
van het autoverkeer ten opzichte van de budgettaire effecten.
Tabel 17 aan het eind van het vorige hoofdstuk laat zien dat er met name in 2009 en 2010 sprake
was van substantiële budgettaire effecten voor de BPM inkomsten. In 2009 bedroeg de budgettaire
derving circa 240 miljoen Euro, in 2010 circa 530 miljoen Euro. Hier stond voor beide jaren een
reductie in de CO2-uitstoot als gevolg van het gevoerde BPM beleid van respectievelijk 0,16 en
0,58 megaton tegenover.
Op basis van voorgaande kan de efficiëntie van het gevoerde fiscale stimuleringsbeleid voor de
BPM worden berekend. In 2010 stond per vermeden ton CO2 een derving aan overheidsinkomsten
van circa € 1.000.
Als deze kosten worden vergeleken met andere maatregelen lijkt er geen sprake te zijn geweest
van een efficiënt beleid. Het is niet mogelijk om deze uitkomsten te vergelijken met andere studies;
het is erg bepalend wat wordt aangenomen voor de situatie zonder het desbetreffende beleid,
daarbij wordt in kosteneffectiviteitstudies naar CO2 beleid in de transportsector veelal gekeken naar
maatschappelijke kosten en baten, en niet specifiek naar veranderingen in overheidsinkomsten.
Effectiviteit en efficiëntie op basis van Dynamo modelruns
Bovenstaande uitkomsten zijn gelegd naast een aantal modelruns met het nationale autoparkmodel
Dynamo voor de situatie met en zonder fiscaal stimuleringsbeleid. Een gedetailleerd overzicht van
de aanpak hiertoe en de uitkomsten is opgenomen in bijlage 5 bij dit rapport. Dit tekstblok beperkt
zich tot de hoofdpunten:


Dynamo verwacht dat als gevolg van het fiscale stimuleringsbeleid de nieuwverkopen in 2010
20.000 hoger waren ten opzichte van circa 60.000 à 70.000 in dit rapport.



Dynamo verwacht beperkte verschuivingen in de segmenten; +3% meer A-auto’s en -3%
minder D+auto’s als gevolg van het gevoerde stimuleringsbeleid. Dit zijn kleinere effecten dan
zoals deze naar voren komen in Hoofdstuk 2 van dit rapport. Idem voor wat betreft de
verschuiving in brandstofmix.



Dynamo verwacht een CO2-reductie van circa 0,1 miljoen megaton in 2010 ten opzicht van 0,8
megaton in dit rapport. Het is wel van belang hierbij op te merken dat Dynamo de CO2-reductie
per jaar bepaalt waar in voorgaande berekeningen zijn gemaakt over de levensduur van auto’s.



Dynamo verwacht een budgettaire derving van circa € 200 miljoen in 2010.

In het algemeen valt op dat de richting van de effecten in Dynamo vergelijkbaar is zoals ze zich
hebben voorgedaan maar dat de omvang wordt onderschat. Deels lijkt dit een gevolg van de
gehanteerde elasticiteiten in het model, deels omdat het model ook uitgaat van het autonoom
zuiniger worden van de nieuwverkopen met 2,8 procent per jaar.
Voor wat betreft effectiviteit van het gevoerde beleid verwacht Dynamo dat de nieuwverkopen als
gevolg van het gevoerde beleid circa 25 procent (3,4% versus 2,7%) zuiniger zijn geworden. Dit is
vergelijkbaar met het cijfer van 25 procent in deze studie.
Voor wat betreft de efficiëntie van het gevoerde beleid komt Dynamo met een bedrag van € 1.900
Euro per ton CO2 in 2010 hoger uit dan het bedrag van € 1.000 in dit rapport.

56

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

5

Ontwikkelingen tot 2015

In de vorige hoofdstukken stonden de afgelopen jaren centraal. In dit en volgende hoofdstukken
wordt vooruit gekeken. In dit hoofdstuk staan ontwikkelingen tot en met 2015 centraal. In paragraaf
5.1 komen ontwikkelingen in het aanbod van personenauto’s aan bod en de consequenties
daarvan voor CO2 emissies. In paragraaf 5.2 wordt vervolgens ingegaan op omvang en
samenstelling van de nieuwverkopen in een situatie met ongewijzigd beleid; een situatie waarin het
huidige fiscale stimuleringsbeleid ongewijzigd wordt gecontinueerd.

5.1

Ontwikkelingen in aanbod van personenauto’s tot en met 2015
Ontwikkelingen in het aanbod van personenauto’s in Nederland worden de komende jaren in
belangrijke mate gestuurd door de Europese wetgeving.
Europese CO2-wetgeving personenauto’s
De Europese CO2-wetgeving voor personenauto’s is vastgelegd in Verordening 443/2009. Vanaf
2015 mag de gemiddelde CO2-emissie (volgens typekeuring) over alle verkopen in EU-27 van
nieuwe auto’s niet meer dan 130 g/km bedragen. Per fabrikant wordt een specifiek doel opgelegd
op basis van een lineaire functie die de CO2-emissielimiet beschrijft als functie van het
voertuiggewicht. Individuele voertuigen hoeven niet aan een limiet te voldoen, maar het doel per
fabrikant wordt berekend door per verkocht voertuig te bepalen wat de limiet is op basis van het
gewicht van het voertuig en deze limiet per voertuig te middelen over de totale verkopen.
Vanaf 2012 moet de verkoopgemiddelde CO2-emissie van een oplopend aandeel van de verkopen
lager zijn dan 130 g/km. Voor de meeste fabrikanten is dit de eerste jaren haalbaar op basis van
hun verkoopaantallen in de segmenten van kleine en middelgrote voertuigen, zonder significante
inzet op toepassing van CO2-reducerende maatregelen.
Clausules in Europese CO2-wetgeving
Bovenstaande wetgeving bevat een aantal clausules die er voor kunnen zorgen dat het gemiddelde
van 130 g/km in 2015 niet exact gehaald wordt.


De eerste clausule betreft zogenaamde “Eco-innovations”. Fabrikanten kunnen tot maximaal 7
g/km credits krijgen voor het toepassen van technische maatregelen die op de typekeuringstest
nauwelijks of geen impact hebben, maar wel leiden tot reductie van CO2-emissies in de praktijk.
Daarbij valt ondermeer te denken aan energiezuinige verlichting en “solar roofs”. De mate
waarin deze clausule na 2015 effect zal hebben is nog onduidelijk. Dit hangt ondermeer af van
in voorbereiding zijnde aanpassingen van de testprocedure voor typekeuring en mogelijkheden
om eco-innovaties daarin wel een meetbaar effect te laten hebben.



Super-credits: Voor de berekening van de gemiddelde CO2-emissies per fabrikant tellen t/m
2015 voertuigen die minder dan 50 g/km uitstoten zwaarder mee. Deze voertuigen tellen als 3,5
voertuig in 2012 en 2013, 2,5 voertuig in 2014 en 1,5 voertuig in 2015. De 50 g/km waarde kan
alleen gehaald worden met elektrische (EREV) en plug-in hybride (PHEV) voertuigen (zie
bijlage 9). In landen waar bij meer dan 30% van de tankstations E-85 benzine wordt verkocht
mag 5% worden afgetrokken van de CO2-emissie van daar verkochte flex-fuel voertuigen.



Daarnaast kunnen small volume manufacturers (nieuwverkopen minder dan 10.000 auto’s in
EU-27 per jaar) een afwijkend target aanvragen, gebaseerd op een onderbouwde inschatting
van de CO2-reductie die in hun specifieke voertuigen haalbaar is. Deze clausule is vooral

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

57

bedoeld om kleine fabrikanten van sportvoertuigen en andere bijzondere modellen een
realistisch haalbaar target op te kunnen leggen.


Ook zogenaamde niche fabrikanten (nieuwverkopen minder dan 300.000 auto’s in EU-27 per
jaar) kunnen een afwijkend target aanvragen. Dit is echter zodanig geformuleerd dat dit target in
de meeste gevallen strenger uitvalt dan het target gebaseerd op de limietfunctie.

Voor 2020 en verder is een target van 95 g/km besloten. Er is echter nog niet vastgelegd hoe deze
norm aan de fabrikanten wordt opgelegd. Ook is nog niet duidelijk hoe bijvoorbeeld elektrische of
waterstofauto’s in relatie tot deze norm worden behandeld.
Effecten van de Europese CO2-wetgeving personenauto’s op het aanbod van voertuigen
Fabrikanten kunnen op drie manieren voldoen aan het doel dat ze door de Europese wetgeving
krijgen opgelegd:

 Toepassing van technische maatregelen om de CO2-emissie van bestaande voertuigmodellen
te verlagen. Belangrijke opties zijn verbeterde verbrandingsmotoren (o.a. directe inspuiting voor
benzineauto’s, down-sizing in combinatie met turbo en/of kompressor), efficiëntere
versnellingsbakken, micro-, mild- of full-hybrid aandrijflijnen, verbetering van stroomlijn, gebruik
van banden met minder rolweerstand, gewichtsreductie, efficiëntere componenten (bijvoorbeeld
elektrische stuurbekrachtiging, afkoppelbare dynamo’s, etc.).

 Vergroten van het aandeel kleine auto’s in de nieuwverkopen.
 Vergroten van het aandeel dieselauto’s in de nieuwverkopen.
Hieronder wordt op iedere manier dieper ingegaan.
Manier 1: Technische maatregelen
Voor wat betreft toepassing van technische maatregelen zijn twee verschillende strategieën
mogelijk:

 Alle modellen/varianten ongeveer evenveel zuiniger maken, of
 Sommige modellen/varianten leveren met zeer zuinige techniek zodat op andere
modellen/varianten minder reductie nodig is.
Het grote aantal eco-varianten dat de laatste 2 jaar op de markt is gekomen is een voorbeeld van
de tweede route. In eerste instantie betrof dit zuinige varianten van veel verkochte modellen in de
segmenten van kleine en middelgrote voertuigen. Op dit moment (begin 2011) komen er juist ook
veel high-end voertuigen (grotere sedans, SUVs en zelfs sportwagens) op de markt met
geavanceerde technieken zoals hybride aandrijving en lichtgewicht materialen om het
brandstofverbruik te reduceren. Alle hybride voertuigen die nu worden aangeboden zijn gebaseerd
op een benzine-motor. Dat komt omdat hybride aandrijving op deze motor de grootste voordelen
levert. Voor de komende jaren zijn er echter ook hybride modellen met dieselmotor aangekondigd.
Wat opvalt aan de aangeboden eco-modellen is dat veel modellen op ongeveer 100 g/km
uitkomen. Dat is niet zozeer een technische grens, maar veeleer het gevolg van drempelwaarden in
belastingmaatregelen in een aantal belangrijke Europese landen. Als voertuigen onder een
bepaalde CO2-drempelwaarde de maximale belastingvrijstelling krijgen, is er voor fabrikanten geen
directe stimulans om deze voertuigen nog zuiniger te maken.
Elektrische en plug-in hybride voertuigen
Autofabrikanten zetten de komende jaren ook in op de nieuwe aandrijftechnieken.
De komende jaren zullen er meer elektrische auto’s op de markt komen. Deze hebben een CO2emissie van 0 g/km op de typekeuring. Omdat de Europese CO2-wetgeving eisen stelt aan de

58

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

gemiddelde emissie, geldt dat voor iedere in 2015 verkochte elektrische auto er 130 conventionele
voertuigen 1 g/km meer mogen emitteren. Daarmee wordt per voertuig gemiddeld tussen de 80 en
100 Euro uitgespaard als gevolg van technische maatregelen die niet hoeven te worden toegepast
in de mate die nodig is om uitsluitend met behulp van conventionele voertuigen 130 g/km te halen.
Dit creëert een significante financiële hefboom richting elektrische voertuigen. Tot 2015 is door de
"super-credits" (zie hierboven) deze hefboom nog groter.
Vanaf 2011 wordt ook de introductie verwacht van plug-in hybride voertuigen. Hierbij kunnen twee
varianten worden onderscheiden:


Plug-in Hybrid Electric Vehicles: Prius-achtige hybride met een grotere batterij, mogelijkheid tot
laden uit het stopcontact en een vergrote puur-elektrische actieradius (typisch 20- 50 km);



Extended Range Electric Vehicles: Elektrische voertuigen met aan boord een extra
verbrandingsmotor en generator die gebruikt kunnen worden om de batterij onderweg bij te
laden of om op te rijden als de batterij leeg is. Deze voertuigen hebben typisch een actieradius
van 60 km of meer.

Typekeuringswaarden van dit soort voertuigen zijn typisch rond de 50 gram CO2/km. Daarmee is
de hefboom ten opzichte van conventionele voertuigen kleiner dan bij elektrische auto’s maar nog
altijd significant.
De aandelen van deze auto’s in de nieuwverkopen in 2015 zijn moeilijk te voorspellen. Het valt
echter niet te verwachten dat deze voertuigen voor 2015 ‘op eigen kracht’ (zonder enigerlei wijze
van stimulering of subsidiëring) voor de gebruiker financieel interessant zijn. Daarmee hangt het
marktaandeel van deze voertuigen sterk af van fiscale stimulering en van de vraag door early
adopters en innovators, bijvoorbeeld als gevolg van MVO-beleid. Tot 2015 is het aandeel van deze
auto’s in de nieuwverkopen naar verwachting echter zeer bescheiden. In het vervolg van dit rapport
blijven deze auto’s buiten beschouwing.
Manier 2: Vergroten van het aandeel kleine auto’s in de nieuwverkopen
De nieuwverkopen van kleine auto’s zjjn in Nederland mede door het fiscale stimuleringsbeleid
sterk gestegen de afgelopen jaren (zie ook hoofdstuk 2). Ook op Europese schaal neemt het
aandeel kleine auto’s in de nieuwverkopen toe. Dit lijkt het gevolg van veel factoren: aantrekkelijker
aanbod door gestegen kwaliteit, prestaties en uitrustingsniveau, lagere prijzen, de economische
crisis en fiscale stimulering. Naar verwachting zet deze trend zich de komende jaren door.
Manier 3 : Vergroten van het aandeel dieselauto’s in de nieuwverkopen
In Nederland ligt het aandeel diesels flink onder het Europees gemiddelde (zie figuur hieronder).
Op Europees niveau is dit aandeel de laatste tien jaar sterk gegroeid maar lijkt er een verzadiging
op te treden. De laatste twee jaar is het aandeel zelfs wat geslonken maar dat is waarschijnlijk een
gevolg van de crisis. De verwachting is dat vergroting van het aandeel diesels geen belangrijke
strategie van fabrikanten meer zal zijn op weg naar 130 g/km. De komende jaren worden normen
voor de uitlaatgasemissies van dieselvoertuigen stevig aangescherpt. Dit zal de kosten van deze
auto’s verhogen. Sommige fabrikanten verwachten zelfs dat de Euro 6 normen toepassing van
diesel in kleine auto’s economisch onrendabel zal maken. Daarnaast geldt dat door de toegepaste
CO2-reductiemaatregelen het brandstofverbruik van benzineauto’s steeds meer naar dat van de nu
nog zuiniger diesels toe zal groeien. Daarmee neemt het kostenvoordeel van diesels voor
veelrijders af.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

59

Figuur 34: Ontwikkeling van het aandeel diesels in Europese nieuwverkopen.

Bron: Polk, 2009

Resumerend zullen fabrikanten de komende jaren vooral via technische verbeteringen en
aanpassingen alsmede de inzet op nieuwverkopen van kleine(re) auto’s trachten de Europese
doelen te halen.
Ontwikkeling van CO2-emissies per segment
Om te bepalen hoe de CO2-uitstoot in het aanbod van auto’s zich de komende jaren gaat
ontwikkelen zijn gegevens uit verschillende bronnen met elkaar vergeleken:

 Resultaten van evaluaties ten behoeve van ontwikkeling Europese CO2-wetgeving voor
personenauto's;

 Ontwikkeling van de gemiddelde CO2-emissie van nieuw verkochte auto's in Europa;
 Spreiding in CO2-waarden per segment [analyse van Polk data voor 2009, TNO, lopend
onderzoek];

 Top 10’s van bestaande zuinige voertuigen [ANWB];
 Voorbeelden van plug-in hybride voertuigen.
Op basis van bijlage 9 is een vertaling gemaakt naar concrete CO2 ontwikkelingen in het aanbod
volgens de segmentindeling A t/m D+ en benzine en diesel, zoals in dit rapport wordt gehanteerd.
Dit levert de volgende tabellen op.
Tabel 18: Ontwikkeling CO2 per segment, benzine, 2010-2015
Laagste CO2 waarden

A

B

C

D+

2010 (excl. hybride)

94

107

119

141

2015 (excl. hybride)

85

97

108

125

-2,0%

-2,0%

-1,9%

-2,4%

2010 (incl. hybride)

94

107

87

141

2015 (incl. hybride)

74

79

83

97

-4,7%

-5,9%

-0,9%

-7,2%

% verandering per jaar

% verandering per jaar
Bron: Bijlage 9

60

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Tabel 19: Ontwikkeling CO2 per segment, diesel, 2010-2015
Laagste CO2 waarden

A

B

C

D+

2010 (excl. hybride)

88

88

100

129

2015 (excl. hybride)

84

84

98

125

-0,9%

-0,9%

-0,4%

-0,6%

88

88

100

129

% verandering per jaar
2010 (incl. hybride)
2015 (incl. hybride)
% verandering per jaar

74

74

81

103

-3,4%

-3,4%

-4,1%

-4,4%

Bron: Bijlage 9

In het CARbonTax model waarmee de toekomstscenario’s ziijn doorgerekend, worden enerzijds
benzine en benzine-hybride auto’s als één groep behandeld, en anderzijds diesel en diesel-hybride
als één groep behandeld.

12

Plug-in hybrides (met stekker) en (range extended) elektrische auto’s

blijven buiten beschouwing in de modelschattingen tot 2015 omdat:
1)

deze technieken een relatieve nichemarkt blijft;

2)

de nieuwverkopen moeilijk te voorspellen zijn;

3)

het aanbod van merken/modellen en CO2 waarden moeilijk te voorspellen is.

Het CARbonTAX model bevat autonome ontwikkelingen voor CO2-waarden per segment en per
brandstofsoort. Per segment is een betrouwbaarheidsinterval bepaald met een ondergrens en
bovengrens voor CO2 waarden. Op basis van RDW gegevens voor 2010 zijn de laagste CO2waarden voor 2010 bepaald. Voor 2015 wordt aangesloten bij de tabellen 18 en 19 hierboven. De
resulterende percentages verandering per jaar zijn vervolgens gebruikt om de jaarlijkse afname van
CO2-waarden uit te rekenen.
Tabel 20: Aannames ten aanzien van laagste CO2 waarden per segment, benzine en diesel, 2010-2015
Laagste CO2 waarden

A

B

Benzine: RDW 2010 (incl. hybride)

103

Benzine 2015 (incl. hybride)

74

% verandering per jaar
Diesel: RDW 2010 (incl. hybride)
Diesel 2015 (incl. hybride)
% verandering per jaar

C

D+

119

92

124

79

83

97

-6,4%

-8,0%

-2,0%

-4,8%

87

89

104

114

74

78

81

103

-3,2%

-2,7%

-4,9%

-2,0%

Bron: Ecorys op basis van RDW en Bijlage 9

Het toepassen van bovenstaande percentages resulteert in de verwachte aanbodontwikkeling in de
uitstoot van de CO2 van nieuwe auto’s zoals weergegeven in tabel 21 hieronder. De verschuiving
van de ondergrenzen per segment en brandstofsoort is het meest relevant en kritisch voor de
uitkomsten. Voor de jaarlijkse daling van de bovengrenzen zijn lagere percentages gehanteerd. Als
benadering voor de bovengrens zijn de percentages genomen voor de jaarlijkse daling van de
laagste CO2 waarden exclusief hybride, zie tabel 18 en 19.

12

Om de komende jaren effecten onderzoek te kunnen blijven uitvoeren op basis van RDW gegevens is het aan te bevelen
om RDW data anders te gaan classificeren. Momenteel vallen hybride auto’s onder label ‘E’ elektrisch. Tot 2011 waren
alle hybrides een benizne-hybride, maar vanaf 2011 gaan er ook diesel-hybrides op de markt komen. Wij bevelen aan om
hybrides (zonder stekker) voortaan onder labels ‘B’ en ‘D’ te registreren en uitsluitend plug-in hybrides en elektrische
auto’s onder label ‘E’.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

61

13

Tabel 21: Ontwikkelingen CO2 waarden in aanbod personenauto’s tot 2015
Benzine en benzine-hybride:
Segment

Jaar

A segment

2010

B segment

C segment

D+ segment

90% betrouwbaarheidsinterval
Ondergrens
Bovengrens
CO2
CO2
103
119

Diesel en diesel-hybride:
90% betrouwbaarheidsinterval
Ondergrens
Bovengrens
CO2
CO2
87
111

2011

96

117

84

110

2012

90

114

82

109

2013

84

112

79

108

2014

79

110

76

107

2015

74

108

74

106

2010

119

159

89

109

2011

109

156

87

108

2012

101

153

84

107

2013

93

150

82

106

2014

85

147

80

105

2015

79

144

78

104

2010

92

189

104

157

2011

90

185

99

14

156

2012

88

182

94

156

2013

86

178

90

155

2014

85

175

85

154

2015

83

172

81

154

2010

124

232

114

239

2011

118

226

112

237

2012

112

221

109

236

2013

107

216

107

235

2014

102

211

105

233

2015

97

206

103

232

Bron: Ecorys op basis van RDW en TNO (zie bijlage 9)

5.2

Toekomstsituatie bij ongewijzigd beleid
Uitgaande van bovenstaande ontwikkelingen in het aanbod is op basis van het CARbonTAX-model
een globale schatting gemaakt van de omvang en de samenstelling in de nieuwverkopen bij
ongewijzigd beleid. Dit betreft een toekomstsituatie waarin het huidige fiscale stimuleringsbeleid
ongewijzigd wordt voortgezet. Een korte omschrijving van het CARbonTAX-model is opgenomen in
bijlage 5.
Voor dit scenario zijn globale berekeningen gemaakt waarvoor de volgende uitgangspunten zijn
gehanteerd:

 Fiscale stimulering is identiek aan huidige wijze van stimulering en het voorgestelde beleid in de
belastingplannen t/m 2011;

 MRB en accijnzen conform huidige situatie;
 Geen verdere afbouw van de BPM of invoering van een vorm van kilometerbeprijzing;
 Voltooiing van BPM ombouw op basis van CO2-grondslag in 2013 en tarieven per schijf zoals
aangekondigd in de belastingplannen. Voor 2014 en 2015 zijn de tarieven van 2013
gehanteerd;

 Zuinigheidsgrenzen voor de bijtelling blijven ongewijzigd;
 Omvang nieuwverkopen zijn gekalibreerd met het aantal nieuwverkopen in 2010.
13
14

62

Exclusief plug-in hybride en elektrisch.
Mogelijkerwijs komen er eind 2011 95 g/km modellen op de markt in het C-segment, bijvoorbeeld Ford Focus, Honda
Civic.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Prijsindex per brandstofsoort, per segment, en per jaar
Nieuwverkopen worden geschat op basis van een prijsindex voor twee brandstofsoorten, vier
segmenten en de jaren 2010 tot en met 2015. Deze prijsindex is gebaseerd op netto
catalogusprijzen ofwel kale prijzen (exclusief BTW en BPM) van auto’s, de BTW, de BPM, de MRB
en de bijtelling. De kale autoprijzen zijn geschat op basis van regressie analyses met de RDW
bestanden, waarbij zowel BPM per auto als de bruto catalogusprijzen per auto gebruikt zijn. Verder
veronderstelt het model een autonome trend ten aanzien van het zuiniger worden van auto’s per
segment. Deze autonome trend is gebaseerd op tabel 21 in paragraaf 5.1. De gehanteerde tarieven
per schijf zijn in tabel 22 opgenomen. De stijging van de tarieven tussen 2010 en 2013 is
vastgesteld ter compensatie van de stapsgewijze ombouw van de BPM naar een CO2 -grondslag
waarbij de vaste component in de BPM in 2013 tot nul is omgezet.
Tabel 22: Aannames ten aanzien van BPM tarieven (€) per gram CO2 per schijf, 2010-2015
Schijf
Vrijstelling

2010

2011

2012

2013

2014

2015

0

0

0

0

0

0

1

34

61

92

148

148

148

2

126

202

275

444

444

444

3

288

471

643

1036

1036

1036

Bron: Ecorys op basis van Belastingplan 2011

Bovenstaande tarieven leiden tot de volgende relaties tussen de hoogte van de BPM in functie van
de CO2 uitstoot van de auto (de figuren 35 en 26). De vaste component van de BPM op basis van
de netto catalogusprijs van auto’s is voor de jaren 2010-2012 hierin niet opgenomen.
Figuur 35: BPM ombouw naar CO2 grondslag, benzine, 2010-2015

Benzine: BPM bedrag € (CO 2 grondslag)

100.000

15

BPM Benzine - 2010 (excl. 27,4% vast)

90.000

BPM Benzine - 2011 (excl. 19,0% vast)
BPM Benzine - 2012 (excl. 11,1% vast)

80.000

BPM Benzine - 2013
BPM Benzine - 2014
BPM Benzine - 2015

70.000
60.000
50.000
40.000
30.000
20.000
10.000

300

280

260

240

220

200

180

160

140

120

100

80

60

40

0
gram CO2 per km
Bron: Ecorys CARbonTAX-model

15

De tarieven voor 2014 en 2015 zijn gelijk verondersteld aan 2013.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

63

Voor dieselauto’s leiden de tarieven to de volgende relaties tussen BPM en CO2 uitstoot. Op basis
van deze grafieken kan de conclusie worden getrokken dat de tarieven per schijf voor 2013-2015
onrealistisch hoog zijn, wat met name in het D+ segment zichtbaar wordt. Ook ontstaan er
‘vreemde’ effecten tussen benzine- en dieselprijzen. Een Porsche Cayenne kost in 2010 in de
basisuitvoering circa 84.000 Euro met een CO2 uitstoot van 195 g/km voor diesel en 263 g/km voor
benzine. Met de tarieven voor 2013 zou dit leiden tot circa 47.000 Euro BPM voor de benzineuitvoering en circa 27.000 Euro BPM voor de dieseluitvoering. Dit verschil van circa 20.000 Euro
BPM kan niet gecompenseerd worden met de dieseltoeslag in de BPM ter hoogte van 2.400 Euro.
Figuur 36: BPM ombouw naar CO2 grondslag, diesel, 2010-2015

100.000

BPM Diesel - 2010 (excl. 27,4% vast)
BPM Diesel - 2011 (excl. 19,0% vast)

90.000
Diesel: BPM bedrag € (CO 2 grondslag)

16

BPM Diesel - 2012 (excl. 11,1% vast)
BPM Diesel - 2013

80.000

BPM Diesel - 2014
BPM Diesel - 2015

70.000
60.000
50.000
40.000
30.000
20.000
10.000

300

280

260

240

220

200

180

160

140

120

100

80

60

40

0
gram CO2 per km
Bron: Ecorys CARbonTAX-model

In onderstaande figuur 37 komt duidelijk naar voren dat de vrijstellingsgrens bij 110 g/km een groot
effect heeft op de prijsaantrekkelijkheid van de segmenten A en C in 2010. Verder valt op dat de
segmenten A en B steeds meer overlap (dezelfde CO2 waarden) gaan krijgen richting 2015. Voor
auto’s boven de 180 g/km wordt het progressieve tarief in de BPM goed zichtbaar (D segment).
Verder worden de knikken bij 110 g/km minder groot in 2015 doordat het schijvensysteem veel
geleidelijker wordt dan de BPM op basis van een vast percentage van de netto catalogusprijs die in
2010 nog gehanteerd werd. Het progressieve karakter van de tarieven per schijf zorgt ervoor dat
auto’s in het D+ segment (vanaf 180 g/km) sterk in prijs zullen stijgen.

16

64

De tarieven voor 2014 en 2015 zijn gelijk verondersteld aan 2013.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Figuur 37: Prijsindex per segment, Benzine, 2010 t.o.v. 2015

Prijsindex per segment (benzine)

3,5
3,0
2,5
2,0
1,5
1,0
0,5
0,0
70

80

90

100

110

120

130

140

150

160

170

180

190

200

210

220

230

240

230

240

CO2 g/km
A (2010)

B (2010)

C (2010)

D+ (2010)

A (2015)

B (2015)

C (2015)

D+ (2015)

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Ook dieselauto’s in het D+ segment worden fors minder prijsaantrekkelijk.
Figuur 38: Prijsindex per segment, Diesel, 2010 t.o.v. 2015

Prijsindex per segment (diesel)

7,0
6,0
5,0
4,0
3,0
2,0
1,0
0,0
70

80

90

100

110

120

130

140

150

160

170

180

190

200

210

220

CO2 g/km
A (2010)

B (2010)

C (2010)

D+ (2010)

A (2015)

B (2015)

C (2015)

D+ (2015)

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Verdeling nieuwverkopen als functie van CO2
Op basis van bovenstaande prijsindex is ingeschat hoe de benzine nieuwverkopen (zie Y-as) zich
gaan verdelen over de verschillende CO2 waarden (zie X-as) tussen 2010 en 2015. Figuur 39
hieronder laat alleen de verdeling van nieuwverkopen zien voor 2010 en 2015, bij voortzetting van
het huidige beleid. De zuinigheidsgrenzen zijn als verticale lijnen geplot en blijven ongewijzigd
tussen 2010 en 2015. In 2015 zal het grootste deel van de benzine verkopen zich concentreren op
modellen met CO2 waarden tussen 80 en 110 g/km. De piek in de nieuwverkopen zal naar
verwachting verschuiven van tussen de 106 en 110 g/km in 2010 naar tussen 101 en 105 g/km in
2015.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

65

Figuur 39: Ontwikkeling nieuwverkopen benzine bij ongewijzigd beleid, 2010-2015
60000

50000

40000

30000

20000

10000

> 270

256-260
261-265
266-270

246-250
251-255

241-245

226-230
231-235
236-240

221-225

211-215
216-220

196-200
201-205
206-210

191-195

181-185
186-190

166-170
171-175
176-180

161-165

156-160

141-145
146-150
151-155

131-135
136-140

126-130

111-115
116-120
121-125

106-110

96-100
101-105

81-85
86-90
91-95

76-80

0-50

51-70
70-75

0

gram CO2 per km
Nieuwverkopen 2010

Nieuwverkopen 2015

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Hetzelfde is gedaan voor dieselverkopen in figuur 40. Daarnaast houdt het model ook rekening met
verschuivingen tussen segmenten en tussen brandstofsoorten. In 2015 zal het grootste deel van de
diesel verkopen zich concentreren op modellen met CO2 waarden tussen 75 en 95 g/km. De piek in
de nieuwverkopen zal naar verwachting verschuiven van tussen de 91 en 95 g/km in 2010 naar
tussen 81 en 85 g/km in 2015.
Figuur 40: Ontwikkeling nieuwverkopen diesel bij ongewijzigd beleid, 2010-2015
30000

25000

20000

15000

10000

5000

gram CO2 per km
Nieuwverkopen 2010

Nieuwverkopen 2015

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Door bovenstaande figuren voor benzine en diesel samen te voegen ontstaat het volgende beeld
van de ontwikkeling van het totaal nieuwverkopen in 2010 en 2015.

66

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

256-260
261-265
266-270
> 270

241-245
246-250
251-255

226-230
231-235
236-240

216-220
221-225

201-205
206-210
211-215

181-185
186-190
191-195
196-200

166-170
171-175
176-180

151-155
156-160
161-165

136-140
141-145
146-150

121-125
126-130
131-135

111-115
116-120

101-105
106-110

91-95
96-100

76-80
81-85
86-90

0-50
51-70
70-75

0

Figuur 41: Ontwikkeling nieuwverkopen totaal bij ongewijzigd beleid, 2010-2015
60.000

50.000

40.000

30.000

20.000

10.000

266-270
> 270

261-265

251-255
256-260

241-245
246-250

236-240

226-230
231-235

211-215
216-220
221-225

201-205
206-210

191-195
196-200

186-190

176-180
181-185

166-170
171-175

161-165

146-150
151-155
156-160

136-140
141-145

126-130
131-135

121-125

111-115
116-120

96-100

101-105
106-110

76-80
81-85
86-90
91-95

71-75

0-50
51-70

0

gram CO2 per km
Nieuwverkopen 2010

Nieuwverkopen 2015

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Nieuwverkopen per zuinigheidsschijf
Het aantal vrijgestelde benzine auto’s neemt toe van 24% in 2010 naar 61% in 2015:
Tabel 23: Nieuwverkopen benzine per schijf, 2010-2015
Nieuwverkopen

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Schijf
Vrijgesteld

91.223

124.619

165.587

197.968

224.640

240.105

1e schijf

259.100

238.990

208.599

182.737

161.564

149.675

2e schijf

30.922

21.050

13.480

6.441

4.861

3.552

3e schijf

0

0

0

0

0

0

381.244

384.659

387.667

387.145

391.065

393.332

Vrijgesteld

24%

32%

43%

51%

57%

61%

1e schijf

68%

62%

54%

47%

41%

38%

2e schijf

8%

5%

3%

2%

1%

1%

Totaal

3e schijf

0%

0%

0%

0%

0%

0%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Het aantal vrijgestelde dieselauto’s neemt toe van 27% in 2010 naar 64% in 2015.
Tabel 24: Nieuwverkopen diesel per schijf, 2010-2015
Nieuwverkopen

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Schijf
Vrijgesteld

26.288

35.000

49.067

61.804

74.639

85.069

1e schijf

47.695

46.821

43.800

37.921

34.910

33.056

2e schijf

22.616

20.725

19.002

15.114

15.526

15.715

3e schijf

1.575

1.007

706

380

131

0

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

67

Nieuwverkopen

2010

2011

2012

2013

2014

2015

98.174

103.553

112.574

115.218

125.207

133.840

Vrijgesteld

27%

34%

44%

54%

60%

64%

1e schijf

49%

45%

39%

33%

28%

25%

2e schijf

23%

20%

17%

13%

12%

12%

Schijf
Totaal

3e schijf

2%

1%

1%

0%

0%

0%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Bron: Ecorys CARbonTAX-model

Het totaal aantal vrijgestelde auto’s stijgt volgens het model van 25% in 2010 naar 62% in 2015.
Doordat het model werkt met een ondergrens en bovengrens in het aanbod van auto's met
bepaalde CO2 waarden, betekent dat aan de onderkant van het aanbod extreem zuinige auto
buiten beschouwing blijven (plug-in hybrides, elektrisch, range extenders) en aan de bovenkant
17

extreem onzuinige auto's buiten beschouwing blijven (met name sportauto's boven de 300 g/km) .
Tabel 25: Nieuwverkopen totaal per schijf, 2010-2015
Nieuwverkopen

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Vrijgesteld

117.511

159.619

214.654

259.772

299.279

325.174

1e schijf

306.794

285.811

252.399

220.658

196.474

182.731

2e schijf

53.538

41.775

32.483

21.554

20.387

19.267

Schijf

3e schijf

1.575

1.007

706

380

131

0

Totaal

479.418

488.212

500.241

502.364

516.272

527.172

Vrijgesteld

25%

33%

43%

52%

58%

62%

1e schijf

64%

59%

50%

44%

38%

35%

2e schijf

11%

9%

6%

4%

4%

4%

3e schijf

0%

0%

0%

0%

0%

0%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Resumerend zal bij ongewijzigd beleid in 2015 ruim drie op de vijf nieuwverkopen vrijgesteld van
BPM en MRB zijn. Dit is meer dan een verdubbeling van het aantal vrijgestelde nieuwverkopen in
2010. De prikkel om te kiezen voor de meest zuinige auto neemt hiermee sterk af. Met een totaal
e

e

van 11 en 4 procent van de nieuwverkopen in 2010 en 2015 hebben de 2 en 3 schijf daarbok
nauwelijks een functie meer in het fiscale beleid.
Nieuwverkopen per segment
Onderstaande tabellen 26 en 27 geven de nieuwverkopen naar segment en brandstofsoort weer.
De tabellen laten voor benzineauto’s (zeer) beperkte verschuivingen tussen segmenten zien.

17

68

Zie ook bijlage 5.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Tabel 26: Nieuwverkopen benzine per segment, 2010-2015
Nieuwverkopen

2010

2011

2012

2013

2014

2015

A

29%

30%

30%

30%

29%

28%

B

26%

26%

26%

26%

27%

27%

C

30%

30%

30%

30%

29%

29%

Segment

D+

15%

15%

15%

15%

15%

16%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Bij dieselauto’s zal daarentegen bij ongewijzigd beleid de trend naar ‘downsizing’ onverminderd
doorgaan.
Tabel 27: Nieuwverkopen diesel per segment, 2010-2015
Nieuwverkopen

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Segment
A

0%

0%

0%

0%

0%

0%

B

30%

33%

36%

40%

41%

42%

C

31%

30%

30%

31%

31%

30%

D+

40%

37%

34%

29%

28%

28%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Bron: Ecorys CARbonTAX model

In totaal nemen de nieuwverkopen in de segmenten A, C en D+ procentueel af met 2% ten gunste
van het B-segment dat stijgt met 6%.
Tabel 28: Nieuwverkopen totaal per segment, 2010-2015
Nieuwverkopen

2010

2011

2012

2013

2014

2015

23%

23%

23%

22%

22%

21%

Segment
A
B

27%

28%

29%

30%

32%

33%

C

30%

30%

29%

32%

29%

28%

D+

20%

19%

18%

16%

17%

18%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Verhouding aandeel benzine en diesel in nieuwverkopen
Zoals eerder aangegeven worden dieselauto’s relatief aantrekkelijker dan benzine auto’s doordat er
meer modellen onder de 95 g/km vrijstellingsgrens gaan vallen en het D+ segment gunstiger uit de
ombouw van de BPM komt dan benzine-uitvoeringen in dit segment. In de brandstofmix neemt bij
ongewijzigd beleid het aandeel diesel toe van 20% in 2010 naar 25% in 2015.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

69

Tabel 29: Aandeel benzine en diesel in nieuwverkopen, 2010-2015
Aandeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Diesel

20%

21%

23%

23%

24%

25%

Benzine

80%

79%

77%

77%

76%

75%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Brandstofsoort

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Budgettaire effecten op BPM inkomsten
Onderstaande tabellen laten zien dat bij ongewijzigd beleid naar verwachting de totale BPMinkomsten zullen dalen tot een niveau van circa 1,3 miljard Euro in 2015 tegenover circa 2,0 miljard
Euro in 2010. De segmenten A en B voor benzine zullen in 2015 vrijwel geen BPM inkomsten meer
genereren.
Tabel 30: BPM inkomsten (€ mln.) benzine per segment, 2010-2015
BPM

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Segment
A

59

29

11

2

0

0

B

276

245

186

135

95

72

C

464

438

410

374

348

321

D+

429

417

388

334

297

264

1.228

1.129

995

844

741

657

Totaal

Bron: Ecorys CARbonTAX model

De segmenten A, B en C voor diesel zullen in 2015 vrijwel geen BPM inkomsten meer genereren.
Tabel 31: BPM inkomsten (€ mln.) diesel per segment, 2010-2015
BPM

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Segment
A

0

0

0

0

0

0

B

19

8

1

0

0

0

C

222

214

188

142

111

92

D+

543

557

566

565

569

573

Totaal

784

779

755

707

680

664

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Ondanks een verhouding van 75% benzine tegenover 25% dieselverkopen in 2015, kennen de
BPM inkomsten een 50%/50% verdeling.

70

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Tabel 32: BPM inkomsten (€ mln.) totaal per segment, 2010-2015
BPM

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Segment
A

59

29

11

2

0

0

B

295

253

187

135

95

72

C

686

652

599

516

459

412

D+
Totaal

972

974

954

898

867

837

2.012

1.908

1.750

1.551

1.422

1.321

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Ontwikkeling gemiddelde CO2 uitstoot van nieuwverkopen
Bij ongewijzigd beleid zal de gemiddelde CO2 uitstoot dalen van 136 g/km in 2010 naar 111 g/km
in 2015. Dit staat gelijk aan een gemiddelde jaarlijkse daling van 4,0% tussen 2010 en 2015.
Tabel 33: Ontwikkeling gemiddelde CO2 uitstoot nieuwverkopen in Nederland, 2010-2015
CO2-uitstoot

2010

2011

2012

2013

2014

2015

gram CO2 per km

136

130

124

118

114

111

Bron: Ecorys CARbonTAX model

5.3

Conclusies
Om te voldoen aan de Europese zuinigheidsgrenzen zullen autofabrikanten de komende jaren naar
verwachting vooral inzetten op enerzijds technische verbeteringen en aanpassingen aan auto’s en
anderzijds op de nieuwverkopen van voldoende kleine(re) auto’s of modellen met een supercredit.
Nieuwe modellen zullen tot 2015 naar verwachting substantieel zuiniger worden. Enigszins
afhankelijk van het segment en de brandstofsoort wordt het aanbod van nieuwe modellen naar
verwachting tot 2015 jaarlijks 3 tot 4 procent per jaar zuiniger. De laagste CO2-waarden per
segment zullen nog iets sterker dalen dan deze 3 tot 4 procent.
Bij ongewijzigd beleid zal het aandeel vrijgestelde auto’s van circa 24 procent in 2010 naar circa 62
procent in 2015 toenemen. De prikkel om te kiezen voor de meest zuinige auto neemt hiermee
sterk af. Met een aandeel van 11 en 4 procent in de nieuwverkopen in 2010 en 2015 hebben de 2e
e

en 3 schijf nauwelijks een functie meer in het fiscale beleid. Auto’s in het D+ segment worden door
de hoge tariefstelling per schijf fors duurder in de periode 2013-2015. De piek in de benzine
nieuwverkopen zal naar verwachting verschuiven van tussen de 106 en 110 g/km in 2010 naar
tussen 101 en 105 g/km in 2015. De piek in de diesel nieuwverkopen zal naar verwachting
verschuiven van tussen de 91 en 95 g/km in 2010 naar tussen 81 en 85 g/km in 2015.
De inkomsten uit BPM zullen bij ongewijzigd beleid dalen van circa 2 miljard in 2010 naar circa 1,3
miljard in 2015. De segmenten A en B zullen in 2015 nauwelijks nog BPM inkomsten genereren.
Naast de derving van BPM inkomsten ter hoogte van 0,5 miljard die in hoofdstuk 3 was ingeschat,
komt hier in 2015 nog eens 0,7 miljard Euro bovenop. Ten opzichte van de periode 2005-2007
komt dit neer op een derving van 1,2 miljard Euro.
In de samenstelling van de nieuwverkopen zal bij ongewijzigd beleid met name bij dieselauto’s
de trend naar ‘downsizing’ onverminderd doorgaan. Met name het B-segment diesel groeit sterk.
Voor benzineauto’s zullen in de verdeling over de segmenten beperkte verschillen optreden. In de
brandstofmix zal het aandeel diesel toenemen van 20% in 2010 naar 25% in 2015.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

71

Bij ongewijzigd beleid zal de gemiddelde CO2 -uitstoot dalen van 136 g/km in 2010 naar 111 g/km
in 2015. Dit staat gelijk aan een gemiddelde jaarlijkse daling van 4,0% tussen 2010 en 2015. Met
111 g/km zit de Nederlandse markt 19 gram per kilometer onder de Europese doelstelling voor
autofabrikanten die op 130 g/km ligt in 2015.

72

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

6

Naar een mogelijk scenario voor fiscale
stimulering

In het volgende hoofdstuk (hoofdstuk 7) worden de effecten van een beleidsscenario voor de korte
termijn toekomst vergeleken met een scenario waarin het fiscale stimuleringsbeleid, zoals
beschreven in hoofdstuk 5, ongewijzigd wordt voortgezet. Het Ministerie van Financiën heeft
Ecorys gevraagd naar eigen inzicht, maar binnen een aantal randvoorwaarden, een scenario voor
fiscale stimulering uit te werken dat effectief en efficiënt is. Dit hoofdstuk gaat in op dit mogelijke
scenario voor fiscale stimulering. In paragraaf 6.1 worden vanuit verschillende invalshoeken
aandachtspunten voor dit scenario geformuleerd. In paragraaf 6.2 wordt het scenario uitgewerkt.

6.1

Aandachtspunten bij een mogelijk scenario van fiscale stimulering
Vanuit vijf invalshoeken zijn aandachtspunten voor een mogelijk scenario van fiscale stimulering
geformuleerd:

 Welke lessen kunnen worden getrokken uit het gevoerde beleid (resultaat hoofdstuk 2-4)?
 Hoe ontwikkelt de omgeving zich bij ongewijzigd beleid (resultaat H5)?
 Wat zijn aandachtspunten vanuit de rijksoverheid?
 Wat zijn aandachtspunten van de brancheorganisaties?
 Hoe is fiscale stimulering in het buitenland vormgegeven?
Lessen van het gevoerde fiscale stimuleringsbeleid
Uit het gevoerde fiscale stimuleringsbeleid kan een aantal lessen worden getrokken:

 Het fiscale beleid om (zeer) zuinige auto’s via vrijstelling van de BPM en MRB, en via
gedifferentieerde bijtellingpercentages te stimuleren is erg effectief geweest. Dit beleid is
beduidend effectiever geweest dan de energielabels en de CO2-toeslag. Dit pleit voor het
continueren van het beleid op basis van deze insteek.

 Van de drie elementen in de stimulering van (zeer) zuinige auto’s lijken de vrijstelling BPM en
de gedifferentieerde bijtellingpercentages het meest effectief te zijn geweest. De consument lijkt
beduidend gevoeliger voor prijsprikkels in de aankoopprijs van auto’s dan in de gebruikskosten.
Dit pleit voor een heroverweging van vrijstelling MRB in het fiscale stimuleringsbeleid.

 Het fiscale stimuleringsbeleid was niet erg efficiënt. De CO2-reductie is bereikt tegen hoge
kosten (hoge gederfde inkomsten) voor de rijksoverheid. Daarbij is de budgettaire derving in
korte tijd snel opgelopen. Dit pleit voor het aanscherpen van de zuinigheidsgrenzen.

 Circa 24 procent van de nieuwverkopen in 2010 en naar verwachting circa 40 procent van de
nieuwverkopen in 2011 valt onder de noemer zeer zuinig. De prikkel om als consument te
kiezen voor de zuinigste auto verdwijnt hiermee snel. Ook dit pleit voor het aanscherpen van de
zuinigheidsgrenzen.

 Bij de keuze tussen een van BPM- en MRB-vrijgestelde benzine- of dieselauto neigt de
consument snel naar een dieselauto als gevolg van de lage accijnzen op diesel ten opzichte
van benzine. Een nieuwe Euro 5 dieselauto is in het algemeen echter minder schoon (hogere
uitstoot uitstoot van NOx en PM10) dan een vergelijkbare benzine-auto. Vanaf Euro 6 worden de
verschillen kleiner. Tot 2015 is derhalve een stijging in het aandeel dieselvoertuigen vanuit
milieu-oogpunt niet wenselijk.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

73

Ontwikkeling omgeving bij ongewijzigd beleid
Als het beleid de komende jaren ongewijzigd wordt voortgezet mag verwacht worden dat een
aantal van bovenstaande ‘lessen’ zich doorzet:

 De budgettaire derving neemt naar verwachting toe van circa 0,5 miljard Euro in 2010 naar
circa 1,2 miljard Euro in 2015. De CO2-reductie wordt daarmee bereikt tegen blijvend hoge
kosten en tegen blijvend hoge gederfde inkomsten voor de rijksoverheid.

 Het aantal nieuwverkopen onder de noemer (zeer) zuinig neemt toe van naar verwachting 24
procent in 2010 tot 62 procent in 2015. De prikkel om als consument te kiezen voor de zuinigste
auto verdwijnt hiermee nagenoeg.
Aandachtspunten vanuit de rijksoverheid
Vanuit de rijksoverheid zijn de volgende aandachtspunten meegegeven voor een mogelijk scenario
van fiscale stimulering:

 Het komen tot het regulier aanpassen van de zuinigheidsgrenzen waarin de prikkel om als
consument te kiezen voor de zuinigste auto wordt gewaarborgd.

 Robuuste en solide autogerelateerde belastingen. Uitgangspunt is om elk jaar stabiele (BPM)inkomsten rond het verwachtte niveau 2011; circa 1,9 miljard Euro per jaar.

 Duidelijkheid en zekerheid bieden voor belanghebbenden. Belangrijk is dat de autokoper en de
branche een redelijke termijn van zekerheid kan worden gegarandeerd over het voortbestaan
van de fiscale regeling(en).

 Aanpassingen die binnen het de bestaande automatiseringssystemen van de Belastingdienst
uitvoerbaar zijn. Dit betekent voor de MRB dat uitsluitend beperkte aanpassingen mogelijk zijn.
De grondslag van de MRB kan bijvoorbeeld op korte termijn niet worden gewijzigd.

 Invoering van scenario op korte termijn (1-1-2012) moet mogelijk zijn. Dit betekent dat op korte
termijn uitsluitend relatief beperkte aanpassingen aan beleid mogelijk zijn.

 Uit milieuoogpunt, uitgaande van de euro-6 norm voor dieselauto’s (geldend voor
dieselpersonenauto’s vanaf 1 september 2014 en voor dieselbestelauto’s vanaf 1 september
2015) is er op termijn geen rechtvaardiging meer om verschillende zuinigheidsgrenzen voor
benzine- en dieselauto’s te hanteren.

 Handhaving van (volledige) vrijstelling van de MRB voor bestaande auto’s tot 1 januari 2013 in
lijn met Belastingplan 2011.
Aandachtspunten vanuit de brancheorganisaties
In het kader van het onderzoek is met de brancheorganisaties ACEA, ANWB, BOVAG, RAI
Vereniging en VNA gesproken. In deze gesprekken zijn de volgende aandachtspunten
meegegeven:

 De verschillende en snel elkaar opvolgende vergroeningsmaatregelen de afgelopen jaren leiden
zowel voor de branche als voor de consument leidt het tot veel onzekerheid en onduidelijk. Voor
leaseondernemingen is daarbij onduidelijk is wat de restwaarde van een auto is. Alle
brancheorganisaties pleiten voor een stabiel, consistent en voorspelbaar stimuleringsbeleid. Het
beleid moet meerjarige zekerheid bieden.

 De ‘harde’ grenzen in het huidige beleid leiden tot grote risico’s voor autofabrikanten; één gram
meer of minder CO2 kan het verkoopsucces van een auto bepalen.

 Het huidige beleid is erg complex van karakter. Wenselijk is dat er stappen worden gezet naar
een eenvoudiger fiscaal stimuleringsbeleid.

 Verschillende partijen pleiten ervoor om zuinigheidsgrenzen voor vrijstelling BPM en MRB, en
voor de bijtelling minder abrupt / meer geleidelijk van karakter te worden zodat bijvoorbeeld
marktverstoringen kleiner worden. Aandacht wordt gevraagd voor de (negatieve) effecten van

74

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

het huidige beleid op de prijzen van jonge gebruikte auto’s. Een model dat onder de
vrijstellingsgrens valt kan daardoor goedkoper/veel aantrekkelijker worden dan dezelfde
tweedehands auto van bijvoorbeeld 0 tot 2 jaar oud (die destijds niet onder de vrijstellingsgrens
viel). De restwaardes van verschillende jonge auto’s staat hiermee onder druk.

 Aandacht wordt gevraagd voor een systeem van fiscale stimulering van de meest zuinige (en
veelal ook kostbare) technieken op basis van gelijk speelveld van brandstofsoorten. Te
overwegen valt het huidige onderscheid tussen benzine en diesel (en ook andere brandstoffen)
in de belastingen geleidelijk te laten verdwijnen en de CO2-uitstoot leidend te maken ongeacht
de brandstofsoort. Met de introductie van Euro 6 is een verschillend fiscaal beleid voor benzine
en diesel niet meer logisch.

 Wenselijk is om meer aansluiting te zoeken bij Europese normen en Europees beleid, gelet op
Europese karakter van de automarkt en de Europese normstelling voor fabrikanten.

 Vrijstelling van de MRB is gelet op de rationale van de belasting (‘principe van de gebruiker
betaalt’) niet rechtvaardig.

 Een fiscaal stimuleringsbeleid mag een kilometerprijs of een systeem waarin de ‘gebruiker
betaalt’ niet onmogelijk maken.

 De branche heeft tijd nodig om zich op aanpassingen voor te bereiden.
Fiscale stimulering in het buitenland
Tenslotte zijn de fiscale (stimulerings)stelsels in België, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en
Duitsland bestudeerd. De belangrijkste bevindingen zijn hieronder weergegeven. In de bijlagen is
per land een uitgebreide beschrijving opgenomen.
Fiscale regime en recente verandering in het algemeen gericht op vermindering van CO2 uitstoot:

 Per land is er in ieder geval een type belasting op automobiliteit dat expliciet rekening houdt met
CO2-uitstoot.

 Belastingen bij aanschaf zijn aanwezig in België, Nederland, het Verenigd Koninkrijk en
Frankrijk – in Frankrijk heeft deze belasting de jaarlijkse belasting vervangen. De grondslag is in
alle landen afhankelijk van CO2-uitstoot. Tarieven nemen progressief toe naarmate er een
hogere CO2-uitstoot is.

 Jaarlijks terugkerende belastingen zijn er in alle landen behalve Frankrijk. De jaarlijkse
heffingen (motorrijtuigenbelasting of vergelijkbaar) variëren in Duitsland en het Verenigd
Koninkrijk met de CO2-uitstoot. In het Verenigd Koninkrijk is deze progressief. In Duitsland,
ondanks het uniforme tarief, ook doordat er onder bepaalde grenzen niet op basis van CO2
wordt geheven. In België is er sprake van een koppeling aan fiscale pk’s (cilinderinhoud /
vermogen) waarmee er een indirecte koppeling met CO2-uitstoot is. In Frankrijk heeft de
eenmalige belasting bij aanschaf – die progressief is gekoppeld aan CO2-uitstoot – de jaarlijkse
belasting vervangen. In Nederland is de jaarlijkse belasting gekoppeld aan het gewicht en het
type brandstof. Zeer zuinige auto’s zijn vrijgesteld van de MRB.

 In België, Nederland en het Verenigd Koninkrijk wordt in de bijtelling rekening gehouden met
onder andere de CO2-uitstoot. In Duitsland is die niet het geval. In Frankrijk wordt er in de
bijtelling ook geen rekening gehouden met CO2-uitstoot, maar betaalt de werkgever wel een
heffing die gebaseerd is op CO2-uitstoot.

 In Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk wordt er fiscaal geen onderscheid gemaakt tussen
benzine en diesel. In Duitsland wel in de jaarlijkse belasting maar deze is vrij gering; in België
wordt er in de bijtelling een onderscheid gemaakt, zij het ook in zeer lichte mate; in Nederland
wordt er bij alle heffingen gedifferentieerd naar brandstofsoort, dit is ook het geval in de bijtelling
maar dan via aparte schijfgrenzen voor benzine en diesel. De differentiatie in Nederland is
groter dan in andere landen.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

75

Grenzen rondom stimulering en aanpassing daarvan:

 De intensiteit van de stimulering voor zeer zuinige auto’s (de grenzen verschillen tussen landen
van 95 tot 120 gram CO2) verschilt sterk. In vier landen is er sprake van een korting of bonus (of
een lage malus) op de aanschafprijs (België, Frankrijk, Verenigd Koninkrijk). Dit is vergelijkbaar
met de situatie in Nederland. In Duitsland wordt er alleen via de jaarlijkse belasting gestuurd op
CO2-uitstoot.

 Grenzen verschillen in het algemeen niet (meer) tussen benzine en diesel.
 Alleen in het Verenigd Koninkrijk is er sprake van vrijwel volledige afhankelijkheid van alle
fiscale instrumenten van CO2-uitstoot. De grenzen voor privé en zakelijke verkopen zijn
vergelijkbaar. In België is de aankoopbonus afhankelijk van een tweetal grenzen, de bijtelling is
proportioneel afhankelijk van CO2-uitstoot.

 In vrijwel alle landen is sprake van een geleidelijke overgangen in de fiscale stimulering. Dat wil
zeggen dat de koppeling ofwel proportioneel is (zoals de bijtelling in België of de jaarlijkse
belasting in Duitsland), of met kleine stappen gaat (van ongeveer 5 tot 10 gram) zoals in
Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk.
Aanpassing grenzen:

 In alle landen, behalve België en Nederland, is er sprake van aangekondigde aanpassingen in
de grenzen, of zijn de grenzen de afgelopen jaren aangepast. Dit geldt in heel duidelijke mate in
het Verenigd Koninkrijk waar het tijdspad tot 2015/2016 al is geschetst. Voor uitzonderingen is
bij invoering vaak al een tijdshorizon gegeven, waarna in principe uitfasering plaatsvindt.
Meer algemene bevindingen:
Fiscale stimulering is in alle landen aanwezig. De belangrijkste verschillen met Nederland zijn:

 Er vindt (of vond) regelmatig een aanpassing plaats van grenzen rond uitstoot.
 Er is in het algemeen sprake van relatief fijnmazige systemen – vaak is er sprake van een
glijdende schaal, of van relatief kleine stappen.

 Een onderscheid tussen diesel en benzine ten aanzien van CO2-uitstoot bestaat vaak niet, of is
zeer beperkt in termen van effectieve tarieven.

6.2

Uitwerking scenario fiscale stimulering
Op grond van bovenstaande invalshoeken is een mogelijk scenario voor fiscale stimulering
uitgewerkt. In algemene zin wijzen de invalshoeken op vergelijkbare kaders. Deze zijn hieronder
toegelicht waarbij ook aangegeven is hoe dit geoperationaliseerd is in het uitgewerkte scenario:
Voorwaarde zijn (ongeveer) jaarlijks € 1,9 miljard aan BPM-inkomsten (niveau 2011) zonder dat dit
resulteert in grote verstoringen op de automarkt. In het uitgewerkte scenario wordt ernaar gestreefd
dat het nieuwe beleid niet leidt tot grote verschillen in de omvang van de nieuwverkopen ten
opzichte van het historische gemiddelde van 480.000 tot 500.000.
Doel is dat het beleid op korte termijn (1 januari 2012) kan worden ingevoerd met het oog op de
resulterende situatie bij ongewijzigd beleid. In het scenario is gestreefd naar relatief beperkte en
geleidelijke aanpassingen voortbouwend op de systematiek van het huidige beleid. Dit betekent dat
er sprake blijft van vrijstellings- en zuinigheidsgrenzen en dat een glijdende schaal in de bijtelling (in
plaats van de huidige drie klassen) buiten beschouwing is gelaten.
Doel is de consument blijvend te stimuleren om te kiezen voor de op dat moment meest zuinige
auto. Dit is enerzijds uitgewerkt door met ingang van 1 januari 2012 zuinigheidsgrenzen jaarlijks bij
te stellen, anderzijds door het geleidelijk toewerken naar zuinigheidsgrenzen waarbij vanaf 2015

76

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

circa 10 procent van de nieuwverkopen onder de noemer zeer zuinig valt en waarvoor vrijstelling
van de BPM en 14 procent bijtelling geldt;
Doel is fiscale stimulering van de meest zuinige technieken op basis van gelijk speelveld van
brandstofsoorten. Niet de brandstofsoort maar de CO2-uitstoot zou leidend moeten zijn. Daarbij is
gelet op de invoering van Euro 6-regelgeving rond 2015, het huidige onderscheid tussen benzine
en diesel niet meer logisch; een dieselauto is dan nagenoeg even schoon als een benzineauto. Dit
is uitgewerkt door in een aantal stappen toe te werken naar vergelijkbare zuinigheidsgrenzen voor
benzine- en dieselauto’s vanaf 2015. Daarnaast wordt in het scenario de huidige, voor alle
dieselauto’s gelijke toeslag in de BPM, vervangen door een volledig CO2-gerelateerde
dieseltoeslag in de BPM. Deze lineair oplopende dieseltoeslag start bij een CO2-uitstoot van 70
gram/kilometer.
Doel is tenslotte om te komen tot een eenvoudiger en transparanter systeem. Enerzijds is hier
invulling aan gegeven door toe te werken naar vergelijkbare grenzen voor benzine- en dieselauto’s,
anderzijds door toe te werken naar identieke schijf- en ‘bijtellingsgrenzen’.
Op basis van deze doelen is met behulp van het CARbonTAX-model getracht een scenario te
ontwikkelen dat hieraan voldoet. De resulterende zuinigheidsgrenzen voor benzine- en dieselauto’s
zijn weergegeven in onderstaande tabellen. Voor vrijstelling van BPM wordt geleidelijk toegewerkt
naar een zuinigheidsgrens van 82 gram CO2-uitstoot per kilometer.
18

Tabel 34: Ontwikkeling BPM en bijtelling zuinigheidsgrenzen (in gram CO2 per km) benzine per schijf
Nieuwverkopen

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Schijf
Vrijgesteld

< 111

< 111

< 103

< 96

< 89

< 83

e

111 t/m 180

111 t/m 180

103 t/m 159

96 t/m 140

89 t/m 124

83 t/m 110

e

181 t/m 270

181 t/m 270

160 t/m 237

141 t/m 208

125 t/m 182

111 t/m 160

3 schijf

e

> 270

> 270

> 237

> 208

> 182

> 160

14% bijtelling

< 111

< 111

< 103

< 96

< 89

< 83

20% bijtelling

111 t/m 140

111 t/m 140

103 t/m 132

96 t/m 124

89 t/m 117

83 t/m 110

25% bijtelling

> 140

> 140

> 132

> 124

> 117

> 110

1 schijf
2 schijf

Bron: Ecorys CARbonTAX-model

18

Een zuinigheidsgrens van 110 betekent dat de grens tussen 110 en 111 gram ligt. De vrijstellinggrens van 82 gram/km in
2015 betekent dat een auto met 82 g/km is vrijgesteld en een auto met 83 gram/km niet is vrijgesteld.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

77

Tabel 35: Ontwikkeling BPM en bijtelling zuinigheidsgrenzen (in gram CO2 per km) diesel per schijf
Nieuwverkopen

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Schijf
Vrijgesteld

< 96

< 96

< 92

< 89

< 86

< 83

e

96 t/m 155

96 t/m 155

92 t/m 143

89 t/m 131

86 t/m 120

83 t/m 110

e

156 t/m 232

156 t/m 232

144 t/m 211

132 t/m 192

121 t/m 175

111 t/m 160

e

> 232

> 232

> 211

> 192

> 175

> 160

1 schijf
2 schijf
3 schijf

14% bijtelling

< 96

< 96

< 92

< 89

< 86

< 83

20% bijtelling

96 t/m 116

96 t/m 116

92 t/m 114

89 t/m 112

86 t/m 111

83 t/m 110

25% bijtelling

> 116

> 116

> 114

> 112

> 111

> 110

Bron: Ecorys CARbonTAX model

De tarieven zijn dusdanig vormgegeven dat er geen extreme groei of krimp plaatsvindt in de
omvang van nieuwverkopen en er sprake is van robuuste BPM inkomsten op het niveau van 2011.
Conform de voltooiing van de ombouw van de BPM naar een CO2 grondslag stijgen de tarieven
voor de eerste schijf tussen 2011 en 2013. Voor de 2e en 3e schijf geldt hetzelfde principe, alleen
wordt hier in het uitgewerkte scenario het progressieve karakter van afgezwakt gelet op de hoogte
van de in de wet (Belastingplan 2011) opgenomen tarieven (zie ook hoofdstuk 5). De resulterende
tarieven in 2014 en 2015 dalen licht. Dit komt voornamelijk doordat de schijfgrenzen veel sterker
worden aangescherpt dan de te verwachten autonome daling van CO2 -uitstoot in het aanbod van
personenauto’s. De schijfgrenzen tussen de 1e en 2e en tussen de 2e en 3e schijf dalen voor
benzine 10 à 11% per jaar en voor diesel 8 à 9% per jaar.
Tabel 34: Tariefstelling BPM per gram CO2 per schijf, 2010-2015
Schijf
Vrijgesteld

2010

2011

2012

2013

2014

2015

0

0

0

0

0

0

1e schijf

34

61

88

107

90

81

2e schijf

126

202

106

128

108

97

3e schijf

288

471

194

235

198

178

Bron: Ecorys CARbonTAX-model

Deze tarieven leiden tot de volgende relaties tussen de hoogte van de BPM en CO2-uitstoot.

78

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Figuur 42: BPM ombouw naar CO2 grondslag en aanscherping zuinigheidsgrenzen, benzine, 2010-2015

Benzine: BPM bedrag € (CO 2 grondslag)

50.000

BPM Benzine - 2010 (excl. 27,4% vast)

45.000

BPM Benzine - 2011 (excl. 19,0% vast)
BPM Benzine - 2012 (excl. 11,1% vast)

40.000

BPM Benzine - 2013
BPM Benzine - 2014
BPM Benzine - 2015

35.000
30.000
25.000
20.000
15.000
10.000
5.000

300

280

260

240

220

200

180

160

140

120

100

80

60

40

0
gram CO2 per km
Bron: Ecorys CARbonTAX-model

Voor dieselauto’s leiden de tarieven tot de volgende relaties tussen BPM en CO2-uitstoot.
Figuur 43: BPM ombouw naar CO2 grondslag en aanscherping zuinigheidsgrenzen, diesel, 2010-2015

50.000

BPM Diesel - 2010 (excl. 27,4% vast)
BPM Diesel - 2011 (excl. 19,0% vast)

Diesel: BPM bedrag € (CO 2 grondslag)

45.000

BPM Diesel - 2012 (excl. 11,1% vast)
BPM Diesel - 2013

40.000

BPM Diesel - 2014
BPM Diesel - 2015

35.000
30.000
25.000
20.000
15.000
10.000
5.000

300

280

260

240

220

200

180

160

140

120

100

80

60

40

0
gram CO2 per km
Bron: Ecorys CARbonTAX-model

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

79

De figuren maken duidelijk dat de gekozen tarieven veel minder progressief zijn dan in het
referentiescenario (voortzetting huidig beleid, zie figuren 35 en 36)., In 2015, wanneer de
schijfgrenzen voor benzine en diesel gelijk zijn aan elkaar, is de BPM op basis van CO2 uitstoot
exact gelijk voor de twee brandstofsoorten. Om te compenseren voor het accijnsverschil tussen de
brandstoffen benzine en diesel (lagere accijnzen voor diesel), wordt voorgesteld om stapsgewijs
een BPM dieseldifferentiatie (toeslag) op basis van CO2 uitstoot in te voeren tussen 2012 en 2015.
Allereerst is bepaald hoe groot het verschil in BPM is tussen benzine- en dieselauto’s bij gelijke
CO2 uitstoot in het referentiescenario. De blauwe lijn in figuur 44 hieronder geeft het verschil in
BPM aan tussen benzine- en dieselauto’s bij gelijke CO2 waarden; dit is uitsluitend het effect van
ongelijke schijfgrenzen in het referentiescenario. De oranje lijn is gelijk aan de blauwe lijn, maar
met de vaste dieseltoeslag van €2400 (waarde in de periode 2013-2015) erbij opgeteld, zoals deze
in het referentiescenario geldt. De getrapte vorm van de oranje lijn geeft aan hoe gedifferentieerd
dieselauto’s in het huidige beleid behandeld worden. Dieselauto’s met een uitstoot tussen,
bijvoorbeeld 120 en 140 g/km hebben eenzelfde dieseltoeslag terwijl dieselauto’s met een uitstoot
tussen 160 en 180 g/km een sterk stijgende dieseltoeslag hebben.
Vervolgens hebben we gekeken hoe in dit scenario de oranje lijn vervangen kan worden door een
lineaire functie in CO2 uitstoot en of de hoogte van deze BPM differentiatie tussen benzine- en
dieselauto’s recht doet aan het accijnsverschil waar dieselrijders over de levensduur van de auto
voordeel van hebben. Het resultaat is een toeslag die start bij 70 g/km, met voor elke g/km
daarboven een tarief per g/km (oplopend naar € 80 in 2015). Zie de rode lijn in figuur 44.
Figuur 44: BPM differentiatie tussen benzine- en dieselauto’s in 2015 – verschillende scenario’s

40.000
35.000

BPM Dieseltoeslag

30.000
25.000
20.000
15.000
10.000
5.000
0
40

60

80

100

120

140

160

180

200

220

240

260

280

300

gram CO2 per km
BPM dieseltoeslag in 2015 a.g.v. ongelijke grenzen + brandstofkorting/toeslag
BPM dieseltoeslag in 2015 a.g.v. ongelijke grenzen
BPM dieseltoeslag in 2015 a.g.v. € per g CO2 boven startgrens (g/km)
Bron: Ecorys CARbonTAX-model

Bij gelijke schijfgrenzen voor benzine en diesel in 2015, zullen de blauwe en de oranje lijn
verdwijnen (er is immers geen verschil meer in de BPM tussen benzine- en dieselauto’s). De oranje
lijn, de bestaande dieseltoeslag uit het referentiescenario ter waarde van € 2400, zal in dit nieuwe

80

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

voorstel voor een CO2 afhankelijke dieseltoeslag volledig worden omgezet in 2012. Het nieuwe
tarief start in 2012 bij € 40 per g/km omdat de oude brandstoftoeslag/korting in één keer wordt
omgebouwd. Tussen 2012 en 2015 loopt het lineaire tarief op van € 40 naar € 80 per gram CO2,
proportioneel aan de mate waarin de zuinigheidgrenzen voor benzine en diesel dichter bij elkaar
komen te liggen (zie tabel 37). De rode lineaire lijn blijft over en geldt als toeslag voor de lagere
accijnzen voor dieselauto’s.
Tabel 35: Tariefstelling BPM dieseltoeslag per gram CO2 boven 70 g/km, 2012-2015
Dieseltoeslag

2012

2013

2014

2015

40

54

69

80

Tarief (€)

Bron: Ecorys CARbonTAX-model

Figuur 45 geeft een vergelijking van de CO2-afhankelijke BPM in het referentiescenario (zie ook
figuren 35 en 36) en voor het uitgewerkte (82 g/km) scenario in 2015. In het nieuwe scenario is het
basistarief in de BPM voor benzine en diesel exact aan elkaar gelijk in 2015. Daarnaast is ook de
BPM voor dieselauto’s inclusief de CO2 afhankelijke dieseltoeslag weergegeven.
Figuur 45: Vergelijking van CO2 afhankelijke BPM in referentie en 82/ g/km scenario in 2015

BPM bedrag in 2015 € (CO 2 grondslag) refentie versus
82/g/km scenario

120.000

BPM Benzine&Diesel - 2015 (82 g/km scenario)

110.000

BPM Diesel (incl. dieseltoelsag) - 2015 (82 g/km scenario)

100.000

BPM Benzine - 2015 (referentie scenario)
BPM Diesel - 2015 (referentie scenario)

90.000
80.000
70.000
60.000
50.000
40.000
30.000
20.000
10.000

300

280

260

240

220

200

180

160

140

120

100

80

60

40

0
gram CO2 per km
Bron: Ecorys CARbonTAX-model

In aanvulling op het voorgaande wordt voorgesteld op de vrijstelling van de MRB voor nieuwe
auto’s te beëindigen. Een logische argumentatie ontbreekt om de huidige vrijstelling van de MRB te
continueren. De MRB is een gebruiksbelasting die in vergelijking met de BPM bovendien in
beperkte mate van invloed lijkt op de aanschaf van een (zeer) zuinige auto. Met het oog op het doel
van de MRB is vrijstelling ook niet rechtvaardig. In het scenario wordt de vrijstelling van de MRB
per 1 januari 2012 voor nieuwe auto’s beëindigd. Voor bestaande auto’s die momenteel zijn
vrijgesteld van de MRB (op basis van de CO2-uitstoot, niet op grond van leeftijd) is een
overgangsregeling uitgewerkt; vrijstelling van de MRB in 2012; 50 procent MRB in 2013 en
volledige MRB in 2014 en latere jaren.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

81

82

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

7

Effecten van scenario fiscale stimulering

Dit hoofdstuk bevat een overzicht van uitkomsten voor het ontwikkelde toekomstscenario voor de
korte termijn (2012-2015).

Beschrijving van de effecten
Prijsindex per brandstofsoort, per segment, en per jaar
Analoog aan de prijsindices voor benzine en diesel zoals beschreven voor het referentiescenario in
hoofdstuk 5, is dit wederom op dezelfde wijze gedaan voor dit het nieuwe toekomstscenario. Hierbij
zijn alle relevante input parameters aangepast zoals beschreven in Hoofdstuk 6. In het
CARbonTAX-model zijn de zuinigheidsgrenzen, schijftarieven, BPM dieseldifferentiatie, de
stapsgewijze afschaffing MRB vrijstelling en overige aannames van het nieuwe scenario toegepast.
Dit levert de volgende prijsindices op die significant afwijken van het referentiescenario beschreven
in Hoofdstuk 5. In 2015 stijgen de prijzen minder progressief in functie van CO2-uitstoot en
verdwijnen de abrupte sprongen rondom zuinigheidsgrenzen, die een marktverstorende werking
kunnen hebben..Dit betekent effectief dat zuinige auto’s enigszins duurder worden en minder
zuinige auto’s enigszins goedkoper worden dan in het referentiescenario.
Figuur 46: Prijsindex per segment, Benzine, 2010 t.o.v. 2015
3,5
Prijsindex per segment (benzine)

7.1

3,0
2,5
2,0
1,5
1,0
0,5
0,0
70

80

90

100

110

120

130

140

150

160

170

180

190

200

210

220

230

240

CO2 g/km
A (2010)

B (2010)

C (2010)

D+ (2010)

A (2015)

B (2015)

C (2015)

D+ (2015)

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Hetzelfde beeld ontstaat voor dieselauto’s in figuur 47. Met name (zeer) zuinige B-segment diesels
zullen minder aantrekkelijk worden doordat ook deze modellen dieseltoeslag gaan betalen en de
alles-of-niets werking van de BPM vrijstelling, zoals zichtbaar in 2010, verdwijnt.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

83

Figuur 47: Prijsindex per segment, Diesel, 2010 t.o.v. 2015

Prijsindex per segment (diesel)

7,0
6,0
5,0
4,0
3,0
2,0
1,0
0,0
70

80

90

100

110

120

130

140

150

160

170

180

190

200

210

220

230

240

CO2 g/km
A (2010)

B (2010)

C (2010)

D+ (2010)

A (2015)

B (2015)

C (2015)

D+ (2015)

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Resumerend ontstaat zowel bij benzine- als dieselauto’s een evenwichtigere prijsaantrekkelijkheid
(waarin alle fiscale regelingen verwerkt zitten) zodat zowel de autosegmenten A t/m D+ als benzine
en diesel logischer en rechtvaardiger ten opzichte van elkaar gepositioneerd worden.
Verdeling nieuwverkopen naar CO2-uitstoot
Op basis van bovenstaande prijsindex is wederom ingeschat hoe de benzine nieuwverkopen (zie
Y-as) zich gaan verdelen over de verschillende CO2 waarden (zie X-as) tussen 2010 en 2015.
Figuur 48 hieronder laat alleen de verdeling van nieuwverkopen zien voor 2010 en 2015. De
zuinigheidsgrenzen zijn als verticale lijnen geplot en verschuiven naar links tussen 2010 (blauw) en
2015 (oranje). In 2015 zal het grootste deel van de benzine verkopen zich concentreren op
modellen met CO2 waarden tussen 81 en 105 g/km. Van een duidelijke piek in de nieuwverkopen
zal in 2015 nauwelijks nog sprake zijn omdat de schokkerige effecten rondom zuinigheidsgrenzen
verdwenen zijn.
Figuur 48: Ontwikkeling nieuwverkopen benzine in toekomstscenario, 2010 t.o.v. 2015
60000

50000

40000

30000

20000

10000

gram CO2 per km
Nieuwverkopen 2010

Bron: Ecorys CARbonTAX model

84

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Nieuwverkopen 2015

256-260
261-265
266-270
> 270

241-245
246-250
251-255

226-230
231-235
236-240

216-220
221-225

201-205
206-210
211-215

181-185
186-190
191-195
196-200

166-170
171-175
176-180

151-155
156-160
161-165

136-140
141-145
146-150

121-125
126-130
131-135

111-115
116-120

101-105
106-110

91-95
96-100

76-80
81-85
86-90

0-50
51-70
70-75

0

Hetzelfde is gedaan voor dieselverkopen in figuur 49. In 2015 zal het grootste deel van de diesel
verkopen zich concentreren op modellen met CO2 waarden tussen 76 en 90 g/km. De piek in de
nieuwverkopen zal naar verwachting verschuiven van tussen de 91 en 95 g/km in 2010 naar tussen
81 en 85 g/km in 2015.
Figuur 49: Ontwikkeling nieuwverkopen diesel in toekomstscenario, 2010 t.o.v. 2015
30000

25000

20000

15000

10000

5000

> 270

261-265
266-270

231-235
236-240
241-245
246-250
251-255
256-260

221-225
226-230

196-200
201-205
206-210
211-215
216-220

156-160
161-165
166-170
171-175
176-180
181-185
186-190
191-195

146-150
151-155

121-125
126-130
131-135
136-140
141-145

81-85
86-90
91-95
96-100
101-105
106-110
111-115
116-120

0-50
51-70
70-75
76-80

0

gram CO2 per km
Nieuwverkopen 2010

Nieuwverkopen 2015

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Door bovenstaande figuren 48 en 49 voor benzine en diesel samen te voegen ontstaat het
volgende beeld van de ontwikkeling van het totaal nieuwverkopen in 2010 en 2015.
Figuur 50: Ontwikkeling nieuwverkopen totaal in toekomstscenario, 2010 t.o.v. 2015
60.000

50.000

40.000

30.000

20.000

10.000

266-270
> 270

261-265

251-255
256-260

241-245
246-250

236-240

226-230
231-235

211-215
216-220
221-225

201-205
206-210

191-195
196-200

186-190

176-180
181-185

166-170
171-175

161-165

146-150
151-155
156-160

136-140
141-145

126-130
131-135

121-125

111-115
116-120

96-100

101-105
106-110

76-80
81-85
86-90
91-95

71-75

0-50
51-70

0

gram CO2 per km
Nieuwverkopen 2010

Nieuwverkopen 2015

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Ontwikkeling nieuwverkopen per schijf
Uit de modelberekeningen volgt dat het aantal vrijgestelde auto’s in dit scenario geleidelijk naar het
beoogde niveau van 10 procent gaat. Het aantal vrijgestelde benzine auto’s daalt geleidelijk van
24% in 2010 naar 11% in 2015. Daarnaast is de verdeling van nieuwverkopen over de

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

85

verschillende schijven veel meer evenredig. De vrijgestelde auto’s en 1e schijf auto’s groeien
volgens het model in 2011 naar 94% van de nieuwverkopen. Als gevolg van het nieuwe beleid
tussen 2012 en 2015 daalt dit percentage naar 58% in 2015.
Tabel 36: Nieuwverkopen benzine per schijf, 2010-2015
Nieuwverkopen

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Schijf
Vrijgesteld

91.223

124.619

95.243

73.607

52.972

39.946

1e schijf

259.100

238.990

231.450

217.776

199.072

175.043

2e schijf

30.922

21.050

48.691

78.234

111.829

127.050

3e schijf

0

0

0

1.936

8.317

28.366

381.244

384.659

375.384

371.553

372.190

370.404

Totaal

Vrijgesteld

24%

32%

25%

20%

14%

11%

1e schijf

68%

62%

62%

59%

53%

47%

2e schijf

8%

5%

13%

21%

30%

34%

3e schijf

0%

0%

0%

1%

2%

8%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Het aantal vrijgestelde dieselauto’s daalt geleidelijk van 27% in 2010 naar 18% in 2015.
Tabel 37: Nieuwverkopen diesel per schijf, 2010-2015
Nieuwverkopen

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Schijf
Vrijgesteld

26.288

35.000

29.680

32.000

29.276

18.422

1e schijf

47.695

46.821

46.846

47.982

44.551

43.542

2e schijf

22.616

20.725

22.391

20.075

21.151

25.477

3e schijf

1.575

1.007

5.611

4.925

8.899

16.736

Totaal

98.174

103.553

104.528

104.982

103.877

104.177

Vrijgesteld

27%

34%

28%

30%

28%

18%

1e schijf

49%

45%

45%

46%

43%

42%

2e schijf

23%

20%

21%

19%

20%

24%

3e schijf

2%

1%

5%

5%

9%

16%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Het totaal aantal vrijgestelde auto’s daalt geleidelijk naar 12 procent in 2015. Het totaal aantal
nieuwverkopen blijft gehandhaafd rond de 480.000 auto’s per jaar. De 2e en 3e schijf krijgen grotere
vulling doordat deze schijfgrenzen extra worden aangescherpt. Deze schijven bevatten samen in
2010 en 2011 slechts circa 10% van de nieuwverkopen. Dit stijgt naar ruim 40% in 2015.

86

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Tabel 38: Nieuwverkopen totaal per schijf, 2010-2015
Nieuwverkopen

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Schijf
Vrijgesteld

117.511

159.619

124.924

105.607

82.248

58.368

1e schijf

306.794

285.811

278.296

265.758

243.623

218.585

2e schijf

53.538

41.775

71.082

98.309

132.980

152.526

3e schijf

1.575

1.007

5.611

6.861

17.217

45.102

Totaal

479.418

488.212

479.912

476.535

476.068

474.581

25%

33%

26%

22%

17%

12%

1e schijf

64%

59%

58%

56%

51%

46%

2e schijf

11%

9%

15%

21%

28%

32%

Vrijgesteld

3e schijf

0%

0%

1%

1%

4%

10%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Nieuwverkopen per segment
Onderstaande tabellen 41 en 42 geven de nieuwverkopen naar segment en brandstofsoort weer.
De tabellen laten voor benzineauto’s beperkte verschuivingen tussen segmenten zien. De
segmenten B en D+ stijgen 1% in marktaandeel ten koste van de segmenten A en C.
Tabel 39: Nieuwverkopen benzine per segment, 2010-2015
Nieuwverkopen

2010

2011

2012

2013

2014

2015

29%

30%

29%

29%

28%

27%

Segment
A
B

26%

26%

26%

26%

27%

27%

C

30%

30%

30%

30%

29%

29%

D+

15%

15%

15%

16%

16%

16%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Bij dieselauto’s neemt het B-segment 5% toe ten koste van het D+segment. In het model blijft het
A-segment diesel vrijwel op nul. Dit komt grotendeels door de gekozen definitie van segmenten, het
beperkte aanbod van A-segment diesels en de grote overlap in voertuigkarakteristieken die A en B
segment diesel hebben. Ter interpretatie van de resultaten zouden A en B diesels ook als één
categorie bekeken kunnen worden.
Tabel 40: Nieuwverkopen diesel per segment, 2010-2015
Nieuw-

2010

2011

2012

2013

2014

2015

verkopen
Segment
A

0%

0%

0%

0%

0%

0%

B

30%

33%

34%

35%

34%

35%

C

31%

30%

29%

30%

30%

30%

D+

40%

37%

37%

36%

36%

35%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

87

In totaal nemen de aandelen nieuwverkopen in de segmenten A en C af met 2% en 1% ten gunste
van het B-segment dat stijgt met 2% (afgeronde percentages). Het D+ segment blijft stabiel op 20%
marktaandeel.
Tabel 41: Nieuwverkopen totaal per segment, 2010-2015
Nieuwverkopen

2010

2011

2012

2013

2014

2015

A

23%

23%

23%

22%

22%

21%

B

27%

28%

28%

28%

29%

29%

C

30%

30%

30%

31%

29%

29%

D+

20%

19%

20%

19%

20%

20%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Segment

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Verhouding aandeel benzine en diesel in nieuwverkopen
Het aandeel dieselauto’s zal licht stijgen van 20% in 2010 naar 22% in 2015. Met name de sterke
groei van B-segment diesel bij ongewijzigd beleid wordt in dit scenario aanzienlijk afgeremd.
Tabel 42: Aandeel benzine en diesel in nieuwverkopen, 2010-2015
Aandeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Diesel

20%

21%

22%

22%

22%

22%

Benzine

80%

79%

78%

78%

78%

78%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Brandstofsoort

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Budgettaire effecten op BPM inkomsten
Onderstaande tabellen 45 en 46 laten zien dat in dit scenario naar verwachting de totale BPMinkomsten stabiel blijven rond een niveau van circa 1,9 miljard Euro tussen 2011 en 2015. In 2015
zijn de inkomsten uit BPM circa 1,9 miljard Euro tegenover 1,3 miljard Euro bij ongewijzigd beleid.
Tabel 43: BPM inkomsten (€ mln.) benzine per segment, 2010-2015
BPM

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Segment
A

59

29

49

54

70

79

B

276

245

258

232

214

209

C

464

438

483

447

446

453

D+

429

417

416

392

366

360

1.228

1.129

1.207

1.126

1.096

1.101

Totaal

Bron: Ecorys CARbonTAX model

88

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Tabel 44: BPM inkomsten (€ mln.) diesel per segment, 2010-2015
BPM

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Segment
A

0

0

0

0

0

0

B

19

8

43

47

54

59

C

222

214

196

159

152

147

D+

543

557

565

568

579

594

Totaal

784

779

804

773

786

801

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Ondanks een verhouding van 78% benzine tegenover 22% dieselverkopen in 2015, kennen de
BPM inkomsten een 60%/40% verdeling.
Tabel 45: BPM inkomsten (€ mln.) totaal per segment, 2010-2015
BPM

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Segment
A

59

29

49

54

70

79

B

295

253

300

279

269

268

C

686

652

679

606

599

601

D+

972

974

982

960

945

953

2.012

1.908

2.011

1.899

1.882

1.902

Totaal

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Ontwikkeling gemiddelde CO2 uitstoot van nieuwverkopen
In dit toekomstscenario zal de gemiddelde CO2 uitstoot dalen van 136 g/km in 2010 naar 114 g/km
in 2015. Dit staat gelijk aan een gemiddelde jaarlijkse daling van 3,4% tussen 2010 en 2015.
Tabel 46: Ontwikkeling gemiddelde CO2 uitstoot nieuwverkopen in Nederland, 2010-2015
CO2-uitstoot

2010

2011

2012

2013

2014

2015

gram CO2 per km

136

130

126

121

118

114

Bron: Ecorys CARbonTAX model

7.2

Conclusies
Een toekomstscenario dat voldoet aan de doelstellingen van robuuste overheidsinkomsten (circa
1,9 miljard Euro aan BPM-inkomsten per jaar) waarin de consument wordt gestimuleerd om de
meest zuinige auto te kiezen en dat bovendien eenvoudiger van opzet is (minder
zuinigheidsgrenzen en gelijke grenzen voor benzine en diesel) dan het huidige beleid, lijkt
haalbaar.
Om deze doelstellingen te bereiken is het cruciaal de vrijstellingsgrens voor BPM geleidelijk te laten
dalen naar 82 g/km in 2015 voor benzine- en dieselauto’s. Onder voorbehoud van de
onzekerheden die gepaard gaan bij de ontwikkeling van het aanbod en de CO2-uitstoot van auto’s,
lijkt deze 82 g/km een kritische grens: een paar gram eronder betekent vrijwel geen vrijstellingen
meer omdat het aanbod er simpelweg niet is, een paar gram erboven betekent dat meer
automodellen in aanmerking komen voor BPM vrijstelling waardoor het totaal aantal vrijstellingen
weer sterk toeneemt. Hiermee samenhangend is het noodzakelijk de tarieven per schijf minder

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

89

progressief te laten oplopen voor auto’s met hogere CO2-uitstoot in vergelijking met de huidige
tarieven in het Belastingplan 2011.
In onderstaande tabel zijn de belangrijkste effecten van het uitgewerkte scenario samengevat:
Tabel 47: Referentiescenario en uitgewerkte scenario (82 g/km scenario) vergeleken, 2010-2015
Omvang nieuwverkopen (x 1.000)

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Referentie (situatie bij ongewijzigd beleid)

479

488

500

502

516

527

82 gram/km scenario (uitgewerkte scenario)

479

488

480

477

476

475

0

0

20

25

40

52

Verschil:
Percentage vrijstellingen (%)

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Referentie (situatie bij ongewijzigd beleid)

25

33

43

52

58

62

82 gram/km scenario (uitgewerkte scenario)

25

33

26

22

17

12

Verschil:

0

0

17

30

41

50
2015

BPM inkomsten (€, mld)

2010

2011

2012

2013

2014

Referentie (situatie bij ongewijzigd beleid)

2,0

1,9

1,8

1,6

1,4

1,3

82 gram/km scenario (uitgewerkte scenario)

2,0

1,9

2,0

1,9

1,9

1,9

Verschil:

0,0

0,0

-0,2

-0,3

-0,5

-0,7

Gemiddelde CO2-uitstoot (gram/km)

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Referentie (situatie bij ongewijzigd beleid)

136

130

124

118

114

111

82 gram/km scenario (uitgewerkte scenario)

136

130

126

121

118

114

0

0

-2

-3

-4

-3

Verschil:
Bron: Ecorys CARbonTAX model

Het uitgewerkte scenario leidt in vergelijking tot het scenario bij ongewijzigd beleid tot wat lagere
nieuwverkopen. In 2015 ligt het aantal nieuwverkopen circa 52.000 lager. Daarbij neemt de prikkel
om voor de meest zuinige auto te kiezen duidelijk toe. Bij ongewijzigd beleid zal het aandeel
vrijgestelde auto’s van circa 24 procent in 2010 naar circa 62 procent in 2015 toenemen, en is er in
steeds mindere mate sprake van een prikkel om te kiezen voor de meest zuinige auto. In het
voorgestelde scenario neemt het aantal vrijgestelde auto’s af tot 12 procent in 2015. Daarbij is
sprake van meer robuuste BPM-inkomsten.
In de samenstelling van de nieuwverkopen zal bij ongewijzigd beleid met name bij dieselauto’s
de trend naar ‘downsizing’ onverminderd doorgaan. Met name het B-segment diesel groeit sterk.
Ook in de brandstofmix zal het aandeel diesel toenemen van 20% in 2010 naar 25% in 2015. In het
82 g/km scenario wordt de groei van het B-segment diesel enigszins afgeremd en neemt het
aandeel diesel beperkt toe tot 22% in 2015.
In het referentiescenario zullen de inkomsten uit BPM dalen van circa 2 miljard in 2010 naar circa
1,3 miljard in 2015, en neemt de budgettaire derving evenredig toe.
Bij ongewijzigd beleid zal de gemiddelde CO2 -uitstoot dalen van 136 gram/km in 2010 naar 111
gram/km in 2015. Dit staat gelijk aan een gemiddelde jaarlijkse daling van 4,0 procent. In het
uitgewerkte scenario daalt de CO2-uitstoot naar 114 gram/km in 2015; een jaarlijkse daling van 3,4
procent. Ten opzichte van het referentiescenario (situatie bij ongewijzigd beleid) resulteert het
voorgestelde scenario derhalve in een wat minder sterke daling van de gemiddelde CO2-uitstoot
van nieuwverkopen.

90

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

8

Conclusies

In dit rapport zijn de effecten van verschillende fiscale maatregelen, gericht op het stimuleren van
de aanschaf van een (zeer) zuinige (personen)auto, op een rij gezet. Hierbij is zowel terug in de tijd
als naar de nabije toekomst gekeken. Uit de resultaten zijn de volgende hoofdconclusies te trekken:
De overheid heeft in de vorm van het prijsmechanisme een goed werkend instrument in handen om
aankoopbedrag van consumenten te sturen. De evaluaties van de verschillende ingezette fiscale
maatregelen laten zien dat ‘sturing op de aanschafprijs’ een effectief instrument is om de aankoop
van auto’s te beïnvloeden. Naar mate de prijsprikkel groter is, wordt hier sterker op gereageerd.
Deze prikkel was de afgelopen jaren veelal het grootst voor kleine(re) auto’s die lagere CO2
waarden hebben en daardoor sneller onder de grens van vrijstelling van de BPM vallen.
Een centraal doel van het fiscale vergroeningsbeleid was om, via sturing op nieuwverkopen, de
CO2-uitstoot van het autoverkeer terug te dringen. Hoewel auto’s ook autonoom de afgelopen jaren
beduidend zuiniger zijn geworden (het aanbod van autofabrikanten is, mede onder druk van
Europese regelgeving, zuiniger geworden), heeft het fiscale vergroeningsbeleid bovenop de
autonome daling van CO2-uitstoot geleid tot jaarlijks 25 procent extra daling van de CO2-uitstoot. In
dit rapport is de autonome daling van de CO2-uitstoot tussen 2007 en 2010 ingeschat op 4,8% per
jaar. Het additionele gedragseffect dat grotendeels gedreven wordt door het stimuleringsbeleid is
geraamd op 1,3% extra daling per jaar. Deze uitkomsten zijn met enige onzekerheid omgeven.
Binnen het gevoerde vergroeningsbeleid zijn deze effecten vooral toe te schrijven aan het fiscale
stimuleringsbeleid voor zuinige en zeer zuinige auto’s. Dit beleid heeft beduidend grotere effecten
gehad dan de CO2-toeslag (de ‘slurptax’) en de stimulering via de energielabels.
Het gevoerde stimuleringsbeleid is echter niet efficiënt te noemen. Er is sprake van een
substantiële derving aan BPM-inkomsten. Een derving die bovendien toeneemt zolang de
zuinigheidsgrenzen constant worden gehouden en een toenemend aantal auto’s onder de deze
grenzen valt. De berekeningen laten zien dat de rijksoverheid in 2009 circa 0,2 miljard Euro aan
BPM-inkomsten heeft gederfd en in 2010 circa 0,5 miljard. Bij ongewijzigd beleid neemt dit bedrag
toe tot circa 1,2 miljard Euro in 2015. Daarbij is er bij voortzetting van het huidige beleid steeds
minder sprake van een prikkel om te kiezen voor de meest zuinige auto. Het aantal vrijgestelde
auto’s loopt op tot circa 60% in 2015.
Het in dit rapport uitgewerkte 82 g/km toekomstscenario laat zien dat het mogelijk lijkt een
stimuleringsbeleid vorm te geven waarin aan een aantal belangrijke bezwaren van het huidige
beleid tegemoet wordt gekomen. Kern van het scenario vormt een jaarlijkse aanscherping van de
zuinigheidsgrenzen, naast het (stapsgewijs) laten vervallen van de MRB-vrijstelling en de invoering
van een volledig CO2-gerelateerde dieseltoeslag in de BPM. Daarnaast wordt toegewerkt naar
identieke zuinigheidsgrenzen voor benzine- en dieselauto’s, zodat uiteindelijk niet de brandstofsoort
maar de CO2-uitstoot leidend is bij fiscale stimulering.
De uitgevoerde berekeningen laten zien dat er sprake lijkt van een effectief en een efficiënt
stimuleringsbeleid. De BPM-inkomsten blijven in tegenstelling tot de afgelopen jaren constant van
omvang en bedragen jaarlijks circa 1,9 miljard Euro. Daarbij zijn er jaarlijks circa 480.000
nieuwverkopen. Voor ruim 10% hiervan geldt een vrijstelling van de BPM. Jaarlijks worden de
nieuwverkopen in dit scenario gemiddeld 3,4% zuiniger.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

91

92

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Bijlage 1: Overzicht geanalyseerde literatuur

ANWB et al (2008). Evaluatierapport - Werkgroep evaluatie energielabel en bonus/malus regeling
BPM 2006
CE Delft (2008), Fiscale vergroening – Effecten en beoordeling van opties ten behoeve van het
Belastingplan 2009
CE Delft (2009), Stimulering zuinige auto’s via de BPM – Een vergelijkend onderzoek van
verschillende BPM-systemen
CPB (2009), De ombouw van de BPM, lastenneutraliteit en ‘autonome vergroening’
DHV (2006), Ledenonderzoek RAI Vereniging
DHV (2009), MKBA Grondslagwijzigingen BPM
Ecorys (2007), Overgangseffecten variabilisatie BPM, MRB en Eurovignet
Ecorys (2011), Zicht op zakelijke (auto)mobiliteit (nog in uitvoering)
MNP (2007), Milieueffecten belastingplan 2008
Planbureau voor de Leefomgeving (2009), Milieueffecten van wijziging BPM-grondslag
personenauto’s naar CO2-uitstoot
Planbureau voor de Leefomgeving (2009), Energielabels en autotypekeuze – Effect vanhet
energielabel op de aanschaf van nieuwe personenauto’s door consumenten
Planbureau voor de Leefomgeving en CE Delft (2010), Effecten van prijsbeleid in verkeer en
vervoer

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

93

94

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Bijlage 2: Fiscale vergroening in het
buitenland

Onderstaande tabel presenteert de belangrijkste belastingen (exclusief brandstofaccijnzen en
BTW) op aanschaf en gebruik van auto’s in vijf landen en de grondslagen voor die belastingen.
Tabel 48 Grondslagen voor fiscale behandeling motorvoertuigen (naast accijns op brandstoffen)
Land

Type

Brandstof

Prijs

x

x

Gewicht

CO2

Cilinderinhoud

Vermogen

Noten

x

x

Ecomalus ook

Nederland
BPM

x

eenmalig
MRB

x

x

x

periodiek
Bijtelling

x

x

België
BIV

X (LPG,

X

(‘BPM’) bij

ecovermindering)

(alleen

afhankelijk van aantal

elke

Wallonië

kinderen

registratie

en
Duitstalig)

‘MRB’

x

x

periodiek
Bijtelling

x

Verder afhankelijk van
woon-werkafstand

Duitsland
Kfz-steuer

X

X

X

(MRB) –

daarvoor ook

periodiek
Bijtelling

Recente aanpassing,
euronorm van belang

X

Verenigd
Koninkrijk
Road tax

X

e

1 jaar
Road tax

X

e

Differentiatie naar

na 1 jaar -

brandstof en andere

periodiek

kenmerken voor
oudere auto’s

Bijtelling

x

x

Frankrijk
Registratie

X

- eenmalig
Bijtelling

Noot: vervangt eerdere
periodieke belasting

x

Noot: dit betreft alleen
het werknemersdeel

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

95

België
België heeft een tamelijk complex systeem van autogerelateerde belastingen. Bij elke registratie
(dus ook bij herregistratie van een gebruikte auto, er geldt dan een lager percentage) wordt er BIV
gerekend. Jaarlijks wordt er verkeersbelasting geheven. De grondslag voor beide is vergelijkbaar,
te weten vermogen / cilinderinhoud, zonder onderscheid tussen diesel en benzine. Zuinige auto’s
worden in geheel België gestimuleerd door een niet-fiscale korting op auto’s met een lage CO2
uitstoot. In Wallonië (en het Duitstalige deel van België) is er daarnaast een additioneel
ecobonus/malussysteem dat op basis van CO2 uitstoot stimuleert.
Belasting bij aanschaf (ook van gebruikte auto’s)
BIV (belasting op het in verkeer brengen) is verschuldigd bij ingebruikname van personenwagens.
Ook bij aankoop van een gebruikte auto is opnieuw BIV verschuldigd. De BIV is gebaseerd op
vermogen (waarbij geen onderscheid wordt gemaakt tussen diesel en benzine; een wagen op LPG
heeft lager een tarief, maar een hogere MRB)
Tabel 49 De huidige structuur van de BIV
Fiscale PK

kW

Bedrag bij eerste inschrijving (in
euro)

Tot 8 pk (tot 1550cc)

Tot 70

61,50

9 pk (1551-1750cc)

71-85

123

10 pk (-1950cc)

71-85

495

11 pk (-2150cc)

86-100

867

12 pk (-2350cc)

101-110

867

13 pk (-2550cc)

101-110

867

14 pk (-cc)

101-110

867

15 pk (-cc)

111-121

1239

16 pk (-cc)

121-155

2478

17 pk (-cc)

121-155

2478

Meer dan 17pk

Meer dan 156

4957

Noot: LPG korting van 298 euro. Minimum blijft 61,50.
Bedrag wordt bepaald op basis van het maximum aantal fiscale pk’s dat wordt bereikt door cilinderinhoud en
vermogen.

Stimulering aankoop zuinige auto’s
Auto’s met een lage CO2 uitstoot komen in aanmerking voor een (niet-fiscale) korting. Het schema
hiervoor is weergegeven in de volgende tabel.
Tabel 50 Korting bij lage CO2 uitstoot:
Uitstoot

Niet fiscale korting

Tot 105 gram

15% van de prijs met maximum van € 4540

105-115

3% van de prijs met maximum van € 850

115-130 (alleen diesel met roetfilter)

€ 210

Sinds 1 april 2008 is daar een ecomalus bijgekomen in Wallonië (en het Duitstalige deel van
België). Deze geldt vanaf een uitstoot van 156 gram CO2, maar deze grens stijgt met 10 gram als
er drie kinderen zijn. Meer dan drie kinderen verhoogt de grens met nogmaals 10 gram. In 2008
bedroeg de grens 196 gram (206 in het geval van drie kinderen).

96

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Tabel 51 Huidige structuur ecomalus (Wallonië en het Duitstalige deel van België)
CO2 uitstoot

Malus (<3/3/>3)

Malus LPG (<3/3/>3)

156-165

100/0/0

-/-/-

166-175

175/100/0

100/0/0

176-185

250/175/100

175/100/0

186-195

375/250/175

250/175/100

196-205

500/375/250

375/250/175

206-215

600/500/375

500/375/250

216-225

700/600/500

600/500/375

226-235

1000/1000/1000

700/600/500

236-245

1200/1200/1200

1000/1000/1000

246-255

1500/1500/1500

1200/1200/1200

256-

1500/1500/1500

1500/1500/1500

Daarnaast is er een bonus systeem bij vervanging van bestaande voertuigen door voertuigen met
een vergelijkbare of lagere CO2 uitstoot. De bonus bedraagt maximaal 1200 euro (uitstoot tot 99
gram) en wordt uitgefaseerd in stappen (800, 400, 200) tot een maximale uitstoot van 125 gram
CO2. Deze grens wordt opgeschoven afhankelijk van het aantal kinderen en de aanwezigheid van
LPG. De maximale grens is 155 gram (meer dan drie kinderen en LPG).
Jaarlijkse belasting
De verkeersbelasting (MRB) is voor personenauto's afhankelijk van het aantal (fiscale) PK. Dat
aantal PK’s is afhankelijk van de cilinderinhoud. De verkeersbelasting is weergegeven in
onderstaande tabel
Tabel 52 Verkeersbelasting (2010)
Cilinderinhoud (in liter) *

Fiscale paardekracht

Bedrag van de verkeers

Bedrag van de

(PK)

belasting

aanvullende
verkeersbelasting (LPG)

0 tot 0,7

4 en minder

€ 71,28

0,8 tot 0,9

5

€ 89,23

1 tot 1,1

6

€ 128,96

1,2 tot 1,3

7

€ 168,56

1,4 tot 1,5

8

€ 208,43

1,6 tot 1,7

9

€ 248,29

1,8 tot 1,9

10

€ 287,76

2,0 tot 2,1

11

€ 373,30

2,2 tot 2,3

12

€ 458,96

2,4 tot 2,5

13

€ 544,50

2,6 tot 2,7

14

€ 630,17

2,8 tot 3

15

€ 715,70

3,1 tot 3,2

16

€ 937,46

3,3 tot 3,4

17

€ 1.159,36

3,5 tot 3,6

18

€ 1.381,25

3,7 tot 3,9

19

€ 1.602,74

4 tot 4,1

20

€ 1.824,64

Per extra 0,1 liter

+1 pk

+ € 99,53 per PK boven

€ 89,16

€ 148,68

€ 208,20

20 fiscale PK

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

97

Bijtelling
In België is sinds 1 januari 2010 een bijtellingsregeling van kracht die gebaseerd is op CO2-uitstoot.
Voorheen was de bijtelling gebaseerd op de hierboven besproken fiscale PK's (en de woon-werk
afstand). De huidige variabelen zijn:
 de CO2-uitstoot van de auto;
 woont de werknemer meer of minder dan 25 km van zijn werk.
Deze CO2-coëfficiënt bedraagt:
Tabel 53 CO2- oëfficiënt?
Brandstof CO2

coëfficiënt 2010

CO2

coëfficiënt 2011

Benzine/LPG/Aardgas

€ 0,0021/g CO2

€ 0,00216/g CO2

Diesel

€ 0,0023/g CO2

€ 0,00237/g CO2

Elektrisch (minimumbijdrage)

€ 0,0010/g CO2

€ 0,0010/g CO2

Noot: als de CO2 uitstoot onbekend is, gelden vaste emissiewaarden van 195 gram (diesel) of 205 gram
(andere brandstoffen)

De CO2-coëfficiënten worden jaarlijks op 1 januari geïndexeerd. De CO2-coëfficiënt wordt
gekoppeld aan de index van de consumentenprijzen. Het belastbaar voordeel voor een auto van de
zaak wordt vanaf 1 januari 2010 berekend als volgt:
forfaitaire privé-kilometers * CO2-uitstootgehalte per km * CO2 eur-coëfficient
Concreet komt dit neer op:
< 25 km 5000 km x CO2 -uitstoot x 0,0021 € / 12 (Benzine/LPG/aardgas)
> 25 km 7500 km x CO2 -uitstoot x 0,0021 € / 12 (Benzine/LPG/aardgas)
Veranderingen in nieuwverkopen
Op basis van gegevens van FEBIAC zijn te volgende trends waar te nemen (t/m 2009)

 Aantal auto’s met een CO2 uitstoot van minder dan 116 gram: van minder dan 6% in 2005 naar
16% in 2009 (2008: 9%).

 Het percentage zakelijk in dit segment is gedaald van 46 naar 19%: omgekeerd: het aantal
particulieren met een zuinige auto is fors gestegen.

 Het aandeel diesel, dat jaren is gestegen (van 30% rond 1990 tot 79% in 2008) is in 2009
gedaald tot 75%.

 In de nieuwregistraties is een beperkte verschuiving te zien naar kleinere auto’s.
Belangrijkste verschillen met Nederland

 De intensiteit van de stimulering is voor zuinige auto’s (tot 105 gram CO2) sterk. Er geldt een
korting op de aanschafprijs die de eenmalige en jaarlijkse belasting overtreft. Dit geldt nog in
versterkte mate voor Wallonië. Het betreft hier wel met name privéaankopen. Voor zakelijke
rijders geldt een bijtelling die lineair is in CO2-uitstoot.

 Vrijstellingen (nihil-betalingen) zijn er niet.
 De CO2 coëfficiënt in de bijtelling wordt jaarlijks (automatisch) aangepast. Door de relatie met
de consumentenprijs zal deze correctie vergelijkbaar zijn met de ontwikkeling in nieuwprijzen
van auto’s. Met een autonome daling van CO2 uitstoot (of effectief beleid t.a.v. CO2 reductie)
zullen de fiscale opbrengsten dus dalen.

98

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Frankrijk
Met ingang van 2008 is er in Frankrijk sprake van een bonusmalussysteem voor nieuwe
personenauto’s (‘dispositif d’écopastille’: bonus-malus en superbonus bij sloop). Dit systeem heeft
de jaarlijkse belasting vervangen. Deze jaarlijkse belasting was gebaseerd op fiscale pk’s,
gerelateerd aan motorinhoud. Informatie over dit oude systeem is hier niet opgenomen. De bijtelling
voor privégebruik is volledig gerelateerd aan prijs of daadwerkelijke kosten. De werkgever betaalt
een malus die afhankelijk is van de CO2 uitstoot van de bedrijfsauto.
Bonus/malus bij aanschaf – heeft de jaarlijkse belasting vervangen
De bedragen van de bonussen en malussen alsmede de CO2-grenzen waren vastgelegd tot en met
2011. De CO2-grenzen voor 2009 waren gelijk aan de grenzen voor 2008. De CO2-grenzen voor
2010 liggen 5 gram/km lager en voor 2011 weer 5 gram/km lager. Zo was sprake van een neutrale
range voor 2008 en 2009 bij een CO2-uitstoot van meer dan 130 en ten hoogste 160 gram/km, voor
2010 meer dan 125 en ten hoogste 155 en voor 2011 meer dan 120 en ten hoogste 150 g/km. Voor
2012 zijn gewijzigde grenzen aangekondigd. Een speciale bonus geldt elektrische auto’s (< 60
g/km CO2-uitstoot, € 5.000, zie tabel hieronder) en voor hybride auto’s (€ 2 000).
Tabel 54 Bedragen bonus-malus Frankrijk – 2011 (en 2012)
CO2 gram/km 2011 (2012)

Bedrag in €

< 60

-5.000

61 – 90

-800 (was –1.000)

91 -110

-400 (was –700)

111 -120

0 (was – 200)

121 – 150 (121-140)

0

151 – 155 (2012: 141-150)

200

(2012: 151-155)

500

156 – 190 (2012: 156-180)

750

(2012: 181-190)

1.100

191 -240 (2012: 191-230)

1.600

>240 (>231)

2.600

Bron: Code Général des Impôts

Bijtelling
Bijtelling vindt plaats op basis van ofwel daadwerkelijke kosten, of op basis van een fictief voordeel
op basis van de prijs van de auto, inclusief alle belastingen. De keuze voor welk systeem wordt
gebruikt is naar keuze van de werkgever. In onderstaande tabel wordt het systeem kort
beschreven. In de meeste gevallen zal er sprake zijn van een bijtelling van 12%
Tabel 55 Bijtelling in Frankrijk
Bijtelling

Bij aanschaf

Bij lease

Deel van de

20% van de aanschafprijs +

Som van de kosten voor lease,

daadwerkelijke kosten

kosten voor verzekering, pro-rata

verzekering, pro-rata bijdrage in kosten

bijdrage in kosten onderhoud en

onderhoud en eventuele waarde van

eventuele waarde van brandstof

brandstof

9% of 12%;

30% van de kosten van de lease (inclusief

12% geldt als de werkgever de

onderhoud en verzekering) gemaximeerd

brandstofkosten vergoedt

op 9% van de prijs; 40% (12%) als de

Forfaitaire bijtelling

werkgever de brandstof vergoedt.
Noot: woon-werkverkeer wordt beschouwd als privékilometers

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

99

De werkgever betaalt een heffing per gram uitgestoten CO2. Het tarief hiervan is progressief. Voor
auto’s geregistreerd voor 2006 is deze heffing ook progressief en gebaseerd op fiscale pk’s.
Belangrijkste verschillen met Nederland

 Fiscale stimulering van zuinige auto’s is aanwezig. Als wordt afgezien van de stimulering van
elektrische auto’s (het enige type dat nu op de markt is en in aanmerking komt voor de bonus
van 5000 euro), is de fiscale stimulering minder sterk dan in Nederland.

 De fiscale stimulering bij aankoop (bonus / malus) heeft de jaarlijkse belasting vervangen.
 Een ander punt waarin het Franse systeem verschilt van het Nederlandse is de periodieke
aanpassing van de grenzen voor de bonus-malus.

 De bijtelling differtieert, aan de kant van de werknemer, niet met CO2-uitstoot.
 Er is geen onderscheid tussen benzine en diesel.

100

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Verenigd Koninkrijk
Het Verenigd Koninkrijk heeft vanaf 2002 een beleid gevoerd ten aanzien van vergroening van het
wagenpark. Hierbij is zowel in de bijtelling als in de jaarlijkse ‘road tax’ expliciet rekening gehouden
met CO2-uitstoot. In de bijtelling wordt lineair rekening gehouden met CO2-uitstoot, elke 5 gram
extra uitstoot betekent 1% extra bijtelling. De tarieven van de ‘road tax’ zijn geleidelijk progressiever
geworden, waarbij er sinds 2010 sprake is van een apart tarief voor het eerste jaar. Het systeem is
daarnaast in de loop van de tijd fijnmaziger geworden. Hiermee zijn effectief de grenzen aangepast,
maar eigenlijk alleen aan de bovenkant. De ondergrens was en ik 100 gram CO2 uitstoot, met
speciale tarieven voor uitstoot van 0 gram en minder dan 75 gram.
Eenmalige en jaarlijkse ‘road tax’
Eigenaren van motorvoertuigen betalen in het Verenigd Koninkrijk jaarlijks een zogenaamde
vehicle excise duty (VED), ook wel ‘road tax’. De laatste jaren is de VED op diverse punten
veranderd. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de belangrijkste veranderingen.
Tabel 56 Belangrijkste wijzigingen VED tussen 2001 en nu
Jaar

Wijziging

Structuur / bedragen

Structuur / bedragen

2001/2

Van een systeem voor kleine en

Voor oude gevallen

Voor nieuwe gevallen:

grote auto’s (grens 1100c) naar

Bedragen waren:

6 banden:

een systeem gebaseerd op CO2

100 pond < 1100 cc

< 100: 100 pond

Voor bestaande gevallen (auto’s

155 pond =/> 1100 cc

101-120: B: 100 / D: 110

van voor 1 maart 2001) is de grens

Zijn geworden

121-150: B: 100 / D: 110

aangepast naar 1549 cc

105 pond < 1549 cc

151-165: B: 100 / D: 110

160 pond =/> 1549 cc

166-185: B: 140 / D: 130
186>: B: 155 / D: 150

2002/3

Verlaging met 30 pond van de
bedragen voor auto’s met uitstoot
tot 120 gram (zowel B als D).
Elke volgende aanpassing heeft
ook toepassing op auto’s
geregistreerd na 1/3/2001

2003/4

Verdere verlaging voor zuinige
auto’s (<100) met 5 pond
Rest + 5 pond
Verhoging met 5 pond voor
gevallen van voor 1/1/01

2005/6

Verhoging met 5 pond voor > 166
Verhoging met 5 pond voor
gevallen van voor 1/1/01

2006/7

2007/8

Invoering nieuwe categorie > 226

7 banden:

gram

< 100: 100 pond

Tarief aanpassingen (verhoging)

101-120: B: 100 / D: 110

voor uitstoot boven 165 gram. Nul

121-150: B: 100 / D: 110

tarief voor < 100 gram

151-165: B: 100 / D: 110

Zie Tabel 56.

166-185: B: 140 / D: 130

Verhoging met 5 pond voor

186-225: B: 155 / D: 150

gevallen van voor 1/1/01

226>:

Verdere differentiatie zuinig / niet
zuinig, zie Tabel 56.
Gelijktrekking benzine en diesel.

2008/9

Verdere differentiatie zuinig / niet
zuinig, zie Tabel 56.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

101

2009/10

Aanpassing categorieën (meer

13 banden: (A-M)

klassen)

< 100; 101-110; 111-120; 121-

Tarieven, zie Tabel 56.

130; 131-140; 141-150; 151-

Gevallen van voor 23/3/06 met een

165; 166-175; 176-185; 186-

uitstoot van meer dan 225 vallen in

200; 201-225; 226-255; 255>

band K (201-225)
2010/11

Invoering ‘first-year’ rate.
Verchillend tarief voor eerste jaar
en daaropvolgende jaren. Sterkere
progressie in heet tarief voor het
eerste jaar.

Noot: alternative fuel wordt anders behandeld, zie hiervoor de volgende tabellen
Bron: (o.a.) IFS (web), http://en.wikipedia.org/wiki/Vehicle_Excise_Duty#cite_note-current_rates-4
http://www.direct.gov.uk/en/Motoring/OwningAVehicle/HowToTaxYourVehicle/DG_172916 (2010 verandering)

Tabel 57 VED voor voertuigen geregistreerd op of na 1 maart 2001 per 1/4/10
CO2 grens van

Tot

Klasse

Tarief 1e jaar

Tarief na 1e

Tarief na 1e jaar

(huidige

(Pound)

jaar (Pound)

(Pound)

systematiek)

2010/2011

2010/2011

2009/2010

Ingevoerd per
1/4/2010
0

100

A

0

0

0

100

110

B

0

20*

10

111

120

C

0

30*

20

121

130

D

0

90*

80

131

140

E

110*

110*

100

141

150

F

125*

125*

115

151

165

G

155*

155*

145

166

175

H

250*

180*

170

176

185

I

300*

200*

190

186

200

J

201

225

K

226

255

L
M

255

19

425*

235*

225

550*

245*

235

750*

425*

415

950*

435*

425

Geregistreerd voor 1/3/2001
Minder dan 1549 cc

125

1549cc of meer

205

20

* Voor gas, bi-fuel benzine en hybride geldt een korting van 10 pound.
Voor elektrische voertuigen geldt een korting van 25%, met een maximum van 5.000 pound bij aankoop.

19
20

102

Dit is inclusief auto’s met meer dan 225 gram maar met eerste toelating voor 23 maart 2006.
Formeel: electricity and petrol/diesel.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Tabel 58 Historisch overzicht jaarlijkse VED tarieven
CO2 grens

CO2 grens tot

Klasse

2009/10

2008/09

2007/08

2006/07

2005/06

0

100

A

0

0

0

0

65

100

110

B

35

35

35

40

75

111

120

C

35

35

35

40

75

121

130

D

120

120

115

100

100

131

140

E

120

120

115

100

100

141

150

F

125

120

115

100

100

151

165

G

150

145

140

125

125

166

175

H

175

170

165

150

150

176

185

I

175

170

165

150

150

186

200

J

215

210

205

190

165

201

225

K21

215

210

205

190

165

226

255

L

405

400

300

190

165

M

405

400

300

190

165

125

120

115

110

110

190

185

180

175

170

van

255
Geregistreerd voor 1/3/2001
Minder dan
1549 cc
1549cc of
meer

Noot:
Diesel +10
(B-I)
+5 (J en
hoger)

Bijtelling
In 2002 is het systeem van bijtelling veranderd. Voorheen werd er bijgeteld op basis van prijs en
kilometrage. Dat is omgezet naar een systeem waarbij er voornamelijk naar rato van CO2-uitstoot
wordt bijgeteld. Het belastbaar bedrag is grotendeels gebaseerd op de catalogusprijs, met wat
kleine aanpassingen. De maximale prijs voor bijtelling is 80.000 pond.
Het bijtellingspercentage begint bij 15% en loopt per 5 gram extra CO2-uitstoot op met 1% extra, tot
een maximum van 35%. Voor de meeste dieselauto’s geldt een toeslag van 3%, met inachtneming
van het maximum van 35%. Vanaf april 2008 geldt er een verlaagd tarief van 10% voor auto’s met
een uitstoot van 120 gram of minder (13% voor diesel). Nul-emissieauto’s hebben een bijtelling van
0%. Voor auto’s met een emissie tot 75 gram geldt een bijtelling van 5%. Beide regelingen gelden
tot 2014.
Tabel 59 Overzicht huidige systeem 2009/10; grondslag is prijs
Schaal CO2

Bijtelling
2009/10

Uitzonderingen

Bijtelling

en

20010/11 (diesel +3%, met een maximum

veranderingen

van 35%

Tot 130

21

15

Tot 135

15

+3

16

140

16

”

17

Inclusief auto’s met meer dan 225 gram maar met eerste toelating voor 23 maart 2006.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

103

Schaal CO2

Bijtelling

Uitzonderingen

Bijtelling

2009/10

en

20010/11 (diesel +3%, met een maximum

veranderingen

van 35%

145

17

”

18

150

18

”

19

155

19

”

20

160

20

”

21

165

21

”

22

170

22

”

23

175

23

”

24

180

24

”

25

185

25

”

26

190

26

”

27

195

27

”

28

200

28

”

29

205

29

”

30

210

30

”

31

215

31

”

32

220

32

”

33

225

33

+2

34

230

34

+1

35

235
Noot geldt voor

35

-

35

Gas (officieel CO2

Diesel, niet euro

Gas (officieel CO2 getal), E85 , Hybride,

getal), E85,

4, Diesel Euro 4

Benzine, Diesel Euro 4 van voor 1/1/2006

Hybride, Benzine,

van na 1/1/2006

Diesel Euro 4 van
voor 1/1/2006
Auto’s van voor 1998
0-1400

15

18

15

1401-2000

25

28

25

2000 meer

35

35

35

Wankel

35

35

35

Belangrijkste aanpassingen in het verleden zijn in onderstaande tabel opgenomen:
Tabel 60 Belangrijkste aanpassingen
Jaar
2002/3

Aanpassing
Invoering nieuw systeem:
< 165: 15%, per 5 gram 1% extra
Diesel: +3%

2003/4

Bijstelling grens voor 15% naar 155g

2004/5

Bijstelling grens voor 15% naar 145g

2010/2011

De ondergrens voor de 15% bijtelling wordt aangepast (verlaagd) van 135 naar 130 gram
CO2/km
Vanaf 6/4/10 zijn nulemissieautos voor 5 jaar vrijgesteld
Vanaf 6/4/10 wordt de bijtelling van auto’s met een emissie van minder dan 75 gram/km voor 5
jaar op 5% gezet. Indien nodig is er een opslag (3%) voor diesels.

104

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Voorgestelde aanpassingen 2011/2012. Vanaf 6 April 2011:

 Geen kortingen meer voor hybrides, bi-fuel en E85 (typen H, B en G).
 De diesel malus van 3% geldt voor alle diesels (dus wordt onafhankelijk van de euronorm).
 Geen limiet van 80.000 pond meer als maximale grondslag.
 De ondergrens voor de 15% bijtelling wordt aangepast (verlaagd) van 130 naar 125 gram
CO2/km.

 Er blijven drie typen over: E (elektrisch), A (benzine) en D (diesel).
Veranderingen per 2012-13

 Speciale regels voor 10 (13%) (CO2 lager dan 120 gram) worden afgeschaft.
 Aanpassing schema naar 10% voor minder dan 100 en dan in stappen van 1% per 5 gram tot
het maximum van 35% (het maximum ligt dan bij 225 gram).
Veranderingen per 2015-16

 Uitfasering 0% voor nulemissie, percentage gaat naar 9%.
 Uitfasering 5% voor < 75 gram. Tarief gaat naar 10%.
Veranderingen in nieuwverkopen
Er is een continue trend te zien naar daling van CO2-uitstoot. 2009 was een apart jaar door de
economische crisis en de slooppremie. Algemene trends, die voor een groot deel fiscaal gedreven
zijn (bron: SMMT, New Car CO2 Report 2011):

 Nieuwe technologie i.c.m. beleid hebben ervoor gezorgd dat er jaarlijks voertuigen op de weg
komen die minder CO2 uitstoten. Gemiddeld is de daling rond 3% geweest, met een versnelling
in de tweede helft van de periode 2001-2011.

 In 2010 had de helft van de verkochte auto’s een CO2 uitstoot van minder dan 140 gram. In
2000 was dit maar 8%.

 Het aandeel diesel is toegenomen van rond 15% in 2000 naar rond 46% in 2010.
 Het aandeel kleinere auto’s (A en B segment) in de verkopen is gestegen. Verkopen in het C en
D segment zijn afgenomen. Dit is deels door substitutie naar MPV’s. Dit segment is verdubbeld
in belang.

 De daling van CO2-uitstoot onder zakelijke verkopen is licht lager dan bij priveverkopen. Qua
uitstoot hebben de segmenten elkaar bijna bereikt. De daling in CO2 uitstoot van priveverkopen
is vanaf 2004 scherper gedaald dan van de zakelijke verkopen.
Verschillen met Nederland
Wat opvalt aan het systeem in het Verenigd Koninkrijk is:

 Er is geen differentiatie (meer) tussen brandstofsoorten, wel is de accijns op diesel hoger dan
op het vasteland van Europa (de accijns op diesel en benzine is gelijk). Compensatie door
hogere ‘vervuiling’ van diesels vindt plaats door een 3% opslag in de bijtelling.

 Differentiatie bij privé auto’s is minder fijnmazig dan zakelijk (grotere stappen, lagere bedragen).
 Zakelijk zijn er sterke incentives. Dit heeft consequenties gehad voor het wagenpark alhoewel
die in de praktijk tussen zakelijk en privé niet heel verschillend hebben uitgewerkt.

 Er is sprake van een zeer sterke verschuiving in de brandstofmix naar diesel. De harmonisatie
van de belastingen naar CO2-grenzen zonder brandstofonderscheid hebben hier een
belangrijke bijdrage in geleverd.

 Grenzen zijn met enige regelmaat aangepast (aangescherpt).
 Voor privépersonen geldt met name een malus systeem (er zijn vrijstellingen, maar die zijn
beperkt van omvang), voor zakelijke rijders zijn er sterke bonussen en sterke malussen.

 Voor de komende jaren (tot 2015/16) is het tijdpad van herzieningen gegeven.
 De belangrijkste uitzonderingen die er zijn (voor 0-emissie en minder dan 75 gram uitstoot)
hebben een expliciete tijdshorizon.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

105

Duitsland
Duitsland kent een tamelijk eenvoudig systeem van belastingen. De jaarlijkse belasting is sinds kort
voor een deel gebaseerd op CO2-uitstoot. De grenzen hiervan worden de komende jaren
aangepast. De bijtelling is niet gebaseerd op milieukenmerken maar slechts op prijs en de woonwerkafstand.
Belasting op gebruik
Duitsland kent geen BPM, enkel een jaarlijkse MRB, in het Duits: Kfz-steuer. De grondslag en
berekening hiervoor is hieronder weergegeven.
Tabel 61 Huidige structuur Duitse wegenbelasting
Benzine

Diesel

KFZ-steuer basis

€2 per 100 cc

€ 9,50 per 100 cc

KFZ CO2 deel (2010)

€2 per gram boven 120g

€2 per gram boven 120g

KFZ CO2 deel (2012)

€2 per gram boven 110g

€2 per gram boven 110g

KFZ CO2 deel (2014)

€2 per gram boven 95g

€2 per gram boven 95g

Voor benzineauto’s is het CO2 deel het belangrijkste deel, voor dieselauto’s het deel gebaseerd op
cilinderinhoud. Zie hiervoor de volgende twee voorbeelden:
Golf 1.4 TSI: uitstoot is 144 gram, cilinderinhoud 1390 cc: KFZ-steuer 27.80 + 48 = 75.80;
Golf 1.6TDI: uitstoot is 107 gram, cilinderinhoud 1598 cc: KFZ-steuer 157.81 + 0 = 157.81).
Bovenstaand beleid vervangt de oude Kfz-steuer die gebaseerd was op brandstof, uitstootnorm en
motorinhoud. Binnen dit algemene systeem is er sprake van specifieke tegemoetkomingen,
bijvoorbeeld voor dieselauto’s die voldoen aan de euro 6 norm.
Tabel 62 Oude MRB systeem in Duitsland
Grondslag (per 100 cc)

Euronorm

Brandstof

Euro 3 en beter

Benzine

6,75 €

Diesel: Opslag van 1,20 € per 100cc

D3 en beter

Diesel

15,44 €

voor voertuigen zonder roetfilter

Euro 2

Benzine

7,36 €

Diesel

17,25 €

Benzine

15,13 €

Euro 1

Diesel
Geen norm

Opmerkingen

registratie tot 30 juni 2009

28,55 €

Benzine

21,07 / 25,36 €

Diesel

33,29 / 37,58 €

Hoger tarief geldt voor voertuigen die
niet mogen rijden bij een “Ozonalarm”

Voor bepaalde voertuigen gold een belastingvrijstelling van veelal een jaar. Deze was altijd
verbonden aan de uitstootnorm.
Bijtelling
De bijtelling bedraagt 12% per jaar (1% per maand). Voor woon-werk verkeer geldt een extra
bijtelling van 0.36% (per jaar) per kilometer enkele reis. Aftrek mogelijk voor o.a. eigen bijdrage aan
leasekosten.

106

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Structuur nieuwverkopen
Met name in 2009 is er een substantiële stijging te zien in het aantal verkochte auto’s met een
geringe motorinhoud (minder dan 1400cc). Dit wordt voor een groot deel verklaard door de
sloopregeling. Het aandeel diesel is daarmee ook teruggegaan. Per saldo is de CO2 uitstoot van
nieuwverkopen in 2009 ook sterk teruggelopen. In 2010 is de vraag naar grotere auto’s (waaronder
SUV’s, sportauto’s) weer fors toegenomen.
Belangrijkste verschillen met Nederland

 De bijtelling kent geen milieu-component.
 Absoluut gezien is de MRB laag, het stimulerende effect van de CO2 component is daarmee in
absolute zin laag.

 Door vrijstellingen gerelateerd aan euronorm wordt het effect van de CO2 component gedempt.
 CO2 component is voor dieselauto’s minder van belang dan voor benzineauto’s. Er is geen
onderscheid tussen benzine en diesel rondom CO2-uitstoot.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

107

Bijlage 3: Aandeel auto van de zaak versus
aandeel privéauto per segment

Nieuwverkopen A-segment - zakelijk vs. privé

Figuur 51: Aandeel auto van de zaak versus aandeel privéauto in het A-segment, 2007-2010

100%
90%
80%
70%
60%

privé

50%

zakelijk

40%
30%
20%
10%
0%
7
20 0

8
20 0

9
20 0

0
20 1

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDC

Nieuwverkopen B-segment - zakelijk vs. privé

Figuur 52: Aandeel auto van de zaak versus aandeel privéauto in het B-segment, 2007-2010

100%
90%
80%
70%
60%

privé

50%

zakelijk

40%
30%
20%
10%
0%
7
20 0

8
20 0

9
20 0

0
20 1

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDC

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

109

Nieuwverkopen C-segment - zakelijk vs. privé

Figuur 53: Aandeel auto van de zaak versus aandeel privéauto in het C-segment, 2007-2010

100%

80%

60%

privé
zakelijk

40%

20%

0%
7
20 0

8
20 0

9
20 0

0
20 1

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDC

Nieuwverkopen D+-segment - zakelijk vs. privé

Figuur 54: Aandeel auto van de zaak versus aandeel privéauto in het D+segment, 2007-2010

100%

80%

60%

privé
zakelijk

40%

20%

0%
7
20 0

8
20 0

9
20 0

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDC

110

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

0
20 1

Bijlage 4: Brandstofmix en CO2 uitstoot per
segment
A-segment

Nieuwverkopen A-segment naar
brandstofsoort

Figuur 55: Nieuwverkopen A-segment naar brandstofsoort, 2005-2010

100%
90%
80%
70%
60%

Diesel

50%

Benzine+Hybride

40%
30%
20%
10%
0%
2005

2006

2007

2008

2009

2010

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW
Figuur 56: Gemiddelde CO2 uitstoot per km per brandstofsoort in het A-segment, 2005-2010

A-segment - gram CO 2 per km

220
200
180
160

Benzine+Hybride

140

Diesel

120
100
80
2005

2006

2007

2008

2009

2010

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

111

B-segment

Nieuwverkopen B-segment naar
brandstofsoort

Figuur 57: Nieuwverkopen B-segment naar brandstofsoort, 2005-2010

100%
90%
80%
70%
60%

Diesel

50%

Benzine+Hybride

40%
30%
20%
10%
0%
2005

2006

2007

2008

2009

2010

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW
Figuur 58: Gemiddelde CO2 uitstoot per km per brandstofsoort in het B-segment, 2005-2010

B-segment - gram CO 2 per km

220
200
180
160

Benzine+Hybride

140

Diesel

120
100
80
2005

2006

2007

2008

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

112

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

2009

2010

C-segment
Figuur 59: Nieuwverkopen C-segment naar brandstofsoort, 2005-2010

Nieuwverkopen C-segment naar
brandstofsoort

100%
80%
60%

Diesel
Benzine+Hybride

40%
20%
0%
2005

2006

2007

2008

2009

2010

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW
Figuur 60: Gemiddelde CO2 uitstoot per km per brandstofsoort in het C-segment, 2005-2010

C-segment - gram CO 2 per km

220
200
180
160

Benzine+Hybride

140

Diesel

120
100
80
2005

2006

2007

2008

2009

2010

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

113

D+-segment

Nieuwverkopen D+segment naar
brandstofsoort

Figuur 61: Nieuwverkopen D+segment naar brandstofsoort, 2005-2010

100%
90%
80%
70%
60%

Diesel

50%

Benzine+Hybride

40%
30%
20%
10%
0%
2005

2006

2007

2008

2009

2010

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

D+segment - gram CO 2 per km

Figuur 62: Gemiddelde CO2 uitstoot per km per brandstofsoort in het D+-segment, 2005-2010

220
200
180
160

Benzine+Hybride

140

Diesel

120
100
80
2005

2006

2007

2008

Bron: Analyse Ecorys op basis van RDW

114

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

2009

2010

Bijlage 5: Beschrijving CARbonTAX-model

Modelstructuur
Het CARbonTAX-model is een spreadsheetmodel waarmee de effecten op de omvang,
samenstelling, overheidsinkomsten en CO2 uitstoot van nieuwverkopen van personenauto’s kunnen
worden geschat op basis van specifieke aannames voor autogerelateerd fiscaal
(vergroenings)beleid. Het model maakt onderscheid naar twee brandstofsoorten, vier
automarktsegmenten, en de CO2 normuitstoot van auto’s op basis van de NEDC typekeuringstest.
De brandstofsoorten betreffen enerzijds benzine en benzine-hybride, en anderzijds diesel en
diesel-hybride. Voor andere brandstofsoorten of aandrijftechnieken zoals LPG, CNG en elektriciteit
voor plug-in hybride en elektrische auto’s kunnen aannames gemaakt worden buiten het model.
Om zo goed mogelijk aan te sluiten bij de automarktsegmenten zoals deze in de branche gangbaar
zijn, is in het model de volgende categorisering gemaakt:

 Segment A betreft het mini/small segment (bijv. Toyota Aygo, Citroën C1, Fiat Panda)
 Segment B betreft het city/compact segment (bijv. VW Polo, Opel Corsa, Peugeot 207)
 Segment C betreft het kleine midden segment (bijv. VW Golf, Opel Astra, Ford Focus)
 Segment D+ betreft het grote midden segment (bijv. VW Passat, Audi A4) en alles daarboven.
De indeling in automarktsegmenten dient in het algemeen als een benadering voor de
grootteklasse en/of prijsklasse van een auto. Het A segment betreft de kleinste en/of goedkoopste
auto’s, het D+ segment betreft de grootste en/of duurste auto’s. De indeling van nieuwverkopen
naar segmenten is gemaakt op basis van het product van de lengte en de breedte van de auto (in
2

2

vierkante meters, m ). Het A-segment betreft alle auto’s tot 6,1 m ; het B-segment auto’s van 6,1
2

2

2

tot 7,2 m ; het C-segment auto’s van 7,2 tot 8,1 m ; het D+ segment auto’s van 8,1 m en groter.
Op basis van motorvermogen (>140 kW) is een aantal correcties toegepast om sportauto’s naar het
D+ segment toe te delen. Daarnaast zijn correcties toegepast op basis van het leeggewicht van
een auto om beter onderscheid te maken tussen auto’s die op de grens van het C en D segment
liggen.
Modelinvoer
In het invoerveld van het model kan aan een aantal ‘beleidsknoppen’ gedraaid worden. De
volgende beleidsvariabelen kunnen voor benzine- en dieselauto’s aangepast worden voor de
periode 2010-2015:

 De vrijstellinggrens en zuinigheidsgrenzen voor de verschillende schijven voor de BPM.
 De zuinigheidsgrenzen voor de bijtellingsklassen voor auto’s van de zaak voor privégebruik (bij
>500 km per jaar).

 De hoogte van de MRB gebruiksbelasting (wegenbelasting) voor auto’s.
 Een dieseltoeslag in de BPM op basis van CO2 uitstoot waarbij de beginwaarde voor CO2
gekozen kan worden en het tarief per gram CO2 boven de startgrens.

 De belastingtarieven per gram CO2 per zuinigheidsschijf. Hiermee kan ook de mate van
progressiviteit van de schijftarieven aangepast worden.
Er kan gekozen worden om de effecten te voorspellen bij ongewijzigde voortzetting van het huidige
beleid, of er kunnen verschillende alternatieve scenario’s doorgerekend worden. In alle gevallen
gaat het model uit van een voltooide ombouw van de grondslag voor de BPM uitsluitend op basis
van CO2 uitstoot in 2013.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

115

De werking van het model
Nadat de modelinvoer compleet is, worden de nieuwverkopen geschat op basis van verschillende
prijsindices voor de twee brandstofsoorten, de vier segmenten en de jaren 2010 tot en met 2015.
Deze prijsindices zijn gebaseerd op netto catalogusprijzen ofwel kale autoprijzen (exclusief BTW en
BPM), de BTW, de BPM, de MRB en de bijtelling. De kale autoprijzen zijn geschat op basis van
regressie analyses met de RDW bestanden, waarbij zowel BPM per auto als de bruto
catalogusprijzen per auto gebruikt zijn. In totaal zijn er 2 (brandstoffen) x 4 (segmenten) x 6 (jaren)
= 48 prijsindices die dynamisch gekoppeld zijn aan het veronderstelde fiscale beleid in de
modelinvoer. Verder veronderstelt het model een autonome trend ten aanzien van het zuiniger
worden van auto’s per segment. Deze autonome trend is gebaseerd op tabel 63 hieronder.
22

Tabel 63: Ontwikkelingen CO2 waarden in aanbod personenauto’s tot 2015
Benzine en benzine-hybride:

Segment

Jaar

A segment

B segment

C segment

D+ segment

Diesel en diesel-hybride:

90% betrouwbaarheidsinterval

90% betrouwbaarheidsinterval

Ondergrens

Bovengrens

Ondergrens

CO2

CO2

CO2

Bovengrens
CO2

2010

103

119

87

111

2011

96

117

84

110

2012

90

114

82

109

2013

84

112

79

108

2014

79

110

76

107

2015

74

108

74

106

2010

119

159

89

109

2011

109

156

87

108

2012

101

153

84

107

2013

93

150

82

106

2014

85

147

80

105

2015

79

144

78

104

2010

92

189

104

157

2011

90

185

99

23

156

2012

88

182

94

156

2013

86

178

90

155

2014

85

175

85

154

2015

83

172

81

154

2010

124

232

114

239

2011

118

226

112

237

2012

112

221

109

236

2013

107

216

107

235

2014

102

211

105

233

2015

97

206

103

232

Bron: Ecorys op basis van RDW en TNO

Het model werkt met een ondergrens en bovengrens in het aanbod van auto's met bepaalde CO2
waarden. Dit betekent dat aan de onderkant van het aanbod extreem zuinige auto’s buiten
beschouwing blijven (plug-in hybrides, elektrisch) en aan de bovenkant extreem onzuinge auto's
buiten beschouwing blijven (met name sportauto’s met een uitstoot boven de 300 g/km). Buiten het
model om kunnen aannames gemaakt worden voor plug-in/elektrisch, bijvoorbeeld 0,5% tot 1% van

22
23

116

Exclusief plug-in hybride en elektrisch.
Mogelijkerwijs komen er eind 2011 95 g/km modellen op de markt in het C-segment, bijvoorbeeld Ford Focus, Honda
Civic.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

de nieuwverkopen in 2015, en voor ‘uitbijters’ aan de bovenkant, bijvoorbeeld 1000-1500 auto's
boven de 300 g/km in 2015.
Het model is gekalibreerd op basis van de RDW data voor nieuwverkopen in 2010. Door de
gekozen modelstructuur en de gehanteerde elasticiteiten tussen de verschillende prijsindices en de
geschatte nieuwverkopen, kunnen verschuivingen tussen de segmenten, tussen brandstofsoorten
en CO2-waarden van auto’s voorspeld worden.
Modeluitvoer
Het model voorspelt de verdeling van het aantal nieuwverkopen van personenauto’s (Y-as) naar
CO2 uitstoot (X-as). Dit levert bijvoorbeeld een verdeling van nieuwverkopen op bij ongewijzigde
voortzetting van het huidige beleid (zie figuur 63 met de verdeling voor 2010 versus 2015).
Figuur 63: Ontwikkeling nieuwverkopen totaal bij ongewijzigd beleid, 2010-2015
60.000

50.000

40.000

30.000

20.000

10.000

266-270
> 270

261-265

251-255
256-260

241-245
246-250

236-240

226-230
231-235

211-215
216-220
221-225

201-205
206-210

191-195
196-200

186-190

176-180
181-185

166-170
171-175

161-165

146-150
151-155
156-160

136-140
141-145

126-130
131-135

121-125

111-115
116-120

96-100

101-105
106-110

76-80
81-85
86-90
91-95

71-75

0-50
51-70

0

gram CO2 per km
Nieuwverkopen 2010

Nieuwverkopen 2015

Bron: Ecorys CARbonTAX model

Overige modeluitvoer betreft:

 Aantallen nieuwverkopen per brandstofsoort per zuinigheidsschijf (inclusief aantallen
vrijstellingen);

 Aantallen nieuwverkopen per brandstofsoort en per segment;
 De BPM inkomsten per brandstofsoort en per segment en totaal;
 De brandstofmix;
 De gemiddelde CO2 uitstoot van nieuwverkopen.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

117

Bijlage 6: Analyses DYNAMO model

Analyses DYNAMO
Een van de sporen om de effecten van het fiscale stimuleringsbeleid van de afgelopen jaren en de
huidige fiscale maatregelen voor de komende jaren te evalueren betreft het wagenparkmodel
DYNAMO. In deze studie is DYNAMO met name gebruikt om de richting van de effecten van het
fiscale vergroeningsbeleid, ten aanzien van omvang, samenstelling, kilometrages, CO2 uitstoot en
overheidsinkomsten, te valideren.
Voor de effectschatting van het fiscale beleid zijn voor DYNAMO twee scenario’s opgesteld. Het
referentiescenario bevat het daadwerkelijke gerealiseerde beleid in 2009 en 2010 en het huidige
beleid en plannen voor 2011-2015. Het alternatieve scenario bevat aannames voor de periode
2009-2015 waarin geen enkele fiscale stimulering van zuinige auto’s plaatsvindt.
Voor de jaren 2003-2008 zijn de gerealiseerde waarden gebruikt die standaard aangevinkt kunnen
worden in DYNAMO. Vervolgens zijn modelruns gedraaid met als horizon 2015. De aannames per
scenario staan in tabel 64 hieronder.
Tabel 64: Aannames als modelinput, 2009-2015
Fiscaal beleid

Referentie scenario:

Alternatief scenario:

gerealiseerd fiscaal beleid +

Geen fiscale stimulering (2009-

huidig vastgestelde plannen

2015)

(2009-2015)
MRB/HSB

Vluchtheuvel tot 2010, 75% (2009)

Vluchtheuvel zonder MRB

en 100% (vanaf 2010) MRB

vrijstellingen

vrijstellingen
BPM grondslag

Ombouw naar CO2 grondslag

Geen ombouw, maar 40% van

voltooid in 2013, tarieven zoals in

cataloguswaarde

belastingplan
BPM vrijstellingen

Huidige vrijstellingsgrenzen blijven

Geen BPM vrijstellingen

van toepassing
BPM bonus/malus energielabels

Labels van toepassing in 2009

Geen energielabels in 2009

Slurptax

Slurptax in 2009

Geen slurptax in 2009

Bijtelling privégebruik auto van

14%, 20% en 25%

Vlak bijtellingstarief van 25%

de zaak

bijtellingcategorieën

Bron: Ecorys

In het algemeen onderschat het DYNAMO model de autonome technologische verbetering en de
daaraan gekoppelde jaarlijkse afname van de gemiddelde CO2 uitstoot van personenauto’s. Deze
afname is de afgelopen jaren sneller verlopen dan de autonome daling die in DYNAMO wordt
aangenomen. Hierdoor worden de effecten op de overheidsinkomsten sterk onderschat. Daarnaast
worden de effecten van de fiscale bijtelling op de overheidsinkomsten niet meegenomen in
DYNAMO.
Tabel 65 geeft aan dat waneer er geen fiscale stimulering van (zeer) zuinige auto had
plaatsgevonden, de nieuwverkopen in 2010 circa 20.000 lager was uitgevallen. Het effect van
20.000 extra nieuwverkopen in 2010 lijkt een onderschatting te zijn ten opzichte van de uitkomsten
in hoofdstuk 2. Bij voorzetting van het huidige beleid loopt deze 20.000 op naar circa 64.000 extra

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

119

auto’s in 2015. De tabel geeft daarnaast de verandering van jaar op jaar van het totale wagenpark.
Hieruit blijkt dat DYNAMO vrijwel volledig uitgaat van extra nieuwverkopen die het totale wagenpark
evenredig laat groeien, en er geen sprake is van substitutie-effecten voor tweede-handsauto’s.
Tabel 65: Omvang nieuwverkopen en wagenpark zonder fiscale vergroening ten opzichte van referentie
Effect
Nieuwverkopen
Wagenpark (verandering
jaar op jaar)

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

-11.000

-20.000

-30.000

-31.000

-85.000

-55.000

-64.000

n/a

-20.000

-30.000

-30.000

-84.000

-54.000

-62.000

Bron: Analyse Ecorys op basis van DYNAMO

Bovenstaande tabel doet vermoeden dat het fiscale beleid niet geleid zou hebben tot minder CO2
uitstoot, maar juist meer CO2 uitstoot omdat er meer auto’s in het wagenpark aanwezig zijn. Echter
laat onderstaande tabel zien dat wanneer er geen fiscale stimulering ingevoerd was, de gemiddelde
jaarkilometrages per auto hoger geweest zouden zijn. Dit betekent dat de extra auto’s in het park,
volgens DYNAMO wel minder kilometers rijden.
Tabel 66: Gemiddeld jaarkilometrage zonder fiscale vergroening t.o.v. referentie
Effect

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

% verandering

0,3%

0,4%

0,7%

0,9%

1,6%

2,0%

2,4%

Km per jaar verandering

42

72

110

148

254

318

386

Bron: Analyse Ecorys op basis van DYNAMO

In de tabel hieronder bekijken we de effecten van fiscale stimulering ten aanzien van
verschuivingen tussen segmenten (grootte klassen). Zonder fiscaal beleid zou het aandeel
nieuwverkopen in het A-segment circa 3% lager liggen in 2010 en het aandeel in het D+ segment
circa 3% hoger. In hoofdstuk 2 van dit rapport bleek dat in werkelijkheid het aandeel nieuwverkopen
in het A-segment tussen 2007 en 2010 ruim 10% is toegenomen. De richting van de effecten komt
overeen met de gerealiseerde werkelijkheid in 2009 en 2010 maar de effecten in DYNAMO zijn
lager dan is waargenomen. Dit kan verklaard worden door relatief lage elasticiteiten in het model
waardoor verschuivingen tussen segmenten onderschat worden. Daarnaast kan een aantal aanbod
factoren niet volledig tot zijn recht komen in het model, zoals de snelle toename van het aanbod
zeer zuinige kleine auto’s in het A-segment in de markt.
Tabel 67: Verdeling nieuwverkopen naar segment, met en zonder fiscale vergroening
Gewichtsklasse
< 951 kg
(bij benadering A-segment)

951 - 1150 kg
(bij benadering B-segment)

1151 - 1350 kg
(bij benadering C-segment)

>1350 kg
(Bij benadering D+ segment)

Scenario:

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Referentie

20%

21%

19%

20%

22%

22%

22%

Zonder

17%

17%

15%

16%

16%

16%

16%

Verschil

-2%

-3%

-4%

-5%

-6%

-6%

-6%

Referentie

24%

24%

23%

23%

23%

23%

22%

Zonder

24%

24%

22%

22%

22%

22%

22%

Verschil

0%

0%

-1%

-1%

-1%

-1%

-1%

Referentie

28%

28%

29%

29%

29%

29%

29%

Zonder

29%

29%

29%

30%

30%

30%

30%

Verschil

0%

1%

1%

1%

1%

1%

2%

Referentie

28%

27%

29%

28%

26%

26%

27%

Zonder

30%

30%

33%

33%

33%

32%

32%

Verschil

2%

3%

4%

5%

6%

5%

5%

Bron: Analyse Ecorys op basis van DYNAMO

120

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Analyse van de aandelen nieuwverkopen per brandstofsoort geeft aan dat zonder het gevoerde
fiscale beleid, het aandeel benzine auto’s circa 1% lager zou zijn en het aandeel diesel 1% hoger.
Dit komt redelijk overeen met de daling van het aandeel diesel auto’s zoals gerealiseerd in 2009 en
2010.
Tabel 68: Verdeling nieuwverkopen naar brandstofsoort, met en zonder fiscale vergroening
Brandstofsoort
Aandeel benzine

Aandeel diesel

Scenario:
Referentie

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

85%

86%

82%

82%

82%

82%

82%

Zonder

84%

85%

82%

81%

81%

81%

81%

Verschil

-0,7%

-0,8%

-0,6%

-0,4%

-1,4%

-0,8%

-1,4%

Referentie

15%

14%

18%

18%

18%

18%

18%

Zonder

16%

15%

18%

19%

19%

19%

19%

Verschil

0,7%

0,8%

0,6%

0,4%

1,4%

0,8%

1,4%

Bron: Analyse Ecorys op basis van DYNAMO

De som van de bovengenoemde effecten te weten, extra nieuwverkopen, groei van het wagenpark
(meer bezit), lager kilometrage per auto (minder gebruik per auto), verschuiving naar kleinere
auto’s en een groeiend aandeel benzineauto’s, heeft volgens het DYNAMO model een totaal effect
van circa 0,5% extra CO2 uitstoot in 2010 (0,1 megaton) oplopend naar circa 1,1% extra CO2
uitstoot in 2015 (0,22 megaton) indien er geen fiscaal stimuleringsbeleid gevoerd zou zijn.
Tabel 69: Verandering CO2 uitstoot zonder fiscale vergroening t.o.v. referentie
Effect

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

% verandering

0,3%

0,5%

0,7%

0,8%

1,2%

1,1%

1,1%

Verandering CO2 (megaton)

0,06

0,10

0,14

0,18

0,24

0,22

0,22

Bron: Analyse Ecorys op basis van DYNAMO

De totale effecten op de overheidsinkomsten zijn hieronder weergegeven. Volgens DYNAMO zou
de BPM derving in 2010 circa €150 miljoen geweest zijn. De totale derving van overheidsinkomsten
komt 2010 uit op €185 miljoen. Bij voortzetting van het huidige beleid loopt dit op naar circa €1,5
miljard in 2015 (bijna 10% van het totaal). De richting van deze effecten komt overeen met de
berekeningen van Ecorys. In lijn met de eerder geconstateerde kleine effecten in DYNAMO lijken
de effecten op de overheidsinkomsten ook een onderschatting.
Tabel 70: Overheidsinkomsten zonder fiscale vergroening t.o.v. referentie
Gewichtsklasse
MRB
(wagenpark)
BPM
(nieuwverkopen)

Scenario:

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

%

0,3%

0,5%

0,6%

0,8%

0,5%

0,6%

0,7%

€, mln.

12

24

30

40

28

34

39

%

2,4%

5,5%

8,7%

13,4%

31,3%

48,4%

59,3%

€, mln.

62

151

250

398

883

1288

1539

Accijnzen

%

-0,1%

-0,1%

0,0%

0,0%

-0,1%

-0,2%

-0,4%

(brandstof)

€, mln.

-3

-3

-3

1

-7

-11

-20

%

1,0%

0,5%

0,0%

0,4%

-3,9%

-1,5%

-2,3%

24

14

1

9

-102

-38

-61

%

0,7%

1,2%

1,8%

2,8%

5,0%

8,0%

9,3%

€, mln.

96

185

279

448

803

1.274

1.497

Btw
(nieuwverkopen en

€, mln.

brandstof)
Totaal

Bron: Analyse Ecorys op basis van DYNAMO

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

121

Wanneer de totale derving van overheidsinkomsten wordt gedeeld door de reductie van CO2, dan
bedragen de kosten in € per ton CO2 in 2009 en 2010 circa € 1.700 tot € 1.900 per ton CO2
reductie. Dit getal loopt op tot circa € 6.700 per ton CO2 in 2015. Deze kosteneffectiviteit, ofwel
efficiëntie, heeft betrekking op de overheidsfinanciën, in tegenstelling tot maatschappelijke of
private kosteneffectiviteit.

122

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Bijlage 7: Lijst geïnterviewde brancheorganisaties

ACEA:
ANWB:

Dhr. Marc Greeven
Dhr. Arjan de Bakker
Dhr. Jonathan Weegink

BOVAG:

Dhr. Rogier Kuin

RAI Vereniging: Dhr. Eric-Jan van der Berg
Dhr. Wijnand de Geus
VNA:

Mevr. Renate Hemerik
Dhr. Ton Mesker.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

123

Bijlage 8: Ontwikkeling nieuwverkopen naar
CO2-cohort en naar CO2-schijf

Nieuwverkopen Benzine (B)

Figuur 64: Nieuwverkopen benzine per CO2 cohort, 2005-2010

200000
180000
160000
140000
120000
100000
80000
60000
40000
20000
0
0t

2005
2006
2007
2008
2009
2010

/m

80

t
81

/m

r
0
0
0
0
0
0
0
ge
11
12
13
14
18
27
10
ho
/m
/m
/m
/m
/m
/m
/m
n
t
t
t
t
t
t
t
e
1
1
1
1
1
1
1
91
12
13
11
10
14
18
27

90

gram CO2 per km

Figuur 65: Nieuwverkopen benzine per CO2 schijf, 2005-2010
*schijfgrenzen gelden vanaf 2010 voor (een deel van) de BPM op basis van een CO2 grondslag

Nieuwverkopen Benzine (B)

300000
250000
2005
200000

2006
2007

150000

2008
2009

100000

2010
50000
0
Vrijgesteld

1e schijf

2e schijf

3e schijf

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

125

Figuur 66: Nieuwverkopen diesel per CO2 cohort, 2005-2010

Nieuwverkopen Diesel (D)

70000
60000

2005

50000

2006

40000

2007

30000

2008

20000

2009
2010

10000
0
/m
0t

75

t/m
76

85

t/m
86

95

t/m
96

5
10
10

/m
6t

5
11
11

/m
6t

5
13
13

/m
6t

5
15
15

/m
6t

2
23
3
23

r
ge
ho
n
e

gram CO2 per km

Figuur 67: Nieuwverkopen diesel per CO2 schijf, 2005-2010
*schijfgrenzen gelden vanaf 2010 voor (een deel van) de BPM op basis van een CO2 grondslag

Nieuwverkopen Diesel (D)

80000
70000
60000

2005

50000

2006
2007

40000

2008

30000

2009

20000

2010

10000
0
Vrijgesteld

126

1e schijf

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

2e schijf

3e schijf

Nieuwverkopen Hybride/elektrisch (E)

Figuur 68: Nieuwverkopen hybride/elektrisch per CO2 cohort, 2005-2010

14000
12000

2005

10000

2006

8000

2007

6000

2008
2009

4000

2010

2000
0
0t

/m

80

t
81

/m

0
0
0
0
0
0
0
er
27
18
14
13
12
11
10
og
/m
/m
/m
/m
/m
/m
/m
nh
t
t
t
t
t
t
t
e
1
1
1
1
1
1
1
91
18
14
13
12
11
10
27

90

gram CO2 per km

Figuur 69: Nieuwverkopen hybride/elektrisch per CO2 schijf, 2005-2010

Nieuwverkopen Hybride/elektrisch (E)

*schijfgrenzen gelden vanaf 2010 voor (een deel van) de BPM op basis van een CO2 grondslag

18000
16000
14000

2005

12000

2006

10000

2007

8000

2008

6000

2009
2010

4000
2000
0
Vrijgesteld

1e schijf

2e schijf

3e schijf

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

127

Figuur 70: Nieuwverkopen benzine, diesel en hybride per CO2 schijf, 2005-2010
*schijfgrenzen gelden vanaf 2010 voor (een deel van) de BPM op basis van een CO2 grondslag.
* In 2010 waren 115.000 (24%) van de nieuwverkopen vrijgesteld!

Nieuwverkopen Totaal (B+D+E)

350000
300000
2005

250000

2006
200000

2007

150000

2008
2009

100000

2010

50000
0
Vrijgesteld

1e schijf

2e schijf

3e schijf

Figuur 71: Percentages nieuwverkopen benzine, diesel en hybride per CO2 schijf, 2005-2010
*schijfgrenzen gelden vanaf 2010 voor (een deel van) de BPM op basis van een CO2 grondslag
* In 2010 waren 115.000 (24%) van de nieuwverkopen vrijgesteld!!!

Nieuwverkopen % per schijf alle
brandstoffen (B+D+E)

70%
60%
2005

50%

2006
40%

2007

30%

2008
2009

20%

2010

10%
0%
Vrijgesteld

128

1e schijf

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

2e schijf

3e schijf

Bijlage 9: Ontwikkeling van CO2-emissies en
kosten per segment

Om te komen tot een leidraad voor de ontwikkeling (van de CO2-emissie) van het aanbod van
voertuigen ten behoeve van de formulering van scenario’s zijn gegevens uit verschillende bronnen
met elkaar vergeleken:


Resultaten van assessments t.b.v. ontwikkeling Europese CO2-wetgeving voor personenauto's



Ontwikkeling gemiddelde CO2-emissie in Europa



Spreiding in CO2-waarden per segment [analyse van Polk data voor 2009, TNO, lopend



Top 10’s van bestaande zuinige voertuigen [ANWB]



Voorbeelden van plug-in hybride voertuigen

onderzoek]

Hieronder wordt op elk van deze bronnen dieper ingegaan.
Resultaten van assessments t.b.v. ontwikkeling Europese CO2-wetgeving voor personenauto's
TNO heeft in samenwerking met andere partijen (zie o.a. Literatuur) met verschillende studies de
Europese Commissie ondersteund bij het inschatten van de kosten en effecten van de Europese
CO2-wetgeving voor personenauto’s. Onderstaande tabel geeft weer hoe de voor het halen van
130 g/km benodigde CO2-reductie wordt verdeeld over kleine (S, segment A + B), middelgrote (M,
segment C + D) en grote (L, segment E en hoger) voertuigen op benzine (p) en diesel (d). Ook de
bijbehorende toename van productiekosten is weergegeven. In de tabel eronder zijn deze waarden
vertaald naar de gewichtsklassen zoals die onderscheiden worden in het DYNAMO-model.
In de rekenmodellen voor de Europese Commissie zijn de nieuwverkopen per brandstofsoort
gecategoriseerd in 3 grootteklassen op basis van een groepering van meer gedetailleerde
marketingklassen (zie TNO/IEEP/LAT 2006). De rekenmodellen voor de Europese Commissie
berekenen per grootteklasse de CO2-reductie en bijbehorende meerkosten voor het halen van het
voor 2015 c.q. 2020 gespecificeerde doel. De berekeningen voor de periode tot 2015 zijn
gebaseerd op kostencurves zoals ontwikkeld in TNO/IEEP/LAT 2006. Het model dat is gebruikt
voor deze periode optimaliseert de kosten per segment voor iedere fabrikant apart op basis van het
fabrikant-specifieke target bepaald m.b.v. de massa-gebaseerde limietfunctie. Deze optimalisatie
minimaliseert de gemiddelde meerkosten per voertuig en leidt tot een oplossing waarin marginale
kosten (in termen van additionele productiekosten) per segment gelijk zijn tenzij in één of meer
segmenten het maximum van de kostencurve wordt bereikt. Door gewogen middeling over de
verkopen per fabrikant worden gemiddelde waarden per segment en overall berekend voor de
nieuw verkochte auto's in de EU.
Volgens IEEP/CE/TNO 2007 zal de grootste CO2-emissiereductie plaatsvinden bij
benzinevoertuigen. De eerste stappen om benzinevoertuigen zuiniger te maken zijn goedkoper dan
voor diesels. Dit is het gevolg van het feit dat bij diesels reeds voor 2007 een grote stap heeft
plaatsgevonden door de toepassing van directe inspuiting. Verder valt op dat bij grote voertuigen
relatief grotere reducties worden verwacht dan bij kleine voertuigen.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

129

Ontwikkeling van CO2-emissies en bijbehorende meerkosten (manufacturer costs) op basis van
modelberekeningen gerapporteerd in IEEP/CE/TNO 2007

CO2 [g/km]
CO2 [g/km]
meerkosten t.o.v. 2006 [€]

2006
2015
2015

p,S
142
113
938

p,M
177
134
1286

p,L
227
157
2506

d,S
121
111
284

d,M
150
131
593

d,L gemiddeld
202
159
166
130
1037
890

Vertaling van de resultaten uit IEEP/CE/TNO 2007 naar de voertuigklassen zoals onderscheiden in DYNAMO
(TNO in opdracht van PBL, 2009)

benzine
CO2-reductie t.o.v. 2006 [g/km]
meerkosten t.o.v. 2006 [€]

2015
2015

< 950 kg
20%
883

950-1150 kg 1150-1350 kg
21%
23%
954
1181

> 1350 kg
31%
2543

diesel
CO2-reductie t.o.v. 2006 [g/km]
meerkosten t.o.v. 2006 [€]

2015
2015

< 950 kg
5%
133

950-1150 kg 1150-1350 kg
7%
11%
253
457

> 1350 kg
15%
809

Resultaten voor LPG kunnen worden afgeleid van de resultaten voor benzine. Omdat LPG auto's
zijn afgeleid van benzinevoertuigen is de relatieve CO2-reductie bij toepassing van een pakket aan
reducerende maatregelen voor beide brandstoffen gelijk. Dit geldt eveneens voor de absolute
meerkosten die aan deze maatregelen verbonden zijn.
De modelberekeningen gaan er van uit dat er geen elektrische of plug-in hybride voertuigen
(hoeven te) worden ingezet om de CO2-doelen in 2015 te halen. De onderliggende kostencurves
zijn gebaseerd op technieken die kunnen worden toegepast op conventionele voertuigen op
benzine en diesel.
Ontwikkeling gemiddelde CO2-emissie in Europa
Ook in Europa kan worden nagegaan dat de reductie van de gemiddelde CO2-emissie de
afgelopen paar jaar harder is gegaan dan wat verwacht werd op basis van lineaire interpolatie
tussen de 2008 waarde en het target voor 2015. De crisis en sterke fiscale stimulering van zuinige
voertuigen hebben hier sterk toe begedragen. Het is echter niet waarschijnlijk dat in 2015 het
Europees gemiddelde ver onder 130 g/km gaat uitkomen.
Spreiding in CO2-waarden per segment [analyse van Polk data voor 2009, TNO, lopend onderzoek]
Uit analyse van de spreiding van CO2-emissies binnen marketingsegmenten blijkt zoals verwacht
dat het gemiddelde dichter tegen de laagste waarde per segment aan ligt. De zuinigste voertuigen
hebben in het B-segment een CO2-emissie van 20 g/km onder het gemiddelde, in het C- en Dsegment loopt dat op naar 35 resp. 45 g/km. Als gevolg van een toenemend aandeel van zuinige
varianten in de verkopen mag verwacht worden dat de CO2-emissie van de zuinigste voertuigen
minder snel zal dalen dan het gemiddelde per segment.
Top 10’s van bestaande zuinige voertuigen [ANWB]
De zuinigste voertuigen die op dit moment in verschillende klassen op de markt zijn, zijn 10 tot 40
g/km zuiniger dan het gemiddelde dat nodig is om het doel van 2015 te halen. Bij de kleine
voertuigen zijn de emissies van de zuinigste voertuigen hoger dan het gemiddelde dat nodig is om
het target van 95 g/km voor 2020 halen. In het licht van het lange-termijn target mag dus verwacht
worden dat er de komende jaren nog zuiniger modellen op de markt komen, al zal dat misschien
nog in kleine aantallen zijn. Bij de middelgrote voertuigen kan worden waargenomen dat met name

130

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

bij diesels nog verdere reductie nodig is om de 2020 doelen te halen. Bij benzine zijn de zuinigste
voertuigen al zuiniger dan het gemiddelde dat nodig is om het target van 95 g/km voor 2020 halen.
Voorbeelden van plug-in hybride voertuigen
In de komende jaren zullen er reeds plug-in hybride voertuigen op de markt komen met zeer lage
CO2-emissiewaarden. Voorbeelden zijn de Opel Ampera met een CO2-emissie van 40 g/km, de
plug-in versie van de Toyota Prius met 60 g/km, de Volvo V70 plug-in hybrid (EREV) met 49 g/km
en de VW XL1, een nieuw voertuigconcept met een aangekondigde CO2-emissie van 24 g/km,
waarvan productie in kleine serie is aangekondigd voor 2013. Deze moeten in de constructie van
trends voor de scenario’s apart worden behandeld. In alle gevallen geldt dat voor 2015 nog geen
grote aandelen in de nieuwverkopen worden verwacht.
Samenvatting
Onderstaande tabel vat de gegevens uit de verschillende bijlagen samen. De laagst haalbare
waarde in de onderste regel is gebaseerd op het maximaal haalbare reductiepercentage (voor
2020) toegepast op de uitgangsgwaarde van gemiddelde referentievoertuigen in de verschillende
klassen (bron: TNO 2011, lopend onderzoek). De waarde van individuele modellen waarop alle
beschikbare technologie wordt toegepast kan dus nog lager zijn.
Vergelijking van inputs vanuit verschillende bronnen voor inschatting van ontwikkeling CO2-emissies tussen
2010 en 2015

*) excl. hybrides

CO2 [g/km]
p,S
p,M
assessment t.b.v.
2010
135
159
CO2-wetgeving
2015
113
134
2020
83
101
bandbreedte top 10
2010
92-108
87-149
bandbreedte top 10*
2010
92-109 117-150
B-segment gemiddeld*
2009
140
B-segment laagste*
2009
120
C-segment gemiddeld*
2009
160
C-segment laagste*
2009
125
D-segment gemiddeld*
2009
180
D-segment laagste*
2009
135
plug-in hybrides
2012-14
25-60
laagst haalbare waarde**
2020
59
72
**) incl. hybride / excl. PHEV / EREV

p,L
188
157
117

d,S
118
111
79
86-95
86-96
120
95

d,M
143
131
94
99-120
99-121

d,L
184
166
124

130
100
155
105
<50
93

58

72

94

Op basis van bovenstaande informatie kan de volgende handreiking worden afgeleid voor de
verschuiving van gemiddelde en laagste CO2-emissiewaarden per segment tussen nu en 2015
t.b.v. de constructie van scenario’s voor assessment van opties voor de fiscale stimulering.

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

131

Handreiking voor de verschuiving van gemiddelde en laagste CO2-emissiewaarden per segment tussen nu en
2015 t.b.v. de constructie van scenario’s

*) excl. hybrides

laagste waarde*

CO2 [g/km]
p,S
2010
135
70%
2010
94

hybride
gemiddelde

2010
2015

laagste waarde*

2015

hybride

2015

gemiddelde

113
75%
85
66%
74

p,M
159
75%
119
55%
87
134
80%
108
62%
83

p,L
188
75%
141

d,S
118
75%
88

d,M
143
70%
100

d,L
184
70%
129

157
80%
125
62%
97

111
75%
84
66%
74

131
75%
98
62%
81

166
75%
125
62%
103

Uitgangspunten hierbij zijn:
-

De marge tussen de gemiddelde en de laagste waarde neemt de komende jaren af. Er is nu
met eco-modellen een grote sprong wordt gemaakt maar verdere reducties zijn relatief duur en
voor 2015 nog niet op grote schaal nodig.

-

De reductie van hybride voertuigen ten opzichte van het gemiddelde neemt af omdat de
rendementswinst van hybridisatie lager is op motoren waarop al energiebesparende
maatregelen zijn getroffen. De komende jaren zal directe inspuiting van benzinemotoren en
variabele kleppentiming gemeengoed worden. Hybridisatie levert op grotere voertuigen meer
voordeel dan op kleine omdat een hogere massa tot een betere opbrengst van regeneratief
remmen leidt.

-

De laagste waarden in 2015 geven een doorkijkje op wat er ingezet zal worden om de doelen
van 2020 te halen.

Literatuur
-

IEEP/CE/TNO 2007: Service Contract on possible regulatory approaches to reducing CO2
emissions from cars: Study on the detailed design of the regulation to reduce CO2 emissions
from new passenger cars to 130 g/km in 2012, door IEEP, CE Delft en TNO in opdracht van de
Europese Commissie (DG ENV, contract nr. 070402/2006/452236/MAR/C3) in 2007.
-

Rapport te downloaden van:
http://ec.europa.eu/environment/air/transport/co2/co2_study_ia.htm

-

TNO/IEEP/LAT 2006: Service Contract to review and analyse the reduction potential and costs
of technological and other measures to reduce CO2 emissions from passenger cars, door TNO,
IEEP en in opdracht van de Europese Commissie (DG Enterprise, contract nr. SI2.408212) in
2006.
-

Rapport te downloaden van:
http://ec.europa.eu/enterprise/automotive/projects/report_co2_reduction.pdf

-

REGULATION (EC) No 443/2009 OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE
COUNCIL of 23 April 2009 setting emission performance standards for new passenger cars as
part of the Community’s integrated approach to reduce CO2 emissions from light-duty vehicles,
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2009:140:0001:0015:EN:PDF

-

COM(2010) 655 final, Monitoring the CO2 emissions from new passenger cars in the EU: data
for 2009, http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:0655:FIN:EN:PDF

-

COM(2010) 656 final, Progress report on implementation of the Community’s integrated
approach to reduce CO2 emissions from light-duty vehicles,
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:0656:FIN:EN:PDF

132

Fiscale stimulering (zeer) zuinige auto's

Postbus 4175
3006 AD Rotterdam
Nederland
Watermanweg 44
3067 GG Rotterdam
Nederland
T 010 453 88 00
F 010 453 07 68
E netherlands@ecorys.com
W www.ecorys.nl

Sound analysis, inspiring ideas

BELGIË – BULGARIJE – HONGARIJE – NEDERLAND – POLEN – RUSSISCHE FEDERATIE – SPANJE – TURKIJE - VERENIGD KONINKRIJK - ZUID-AFRIKA