Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

28 684

Naar een veiliger samenleving

Nr. 351

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 4 mei 2012
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft op 11 april 2012
overleg gevoerd met minister Opstelten en staatssecretaris Teeven van
Veiligheid en Justitie over:
– de brief van de minister van Veiligheid en Justitie, d.d. 18 mei
2011, inzake Actieprogramma criminele jeugdgroepen (28 684,
nr. 319);
– de brief van de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, d.d.
17 oktober 2011, Reactie op advies RSJ «Zorg voor ingesloten
licht verstandelijk beperkte jongeren» (24 587, nr. 440);
– de brief van de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, d.d.
13 maart 2012, inzake Verschijningsplicht ouders in het
jeugdstrafrecht (30 143, nr. 37);
– de brief van de minister van Veiligheid en Justitie, d.d. 05 april
2012, Voortgang actieprogramma problematische jeugdgroepen (28 684, nr. 346).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie,
De Roon
De griffier van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie,
Nava

kst-28684-351
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

1

Voorzitter: Van Toorenburg
Griffier: Van Doorn
Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Marcouch, Kooiman,
Helder, Çörüz, Van der Burg, Dibi, Schouw en Van Toorenburg,
en minister Opstelten en staatssecretaris Teeven van Veiligheid en
Justitie, die vergezeld zijn van enkele ambtenaren van hun ministerie.
De voorzitter: Aan de orde is het algemeen overleg inzake het Actieprogramma criminele jeugdgroepen. Ik heet de minister en de staatssecretaris in het bijzonder welkom. We hebben drie uur de tijd voor dit
algemeen overleg. Ik stel voor dat we een spreektijd hanteren van vijf
minuten. Ik zal op voorhand geen limiet stellen aan het aantal interrupties,
maar ik wil de leden wel vragen om zich ietwat in te houden, zodat we niet
uit de tijd lopen.
Het woord is allereerst aan de heer Marcouch van de PvdA-fractie.
De heer Marcouch (PvdA): Voorzitter. Ik dank de minister allereerst voor
de tussenrapportage. Er stond vanmorgen een heel mooi artikel in de
Volkskrant. Eindelijk een interventie en een inspanning zoals ik die graag
zie! Er werd geschreven over politieagenten die een deur open rammen
om een drugsdealer aan te houden die deel uitmaakt van een criminele
groep. De rapportage van de minister duidt erop dat hij voortvarend aan
het werk is geweest. Wat de PvdA-fractie betreft heeft dit terecht een hoge
prioriteit, omdat deze criminele groepen maar ook overlastgevende en
hinderlijke groepen vele buurten en wijken claimen. Bepaalde buurten zijn
zelfs ontoegankelijk geworden voor politieagenten. Het is voor hen
onmogelijk geworden om daar op een normale manier hun werk te doen.
Ik vind het in die zin jammer dat de minister voorsorteert op het voortaan
alleen maar agenderen van de criminele groepen, en niet meer de
overlastgevende en hinderlijke groepen. Het gaat immers niet alleen over
een justitiële aangelegenheid, maar ook over een veiligheidsaangelegenheid. Ik begrijp de taakverdeling tussen de gemeenten en de minister
heel goed, maar ik vind dat de minister daar desondanks nog altijd een
verantwoordelijkheid in zou moeten houden. Wij vinden dit belangrijk,
omdat dit over veiligheid gaat. Veiligheid is een fundament, veiligheid is
de basis.
Ik heb nog een aantal opmerkingen en vragen. De minister maakt in zijn
tussenrapportage en ook in het actieplan op een nogal fundamentalistische wijze gebruik van de Beke-methode. Dat is een goed instrument om
groepen in kaart te brengen, maar er is ook kritiek op en er zitten ook
risico’s aan vast. Het risico bestaat dat we een hele administratieve
exercitie opzetten, waarin we groepen invoeren en vervolgens ook
eigenlijk heel administratief groepen afvoeren, waardoor het beeld
ontstaat dat we iets opgelost hebben terwijl de werkelijkheid misschien
anders is. Het doet ook geen recht aan de dynamiek en aan de verschillen
van de groepen. We weten inmiddels dat criminele groepen niet ergens
op een hoek staan, vervolgens de plannen maken en ter plekke de
criminele activiteiten ontplooien. Het zijn groepen waarvan de leden los
van elkaar het land ingaan. Ik neem als voorbeeld de overval op de
juwelier in Nijmegen. Dat waren overvallers die deel uitmaakten van een
groep in Amsterdam. Hoe kijkt de minister hiertegen aan? In Amsterdam
gebruiken ze de Beke-methode wel, maar zien zij die niet meer als een
instrument. In Amsterdam wordt bijvoorbeeld heel erg op individuele
daders ingezet. De uitkomst daarvan is die Top600.
De minister zegt dat hij nog maar 27 groepen hoeft aan te pakken en dat
de andere groepen zijn aangepakt. De burgemeesters hebben grote
zorgen. De minister geeft terecht aan dat zij belangrijke partners in de
aanpak zijn. In Amsterdam zegt de burgemeester echter dat als het beleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

2

van deze minister doorgaat, zij de Top600 wel kunnen vergeten, omdat ze
daar dan straks gewoon de capaciteit niet meer voor hebben. De
burgemeester van Den Haag zegt dat als deze beleidslijn doorgaat, we
straks Franse toestanden in de Haagse wijken hebben. Daar komen zijn
opmerkingen op neer. Hij waarschuwt voor no-go areas. Het lijkt me een
behoorlijk signaal dat deze burgemeester, ook van VVD-huize, afgeeft.
Ik heb een klein jaar geleden twee moties ingediend. Een van die moties
ging over de terbeschikkingstelling aan het onderwijs. Ik begrijp dat de
staatssecretaris daarmee bezig is. Ik heb enige zorgen over de brieven van
de staatssecretaris, omdat ik toch hoop dat die terbeschikkingstelling aan
het onderwijs een maatregel wordt die naast een straf wordt opgelegd.
We moeten daarin ook echt bepleiten dat we bouwen aan een perspectief
voor deze jongeren. Als we dat niet goed regelen, is het dweilen met de
kraan open. Dat zeggen ook heel veel mensen uit het veld. Ik hoor graag
een reactie van de staatssecretaris of de minister over de uitwerking van
deze motie.
De andere motie ging over het betrekken van ouders in een vroeg
stadium. Er moeten geen maanden overheen gaan voordat het sociaal
verhoor van de ouders plaatsvindt. De ouders moeten er vanaf het
moment van de aanhouding bij betrokken worden.
Ik heb nog een aantal vragen over de tussenrapportage en de cijfers. Ik wil
heel graag duidelijk en scherp van de minister horen wat hij bedoelt met
de uitspraak dat 62 van de 89 groepen zijn aangepakt. Ik hoor graag een
eerlijk antwoord daarop. Zijn er daadwerkelijk nog maar 27 criminele
groepen over? Als dat zo is, zou dat echt wereldnieuws zijn. Hoeveel
criminele groepen waren er eind 2011 op basis van de Beke-methodiek?
Wij konden die cijfers niet vinden. Wanneer krijgen we de formele cijfers
van de korpsbeheerders en de Raad van Hoofdcommissarissen?
Mevrouw Kooiman (SP): Voorzitter. We hebben het vandaag over de
criminele jeugdgroepen. Als ik de minister goed begrijp, hebben we in
2013 geen criminele jeugdgroepen meer. Ik lees in de brief dat ze dan alle
89 zijn aangepakt. Dat is heel goed nieuws. En het is een behoorlijke
ambitie. Ik wil niet al te negatief doen en ik zou het echt prachtig vinden
als de minister daarin slaagt. Maar als je het eerlijk aan mij vraagt, dan
geloof ik er eigenlijk niks van. Daarin sta ik niet alleen; we hebben ook al
in EenVandaag kunnen zien dat de directeur Opsporing van de Politie
Haaglanden erg kritisch is. Die noemt het zelfs een illusie dat al die
criminele bendes zijn aangepakt. Zij zegt dat het nooit gaat lukken. Ook
vanmorgen in de Volkskrant konden we weer lezen dat een rondgang bij
de korpsen leert dat zij allemaal zeggen deze cijferwerkelijkheid niet
serieus te nemen. Ik hoor daarop graag een reactie van de minister. Hij
geeft een heleboel cijfers waaruit blijkt dat de criminaliteit onder
jeugdigen aan het afnemen is. Dat is mooi. Maar hij noemt bijvoorbeeld
niet de Integrale Veiligheidsmonitor van 2011 waaruit blijkt dat de overlast
door groepen jongeren niet wezenlijk is veranderd. Op het punt van de
sociale overlast en de dreiging van overlast wordt de overlast van
groepen jongeren nog steeds genoemd als nummer 1 in de Veiligheidsmonitor. Hoe verhoudt dit zich tot de uitspraken van de minister?
De minister meldt ook vol trots dat 62 van de 89 jeugdgroepen zijn
aangepakt. Kan hij ook aangeven waaruit dat blijkt? Wanneer is een groep
nu aangepakt? Als er één jongere is aangepakt of als de leider is
aangepakt? Hoe wordt dat überhaupt geregistreerd? Als een korps niet
meer registreert, is de bende dan in één keer aangepakt of is die dan
inderdaad alleen maar op papier aangepakt? Ik wil heel graag weten hoe
de minister dat duidt.
Laten we wel wezen: je hebt uiteindelijk gewoon genoeg mensen nodig
om in te grijpen, maatregelen op te leggen en het toezicht op straat uit te
oefenen. Ondertussen wordt er snoeihard bezuinigd op alles waardoor we
deze criminaliteit zouden kunnen voorkomen. Er wordt bijvoorbeeld 300

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

3

mln. bezuinigd op jeugdzorg, er verdwijnen buurthuizen uit gemeenten, er
wordt fors bezuinigd op het jongerenwerk en er wordt gekort op het
veiligheidsbudget dat gemeenten juist hebben gekregen om deze groepen
aan te pakken. Dat budget valt nu weg. Ik hoor daarop graag een reactie
van beide bewindspersonen.
Ik heb nog een specifieke vraag aan staatssecretaris Teeven over de
aanpak van jongeren door middel van multisysteemtherapie of Nieuwe
Perspectieven. Ik heb daar al meerdere malen schriftelijke vragen over
gesteld. Dit zijn specifieke zorgvormen om te voorkomen dat jongeren
uiteindelijk afglijden. Deze zorg kan worden gegeven na een gevangenisstraf, zodat jongeren niet nog een keer de fout ingaan. Het kan ook zorg
zijn die wordt geboden om te voorkomen dat jongeren in de gevangenis
terechtkomen. Ik noem een ondertoezichtstelling of een juridische
maatregel. Deze zorg helpt heel erg en is ook bewezen effectief; het grote
probleem is nu alleen dat juist deze hulpvorm wegvalt. In Overijssel
kunnen straks ongeveer 50 jongeren niet meer geholpen worden. Ik heb
voorts begrepen dat deze vorm van zorg in Rotterdam en Flevoland
wegvalt, omdat gemeenten het niet meer willen financieren. Het is
moeilijk om het in normaal Nederlands uit te leggen, want al die financiële
stromen zijn heel ingewikkeld. Gemeenten willen het niet financieren
omdat het te duur is en de zorgverzekeraars geven aan dat zij het niet
meer kunnen betalen omdat er een bezuinigingsmaatregel ligt. Deze
staatssecretaris was in het verleden stoer genoeg om bij de minister van
VWS aan te kloppen en te zeggen dat deze bezuiniging niet zo wenselijk is
met het oog op het voorkomen van criminaliteit. Ik wil de bewindslieden
graag oproepen om dat nogmaals te doen en vandaag uit te spreken dat
deze vorm van zorg behouden moet worden. We moeten niet telkens weer
berichten horen dat bijvoorbeeld in Flevoland, in Rotterdam of in
Overijssel deze vorm van zorg wordt stopgezet. Ik hoor graag een
duidelijke reactie en de garantie dat deze zorg kan blijven bestaan.
Mevrouw Helder (PVV): Voorzitter. Vandaag spreken wij over de aanpak
van criminele jeugdgroepen. Het landelijk beeld van eind 2010 geeft weer
dat er 1 527 problematische jeugdgroepen zijn, waarvan 1 154 hinderlijke
jeugdgroepen, 284 overlastgevende jeugdgroepen en 89 criminele
jeugdgroepen. Dat is zeer ernstig en moet, wat de PVV betreft, dan ook
stevig worden aangepakt.
De minister schrijft dat het kabinet de focus zal leggen op de aanpak van
de 89 nu in beeld gebrachte criminele jeugdgroepen, en dat een aantal
hiervan ook al is aangepakt. De minister schrijft voorts dat de sleutelfiguren binnen de overlastgevende groepen zullen worden aangepakt. De
doelstelling van de minister is dat de criminele jeugdgroepen in twee jaar
aangepakt zijn. Dat lezen we in de brief, maar in de media heb ik de
minister horen zeggen dat binnen de gestelde twee jaar de criminele
jeugdgroepen «van straat zijn». Daar zit nu net even een nuance in. Ik
hoop dat de minister uitgaat van het laatste en hoor graag een bevestiging op dat punt.
Ik kom te spreken over het onderscheid tussen de criminele en de
overlastgevende jeugdgroepen. In de shortlist van Bureau Beke staat het
volgende over overlastgevende groepen: «Valt omstanders wel eens lastig
(uitschelden of intimideren), vernielt regelmatig allerlei zaken en laat zich
veel minder gelegen liggen aan andere mensen. Geweldsmisbruik wordt
niet geschuwd».
Intimidatie, vernieling en gebruik van geweld vallen ook onder de noemer
«criminaliteit» en wat mij betreft ook onder de noemer «straatterreur»
Daar moet keihard tegen worden opgetreden. De minister omschrijft deze
groepen in zijn brief van 5 april jongstleden als «problematisch». Dat is
nogal eufemistisch uitgedrukt en, wat de PVV betreft, ook onzinnig, net
zoals het neerleggen van de regie van de aanpak van deze groep bij de
gemeenten. De minister moet hier de regie voeren, wel natuurlijk met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

4

ondersteuning van de gemeenten. Ik wil dus precies het omgekeerde van
wat de minister nu voorstelt. Wat ons betreft, dient de minister ervoor te
zorgen dat ook deze 284 overlastgevende – lees eveneens: criminele
jeugdgroepen – zo spoedig mogelijk tot het verleden behoren. Dat is een
uitdaging, maar deze minister gaat die vast niet uit de weg. Ik hoor graag
een reactie van de minister hierop.
In het Actieprogramma criminele jeugdgroepen kondigt de minister een
landelijk actieteam aan. Kan hij aangeven wanneer dit team operationeel
zal zijn? Verder noemt de minister nieuwe instrumenten zoals de
maatregelen die momenteel worden ontwikkeld ten aanzien van het
adolescentenstrafrecht en de strafdienstplicht. Kan hij aangeven wat de
leeftijden zijn van jongeren die behoren tot een jeugdgroep, en dan met
name de leeftijd van de jongeren die behoren tot de overlastgevende en
de criminele jeugdgroepen? De PVV verwacht dat daar tevens jongeren
deel van uitmaken die de leeftijd van achttien jaar zijn gepasseerd.
Daarom wil ik graag weten hoe de minister denkt over het voorstel om het
door meerderjarigen betrekken van minderjarigen bij een misdrijf aan te
merken als strafverzwarende omstandigheid en dat ook in het Wetboek
van Strafrecht te laten opnemen.
Ik kom te spreken over de groepsaansprakelijkheid. In de brief van 5 april
jongstleden gaat de minister wederom aan de kern voorbij. De PVV heeft
een verruiming van de strafrechtelijke groepsaansprakelijkheid voorgesteld en gaat dat ook in een initiatiefwetsvoorstel regelen. Groepsleden
kunnen nu vervolgd worden voor openlijke geweldpleging. Maar raakt
iemand al dan niet ernstig gewond of worden goederen vernield, dan
wordt het bewijstechnisch zeer lastig, omdat het Openbaar Ministerie
moet kunnen bewijzen welk lid van de groep het letsel heeft toegebracht
of de schade heeft veroorzaakt en ook dat de intentie daarop gericht was.
De PVV wil deze bewijslast op z’n minst verlichten door de gehele groep
aansprakelijk te kunnen stellen voor de gevolgen. Dit is nodig, omdat
leden zich binnen een groep, binnen die anonimiteit, niet alleen onaantastbaar voelen, maar het ook zijn. Daarover heeft ook een goed artikel
gestaan in het tijdschrift Secondant van maart 2012. De minister heeft dat
volgens mij ook gelezen, want hij noemt dat tijdschrift ook in zijn brief.
Daar komt ook nog bij dat men zich in een groep sterker voelt dan
wanneer alleen wordt opgetreden. Groepsleden hebben in het voorstel
van de PVV dus de keuze als het uit de hand dreigt te lopen: ingrijpen of
weggaan. Doet diegene dat niet, dan aanvaardt hij of zij het risico op het
intreden van de gevolgen van de groepsgedraging en is hij of zij daarvoor
volledig strafrechtelijk aansprakelijk.
In de eerdergenoemde brief van 5 april heeft de minister bevestigd dat
60% tot 90% van de criminaliteit in groepsverband wordt gepleegd en dat
dit percentage nog hoger is bij de jeugdcriminaliteit. Als de minister dit
serieus wil aanpakken, dan zal hij het toch met mij eens moeten zijn dat
een hardere aanpak mogelijk moet worden gemaakt door groepsleden
strafrechtelijk aansprakelijk te stellen voor de ingetreden gevolgen van het
groepshandelen, en niet alleen voor openlijke geweldpleging. Ik hoor
hierop graag een reactie van de minister.
Ik wil ten slotte ook nog graag van de gelegenheid gebruikmaken om
nogmaals aandacht te vragen voor de tuigdorpen zoals de PVV deze
eerder heeft voorgesteld. Ik ben niet aan de term gehecht, maar wel aan
het onderwerp. Wij denken dat die tuigdorpen een oplossing zouden
kunnen bieden. Ik hoor graag het oordeel van de minister hierover. Hij
heeft enige tijd geleden in het algemeen overleg over veiligheid op
10 maart 2011 letterlijk het volgende gezegd. «Wij moeten die mensen van
de straat halen, de samenleving moet van hen ontlast worden. Ik zeg het
een beetje hard, maar ik meen het wel. Wij kiezen, wat dit betreft, voor de
samenleving. De veelplegers moeten enige tijd uit de samenleving
worden genomen. Ze moeten een behandeling krijgen of bepaalde zorg,
zodat als ze in de maatschappij terugkeren, ze niet tot hetzelfde gedrag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

5

overgaan.» Dat is precies wat wij bedoeld hebben met die afgesloten
settingen buiten de wijk waar ze de overlast veroorzaken.
Ik wil aanhalen dat de voorzitter van het College van procureurs-generaal,
de heer Bolhaar, daar onlangs ook een pleidooi voor heeft gehouden. Ook
als het aan hem ligt, worden deze jongeren niet alleen aangepakt met
langdurige celstraffen maar dus ook met gedragstherapie en sociale
trainingen, desnoods onder heel stevige dwang, om die vicieuze cirkel te
doorbreken. Mocht dat nog een brug te ver zijn, dan vraag ik de minister
of hij de zogenoemde ISD-maatregel ook voor jeugdige delinquenten
wettelijk mogelijk wil maken. Ik verwijs daarbij voor het gemak even naar
artikelen in de Volkskrant en Het Parool. In het eerste artikel staat dat de
staatssecretaris daar ook een voorstander van is. In het laatste artikel
wordt wederom de heer Bolhaar genoemd.
De heer Schouw (D66): Mevrouw Helder wilde het niet zo noemen, maar
ze heeft de term natuurlijk stiekem wel gebruikt: tuigdorpen. Daar heb je
«m weer! Ik ben benieuwd of de minister dit idee omarmt. Ik heb twee
vragen daarover. Wat moet ik mij voorstellen bij die tuigdorpen? Hoe lang
moet dat tuig daar dan blijven? Uit welk onderzoek blijkt dat jongeren er
beter van worden als zij met elkaar worden opgesloten op een terrein met
een hek eromheen? Uit de onderzoeken die ik ken, komt altijd maar één
conclusie: dat ze er slechter uit komen dan ze erin zijn gegaan. Ik sta
natuurlijk open voor alle nieuwe gegevens. Kan mevrouw Helder mij daar
een beetje bij helpen?
Mevrouw Helder (PVV): Dat is een terechte vraag. Ik kan niet putten uit
een onderzoek. Ik heb al eerder gezegd dat het probleem natuurlijk niet is
opgelost als je ze in een groepje bij elkaar zet, op een terrein met een hek
eromheen, en dan de sleutel weggooit. Ik heb ook gezegd dat het doel
tweeledig is. De jongeren worden uit de betreffende wijk gehaald.
Daarmee is het ene doel van het weghalen van de overlast voor de
bewoners bereikt. Het andere doel is om de jongeren in een gesloten
setting onderwijs, een gedragstherapie of iets dergelijks te laten
ondergaan. Ik zou dit als maatregel willen bestempelen. Daarbij zou de tijd
die de opgelegde straf anders had geduurd, maatgevend moeten zijn.
Daar zijn ze met z’n allen. Dat betekent dus ook bezig zijn. Dan kun je ook
van elkaar leren. Daar zie ik een meerwaarde, vooral omdat ze onder
toeziend oog van deskundigen bezig zijn. Het is dus niet zo kras als het
soms wordt voorgesteld, in de trant van «opsluiten, sleutel weg en we
doen er verder niets meer aan».
De heer Schouw (D66): Dank voor deze verheldering. Ik denk dat we het
dan ook gewoon niet meer moeten hebben over tuigdorpen. Als ik
mevrouw Helder goed versta, dan zegt ze dat resocialisatie eigenlijk
voorop moet staan. Als dat klopt, dan komen we misschien een beetje bij
elkaar.
Mevrouw Helder (PVV): Dat heeft de heer Schouw goed begrepen.
Daarom zei ik al dat ik niet aan de term gehecht ben. Het gaat mij om de
inhoud. Die heb ik hier nu net toegelicht.
De heer Dibi (GroenLinks): Wat is het verschil met een justitiële jeugdinrichting (jji)?
Mevrouw Helder (PVV): Misschien is er helemaal niet zo veel verschil
tussen een tuigdorp en een justitiële jeugdinrichting. Daarom zou je er
ook voor kunnen pleiten om de jongeren naar een jji te sturen. Het
verschil kan zijn dat het verblijf in een tuigdorp in de regel korter zal zijn.
Naar een jji gaan jongeren die een wat langere straf opgelegd zouden
hebben gekregen dan de personen die wij in zo’n gesloten setting zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

6

De heer Dibi (GroenLinks): Als ik het goed begrijp, gaan we in deze zware
tijden geld in iets nieuws steken, terwijl er geen verschil is met de
bestaande instrumenten, bijvoorbeeld de justitiële jeugdinrichtingen waar
ook gewoon onderwijs gegeven wordt en behandelingen plaatsvinden.
Waarom vraagt mevrouw Helder dan niet gewoon aan het kabinet om de
gesloten jeugdzorg te verbeteren, zodat dit soort hardnekkige criminelen
daar beter behandeld en geresocialiseerd wordt? Dat is toch beter dan iets
nieuws in het leven roepen, terwijl er eigenlijk helemaal geen sprake is
van een verschil?
Mevrouw Helder (PVV): Dat is een keuze die wij gemaakt hebben. Ik sta
nog steeds achter die keuze. Ik heb het net in antwoord op de vraag van
de heer Schouw toegelicht.
Mevrouw Kooiman (SP): Ik snap het nog niet helemaal. Het effect van
een justitiële jeugdinrichting is dat zeven van de tien jongeren recidiveren.
Het ministerie van VWS heeft een heel groot onderzoek naar het effect
van de heropvoedingskampen laten doen. Daaruit blijkt dat die heropvoedingskampen ook niet werken, omdat ook die jongeren recidiveren. Wat
wil mevrouw Helder nu precies met deze maatregel als we al onderzoeken
hebben waaruit blijkt dat die niet werkt?
Mevrouw Helder (PVV): Ik meen dat het wel zou kunnen werken, onder de
voorwaarden die ik zojuist in antwoord op de vraag van de heer Schouw
heb aangegeven. Het doel is tweeledig: aan de ene kant resocialisatie voor
de veelpleger en aan de andere kant moeten mensen worden verlost van
de overlast in de wijk. Er is natuurlijk ook wel sprake van een bepaalde
uitstraling. Mensen weten dat ze wel wat eerder in zo’n gesloten setting
terechtkomen dan in een justitiële jeugdinrichting. Als je in een jji komt,
ben je dus echt over de schreef gegaan. Ik heb het over hinderlijke,
overlastgevende leden van groepen.
Mevrouw Kooiman (SP): Ik kan alleen maar concluderen dat mevrouw
Helder haar ogen sluit voor bestaande onderzoeken waaruit blijkt dat het
opsluiten van jongeren niet werkt omdat de recidive dan weer omhoog
gaat. Mevrouw Helder staat resocialisatie voor ogen. Ik vind dat een heel
nobel plan, maar er is al gebleken dat die heropvoedingskampen niet
werken.
Mevrouw Helder (PVV): Wij proberen tenminste mee te denken met de
minister. De teneur van het betoog van mevrouw Kooiman is: laat maar
lekker lopen. En dat gaan we dus beslist nooit doen!
De heer Çörüz (CDA): Voorzitter. Het is goed dat wij deze morgen over
jongeren in criminele groeperingen praten, want die groeperingen hebben
toch wel een ernstige impact op de samenleving. Hun intimiderende
gedrag versterkt de gevoelens van onveiligheid bij burgers. Het zijn
jongeren die ook op steeds jongere leeftijd ernstige criminele feiten
plegen. Daarom is het goed om dat stevig aan te pakken met een
lik-op-stukbeleid. Het is ook goed dat we erkennen dat het vaak jongeren
zijn met psychische problemen en/of een verslaving aan drank en drugs.
Ik wil in dit verband illustratief de woorden van scheidend kinderrechter
Sonja de Pauw Gerlings aanhalen. Zij zegt in de nieuwsbrief voor de
rechtspraak het volgende: «Met 85% van de jongeren gaat het goed, en
met 15% niet. Maar met die 15% is het erger gesteld dan toen ik als
kinderrechter begon. Er is veel grof geweld, heel naar en mensonterend.»
Dat zijn toch wel even typerende woorden van iemand uit het veld!
Wat de CDA-fractie betreft, is het onaanvaardbaar als buurten worden
geterroriseerd door overlastgevende en criminele jongeren. Grensoverschrijdend gedrag van risicojongeren moet worden aangepakt, snel en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

7

met een lik-op-stukbenadering. Jongeren van tegenwoordig weten twee
dingen heel goed: wat is mijn pakkans en wat levert het op? Die pakkans
moet heel groot zijn en het moet niets opleveren. Dat is dan ook meteen
mijn eerste vraag aan de bewindslieden. Die gaat over de zogenaamde
patser- of pluk-ze-aanpak. Ik zie die eigenlijk niet terugkomen. Hoe staat
het daarmee?
Het spreekt voor zich dat de samenleving dit gedrag niet mag tolereren,
maar er is ook alle belang bij om dit snel en adequaat te bestraffen. Er
ontstond net al een discussie hier aan de rechter- en linkerkant. Ook voor
de jongere, voor zijn familie, voor de buurt en voor de samenleving is het
niet goed als we alleen al kijken naar wat al die interventies op een
gegeven moment kosten. Het is ook wel eens goed om dat scherp in
gedachten te houden. Dan is het toch altijd heel goed om zo snel mogelijk
te handelen. Het CDA benadrukt altijd dat veiligheid thuis begint. Dat
moeten we heel duidelijk op ons netvlies hebben.
Dit kabinet ziet de urgentie van deze onaanvaardbare vormen van
jeugdcriminaliteit, wil die ook aanpakken en slaagt daar ook in. Dit is
natuurlijk ook wel het doorpakken van de lijnen die zijn ingezet door het
vorige kabinet. Dat moeten we wel even erkennen. De cijfers lopen tot
2010. Toen zat er toch een ander kabinet. Met name het punt van het
netwerk van veiligheidshuizen vormt hier een spil. Het is goed dat dit
wordt doorgezet.
Ik heb nog een aantal vragen en punten van kritiek. Ik was altijd enthousiast over de gedragsbeïnvloedende maatregel, maar die lijkt een beetje in
de vergetelheid te raken. Ik hoor daar zorgelijke geluiden over. Dat is een
strafrechtelijke maatregel waarbij sprake is van een combinatie van
detentie, scholing en behandeling buiten de gevangenis om. Dat was juist
een sterk punt, maar ik hoor nu toch wel zorgelijke geluiden dat het niet
echt goed van de grond komt. Klopt dat? In het begin was het argument
dat men er nog niet aan gewend was geraakt. Dan kun je zeggen dat er
sprake is van kinderziekten. We zijn nu echter een paar jaar verder en dat
zou nu wel moeten lopen.
In de groep jongeren die met politie en justitie in aanraking komen, is
sprake van een sterke oververtegenwoordiging van jongeren met een
lichte verstandelijke beperking. Op welke manier houdt de staatssecretaris
hiermee rekening bij de ontwikkeling van het adolescentenstrafrecht? We
zijn echt benieuwd naar de laatste plannen met betrekking tot dat
adolescentenstrafrecht. Daar gaan we binnenkort ook over praten.
De rol van de ouders is cruciaal. Alles wat we daar aan interventies
kunnen plegen, is winst. We moeten elke euro die we vandaag de dag
uitgeven, niet twee keer maar drie keer omdraaien. Dus hoe jonger, hoe
beter. Mijn moeder komt uit een bakkersfamilie. Zij zegt altijd: deeg kun je
kneden, maar zodra het brood is, kun je er weinig mee. Ik hoor iemand
zeggen: dan moet het wel eerst gisten. Dat is zo, dat gaat daaraan vooraf.
Maar bakkers weten dat. We moeten dus vroeg beginnen. Wij hebben bij
de begrotingsbehandeling gevraagd om een structurele analyse van
ouderbetrokkenheid bij het begin, tijdens en na de detentie. Dat is
toegezegd, maar wij hebben daar niets meer van vernomen. Hoe staat het
daarmee?
We moeten wellicht terugkomen van al die goedbedoelde programma’s
en projecten. Ik heb daar een paar jaar geleden ook al eens aan gerefereerd. Dat kost handenvol geld en soms weten we niet of het echt
resultaten oplevert. Toen is bij het toenmalige ministerie van Justitie de
Erkenningscommissie gedragsinterventies ingesteld om projecten en
programma’s te beoordelen. Ik weet niet of die commissie nog bestaat. Er
waren toen honderden projecten en programma’s die miljoenen kostten
en we wisten niet of die daadwerkelijk ook iets brachten. Worden deze
plannen nu ook getoetst?
Ik heb nog twee punten, allereerst de betrokkenheid van ouders.
Oud-collega Wolfsen en ik hebben een amendement ingediend om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

8

verschijning van beide ouders bij rechtszittingen verplicht te stellen.
Uiteraard is er wel een uitzondering mogelijk als een van de ouders ziek is
of in het buitenland verblijft. Ik zie tot mijn verbazing dat dit toch maar
voor 86% wordt nageleefd. De rechters waren toen tegen. Ik wil niet
cynisch zijn, maar ik wil wel zeggen dat er niet erg wordt meegewerkt. Zij
hadden toen hun hakken in het zand gezet, dat lijkt nog steeds een beetje
het geval te zijn. Dat amendement is niet voor niets ingediend. We willen
dat dat ook gewoon wordt nageleefd.
Ik wil ten slotte iets zeggen over een brief van het college van B en W van
Utrecht waarin aandacht wordt gevraagd voor het aanpakken van
belediging vanuit groepen. Politiemensen praten bijvoorbeeld met
groepen jongeren, lopen dan weg en worden vervolgens nagejoeld en
nagelopen. Het kan nog net niet strafrechtelijk worden aangepakt, maar
het is erg irritant en niet te accepteren. Dat ondermijnt toch het gezag van
de politieagent. Wat kan dit kabinet daaraan doen?
De heer Schouw (D66): Ik wil nog even een vraag stellen over het
amendement dat de heer Çörüz net noemde. Ik heb overigens geen idee
of wij dat toen ondersteund hebben, maar het klinkt op zichzelf sympathiek. Uit de evaluatie blijkt klip-en-klaar dat het niet aannemelijk is dat de
verplichte aanwezigheid leidt tot effectievere opvoedkundige maatregelen
van ouders. Daar was het natuurlijk wel voor bedoeld. Ik hoor de heer
Çörüz nu zeggen dat de rechters er misschien iets meer aan moeten doen,
maar ik vraag me af of het instrument wel adequaat is. Zouden we niet
met elkaar moeten zoeken naar een betere manier? De conclusie is
jammerlijk, maar zij is er wel.
De heer Çörüz (CDA): Ik herhaal de gedachte achter het amendement nog
maar even. Wij vinden het in Nederland heel normaal dat beide ouders op
een tienminutengesprek op school komen. Beide ouders hebben een rol in
de opvoeding. Als kinderen moeten voorkomen, is het essentieel dat
beide ouders betrokken zijn bij de resocialisatieprogramma’s en
-projecten. Ik kan me zo voorstellen dat moeder misschien van goede wil
is en vader niet. Dan is het toch goed dat de rechter daar kennis van
neemt, dat hij weet wat voor ouders hij tegenover zich heeft. Dat was
toentertijd ons politieke punt. Wij hebben toen ook een ontsnappingsclausule gemaakt voor de gevallen waarin het echt niet mogelijk is. Maar
het uitgangspunt moet zijn dat wij in Nederland vinden dat beide ouders
verantwoordelijk zijn. Dan moeten ze in beginsel ook beiden aanwezig
zijn. Dat lijkt me een heel logisch punt. Als ik het zo uitleg, zegt iedereen
ook: ja, ja. Rechters waren destijds om logistieke redenen tegen. Zij
zeiden: als een van de ouders niet komt, moeten we die zaak aanhouden.
Met alle respect, ik vind logistiek van een iets mindere waarde dan de
opvatting dat beide ouders een rol hebben. Die conclusie moet ook
worden getrokken op zo’n heel belangrijk moment: op de rechtszitting van
een minderjarige.
De heer Schouw (D66): Ik kan het voor een deel eens zijn met de heer
Çörüz, maar in de bevindingen staat dat het niet tot betere ouders en tot
beter gedrag van de ouders leidt. Dat is gewoon een harde conclusie die
we onder ogen moeten zien. En dan vraag ik me af of het helpt om de
verplichting van die ouders nog meer te benadrukken als nu al blijkt dat
het effect ervan eigenlijk niet te meten is.
De heer Çörüz (CDA): Ik vind het een beetje ingewikkeld. Wat moet ik me
voorstellen bij betere ouders? Ik herhaal dat wij het in Nederland heel
normaal vinden dat beide ouders op een tienminutengesprek komen. En
dan zeggen we ook niet dat die ouders beter zijn dan de ouders van wie er
maar eentje op zo’n gesprek verschijnt. Wanneer een kind in de
problemen zit en moet voorkomen, is het toch heel normaal dat beide

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

9

ouders moeten komen? Nogmaals, de uitzonderingen daargelaten. Daarin
voorziet het amendement overigens ook met een zogenaamde ventielbepaling. Wij moeten er gewoon naar streven dat beide ouders een rol
hebben en dat beide ouders moeten komen.
De heer Marcouch (PvdA): Voorzitter. Ik wil de heer Çörüz steunen. Ik heb
ook een vraag aan mijn collega van D66.
De voorzitter: Dat mag eigenlijk niet. De heer Schouw moet zijn eigen
betoog in eerste termijn nog houden.
De heer Marcouch (PvdA): Als ik het punt nog even mag maken, dan
hebben we dat meteen gehad. Er is inderdaad een evaluatie geweest. Ik
maak uit de reactie van de staatssecretaris op dat hij niet al te enthousiast
is over de maatregel. Ik zou er echter wel voor waken om die maatregel
teniet te doen. De ouders moeten er wel bij betrokken blijven. Die zijn
immers uiteindelijk primair verantwoordelijk voor hun kinderen. En of ze
dat nu wel of niet oppakken, dat zal me ...
De voorzitter: Mijnheer Marcouch, ik stond uw interruptie toe omdat de
heer Schouw een opmerking maakte over een amendement dat door het
CDA en de PvdA was ingediend. Hij heeft daar kritische opmerkingen over
gemaakt. Als u hem wilt interrumperen, moet u dat doen wanneer hij zijn
betoog in eerste termijn houdt.
De heer Marcouch (PvdA): Ik heb mijn punt gemaakt.
De heer Schouw (D66): Even voor de duidelijkheid: ik vind het een prima
amendement. Ik weet niet of wij het gesteund hebben, maar ik had het
kunnen steunen. Wij moeten nu alleen ook even serieus kijken naar de
evaluatie en naar de effecten, en wij moeten onze ogen daar niet voor
sluiten. Dat is eigenlijk het enige wat ik hier heb geprobeerd naar voren te
brengen. Het zou de heer Marcouch natuurlijk ook sieren als hij kijkt naar
de opbrengst van het amendement.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Voorzitter. De aanpak van jeugdcriminaliteit en met name van de criminele jeugdgroepen is topprioriteit van dit
kabinet. En terecht! Het overgrote deel van criminaliteit door jongeren
wordt immers in groepsverband gepleegd. Ook blijkt dat voor jongere
broertjes en zusjes via oudere broers en zussen in deze groepen hun
criminele carrière start. Dat is niet altijd het geval, maar er is wel sprake
van een verband. Er is dus alle reden om deze groepen aan te pakken om
zo de huidige en de toekomstige jeugdcriminaliteit terug te dringen en de
samenleving tegen deze jongeren te beschermen. Wij hebben het al over
buurten en wijken gehad, maar ik wil ook aandacht voor de ouderen die
hier vaak het slachtoffer van zijn. Na ruim een jaar heeft deze minister
70% van de criminele jeugdgroepen, waaronder ook de zes jeugdbendes
--de zwaarste categorie – aangepakt, zo blijkt uit de officiële politiecijfers.
Het resultaat is dat 62 van de 89 geïdentificeerde criminele jeugdgroepen
zich niet meer als zodanig manifesteren en dat ook het ontstaan van
nieuwe criminele jeugdgroepen direct in de kiem wordt gesmoord. Ik zou
zeggen: ga zo door, minister! Eind 2012 volgen de eindevaluatie van deze
aanpak en een overzicht van de resultaten. Wanneer komt die rapportage
naar de Tweede Kamer? We hebben lang op deze voortgangsbrief moeten
wachten, dus ik hoop wel dat dat in januari is.
Kan de minister verder aangeven waar de jongeren gebleven zijn die
participeerden in deze criminele jeugdgroepen die aangepakt zijn? Dat is
natuurlijk de crux. Welk deel zit bijvoorbeeld in de jeugdgevangenis? Of
welk deel is gewoon opgehouden met zijn criminele carrière? Dat zou
natuurlijk helemaal mooi zijn. Ik krijg graag antwoord op deze vragen. Kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

10

de minister aangeven waarom de overige 27 jeugdgroepen tot op heden
buiten schot zijn gebleven? Heeft dit te maken met bijvoorbeeld de
samenwerking die nog niet goed loopt in de lokale driehoek?
Er is door deze bewindspersonen ingezet op meer daadkracht, meer focus
en een daadwerkelijke inzet van de beschikbare instrumenten, zowel in de
civielrechtelijke als in de strafrechtelijke sfeer. Ook worden er nieuwe
instrumenten aan dit pakket toegevoegd, bijvoorbeeld via het adolescentenstrafrecht. Is de gereedschapskist aan instrumenten nu compleet of
ontbreekt er nog wat? Worden zij ook voor de aanpak van overlastgevende en hinderlijke jeugdgroepen voldoende onder verantwoordelijkheid
van de lokale driehoek ingezet? Ik stel die vraag omdat daar de regie bij de
lokale overheid ligt. Ik hoor daarop graag een reactie.
De heer Dibi (GroenLinks): Werkelijk niemand herkent zich in het beeld
dat 62 van de 89 criminele jeugdgroepen zijn opgerold, om de minister
maar te citeren. Waar haalt de VVD-fractie vandaan dat dit wel is gelukt
binnen een jaar?
Mevrouw Van der Burg (VVD): De brief van de minister is gebaseerd op
officiële politiecijfers. Daar houd ik mij dus aan vast. Ik heb ook gevraagd
waar die jongeren dan gebleven zijn en ben erg benieuwd naar de
antwoorden. Dat lijkt me toch een duidelijke inzet. Maar als 70% van die
groepen inderdaad aangepakt is, dan lijkt me dat een mooi resultaat. Ik
ben ook erg benieuwd naar de eindevaluatie, maar ik ga niet van te voren
negatief zitten doen, want ik denk dat er een goede lijn is ingezet. Ik wil
dus heel graag weten waar de jongeren uit die groepen gebleven zijn.
Daar gaat het natuurlijk om.
De heer Dibi (GroenLinks): Laat ik vooropstellen dat als het waar is, dat
wereldnieuws zou zijn. Dan zouden de meest hardnekkige criminelen in
een land als Nederland binnen zo’n korte periode zijn aangepakt. Die
aanpak zouden alle andere landen in de wereld direct van ons willen
overnemen. Mevrouw Van der Burg spreekt over politiecijfers. Op welke
cijfers doelt zij dan precies? Waarom hebben politiekorpsen dan juist het
beeld dat het aantal criminele jeugdgroepen op z’n minst gelijk is
gebleven en dat er zeker geen sprake van is dat twee derde van de
criminele jeugdgroepen is opgerold?
Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik heb het woord «opgerold» niet
gebruikt. Dat zijn de woorden van de heer Dibi. Ik heb gesproken over
«aangepakt». Het staat gewoon in de brief. De informatie wordt gegeven
op basis van de officiële politiecijfers. Ik wil dus ook graag van de politie
horen hoe het mogelijk is dat de politie in de publiciteit aangeeft dat het
niet zo zou zijn. Dat lijkt een tegenstelling.
Voorzitter. Ik vervolg mijn betoog. Repressie, lik op stuk, grenzen stellen
en opsluiten vormen één kant van de medaille. Dat is een kant die mijn
fractie erg belangrijk vindt om jongeren duidelijk te maken wat wel en niet
kan, om de slachtoffers genoegdoening te geven en om de samenleving
tegen hen te beschermen. Een andere kant is echter het voorkomen dat
het zover komt. Ik noem de aanwas via de overstap vanuit hinderlijke of
overlastgevende jeugdgroepen en via broertjes en zusjes.
Ik heb in de vorige kabinetsperiode de wijkaanpak en de probleemgezinnen gedaan. Er waren zoveel organisaties bij gezinnen betrokken dat de
een niet wist wat de ander deed en ze elkaar ook nog vaak tegenwerkten.
Ik wijs ook op een artikel in de Volkskrant hierover. Het was een drama.
Ook bij de aanpak van de jeugdcriminaliteit zie je dit. In wijken als
Hillesluis en Bloemhof in Rotterdam is een wildgroei aan projecten,
instituties en organisaties die zich richten op het helpen van de sociaal
zwakkeren. Het kost veel en het effect is gewoon klein. Uit deze
voorbeelden in Rotterdam, maar ook uit een voorbeeld in de Utrechtse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

11

wijk Overvecht in het verleden en een voorbeeld in Deventer blijkt dat als
je niet de hulpverleners maar de jongeren aanspreekt en hen medeverantwoordelijk maakt voor de onveiligheid in hun buurt in plaats van deze
instanties allerlei hulpverleningstrajecten voor hen te laten bedenken en
uitvoeren, er wel opzienbarende resultaten geboekt kunnen worden. En
dat tegen een zeer beperkt budget. Vaak zijn het jonge ondernemers, dus
niet mensen afkomstig uit die hele groep van organisaties, die samen met
deze jongeren en de buurt tot resultaten komen. Kent de minister deze
aanpak? Is hij bereid in het kader van de samenwerking met de
gemeenten de aanpak van hinderlijke en overlastgevende groepen zo
vorm te geven dat op die manier die aanwas beperkt wordt? Ik geef hem
op een ander moment graag nadere informatie, want de spreektijd is hier
beperkt.
Een volgend punt is de aanwas van criminele jeugdgroepen door
participatie van jongere broertjes en zusjes van leden van de jeugdgroepen. Deze broertjes en zusjes zijn vaak jonger dan twaalf jaar
wanneer ze langzaamaan in een criminele carrière worden getrokken.
Soms worden ze gebruikt als koerier, soms als oppas om te kijken wie
eraan komen, et cetera. En soms hebben ze ook zware feiten op hun
kerfstok staan. Ik hoor graag van de staatssecretaris hoe het staat met de
ontwikkeling van de gerichte civielrechtelijke maatregelen, zoals een
agressiereguleringstraining bovenop de ondertoezichtstelling of uithuisplaatsing om deze kinderen uit dit criminele circuit te houden. Ik heb daar
bij de begrotingsbehandeling jeugd om gevraagd. Ook wil ik graag van
deze bewindslieden weten of zij de zogenaamde jeugdpreventieteams
gaan uitrollen om juist de problematiek van die 12-minners en de
minderjarigen aan te pakken. Dat zijn teams waarin jeugdzorg en politie
naast elkaar werken en direct contact hebben. Uit de evaluatie van de
politie Haaglanden blijkt dat deze zeer succesvol zijn in het zeer vroeg
opsporen, behandelen en zo nodig aanpakken van 12-minners en
minderjarigen die dreigen de verkeerde kant op te gaan. Ook is het mooi
dat ze direct aan de deur staan bij de ouders, zodat die optimaal betrokken
worden bij datgene wat hun kind uithaalt. Maar zelfs als een kind nog
niets heeft gedaan en alleen maar op straat hangt op een tijd die niet
geschikt is voor een kind van die leeftijd, wordt er actie ondernomen in
plaats van dat er gewacht wordt tot zo’n kind helemaal het verkeerde pad
op is gegaan en we veel zwaardere maatregelen moeten nemen. Ik hoor
graag een toezegging op dat punt.
Mevrouw Kooiman (SP): Mevrouw Van der Burg doet een aantal goede
suggesties. Ik ben erg te spreken over het JIT. Ik blijf me echter wel
verbazen over het volgende. Mevrouw Van der Burg spreekt over
ouderbetrokkenheid en over het eerder kunnen ingrijpen bij jongere
broertjes en zusjes. Toen wij hier in de Tweede Kamer een voorstel
bespraken om eerder te kunnen ingrijpen en ouders een opvoedondersteuning op te leggen om hun te leren hoe zij met een criminele jongere
in wording moeten omgaan, gaf de VVD echter niet thuis. De enige twee
fracties die daarvoor gestemd hebben, waren immers de fracties van de
SP en van het CDA.
Mevrouw Van der Burg (VVD): We hebben het debat over de herziening
van de kinderbeschermingsmaatregelen inderdaad ruim een jaar geleden
gevoerd. Ik heb toen aangegeven dat wij in Nederland ontzettend veel
uithuisplaatsingen en ondertoezichtstellingen hebben en dat wij op dat
vlak niet nog meer wettelijke mogelijkheden willen geven. Toen kwamen
het CDA en de SP met een tussenmaatregel als alternatief. Maar dat
maakt het allemaal niet duidelijker. We hebben al genoeg interventies. Ik
ben er dus niet voor om ook nog eens iets daartussen te doen. Dat
betekent alleen maar dat de onduidelijkheid groter wordt over het
moment wanneer nu zo’n maatregel moet worden opgelegd. Volgens mij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

12

kunnen de rechters dat allang. Dat kwam ook tijdens dat debat een jaar
geleden aan de orde. De SP wilde dat alleen verplicht stellen in de wet.
Daar waren wij geen voorstander van.
Mevrouw Kooiman (SP): De Partij van de Arbeid wilde een tussenmaatregel, wij wilden gewoon eerder kunnen ingrijpen, ook als er nog geen
kindfactoren zijn. Rechters hebben kindfactoren nodig. Je moet dus al
crimineel zijn. Maar als alles erop duidt dat jongeren de fout ingaan, moet
je kunnen ingrijpen. Ik vraag me daadwerkelijk af waarom wij een
bondgenoot zien in het CDA maar niet in de VVD, die hier wel met
dezelfde woorden uitspreekt dat zij het zo belangrijk vindt om eerder in te
kunnen grijpen.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Als je bij de rechter bent, dan ben je
volgens mij al een heel eind op weg. Volgens mij zijn alle maatregelen die
ik voorstel, erop gericht om nu eindelijk eens op te houden met al die
organisaties die elke keer hulp aan het verlenen zijn, die zich met z’n allen
op een aantal jongeren of een gezin storten en niet kijken naar wat die
jongeren zelf kunnen bijdragen. Mijn voorstel behelst een heel andere
manier van benaderen.
In een aantal gemeenten wordt dit type jongerenwerkers echter niet
geaccepteerd. Ik heb bijvoorbeeld gehoord dat dit in Utrecht het geval is,
dat ze er daar weer uitgegooid zijn. Ze waren kennelijk te succesvol. Het
punt is dat je op een andere manier naar deze jongeren kijkt en ervoor
zorgt dat je hen betrekt bij de veiligheid van de eigen buurt. Iedereen wil
immers uiteindelijk veiligheid. Je moet de echt zware elementen eruit
halen. Dat is wel een voorwaarde. Je hebt altijd een paar jongeren die zo
crimineel zijn dat die uit zo’n wijk moeten worden gehaald. Maar als je
hun dan de mogelijkheid geeft om te participeren, dan leidt die gecombineerde aanpak wel tot een goed resultaat, en dat voor een heel beperkt
budget. Ik deel graag de voorbeelden met de collega’s.
De heer Marcouch (PvdA): Collega Van der Burg houdt een prima
betoog. Zij houdt een stevig pleidooi voor veiligheid als topprioriteit. Dat
hebben we afgelopen tijd steeds gehoord van de VVD. Maar wat wij in
werkelijkheid zien, is niet een aanval op de onveiligheid maar eigenlijk
juist een terugtrekkende beweging uit de buurten en wijken waar zij het
over heeft. Ik ben toch benieuwd naar haar reactie op bijvoorbeeld de
hartenkreet, het noodsignaal van de burgemeester van Den Haag dat het
vijf voor twaalf is. Hij zegt: als dit kabinet zo doorgaat, dan heb ik straks
wijken waar mijn agenten niet meer durven te komen. Als het gaat om
topprioriteit, dan ben ik een bondgenoot. Maar dat betekent wel een
aanval op de criminaliteit, en niet het terugtrekken uit de wijken. Dat is
toch de beweging die dit kabinet maakt. En dat zien de burgemeesters in
die steden ook. Die waarschuwen daar ook voor.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik geef aan dat we naar een andere
wijkaanpak moeten. Ik heb die wijkaanpak de vorige periode gedaan. Ik
heb dat ook geprobeerd in te brengen, maar daar was in de vorige
periode geen enkele ruimte voor. Het punt is dat wij heel erg kijken naar
wat wij allemaal gaan aanbieden aan de jeugd. We vragen ons af hoe we
hen kunnen vermaken, hoe we ervoor kunnen zorgen dat ze van de straat
af zijn, in plaats van dat we hun medeverantwoordelijkheid geven voor de
veiligheid in de wijk. Als dat gebeurt en er dus niet heel veel instanties op
hen worden afgestuurd, heb je heel goede resultaten. Ik noem bijvoorbeeld de wijk Bloemhof in Rotterdam. In die wijk werd tijdens oud en
nieuw alles kort en klein geslagen. Het jaar daarop was de ME in grote
mate aanwezig en was de hele wijk dichtgetimmerd. Er komt een
stadsmarinier. Die zegt op een gegeven moment: ik neem de verantwoordelijkheid, we gaan die jongeren zelf inzetten voor de veiligheid. En het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

13

jaar daarop was er niets aan de hand tijdens oud en nieuw. En er was ook
geen ME aanwezig. Dat is volgens mij waar wij naartoe moeten. De heer
Marcouch haalt de burgemeester van Den Haag aan. Wij verschillen in de
VVD wel eens van mening, net zoals dat ongetwijfeld in de Partij van de
Arbeid ook wel eens gebeurt.
De heer Marcouch (PvdA): Ik heb het niet specifiek over de wijkaanpak,
maar echt over het probleem dat tijdens dit algemeen overleg aan de orde
is: de criminele groepen, de overlastgevende groepen en de hinderlijke
groepen die gewoon wijken zeer onveilig maken. De burgemeesters van
Den Haag en van Amsterdam zeggen dat het beleid van dit kabinet ertoe
leidt dat ze geen instrumenten hebben, geen middelen hebben om de
aanval in te zetten op deze criminele en overlastgevende groepen. Ze
hebben minder agenten. Ze zeggen: allerlei middelen die we hadden,
worden ons ontnomen. Maar tegelijkertijd zegt mevrouw Van der Burg
van de VVD: veiligheid is topprioriteit, er is daadkracht nodig. Dan vraag ik
me af hoe we dat gaan doen. Waar zijn dan de mensen? Die burgemeesters staan namelijk met beide benen in de modder.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Volgens mij zijn er onder dit kabinet altijd
nog 3 000 meer agenten dan beoogd was onder het vorige kabinet. Dat is
het antwoord op die vraag. Misschien moeten we die agenten en alle
instanties in die wijken gewoon effectiever inzetten. Mijn hele pleidooi is
daarop gericht. De oplossing wordt niet altijd gevonden in het maar meer
mensen inzetten. We moeten gewoon veel beter nadenken. Wat me wel
heel erg aansprak bij de burgemeester van Amsterdam, was zijn pleidooi
om ook slim te straffen. Er moet goed worden nagedacht. Daar is ook die
civielrechtelijke maatregel bij 12-minners op gericht. Er moet voor worden
gezorgd dat ze uit het circuit worden gehouden. Er moet voor worden
gezorgd dat broertjes en zusjes niet in die criminele jeugdgroepen
terechtkomen. We moeten de boel op die manier aanpakken. Ik heb er
vertrouwen in dat die aanpak gaat werken.
De heer Çörüz (CDA): Ik ben het helemaal eens met mevrouw Van der
Burg. Je moet zo snel mogelijk ingrijpen. Zij focust terecht op die
12-minners, want daar begint het. Ik begrijp eigenlijk niet waarom de VVD
tegen die vorm van ondertoezichtstelling is. Dat is een van de weinige
instrumenten die je verplicht kunt inzetten. Wil je opvoedondersteuning
opleggen, dan heb je daar een juridische titel voor nodig. Je begint altijd
vrijwillig. Dan zeg je dat je iemand nog gelooft op zijn blauwe ogen. Maar
er komt een moment dat ook de hulpverleners zeggen: nu moeten we
toch een stok achter de deur hebben. Dan kan zo’n maatregel van ots toch
een heel goede zijn. Dat geldt ook voor een uithuisplaatsing als dat in het
belang van de jeugdige is.
Mevrouw Van der Burg (VVD): In een eerder debat is gebleken dat de
effectiviteit van ondertoezichtstelling iets van 22% is. Dat is heel laag. Als
je die ots dan ook nog zou laten gelden voor lichtere gevallen, dan zou zij
nog minder effectief worden. Onder toezicht stellen en uit huis plaatsen
zijn echt maatregelen die er bij gezinnen behoorlijk inhakken. Wij hebben
in Nederland gewoon een heel hoog percentage. Ik meen zelfs dat wij het
hoogste percentage van Europa hebben, maar we zitten in ieder geval
echt aan de top. Al die jaren dat we dat hebben gedaan, heeft dat
kennelijk niet tot zo heel veel resultaat geleid. Laten wij dus alsjeblieft
voorzichtig zijn met dat instrument en het als stok achter de deur
gebruiken. Dat werkt ook vaak heel goed. Mensen gaan wel maatregelen
nemen om te voorkomen dat ze onder toezicht worden gesteld. Dat
gebeurt ook heel vaak in de praktijk. Wij zijn dus inderdaad niet geneigd
om dat middel te snel als ultimum remedium in te zetten. Het is echt het
laatste wat je kunt doen. Dat geldt zeker voor een uithuisplaatsing die ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

14

heel veel schade bij kinderen teweegbrengt. Vandaar onze positie daarin.
Ik denk dat er een evenwicht moet zijn.
De heer Dibi (GroenLinks): Voorzitter. Ik heb drie punten. Ik kan alvast
meedelen dat dit niet de punten prioriteiten, politiecapaciteit en de animal
cops zijn.
De voorzitter: De minister had zich daar helemaal op geprepareerd.
De heer Dibi (GroenLinks): Als hij me uitlokt, wil ik er best wel wat
woorden aan wijden.
De voorzitter: Daar steek ik dan een stokje voor. U hebt gezegd waar u
het niet over gaat hebben. We horen nu graag waarover u wel wilt
spreken.
Minister Opstelten: Ik had met de heer Dibi afgesproken dat hij een keer
mijn verhaal zou houden en dat ik dan zou kijken wat mijn antwoord
daarop was.
De heer Dibi (GroenLinks): Dat is lik-op-stukbeleid!
Ik wil beginnen met een onderzoek van het WODC naar jeugdcriminaliteit
in de periode 1996–2010, omdat ik zelf heel erg nieuwsgierig ben naar de
langetermijnontwikkelingen bij jeugdcriminaliteit. De conclusies van dat
onderzoek zijn dat met betrekking tot de ontwikkeling in delinquent
gedrag onder 12-minners er geen aanwijzingen zijn dat er sprake is van
een stijging. Ook ten aanzien van delinquent gedrag onder minderjarigen
– dat zijn 12- tot en met 17-jarigen – lijkt het erop dat sprake is van een
afname in de afgelopen jaren. Ook onder de jongvolwassenen – dat zijn
18- tot en met 24-jarigen – is het aandeel aangehouden verdachten en
strafrechtelijke daders tegen wie een strafzaak is afgedaan, de afgelopen
jaren gedaald. Zo zijn er een aantal andere subgroepen waarbij je kunt
zien dat het langzamerhand omlaag gaat. Klopt dat beeld? Er wordt
gezegd dat de achtergronden van die daling niet geduid kunnen worden
op basis van dit onderzoek. Men weet dus niet precies waar de daling
vandaan komt. Ik ben daar zelf heel erg nieuwsgierig naar. Waar komt die
daling vandaan? Weet de minister of de staatssecretaris daar meer over?
Dat was mijn eerste vraag, die ook is bedoeld om wat meer feiten in het
debat over veiligheid te krijgen, en wat minder beelden. Er moeten reële
verwachtingen worden gecreëerd ten aanzien van wat de overheid kan
bereiken op het gebied van veiligheid.
Mijn tweede punt is iets wat om de zoveel tijd geagendeerd wordt, vaak
door hulpverleners: het delinquent gedrag van met name Marokkaanse en
Antilliaanse Nederlandse jongens. We hebben onlangs met minister Leers
een debat gehad over de integratie naar aanleiding van een SCP-rapport.
Dan zie je dat bij de jeugdcriminaliteit er twee groepen echt uitspringen:
Marokkaanse en Antilliaanse Nederlanders. Wat roepen hulpverleners dan
heel vaak? Dat er sprake is van een zeer onderbelichte psychosociale
problematiek, en dan met name schizofrenie. We zagen ook bij Brandpunt
afgelopen zondag dat Marokkaanse jongens, Marokkaans-Nederlandse
jongens, zeven keer zo vaak schizofreen zijn in vergelijking met
autochtone Nederlanders en dat dit deels te maken heeft met drugsgebruik.
Justitie heeft daar onvoldoende zicht op. Je zou in een vroegtijdig
stadium door behandeling kunnen voorkomen dat ze afglijden naar de
criminaliteit. Er is echter heel veel schaamte bij de ouders. Er is veel
ontkenning en er is veel onbegrip. Ik herken dat ook uit mijn eigen wijk.
Het is best wel een schande als ouders moeten erkennen dat hun kinderen
iets psychisch hebben. En vervolgens is er een hulpverlening die dat
misschien onvoldoende herkent of onvoldoende durft in te grijpen. Ziet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

15

het kabinet aangrijpingspunten bij die schizofrenie, bij die psychosociale
problematiek om de criminaliteit te verminderen, om in een eerder
stadium in te grijpen, zodat we minder van dit soort jongeren tegenkomen
in de justitiële jeugdgevangenissen? Daar zie je enorm veel psychosociale
problemen. Wat je daar ziet, geldt eigenlijk voor een heel groot deel van
die populatie.
Mevrouw Helder (PVV): Ziet de heer Dibi die psychosociale problematiek
als rechtvaardiging voor die jongeren om overlast in de buurt te veroorzaken of juist als aanleiding voor de ouders om een beroep te doen op de
vele hulpprogramma’s die zojuist over tafel gingen, oftewel om de
verantwoordelijkheid als ouder te nemen?
De heer Dibi (GroenLinks): Ik zie de psychosociale problematiek,
bijvoorbeeld schizofrenie, als een van de oorzaken, samen met nog heel
veel andere oorzaken, van het uiteindelijk crimineel worden van iemand.
Die problematiek is nooit een rechtvaardiging daarvan. Ouders zijn
inderdaad een deel van het probleem, maar ook het eigen gedrag, het
snel geld willen verdienen en de straatcultuur zijn allemaal dingen die
bijdragen aan het uitglijden van dit soort jongeren, met wie het soms
nooit meer goed komt. Ik ben op zoek naar oplossingen, niet per se alleen
naar verwijten jegens de daders. Door vroegtijdig ingrijpen en door het
herkennen van dit soort problemen kunnen we voorkomen dat heel veel
van deze jongens – het zijn met name jongens – slachtoffers maken.
Mijn laatste punt betreft iets wat we van dit kabinet gewend zijn: de
persberichten. Afgelopen donderdag kwam er weer een. Ik weet niet eens
of dit het meest recente persbericht is, misschien is er alweer een nieuw
persbericht verschenen. Donderdag kopte het persbericht: «Aanpak
jeugdbendes effectief». Ik lees voor: «Uit politiecijfers blijkt dat 62 van de
89 criminele jeugdgroepen die eind 2010 in kaart zijn gebracht, zijn
aangepakt.» Ik dacht: wow, wat een enorme prestatie als dit echt de vrucht
zou zijn van het werk van deze minister. Ik ging op zoek naar de cijfers en
feiten achter het persbericht. Daarvan blijft dan eigenlijk helemaal niets
over. Wat betekent immers «aangepakt»? Wat is de definitie daarvan?
Vervolgens staat in het persbericht: « Deze jongeren worden aangepakt
door het opleggen van strafrechtelijke en bestuursrechtelijke interventies,
waardoor de criminele jeugdgroepen zich niet meer als zodanig op straat
kunnen manifesteren.» Wat betekent «niet meer als zodanig op straat
kunnen manifesteren»? Ik heb de stellige indruk dat deze cijfers niet
kloppen. Ook politiekorpsen hebben de stellige indruk dat deze cijfers niet
kloppen. Ze geven aan dat het eerder ongeveer gelijk is, met misschien
hier en daar een daling. Kan de minister in dit debat – misschien zou het
ook nog schriftelijk kunnen, vóór de tweede termijn – per korps uitgesplitst {
Minister Opstelten: Die cijfers zijn hier beschikbaar.
De heer Dibi (GroenLinks): Dat zou heel prettig zijn. Kan de minister per
korps uitgesplitst aangeven hoeveel criminele jeugdgroepen er eind 2010
waren en hoeveel er nu zijn? Het korps Haaglanden, bijvoorbeeld, zegt dat
het er eind 2010 elf waren en dat het er nu nog steeds elf zijn. Ik zou
daarvan graag een overzicht ontvangen, want ik heb dat overzicht niet
kunnen vinden. Ik zeg dit niet voor niets. De minister weet zelf heel goed
dat politiecijfers niet zelden onbetrouwbaar zijn vanwege een slechte
registratie. We kunnen dus niet blindvaren op dit soort cijfers. Kan de
minister de werkelijkheid achter het persbericht met de Kamer delen? Heel
graag.
De heer Schouw (D66): Voorzitter. De aantallen in 2010 waren: 1 154
hinderlijke jeugdgroepen, 284 overlastgevende jeugdgroepen en 89

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

16

criminele jeugdgroepen. Laat ik eens iets verrassends zeggen: D66 is het
met dit kabinet eens dat het aantal jeugdcriminelen verder omlaag moet.
Dat vraagt echter wel om een samenspel van repressie en preventie – dat
laatste missen we nog een beetje – en natuurlijk ook om scholing en werk
voor de jongeren.
Het actieprogramma moet voorzien in een stevige en gerichte aanpak.
Binnen twee jaar zijn al die 89 criminele jeugdgroepen aangepakt. Ik zal
deze minister natuurlijk nooit betichten van gegoochel met cijfers of
begrippen, maar we hebben hierover wel wat «verwonderpuntjes». Er is
sprake van «management by persbericht». De heer Dibi sprak daar ook al
over. We zien in de media tegenstrijdige berichten. Dat is niet goed voor
de geloofwaardigheid van de aanpak. Ik vraag de minister om daarop te
reageren en om zo’n woordje als «aangepakt» beter in te kleden. Gaat het
om aanhouden, aanspreken, voorgeleiden of veroordelen? De feiten zijn
in dit dossier ontzettend belangrijk. Ik vraag de minister nadrukkelijk om in
zijn eerste termijn hierover meer te zeggen en misschien ook te reflecteren op het verstuurde persbericht. Was het niet beter geweest om dat
wat meer aan te kleden, om dat wat zorgvuldiger te presenteren? Nu
hebben heel veel mensen het idee dat zij op het verkeerde been zijn gezet.
Ik kan me niet voorstellen dat dit de bedoeling van deze minister is
geweest.
Achter resocialisatie zit de gedachte dat we jongeren niet afschrijven,
maar dat we blijven inzetten op hun toekomst. Dat er aandacht is voor
resocialisatie, lezen we ook terug in het regeerakkoord. Hoe wordt daarin
voorzien voor wat betreft deze jeugdcriminelen? Is daarvoor een
vernieuwende, intelligente aanpak bedacht? Het kan natuurlijk niet zo zijn
dat deze minister het probleem hier en nu keihard aanpakt, maar dat wij
hier straks, wanneer hij van zijn welverdiende pensioen geniet, zitten met
crimineeltjes die via een vertraagde draaideur later toch weer op straat
staan. Dat moeten we natuurlijk niet hebben. Ik denk dat de minister dat
met mij eens is. De recidive-effecten van de aanpak van jeugdigen zijn niet
bekend, stelt de Algemene Rekenkamer. Hoe kunnen we straks zien dat
deze maatregelen ook op de lange termijn het door de hele Kamer
beoogde effect hebben?
Gemeenten hebben terecht een belangrijke rol in de aanpak van overlastgevende en hinderlijke jeugdgroepen. Gemeenten kunnen als geen ander
maatwerk leveren. De verhouding tussen ministerie en gemeenten roept
echter nogal wat vragen op in mijn fractie. Het ministerie tuigt namelijk
nogal wat op: er worden een landelijk actieteam en maar liefst tien
regionale coördinatoren gecreëerd om de samenwerking en informatieuitwisseling te versterken. Is dat niet wat fors? Het zijn immers de lokale
driehoeken die moeten optreden tegen criminele jeugdgroepen. Hoe is die
synergie, die verbinding? Daarnaast: gaat het hier om tijdelijke faciliteiten
of worden het actieteam en de coördinatoren structureel onderdeel van de
aanpak? Mijn volgende vraag heeft te maken met het preventieve aspect.
Kunnen we binnenkort een stuk van de minister verwachten waarin hij
aangeeft dat het ministerie van Veiligheid en Justitie samen met de
ministeries van VWS vanuit de zorgkant en BZK vanuit de gemeentekant
een op preventie gericht aanvalsplan gaat opstellen?
In het voorstel heb ik niets gelezen over geld. Dat is altijd goed, want dat
betekent dat het niets kost. Dat geloof ik echter niet helemaal. Kan de
minister toelichten wat dit kost en waar de dekking vandaan komt?
Ik kom nu op de bestuurlijke maatregelen. Gemeenten beschikken al over
bestuurlijke middelen die ze bij overlast kunnen inzetten. Toch bestaat bij
gemeenten de wens – anderen hebben dit ook al genoemd – om eerder te
kunnen optreden dan nu is toegestaan. Is de minister voornemens om
gemeenten meer ruimte te bieden? Kan hij tegemoetkomen aan de
wensen van bijvoorbeeld burgemeester Van Aartsen? Of vindt de minister
dat een combinatie van de al bestaande maatregelen voldoende effect
heeft?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

17

Zonder startkwalificatie voor de arbeidsmarkt belanden jongeren ruim vijf
keer zo vaak op het criminele pad als jongeren die wel over een startkwalificatie beschikken. Dat is een interessant gegeven. Hier ligt een link tussen
het ene departement en het andere departement. Wat vindt de minister
bijvoorbeeld van het voorstel om aan voorwaardelijke straffen de plicht te
koppelen om een startkwalificatie te halen? Hoe staan de bewindspersonen tegenover het voorstel van de gemeente Utrecht om de
ISD-maatregel te gebruiken voor overlastgevende en criminele jongeren?
In het interruptiedebatje hebben we het al even gehad over de verschijningsplicht van ouders. Kan de minister of de staatssecretaris ingaan op
het verhogen van de effectiviteit van deze maatregel? Daarmee zou
namelijk het achterliggende doel, het realiseren van een gedragsverandering bij de ouders, worden gehaald.
Minister Opstelten: Voorzitter. Ik dank de geachte afgevaardigden voor
hun interventies. Ik bespeur dat het onderwerp een belangrijke prioriteit
van ons allemaal is. Ik dank de afgevaardigden ook voor de constructieve
wijze waarop de reacties zijn gegeven. Het blijkt dat we op één lijn zitten.
Wel zijn er kritische kanttekeningen, maar dat is goed; dat houdt ons
scherp voor wat betreft deze prioriteit. Dat is het allerbelangrijkste.
Ik heb vooraf twee punten, waarover geen misverstand moet bestaan. In
de eerste plaats zijn er de 89 criminele groepen, waarvan 6 jeugdbendes.
Dat is precies in de brief aangegeven. In de tweede plaats zijn er de
hinderlijke en overlastgevende groepen. Die groepen, zo zeg ik tegen
mevrouw Helder en anderen, worden telkens gemonitord.
Aan het begin van ons optreden, in de grote conferentie met burgemeesters, politie, Openbaar Ministerie en anderen in dit veld, hebben we
een aantal heldere afspraken gemaakt op basis van de toen, in 2010,
beschikbare Beke-gegevens. Deze gegevens vormden een prima erfenis
van onze voorgangers. Die gegevens lagen klaar, maar waren niet
opgepakt; er waren geen nadere afspraken met het veld over gemaakt. We
hebben die afspraken toen wel gemaakt, met het hele veld. In onze
prioriteitenbrief hebben we aangegeven dat de criminele jeugdgroepen
een punt zijn, maar dat je dan wel moet weten om wie het gaat. Een
enkele burgemeester vroeg: waarom doet u daar vier of twee jaar over,
waarom kunt u dat niet in één klap doen? We hebben toen uiteindelijk
voor de wijze weg gekozen. Het is inderdaad een zaak van de driehoeken
van gemeente, Openbaar Ministerie en politie om afspraken te maken
over deze taak. De aanpak van de overlastgevende en hinderlijke groepen
is natuurlijk met name een taak van het lokaal bestuur. Er is afgesproken
om dat allemaal inzichtelijk te laten blijven, zodat we er met elkaar op
kunnen sturen.
In de brief is aangegeven dat ook de resterende 27 van de 89 criminele
groepen worden aangepakt. Dat betekent niet dat er straks geen criminele
groepen meer zijn. Wij leven immers in deze samenleving. Ook vóór die
89 groepen waren er natuurlijk nog andere groepen. Deze groepscriminaliteit gaat door. Daarom ben ik niet verontrust als ik beelden zie en in de
kranten lees dat er nog meer van die groepen zijn. Natuurlijk zijn er meer,
maar ik heb de gegevens daarover nog niet. Daar kom ik straks op terug.
Ik meende dienstbaar aan de Kamer te moeten zijn en heb daarom, in
afwijking van de normale monitorcyclus van drie maanden en in reactie
op het verzoek van de Kamer om een brief, ten behoeve van dit overleg
aan de politie gevraagd om een actuele stand van zaken. Die heb ik nu
gegeven. De cijfers zijn echter op het moment van verschijnen al meteen
weer anders, helaas. Dat is een kwestie van dynamiek. De situatie is niet
statisch. Daarom heb ik in de brief heel zorgvuldig geschreven – ik heb er
persoonlijk op gelet dat de werkelijkheid geen geweld wordt aangedaan –
dat het na de aanpak van die 89 groepen, waarover ik later nog kom te
spreken, niet klaar is. Natuurlijk is het dan niet klaar. We opereren met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

18

elkaar natuurlijk niet als gekke henkie door te suggereren dat het dan klaar
zou zijn. De driehoeken moeten er bovenop zitten.
Er is nog geen methodiek ontwikkeld. De Beke-methodiek gaat natuurlijk
door. Ik hecht eraan om mee te sturen met de driehoeken en om dat goed
en scherp te doen. Daarvoor moeten we kennis hebben van de werkelijkheid en niets dan de werkelijkheid. Die 89 groepen waren het
uitgangspunt; dat wilde ik aangeven. Daarna kijken we natuurlijk verder
naar de nieuwe werkelijkheid.
Het persbericht was niet meer dan een weergave van de brief. Het
persbericht was daarom kort. Het is gebruikelijk dat je als je een brief de
deur uit stuurt, er een persbericht bij doet. Dat mag ook wel, niet om flink
te doen maar om open, transparant en controleerbaar te zijn. De goede
reacties uit het veld geven aan dat dit ook zo is opgevat. Dit is werk in
uitvoering. Er zit hier niet een minister die over een jaar zegt: dat varkentje
hebben we gewassen, klaar. Dit gaat helaas continu door. Dit is heel
ingewikkeld. Ik reken keihard op de steun van de Kamer. Ik ben niet
degene die flink is. Ikzelf ga ook geen felicitaties in ontvangst nemen als
we straks goede vorderingen gemaakt hebben. Het gaat om de burgemeesters, de hoofdofficieren, de politiemensen en de andere mensen in
de keten; die spelen de hoofdrol.
Ik zie niet zozeer een kritische benadering door of een verschil van inzicht
met de burgemeesters van Amsterdam en Den Haag, integendeel. De
burgemeester van Amsterdam, de staatssecretaris en ik werken minutieus
samen. De commissieleden kunnen dat bij de staatssecretaris navragen.
Die samenwerking is er ook met de burgemeester van Den Haag en
trouwens ook met alle andere burgemeesters. Wij bieden hun een
helpende hand. Daar is het landelijke actieteam ook voor. Het zou me niet
verbazen als leden daarvan hier als publiek aanwezig zijn. Wij hebben
alleen een faciliterende rol om dit tot stand te brengen.
De voorzitter: De heren Schouw, Dibi en Marcouch hebben vragen
gesteld over het persbericht.
De heer Schouw (D66): Toen ik de minister hoorde, moest ik denken aan
de muizenplaag die wij hier hebben. Het klonk een beetje alsof wij in 2010
89 muizen hadden en alsof wij er 62 hebben aangepakt, maar dat dit
onverlet laat – dat zegt de minister ook – dat er intussen natuurlijk weer
heel veel nieuwe muizen bij zijn gekomen. Die worden echter niet
genoemd in het persbericht, want de minister gaat terug naar de
historische gegevens. Ik kan het niet anders weergeven. Kan de minister
dit verhelderen? Volgens mij kan de minister niet met zekerheid zeggen of
er nu meer of minder dan 89 van die clubs zijn. Een tweede vraag is wat
het woordje «aangepakt» betekent.
Minister Opstelten: Daar kom ik straks op terug, want dat vergt een
precieze hantering. Dat heeft immers betrekking op het instrumentarium
en het hele beleid en die wil ik straks apart bespreken.
Ik vind de cijfers zeer belangrijk en ik ben gewoon eerlijk; zo kent u mij
ook. Wij zijn uitgegaan van 89 geregistreerde groepen. Ik heb mij eraan
verbonden dat ik die 89 groepen zou aanpakken of, zoals mevrouw Helder
zei, van de straat zou halen. Daar gaat het om. Dat heeft ook betrekking op
de nazorg. Daarom zijn de staatssecretaris en ik hier schouder aan
schouder aan boord. Ik wil precies zijn. Dit is niet zomaar een dossiertje
dat je zomaar even behandelt. Daar is het veel te belangrijk voor. Daarom
heeft de burgemeester van Amsterdam dit ook tot zijn topprioriteit
verklaard. Wij hebben dat ook gedaan. De 62 groepen slaan op de 89 in
2010 geregistreerde criminele jeugdgroepen. Na 2010 zijn er ook nieuwe
groepen bij gekomen. Ook die moeten direct weer worden aangepakt. Zo
heb ik het ook in de brief geschreven. Ik kan nu niet garanderen dat er
daarna geen groepen meer bij zijn gekomen. Dat staat ook in de publiciteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

19

en dat vind ik prima. Daar komen wij op terug en dat houdt ons scherp.
Dat staat ook in de brief. Wij zitten daar bovenop. Het zou mij, de heer
Schouw kennende, zeer teleurstellen als hij zou denken dat er sinds 2010
geen verandering is opgetreden in dat aantal van 89 criminele jeugdgroepen. Dat moeten wij ook precies weten. Ten behoeve van dit overleg,
om de Kamer te bedienen, heb ik de politie gevraagd om de huidige stand
van zaken te geven. Die heeft de politie gegeven.
De heer Schouw (D66): De muizenplaag gaat natuurlijk gewoon door.
Laat ik het positief formuleren: onbedoeld heeft de minister in ieder geval
mij op het verkeerde been gezet door te zeggen dat de aanpak van
jeugdbendes effectief is. Dat ging dus om de cijfers van toen. Het zou
beter zijn geweest als de minister ook in kaart had gebracht wat er
inmiddels weer bij is gekomen. Nu wekt hij de indruk dat het aantal van 89
is teruggebracht tot 37, maar dat is onzeker.
Minister Opstelten: 27.
De heer Schouw (D66): 27, maar dat is onzeker, omdat er geen nieuwe
meting heeft plaatsgevonden.
Minister Opstelten: Dat heb ik ook in de brief aangegeven. Daarin staan
twee dingen. Er is uitgegaan van het ook bij de Kamer bekende aantal van
89 groepen. Dat aantal van 89 is in de aanpak teruggebracht tot 27. Dat
betekent dat 62 van die groepen zich niet meer als groepering manifesteren. Dat is de werkelijkheid; zo heb ik het ook van de politie gekregen. Ik
heb vervolgens gezegd dat wij ervoor moeten zorgen dat er geen aanwas
plaatsvindt. De driehoeken in de steden zitten hier bovenop, maar ik kan
dit nu niet precies aangeven. Dat zullen wij echter absoluut gaan doen. U
kent mij; ik zit hier hartstikke bovenop, want ik vind dit veel te belangrijk.
Ik kan nu niet zeggen dat er maar 27 groepen zijn. Dat zou onjuist zijn,
want dat kan ik niet waarmaken. Dat wil ik op dit moment ook niet
waarmaken, want ik weet dat niet. Ik heb wel gezegd dat er cijfers komen
waarin ook dit wordt meegenomen. De politie bereidt die cijfers voor. Bij
de eerste monitor – die krijg ik per kwartaal – wil ik dit in beeld krijgen. Dat
is belangrijk. Die informatie zend ik natuurlijk naar de Kamer met een
brief, al of niet begeleid door een persbericht. Nederland mag dit immers
ook weten.
De voorzitter: Ik geef het woord aan de heer Dibi met betrekking tot het
persbericht, want de minister heeft aangegeven dat hij straks nog wil
ingaan op de cijfers en op het geheel. We maken eerst dit stukje af. Ik
probeer het een beetje te ordenen.
De heer Dibi (GroenLinks): Dan horen wij straks wat «aangepakt» precies
betekent en beperk ik mij nu tot het persbericht. Waarom heeft de minister
datgene wat hij nu met de Tweede Kamer deelt, niet in de brief en in het
persbericht gezet? In Nederland is nu immers het beeld ontstaan dat er in
Nederland in totaal 89 criminele jeugdgroepen waren en dat er daarvan
binnen een periode van een jaar en een paar maanden nog maar 27 over
zijn. Als de minister transparant wil zijn en een eerlijk en realistisch beeld
wil geven, waarom heeft hij dit dan niet vermeld?
Minister Opstelten: Nogmaals: in de brief staat dit precies. Daarin staat
dat wij aan het eind van 2012 met de totale monitor komen, dat wij
erbovenop zitten en dat wij aanwas proberen tegen te gaan. Dat is het
beeld. Voor de zomer heb ik dus een inventarisatie van de huidige stand
van zaken met betrekking tot de criminele jeugdgroepen volgens de
Beke-methode. Ik wil gevalideerde cijfers hebben; dus niet alleen de cijfers
van de politie. Dit zijn cijfers van de politie, maar ik wil meer hebben. Ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

20

wil dit gevalideerd hebben. Ik kom straks terug op de door de heer
Marcouch genoemde punten, maar de Beke-methode geeft gevalideerde
cijfers en heeft niet alleen betrekking op de criminele jeugdgroepen, maar
ook op de hinderlijke en overlastgevende groepen. Dan hebben wij een
volstrekt onafhankelijk beeld van de stand van zaken. Dat wil ik, daarmee
wil ik mij presenteren en daarop wil ik sturen. Het blijft een momentopname. Het spijt mij zeer als ik bij de heer Schouw de indruk heb gewekt
dat het meer was dan een momentopname, want meer is het niet. Het is
echter wel belangrijk. In het kader van deze formule hebben de
driehoeken absoluut ongelooflijk tempo gemaakt en hebben zij een focus
laten zien. Zij hebben laten zien dat die aanpak effectief is en rendement
heeft.
De heer Dibi (GroenLinks): Dit persbericht staat natuurlijk niet op zichzelf.
Er is al langere tijd kritiek op het hele ministerie van Veiligheid en Justitie,
dat constant met een herhaling van persberichten komt die een bepaald
beeld creëren. Als je dat beeld een beetje afpelt, zie je toch een andere
werkelijkheid. Kunnen wij de conclusie trekken dat de minister op dit
moment niet weet hoeveel criminele jeugdgroepen er in Nederland zijn?
Minister Opstelten: Ik kan op dit moment niet zeggen hoeveel er nog
precies zijn, naast de 89. Dat klopt; dat is het beeld. Ik heb van de politie
dus wel de informatie gekregen dat van de 89 er 62 zijn aangepakt en dus
niet meer als criminele jeugdgroep functioneren. Dat is een mooi cijfer.
Vervolgens zegt men dat men erbovenop zit om te voorkomen dat er meer
bij komen. Ik kan op dit moment echter niet zeggen hoeveel er, ondanks
die aanpak, nog bij zijn gekomen, maar die informatie komt er wel aan.
Dit geldt ook voor wat er is gebeurd met degenen die zijn aangepakt. Die
cijfers komen niet van de politie, maar van het OM. Wat is er met die
jongeren gebeurd, waar zitten zij nu, wat is hun behandeling, welke
nazorg is er, et cetera? Daar kom ik straks op terug. Ook die cijfers komen
voor de zomervakantie.
De heer Marcouch (PvdA): Ik heb begrepen dat wij over die andere
punten nog komen te spreken, maar ook wij hebben naar aanleiding van
dat persbericht reacties uit het veld gekregen. Mensen in het veld hebben
dat persbericht als een klap in het gezicht ervaren. De minister zegt hier
iets heel anders. Komt er vandaag, na dit algemeen overleg, een ander
persbericht?
Minister Opstelten: Nee, daar is geen enkele aanleiding voor. Ik heb in
het persbericht een korte samenvatting gegeven van waar het in de kern
om gaat, namelijk de aanpak van de 89 groepen. Dat was het onderwerp.
Ik heb aangegeven wat daarvan komt. Verder heb ik in de brief zorgvuldig
aangegeven dat wij hier bovenop zitten en dat er aan het eind van het jaar
een monitor komt. Verder heb ik met de politie en met Bureau Beke
afgesproken dat er voor het zomerreces een gevalideerd Beke-overzicht
komt. Daarin worden de gegevens van 2010 doorgetrokken. Op die
gegevens en op die transparantie hebben ik, het veld en de Kamer recht.
Het tweede punt is dat wij de normale monitoring van de prioriteiten van
de politie per kwartaal krijgen. Dit is een extra exercitie geweest, waar ik
de politie dankbaar voor ben en die helemaal is gericht op de 89 groepen.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Het verbaast mij een beetje dat wij hier
over persberichten communiceren, terwijl wij toch een brief met informatie hebben gekregen. Ik heb in mijn inbreng gezegd dat het gaat om de
groepen die aangepakt zijn. Wij horen straks wat dat precies betekent;
daar heb ik een aantal vragen over gesteld. In dezelfde brief staat echter
ook dat nieuwe criminele jeugdgroepen direct in de kiem worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

21

gesmoord. Mag ik uit die tekst in de brief afleiden dat het aantal nieuwe
criminele jeugdgroepen in elk geval beperkt zal zijn?
Minister Opstelten: De inzet voor 2012 staat ook in de brief. We zijn
natuurlijk extra alert op het ontstaan van eventuele nieuwe criminele
jeugdgroepen. Als dat gebeurt, wordt er direct ingegrepen, zodat die
ontwikkeling de kop in wordt gedrukt. Ik ben wel een beetje verrast en
verbaasd over deze discussie, maar ik vind het ook niet erg, want dit
houdt ons scherp. Daarom is dit ook heel belangrijk. Wij gaan die cijfers
op twee manieren leveren: direct vanuit de politie en gevalideerd door
Bureau Beke. Dan heeft de Kamer dit onafhankelijk in beeld gekregen.
De voorzitter: Mevrouw Kooiman heeft nog een vraag over het persbericht. Daarna wil ik de minister echt even wat meer laten vertellen over de
cijfers in het algemeen.
Mevrouw Kooiman (SP): Zowel in het persbericht als in de brief staat
letterlijk: «De concrete doelstelling is dat binnen twee jaar al deze 89
criminele jeugdgroepen zijn aangepakt.» Is de minister het met mij eens
dat hij daarmee de illusie heeft gewekt dat er maar 89 jeugdgroepen zijn
en dat er in de tussentijd niets bij is gekomen en dat hij ook de illusie
heeft gewekt dat er in 2013 geen criminele jeugdgroepen meer zullen zijn?
Minister Opstelten: Nogmaals: dat heb ik niet gedaan, want ik heb mij
gewoon gehouden aan onze prioriteit. In de officiële prioriteit gaat het om
89 groepen. Het door mij genoemde resultaat is gebaseerd op de huidige
cijfers van de politie, die wij speciaal voor dit overleg hebben gekregen.
Dat deel ik mee. Ik ben daar ook enthousiast over. Ik vind het ook
belangrijk om het rendement van het overleg, de aanpak en met name de
focus in steden te zien. Dat wordt ook onderschreven door de burgemeesters. Dat neemt niet weg dat er geen stilstand is en dat er ook geen
aanleiding is om hier enorm zorgelijk over te zijn, want we gaan enorm
verder met die focus. Wij hebben in de brief bewust aangegeven dat dit
natuurlijk werk in uitvoering, een long distance run en een lange
marathon is. De cijfers met betrekking tot de jeugdcriminaliteit gaan de
goede kant uit. Ik denk aan het WODC-rapport, maar er zijn ook andere
rapporten te noemen. Die hebben wij bewust genoemd. De cijfers gaan
hard de goede kant uit. Dat moeten wij ook met elkaar vaststellen. Dit is
een stootje in die richting. Dat zeg ik niet om stoer te doen, want dat komt
mij niet toe. Dat is aan de driehoek: de burgemeesters, de politie en het
Openbaar Ministerie. Die eer hoort daar thuis, want zij staan met hun
poten in de modder en krijgen dit voor elkaar. Wij doen niet meer dan
faciliteren. Ik vind het mijn plicht om gewoon even door te drukken en de
Kamer in dit overleg de stand van zaken te laten zien. Dat heb ik niet
gedaan omdat ik bevreesd zou zijn dat het anders niet goed zou komen.
Als men dat denkt, kent men mij niet. Ik wilde de Kamer gewoon
informeren over die 89 groepen, want daar staan wij voor.
De voorzitter: Ik stel voor dat de minister het blokje afmaakt over de
cijfers met betrekking tot de groepen, voor zover hij daar nog aanvullende
informatie over wil verstrekken, en om hem daarna eventuele vragen te
stellen.
Minister Opstelten: Ik heb natuurlijk al veel gezegd, maar elk kwartaal
ontvang ik van het Openbaar Ministerie en de politie landelijk en per regio
informatie over het aantal aangepakte groepen uit de nulmeting van
november 2010. Ik maak afspraken met het OM en de politie om voor de
zomer landelijk en per regio een inventarisatie van alle criminele groepen
te maken. Vervolgens zal ik dat laten valideren door de shortlistmethodiek
van Bureau Beke. Dat geldt dus ook voor de nieuwe groepen. Eind 2012 is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

22

de start van de evaluatie van de aanpak. Natuurlijk zullen wij ervoor
zorgen – daar is naar gevraagd – dat de Kamer het resultaat van 2012 in
januari krijgt, zodat zij dat meteen weet. Dat zullen wij afspreken, want dat
is een terechte vraag. Zie ook bladzijde 2 van de voortgangsbrief. Daarin
wordt aandacht besteed aan het totaaloverzicht van alle criminele,
hinderlijke en overlastgevende jeugdgroepen. Half juni 2012 heeft het OM
inzichtelijk wat de strafrechtelijke interventies met betrekking tot de leden
van de aangepakte criminele jeugdgroepen uit de nulmeting zijn geweest.
Die informatie wordt dan aan mij geleverd. Ik zal de Kamer die informatie
samen met de monitor van de politie op dat moment doen toekomen.
De voorzitter: Ik wil de minister het blokje over de cijfers even laten
afronden zonder al meteen aanvullende vragen toe te staan.
Minister Opstelten: Mevrouw Van der Burg vroeg waarom de 27 buiten
schot zijn gebleven. Dat is een kwestie van lokale prioriteiten. Ik laat die
prioriteiten ook daar liggen. De lokale driehoek heeft zicht op de jeugdgroepen. Daar wordt geprioriteerd. De driehoek start natuurlijk met de
zwaarste categorie, de jeugdbendes. De politie rapporteert dat die zijn
aangepakt. Deze 27 jeugdgroepen worden natuurlijk ook aangepakt. Dat is
zeker niet eenvoudig, maar alle criminele jeugdgroepen komen aan de
beurt. Geen enkele burgemeester, hoofdofficier of korpschef tolereert nog
een criminele jeugdgroep.
Ook tegen de heer Dibi heb ik iets over de cijfers gezegd. Waar komt de
daling vandaan? Die daling is op zich interessant, maar voor mij niet
verrassend, want die daling is al een tijd aan de gang. Verschillende
onderzoeken geven aan dat de criminaliteit onder jongeren afneemt. Dat
is in lijn met de daling die ook bij volwassenen zichtbaar is. Op dit
moment is moeilijk vast te stellen wat de precieze oorzaken hiervan zijn. Ik
denk dat dit komt door een in de kern gefocuste, aangepaste inzet, zoals in
Amsterdam is te zien. Vroeger werkten daar veel instanties naast elkaar,
maar nu werken zij met elkaar. Dat doet men ook in Den Haag. Ik ben in
beide steden bij het werkbezoek intensief in het diepe gegooid om dit
allemaal te zien. Die inzet maakt de aanpak effectiever. Het lijkt erop dat
elementen in het beleid van de afgelopen jaren gewoon hun vruchten
afwerpen. Ik noem daarbij een paar punten: vroegtijdig ingrijpen,
risicotaxaties, effectieve interventies en nazorg, maar ook de ISD en
kwaliteitsverbetering in de jji’s, waarop de staatssecretaris ongetwijfeld
zal ingaan.
Er is ook gevraagd om inzicht in de leeftijdsopbouw van de jeugdgroepen.
De jeugdgroepen zijn divers. De leden variëren van erg jong tot
volwassen. De sleutelfiguren van overlastgevende en criminele jeugdgroepen zijn vooral tussen de 18 en 25 jaar. Dat zijn zogenaamde
«jongvolwassenen». Het wetsvoorstel van de staatssecretaris over het
adolescentenstrafrecht biedt een nog betere gelegenheid om ook die
categorie op maat af te straffen.
Er zijn drie soorten interventies die in een aanpak worden ingezet, ten
eerste de strafrechtelijke interventies: straf en maatregel, zoals detentie,
een scherp toezicht, behandeling, leer- en werkstraffen, gebieds- en
samenscholingsverboden enzovoorts. Ten tweede zijn er de domeingerichte interventies, zoals hulp aan gezinnen, begeleiding bij de opvoeding,
cameratoezicht, observatieteams, samenscholingsverboden op pleinen en
portieken. Ten derde zijn er de groepsgerichte interventies: groeps- en
samenscholingsverboden, groepsaansprakelijkheid en meldingsplicht. De
politie zegt – die informatie heb ik gekregen en die laat ik valideren door
Bureau Beke – dat die criminele groepen door deze aanpak niet meer als
zodanig opereren. Dat zijn de feiten en dat vind ik goed. Deze informatie
wordt natuurlijk, zoals gezegd, op een rij gezet door het Openbaar
Ministerie en is half juni beschikbaar. Die hele methodiek was er niet; die
hebben wij ingezet en opgebouwd. Een vorm van registratie is er niet,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

23

maar wij moeten dit wel weten om zichtbaar te maken wat effectief is en
hoe dat komt. Ik wil dit ook weten om waar te kunnen maken dat men van
de straat moet – dat vindt iedereen – en dat de daders vervolgens ook een
aanpak krijgen en terugkeren naar de samenleving, zodat de samenleving
niet opnieuw last van hen krijgt. Dit moeten wij zichtbaar maken. Dat
waren mijn opmerkingen over de cijfers.
De heer Marcouch (PvdA): Eigenlijk hadden wij eerst een ordevoorstel
moeten maken om met elkaar een gemeenschappelijke taal af te spreken,
zodat wij zouden kunnen begrijpen wat de minister zegt. De minister
spreekt van «criminele groepen» of «criminele bendes». Ik ken geen
Nederlands onderzoek naar «bendes». De minister heeft in het vorige
rondje beloofd om de door hem gehanteerde begrippen te verklaren. Wat
is «aangepakt», wat zijn «bendes» en wat zijn «criminele groepen»?
Anders verstaan wij elkaar niet. Vervolgens constateer ik nog steeds dat
de minister eraan vasthoudt – dat is natuurlijk afhankelijk van de definitie
van «aangepakt» – dat er nog maar 27 groepen zijn. Natuurlijk kunnen er
andere groepen ontstaan, maar ik maak hieruit op dat de minister nog
steeds achter zijn persbericht staat. Daarin staat die andere 67 groepen als
het ware afgeschreven kunnen worden: burgers, hulpverleners en
politieagenten, jullie kunnen iets anders gaan doen, want die 67 groepen
zijn opgeruimd en we kunnen nu met de 27 groepen aan de slag.
Natuurlijk moeten wij daarbovenop zitten, want er komen misschien wel
andere groepen. Dat is wat de minister zegt. Ook voor de veiligheid is het,
zoals de minister zelf ook zegt, van belang dat wij zeer zorgvuldig
communiceren over dit onderwerp. Ik krijg hier dus graag helderheid over.
Minister Opstelten: Ik dacht dat wij dit punt achter de rug hadden, maar
we komen er weer op terug. Er is de brief. Naar aanleiding van dit debat is
de prioriteit van de 89 groepen aangegeven. Daarvan zijn er 62 aangepakt;
dat zijn de politiecijfers. Ik heb aangegeven hoe ik daarmee omga. We
hebben in de brief ook keurig aangegeven dat wij hier bovenop zitten.
Iedereen doet dat. Ook die gegevens komen van de politie. Ik ga dit, zoals
gezegd, valideren. We blijven dit continu monitoren. Laten wij nou niet
doen alsof criminaliteit door jeugdgroepen niet al vanaf Adam en Eva een
gegeven. De definities zijn niet meer dan de Beke-definities. Ik wil de heer
Marcouch die definities nog wel een keer geven. Ik was opgetogen over
zijn zeer goede eerste termijn, omdat hij deze hele zaak vierkant steunde.
De jeugdbendes zijn een verbijzondering van criminele jeugdgroepen. Zij
zijn van de gemiddelde criminele jeugdgroep te onderscheiden door een
hechte georganiseerdheid en de gesloten en hiërarchische structuur.
Volgens mij hoef ik dat nauwelijks uit te leggen aan de heer Marcouch.
Van de 89 criminele jeugdgroepen die eind 2010 in beeld waren, zijn er zes
gekwalificeerd als «jeugdbendes». Dat staat ook in de brief. Een criminele
jeugdgroep bestaat in ieder geval voor een deel uit jongeren die
behoorlijk op het criminele pad zijn geraakt. Zij zijn al vaker met de politie
in aanraking gekomen. Kenmerkend voor een dergelijke groep is dat zij
meer en meer criminaliteit pleegt voor het financiële gewin in plaats van
voor de kick of het aanzien. Deze jongeren scoren ook hoog bij de delicten
waarbij ook de andere twee typen groepen hoog scoren. De feiten zijn
echter ernstiger en zij schrikken ook niet terug voor het gebruik van
geweld.
De heer Marcouch plaatste een kritische kanttekening bij de Bekemethode op het punt van de administratieve lasten. De shortlistmethodiek
is een hulpmiddel om jeugdgroepen in beeld te hebben. De methodiek
moet absoluut niet te veel bureaucratie opleveren. De beschikbare
werktijd van de politie moet natuurlijk vooral ingezet worden voor het
werk op straat, maar de groepen zijn dan wel in beeld en we hebben dan
een eenduidige, vergelijkbare aanpak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

24

De heer Marcouch (PvdA): Ik doe nog een poging, want ik krijg echt geen
antwoord op mijn vraag. Ik weet heel goed wat wij onder «een bende»
verstaan. De kritiek op de Beke-methode was ook de kritiek van de
jeugdofficieren. Die kritiek herken ik ook in de praktijk. Het is een
instrument, maar het wordt op dit moment blijkbaar toegepast alsof dit
hét middel is. De minister heeft de ambitie om die criminele groepen aan
te pakken. Ik ben daarbij zijn bondgenoot, maar als de minister zegt dat hij
die 62 groepen heeft aangepakt, wil ik van hem horen – daar is hij minister
van Veiligheid en Justitie voor – of dit betekent dat het Openbaar
Ministerie deze jongens heeft opgespoord, opgepakt en opgesloten en dat
zij daarom van de straat zijn en van de lijst afgeschreven kunnen worden.
Verstaat de minister dit onder «aangepakt» of is «aangepakt» een
administratieve term die inhoudt dat er 62 plannen zijn gemaakt om aan
de slag te gaan? Daar zit een wezenlijk verschil tussen.
De voorzitter: Even voor de orde: de heer Marcouch heeft de minister
gevraagd of hij de definities kon geven. Dat heeft de minister gedaan,
maar de heer Marcouch heeft nog een aanvullende vraag ten aanzien van
de cijfers.
Minister Opstelten: Ook daar heb ik al antwoord op gegeven, maar ik doe
dat graag nog een keer. Het Openbaar Ministerie komt half juni met alle
cijfers en gegevens over wat er precies is gebeurd met de 62 groepen die
zijn aangepakt. Dat is niet administratief. Ik wil dat precies weten. Ook de
mensen in het land, de driehoeken en de steden willen dit weten en ik
moet hierover ook verantwoording afleggen aan de Kamer. Dat doe ik
graag, want dan kunnen wij het proces volgen. Dat systeem was er nog
niet. Ik heb ook geen belangstelling voor administratieve maatregelen. Het
gaat mij om effectieve maatregelen en wij moeten zien wat er is gebeurd
met degenen om wie het gaat en die deze groepen vormen, wat de
ingrepen zijn en welk instrumentarium daarvoor is ingezet. Daar zijn
natuurlijk keuzes in gemaakt. Ik heb ook al aangegeven wat op dit punt de
mogelijkheden zijn.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik heb gevraagd waar die kinderen of
jongvolwassenen dan gebleven zijn. Begrijp ik het goed dat die cijfers half
juni boven de tafel zijn en wanneer krijgt de Kamer die cijfers uiterlijk?
Krijgen wij die cijfers nog voor het zomerreces?
Minister Opstelten: Zeker. De Kamer krijgt die cijfers zo snel mogelijk. Ik
krijg die cijfers en ik zal daarover een brief schrijven met mijn analyse van
die cijfers en met de conclusie die ik daaruit trek. Dat krijgt u absoluut
voor de zomer.
De heer Dibi (GroenLinks): Dit luistert nauw. Ik heb twee vragen over de
62 criminele jeugdgroepen. Zijn alle individuele leden van die 62
jeugdgroepen van de straat, dus in detentie, of gaat het bijvoorbeeld ook
om gebiedsverboden? De tweede vraag is: kunnen leden van de 62
«opgerolde» jeugdgroepen inmiddels ook in nieuwe groepen zitten?
Minister Opstelten: Het antwoord op de eerste vraag is: niet alle leden.
Dat was in de kern natuurlijk ook de vraag van de heer Marcouch. Dat
komt in die OM-cijfers naar voren; daarin kunnen wij dat precies zien. Dit
wordt daarna weer gevalideerd door de Beke-methodiek. Wat was het
tweede punt ook alweer?
De voorzitter: Of zij in nieuwe groepen zijn opgenomen.
Minister Opstelten: Dat zou ik niet goed vinden, maar – ik moet heel
precies zijn – ik kan dat niet uitsluiten. Ook dit zullen wij natuurlijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

25

zichtbaar maken. Dit zou natuurlijk precies zijn wat wij niet willen, want zij
moeten van de straat af en vervolgens een straf of een behandeling
krijgen, waardoor zij bij terugkeer in de samenleving niet in dezelfde
fouten vervallen.
De voorzitter: Nog een korte aanvullende vraag. Daarna komt de heer
Schouw en daarna wil ik het blokje over de cijfers beëindigen.
De heer Dibi (GroenLinks): Ik betrap mijzelf toch op enige irritatie, want
de minister zegt nu ineens dat zij van de straat af moeten. Dat betekent
dat zij nog niet van de straat af zijn. Ik kan tot nu toe in ieder geval twee
conclusies trekken. De minister weet niet hoeveel criminele jeugdgroepen
er in Nederland zijn en hij weet niet wat er is gebeurd met de 62 jeugdgroepen die zogenaamd zijn opgerold. Mijn laatste conclusie is dan dat
het hele persbericht een onzinpersbericht was. De minister weet niet eens
hoeveel van die groepen er zijn en hij weet ook niet wat er met de
individuele leden is gebeurd. Zij kunnen nu in andere groepen zitten. Zij
kunnen ook een gebiedsverbod opgelegd hebben gekregen, maar er kan
ook helemaal niets met hen zijn gebeurd.
De voorzitter: Wat is uw vraag? U maakt er een tweede termijn van.
De heer Dibi (GroenLinks): Waarom misleidt de minister op deze manier?
Minister Opstelten: Dat kan de heer Dibi bij deze problematiek niet
serieus bedoelen. Ik heb een- en andermaal duidelijk gemaakt dat wij een
afspraak hebben over de 89 groepen. Ten behoeve van dit overleg heb ik
informatie van de politie gevraagd. In die informatie zit de score zoals die
is aangegeven. Die staat in de brief en ook keurig in het persbericht, want
daar heeft iedereen recht op. Vervolgens staat de wereld, net als sinds
Adam en Eva het geval is, niet stil. Dat zouden de heer Dibi en de zijnen
toch moeten weten. Dit betekent dat ik dit nu niet precies op basis van
cijfers kan zeggen. Daar ben ik eerlijk over, want niemand kan dat. Het
tweede punt is dat wij natuurlijk nooit iets kunnen uitsluiten. Als ik dat wel
zou doen, zou ik niet deugen. Als de heer Dibi mij vraagt of ik ervoor kan
instaan dat iedereen die is aangepakt, nu niet meer terugkeert, kan ik daar
niet tot aan de laatste situatie voor instaan. Dat kan niemand in dit land. Ik
kom wel met het instrumentarium van hoe wij de 62 groepen hebben
aangepakt. Daar wil ik, als dat kan, ook nog wel wat meer over zeggen.
De voorzitter: We gaan nog even naar de heer Schouw, als hij nog een
vraag heeft. De kritiek is immers helder, net als het verweer. Ik wil ook
graag de andere punten nog aan de orde stellen.
De heer Schouw (D66): De kritiek is inderdaad helder, maar ik probeer
wel te bekijken of wij tot een oplossing kunnen komen. De betrouwbaarheid staat immers een beetje ter discussie. Ook de validiteit staat ter
discussie. In de hele brij van cijfers is er gelukkig ook een heel
betrouwbaar baken, vlak naast het ministerie van Veiligheid en Justitie,
namelijk het WODC. Kunnen wij die hele cijferbrij en de beleidsmatige
interpretatie daarvan niet tot de taak van het WODC rekenen in plaats van
tot de taak van schrijvers van persberichten? Op die manier zou in elk
geval mijn vertrouwen in die cijfers worden vergroot.
Minister Opstelten: Ik denk dat wij twee dingen van elkaar moeten
onderschrijden, want anders praten wij te veel over evalueren en cijfers.
Het gaat mij om de focus, de aanpak en de oplossing van de problematiek. Ik vind het belangrijk om ten aanzien van de totale problematiek
eind van dit jaar ook gebruik te maken van die hulp; ik denk dat dit ook
normaal in de lijn zit. Op dat punt wil ik de heer Schouw enorm tegemoet-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

26

komen, want hier hecht ik ook aan. Ik wil gevalideerde gegevens zien. Bij
de evaluatie van de aanpak zal ik het WODC vragen om daarnaar te kijken.
Dat is prima. Dat vind ik een duidelijke oplossing. Ik wil niet anders dan
gevalideerde gegevens. Ik heb niet anders gedaan dan ten behoeve van
dit overleg vragen: Mieke, geef snel en los van de monitor de stand van
zaken. Die hebt u gekregen, niet meer en niet minder. Zeg dan ook een
keer «dank u wel». Dat hoeft niet, maar dat mag wel.
De voorzitter: We gaan niet meer uitlokken. We gaan een ander
onderwerp bij de kop pakken.
Minister Opstelten: Het WODC komt eraan.
De voorzitter: Het WODC komt eraan. Nu gaat de minister voort, want ik
hecht eraan dat ook de staatssecretaris zijn aandeel kan leveren.
Minister Opstelten: Heel graag. Wij hebben al het nodige gezegd over
wat er is aangepakt. Ik kan dat nog eens kort samenvatten, want mevrouw
Helder vroeg naar de tuigdorpen en de campus. Voor de harde kern en de
leden van de criminele jeugdgroepen hebben wij tuigdorpen. Dat zijn
eigenlijk onze gevangenissen en jeugdinrichtingen. Het doel is om de
criminelen af te straffen en de samenleving te beschermen. Campussen
werken niet, zoals ik al eerder heb gezegd. De staatssecretaris zal daar
natuurlijk op ingaan. De kosten wegen niet op tegen de baten. Dit is
uitgebreid geëvalueerd en besproken met de Kamer. De werkzame
bestanddelen maken onderdeel uit van de behandel- en resocialisatieprogramma’s.
Mevrouw Helder vroeg ook of het betrekken van minderjarige kinderen
door meerderjarigen zwaarder kan worden bestraft. De rechter houdt daar
in de praktijk rekening mee. Binnen de strafmaat zal de rechter in de
praktijk zwaarder straffen als een meerderjarige crimineel een minderjarige betrekt bij crimineel gedrag.
Mevrouw Helder vroeg ook of alleen crimineel gedrag in een criminele
jeugdgroep wordt afgestraft. Nee, crimineel gedrag wordt afgestraft. Het
maakt niet uit of dat plaatsvindt in een hinderlijke, overlastgevende of
criminele jeugdgroep. Dat vraagt om een intensieve samenwerking, in de
eerste plaats tussen de politie, het Openbaar Ministerie en de burgemeesters. Opsporen, vervolgen, straffen, waar nodig behandelen en
goede nazorg vragen om hard werk, om focus en om vasthouden. Daar
zijn wij nu mee bezig.
De heer Çörüz en mevrouw Helder hebben gepleit voor het inzetten op
groepsaansprakelijkheid en op mogelijkheden om de leden van een groep
aan te pakken. Op 20 februari 2012 heeft de staatssecretaris de Kamer
geïnformeerd over de groepsaansprakelijkheid in het kader van artikel 141
van het Wetboek van Strafrecht. Wij hebben daar zo nu en dan intensief
over gedebatteerd. Bij openlijke geweldpleging in een groep is strafrechtelijk optreden tegen elk individu mogelijk, ook als het individu zelf geen
geweld heeft gebruikt. Artikel 141 biedt die mogelijkheid. Joelen, het
ballen van vuisten en aanmoedigen zijn voldoende. Het huidige wettelijke
kader geeft hiervoor voldoende handvatten. Dit bekijken wij natuurlijk ook
bij de evaluatie van de Voetbalwet, die voor de zomer beschikbaar komt.
Bij de rechter dienen ook enkele actuele situaties. Daarbij zal binnen een
groep ook sprake zijn van duidelijke verschillen in de strafuitspraken door
de rechter. Vanuit het departement bekijken wij met veel belangstelling
hoe de rechter zich opstelt ten opzichte van de rellen bij FC Utrecht-FC
Twente.
Dan kom ik op de vraag van mevrouw Van der Burg over de participatie
van broertjes en zusjes. Ik wil daarover graag geïnformeerd worden. Er
zijn tal van redenen om broertjes en zusjes te betrekken in de aanpak, om
systeemgericht te werken. Als er sprake is van een crimineel broertje of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

27

een criminele vader, moeten we zo snel als mogelijk toezien op het gezin.
De praktijk is overigens dat gezinnen in de meeste gevallen blij zijn met
toezicht en bijvoorbeeld ondersteuning in de opvoeding. Daar ligt de basis
van de nieuwe aanpak om criminaliteit te voorkomen. Een stevige aanpak
van criminele en overlastgevende jongeren heeft ook een preventieve
werking op die broertjes en zusjes, dat merk je in die groepen.
Mevrouw Helder en de heer Marcouch hebben gevraagd naar de inzet bij
de aanpak van de overlastgevende of hinderlijke groep, waarover ik al het
nodige heb gezegd. Ik wil de verantwoordelijkheid uiteraard daar laten
liggen waar deze thuishoort, en dat is lokaal, maar we willen wel weten
hoe het loopt. Dat willen de gemeenten met de lokale driehoek weten,
maar ik ook, om dat met elkaar goed te kunnen sturen, zodat de daling in
de cijfers zal doorzetten.
De regie op die groepen gebeurt door de gemeenten. Mijn main focus ligt
wel bij de criminele groepen, zoals we hebben afgesproken. Op grond van
deze verantwoordelijkheden is er nu ook veel inzet op hinderlijke of
overlastgevende groepen, omdat voorkomen moet worden dat deze
doorgroeien tot een criminele groepering. De gemeenten zijn actief en wij
geven ondersteuning. Er zijn tien regiocoördinatoren en er is een
databank van de aanpakken bij het Centrum voor Criminaliteitspreventie
en Veiligheid. Er zijn bijeenkomsten voor kennisuitwisseling. Op lokaal
niveau wordt men geholpen om het beleid uit te voeren.
Mevrouw Kooiman vroeg hoe de aanpak zich verhoudt tot de blijvende
last bij de burger. De aanpak van jeugdgroepen moet ook leiden tot
afname van onveiligheidsgevoelens. Uit de Integrale Veiligheidsmonitor
blijkt dat het percentage burgers dat overlast heeft door groepen
jongeren, in de afgelopen jaren is gedaald. Mijn doelstelling is om dat in
de komende periode terug te brengen naar 10%.
De heer Çörüz (CDA): De minister is heel snel bezig, maar ik heb nog een
vraag over die groepen. Ik noemde een concreet voorbeeld in Utrecht. Wij
hebben een brief van het college van B en W gekregen over politieagenten die in gesprek gaan met groepen. Als die politieagenten
weggaan, worden zij nagejoeld, beledigd, etc. De minister zegt dat de
verantwoordelijkheid bij de gemeenten ligt, maar zij komen er dus niet uit.
Wat kan hij die gemeenten daadwerkelijk aanreiken? Kan de minister de
gemeenten iets aanbieden in dat grijze gebied van gedrag dat nog net niet
onder het strafrecht valt, maar waardoor het gezag van de agenten
ontzettend wordt aangetast?
Minister Opstelten: Dat is iets wat de tien regiocoördinatoren kunnen
doen. Zij zijn oppiepbaar, maar wachten niet tot er gepiept wordt. Als er
een probleem is, zoals het probleem dat u zichtbaar maakt, vragen zij om
dat aan te pakken en helpen daarbij op lokaal niveau. U noemt een
voorbeeld in Utrecht van ondermijning van het openbaar gezag. Wij zijn
het er natuurlijk allemaal over eens dat dit voorkomen dient te worden. Er
is ook ambtelijk overleg tussen het ministerie, de gemeente Utrecht en de
politie om tot een zo goed mogelijke inzet van het bestaande instrumentarium te komen. Ook wordt er gekeken naar een eventuele aanpassing
van de Utrechtse APV. Daar bestaat het faciliteren van die driehoeken door
ons uit. Ik vertrouw erop dat er binnenkort een werkbare oplossing is
gevonden.
De heer Çörüz (CDA): Dat doet mij deugd, maar het speelt zich natuurlijk
niet alleen in Utrecht af, maar ook in Den Haag etc. Er moet een
aanvulling komen in de APV of in andere regelingen voor dat grijze
gebied, dat nog net niet onder het strafrecht valt, maar ontzettend
gezagondermijnend is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

28

Minister Opstelten: Als daar aanleiding voor is, is een suggestie om een
brief aan alle burgemeesters te sturen, zoals wij in ander verband ook
hebben gedaan, dat zij er verstandig aan zouden doen om de APV als
volgt aan te passen. Dat wordt door de regiocoördinatoren uitgewisseld in
zo’n actieteam en dan komt het bij mij terecht en dan kan ik een brief
daarover schrijven.
Mevrouw Van der Burg vraagt naar de inzet van de gemeenten. Er komen
niet veel vragen over extra instrumenten. Naar mijn mening is dat ook
niet de kern. Ik noem vier belangrijke punten. Het eerste is bestuurlijke
regie om daadkracht te organiseren, maar ik denk dat deze aanwezig is.
Het tweede is om de troepen te mobiliseren en de samenwerking te
organiseren tussen al die instanties, zoals in Amsterdam gebeurt. Het
derde is om goede mensen op de aanpak te zetten. De stadsmarinier is
genoemd. De kern is natuurlijk om iemand de verantwoordelijkheid te
geven. Het vierde punt is om focus aan te brengen en vast te houden. Dit
is een long distance run, een echte marathon. Je moet vasthouden,
vasthouden, vasthouden en je niet laten afleiden, want dit is niet voor
niets een punt waarbij we het eens zijn over de focus. Persbericht of geen
persbericht, we zijn het erover eens dat we dit moeten oplossen. Dat is de
kern van het verhaal.
Mevrouw Kooiman vroeg naar de reactie op de bezuinigingen bij de
gemeenten. Ik wil niet ontkennen dat deze er zijn. We zijn open over de
Van Montfransgelden en ik kan er meer noemen, ook op het terrein van
collega’s. That’s it. Wij zijn daar heel open over. Tegen de heer Schouw
zeg ik dat onze inzet binnen het budget van het departement budgettair
neutraal is. Er is een veiligheidsbudget voor de gemeenten, de politie en
het Openbaar Ministerie. Daarbinnen is dit de prioriteit, daar gaat het om.
Gelukkig hebben we daar geen discussie over. Niemand vraagt om geld.
Het gaat om focus aanbrengen en dat heeft iedereen gedaan.
De heer Çörüz heeft gevraagd naar de patser- of pluk-ze-aanpak. Dit is een
van de instrumenten die worden ingezet door de politie en het Openbaar
Ministerie. Dat zullen we ook wel zichtbaar maken in de rapportage van
het Openbaar Ministerie. Ik ken de belangstelling daarvoor. De pluk-zeaanpak wordt ook ingezet bij de jeugd, bijvoorbeeld in Eindhoven. Ik denk
ook aan het conservatoir beslag ter genoegdoening van het slachtoffer,
als patsers slachtoffers maken. Dat is echt een goed punt dat de heer
Çörüz heeft ingebracht.
De heer Marcouch heeft terecht een vraag gesteld die altijd gesteld moet
worden, namelijk of er voldoende politiecapaciteit is om de doelstelling te
halen. Deze prioriteit is niet nieuw, dat is duidelijk, maar het is een van de
prioriteiten die is afgesproken tussen politie, burgemeesters en Openbaar
Ministerie. Zoals bekend is mijn opvatting niet om een blik agenten open
te trekken. Dit is het aantal dat we hebben, zeg ik maar even tegen de heer
Dibi, voordat hij toch terugkomt op zijn voornemen, maar ik zie dat hij dat
deze keer niet doet, en dat is heel plezierig. Het gaat om kwaliteit, om
slimmer en effectiever te werk te gaan, ook wanneer er straks een
nationale politie zal zijn. Dat is mijn bijdrage in eerste termijn.
De voorzitter: Twee korte vragen, want ik hecht er zeer aan dat de
staatssecretaris de gelegenheid krijgt om de aan hem gestelde vragen te
beantwoorden.
De heer Schouw (D66): Ik heb geboeid geluisterd naar de minister, maar
samen met heel veel mensen in de zaal heb ik zicht op de draaideur, als de
minister begrijpt wat ik bedoel. Ik heb in mijn inleiding ook aandacht
gevraagd voor preventie, maar ik heb daar geen antwoord op gekregen
van de minister.
De voorzitter: De minister zegt dat de staatssecretaris daar zo meteen op
ingaat, dus daar wil ik dan de aandacht voor vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

29

De heer Schouw (D66): Laat ik van mijn hart geen moordkuil maken, het
is belangrijk om van de minister te horen dat hij naast het hele verhaal
over repressie, waar we nu bijna een uur naar luisteren, ook zegt dat deze
wel in balans moet zijn met preventie, want anders blijft die draaideur
openstaan en dat willen we niet.
Minister Opstelten: Ik heb het in mijn bijdrage ook genoemd, maar ik wil
het nog wel een keer zeggen, zo kent de heer Schouw mij ook. Ik heb het
altijd over de hele keten en daarin is preventie heel belangrijk. Daarover
hoeft geen twijfel te bestaan. Ik heb ook gezegd: zo vroeg mogelijk
ingrijpen. Preventie is heel belangrijk in onze methodiek, maar wij moeten
ook een aantal afspraken maken over repressie. Daar moet je voor kunnen
staan. We zijn er allemaal voor om criminele jeugdgroepen aan te pakken,
maar preventie is in de hele jeugd- en veiligheidsproblematiek een
belangrijk thema, daar kan de heer Schouw op rekenen. Het is goed om
hem daarin ook een bondgenoot en een steunpilaar te laten zijn.
Mevrouw Van der Burg (VVD): De minister zei dat er eigenlijk geen
klachten zijn in de lokale driehoek over het instrumentarium dat er nu is.
Mijn concrete vraag was of dat nu compleet is. Voor zover de minister dat
kan zeggen, is het antwoord daarop «ja». Mijn tweede vraag is of de
minister, als verantwoordelijke bewindspersoon, die de regie daarover
heeft, vindt dat de lokale driehoeken die instrumenten voldoende kennen
en inzetten. Er is wel eens discussie over dat er om een instrument wordt
gevraagd dat er allang is, maar dat onbekend is. Hoe beoordeelt de
minister dat?
Minister Opstelten: Ik heb geen echt zware geluiden gehoord dat dit of
dat er zou moeten zijn, maar het is dynamisch, dus dat kan veranderen. Er
kunnen verschillen zijn. Daarom heeft het departement dat actieteam
ingezet, zodat er per regio een coördinator actief is die ook opgepiept kan
worden. Het is belangrijk dat er cijfers zijn over hoe het er in de verschillende regio’s voor staat. Daar kun je mede op sturen door de burgemeesters en de hoofdofficieren via de eigen lijnen daarop aan te spreken.
De voorzitter: Dan geef ik nu het woord aan de staatssecretaris.
Staatssecretaris Teeven: Voorzitter. Ik dank de leden voor hun inbreng.
Het is een onderwerp dat ons zeer bezighoudt. Ik geloof dat er zojuist zelfs
een regiocoördinator werd opgepiept op de eerste rij. Ik heb daar met
belangstelling naar zitten kijken, maar dat terzijde. Wat de minister zegt,
klopt helemaal.
Gezien de tijd zal ik direct beginnen met het beantwoorden van de vragen.
De heer Marcouch heeft mij twee vragen gesteld over een onderwerp dat
hem bijzonder bezighoudt, namelijk hoe het staat met de uitvoering van
de motie over de terbeschikkingstelling van het onderwijs. Ik heb in mijn
brief van 25 juni over het adolescentenstrafrecht aangegeven dat
terbeschikkingstelling van het onderwijs als bijzondere voorwaarde wordt
opgenomen in de wet, en dus niet als maatregel. De reden daarvoor hangt
samen met de vraag van de heer Çörüz over wat de problemen zijn bij de
gedragsbeïnvloedende maatregel (gbm). Je ziet dat leden van de zittende
magistratuur niet altijd een gbm opleggen. Uit de consultaties over het
wetsvoorstel adolescentenstrafrecht is naar voren gekomen dat terbeschikkingstelling van het onderwijs als bijzondere voorwaarde en als
onderdeel van de straf meer recht doet aan het voorstel van de heer
Marcouch. Dat is een concrete uitwerking van de toezegging die ik bij de
begrotingsbehandeling van 2011 heb gedaan. Daar zijn wij druk mee
bezig.
Ik zeg erbij dat het conceptwetsvoorstel over adolescentenstrafrecht eind
2011 in consultatie is gegeven. Voor de zomer zal het daaruit komen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

30

dan gaat het naar de Raad van State. Na de zomer zal het aan de Kamer
worden toegezonden. Een van onze taken is om te inventariseren welke
knelpunten er bij de feitelijke uitvoering zijn, een soort smalle impact
assessment. Ik ben daarover in gesprek met de minister van OCW, dus
daar is een oplossing te vinden.
De heer Marcouch heeft ook gevraagd naar de uitvoering van zijn motie
over sociaal verhoor. Ik zal de uitvoering van die motie betrekken bij het
verzoek van de CDA-fractie om onderzoek te doen naar de positie van
ouders in het strafproces. Dat onderzoek loopt op dit moment binnen het
ministerie. Binnenkort zal een stagiaire van het ministerie met de heer
Marcouch spreken zodat hij zijn denkbeelden kan inbrengen. Ik zal de
Kamer voor 1 augustus laten weten wat de resultaten zijn van dat
onderzoek en hoe de implementatie in het wetsvoorstel zal plaatsvinden.
Ik heb goed geluisterd naar de vraag van mevrouw Kooiman wat er
gebeurt met MST als hulpvorm in verband met de bezuinigingen bij VWS.
Zij maakte melding van de situatie in Overijssel. Er heeft deze week
ambtelijk overleg plaatsgevonden om te bezien op welke wijze die
MST-teams in Overijssel kunnen worden behouden. De oplossing daarvan
is nog niet helemaal congruent, maar we hebben inmiddels wel
gesproken met de stichting LSG-Rentray. Het probleem is niet zozeer of er
in het justitieel traject sprake is van MST als gedragsbeïnvloedende
maatregel of als bijzondere voorwaarde, maar het zit in het voortraject bij
VWS. Wij hopen hiervoor een oplossing te kunnen vinden met de
stichting LSG-Rentray en wij zullen daarover zo snel mogelijk berichten.
Het is nog wat prematuur, maar wij denken dat er een oplossing kan zijn
voor de budgetproblemen die er bestaan bij VWS, die ik overigens ook
niet kan veranderen.
Mevrouw Kooiman (SP): Daar ben ik heel blij mee. Mijn vraag is
natuurlijk wanneer de staatssecretaris de Kamer daarover kan informeren.
Kan hij in die brief niet alleen ingaan op de multisysteemtherapie, maar
ook op Nieuwe Perspectieven bij Terugkeer (NPT), een soortgelijke
training, die is gericht op licht verstandelijk gehandicapte jongeren, omdat
men daar in Flevoland en Rotterdam mee in de knel komt?
Staatssecretaris Teeven: Ik zeg toe dat ik de Kamer voor 1 juli schriftelijk
zal berichten wat de oplossingen inhouden. Ik denk dat dit een goede
afspraak is die we kunnen maken.
De heer Çörüz heeft gezegd dat er hoge verwachtingen bestonden over de
gedragsmaatregel, maar dat deze in de praktijk niet echt uitbundig wordt
gebruikt. Bij de brief die ik op 24 februari heb toegezonden, heb ik ook een
evaluatierapport toegestuurd. Inderdaad blijkt dat die maatregel minder
vaak wordt gebruikt dan wij hadden verwacht. In die brief ben ik ook
ingegaan op de oorzaken. Een van de oorzaken is de lichte daling van de
jeugdcriminaliteit. Een andere oorzaak heeft te maken met wat ik zei over
de uitvoering van de motie-Marcouch, namelijk dat rechters in ieder geval
op een aantal plaatsen in het land terughoudend zijn met het opleggen
van die maatregel. Om die reden wordt terbeschikkingstelling van het
onderwijs opgenomen als bijzondere voorwaarde of als onderdeel van de
straf en niet als een aparte maatregel.
Ik laat momenteel een impactanalyse uitvoeren om de gevolgen van het
wetsvoorstel en het bijbehorende beleid inzake het adolescentenstrafrecht
in beeld te krijgen, wanneer het gaat om een verschuiving in de sanctietoepassing, om te kijken welke systeeminterventies en therapieën het
beste gedijen als bijzondere voorwaarde en welke als maatregel. Het
opleggen van de gedragsbeïnvloedende maatregel is op zichzelf geen
doel, maar het gaat erom dat de therapie die erachter zit, effect sorteert.
Het is voor mij niet het allerbelangrijkste of dat als onderdeel van de straf
gebeurt of als strafrechtelijke maatregel, maar het gaat uiteindelijk om het
resultaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

31

De heer Çörüz was wat mij betreft iets te kritisch, maar het staat hem vrij
om zo kritisch te zijn als hij zelf wil, over de verschijningsplicht van
ouders. Ik denk dat wat de heer Schouw daarover zei, wat meer de
feitelijke werkelijkheid raakt. Ik geef even wat cijfers over de invoering van
die verschijningsplicht. Ik waardeer het positief dat in 86% van de gevallen
een van beide ouders aanwezig is en in bijna de helft van de gevallen
beide ouders. Er was geen dekking voor het amendement-Wolfsen/Çörüz,
zoals de heer Çörüz zich ongetwijfeld kan herinneren, zodat we het
geleidelijk moesten invoeren vanaf 2007, en dat hebben we ook gedaan.
De wet laat de rechter ruimte om in elk individueel geval te bepalen of kan
worden volstaan met de aanwezigheid van één ouder. In het interruptiedebat zijn al enkele voorbeelden genoemd van gevallen waarin dit
gebeurt. Ik spreek tegen dat ik de aanwezigheid van ouders niet belangrijk
zou vinden. Ik denk dat het heel belangrijk is om die ouders er in een
vroeg stadium bij te betrekken, maar de realiteit waar de heer Schouw op
wees, en die de heer Çörüz volgens mij ook heel goed ziet, is dat ouders
soms gewoon geen rol hebben. In een eenoudergezin heeft het helemaal
geen zin om de andere ouder er met de haren bij te slepen, want dat werkt
eerder contraproductief. Een ander voorbeeld is dat een ouder een
gebiedsverbod heeft en niet in de buurt mag komen van het gezin. Dat zal
geen 10% zijn, maar die gevallen zijn er wel. Er zijn ook heel schrijnende
voorbeelden van echtscheidingen waarbij afspraken zijn gemaakt in een
convenant. Dan heeft het niet veel zin om de ouder er zogezegd met de
haren bij te slepen, omdat er geen meerwaarde aanwezig is.
De heer Çörüz (CDA): Ik ben het toch niet eens met de staatssecretaris.
Om even terug te gaan, vóór het amendement verschenen beide ouders
in 19% van de gevallen. Na het amendement is het 25% hoger, namelijk
44%, maar dat is nog hartstikke weinig. Wij vinden het ook belangrijk in
Nederland dat beide ouders er zijn als we een tienminutengesprek op
school hebben. In dezelfde brief lees ik: door de verschijningsplicht is het
vaker mogelijk om de visie van beide ouders te horen, hun houding te
observeren en met eigen ogen te zien hoe de onderlinge verhoudingen
liggen. Vooral in het geval van gescheiden ouders staat er dat dit kan
helpen. 44%, dat is nog niet eens de helft! Het amendement is van 2006,
maar ik heb sterk de indruk dat rechters er moeite mee hadden en
eigenlijk de uitzonderingsgevallen laten prevaleren. Collega Wolfsen en ik
hebben die ontsnappingsclausule gemaakt voor als een van de ouders
ziek was of in het buitenland, dus echte uitzonderingen. Ik proef nu dat
rechters dat toch op een heel pragmatische manier uitvoeren, zoals er
staat, maar in mijn woorden op een creatieve manier, en dat was niet de
bedoeling. Wij zitten hier geen wetten of amendementen te maken die
vervolgens creatief worden ingevuld in de praktijk.
Staatssecretaris Teeven: De heer Çörüz heeft groot gelijk, maar we zitten
ook geen wetten te maken om ervoor te zorgen dat zij heel formalistisch
worden uitgevoerd. We moeten deze natuurlijk wel toesnijden op de
praktijk. Ik ben het eens met de doelstellingen van het amendement, maar
net als de heer Çörüz weet ik dat er bij de totstandkoming ook wel twijfel
bestond bij fracties of het in de praktijk altijd haalbaar zou zijn. Dat die
twijfel in de praktijk werkelijkheid is geworden, was noch voor de heer
Çörüz noch voor de achtereenvolgende bewindslieden op dit terrein een
verrassing.
Bij de gesprekken die ik in het land met rechters heb gehad, in de
familiekamers, maar ook op andere plaatsen, heb ik gehoord dat er in
eerste instantie wel weerstand was bij de zittende magistratuur, maar dat
er nu al werkende, praktisch mee wordt omgegaan. Ik breng het ook
steeds onder de aandacht in het overleg met de familiesector van de Raad
voor de rechtspraak, maar ik denk dat het goed is dat rechters er wel
praktisch mee omgaan, want anders regent het aanhoudingen. Het is over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

32

het algemeen geen oplossing als een zaak iedere keer moet worden
aangehouden. We delen de uitgangspunten. Ik deel het standpunt van de
heer Çörüz dat we geen wetten maken om ze niet uit te voeren, maar
volgens mij delen we ook het standpunt dat het allemaal wel een beetje
werkbaar moet blijven, ook in de sector van het familierecht. In die zin kijk
ik wat meer naar de heer Schouw en zijn heel realistische opstelling, maar
ik ken de heer Çörüz als een realistisch mens, dus volgens mij delen wij
dit ook.
De heer Çörüz heeft ook gevraagd om een analyse van de betrokkenheid
van ouders, omdat hij daar niets meer van had gehoord. Dat onderzoek
loopt nog. Ik zeg toe dat ik voor 1 augustus zal laten weten wat de cijfers
zijn.
De heer Çörüz heeft wat kritische vragen gesteld over de erkenningscommissie. Hij vroeg letterlijk of deze nog bestond, omdat hij er weinig van
hoorde. Het is misschien een goed bericht dat de Kamer er zo lang niets
van hoort, omdat ze dan hard werken, maar in stilte. Ze liggen op schema.
Er zijn 16 interventies erkend. We hadden in totaal ongeveer 20 interventies. Enkele ervan zijn hier vandaag ook ter sprake gekomen, zoals
MST, FFT, nieuwe perspectieven, kortom een hele lijst. We zijn nu bezig
met de implementatie van die interventies. Dat ligt op schema, want er
wordt hard gewerkt in de erkenningscommissie.
Mevrouw Helder heeft nog wat opmerkingen gemaakt en vragen gesteld
over de strafdienstplicht, die in het regeerakkoord was opgenomen. Deze
is eigenlijk ondergebracht in het wetsvoorstel over adolescentenstrafrecht
en komt op drie plaatsen terug, namelijk bij de aanscherping van de
voorwaardelijke veroordeling, met name het strakkere toezicht daarop
door de Reclassering, het strenger optreden bij een mislukte taakstraf,
waarvoor mevrouw Helder in het verleden veelvuldig aandacht heeft
gevraagd, en de uitbreiding van de jongvolwassenenaanpak, waar de heer
Schouw met het oog op preventie aandacht voor heeft gevraagd. Dan
gaat het om de maatregel Inrichting stelselmatige dader (ISD). Ik zal hier
bij de beantwoording van de vragen nog op ingaan, maar bij deze drie
punten komt die strafdienstplicht in een of andere vorm naar voren. Bij
nadere analyse, maar daarover hebben wij in eerdere overleggen al
gesproken, blijkt een nieuwe, speciale sanctie eigenlijk niet nodig en ook
niet gewenst. Deze is op deze manier ingepast in het instrumentarium.
Mevrouw Van der Burg heeft gevraagd of er niet veel meer gemeentelijke
jeugdpreventieteams moeten komen. In de periode tussen april 2010 tot
december 2011 is in Den Haag nauwgezet gewerkt aan een laboratoriumstudie met betrekking tot het werkproces 12-min. Het doel was onder
meer om de aard en omvang van de lokale groep 12-minners beter in
beeld te krijgen. Deze methodiek wordt in 2012 beproefd en onderbouwd,
zodat we aan het eind van dit jaar kansrijk kunnen zijn met het indienen
van de databank effectieve interventies van het Nationaal jeugdinstituut.
Op deze wijze bevorderen we ook de toepassing ervan, maar het is verder
aan gemeenten om het stokje over te nemen, omdat het kabinet een
decentraal stelsel voor jeugdzorg voorstaat. We zullen dat goed
overdragen en op een goede manier begeleiden.
Mevrouw Van der Burg heeft nog gevraagd naar de toepassing van
gerichte interventies bij ots, bijvoorbeeld de agressietherapie. Ik heb het
interruptiedebatje tussen mevrouw Kooiman en mevrouw Van der Burg
met interesse gevolgd. Er mag geen twijfel over bestaan dat de inzet van
de regering was om eerder te kunnen ingrijpen, maar een meerderheid in
deze Kamer dacht daar anders over en dat hebben we te accepteren. Er
liggen nog wat vragen van de Eerste Kamer over het wetsvoorstel
Kinderbeschermingsmaatregelen, juist over dit punt, dus we zijn nog aan
het bekijken of de lichte maatregel die via het amendement-Dijsselbloem
in het wetsvoorstel is gekomen, een oplossing biedt voor de problemen
die mevrouw Van der Burg signaleert. Als dit wetsvoorstel door de Eerste
Kamer is behandeld, kunnen we vervolgens kijken naar nieuwe maatre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

33

gelen, want ik zie tussen wat in het amendement-Dijsselbloem staat en
wat er in het wetsvoorstel staat geen ruimte om nu nog nieuwe maatregelen in te voeren, gehoord de wens van de meerderheid van de Kamer
toen wij over de kinderbeschermingsmaatregelen spraken.
Mevrouw Van der Burg (VVD): In het wetgevingsoverleg ging het debat
over een gerichte maatregel, bovenop ondertoezichtstelling, uithuisplaatsing, ondervoogdijplaatsing, juist om ervoor te zorgen dat er niet
alleen een plan van aanpak is van de zorg, maar dat de rechter een besluit
neemt dat dit gebeurt. Het is dus geen lichte maatregel, maar deze is
erbovenop, gericht op die zware maatregel. Is er geen mogelijkheid toe op
korte termijn? De staatssecretaris heeft toen wel toegezegd ernaar te
kijken en er op korte termijn mee te komen. Dit verbaast mij een beetje. Ik
zou het jammer vinden als het wetsvoorstel blijft liggen, want dat hebben
we al een jaar geleden behandeld.
Staatssecretaris Teeven: Het is misschien noodzakelijk om naar
aanleiding van de behandeling in de Eerste Kamer opnieuw terug te
komen naar deze Kamer, omdat er nog een aanpassing moet plaatsvinden. Als dat gebeurt, is dat mogelijk het moment om die aanpassing te
doen, dus ik wil dat even afwachten. Ik wijs er wel op dat er juist vanwege
dat amendement-Dijsselbloem heel concrete gedragsinterventies konden
plaatsvinden, waarvan de meerderheid van de Kamer wilde dat deze
zonder die ingrijpende maatregel van ondertoezichtstelling en zonder
uithuisplaatsing konden gebeuren. Ik ben ermee bezig om dat uit te
werken. Ik vraag de leden om mij die ruimte even te gunnen. Als ik er
door dat amendement-Dijsselbloem niet uitkom in de behandeling van de
Eerste Kamer, kunnen wij altijd kijken naar een nieuwe variant, maar dan
zal ik eerst moeten weten wat de meerderheid van deze Kamer daarvan
vindt.
Mevrouw Kooiman (SP): Het amendement-Dijsselbloem was eigenlijk
een halfbakken oplossing voor iets wat het CDA en de SP wilden, namelijk
om eerder een opvoedmaatregel op te leggen, op het moment dat we het
idee hebben dat het misgaat met een jongere. Kan de staatssecretaris ons
op tijd informeren, zodat wij hem te hulp kunnen schieten, wanneer het
vastloopt in de Eerste Kamer? Als het vastloopt in de Eerste Kamer,
kunnen wij mogelijk nog even bekijken of wij wel de juiste beslissing
hebben genomen.
Staatssecretaris Teeven: Op het gevaar af dat ik nu een wat flauwe
opmerking maak, maar alle lichten staan op groen. Dat was ook de
strekking van mijn opmerking, namelijk dat ik zeker zal terugkomen als ik
er niet uitkom met dit amendement. Mevrouw Kooiman kent het
standpunt van de regering, dat op dit punt hetzelfde is als van de fracties
van de SP en het CDA.
Mevrouw Van der Burg (VVD): De staatssecretaris vraagt ruimte, maar ik
wil graag weten aan welke termijn wij moeten denken, vooral omdat we
bij die 12-minners een probleem hebben. Ik heb niet voor niets deze optie
ter sprake gebracht in het wetgevingsoverleg. Ik wil de staatssecretaris
best wat ruimte geven om deze problemen op te lossen, maar over wat
voor termijn spreken we dan?
Staatssecretaris Teeven: Ik hoop dat het wetsvoorstel tot herziening van
de kinderbeschermingsmaatregel binnen anderhalve maand wordt
behandeld bij de Eerste Kamer. Dan kan ik de Tweede Kamer berichten of
het er komt of dat ik het terug moet nemen. Dan kom ik terug naar deze
Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

34

De heer Dibi heeft mij gevraagd of het kabinet de waarneming heeft dat er
vaak sprake is bij jongeren van psychosociale problemen, waarbij
stoornissen een van de oorzaken zijn van het gedrag dat plaatsvindt. Het
kabinet ziet hetzelfde beeld als de heer Dibi meent waar te nemen. Om die
reden hebben wij twee systemen ingevoerd, waarover de Kamer al eerder
is geïnformeerd, namelijk het landelijk instrumentarium voor de jeugdstrafrechtketen, waarmee wij die risicofactoren in een vroeg stadium
hopen te onderkennen. Daarnaast is er het ProKid-systeem, waar ik
mevrouw Van der Burg ook even op wijs. Dat gaan we ook landelijk
uitrollen. Daarmee worden ook problemen gesignaleerd bij kinderen
jonger dan 12 jaar, dus dat houdt ook verband met het Bureau Jeugdzorg.
Wij zien die oorzaak ook wel. Onze waarneming is dat het bij jeugdigen in
de leeftijdsgroep van 12 tot 16 soms ook aan drugsgebruik ligt. De inzet
van het kabinet is om het drugsgebruik onder jongeren terug te dringen.
De minister heeft daar naar mijn oordeel heel goede, concrete voorstellen
voor gedaan.
De heer Dibi (GroenLinks): We delen in ieder geval deze waarneming, dat
is mooi. Het probleem is dat dit ziektebeeld pas na aanraking met justitie
wordt herkend. Gevangenissen of justitiële jeugdinrichtingen zijn geen
behandelcentra. Ook al zou daar meer en beter worden behandeld, dan
nog zou je willen dat als Marokkaans-Nederlandse jongens herhaaldelijk
in aanraking komen met de politie, dan al meteen een check wordt gedaan
om te kijken of er sprake is van schizofrenie. Ik vraag het kabinet om op
een later moment te bekijken welke mogelijkheden er zijn om eerder in te
grijpen.
Staatssecretaris Teeven: Dat wil het kabinet best doen, maar ik wijs er wel
op dat voor minderjarigen het ProKid-instrument via de lijn van Bureau
Jeugdzorg al adequaat is. Als het gaat om jongeren in de leeftijdscategorie van 12 tot en met 18 jaar, moeten we bekijken of we dat kunnen
inpassen, maar er wordt wel herkend dat dit een van de oorzaken is van
crimineel gedrag.
Tot slot het pleidooi van de heer Schouw voor preventie. Wij denken wel
dat de aanpak van stelselmatige daders ook voor jongvolwassenen moet
gelden. In het wetsvoorstel over adolescentenstrafrecht is opgenomen dat
we dat mogelijk maken. Wij hebben hierover gesproken in het algemeen
overleg. Preventie is heel belangrijk. Gemeenten hebben daar ook veel
aandacht voor. De kennis is lokaal aanwezig bij gemeenten en wordt
regelmatig verspreid via het CCV, via websites en via de databank.
Natuurlijk is het van belang, maar daarover is in eerste termijn al uitvoerig
gesproken, dat de problematiek in de gezinnen, ook bij broertjes en
zusjes, in een vroeg stadium wordt herkend en dat dan ook wordt
ingegrepen. Als je dat in een vroeg stadium doet, is dat de preventie
waardoor het niet hoeft te komen tot die repressieve aanpak. Het kabinet
en de Kamer vinden wel dat deze nodig is, maar ook dat we moeten
proberen deze te voorkomen. Ik denk dat ik alle vragen heb behandeld.
De voorzitter: Ik geef de Kamer één minuut spreektijd in tweede termijn.
Op sommige congressen is één minuut ook echt één minuut, dus daar
houd ik u aan.
De heer Marcouch (PvdA): Voorzitter. Eens even kijken of het lukt in één
minuut. Veiligheid is terecht een topprioriteit, omdat deze de basis is van
alle randvoorwaarden om te kunnen zijn wie je bent. Daarom is het heel
belangrijk dat het kabinet niet alleen maar administratieve veiligheid
nastreeft, waarbij de resultaten in een cijfermatige exercitie worden
weergegeven, maar ook kijkt naar de werkelijkheid. Mijn conclusie blijft
toch dat de minister een resultaat heeft gecommuniceerd dat geen
resultaat is, en dat is niet goed voor de veiligheid. Wat mij betreft kan dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

35

echt niet. Omdat ik weinig tijd heb, vraag ik de minister om nog eens goed
te kijken naar de gebezigde Beke-methode. Ik ben er niet op tegen, maar
we moeten oppassen dat we daar niet in blijven hangen. De landelijke
jeugdofficier heeft er kanttekeningen bij geplaatst die ik onderschrijf. Ik
vraag de minister om hier heel goed naar te kijken en voortaan alstublieft
geen non-resultaten te communiceren.
Mevrouw Kooiman (SP): Voorzitter. Ik concludeer dat de minister de
indruk heeft gewekt dat criminele jeugdbendes in 2013 zullen zijn
opgeruimd en van de straat worden gehaald, maar dat dit een illusie is. Ik
ben blij dat we dit hebben geconstateerd, want dan is dat uit de lucht. Wat
mij wel zorgen baart, is de preventie, omdat de Montfransgelden worden
weggehaald uit het veiligheidsbudget. Er wordt ontzettend veel bezuinigd
op jongeren- en buurthuiswerk, wat ook preventieve zorg is. Ik ben wel
heel tevreden dat staatssecretaris Teeven zegt te zoeken naar een
oplossing als het gaat om MST en nieuwe perspectieven. Ik hoop dat hij
niet alleen met Rentray gesprek gaat, maar ook met MST Nederland en de
NPT-aanbieders, omdat daar een behoorlijke slag te maken is, als het gaat
om begeleiding van jeugdigen en het aanpakken van de recidive.
Mevrouw Helder (PVV): Voorzitter. Dank aan beide bewindspersonen voor
de beantwoording van de vragen. Ik heb geen antwoord gekregen op mijn
vraag om de ISD-maatregel voor jeugdige delinquenten mogelijk te
maken.
Ik licht er nog twee punten uit. De minister zei dat tuigdorpen of
campussen, zoals hij het noemde, niet werken. Ik ben benieuwd wat de
minister dan bedoelt met zijn opmerking dat we ze van de straat moeten
halen en dat de samenleving van hen moet worden verlost. Ik wijs erop
dat de gemeente Den Haag in oktober 2011 heeft besloten op twee
plaatsen in die gemeente aso-containers te plaatsen. Een Kamermeerderheid van VVD, PvdA en CDA was in 2005 van mening dat deze wel
werken, want zij waren er toen voor. De SP heeft een vergelijkbaar
voorstel gedaan in 2008, dus ik ben geen roepende in de duisternis, maar
ik heb een iets ander voorstel, dus het is geen plagiaat.
Mijn tweede punt betreft de groepsaansprakelijkheid. Ik heb niet betwist
dat het nu al kan, maar bewijstechnisch is de bewijslast te zwaar. Ik noem
een voorbeeld: twee jongens hebben vuurwerk gegooid naar agenten. De
voorlopige hechtenis werd opgeheven, want verwacht werd dat de op te
leggen straf veel korter zou zijn dan de voorlopige hechtenis, omdat
volstrekt onduidelijk was wie wat had gedaan. Met ons voorstel is dat niet
meer nodig, want dan gaan ze allebei daarvoor de bajes in of een
tuigdorp, whatever. Ik hoor hierop graag een antwoord van de minister. Ik
heb een beetje de indruk dat hij niet wil, maar dan zal ik dit afdwingen met
een initiatiefwetsvoorstel.
De heer Çörüz (CDA): Voorzitter. Ik dank beide bewindslieden voor hun
antwoorden. Ik ben ronduit ontevreden over de houding van de staatssecretaris met betrekking tot de verschijningsplicht. Dat moet mij echt van
het hart. Hier wordt de regel niet toegepast door rechters, maar zij grijpen
de mogelijkheid van uitzonderingen aan. Ik wijs erop dat de heer Teeven
als Kamerlid voor dit amendement heeft gestemd. Sterker nog, de hele
Kamer heeft voorgestemd. Het argument over het aanhouden vind ik een
beetje vergezocht, want als een tolk niet komt, wordt de zaak ook
aangehouden. Wat is nu belangrijker: afwezigheid van de tolk of van beide
ouders? Het percentage aanwezigheid van beide ouders staat nu op 44%.
Mijn concrete vraag aan de bewindslieden is om in gesprek te gaan met
de Raad voor de rechtspraak en ons over zes maanden een rapportage toe
te zenden. Als deze niet nadrukkelijk een verbetering laat zien, zal ik dit
punt hernemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

36

Ik was nog een punt vergeten. Het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid, STAP, heeft naar voren gebracht dat een op de vijf jeugddelicten
wordt gepleegd door pubers die een slok teveel op hebben. Heeft de
minister plannen om dronkenschap van jongeren onder 16 jaar hard aan
te pakken? Zijn er bijvoorbeeld mogelijkheden om dronken jongeren vaker
te beboeten voor openbare dronkenschap?
Mevrouw Van der Burg (VVD): Voorzitter. Ik dank beide bewindspersonen voor de beantwoording en de toezeggingen. Ik ben blij dat we voor
de zomer weten hoe het precies zit met de cijfers. Ik ben verbaasd dat we
hier op basis van persberichten discussiëren, terwijl we als Kamer het
recht hebben op een brief, die we ook hebben gekregen. Daar staat
duidelijk in wat de uitgangspunten zijn. Ik denk dat deze Kamer heel raar
zou staan te kijken als de minister over een halfjaar zegt dat zijn uitgangspunten zijn veranderd en dat hij dan zijn doelstelling heeft gehaald. Ik geef
maar even een tegengeluid, want ik vind het raar dat als er 62 van de 89
groepen zijn aangepakt, waarvan we in juni zien hoe dat precies uitpakt, er
over persberichten en schuivende panelen wordt gesproken. Er is nog één
ander punt dat mij niet lekker zit. Dat betreft de civielrechtelijke maatregel
bovenop ots en uithuisplaatsing. Ik heb even uitgerekend dat de staatssecretaris eind mei klaar is, als het goed loopt bij de Eerste Kamer. Ik hoor
graag een toezegging dat hij vervolgens hieraan prioriteit geeft, omdat hij
tijdens het wetgevingsoverleg al heeft toegezegd dat deze maatregel er
komt.
De heer Dibi (GroenLinks): Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor hun
beantwoording. Dit is een heel goede prioriteit van het kabinet. GroenLinks steunt de aanpak op hoofdlijnen volledig, met een aantal accentverschillen, met name rond preventie. Er zijn nog twee punten waarover ik
ontevreden ben. Voordat het uit de hand loopt met die gekke persberichten, zal ik de Kamer vragen om een uitspraak dat er geen politieke
conclusies worden gedaan in persberichten die niet zijn gebaseerd op
gevalideerde cijfers. De kop van het persbericht is: Aanpak jeugdbendes
effectief. Na dit debat zou ik de kop herschrijven als: Aanpak jeugdbendes
nog niet bekend. Dat is de enige conclusie die op dit moment te trekken
valt.
Het tweede punt betreft schizofrenie onder Marokkaans-Nederlandse
jongens. De staatssecretaris verwees naar het Bureau Jeugdzorg, maar
het probleem is nu juist dat we pas als zij bij justitie terechtkomen, weten
dat er sprake is van een ziektebeeld zoals schizofrenie. Ik denk dat hier
heel veel winst te behalen is, maar ik zal hierover in een VAO nader van
gedachten wisselen met het kabinet.
De heer Schouw (D66): Mevrouw de voorzitter. Ook namens mijn fractie
veel dank voor het antwoord van beide bewindslieden, in het bijzonder
voor de heldere uiteenzetting van de staatssecretaris over de verschijningsplicht, die ons zeer aanspreekt. Met betrekking tot de cijfers sluit ik
mij gemakshalve aan bij collega Dibi. Ik vind dat de minister echt een
scheve schaats heeft gereden. Het was beter geweest om meer uit te
lichten dat onbekend is hoe de stand van zaken is in 2012. Verder ben ik
een beetje geschrokken van de reactie over preventie. De minister
improviseerde na mijn interruptie wel wat, en de staatssecretaris had er
ook nog wel wat over, maar ik heb niet de indruk dat preventie een
prioriteit is van dit kabinet. Ik heb hierover een aantal vragen gesteld die
categorisch niet zijn beantwoord, namelijk over resocialisatie en over de
recidive-effecten. Ik heb gezegd dat deze onbekend zijn en ik heb
verwezen naar de draaideur. Ik heb gevraagd wat het kabinet daaraan gaat
doen. We kunnen nu een harde aanpak prediken en daarmee de voorpagina’s van de kranten halen, maar als degenen die we vandaag oppakken,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

37

overmorgen weer door die draaideur gaan, zijn we water aan het
verplaatsen en dat vindt mijn fractie niet verstandig.
Minister Opstelten: Mevrouw de voorzitter. Dank voor de bevestiging dat
dit een topprioriteit is, niet alleen van het kabinet, maar ook van de Kamer,
bij de diverse aandachtspunten die er zijn. Tegen de heer Marcouch zeg ik
dat we naar de gebezigde methode zullen kijken en verbeteringen zullen
aanbrengen. Daar zullen we hard op letten.
Tegen mevrouw Kooiman, de heer Dibi en de heer Schouw zeg ik nog een
keer drie dingen over de cijfers. Het is geen illusie dat het beter gaat, maar
dat is werkelijk de trend. Dat geven alle onderzoeken aan die ik in de brief
heb genoemd. Het gaat niet een beetje beter, maar het gaat voortreffelijk.
Ik heb vierkant gezegd hoe het gaat met de doelstelling van 89. Ik heb
erbij gezegd dat we er bovenop zitten wat betreft wat erbij komt. Ik vind
het aardig dat er nu een persbericht komt van de driehoek in Amsterdam
dat de overlast van jeugdgroepen is teruggedrongen met 10% en het
aantal criminele, hinderlijke en overlastgevende groepen is afgenomen
van 40 in 2010 naar 31 in 2011. Dat is een bevestiging van hoe iedereen
meekijkt. Laten we ook nadrukkelijk zeggen dat het gewoon beter gaat, en
dat was de bedoeling van de interventie, maar nog lang niet goed genoeg.
Het blijft werk in uitvoering. Ik heb aangegeven hoe ik die cijfertoestanden
zal verbeteren en ook zichtbaar zal maken wat het Openbaar Ministerie
doet en wat er met die verdachte gebeurt. Het laatste punt, om de totale
validering helder te maken, is dat ik de suggestie van de heer Schouw
overneem. Ik zal het WODC daar nadrukkelijk bij betrekken. Bij alle
monitoring van mijn targets is aangegeven dat ik een gevalideerde
beoordeling wil hebben.
Mevrouw Helder sprak over de tuigdorpen. Ik heb gezegd wat wij doen.
Het gaat om het effect van de aanpak. Ik vraag mevrouw Helder om bij de
OM-rapportage die binnenkort komt, even te kijken wat de aanpak heeft
opgeleverd.
Verder gaan wij de discussie over de groepsaansprakelijkheid voortzetten.
Ik ben benieuwd naar de uitspraak van de rechter naar aanleiding van FC
Utrecht-FC Twente, waarbij dit punt nadrukkelijk aan de orde komt. Bij de
evaluatie van de Voetbalwet zal hierover ook een oordeel worden
gegeven.
De heer Çörüz heeft nog een vraag gesteld over alcohol. Het kabinet
wacht het debat in de senaat over de wijziging van de Horecawet af, die
daar hopelijk doorheen wordt geloodst. Er is nadrukkelijk aandacht voor
dit punt.
Ik ben de heer Dibi erkentelijk voor zijn bevestiging van deze prioriteit.
Daar gaat het tenslotte om.
Tegen de heer Schouw zeg ik nog twee dingen. Preventie heeft onze
aandacht. De staatssecretaris, die dat in zijn pakket heeft, heeft dat ook
nadrukkelijk gezegd. Ik ben natuurlijk van de totale keten. Bij preventie kijk
je eerst naar de gemeentebesturen. Zo hebben we de taken verdeeld. Het
is een integrale keten. Natuurlijk zullen in de OM-rapportage de recidiveeffecten zichtbaar worden. Dan weten we gewoon wat er met de daders is
gebeurd, wat hun verleden is. Die draaideur is voor ons buitengewoon
belangrijk.
Staatssecretaris Teeven: Voorzitter. Mevrouw Helder vroeg nog naar de
ISD-maatregelen voor jongeren. We zijn ermee bezig om het programma
aan te passen. Dat is onderdeel van de modernisering van het gevangeniswezen, die op schema ligt. Het is straks gewoon mogelijk om de
ISD-maatregelen ook voor jongeren te doen.
Ik blijf van mening verschillen met de heer Çörüz. Ik zal een nog sluitender
voorlichtingskader maken om de communicatie over het bevel tot
medebrenging te verbeteren. Bij de opleiding van rechters en officieren bij
de Raad voor de rechtspraak zal ik nog de aandacht vragen voor dit punt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

38

Dat zal ik allemaal nog doen. Er wordt niet over gerapporteerd. We weten
niet landelijk wat er aan de hand is. Dat gebeurt niet binnen de zittende
magistratuur. Er zijn drie dingen die wij concreet doen en ik zeg toe dat ik
een gesprek zal voeren met de Raad voor de rechtspraak om dit opnieuw
onder de aandacht te brengen.
Ik zeg mevrouw Van der Burg toe dat ik binnen acht weken uitsluitsel zal
geven over hoe het zit met de civielrechtelijke maatregel.
De heer Dibi heeft een belangrijk punt naar voren gebracht, maar ik wijs er
wel op dat jeugdzorg geen justitie is, maar een andere instelling. We delen
het uitgangspunt dat daar veel winst te behalen valt en we zullen kijken
wat de mogelijkheden daarvoor zijn.
De heer Schouw maakte een wat kritische opmerking over de preventieactiviteiten van het kabinet. Ik wijs hem erop dat de verplichte nazorg voor
jeugd per 1 juli 2011 is ingegaan. Ik wijs ook op de vroegsignalering via
scholen en zorginstellingen en de programma’s tegen schooluitval, dus
we doen er kabinetsbreed wel degelijk wat aan. Ook binnen het departement van Veiligheid en Justitie zijn we er druk mee bezig. Ik heb de
kritiek goed gehoord, maar ik voel me niet erg aangesproken.
De voorzitter: Dan heb ik een heel lijstje toezeggingen:
– De minister stuurt de Kamer in januari 2013 de eindevaluatie waarbij
het WODC zal worden betrokken.
– De minister stuurt de Kamer voor het zomerreces 2012 het
OM-overzicht van de strafrechtelijke interventies, met de validatie van
de Beke-methode en de meest recente cijfers uit de Politiemonitor.
– De staatssecretaris stuurt de Kamer voor 1 augustus 2012 de resultaten
van het onderzoek naar het betrekken van ouders in het strafproces.
– De staatssecretaris stuurt de Kamer voor 1 juli 2012 een brief over de
oplossing voor de financiering van MST en NPT, nieuwe perspectieven.
– De staatssecretaris zal over de verschijningsplicht van ouders de
Kamer nog informeren naar aanleiding van de gesprekken die hij
daartoe heeft met de Raad voor de rechtspraak.
– Binnen acht weken zal de staatssecretaris naar de Kamer terugkomen
met de uitslag van de afwikkeling van het wetsvoorstel dat nu in de
Eerste Kamer ter behandeling is over de kinderbeschermingsmaatregel.
Staatssecretaris Teeven: Ik verzoek u om die termijn van acht weken niet
in de toezegging op te nemen, want ik ben afhankelijk van de agenda van
de Eerste Kamer, maar ik verwacht dat het binnen acht weken is.
De voorzitter: Met die kanttekening is het prima. Er is behoefte aan een
VAO, met als eerste spreker de heer Dibi. Met dankzegging aan eenieder,
en in het bijzonder aan de bewindspersonen, sluit ik de beraadslaging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 684, nr. 351

39