Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 750 XIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor
het jaar 2014

Nr. 121

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 25 april 2014
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft op 18 februari 2014
overleg gevoerd met Minister Kamp van Economische Zaken over
energie.
(De volledige agenda is opgenomen aan het einde van het
verslag).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Hamer
De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Franke

kst-33750-XIII-121
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

1

Voorzitter: Verheijen
Griffier: Peen
Aanwezig zijn zeven leden der Kamer, te weten: Paulus Jansen, Leegte,
Agnes Mulder, Van Tongeren, Van Veldhoven, Verheijen en Jan Vos,
en Minister Kamp van Economische Zaken, die vergezeld is van enkele
ambtenaren van zijn ministerie.
Aanvang 18.05 uur
De voorzitter: Ik open de vergadering en heet iedereen van harte
welkom. Ik stel voor dat we een spreektijd aanhouden van zes minuten
met maximaal één interruptie per fractie.
De heer Paulus Jansen (SP): Voorzitter. Gezien de overladen agenda zal
ik het vandaag niet hebben over Wind op Land en de brief van Drenthe.
Daarover hebben wij in april nog een debat van vier uur. Dat lijkt mij voor
dat belangrijke onderwerp voldoende.
In vervolg op het debat over de gaswinning in Groningen verzoek ik de
Minister de Kamer de komende tijd frequent te informeren over de
voortgang van de acties. Die zijn ook door hemzelf als urgent bestempeld.
Een van die urgente zaken is het herstel van de ernstige schadegevallen.
Dat probleem speelt ook in Zuid-Limburg, ook al gaat het om veel minder
woningen. De SP-fractie vindt het onacceptabel dat in situaties waarin
vaststaat dat de schade door kolenwinning is veroorzaakt, het Waarborgfonds bij een bouwschade niet uitkeert wegens verjaring. Wij overwegen
op dit punt een motie. Zou de verjaringstermijn niet sowieso geschrapt of
op zijn minst verlengd moeten worden? De geldpot voor het beheer van
radioactief afval is immers ook gebaseerd op eeuwigdurende zorgplicht.
Tijdens het wetgevingsoverleg in november heb ik aangedrongen op het
verruimen van de statutaire activiteiten van Energie Beheer Nederland
(EBN) tot geothermieprojecten. Dat past bij de huidige kerntaken van EBN
en kan de uitrol van geothermie versnellen. Op dit moment wachten
enkele grote projecten, waaronder het geothermieproject van de TU Delft,
op een besluit over participatie door EBN. Kan de Minister voortgang
melden? Als de Minister meer tijd nodig heeft om de strategie van EBN te
heroverwegen, waarom sluit hij dan geen green deal af voor de twee
projecten die al in de pijplijn zitten? Dan kan daar in ieder geval ervaring
mee worden opgedaan.
De SP-fractie denkt dat het dringend nodig is dat de Autoriteit Consument
& Markt (ACM) een onderzoek instelt naar de prijs die netbeheerders voor
bemetering van gas en elektra in rekening brengen. Die prijs is op grond
van de huidige techniek veel te hoog, omdat er in 2006 is afgesproken dat
er een spaarfonds gevormd wordt voor de uitrol van slimme meters. Die
pot moet inmiddels overlopen. De meters van stadsverwarming zijn
gekoppeld aan die voor gas. Ook die gebruikers betalen naar onze mening
dus meer dan nodig is. Tot slot zijn de tarieven voor dubbele meters bij de
mensen met zonnepanelen op het dak een bron van irritatie. Wat gaat de
Minister daaraan doen?
Het vastrecht op elektriciteit en gas is in zes jaar tijd met 78% gestegen
tegen 7% voor de levering van gas en 4% voor de levering van elektriciteit. Sommige afnemers betalen inmiddels € 160 per jaar voor dienstverlening als een callcenter en facturering. Je gelooft je oren niet. De
SP-fractie wil dat de Autoriteit Consument & Markt de bevoegdheid krijgt
om het vastrechttarief separaat te toetsen. Het tarief moet geen melkkoe
zijn, maar georiënteerd worden op de kosten. Is de Minister daartoe
bereid? Tevens willen wij dat het standaardcontract energielevering zoals
dat is gemaakt naar aanleiding van het amendement-Jansen, gekoppeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

2

wordt aan een minimale invulling van het vastrecht, dus aan een laag
vastrecht.
De Warmtewet was een initiatiefwet van de leden Ten Hoopen en
Samsom en bedoeld om de rechtsbescherming van gebonden klanten te
verbeteren. Er is een landelijk «niet meer dan anders»-plafond ingevoerd,
maar de redelijke rendementstoets is tijdens de behandeling geschrapt en
vervangen door een monitoring achteraf. Dat lijkt in de praktijk een
aanmoediging voor de stadsverwarmingsbedrijven om hun tarieven
richting het landelijk plafond te verhogen. Onderschrijft de Minister dat dit
onwenselijk is? Is hij bereid om de check op de ontwikkeling van het
rendement van de waterbedrijven te versnellen? Is de Minister ook bereid
om de Autoriteit Consument & Markt de deeltarieven voor afleversets en
dergelijke separaat te laten toetsen omdat sprake is van gedwongen
winkelnering? In sommige gemeenten, zoals Tilburg, zijn door projectontwikkelaars bepalingen opgenomen in koopcontracten, waardoor
eigenaren/bewoners aanvullend op de normale kosten nog een extra
bijdrage moeten betalen. Die bijdragen staan los van de Warmtewet, maar
zijn wel fnuikend voor het draagvlak voor stadsverwarming. Onderschrijft
de Minister dat het variabel maken van de aansluitbijdrage of een deel
daarvan onacceptabel is en dat deze bijdrage gewoon in de koopsom
thuishoort? Kan de Minister bevestigen dat gebruikers die geen warmte
willen afnemen, bijvoorbeeld omdat ze zonthermische panelen of
pv-panelen op het dak hebben liggen, het recht hebben om afgesloten te
worden van stadsverwarming?
De SP-fractie denkt dat veel tempo gemaakt moet worden met het
vertalen van de nobele doelstellingen uit het energieakkoord in harde
concrete maatregelen. Anders gaan wij die doelstellingen in de verste
verte niet halen. Een voorbeeld is energie-efficiency in de industrie. Uit de
evaluatie van het convenant voor de Meerjarenafspraak Energie-Efficiency
(MEE) blijkt dat de gerealiseerde efficiency over de periode 2010 tot 2012
93% was van de voorgenomen efficiency en uitkwam op 1,6% per jaar. Dat
is in totaal 23 petajoule. Voor 2013 tot 2016 is het doel 21 petajoule. Dat is
ruim 25% lager dan het gerealiseerde resultaat van de afgelopen drie jaar.
Feitelijk is het nog minder, omdat de realisatie altijd lager ligt dan de
doelstelling. De SP-fractie vraagt de Minister om druk te zetten op het
beleggen van de doelstellingen en om maatregelen te nemen waarbij het
geplande effect minstens 10% boven de doelstelling ligt. Zo worden uitval
en vertraging van maatregelen ingecalculeerd. Ook op dat punt overweeg
ik een motie.
De heer Leegte (VVD): Voorzitter. Een verzamel algemeen overleg is een
typisch moment om de voortgang op een aantal dossiers met elkaar te
bespreken. Het zal vandaag dus niet gaan over de vraag waarom wij
dingen doen en of wij de goede dingen doen, maar om de vraag of wij de
dingen die wij doen goed doen. Ik had anders graag willen vertellen over
de ambities van de VVD; hoe wij naar een nieuwe economie kunnen
geraken, hoe wij moeten focussen op CO2-besparing en hoe wij willen
sturen op innovaties die uiteindelijk beter zijn dan olie. Ik had iets kunnen
vertellen over onze ambitie om olie overbodig te maken door betere
alternatieven te ontwikkelen. Tevens had ik een inleiding kunnen houden
waarbij ik niet zou bekijken hoe wij dingen anders kunnen doen, maar hoe
wij daadwerkelijk andere dingen kunnen doen. De wereld die voor ons
ligt, zit vol uitdagingen. Er komen meer mensen op aarde, die gaan
samenklitten in steeds grotere steden. Dat is een ontwikkeling met een
enorme kans voor natuur, energie en grondstoffen. 30% van het transport
over de weg heeft te maken met het vervoer van voedsel. Stel je eens
voor wat er gebeurt als wij voedsel in de steden zouden verbouwen,
bijvoorbeeld in de kelder van een supermarkt. Realiseer je hoeveel
energie je dan bespaart en hoeveel ruimte er vrijkomt voor de natuur.
Maar goed, daar gaan wij het vandaag dus niet over hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

3

Vandaag gaat het over de pragmatische voortgang der dingen en
daarmee over de beleidsstabiliteit die bedrijven zo hard nodig hebben. De
afgelopen week las ik artikelen over een onderzoek van Greenpeace en
Natuur & Milieu naar het gebruik van biomassa. Met de uitkomst van dat
onderzoek bestempelden zij sommige energiebedrijven als goed en
andere als fout. Greenpeace en Natuur & Milieu waren echter partners in
het energieakkoord, waarin zij zelf hebben afgesproken dat biomassa en
bijstook een van de werkpaarden is om de duurzame doelstellingen te
behalen. Het is niet goed als akkoordpartners nu al gaan trekken aan
onderdelen van het energieakkoord. Wil de Minister de heer Nijpels in
diens rol als procesbewaker vragen om een pittig gesprek te hebben met
de ngo’s over hun verantwoordelijkheid bij de voortgang van het akkoord
en om over dat gesprek te rapporteren? De heer Nijpels komt binnenkort
naar de Kamer en dan kan hij op basis van dat rapport met ons van
gedachten wisselen.
Biomassa is ook belangrijk voor de transitie naar een biobased economy.
Op de een of andere manier zullen wij koolwaterstofatomen ergens
vandaan moeten halen om de iPads, de elektrische auto’s en dergelijke te
kunnen maken. Europa heeft 11% werkloosheid en de enige manier om
waarde toe te voegen en tegelijkertijd duurzame werkgelegenheid te
creëren, is via de maakindustrie. Een diensteneconomie is natuurlijk
prachtig, maar is de slagroom op de taart die maakindustrie heet. De
maakindustrie is, zoals Remco Campert het zei: als ze voor vrijen iets
anders zouden verzinnen, geloof ik toch dat ik het erbij zou blijven doen.
Natuurlijk moeten wij blijven openstaan voor innovatie en verandering.
Natuurlijk moeten wij een betaalbaar alternatief vinden voor olie.
Natuurlijk moeten wij dat doen als het water ons nog niet aan de lippen
staat. Het is daarom goed dat de Minister inzet op innovatie en samenwerking met buurlanden. Onze steun voor die inzet is dan ook warm. De
Minister noemt in zijn brief een paar trends waardoor de chemische
industrie het moeilijk heeft, maar noemt niet de hoge oplopende kosten
voor energie in Europa. Kan de Minister daar iets over zeggen? Kan de
Minister ook iets zeggen over de manier waarop hij ervoor waakt dat
binnen Europa een gelijk speelveld tussen de verschillende landen blijft
bestaan?
Tijdens het WGO over energie in november jl. hebben wij gesproken over
geothermie. Een van de onderwerpen was het Delft Aardwarmte Project
(DAP). Inmiddels is het DAP een volwaardig project en is Hydreco bereid
om als operator op te treden. Het project biedt grote mogelijkheden voor
onderzoek en innovatietechnieken, zoals het zogenaamde doublet
waarmee een prachtige link gemaakt wordt naar innovatie voor zowel
geothermie als de gas- en olie-industrie. De meeste contractuele hobbels
zijn genomen, maar de vraag of dit project binnen de experimenteerruimte voor EBN ligt, is nog niet beantwoord. Graag ontvang ik een
reactie van de Minister op dit punt.
Vorig jaar is de motie over de zogenaamde killer-app aangenomen. Deze
app kan als platform een grote bijdrage leveren aan innovatie binnen de
energietransitie. Wat is de voortgang van de killer-app? Kan de Minister
iets vertellen over de voortgang van de uitrol van de slimme meters?
Het fantastische van zonnepanelen is dat ze steeds efficiënter worden en
daarmee in potentie een steeds grotere rol voor het stroomaanbod gaan
spelen. Het is logisch om alvast te kijken naar de impact, de kansen en de
bedreigingen als er straks echt veel zonnepanelen komen te liggen. Een
van de kansen is dat een particuliere producent zonnestroom kan
verkopen tegen de marktprijs van dat moment. Is die prijs hoog dan krijgt
hij meer dan wanneer die prijs laag is. Het voordeel is dat dit innovatie zal
stimuleren. Een particuliere producent die inschat dat hij vaak tegen een
lage prijs zal verkopen, zal immers op zoek gaan naar buffercapaciteit in
zijn huis. Een particuliere producent die veel productie wil maken, kan
weer andere keuzes maken en kijken naar de momenten waarop hij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

4

stroom of energie wil leveren. Kan de Minister voor de begrotingsbehandeling van 2015 met een brief komen over een langetermijnoplossing
voor het door particulieren leveren van stroom tegen de werkelijke
marktprijs? Kan hij daarin ook meenemen welke rol hij ziet voor de
killer-app?
Bij de bouw van windmolens moeten wij ook bedenken hoe ze straks weer
zonder extra kosten voor de samenleving opgeruimd gaan worden. In
hoeverre kan het opruimen van windmolens deel uitmaken van de
uitvoering van de motie-Lucas (29 826, nr. 54)? Duitsland wil ongeveer 25
windmolens van ieder 200 meter hoog plaatsen bovenop de heuvelrug
van het Reichswald, die zelf ongeveer 30 meter hoog is. Deze plannen
hebben een ongelofelijke impact op de kern van het Nederlandse
Ven-Zelderheide, maar ook daarbuiten. Aan onze kant van de grens zijn
wij bezig hoogwaardige natuur te ontwikkelen en net over de grens komt,
in de woorden van een bewoner, een bos witte metalen palen van 200
meter hoog. Welke mogelijkheden ziet de Minister voor de Nederlandse
inwoners om hiertegen protest aan te tekenen? Wil de Minister dit protest
steunen?
Wat betreft de vragen van collega Jansen over de warmte sluit ik mij aan
bij de feitelijke vragen over de irritatie van consumenten.
De heer Paulus Jansen (SP): Ik interpreteer de suggestie van de heer
Leegte om de sloop van windmolens al bij de bouw te regelen als
statiegeld. Die gedachte is ook wel eens in een andere situatie toegepast.
Is de heer Leegte het met mij eens dat je dit generiek moet doen, dus voor
alle constructies, en dat de initiatiefnemer een soort bankgarantie af dient
te geven? Lijkt hem dat voor andere situaties en bedrijven een haalbare
kaart?
De heer Leegte (VVD): In principe is de windmoleneigenaar verantwoordelijk voor het opruimen van de windmolen, zoals iemand die een
milieuvergunning aanvraagt verantwoordelijk is voor het opruimen van
het terrein waarop een fabriek heeft gestaan. In de praktijk komt het voor,
zoals bij Thermphos, dat een bedrijf failliet is en dat niemand de kosten
voor het opruimen kan dragen, waardoor de samenleving dat moet doen.
Bij Thermphos was dat een onhandige uitkomst omdat het ging om
nucleair afval. Ik wil voorkomen dat bij windmolens hetzelfde gebeurt, dat
net een week voordat de boel opgeruimd moet worden de eigenaar van
de windmolen failliet gaat en de samenleving de kosten moet dragen.
Daarom sluit ik aan bij de motie-Lucas waarin de Minister wordt verzocht
om te bekijken welke mogelijkheden er zijn zonder daarmee meteen voor
te schrijven dat het via een statiegeldmodel of een ander model moet
gaan. Daarover heb ik geen mening, ik ben ook geen executive. Het gaat
om de doelstelling in het systeem.
De heer Paulus Jansen (SP): Is het de bedoeling van de heer Leegte dat
alle bedrijven die potentieel een lijk in de kast achterlaten op voorhand
een vorm van bankgarantie of verzekering bieden, zodat een eventueel
faillissement in de toekomst gedekt is door een garantie of zekerstelling?
De heer Leegte (VVD): Nee, het gaat mij om de uitvoering van de
motie-Lucas waar ook de SP voor heeft gestemd. Toen ging het alleen
over Thermphos. Mijn vraag is of ook windmolens daaronder kunnen
vallen.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): De heer Leegte zei dat de heer
Nijpels de ngo’s eens streng moet aanspreken op de energieprestatieladder die zij in de krant hebben gezet. Daarin zetten zij energiebedrijven
in een volgorde van schoon naar vuil. Is het de uitleg van de VVD dat er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

5

een spreekverbod is voor organisaties over alle onderwerpen die gedekt
worden door het energieakkoord?
De heer Leegte (VVD): Zoals GroenLinks zich kan voorstellen, is de VVD
nooit zo voor spreekverboden. De ngo’s zaten apart aan tafel, anders dan
de industrie die altijd via een koepel aan bod moet komen. Als een
energiebedrijf iets zegt, is het land te klein en stellen wij Kamervragen. Als
ngo’s, die onderhandelingspartner waren en zelf aan tafel zaten, roet in
het eten gooien door stemmingmakerij over biomassa, is dat niet
verstandig voor de voortgang van het energieakkoord. Dat is een
belangrijk akkoord. Wij moeten ervoor zorgen dat er stabiliteit en
zekerheid over de voorgang is. Dan geeft het geen pas om kort nadat het
akkoord is afgesloten, biomassa te veroordelen. De partijen zaten zelf aan
tafel en hebben gezegd dat biomassa een van de werkpaarden is. Laten
wij ervoor zorgen dat die werkpaarden ook gaan werken.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Begrijp ik dus goed dat de
milieuorganisaties volledig vrij zijn om uiting te geven aan hun opvattingen, dat zij onderzoeken naar buiten kunnen brengen en op geen
enkele wijze hebben gezegd dat zij uit het energieakkoord stappen? Dat
zegt de heer Leegte toch niet? Wordt het energieakkoord opgezegd als
bijvoorbeeld VNO-NCW of een groep bedrijven met een brief komt of een
milieuorganisatie iets zegt wat niet letterlijk in de tekst van het energieakkoord staat?
De heer Leegte (VVD): Nee, dat begrijpt mevrouw Van Tongeren niet
goed. De heer Nijpels moet de ngo’s aanspreken op het feit dat ze de volle
verantwoordelijkheid moeten nemen voor de uitvoering van het energieakkoord en dat het geen pas geeft om nu al afstand te nemen van bijstook
van biomassa omdat dat niet goed en duurzaam zou zijn. Ze hebben aan
tafel gezeten en gezegd dat het een van de werkpaarden is. Ik roep de
heer Nijpels op om ervoor te zorgen dat er geen heronderhandeling
ontstaat, dat wij gewoon verder kunnen gaan en dat iedereen weet waar
hij aan toe is.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): Voorzitter. Mijn fractie wil tijdens dit
algemeen overleg aandacht vragen voor de schade door de steenkoolwinning in Zuid-Limburg. Ook heeft zij vragen over onder andere het
bericht van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) over de gaswinning in
Groningen, de Warmtewet en DELTA.
Het CDA zet grote vraagtekens bij de aanpak door de Minister van de
schade door de steenkoolwinning in Zuid-Limburg. Volgens het CDA moet
vooropstaan dat de schade voor de mensen in onder andere Kerkrade
wordt vergoed en dat hun huizen waar nodig worden versterkt. Uit de
brief van de gemeente Kerkrade die de commissie heeft ontvangen, blijkt
volgens het SodM dat hogere veiligheidsrisico’s niet uit te sluiten zijn. In
Limburg is eeuwenlang steenkool gewonnen. Vanaf 1920 schoot de
winning met 10.000 ton steenkool omhoog. De Staat nam op grote schaal
deel aan de winning van steenkool in deze periode. Ongeveer de helft van
de steenkool is gewonnen door de Staatsmijnen. Het is lastig voor ons om
te achterhalen hoeveel de Nederlandse overheid hieraan verdiend heeft.
Misschien weet de Minister dat. Wij weten wel dat de mijnen in 1975 zijn
dichtgedaan, maar dat wij nu nog de negatieve gevolgen zien van het
uithakken van de brandstof op vele meters diepte. Gezien de grote
deelname van de Staat in de steenkoolwinning, heeft de Staat in de ogen
van de CDA-fractie een extra verantwoordelijkheid.
Drie inwoners uit Kerkrade hebben een aanvraag gedaan bij het
Waarborgfonds mijnbouwschade. De Technische commissie bodembeweging (Tcbb) heeft vastgesteld dat de schade aan de woningen van deze
inwoners redelijkerwijs is toe te rekenen aan de winning van steenkool.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

6

Een mens met wat gezond boerenverstand verwacht dan dat de overheid
zich een betrouwbare partner toont en deze schade vergoedt. Wat lezen
wij echter? De Minister wil de schade niet vergoeden uit het Waarborgfonds. De reden is dat de bedrijven die geld in het Waarborgfonds storten
geen steenkool in Kerkrade hebben gewonnen. Waarom hebben wij dan
zo’n fonds? Waarvoor is het eigenlijk bedoeld? Artikel137 stelt: «Onze
Minister kent een natuurlijke persoon bij wie zaakschade is opgetreden als
gevolg van mijnbouwactiviteiten op diens verzoek een schadevergoeding
toe ten laste van het waarborgfonds, indien: a. de betrokken mijnbouwondernemer failliet is verklaard, surseance van betaling is verleend of ten
aanzien van hem de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen van
toepassing is verklaard, of b. de betrokken mijnbouwondernemer heeft
opgehouden te bestaan of is overleden, en c. de schade niet reeds geheel
of gedeeltelijk uit anderen hoofde is vergoed.» Bij de schade in Kerkrade
is er geen rechtsopvolger, dus is voldaan aan lid b van dit artikel en moet
schade uit het Waarborgfonds worden vergoed. Bovendien staat in de
nota van toelichting bij het Mijnbouwbesluit uit 2002 het volgende: « Het
fonds is een sluitstuk in de bescherming van de burger tegen schade door
bodembeweging, die is veroorzaakt door mijnbouwactiviteiten.» De nota
van toelichting maakt geen onderscheid in vormen van mijnbouw.
Waarom maakt de Minister dat onderscheid niet in Limburg en elders
wel? Is de Minister bereid om het Mijnbouwbesluit toe te passen en de
schade in Kerkrade uit het Waarborgfonds te vergoeden?
De Minister beroept zich op het feit dat de schade is verjaard. De
CDA-fractie vindt het zeer teleurstellend dat de Minister zich op verjaring
beroept. Het is de vraag of dit verweer kans van slagen heeft, aangezien
de pompen in Limburg pas in de jaren negentig zijn uitgezet. Het uitzetten
van die pompen kan worden aangewezen als de reden voor de schade.
Zelfs al zou dat juridisch verweer kans van slagen hebben, dan vindt mijn
fractie het nog niet gepast dat de Minister een dergelijk verweer voert.
Meer nog dan een juridische plicht heeft dit kabinet een morele plicht om
mensen schadeloos te stellen. Is dit een kwestie van onwil van de
Minister? Hij hoeft zich er niet op te beroepen, maar hij doet dit toch.
Graag ontvang ik een antwoord van de Minister.
In het NOS-journaal van vandaag kwam een bericht van het SodM aan de
orde. Is de Minister bereid om, zoals het SodM voorstelt, onderzoek te
laten doen naar de gevolgen van het kabinetsbesluit voor de verschillende
regio’s in Groningen en de CDA-motie uit te voeren? Het is pijnlijk
duidelijk dat de Minister zijn besluit heeft genomen zonder de goedkeuring van het SodM.
Afnemers van warmte zijn boos over de nieuwe tarieven. Ik ben mij ervan
bewust dat de wet pas per 1 januari jl. is ingegaan. Gezien de onrust wil ik
de Minister echter vragen om er bij de ACM op aan te dringen deze
problematiek heel goed in de gaten te houden. Kan de Minister de Kamer
informeren over de totstandkoming van de parameters voor warmte,
zodat hierover zo veel mogelijk transparantie is? Wij sluiten ons graag aan
bij de vragen van de SP.
Vorige week was in het nieuws dat DELTA overweegt onderdelen te
verkopen aan een buitenlandse partij. Aangezien DELTA eigenaar is van
de kerncentrale in Borssele, vragen wij ons af hoe de Minister kijkt naar
mogelijke verkoop van deze centrale aan een buitenlands bedrijf.
Misschien wil de Minister daarop ingaan.
Eind april gaan wij windenergie uitgebreid bespreken, maar vooruitlopend
daarop hebben wij een brief gelezen die de gemeente Borger-Odoorn aan
de Minister heeft gestuurd. De gemeente is verbolgen over het feit dat zij
als gemeente en als vertegenwoordiger van de inwoners van de
gemeente Borger-Odoorn en AA en Hunze niet gekend is in het besluit van
de Minister. De CDA-fractie in de Provinciale Staten heeft ervoor gepleit
om te bekijken of er in de rest van Drenthe mogelijkheden zijn voor de
laatste 35 MW. Hiervoor was helaas geen meerderheid. Wij hadden een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

7

beetje op de PvdA gerekend, maar misschien kan dat alsnog. Wij willen
graag dat deze optie serieus wordt onderzocht voordat volautomatisch de
35 MW in de gemeenten Borger-Odoorn en Aa en Hunze terechtkomt,
want wij hechten heel erg aan draagvlak. Als wij er nu niet uitkomen, wil
mijn fractie dat een bemiddelaar wordt ingezet. Wij moeten met elkaar in
dit land wonen, zeker ook in Drenthe, en dit moet op een goede manier
worden opgelost.
De heer Jan Vos (PvdA): Voorzitter. Ook mijn fractie verzoekt de Minister
in te gaan op het bericht van het SodM van vanochtend dat naar
aanleiding van het winintroductiebesluit een nieuw onderzoek in
Groningen nodig is. Ik begrijp dat het SodM meent dat het besluit tot
reductie met 80% rondom Loppersum, elders effecten heeft die niet
afdoende zijn meegenomen. De Kamer heeft Kamerbreed een motie
aangenomen waarin zij uitspreekt dat veiligheid voorop moet staan. Het is
mijn fractie onduidelijk hoe de zaak precies in elkaar zit, dus ik wil graag
een toelichting van de Minister. Wat is het standpunt van de regering ten
aanzien van deze wens van het SodM?
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): Vlak voor het debat over de gaswinning
kregen wij een brief over het TNO-onderzoek. De CDA-fractie heeft toen
gevraagd wat het advies van het SodM over dat stuk was. Wij vinden het
heel belangrijk om dat te weten en hebben dat zelfs in moties gezet omdat
wij de effecten niet kenden. Nu komen deze effecten vandaag naar voren
en huilt de PvdA krokodillentranen. Hoe kan dat nu?
De heer Vos (PvdA): Ik huil helemaal niet. Ik constateer dat er een verzoek
is ingediend door het SodM en vraag om een toelichting door de Minister.
Dat lijkt mij een goede gang van zaken, dus ik wacht die reactie af. Daarna
zullen wij ons standpunt bepalen.
Voorzitter. Mijn fractie begrijpt dat de energiebedrijven die meewerken
aan de kolendeal onder leiding van Wiebe Draijer van de SER tot een
oplossing zullen komen voor de gevolgen van uitspraak van de ACM.
Hierdoor kunnen de vijf kolencentrales nu niet dicht. Wat is de stand van
zaken? Zijn de ondertekenaars van het energieakkoord er al uit? Dit
belangrijke punt ligt nog steeds te wachten. Is er misschien wetgeving
nodig die door de Kamer heen moet?
In april spreken wij uitgebreid over de inpassing van windenergie. De
signalen uit de sector zijn bijzonder positief. Er wordt door iedereen heel
hard gewerkt om Wind op Zee van de grond of in ieder geval op zee te
krijgen. Mijn fractie is het kabinet en de Minister in het bijzonder erkentelijk. Het is een hele klus en ik heb veel bewondering voor de inzet. Wij
willen wel graag duidelijkheid over de manier waarop het de komende
periode gaat. Wanneer wordt wat aanbesteed? Wij hebben eerder
gevraagd om een routekaart. Wind op Zee is een ingewikkelde puzzel met
heel veel vragen over de aansluiting op land. Moet je die rondom de kust
trekken of moet je een aantal aanlandpunten maken en waar moeten die
dan komen? Er zijn ook andere vragen: gaan wij nearshore of offshore en
hoe gaan wij om met de prachtige inventies van MARIN met drijvende
windmolens? Hoe ziet de Minister deze roadmap in de aanloop naar dat
algemeen overleg? Is hij bereid om een aanzet te geven voor het
algemeen overleg, zodat wij afspraken kunnen maken?
Mijn collega van het CDA is al uitgebreid ingegaan op de kolenwinning in
Limburg. Ik heb daar op dit moment niets meer aan toe te voegen. De
Minister heeft het duidelijke signaal gegeven dat dit zijn aandacht heeft. Ik
wacht zijn beantwoording af.
Mijn fractie deelt de grote zorgen van de VVD over de chemische
industrie. De schaliegasrevolutie in de Verenigde Staten biedt bedrijven
een competitief voordeel, niet alleen omdat de elektriciteitsprijs lager ligt,
maar ook omdat de grondstoffen uit schaliegas goedkoper beschikbaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

8

zijn. Ik weet dat de Minister daar oog voor heeft. Het gaat in Nederland
om veel werkgelegenheid, met name in kwetsbare regio’s als Zeeland en
Groningen waar toch al weinig werkgelegenheid is. Ik vraag of de Minister
hier naar aanleiding van de stukken op wil ingaan. Ik zie niet graag dat wij
net als bij andere bedrijven achter de feiten aan moeten lopen en dat
bedrijven het zo moeilijk hebben dat ze failliet gaan.
Sinds 1 januari 2014 is de Warmtewet van kracht. Mijn collega Jansen van
de SP is daar al uitgebreid op ingegaan. Deze wet beschermt consumenten die warmte in plaats van aardgas afnemen. De grootste problemen lijken zich voor te doen bij blokvorming en VvE’s. Het is heel goed
om te horen dat de ACM erbovenop zit en dat de Minister de situatie volgt
en eventueel besluiten wil nemen om wijzigingen door te voeren. Wij
vragen de Minister echter om ervoor te zorgen dat mensen met vragen en
klachten niet van het kastje naar de muur worden gestuurd. Het is
belangrijk om hen goed te woord te staan of om te controleren dat
energiebedrijven en/of de ACM dat op de juiste manier doen.
Een lang gekoesterde wens van mijn fractie is het toezicht op de veiligheid
van nucleaire installaties. Dit wordt in Nederland uitgevoerd door de
Kernfysische Dienst (KFD). Naar aanleiding van de motie die ik samen met
mijn collega van de VVD heb ingediend en die Kamerbreed is aangenomen, heeft de Minister in het najaar van 2013 besloten om een nieuwe
Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) in te
stellen. De Minister meldt dat na advies van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) deze nieuwe autoriteit weer onder verantwoordelijkheid van het ministerie van I en M gaat vallen. Wij zijn heel tevreden
dat deze omissie van het vorige kabinet is rechtgezet. Het toezicht op de
kerncentrales is nu weer volledig onafhankelijk. Dat is erg belangrijk. Mijn
complimenten voor de Minister.
Naar aanleiding van de nieuwe mogelijkheden voor het opwekken van
decentrale energie in coöperatief verband, hebben mijn fractie geluiden
bereikt van mensen die heel veel moeite hebben om de businesscase
rond te krijgen. Het zingt op dit moment een beetje rond dat de regeling
heel strak is ingericht. Het is te vroeg om daarop vooruit te lopen, maar ik
wil het signaal aan de Minister meegeven en vragen of dat ook de
regering heeft bereikt of dat het bij ons is blijven steken.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Voorzitter. Gisteren werd bekend
dat het energiegebruik sinds 2006 in Europa is gedaald. In vier landen
ging het omhoog; in Nederland met bijna 3%. In de meeste landen ging
het naar beneden. Kan de Minister daar een reactie op geven? Vindt hij
verdere maatregelen noodzakelijk?
Wij bespreken windenergie uitgebreider in april. Is de Minister echter
tevreden met de rapportages door de provincies tot nu toe? Hoe loopt dat
traject? Wordt het niet een schier onmogelijke opgave? De Minister wil
voor de zomer duidelijkheid over de manier waarop de aantallen MW in
de verschillende provincies weggezet worden. Uit het werkplan Wind op
Land van de provincie Noord-Holland blijkt echter dat men pas op zijn
vroegst in december 2014 besluit over de locaties. Dan schuift het
allemaal wel enorm op. Ook stelt Noord-Holland extra eisen. Men wil dat
voor elke nieuwe windmolen er twee oude weggaan. Dan ontstaat de
situatie dat een kansrijk project zoals op de NDSM-werf in AmsterdamNoord, waar de Minister volgens mij op visite is geweest en waarmee een
green deal is gesloten, bijna onuitvoerbaar wordt. Het stadsdeel en bijna
alle inwoners zijn er tevreden mee en kleine bedrijfjes op het terrein willen
participeren. Het zou een voorbeeldproject moeten zijn, maar het loopt
tegen een gigantische paarse krokodil aan. Graag een reactie van de
Minister.
Met een energietransitie heb je ook een belastingtransitie nodig. Hoe
werkt dit uit in alle verschillende regels? Ik heb een vraag over de
windcoöperatie. Als je winddelen koopt in een windcoöperatie, ben je

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

9

mede-eigenaar van een molen. Je betaalt dan voor de aankoop, het
onderhoud en de verzekering. Dat is logisch. Je energiegebruik thuis
wordt volledig belast met btw, energiebelasting en straks met de
SDE-plusheffing. Het aandeel van de molen krijgt alleen de kale kilowattuurprijs. Dat is de tweede keer dat je ervoor moet betalen. De derde keer
wordt het eigendom van de windmolen in de vermogenssfeer belast met
1,2%. Als je een grapje wilt maken, zeg je dat het Rijk graag wil leven van
de wind.
De Minister wil dat een zakelijke eigenaar oplaadt op zijn eigen terrein, als
dat enigszins kan. Ik heb via de politiek assistent van de Minister een
voorbeeld doorgestuurd. Wij krijgen echter veel mails dat de ene
belastinginspecteur dit heel anders behandelt dan de andere. De Minister
wil graag voorwaarts met elektrisch vervoer en laadpunten, maar voor
ondernemers is het onmogelijk om helderheid te krijgen voordat zij
overgaan tot de dure aanschaf van een nieuwe auto. Zij willen wel weten
of zij zo’n auto kunnen opladen. Volgens GroenLinks is een duidelijke
richtlijn van de Minister dringend noodzakelijk.
Hetzelfde geldt voor de ontzorgmodellen voor zonne-energie. De Minister
heeft hierover in de Eerste Kamer gedebatteerd en daar is een motie van
mijn collega Marijke Vos aangenomen. In artikel 50 van de Wet milieubeheer staat «de eigenaar» en niet «voor eigen rekening en risico», zoals
de Minister aanhaalt. Zelfs als de wet op dat punt wordt gewijzigd,
vermoed ik dat zijn nieuwe collega voor belastingen gaat zeggen dat dit
niet kan. De Belastingdienst zou dan het stroomgebruik moeten belasten
achter de meter van mensen die aan zo’n project deelnemen. Hoe wil de
Minister dit gaan behandelen? Ik begrijp dat hij hierover in overleg is met
de Eerste Kamer. Wij willen helderheid voor de groene ondernemers die
wij in Nederland zo hard nodig hebben.
Op de website van het Rijk staat dat de regeling voor het hanteren van het
lage btw-tarief van 6% bij woningisolatie gewoon doorloopt. Ook mensen
van de Belastingdienst vertellen dat. Ondertussen lezen wij elders dat dit
tarief per 1 januari 2014 is afgeschaft. Het is handig als het Rijk de
communicatie op één lijn krijgt. Het lijkt ons ook vrij handig om het lage
btw-tarief te laten doorlopen, omdat zo de doelen van het energieakkoord
kunnen worden bereikt.
Tot mijn aangename verrassing sprak mijn collega van de VVD ook wat
woorden over het aardwarmteproject van de TU Delft. Ik sluit mij bij dat
pleidooi aan. Het project heeft een bescheiden maar acceptabel
rendement en geeft veel mogelijkheden voor onderzoek. De Minister zou
zoiets juist mogelijk moeten maken en EBN daarin de ruimte moeten
geven. Dit geldt ook voor het project in Vierpolder. Kan de Minister
daarover wat vertellen? Hoe kan hij deze projecten van de grond helpen?
Eerder is toegezegd dat alle informatie over de ondergrond die de NAM
heeft, beschikbaar kan komen. Toch zit er een kink in de kabel. Ondernemers die met diepe geothermie aan de gang gaan, hebben niets aan
informatie die bewerkt is voor olie- en gasseismiek. Olie en gas bevinden
zich hoogstens op 3,5 kilometer diepte. Diepe geothermie bevindt zich op
5 kilometer diepte. De ondernemers hebben de ruwe data nodig om die
opnieuw te kunnen beoordelen. Zij hebben die gevraagd, maar Shell
weigert hun die te geven. Wil de Minister Shell vragen om deze informatie
via TNO beschikbaar te stellen?
Onder Minister Verhagen is met de Kamer een moratorium op onconventionele gaswinning afgesproken. In 2013 is een aantal opsporingsvergunningen voor koolwaterstoffen verleend, onder andere op Terschelling en
Schiermonnikoog maar ook in de Peel. Kan de Minister bevestigen dat
hier niet gefrackt gaat worden en dat het moratorium blijft bestaan? Als er
toch op beperkte schaal gefrackt gaat worden, komt er dan in ieder geval
een monitoringprogramma voor methaanuitstoot en de kwaliteit van
drinkwater?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

10

Afgelopen vrijdag kreeg de Kamer een brief waarin werd geschreven dat
het beantwoorden van een aantal vragen over schaliegas tot april wordt
uitgesteld. Arcadis zoekt op dit moment naar plekken en er wordt
marktonderzoek uitgevoerd. Er wordt met een communicatiebureau
gezocht naar de beste manier om burgers te overtuigen. De Minister
schrijft ook dat overleg gepleegd wordt met de relevante partners. Met de
8 schaliegasvrije provincies en de 138 schaliegasvrije gemeenten, de
milieu- en bewonersgroepen en deze Kamer wordt echter niet overlegd. Ik
wil daarover graag uitleg.
De heer Leegte (VVD): Het voorstel van GroenLinks om te stoppen met
het belasten van winddelen als vermogensbestanddeel is bij mij blijven
hangen. Vindt mevrouw Van Tongeren dat wij in Nederland een gelijkluidend belastingregime moeten hebben en dat mensen die aandelen in
Shell hebben, daarover geen vermogensbelasting meer hoeven te
betalen?
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Als de doelstelling van de
regering is om in 2050 uit te komen op een economie die volledig draait
op schone energie, ben ik voor het geven van belastingvoordeel op
schone energie. Op dit moment gaat in Europa 500 miljard euro naar
fossiele energie en 100 miljard euro naar schone. Ik pleit ervoor dat een
energietransitie gepaard gaat met een belastingtransitie. Daar zijn veel
stappen voor nodig. Zowel de energietransitie als de belastingtransitie
krijg je niet in één keer voor elkaar. Er is sprake van een driedubbele
aanslag. Je moet betalen voor de aanschaf, het onderhoud en de
verzekering, het wordt op de minst gunstige wijze van je eigen gebruik
afgetrokken en dan heb je ook nog eens een keer de belasting in de
vermogenssfeer. Dat bij elkaar maakt het bijzonder onrendabel om
winddelen te nemen. Is er geen slimmere manier dan het toepassen van
vijf belastingsoorten op één ding?
De heer Leegte (VVD): Mijn aanbod dat ik deed tijdens het debatje over
subsidies voor fossiele energie staat nog steeds. Als u iets kunt vinden,
maken wij samen een motie en heffen wij die morgen op. Ik begrijp dat
het om hetzelfde gaat als bij het tanken van benzine. Je betaalt accijns en
btw en moet deze uit je inkomsten betalen. Over de aandelen Shell
moeten wij ook niet vallen. Wij moeten het dus allemaal niet veranderen.
Ik dacht even dat u sprak over ondernemers, maar gelukkig gaat het om
extra subsidies en extra regels.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Dit was even in de zendtijd voor
politieke partijen, maar betreft geen verdere vraag aan mij. Het tanken van
benzine helpt niet om regeringsdoelen te bereiken. Het bevorderen van
schone energie is iets wat de heer Leegte in het eigen verkiezingsprogramma heeft staan en waarvoor hij getekend heeft in het regeerakkoord.
Hij heeft er ook mee ingestemd bij het ondertekenen van het energieakkoord. Laten wij samen optrekken om de energietransitie gepaard te laten
gaan met een belastingtransitie, want dat is nodig.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Voorzitter. De agenda van vandaag is zo
breed dat ik graag meteen overga op de inhoud. Tot aan het energieakkoord heeft Nederland bijna stilgezeten en nu het akkoord af is, moet het
gaan gebeuren. Het is positief dat zo veel partijen tot overeenstemming
zijn gekomen. De ACM wees echter op een belangrijk punt dat in het
akkoord onvoldoende is geadresseerd. Door de kolendeal gaan Nederlanders veel betalen, maar dit deel van het akkoord hangt nog in de lucht.
Hoe staat het met de oplossing voor de kolendeal? Van energiebedrijven
krijgen wij signalen dat als de kolendeal op de schop gaat, wat hen betreft
alles op de schop gaat. Is daarmee niet een belangrijk blok uit het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

11

energieakkoord ter discussie komen te staan? Ik hoop dat de Minister mij
gerust kan stellen. Zitten alle kikkers nog in de kruiwagen?
Wij hebben een mooi rapport gekregen met aanbevelingen voor
afspraken over energie-efficiency. Is de Minister van plan die aanbevelingen te verwerken in de afspraken die zijn gemaakt onder het
energieakkoord?
Minister Kamp: Over welk rapport spreekt u?
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Wij hebben een mooi rapportje van
KPMG ontvangen over de MEE-convenanten en de energiebesparingsresultaten. Er wordt een aantal aanbevelingen gedaan om die convenanten
effectiever te laten werken en ik vroeg mij af of de Minister van plan is die
door te laten werken in het energieakkoord.
Voorzitter. Wij hadden het in het vorige algemeen overleg al even over de
100 petajoule aan energiebesparing. Dat is een heel ambitieuze en mooie
doelstelling. Wij weten echter uit de doorrekening dat maar 22 petajoule
hard is. Ik ben benieuwd of er voortgang is gemaakt bij het invullen van
de rest. Ik weet dat de Minister staat voor die 100 petajoule.
Wind is een heel krachtige manier om duurzame energie op te wekken.
Mijn fractie staat dan ook positief ten opzichte van windmolens. Tegelijkertijd moet je goed nadenken over de vraag waar je ze neerzet. De PvdA
en de VVD willen de windmolens graag op zee binnen de twaalfmijlszone
plaatsen. Dat is vlak voor de kust zodat ze vanaf het strand te zien zijn. Je
zou kunnen zeggen, zoals de coalitie doet, dat dat lekker goedkoop is. Hoe
weten wij echter of goedkoop hier geen duurkoop is? Hoeveel scheelt het
in de kosten? Kan de Minister aangeven hoe hij beleving, kusteconomie,
recreatie en toerisme gaat meewegen in zijn kosten-batenanalyse van de
windmolens binnen de twaalfmijlszone?
De heer Vos (PvdA): Is mevrouw Van Veldhoven ervan op de hoogte dat
de PvdA heeft opgemerkt dat het plaatsen van de windmolens binnen de
twaalfmijlszone niet uitgesloten moet worden, maar de Minister heeft
gevraagd om dit goed te onderzoeken? Wij staan niet op het standpunt
dat dit moet gebeuren, maar dat wordt nu wel in onze mond gelegd.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Ik neem graag kennis van deze
nuancering van de PvdA. Die is heel nuttig. Er is eerder van de kant van de
VVD en de Minister gezegd dat het goed is omdat het zoveel kosten
scheelt. Wij moeten naar het gehele plaatje kijken en daarom stel ik die
aanvullende vragen.
Voorzitter. Ook de plaatsing van windmolens op land moet goed
gebeuren. Wij zijn voorstander van het systeem in Nederland waarbij elke
provincie naar rato een deel van onze nationale doelstelling krijgt, zodat
ons nationale streven eerlijk verdeeld wordt. Het aantal windmolens per
provincie is natuurlijk geen doel op zich. Het gaat om de duurzame
energie die wordt opgewekt. Ziet de Minister ruimte voor flexibiliteit in de
afspraken voor het behalen van de doelstelling zonder aan de doelstelling
zelf te komen? Wat als een provincie zelf de meerkosten voor zonneenergie op zich wil nemen of de ene provincie met de andere afspraken
wil maken over het overnemen van een deel van de doelstelling? Het
halen van de totale doelstelling moet wel hard zijn. Ik kan mij voorstellen
dat de Minister hierover wil nadenken. Wellicht kan hij ons hierover
berichten voor het debat over de structuurvisies Wind op Land en Wind
op Zee. In de provincie Noord-Holland is zeer weinig voortgang en
beginnen partijen die graag aan de gang willen met Wind op Land zich
ernstig zorgen te maken over de rol die de provincie daarin speelt. Ik ben
benieuwd hoe de Minister daarmee wil omgaan.
Volgens mij heeft de Kamer niks aan een papieren werkelijkheid, zoals de
Noorse certificaten, en vindt zij het belangrijk om goed op de kosten te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

12

letten. Groene stroom moet echt groen zijn. Met de huidige Noorse
certificaten worden Nederlandse consumenten op het verkeerde been
gezet. Ook het Rijk doet daaraan mee, zoals Minister Blok heeft kunnen
constateren. Is de Minister bereid zich in te zetten voor een echte
Europese groene energiemarkt waarbij landen alleen groene energie
mogen verkopen die additioneel is aan de eigen doelstelling, eventueel
conform de CO2-prestatieladder? Wanneer komt de kabinetsbrief over de
inkoop van groene stroom door de overheid?
Veel van de collega’s hebben aan de Warmtewet gerefereerd. Wanneer
mensen afhankelijk zijn van blokverwarming, kunnen zij niet naar een
andere aanbieder overstappen. Daarom beschermt de Warmtewet
bewoners tegen te hoge tarieven. In sommige regio’s zijn de energiekosten weer verhoogd; wij hebben signalen gekregen uit Tilburg en
Leiden. Je kunt daar vragen bij stellen. Op welke manier worden de door
de ACM vastgestelde tarieven geëvalueerd? Hoe wordt de redelijkheid
voor het tarief van een warmtewisselaar eigenlijk getoetst? Tot wanneer
mogen jaarlijkse aansluitkosten in rekening gebracht worden? Ook zijn er
nog enkele onduidelijkheden over de Warmtewet. Als veel grote en kleine
verbruikers met samen één gasaansluiting meer dan 1.000 kilowatt
warmte afnemen, vallen ze dan wel of niet onder de wet? Hoe zit het met
mensen die verhuren, maar zelf geen beschikking hebben?
Het CDA is uitgebreid ingegaan op de schade door de mijnbouw in
Limburg. Ook D66 vindt dat schade die je maakt ten principale vergoed
moet worden. Ik ben blij van de Minister te horen dat er een regeling voor
schrijnende gevallen komt. Welke voorwaarden worden aan die regeling
verbonden? Wanneer gaat die van kracht? Wat is de reactie van de
Minister op de geluiden uit Drenthe en Friesland waar ook mensen
melding maken van schade? Gaat het door het SodM gewenste onderzoek
naar de gaswinning in het gehele gasveld van start?
Ik heb een laatste vraag over een deel van Nederland waar wij het niet
vaak over hebben, maar dat toch ook bij Nederland hoort. De conclusies
van het onderzoek naar het water- en energiebedrijf op Bonaire zijn
zorgwekkend. De afstand tussen politiek en bedrijfsleven is te klein. Wat
gaat de Minister doen met de aanbevelingen uit het rapport en wanneer
horen wij daar meer over?
Minister Kamp: Voorzitter. De heer Jansen, de heer Vos, mevrouw Mulder
en mevrouw Van Veldhoven spraken over Zuid-Limburg. Er zijn drie
concrete schadeclaims ontvangen. Drie inwoners zeggen dat zij schade
aan hun huis hebben en willen die graag vergoed zien door een uitkering
uit het Waarborgfonds mijnbouwschade. Dat Waarborgfonds is gevoed
met geld van bedrijven uit de olie- en gaswinning die helemaal niets met
de kolenwinning te maken hebben gehad. Ik ben aangewezen als
beheerder van dat fonds en moet de wettelijke bepalingen toepassen die
daarvoor gelden. Ik moet ook de bepalingen uit het Burgerlijk Wetboek
met betrekking tot verjaring toepassen. Ik heb de aanvragen beoordeeld
en de conclusie getrokken dat ik ze niet kan honoreren. Mevrouw Mulder
zegt: tsja, juridische redenen, maar wij leven in een rechtsstaat. Wij
hebben een heleboel dingen vastgelegd in wetten en regels omdat wij dat
belangrijk vinden voor de rechtszekerheid van mensen. Dan moet je die
ook toepassen. Ik heb gemeend die vorderingen te moeten afwijzen, maar
vervolgens kan de rechter zich daarover uitspreken. De rechter is ook
ingeschakeld en zal toetsen of datgene wat ik gedaan heb goed is.
Ik vind trouwens niet dat ik met dit besluit klaar ben. Er is in Limburg het
nodige aan de hand. Sinds honderden jaren tot zestig, zeventig jaar
geleden heeft er winning van kolen plaatsgevonden in Nederland, maar
ook over de Belgische en Duitse grens. De effecten daarvan komen nu
naar voren. Het is van groot belang om die effecten goed in beeld te
krijgen. Ik heb het SodM gevraagd om zich daarin te verdiepen en te
bekijken welke effecten zich op dit moment voordoen, waar die effecten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

13

door veroorzaakt worden, wat de gevolgen voor de bewoners kunnen zijn
en wat er gedaan kan worden om de effecten te beperken, te verminderen
of te stoppen en om de belangen van de bewoners recht te doen. Het is
een veelomvattend, technisch onderzoek waaraan veel aspecten
verbonden zijn. Kolenwinning heeft zich gedurende een zeer lange
periode in Limburg, Duitsland en België voorgedaan. Om dat gehele
proces te kunnen bekijken wat betreft toekomstige effecten en mogelijk te
nemen maatregelen, hebben wij dat grondige onderzoek nodig. Ik denk
dat voor het onderzoek twee jaar nodig is. Wij zullen bezien hoe het
uitpakt en de benodigde maatregelen nemen. Dan zijn wij er nog niet
want er moet nog iets gebeuren. Als het niet uit het bestaande fonds kan,
kun je je afvragen of er geen apart fonds voor de huidige schrijnende
schadegevallen moet komen. Dat is een reële mogelijkheid. Ik ga daarover
spreken met gemeenten en de rechtsopvolgers van de bedrijven en
andere betrokkenen, zoals de provincie. Ik ga bekijken wat redelijkerwijs
gedaan kan worden, wie daaraan kan bijdragen en op welke manier wij
vanuit dat fonds dingen kunnen doen waarvan wij redelijkerwijs vinden
dat wij die moeten doen.
Voor de drie mensen van wie ik de aanvraag heb afgewezen, zijn er
verschillende mogelijkheden. De eerste mogelijkheid is een toetsing door
de rechter. Het kan zijn dat de rechter tot een andere conclusie komt dan ik
en dan wordt daaraan een andere uitvoering gegeven. Als de rechter tot
de conclusie komt dat wat ik heb gedaan zo moest gebeuren, komt de
tweede mogelijkheid van het nieuwe fonds in beeld. Ik zal dan bekijken of
de claims van deze mensen alsnog voor dat fonds in aanmerking komen.
Ik heb de mensen dat ook laten weten. Ik neem de situatie in Limburg
serieus. Door de mijnwinning die heeft plaatsgevonden is het grondwaterpeil stelselmatig verlaagd. Op een gegeven moment zijn de pompen
stopgezet en kwam de oude situatie terug. De wisseling van het grondwaterpeil, eerst verlagen en toen weer verhogen, heeft waarschijnlijk effect
op de woningen. De mensen zitten daarmee en moeten op een redelijke
wijze tegemoetgekomen worden. Tegelijkertijd moet je bekijken welke
risico’s de grondwatervariaties en de gaten die voor de mijnwinning
gegraven zijn, zowel de verticale als de horizontale gangen, opleveren. Er
zijn dus drie dingen gaande: de rechter die toetst wat ik heb besloten, een
nieuw fonds om te bekijken of er een alternatief is voor de schrijnende
gevallen en een onderzoek om te bekijken wat ik moet doen om ervoor te
zorgen dat de situatie in beheersmatige zin de verdiende aandacht krijgt.
Ik neem het probleem bijzonder serieus. Vandaar deze aanpak.
De heer Paulus Jansen (SP): Ik waardeer het dat de Minister bezig is met
de oplossingen voor de concrete gevallen. De intentie van de SP-fractie is
juist dat wij in een rechtsstaat leven en het principe van rechtsgelijkheid
hoog in ons vaandel moeten hebben staan. Mensen die schade hebben
door mijnbouw moeten gelijk behandeld worden, of het nu door kolen,
gas of wat dan ook komt. Onze conclusie is dat wij er niet onderuit komen
dat deze mensen linksom of rechtsom een vorm van schadevergoeding
krijgen. Ik vroeg de Minister of de verjaringstermijn verlengd of zelfs
geschrapt moet worden om duidelijk te maken dat wij in de toekomst de
aansprakelijkheid, de zorgplicht, op ons blijven nemen. De Minister zegt
dat hij er twee jaar voor nodig heeft om heel goed te onderzoeken hoe de
vork in de steel zit. Ik maak mij zorgen of er straks geen sprake is van
«onderzoek geslaagd, patiënt overleden». Er zijn effecten die ontstaan na
het stoppen met het pompen. Moeten er in de preventieve sfeer niet snel
maatregelen getroffen worden om ernstige problemen te voorkomen,
zoals in Duitsland is gedaan?
Minister Kamp: Dat laatste kunnen we zeker niet uitsluiten. Terwijl we met
het onderzoek bezig zijn, kan blijken dat er op korte termijn dingen
moeten gebeuren. Daar sta ik zeker voor open. We moeten wel bekijken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

14

wie dat moet doen. Er zijn immers rechtsopvolgers van degenen die
destijds kolen hebben gewonnen en gemeenten die hun eigen verantwoordelijkheid hebben. Het Rijk heeft ook een verantwoordelijkheid. Wij
zullen in die twee jaar deze complexe problematiek, die zich in een heel
lange periode heeft opgebouwd, goed in beeld krijgen en bezien wat de
risico’s zijn en welke maatregelen nodig zijn. Het SodM heeft aangegeven
dat het die twee jaar nodig heeft en ik denk dat dat zo is. Als in de
tussenperiode dingen redelijkerwijs gedaan moeten worden, zal ik niet
aarzelen om die aan te pakken. Ik ben ook van plan om in de tussenperiode dat we bezig zijn met een nieuw fonds en het onderzoek, een nieuw
meld- en informatiepunt in Limburg in te richten, zodat mensen in
Limburg die zorgen hebben zich niet hoeven af te vragen waar ze
terechtkunnen. Ze kunnen dan naar een centraal meldpunt gaan en we
kunnen ervoor zorgen dat er een adequate reactie komt.
Verjaringstermijnen zijn van belang voor de rechtszekerheid. Die
bepalingen zijn heel bewust in het Burgerlijk Wetboek opgenomen. Er
komen de laatste tijd redeneringen naar voren waarin gezegd wordt dat je
niet de verjaringstermijn maar een permanente zorgplicht moet accepteren. Dat zijn interessante redeneringen die wij zeker zullen bekijken. Als
ik bij een volgende gelegenheid aan de Kamer rapporteer over het nieuwe
waarborgfonds, zal ik ook rapporteren over de manier waarop wij
aankijken tegen de verjaring en de verschillende invalshoeken en over de
conclusies die wij daaruit trekken. Zodra ik het overleg over het nieuwe
fonds voor schrijnende gevallen heb afgerond, breng ik dit in beeld. In de
tussentijd kan iedereen bij het centrale meld- en informatiepunt terecht en
gaat het SodM aan de gang met het onderzoek. Wat er in de tussenperiode aan urgente dingen komt, wordt aangepakt.
De heer Paulus Jansen (SP): Dat is positief. Kan de Minister aangeven
hoelang dat gaat duren, een paar maanden of langer? Voor sommige
mensen kan het een groot financieel probleem zijn om in beroep te gaan
en de rechtsgang te volgen. Erkent de Minister dat? Procederen is
tegenwoordig peperduur. Moet op dit punt geen voorziening worden
getroffen om deze principekwestie uit andere middelen te financieren?
Minister Kamp: Nee, ik denk dat wij een juist besluit genomen hebben.
Wij hebben enkele vervolgacties opgezet die ook juist zijn. Mensen
kunnen wachten op dat nieuwe fonds. Als zij dat niet willen en het besluit
juridisch willen aanvechten, is dat hun keus. Sommige mensen zijn
verzekerd, anderen krijgen een pro Deo-ondersteuning en anderen
moeten het zelf betalen. Ik weet niet precies hoe dat hier zit, maar ik wil
niet voor een incidenteel geval met een aparte regeling komen. Als ik dat
doe, creëer ik al snel rechtsongelijkheid. De mensen moeten hun eigen
verantwoordelijkheid nemen. Mijn verantwoordelijkheid schuif ik niet af.
Zij kunnen kennisnemen van het feit dat ik hiermee bezig ben en daarop
wachten. Als zij dat niet willen, hebben wij daarvoor de rechtsvoorziening.
De mogelijkheid om de kosten gecompenseerd te krijgen, staat al in de
wet.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): Ik heb van juristen in mijn fractie
begrepen dat de overheid zich kan beroepen op verjaring, maar dat niet
hoeft te doen. Je kunt ook zeggen dat wij een morele plicht hebben om
deze gevallen, de mensen die problemen ondervinden, tegemoet te
komen, omdat wij die steenkool zoveel jaren uit de grond hebben
gehaald. Kies dan het menselijk perspectief. Bekijk wat je voor hen kunt
doen en stel je niet heel juridisch op. Kan de Minister daarop ingaan?
Minister Kamp: Mevrouw Mulder zegt: kies voor het menselijk
perspectief. Dat doen wij toch? Ik zal, ook vanuit mijn eigen verantwoordelijkheid, in overleg met de rechtsopvolgers en de gemeenten bekijken of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

15

wij een fonds voor schrijnende gevallen kunnen oprichten en hun
tegemoet kunnen komen. De drie mensen die een claim hebben liggen,
kunnen voor dat fonds in aanmerking komen. Voor het bestaande fonds
gelden een wettelijke basis en regels. Ik ben gehouden om die wettelijke
regels uit te voeren. Wij hebben in het Burgerlijk Wetboek regels voor
verjaring vastgelegd en op grond daarvan heb ik een besluit genomen. Ik
kan hun naar mijn overtuiging op grond van dat bestaande fonds niet
tegemoetkomen, maar ik ga bekijken of ik met een nieuw fonds kan
komen waardoor ik dat wel kan doen. Ik denk dat ik het juridisch zuiver
doe en het menselijk goed aanpak.
Voorzitter. De heer Jansen begon over warmte en anderen hebben zich
daarbij aangesloten. Laten wij het onszelf niet moeilijker maken dan nodig
is. De Kamer heeft het initiatief genomen voor het tarief dat voor warmte
betaald mag worden. De Kamer ging er toen van uit dat de mensen die
warmte afnemen, allemaal veel te veel betalen. Later is gebleken dat dat
helemaal niet waar was. Desondanks dachten wij dat het toch nuttig was
om iets te doen. Wij hebben toen met elkaar afgesproken dat de mensen
die warmte afnemen, in ieder geval niet meer betalen dan de mensen die
gas gebruiken. Daarvoor is een systeem opgezet dat in de wet is
vastgelegd. Die wet heeft de Kamer samen met mij tot stand laten komen
en is door de Eerste Kamer gekomen. Wij zijn die nu aan het uitwerken.
Laten wij daarvoor de tijd nemen. Er komt een nieuwe wet in een markt
waar eigenlijk niet zoveel aan de hand was, maar waarover wij hebben
gezegd dat wij gaan ingrijpen. Laten wij bekijken of die nieuwe wet een
positief effect kan hebben. De ACM, en niet de leverancier, stelt een
maximumtarief voor warmte vast. Hoe de ACM dat moet doen, hebben
wij keurig vastgelegd in een AMvB en de ACM past dat toe. Het
maximumtarief houdt in dat de mensen niet meer hoeven te betalen dan
de mensen die gas afnemen en ik denk dat wij daarmee de zaak goed op
gang hebben gebracht. Dat wil niet zeggen dat er geen enkel probleem is.
Er zijn reële punten naar voren gebracht door de heer Jansen, mevrouw
Van Veldhoven en anderen. Ik heb die verzameld en zal bekijken of dat alle
onduidelijkheden en problemen zijn die in het veld leven. Ik zal het geheel
bespreken met de betrokkenen en degenen die voor de warmteafnemers
opkomen, en in beeld brengen of datgene wat wij in de Warmtewet
hebben vastgelegd in de praktijk goed gaat werken. Mocht dat niet zo zijn,
dan bekijken wij wat wij aanvullend moeten doen. Ik zal in het tweede
kwartaal van dit jaar de Kamer zowel over mijn bevindingen als over mijn
conclusies rapporteren.
De heer Paulus Jansen (SP): Dat lijkt mij prima, ook qua tijd. Ik verwacht
dat de Minister bij die gelegenheid uitgebreid ingaat op de casussen die ik
en mijn collega’s hebben aangedragen.
Minister Kamp: Ik ben er nooit op uit om in mijn brieven zo lang mogelijk
te zijn, maar ik zal met een reactie komen op alle reële punten die naar
voren zijn gebracht door de woordvoerders en op andere punten die in
het veld leven en die wij zullen verzamelen. Ik probeer de heer Jansen
daarin tevreden te stellen.
De heer Paulus Jansen (SP): Hoop doet leven. De Kamer heeft bewust
de extra toets op rendement laten vervallen en daarvoor een monitoringverplichting in de plaats gesteld. Ik heb de Minister schriftelijk gevraagd of
hij inzicht heeft in datgene wat er gebeurd is met de tarieven. Hij antwoordt daarop: «Omdat het een markt betreft die hiervoor ongereguleerd
was, is er geen inzicht in de tarieven die voor de inwerkingtreding van de
wet werden gehanteerd. (...) Ook de ACM heeft geen informatie over de
tarieven voor de inwerkingtreding van de wet.» De SP-fractie vindt het
droevig als het effect van de wet is dat iedereen zo dicht mogelijk tegen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

16

de norm aan gaat zitten en dat het rendement onnodig omhooggaat.
Neemt de Minister dat aspect in zijn brief mee?
Minister Kamp: De Kamer heeft gedacht dat zij in dat potje moest roeren,
omdat zij dacht dat er goud aan warmte werd verdiend en dat zij met een
wet moest komen. Vervolgens blijkt dat er helemaal geen goud is
verdiend. De bedrijven die warmte en vaak ook energie in andere vormen
leveren, bekijken of hun rendement en de verkregen vergoeding
voldoende zijn. Zij mogen vervolgens hun tarieven bepalen binnen de
regels die de Kamer heeft vastgesteld. Daarvan kunnen wij hen niet
weerhouden. Dat neemt niet weg dat dit een van de problemen is die door
de Kamer naar voren is gebracht en bij de inventarisatie wordt meegenomen.
Voorzitter. Mevrouw Van Veldhoven bracht een punt over Bonaire naar
voren. Op Bonaire is een energiecentrale gerealiseerd die bestaat uit
dieselgeneratoren en windmolens. Er waren vermoedens bij de gezaghebber van Bonaire dat de besluitvorming rondom dat project op een
aantal punten niet goed was gegaan. Ik heb toen SEO Economisch
Onderzoek opdracht gegeven om een onderzoek in te stellen. SEO is een
onderzoeksbureau dat een expert in dienst heeft die kennis heeft over
datgene wat er speelt op de eilanden. In het rapport staat dat op onduidelijke gronden investeringsbeslissingen zijn genomen, dat relevante
waarschuwingen en aanbevelingen van binnen en buiten door het Water
en Energiebedrijf Bonaire (WEB) in de wind zijn geslagen en dat het
algemeen belang van een betaalbare energievoorziening ernstig is
geschaad, Daarbij komt dat de aandeelhouders en de raad van commissarissen zeer gebrekkig zijn geïnformeerd waardoor ze geen toezicht konden
uitoefenen en dat bij de aanbesteding van het gehele project alle
geïnteresseerden zich terugtrokken, op één na. Dat laatste is opmerkelijk.
SEO kan ook wat betreft de opstelling van de kosten en uitgaven een
bedrag van 10 miljoen dollar niet verklaren. Ik heb het rapport bekeken en
besproken met de landsadvocaat en het OM. Het leek mij nuttig om de
vraagpunten verder te onderzoeken, in het bijzonder die over de partijen
die in een keer bij de aanbesteding wegvielen en het bedrag van 10
miljoen dollar. Ik heb de landsadvocaat gevraagd om dat onderzoek zelf
uit te voeren. Hij kan er een forensisch deskundige van een van de grote
accountantsfirma’s voor inschakelen. Als de landsadvocaat met een
advies komt, ga ik daarmee naar het OM.
Het is heel nuttig om in deze kwestie een heldere, rechte lijn te trekken en
ervoor te zorgen dat wij eerst alle feiten op tafel krijgen voordat wij
conclusies trekken. Los van deze punten is er op het gebied van governance sowieso een heleboel te leren door de bestuurders op Bonaire,
zowel door die van het energiebedrijf als door die van het eiland, maar
ook door de betrokken Ministeries van BZK en Economische Zaken. Wij
zullen proberen om de aanbevelingen uit het SEO-rapport een goed
vervolg te laten krijgen zodat de dingen de volgende keer beter gaan.
Ondertussen heeft het Ministerie van Economische Zaken 5 miljoen euro
uit de begroting vrijgemaakt om gedurende een aantal jaren ondersteuning aan Bonaire te geven. De prijzen voor elektriciteit zijn namelijk
verhoogd. Om dat op een goede manier in te kunnen passen en eventueel
aanvullende maatregelen te nemen en daarvoor tijd te bieden, hebben wij
gedurende een langere periode een aflopend bedrag ter beschikking
gesteld. Ik hoop dat ik naar het oordeel van de Kamer op deze wijze de
kwestie de juiste aandacht geef.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Dit lijkt mij een goede lijn. Kan de
Minister de Kamer goed op de hoogte houden, met name over de manier
waarop hij de aanbevelingen uit het SEO-rapport die zijn ministerie
betreffen, gaat opvolgen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

17

Minister Kamp: Ik zal twee dingen doen. Ik zal de Kamer informeren over
de aanbevelingen met betrekking tot governance en de voortgang van het
onderzoek. Ik geef de landsadvocaat opdracht dat onderzoek te laten
instellen. De landsadvocaat zal daarvoor deskundigen aantrekken. De
resultaten komen bij mij en daar ga ik eerst mee naar het Openbaar
Ministerie. Als ik het geheel in beeld heb, informeer ik de Kamer zodat die
daarvan kennis kan nemen.
Voorzitter. Wat betreft Wind op Zee zijn er een paar opmerkingen
gemaakt, in het bijzonder over Wind op Zee dicht bij de kust. Er werd
gezegd dat de PvdA en VVD daarmee al glunderend hebben ingestemd en
dat er windmolens vlak voor de kust zijn geplaatst. Om te beginnen denk
ik niet dat die fracties dat willen. Daarnaast hebben zij helemaal niet de
gelegenheid gehad om ermee in te stemmen. Ik heb alleen tegen de
Kamer gezegd dat het nuttig is, ingeval wij grote bedragen gaan
uittrekken voor het realiseren van windmolens op zee, dat wij bekijken of
op een verantwoorde manier op een of meerdere plekken een deel van de
capaciteit op zee dichterbij de kust kan worden gerealiseerd. Je moet dan
een afweging maken tussen natuurwaarden, toeristische belangen en het
belang van de belastingbetaler, die misschien veel meer moet gaan
betalen als de windmolens verder op zee komen. De omstandigheden zijn
daar moeilijker, omdat de zee dieper is, er een langere verbinding van het
windmolenpark naar het land gemaakt moet worden en het onderhoud
duurder is. Wij brengen dit in beeld en pas als ik mijn conclusie heb
getrokken, kan de Kamer er een opvatting over hebben. Bij mijn weten
heeft de Kamer nog geen opvatting en ik ook niet. Ik doe onderzoek en
zodra dat er is, krijgt de Kamer dat en spreken wij verder.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Ik had gevraagd of bepaalde aspecten in
het onderzoek worden meegenomen, zoals natuurwaarden maar ook de
effecten op de kusteconomie, recreatie en toerisme. Kan de Minister dat
bevestigen?
Minister Kamp: Er wordt een afweging gemaakt. Wij brengen alle
betrokken belangen in beeld. Iemand die alleen maar kijkt naar de
natuurwaarden of naar het toeristisch belang zal zeggen dat er vlak bij de
kust geen windmolens moeten komen. Er zijn echter ook andere
belangen. De kunst voor de bestuurders is om de belangen te onderkennen, in beeld te brengen, tegen elkaar af te wegen en daarover een
conclusie te trekken. Het trekken van die conclusie is mijn verantwoordelijkheid. De Kamer heeft de verantwoordelijkheid om deze conclusie te
beoordelen en te bezien of zij mij de ruimte laat om op dat pad verder te
gaan. Laat zij mij die niet, dan is het alternatief dat de windmolens verder
de Noordzee op gaan en dan wordt de rekening daarvoor aan de
afnemers van de energie in rekening gebracht.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): Begrijp ik goed dat de Minister de
werkgelegenheidseffecten van windmolens dichter op de kust expliciet
meeneemt?
Minister Kamp: Ja. Als je spreekt over het toeristisch belang, kun je ook
spreken over de werkgelegenheidseffecten. De onderzoeken die tot
dusverre zijn uitgevoerd naar windmolens die al in het zicht van de kust
zijn gerealiseerd, stemmen mij nog niet ongerust. Dat wil niet zeggen dat
er geen andere dingen mogelijk zijn. Als ik praat over toeristische
belangen, speelt het aspect van werkgelegenheid ook mee.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): Wij horen dat de inwoners zich zorgen
maken. Het voorbeeld van Egmond heeft een andere omvang dan dat wat
er straks mogelijk komt. Het is daarom lastig om de effecten goed in te
schatten. Hoe kijkt de Minister daartegenaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

18

Minister Kamp: Op dit moment staan er nog geen windmolens zo dicht
bij de kust als in de toekomst het geval kan zijn. Als wij besluiten dat dat
mag, hebben die windmolenparken andere effecten dan de windmolenparken die al gerealiseerd zijn. Het hangt wel af van de plek waar je dit
doet. Als je het voor de Tweede Maasvlakte doet, is dat wat anders dan
voor de kust van Egmond. Bij de Tweede Maasvlakte zijn er weer
ecologische afwegingen die belangrijk zijn. Het is heel gemakkelijk om
tegen Egmond, Bergen, Ameland en Zeeland te zeggen dat ze hun zin
krijgen en dat de windmolens verderop in zee komen te staan. Als je de
hoge kosten daarvan aan de energieafnemers in rekening brengt, moet je
niet raar staan te kijken als daar ook weer mensen ontevreden mee zijn.
Dat is ons bestuurlijk werk. Wij moeten al die verschillende belangen zien,
er begrip voor hebben, ze beschrijven, tegen elkaar afwegen en een
verantwoorde beslissing durven en kunnen nemen. Dat doen wij ook nu
weer.
Voorzitter. Mevrouw Van Veldhoven zei dat er tussen de provincies soepel
omgegaan moet worden met Wind op Land en dat het ook wel aardig is
als men met alternatieven voor Wind op Land komt. Ik ben dat niet van
plan. Voor de ambitieuze taakstelling voor energie, die voor een deel
ingevuld moet worden met Wind op Land en Wind op Zee, hebben wij
een positie ingenomen over wat er minimaal moet komen. Vervolgens
hebben wij daar afspraken over gemaakt met het IPO en is het over alle
provincies verdeeld. Ik wil daar alle provincies aan houden. Als er andere
mogelijkheden zijn, is dat mooi en gaan wij die benutten. Wij hebben
immers nog genoeg uitdagingen op het punt van duurzame energie. Als ik
echter ga glijden wat betreft de doelstelling voor Wind op Land, creëer ik
mijn eigen probleem. En ik heb al problemen genoeg.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Ik deel de zorg van de Minister dat wij
niet moeten gaan glijden in de hoeveelheid duurzame energie waarover
wij hebben afgesproken dat de provincies verantwoordelijkheid dragen. Ik
ben dat helemaal met hem eens. Dat is de bottomline. Maar als de ene
provincie met de andere een afspraak wil maken over het overdragen van
een deel van die verantwoordelijkheid en men onderling tot overeenstemming komt, waarom zouden wij daar dan tegen zijn?
Minister Kamp: Het gaat om het signaal. Ik ben al een jaar bezig om met
het IPO afspraken te maken over de 6.000 MW die op land moeten worden
gerealiseerd. De provincies hebben er onderling heel veel over gesproken.
Ze zijn er allemaal mee bezig en hebben een delegatie vanuit het IPO
aangewezen. Die delegatie heeft met mij een afspraak gemaakt en gezegd
dat zij akkoord gaat met die 6.000 MW en waar ze terechtkomen. Het is
dus precies ingekaderd. Als ik zeg dat er geschoven mag worden, zegt
straks de ene provincie dat de andere provincie zich niet aan de afspraken
houdt en dat zij dat ook niet meer doet. Je komt in moeilijke discussies
terecht. Het is heel complex als je lang gepraat hebt, veel dingen hebt
uitgezocht en tot de overtuiging bent gekomen dat er iets moet gebeuren.
Dat is helemaal niet makkelijk. Eerst moeten de provincies de gemeenten
zover zien te krijgen en de gemeenten moeten weer omgaan met de
initiatiefnemers en de bevolking. Dat krijg je alleen maar voor elkaar als je
een heldere lijn hebt: waarom doen wij dit en wat moeten wij doen? Ik
doe het op mijn manier, houd ze aan de afspraken en zorg ervoor dat die
worden nageleefd.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Als de Minister ervan overtuigd is dat
geen enkele verschuiving mogelijk is, gebeurt er ook niets als je de
mogelijkheid wel biedt. De Minister en ik delen dezelfde doelstelling. Als
hij ervan overtuigd is dat dit de manier is om deze doelstelling te
bereiken, volgt hij een heldere lijn. Mijn andere vraag was hoe de Minister
ervoor gaat zorgen dat de doelstelling gehaald wordt. Er zijn provincies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

19

die meer willen doen, maar er zijn ook provincies die heel langzaam gaan.
Hoe gaat de Minister daarmee om?
Minister Kamp: Wij hebben eerst met alle provincies afspraken gemaakt
over de verdeling. Daarna hebben wij afspraken gemaakt over het
moment waarop het allemaal geregeld moet worden. Recentelijk hebben
wij afspraken gemaakt over de gevolgen als dingen niet lukken. Dan zijn
de provincies verantwoordelijk voor het bedenken van alternatieven en de
tijdige uitvoering daarvan. Wij gaan deze afspraken nu uitvoeren. De
provincies zijn met de gemeenten bezig en daar lopen de initiatiefnemers
weer doorheen. Er zit een heleboel achter. Om het allemaal voor elkaar te
krijgen, is het belangrijk dat je aanstuurt op de hoofdlijnen. Ik ben van
plan dat te doen.
Voorzitter. Zodra een concreet project in beeld komt, ontstaat daar van
alles omheen. Er zijn initiatiefnemers die een project met een bepaalde
capaciteit in Borger-Odoorn willen realiseren. De provincie en de
gemeente kijken er anders tegenaan en de mensen in het gebied hebben
ook een opvatting. Uiteindelijk is na een heleboel overleg een conclusie
getrokken en wordt gestreefd naar de realisatie van een capaciteit tussen
de 150 en 185 MW. Als het bij 150 MW blijft, zal er elders 35 MW
gevonden moeten worden. Waar dat precies is en op welke manier dat
gebeurt, ligt bij de provincie. Iedereen heeft zijn eigen taak. Wij hebben
onze verantwoordelijkheden voor het geheel, de financiering en de
spreiding over het land en vervolgens ligt het bij de provincie. Misschien
is er een alternatief in de omgeving van Emmen of Coevorden of zijn er
andere dingen denkbaar, maar het is aan het provinciale bestuur om
daarmee aan de gang te gaan. Dat zal het ook doen. Er is een stuurgroep
ingesteld waarin wij samen met de provincie Drenthe, de initiatiefnemers
en de gemeenten Borger-Odoorn en Aa en Hunze bekijken hoe wij dit het
beste kunnen uitwerken. Er wordt een MER-onderzoek gedaan en de
inspraakprocedures gaan lopen. Het gehele nette stelsel dat wij hebben
opgebouwd om dit soort besluitvorming goed te laten verlopen, is gestart
en de overheden zijn bereid om goed samen te werken.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): De Minister zegt dat er andere dingen
denkbaar zijn met betrekking tot Wind op Land in Drenthe. Is het voor te
stellen dat die laatste 35 MW in andere delen van Drenthe gevonden
worden? Heeft de provincie Drenthe de ruimte om dit zelf aan te vliegen?
Minister Kamp: Het gaat mij erom dat in Drenthe het totaal wordt
gerealiseerd. Ik wil graag meewerken aan het grote ambitieuze project in
het noorden van Drenthe en proberen om dat volgens de planning te
realiseren. Hoe groot het precies wordt, zullen wij zien. Als het voor een
deel daar niet kan, dan zal het tijdig ergens anders moeten plaatsvinden.
Ik stuur erop dat het totaal in Drenthe tijdig wordt gerealiseerd. Ik ben
bereid om bij al die projecten in een stuurgroep mee te werken of de
rijkscoördinatieregeling toe te passen.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Ik heb nog drie vragen over Wind
op Land gesteld. Hoe beoordeelt de Minister de kwaliteit van de rapportages van de provincies aan EZ? De Provincie Noord-Holland zal pas in
december 2014 een besluit nemen. Dat loopt niet synchroon met het
proces van de Minister. Noord-Holland stelt ook extra eisen: voor elke
windmolen moeten er twee gesloopt worden. Dat maakt een project als
dat op het NDSM-terrein in Amsterdam-Noord onmogelijk. Misschien
beantwoordt de Minister deze vragen later in zijn betoog?
Minister Kamp: Al zou ik ze in mijn betoog beantwoorden, dan loop ik er
nu toch maar op vooruit. Mevrouw Van Tongeren is te ongedurig. Wij
hebben net de afspraak met de provincies gemaakt en die moeten hun rol

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

20

gaan vervullen. Ze moeten bekijken wat er aan plannen ligt, wat erbij
moet komen en hoe daar draagvlak voor georganiseerd kan worden. Dat
is hun rol en daarin moet ik niet treden. Ik moet niet zeggen: NoordHolland, jullie hebben dit toegezegd en nu moeten jullie dit en dat gaan
doen. Dat is niet goed. Ik moet ze hun werk laten doen. De afspraken en
de besluitvorming moeten voor een bepaald tijdstip zijn afgerond. Op weg
daarnaartoe houd ik dat in de gaten. Tussentijds krijg ik zeker rapportages
van de provincies. Ik zal die samenvoegen en een tussenrapportage met
de stand van zaken naar de Kamer sturen. De Kamer kan dan beoordelen
of zij er vertrouwen in heeft dat de 6.000 MW aan Wind op Land er komen
om de duurzame energiedoelstelling van 16% in 2023 en 14% in 2020 te
realiseren. Laat de provincies hun werk doen, laat mij op het juiste
moment rapporteren en bekijk dan hoe het ervoor staat. Wees op dit
moment, zeg ik in alle bescheidenheid, niet zo ongedurig.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Ik denk niet dat ik te ongedurig
ben, maar dat de Minister een fractie ongeduriger zou moeten worden. De
provincie Noord-Holland heeft in december 2013 een werkplan Wind op
Land vastgesteld. Hierin schrijft zij dat zij op zijn vroegst in december 2014
besluiten zal nemen over mogelijke locaties. Daarna moet het gehele
ruilverkavelingstraject met twee windmolens voor één windmolen nog
plaatsvinden. Regeren is vooruitzien. Je kunt nu al zien aankomen dat dit
niet synchroon loopt met de plannen van de Minister. Als je nu ingrijpt,
kun je nog bijsturen. Wordt er gewacht tot de zomer dan zijn wij weer zes
maanden verder. Mijn tweede vraag ging over het project op het
NDSM-terrein. Dat project wil eigenlijk iedereen. Is dat geen project dat
ook de Minister aanspreekt en waarover een goed gesprek met de
provincie Noord-Holland moet plaatsvinden?
Minister Kamp: Het helpt niet als ik ga vertellen welke projecten mij wel
of niet aanspreken. Het helpt wel als ik, als betrokkene bij de rijksoverheid
en eerst verantwoordelijke, aan de provincies duidelijk maak wat er moet
gebeuren en ervoor zorg dat de provincies bevestigen dat zij dit willen
doen. Ze zeggen allemaal dat ze het tijdig willen doen en dat ze met
alternatieven komen als er beletselen zijn. Vervolgens moet ik die
overheden ook de ruimte laten om het zelf op te pakken. De commissaris
van de Koning in Noord-Holland was zelf bij de gesprekken betrokken.
Andere deelnemers waren gedeputeerden uit Noord-Brabant, Groningen
en andere delen van het land. De mensen waren allemaal zeer gemotiveerd, hebben heel bewust en met overtuiging de afspraken gemaakt en
zijn allemaal in hun provincie bezig om die uit te voeren. Dat vertrouwen
moeten wij hun gunnen. Ik zal de Kamer tussentijds informeren. Kom dan
met uw opvattingen. Dat u tussentijds al zegt dat u iets een mooi project
vindt en dat u wilt dat de Minister dat zegt, mag. Ik doe dat liever niet
omdat ik ze graag hun eigen werk laat doen.
Voorzitter. Mevrouw van Tongeren zei dat in de meeste landen het
energieverbruik is gedaald, maar in Nederland niet. Ik weet niet of wij
ontzettend moeten juichen als het energiegebruik in Nederland erg
gedaald is. Dat zou ook een teken zijn dat wij een groot economisch
probleem hebben. Waar is het energieverbruik namelijk het meest
gedaald? In de zuidelijke landen: Griekenland, Italië en Spanje. De
uitzondering is Denemarken waar een forse beweging richting windenergie op gang is gekomen. Daar zijn bijzondere resultaten voor het
energieverbruik gerealiseerd. Wij hebben binnen onze eigen economische
context gelet op de gemaakte afspraken en de dingen gedaan die wij
moesten doen. Wij hebben met het gehele veld een langetermijnafspraak
over energie-efficiency gemaakt. Dat is een zeer ambitieuze doelstelling
die wij de komende tien jaar gaan uitvoeren. Wat betreft duurzame
energie hebben wij zowel de inhoudelijke regeling als de financiering
vastgesteld. Wij zijn nu begonnen om al die ambitieuze doelstellingen uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

21

te voeren. Zo’n onderzoek is interessant, maar wij kunnen vaststellen dat
wij al besloten hebben tot al die dingen die je volgens het onderzoek moet
doen.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Het is een nieuwsrelease van
Eurostat. De Europese Unie heeft dit naar buiten gebracht. Het energiegebruik in Duitsland daalt met 10%, in Frankrijk met 5,5%, in het Verenigd
Koninkrijk met 12%, in Italië met 12% en in Spanje met 11%. Deze cijfers
zijn van 2006 tot 2012. Ik begrijp dat de Minister daar persoonlijk niet de
verantwoordelijkheid voor draagt, maar de cijfers zijn gedeeltelijk van
voor en gedeeltelijk van na de economische crisis en van landen die het
zeker niet allemaal economisch slechter doen dan Nederland. Zou dit niet
een prikkel voor de Minister moeten zijn om meer te kijken naar
energiebesparing?
Minister Kamp: Ik voel mij overal verantwoordelijk voor, al was het maar
vanwege het feit dat ik hier over drie maanden al twintig jaar meedraai.
Wij hebben voor zowel energiebesparing, als duurzame energie, als de
bijdrage aan de CO2-reductie onder grote politieke druk de meest
ambitieuze doelstellingen in het regeerakkoord vastgesteld. Vervolgens
hebben wij in het energieakkoord met het gehele veld afspraken gemaakt.
Nu gaan wij deze vanaf 2014 tot 2023 allemaal uitvoeren. Dan kan ik wel
terugkijken naar 2006 en 2012, maar daar schiet ik niet zo veel mee op. Op
grond van de huidige situatie hebben wij afspraken gemaakt. Die zijn
politiek en in het veld gedekt en die gaan wij nu uitvoeren.
Voorzitter. De heer Jansen en anderen hebben gesproken over de
geothermie. De heer Leegte noemde een paar projecten die hij heel mooi
vindt en waarvan hij vindt dat daaraan bijgedragen moet worden. EBN is
ook in beeld gebracht. EBN is voor 100% een staatsbedrijf dat een rol
speelt in het gasgebouw. Ik heb eerder aangegeven dat het gasgebouw,
dat in de jaren zestig en daarna is opgebouwd, in een nieuwe situatie
komt. Het einde van de gaswinning komt in zicht. Wij gaan voor de
transitie naar duurzame energie en er zal straks op grote schaal gas
worden ingevoerd. Hoe moeten wij in die nieuwe constellatie tegen dat
geërfde gasgebouw aankijken en welke rol speelt EBN daarin? Ik laat een
onderzoek naar het gasgebouw inclusief de rol van EBN instellen. Dat
onderzoek wordt voor de zomer afgerond en dan kom ik met mijn
conclusies naar de Kamer. In de tussentijd moeten wij ons goed realiseren
dat geothermieprojecten mee kunnen doen in de SDE+. Als een geothermieproject een subsidie nodig heeft en die wordt toegekend, kan het
project uitgevoerd worden. Inmiddels is aan tien geothermieprojecten
subsidie toegekend. Ook voor de projecten die de bijzondere belangstelling van de heer Leegte hebben, geldt dat zij subsidie kunnen
aanvragen. Het lijkt mij niet verstandig om daar met een staatsdeelneming in te gaan zitten en op een andere manier iets extra’s te doen. Ik
wil zeker kijken naar de mogelijke expertise bij EBN, die nuttig kan zijn
voor dit soort projecten. Het kan echter niet zo zijn dat de gedachte blijft
bestaan dat er naast de SDE-plusregeling op een andere manier geld
gehaald kan worden.
De heer Jan Vos (PvdA): Bij mijn weten is EBN weliswaar een staatsbedrijf, maar ook een normaal bedrijf. Als dat bedrijf op basis van goede
rendementsverwachtingen wenst deel te nemen aan duurzame energieprojecten, mag ik ervan uitgaan dat het management met zijn energieachtergrond in staat is om dat adequaat te beoordelen. Ik kan mij goed
voorstellen dat het bedrijf daarin wil meebewegen. Gas en fossiele
brandstoffen bewegen op dit moment moeilijk, terwijl groene en
duurzame energie de toekomst is. Als ik een bedrijf als EBN zou runnen,
zou ik meegaan in de beweging. Waarom zouden wij dat bedrijf daarin
niet gewoon vrijlaten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

22

Minister Kamp: EBN is onderdeel van het gasgebouw en moet een rol
spelen in de winning van gas in Nederland. Als er expertise is die ook op
andere velden nuttig kan zijn, dan kan EBN die doorgeven, maar EBN kan
niet buiten de eigenlijke taak allerlei dingen op zich nemen. Dat stel ik niet
op prijs. Ik sta open voor de toekomst. Ik laat het gasgebouw evalueren en
de rol van EBN daarbij betrekken. Ik laat ook het beleid ten aanzien van
eventuele deelname in de projecten die de heer Vos noemt in beeld
brengen. Tot het moment dat het onderzoek er is, wil ik de rol van EBN
beperken tot die van het ten dienste stellen van kennis en expertise aan
projecten voor bijvoorbeeld geothermie, als dat nuttig en gewenst is. Na
die periode kunnen wij bekijken welke rol wij voor EBN zien en of, als er
nog een rol is, wij die beperken tot het gasgebouw of verbreden.
De heer Jan Vos (PvdA): Ik vind de suggestie van de Minister om dat
onderzoek af te wachten uitstekend. Ik wil ook geen rollen verwisselen: de
Minister is lid van de VVD en ik van de PvdA. Ik denk echter dat het goed
is dat het bedrijf zich vrij kan bewegen, zelfs al is het een staatsonderneming. Nokia zat vroeger in de hout- en papierindustrie en is op een
gegeven moment mobiele telefoons gaan maken en daarmee heel
succesvol geweest. Apple is begonnen met computers en maakt nu ook
prachtige zaken als de iPad. Ik wil zo’n bedrijf een bepaalde vrijheid
gunnen, maar wacht het onderzoek af.
Minister Kamp: Ik gun graag vrijheid aan bedrijven en ik reguleer graag
overheidsbedrijven binnen de overheidsdoelstellingen. Daarvoor is er het
deelnemingenbeleid waarvoor de Minister van Financiën verantwoordelijk
is. Ik kijk anders tegen overheidsbedrijven aan, maar ik sta open voor de
mogelijkheden die ik net heb genoemd. Ik denk dat het huidige gasgebouw er op dit moment niet was gekomen. Moeten wij dat veranderen
en zo ja, op welke wijze? Dat komt bij het onderzoek naar voren.
De heer Paulus Jansen (SP): Voor zover mij bekend is EBN niet alleen
actief op het gebied van gaswinning, maar ook op het gebied van
oliewinning en gasopslag. De activiteiten zijn dus breder dan alleen
gaswinning. De taak van EBN is om te participeren in de ondergrond van
Nederland en onder het continentaal plat. Vindt de Minister geothermie
dan geen logische uitbreiding van de bestaande activiteiten? Ik sluit mij
aan bij de heer Vos. Als er tegen een normaal rendement, niet tegen zo’n
excessief rendement als de gaswinning geeft, een investering kan worden
gedaan en de twee projecten in de pijplijn vlotgetrokken kunnen worden,
kun je dan niet in de vorm van een green deal proberen deze twee
projecten vlot te trekken en het tempo in de geothermie te houden?
Anders zouden de projecten niet doorgaan, terwijl er SDE-plusgeld
beschikbaar is.
Minister Kamp: EBN is vooral een onderdeel van het gasgebouw. Zo is
EBN ook tot stand gekomen. Wij hebben de NAM, de Gasunie en GasTerra
ingesteld. Shell en Exxon Mobile zijn erbij betrokken. De overheid doet
wat rechtstreeks en wat via EBN. Als ik praat over gaswinning, praat ik
ook over gasopslag. Er is ook oliewinning, maar die staat in Nederland in
een heel andere verhouding dan gaswinning. EBN en de gaswinning
komen in beeld en de Kamer kan straks lezen welke conclusies ik trek.
Voor de twee geothermieprojecten moet niet de gedachte bestaan dat via
een green deal extra geld beschikbaar kan komen. Ik heb geen extra geld
voor green deals. Bij green deals nemen mensen initiatieven en kan de
overheid die binnen de bestaande kaders ondersteunen en bepaalde
regels veranderen of wegnemen om ervoor te zorgen dat het project
gerealiseerd kan worden. Ik wil op die manier naar die projecten kijken,
maar men moet niet denken dat de een alleen geld krijgt uit SDE+ en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

23

ander uit SDE+ met daarnaast nog wat anders. Zo werkt het niet. Wij
hebben voor alle projecten de SDE-plusregeling.
De heer Paulus Jansen (SP): Kan de Minister uitleggen wat hij onder
extra geld verstaat? Wij zijn het er toch over eens dat het geen subsidie
betreft? Volgens mij zegt EBN dat hier een rendabele businesscase ligt
waarmee wij geld kunnen verdienen. Het is toch gek dat de Minister zegt
dat EBN in oliewinning en gasopslag, dus in aanpalende activiteiten, wel
mag deelnemen? Het is een van de taakstellingen van het kabinet en een
publiek belang om geothermie te laten groeien, maar EBN moet van de
Minister de komende zes maanden op de handen gaan zitten. Men mag
niet eens de twee projecten die rendabel zijn, cofinancieren. Kan de
Minister dat nog eens uitleggen?
Minister Kamp: Ik wil helemaal niet dat EBN zich in dit type projecten gaat
verdiepen en gaat bekijken hoe het bij allerlei duurzame projecten
betrokken kan worden. Daar is EBN niet voor. Ik weet niet wat ik met EBN
ga doen. Ik weet ook niet of als EBN niet zou bestaan, ik het op dit
moment in het leven zou roepen. EBN bestaat nu eenmaal, maar ik weet
niet of ik ermee doorga. Dat moet allemaal bekeken worden. Als je een
gasgebouw met een ingewikkelde constructie in het leven roept, is het
heel nuttig om na enkele tientallen jaren – tegenwoordig evalueren wij al
na drie jaar en de Kamer wil soms zelfs al na tien maanden evalueren – te
bekijken welke constructie is ingesteld en hoe wij daarmee verdergaan. In
de tussenperiode dat ik met het onderzoek bezig ben, wil ik niet dat EBN
zich met allerlei extra dingen gaat bezighouden. Als er op een rendabele
manier in een project geïnvesteerd kan worden, moet iemand dat vooral
doen, maar daar is EBN niet voor. Als er bij EBN expertise is die de
komende zes maanden ten goede kan komen aan dit soort projecten, kan
en mag dat, ook in het kader van een green deal. Er komt echter geen
financiële participatie en subsidie beschikbaar. Alle duurzame energieprojecten worden gefinancierd via SDE+.
De heer Leegte (VVD): Niemand vraagt om extra geld. EBN kan een extra
activiteit ontwikkelen waardoor er meer rendement binnenkomt voor de
Staat. Dat lijkt ons goed. De achtergrond daarvan is de bijdrage van EBN
aan het gasgebouw. Dit project is ten opzichte van andere projecten
bijzonder, omdat het gaat over nieuwe technieken waarmee op een
nieuwe en rendabele manier gas gewonnen kan worden in de gas- en
oliebouw. Ik zie het project dan ook als een experiment om te bekijken hoe
wij dit in de gaswereld kunnen toepassen en het project haalbaar kunnen
maken. De Minister zegt dat het gaat om kennis en expertise. Kunnen wij
dan een bruggetje vinden naar het deel van de kennis en expertise die
nodig is voor de gaswinning? Volgens mij is dat een Kamerbrede wens.
Minister Kamp: Ik wil niet per project sturen. Dat is mijn taak niet en ik
heb daar niet de expertise voor. Als ik een SDE-plusregeling heb voor alle
projecten, ga ik niet een paar projecten eruit trekken om te bekijken of ik
een staatsbedrijf kan laten investeren. Dat is geen heldere lijn. Het is beter
om de heldere lijn vast te houden en EBN te laten doen waar het voor is,
de SDE+ te laten werken, en de green deals te benutten en te ondersteunen. Ik ga niet tegen EBN zeggen dat het deel kan nemen omdat men
geld kan verdienen. Misschien verliest men wel geld. Als er een goed
rendement te behalen is, heb je EBN daar niet voor nodig. Er zijn al tien
geothermieprojecten gerealiseerd waar subsidie aan is toegekend. Als de
initiatiefnemers een goed project hebben, zullen zij daarvoor subsidie
kunnen krijgen en het kunnen uitvoeren. Als zij daarvoor geld moeten
aantrekken, moeten zij dat op de normale manier doen en niet via de
omweg van EBN.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

24

De heer Leegte (VVD): Toch blijf ik zoeken naar een bruggetje. De heldere
lijn is dat er een evaluatie komt en dat het onzeker is hoe EBN eruit gaat
zien. Wij weten allemaal dat de olie- en gaswinning gaat afnemen. Dat
betekent dat EBN gaat doodbloeden of nieuwe activiteiten gaat organiseren, zoals Nokia heeft gedaan. Het zou voor de hand liggen om dan een
experiment naar de mogelijkheden te doen. Het gaat om een techniek die
ten dienste staat van de gastechniek, namelijk de doublettechniek. Kunnen
wij voor deze Kamerbrede wens een bruggetje vinden en er een mouw
aan passen?
Minister Kamp: Ik zoek niet naar een bruggetje. Ik ben in het geheel niet
op zoek naar het organiseren van iets bijzonders. Ik zou het prettig vinden
als de heer Leegte ingaat op mijn argument dat de SDE-plusregeling voor
iedereen moet gelden. Geothermieprojecten en alle andere varianten van
duurzame energie kunnen daaraan ook meedoen. Er zijn aanvragen
gedaan voor geothermie en daarvan zijn er tien gehonoreerd. Dan ga ik
niet zoeken naar bruggetjes om te bekijken hoe EBN zich eventueel kan
verbreden en in geothermie kan financieren. Ik doe nota bene een
onderzoek naar de toekomst van de organisatie. Ik ben dat niet van plan.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): De Minister zegt dat hij op de korte
termijn niets voor dit specifieke project wil doen. Hij merkt echter dat dit
breed leeft in de Kamer en dat zij geïnteresseerd is in de rol die EBN
mogelijk kan spelen. Als het niet op de korte termijn kan, valt het dan wel
onder het onderzoek naar de toekomst van EBN?
Minister Kamp: Dat is niet de hoofdlijn van het onderzoek. Het onderzoek
gaat over het gasgebouw als geheel en de positie van EBN als onderdeel
daarvan. EBN is een kleine organisatie en voor 100% een staatsdeelneming. Daarover is meer te vertellen, maar dat zal uit het onderzoek
zeker naar voren komen. In afwachting van het onderzoek ga ik EBN niet
de gelegenheid geven om zich te verbreden. Integendeel, ik wil eerder dat
de zaak in afwachting van het onderzoek bevroren wordt. Ik ben wel
bereid om dit bij het onderzoek te betrekken, want wij hebben deze opzet
voor de komende jaren nodig. De komende jaren is er een transitie naar
duurzame energie en moeten wij gas gaan importeren in een grotere
hoeveelheid dan wij op dit moment doen. Als wij het gasgebouw in stand
houden dan is het logisch om te bekijken of de rol van EBN verbreed kan
worden. Ik betrek dat bij het onderzoek, maar vooruitlopend daarop zal ik
handelen zoals ik heb gezegd.
Voorzitter. De heer Leegte zei dat ik Greenpeace en Natuur & Milieu op het
matje moet roepen, omdat ze dingen hebben gezegd over biomassa die
hij niet goed vindt. De heer Leegte en ik kennen de natuur- en milieuorganisaties. Het is heel mooi dat ze hebben meegewerkt aan het energieakkoord en dat wij gezamenlijk afspraken hebben gemaakt. Het is ook heel
goed om elkaar aan die afspraken te houden. Vandaar dat er een
SER-commissie onder leiding van de heer Nijpels is ingesteld. Die zal de
afspraken heel precies volgen en wij zullen elkaar daar ook op
aanspreken. Ik doe dat echter in dat verband en via de heer Nijpels.
Ondertussen heb ik niet het idee dat Natuur & Milieu aan mijn touwtjes
danst. De organisatie heeft haar eigen cultuur en prioriteiten en daar laat
ik haar graag vrij in. In verband met het energieakkoord moeten wij
allemaal wel de aangegane verplichtingen nakomen.
In het energieakkoord hebben wij afgesproken dat wij in het bij- en
meestoken van biomassa in de elektriciteitscentrales de 25 petajoule niet
overschrijden. Bovendien hebben wij afgesproken dat wij binnen die 25
petajoule gaan bekijken hoe wij die biomassa optimaal kunnen gebruiken
en het meeste rendement eruit kunnen halen, het zogenaamde cascadesysteem. Daarover vindt momenteel overleg plaats tussen de ngo’s, de
energiesector, het Rijk en alle andere partijen. De natuur- en milieuorgani-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

25

saties sorteren daarop voor en komen al met gedachten. Laat ze die
vooral in dat overleg inbrengen. Dan zullen wij bekijken wat wij daar
verder mee kunnen doen.
De kolendeal is een belangrijk onderdeel van het energieakkoord. Wij
hebben daarin afgesproken dat de vijf oudste kolencentrales dichtgaan. In
haar wijsheid heeft de ACM uitgesproken dat dit niet mag. Wij hadden
daar in het energieakkoord rekening mee gehouden en afgesproken dat
de ACM de sluiting moest toetsen. Ik bijt op de tanden en zal niet zeggen
dat ik het betreur; ik stel het gewoon als feit vast. Het is wel jammer dat
die uitspraak is gedaan, want de partijen hebben zelf tot sluiting besloten.
De vakbonden, de energiebedrijven, natuur- en milieuorganisaties en alle
overheden waren daarbij betrokken. Ze hebben een groot pakket gemaakt
waarvan het dichtgaan van die oude centrales een onderdeel was. De
eigenaren van de energiebedrijven zijn daartoe bereid en mogen dat nu
niet doen. Toch vind ik dat het wel moet gebeuren. Ook de partijen die het
energieakkoord hebben afgesloten, zijn nog steeds van mening dat het
moet gebeuren en bekijken onder leiding van SER-voorzitter Draijer op
welke wijze dit kan. Dat is niet gemakkelijk. Er zijn verschillende varianten
denkbaar, maar die hebben allemaal hun bezwaren. Mevrouw Van
Veldhoven vroeg of ik uitsluit dat dit via een wettelijke regeling gaat
gebeuren. Ik sluit dat niet uit, maar ik zeg wel dat al die verschillende
varianten hun nadelen hebben. Wij bekijken nu of wij voor een van die
varianten kunnen kiezen en het er gezamenlijk over eens kunnen worden.
Het doel staat in ieder geval overeind. Wij proberen de oplossing voor het
probleem in SER-verband te vinden en schatten in dat wij de Kamer
hierover in het begin van het tweede kwartaal, zeg in april, kunnen
informeren.
De heer Jan Vos (PvdA): Ik had gevraagd of wetgeving nodig was. Ik
begrijp dat de Minister daar niet op vooruit wil lopen. In Ontario is door
de liberale premier Kathleen Wynne besloten om alle kolencentrales te
sluiten. Mijn fractie is het er helemaal mee eens dat wij het energieakkoord goed moeten uitvoeren. Ik vind het tekenend dat in een groot
gebied als Ontario de liberale premier de centrales gewoon dichtgooit. Zij
maakt daarmee ook furore. Zij heeft steun gekregen van Al Gore en
andere landen kijken met verbazing toe hoe krachtdadig daar wordt
opgetreden. Ik wil alle partijen oproepen om dit cruciale onderdeel van
het akkoord tot een goed einde te brengen zodat wij het akkoord verder
kunnen uitvoeren.
Minister Kamp: Ik stel die oproep op prijs en onderschrijf die. Ik onderschrijf niet de gedachte dat wij alle kolencentrales in Nederland moeten
sluiten. Ik kijk bijvoorbeeld naar Groningen waar een grote kolencentrale
net is afgebouwd. Daarin is 1,5 miljard euro geïnvesteerd door een Duits
bedrijf dat in Nederland behoorlijk in de financiële problemen zit. Als je
zo’n kolencentrale sluit, gaat de rekening meteen richting het Rijk. De heer
Vos roept de partijen op om de afspraken die in het energieakkoord zijn
gemaakt, uit te voeren. Die uitspraak ondersteun ik graag.
Voorzitter. Mevrouw Van Tongeren vroeg hoe het zit met de motie van
mevrouw Vos uit de Eerste Kamer. Ik heb de Eerste Kamer daarover een
brief gestuurd. Tegenwoordig wordt het vaak dubbel gedaan. De Tweede
Kamer behandelt het wetsvoorstel, amendeert en komt met moties.
Vervolgens dient de Eerste Kamer novellen in en komt zij ook met moties.
De vraag of het de bedoeling is dat dit dubbel gebeurt, laat ik graag aan
de staatsrechtgeleerden over. Ik heb met de praktijk te maken. Het lijkt mij
het beste om een motie van de Eerste Kamer met de Eerste Kamer af te
wikkelen. Over de uitwerking van deze motie heb ik een brief aan de
Eerste Kamer gestuurd. Als mevrouw Van Tongeren daar prijs op stelt, zal
ik haar een afschrift van die brief geven. Dan kan zij zelf bepalen of zij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

26

afwerking daarvan aan haar actieve collega’s in de Eerste Kamer laat of
dat zij zich ermee wenst te bemoeien.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Ik wens me daar graag mee te
bemoeien omdat het een onderdeel van het energieakkoord betreft. Net
zoals de Minister krijg ik er veel vragen over. Ik heb er een aantal
doorgestuurd. In het artikel van de Wet milieubeheer, die ook voor de
Tweede Kamer geldt, staat het woord «eigenaar» en niet de term «voor
eigen rekening en risico» die de Minister hanteert. Ik kan mij voorstellen
dat de Minister de Kamers tegelijkertijd beantwoordt. Ik lees mij graag in
in de stukken van de Eerste Kamer, maar heb eigenlijk al voldoende
stukken om te lezen. Ik zou het op prijs stellen als de Minister mij in dit
overleg een globaal antwoord geeft. In de optiek van de GroenLinksfractie kan de Belastingdienst überhaupt niet uitvoeren wat de Minister
voorstelt.
Minister Kamp: De elementen die mevrouw Van Tongeren naar voren
brengt, heb ik door haar partijgenoot mevrouw Vos dubbel en dwars
voorgelegd gekregen in de Eerste Kamer. Ik heb daarop gereageerd.
Vervolgens is een motie ingediend waarop ik ook heb gereageerd. Ik moet
daarover met de Eerste Kamer spreken en ik vind het raar om over precies
hetzelfde onderwerp met dezelfde elementen ook met de Tweede Kamer
te praten. Het is aan mevrouw Van Tongeren om te bepalen of zij dit wil. Ik
zal haar de brief ter kennisgeving sturen zodat zij kan zien wat ik gedaan
heb. De lijn in mijn brief is dat ik mevrouw Vos tegemoet kan komen door
de regeling zodanig te veranderen dat je niet alleen als eigenaar van een
appartement maar ook als huurder van deze regeling gebruik kunt maken.
Ik heb in de brief aan de Eerste Kamer uitgelegd hoe dat vervolgens gaat
gebeuren. Mijn suggestie is om daar kennis van te nemen en het punt af
te laten handelen door de Eerste Kamer. Mocht het anders zijn, dan zal ik
met zowel de Eerste als de Tweede Kamer over hetzelfde onderwerp
communiceren.
Voorzitter. Met de slimme meter zijn wij een behoorlijk eind opgeschoten.
Op 600.000 adressen hebben wij de zogenaamde kleinschalige uitrol
gedaan. Ik vind het al behoorlijk grootschalig. Op 600.000 adressen zijn
inmiddels slimme meters neergezet en dat heeft heel goed uitgepakt.
Minder dan 2% van de mensen heeft gezegd dat men er geen prijs op
stelt. Meer dan 98% van de mensen doet dat wel. Wij overleggen met de
netbeheerders, de energieleveranciers, de kennisinstellingen en de
partijen die bij de proeftuinen betrokken waren over de vraag hoe wij
conclusies voor het vervolg kunnen trekken. Wij hebben daarbij de
motie-Jansen/Leegte betrokken. Bij het vervolg van de grootschalige uitrol
zal iedereen in Nederland in een niet te laag tempo de beschikking krijgen
over de slimme meter. Kan er dan ook meteen met flexibele prijzen
worden gewerkt? Dat is niet zo. Er kan niet afhankelijk van wat in het
huishouden gebeurt met verschillende prijzen worden gewerkt. Om dat
voor elkaar te krijgen, moeten het gehele apparaat en de administratieve
processen van de energieleverancier aangepast zijn. Bovendien is het
noodzakelijk, zeg ik tegen mevrouw Van Veldhoven, dat er bij de
huishoudens een infrastructuur komt waardoor ze kunnen spelen met hun
energieverbruik. Je kunt in een huishouden een warmtepomp hebben of
een elektrische auto of apparatuur waardoor je je wasmachine pas laat
draaien als de stroom goedkoop is of als je eigen stroomvoorziening
werkt. Je kunt ook regelen dat je op afstand via je telefoon je wasmachine
aanzet. Het is dus zowel bij de huishoudens als bij de energieleveranciers
nodig om zich daarop in te stellen. Met de slimme meter hebben wij de
eerste belangrijke stap gezet. Vervolgens moeten wij de vervolgstappen
zetten om ervoor te zorgen dat iedereen een bijdrage kan leveren, zodat
de energieproductie en -consumptie zo dicht mogelijk bij de huishoudens
plaatsvindt en zo dicht mogelijk bij elkaar is waardoor huishoudens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

27

beïnvloed worden. Het organiseren van die dingen is een mooie uitdaging
voor de komende jaren.
Mevrouw Van Tongeren zei dat zij uitspraken van verschillende belastinginspecteurs heeft gelezen die in dezelfde situaties verschillend handelen.
Mevrouw Van Tongeren was zo vriendelijk om mij van te voren in kennis
te stellen van de vraag die zij ging stellen zodat ik mij daarop kon
prepareren. Ik heb beide dossiers bekeken en vind ze niet vergelijkbaar. In
het ene geval gaat het om een ondernemer die een natuurlijk persoon is
en in het andere geval om een directeur-grootaandeelhouder met zijn
eigen bv. Dat zijn verschillende situaties. Ik vind wel dat over de fiscale
behandeling van thuislaadpunten geen misverstand mag bestaan. Ik zal
ervoor zorgen dat de Belastingdienst op zijn website precies aangeeft wat
wel en niet kan.
Mevrouw Mulder zei dat ik zonder toestemming van het SodM een besluit
over de gaswinning heb genomen. Ik heb geen toestemming van het
SodM nodig. Het SodM adviseert mij op één punt, maar ik heb rekening te
houden met andere punten, zoals de leveringszekerheid, de contractuele
verplichtingen en de effecten op de rijksbegroting. Ik ben het SodM erg
erkentelijk voor de adviezen, maar vervolgens overzie ik het geheel en
neem ik mijn besluit waarover ik verantwoording afleg aan de Kamer. Dat
misverstand wilde ik even ophelderen.
In 2013 hebben wij 39 miljard m3 aardgas gewonnen in het Groningenveld
buiten het Loppersumgedeelte. Dat wordt voor de eerste twee jaar naar
42,5 miljard m3gebracht en daarna gaat het terug naar 40 miljard m3.
Welke effecten heeft dat voor dat gedeelte van het Groningenveld? Vlak
voor de besluitvorming en als onderdeel van de stukken waarover de
Kamer zich heeft uitgelaten, is een doorrekening door TNO gemaakt. De
Kamer beschikt over de informatie over het effect op de bodemdaling. Ik
heb verteld dat de effecten op de aardbevingsrisico’s gering zijn. Wat er
aan risico overblijft en hoe je daarmee moet omgaan, is een kwestie
waarover de deskundigen zeer van mening verschillen. Dat kan niet zo
blijven. Daarom brengen wij in de aanloop naar een nieuw winningsplan
de komende tweeënhalf jaar de verschillende deskundigen bij elkaar en
zorgen wij ervoor dat er een breed gedragen risicobeleid komt. Naar
aanleiding daarvan kunnen wij voor de vervolgperiode redelijke maatregelen uitvoeren. Het SodM heeft hierover gisteren in een hoorzitting een
opmerking gemaakt. Ik vind die interessant, vooral als die in een advies
aan mij wordt gegoten. Ik zal die goed bestuderen en bekijken welke
beslissing ik naar aanleiding van dat advies moet nemen.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): Als de Minister naar het advies gaat
kijken, krijgen wij graag een afschrift van wat de Minister vindt.
Minister Kamp: Het lijkt me logisch dat ik de Kamer daarover informeer. Ik
zal dat doen.
De heer Jan Vos (PvdA): Er is onduidelijkheid over de vraag wat het
SodM precies extra wil. Ik weet nergens van, behalve dat ik op Radio 1 dat
bericht hoorde, en wil graag weten hoe het in elkaar zit. Ik kan natuurlijk
zelf het SodM gaan bellen
Minister Kamp: Het lijkt mij het beste dat ik op een ordentelijke manier op
de adviezen van het SodM reageer. De ene keer lees ik een interview in
Het Financieele Dagblad, de andere keer hoor ik een uitspraak bij een
hoorzitting. Het SodM is mijn adviseur en eraan gehouden om adviezen
aan mij voor te leggen op een nette manier, volgens de procedures en
regels. Ik zal het advies zeker serieus nemen en erop reageren en de
Kamer daarover informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

28

De heer Paulus Jansen (SP): Twee weken geleden hebben wij tijdens het
debat over de gaswinning vastgesteld dat de reacties urgent zijn. Ik heb
gevraagd of de Minister bereid is om frequent te rapporteren over wat er
gebeurt totdat de machine op stoom is gekomen. Daarna kan die
frequentie weer omlaag. Zo hebben wij in ieder geval in de aanloop zicht
op het tempo.
Minister Kamp: Dat lijkt mij logisch. Er is besluitvorming over de
gaswinning geweest en die is in de Kamer behandeld. Ik moet de Kamer
daarover informeren. Ik heb daarover al het nodige gezegd bij de
behandeling, maar het lijkt mij goed als ik binnenkort in een brief een
overzicht geef van de frequentie waarin ik dat wil doen. De heer Jansen
zegt dat dit in het begin wat vaker moet, zodat de Kamer kan zien of de
zaak goed op stoom komt, en dat het daarna minder frequent kan. Ik zal
mijn gedachten hierover op papier zetten en aan de Kamer sturen.
Voorzitter. Er werd gevraagd wat er gebeurt als DELTA, het geïntegreerde
energiebedrijf in Zeeland, verkocht wordt en wat er gebeurt als de
kerncentrale als geheel of apart onderdeel verkocht wordt. Ik denk niet dat
het zinvol is als ik daarover speculeer. Er kan van alles gebeuren rond de
twee energiebedrijven die nog niet gesplitst zijn. Er moet nog een
definitieve uitspraak over gedaan worden. Als die gedaan is, moet de wet
worden nageleefd en zullen bedrijven daarop reageren. Ik zal de Kamer
dan informeren en de kerncentrale daarbij betrekken.
De heer Jansen zegt dat er klanten zijn die veel te veel voor vastrecht
betalen en dat er een maximum voor het vastrecht in het modelcontract
moet worden opgenomen waaraan energieleveranciers zich moeten
houden. Ik weet niet of wij dat moeten doen. Ik denk eigenlijk van niet. Het
vastrecht maakt ongeveer 6% uit van de totale energierekening die de
huishoudens krijgen. Het gaat dus om een heel klein onderdeel. Wij
hebben een markt voor energie gecreëerd waarin sprake is van grote
concurrentie. Ieder jaar stapt zo’n 13% van de mensen over van de ene
leverancier naar de andere. Als een leverancier te veel vastrecht berekent,
zal de klant om die reden naar een ander kunnen gaan. Het is goed dat wij
de markt kansen bieden en dat partijen zelf bekijken hoe zij de mix van het
vastrecht en de overige bedragen maken. Ik wil daarin niet ingrijpen, juist
omdat die markt goed werkt. Ik houd in de gaten hoe het vastrecht zich
ontwikkelt. Volgens mij doen er zich op dit moment geen excessen voor
en werkt de markt nog steeds goed. Als ik andere conclusies trek, laat ik
die de Kamer horen.
De heer Paulus Jansen (SP): Ik heb nog geen antwoord gekregen over
het energie-efficiencyconvenant, het MEE-convenant.
Minister Kamp: Wij hebben twee grote evaluatieonderzoeken gedaan
naar de regelingen voor het zich laten inzetten van bedrijven voor
energiebesparing. Een van die regelingen is de Meerjarenafspraak
energie-efficiency 2001–2020 (MJA3), het derde convenant dat wij hebben
afgesloten. MJA1 is geloof ik al in de jaren negentig afgesloten. Daarna
kwam MJA2 en nu hebben wij MJA3 voor de niet ETS-bedrijven. Voor de
ETS-bedrijven hebben wij een ander convenant dat gericht is op energiebesparing: de MEE. Wij hebben een evaluatie gemaakt en op grond
daarvan bekijken wij welke nuttige verbeteringen mogelijk zijn. Als ze
passen in het energieakkoord betekent dat een energiebesparing van 1,5%
per jaar van 100 petajoule. Er zijn allerlei dingen waarmee wij de
energie-intensieve bedrijven tegemoetkomen, maar wij willen ook dat ze
presteren op het terrein van energiebesparing. Op grond van de evaluatie
bekijk ik op welke wijze ik de een-op-eenafspraken met de grote bedrijven
kan maken. Ik heb in een vorig algemeen overleg het voorbeeld genoemd
van een bedrijf in Noord-Brabant dat in zijn eentje meer elektriciteit
gebruikt dan de gehele stad Eindhoven. Het is dus van belang dat wij met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

29

dit soort bedrijven afspraken maken. De evaluatie van de MEE betrek ik
daarbij. Het wordt minder vrijblijvend en de afspraken worden zodanig dat
er door de bedrijven substantieel en evenredig bijgedragen wordt aan het
realiseren van onze ambities voor energie-efficiency.
De heer Leegte deed uitspraken over de maakindustrie. Ik ben het
daarmee eens. Zijn enthousiasme over de maakindustrie deel ik zeer. De
heer Leegte sprak over de kosten die gemaakt worden om windmolens na
hun levensduur weer op te ruimen. Daarvoor zijn verschillende mogelijkheden. Een mogelijkheid is dat de overheid afspraken maakt over het
opruimen van de windmolens met degene die wij subsidie geven. Een
andere mogelijkheid is dat de gemeenten bij het verlenen van een
vergunning voorwaarden stellen voor het opruimen. Er zijn ook nog
andere mogelijkheden en in totaal zijn er voldoende. Het gaat erom dat
we ervoor zorgen dat de mogelijkheden benut worden. Het lijkt mij heel
goed om in beeld te brengen in hoeverre dat gebeurt. Dat zullen wij ook
doen en ik zal de Kamer daarover informeren.
De heer Leegte sprak ook over de 25 windmolens die in het Reichswald
tussen Nijmegen en Kleef worden geplaatst. Wij zijn heel druk met allerlei
windmolens in Nederland, maar de Duitsers hebben er zeker evenzoveel.
De Duitsers worden met de gevolgen van de windmolens geconfronteerd.
De enorme subsidies voor windmolens en zonne-energie worden allemaal
op de energieverbruiker afgewenteld. Het gevolg daarvan is dat de prijzen
voor alle afnemers van elektriciteit in Duitsland, zoals industriële
bedrijven, mkb en private burgers, met uitzondering van energieintensieve bedrijven, 20% tot 40% hoger liggen dan in Nederland.
Daarover is in Duitsland veel gaande. Bovendien hebben ze de
windmolens op het land, met name in Niedersachsen en NordrheinWestfalen, breed verspreid en daar zijn ook veel reacties op. Het is aan
Duitsland om dat verder op te lossen. In Nederland is er ook het nodige te
doen rond wind dichtbij de kust, op zee en op land. Dat is ons ding en
daarmee moeten wij aan de gang. De heer Leegte zei dat een paar grote
projecten dichtbij de grens zijn waarover je met elkaar als goede buren
zou moeten praten. Dat lijkt mij niet verkeerd. Als die grote projecten zich
voordoen, bekijk ik hoe wij daarover in normale verhoudingen met onze
buren afspraken kunnen maken. Ik zal het project dat de heer Leegte
noemde de aandacht geven die hij vraagt, zonder dat ik in de verantwoordelijkheid van de Duitsers wil treden of die wil overnemen.
De heer Leegte (VVD): Misschien ben ik onduidelijk geweest in mijn vraag
over de killer-app. Deze biedt een mogelijkheid aan consumenten die zo’n
app en zonnepanelen hebben om stroom te leveren tegen de werkelijke
kosten van dat moment. Als die kosten overdag laag zijn, kunnen zij voor
iets anders kiezen en bufferen in hun huis. Als de kosten hoog zijn,
kunnen zij verkopen. Dit is een ingewikkelde vraag. Kan de Minister
hierover met een brief komen, zodat wij dit bij de begrotingsbehandeling
van 2015 uitgebreider kunnen bespreken? Dan weten wij meer over de
uitrol van zonne-energie en de kansen en bedreigingen die daarmee
samenhangen.
Minister Kamp: Ik heb al veel toegezegd. Bij de ambitie van de heer
Leegte komt nogal wat kijken. In de eerste plaats moet je een slimme
meter hebben, in de tweede plaats moeten de administratieve processen
van de energiebedrijven dit mogelijk maken en in de derde plaats moet
het individu als afnemer en klant die mogelijkheden thuis hebben. Als ik
een elektrische auto heb, heb ik meer mogelijkheden om elektriciteit op te
slaan dan als ik een auto met benzinemotor heb. Als ik een warmtepomp
heb, kan ik daar ook mee spelen. Het is nogal wat om dat allemaal op
gang te brengen. Wij zijn nu bezig met die slimme meters. Het vervolg
daarop heb ik aangegeven, maar ik vind het geen goed idee om toe te
zeggen dat ik hierover voor de begroting met een brief kom. Ik laat het bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

30

de toezegging dat ik er aandacht aan zal geven en mij op een geschikt
moment hierover tot de Kamer wendt.
Voorzitter. Mevrouw Van Tongeren stelde een vraag over de windcoöperatie. Daarop kan ik zo gauw geen antwoord geven. Ik kom er in de tweede
termijn op terug. Zij sprak ook over het lage btw-tarief dat geldt voor
arbeid in de bouwsector. Daar is geen misverstand over: dat tarief is
verlengd. De communicatie van de regering en de Belastingdienst is daar
helder over geweest. Mocht er nog ergens een website zijn waarop
verkeerde informatie staat, dan corrigeren wij die graag. Ik houd mij
aanbevolen voor die informatie.
Mevrouw Van Tongeren sprak over onconventionele gaswinning en
schaliegas. Ik durf het niet aan om daar nu nog over te beginnen, dus ik
laat dat even liggen. Misschien vergeet mevrouw Van Tongeren het wel in
haar tweede termijn.
De voorzitter: Ik stel voor dat wij in de tweede termijn anderhalve minuut
spreektijd hanteren.
De heer Paulus Jansen (SP): Voorzitter. Kan de Minister nog iets
nauwkeuriger zijn over de termijn waarop hij rapporteert over het
schadefonds in Zuid-Limburg en de verjaringstermijn? Als hij dit over een
maand of drie doet, kunnen wij een motie hierover vermijden. De Minister
neemt een opmerkelijke houding aan tegenover geothermie. Een ruime
Kamermeerderheid zegt: ga nou op zijn minst een beetje oefenen met wat
je kunt doen. Het gaat niet om subsidie, maar om rendabele investeringen. Er ligt van mij een aangehouden motie die ik twee keer opnieuw
heb aangehouden. Ik begin aan het eind van mijn Latijn te raken. Ik doe de
Minister een laatste oproep om op dit punt wat te doen.
In de eerste termijn stelde ik een vraag over het tarief van de meetdienst
voor de gas- en elektriciteitsmeters. Ik heb hierover met een vroegere
Minister, die inmiddels directeur is van het IAEA, een discussie gehad. Er
werd opgepot, omdat in de toekomst de slimme meters werden uitgerold.
Die pot klotst inmiddels tegen het plafond. Is de Minister bereid om de
ACM erop te zetten, zodat helder wordt wat er met het geld is gebeurd en
of de tarieven omlaag kunnen? De SP-fractie is van mening dat de
tarieven op dit moment veel te hoog zijn.
Ik denk dat ik met een motie moet komen over het vastrecht op de
levering van energie en gas. De Minister kan volgens mij goed rekenen.
Stel dat het vastrecht voor gas en elektriciteit € 60 per jaar is – dat is de
onderkant – dan kom je uit op een bedrag van 420 miljoen euro van alleen
al de huishoudens voor het recht om door een callcenter afgepoeierd te
worden en een incassobureau op je afgestuurd te krijgen als je je rekening
niet betaalt. Ik vind dat een merkwaardige situatie. Ik overweeg echt een
motie.
Wij wachten de notitie over stadsverwarming af. Wat betreft het
MEE-convenant heb ik naar aanleiding van de evaluatie van KPMG een
concrete suggestie gedaan om het effect van uitval en vertraging van
maatregelen te verwerken in 10% extra ambitie om daarmee weer op
100% uit te komen.
Minister Kamp: Dat laatste punt begreep ik niet helemaal.
De heer Paulus Jansen (SP): KPMG heeft in de evaluatie van de vorige
periode geconstateerd dat in de praktijk 93% van het MEE-convenant is
uitgevoerd. Mijn instelling is dat je dan de lat hoger moet leggen om op
100% uit te komen. Is de Minister dat met mij eens?
De voorzitter: U sprak over een motie en vroeg daarmee een VAO aan.
Omdat het geen spoed heeft, stel ik voor om dit VAO na het reces te
plannen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

31

De heer Paulus Jansen (SP): Als de Minister in zijn tweede termijn met
een toezegging komt, zal ik die motie heroverwegen.
De heer Leegte (VVD): Voorzitter. Zoals ik al zei, hebben wij het vandaag
niet over het doen van andere dingen, maar bekijken wij of de dingen
goed gaan. De antwoorden van de Minister geven ruimte om ook over
energie in den brede te praten. Wij spreken meestal over elektriciteit, een
belangrijke deelverzameling, maar uiteindelijk levert elektriciteit niets
tastbaars op. Wij hebben koolwaterstofatomen nodig om naar een nieuwe
economie te groeien. Daarmee maken wij immers nieuwe dingen als
verven, iPads, elektrische auto’s en dergelijke. Daarvoor hebben wij die
maakindustrie nodig die de Minister en ik zo steunen. Het is daarom goed
dat Europa stuurt op één CO2-doelstelling en vervolgens bekijkt hoe de
industrie in de breedte zoekt naar de beste oplossingen. Dat zeggende,
realiseer ik mij dat de Minister hier al om 18.00 uur zat en nog niet
gegeten heeft. Ik vind dat een prestatie, want ik zou dat niet kunnen.
Wij komen later nog te spreken over de killer-app en de mogelijkheden
voor het leveren van stroom op bepaalde tijden. Ik zal dit uitwerken in een
nieuw thema voor de transitie.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): Voorzitter. De CDA-fractie is teleurgesteld
over de reactie van de Minister over Zuid-Limburg. Wij zien mogelijkheden voor het Waarborgfonds en om ervoor te kiezen de verjaringstermijn niet op deze manier toe te passen. De Minister is er helder in
geweest dat hij daar anders over denkt. Hij is bezig met een schadefonds.
Misschien kan hij aangeven op welke termijn dat schadefonds daadwerkelijk gaat functioneren. Over het Waarborgfonds zou je nu al besluiten
kunnen nemen en die kunnen toepassen. De mensen wachten al zolang.
Het CDA vindt het niet goed dat de mensen die zo veel last hebben en zich
zorgen maken, zich door de overheid gemangeld voelen. Die zou
betrouwbaar moeten zijn. Misschien kan de Minister ingaan op de
verlenging van de verjaringstermijn. Als de CDA-fractie met diens
antwoord niet verder kan, overweegt zij een motie.
Wij zien de reactie op het advies van het SodM tegemoet. Het is goed dat
wij verder worden geïnformeerd over de voortgang rondom DELTA. Wat
betreft Wind op Land heeft de Minister aan Drenthe ruimte gegeven om
de laatste 35 MW in te vullen. Het is goed om te horen dat het de Minister
gaat om het einddoel, het totale aantal MW.
De heer Jan Vos (PvdA): Voorzitter. Volgens mij is de vraag over de
routekaart voor Wind op Zee blijven liggen. Ik heb duidelijk willen maken
dat in de onderzoeken naar EBN de brede, groene en duurzame energieagenda meegenomen moet worden. Wat mij betreft moet een bedrijf de
vrijheid krijgen om mee te groeien met de markt. Dat geldt niet alleen
voor geothermie, maar ook voor de brede energierevolutie.
Zeeland is hard geraakt. Krimpregio’s hebben het lastig en Zeeland heeft
Zalco en Thermphos al verloren. DELTA heeft het moeilijk. De splitsing,
die wij in vergelijking tot andere landen vrij rigoureus hebben doorgevoerd, betekent voor DELTA veel. Ik begrijp dat de Minister niet vooruit wil
lopen, maar vraag hem om in het achterhoofd te houden dat er veel
speelt. Wij hebben laatst op een prachtige avond alle bestuurders uit
Zeeland op bezoek gehad en mij is dat toen duidelijk geworden. Daar is
aandacht voor gevraagd. Dat was terecht en ik vraag graag de aandacht
van de Minister daarvoor. Ik bedank de Minister voor de toezegging voor
de toelichting over de gaswinning in Groningen. Wanneer kunnen wij die
tegemoet zien?
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Voorzitter. Ik heb nog een vraag
openstaan over de data voor de diepe geothermie. Als iets de toekomst is,
zijn het onze jongens en meisjes op de tu’s. Er wordt op de TU Delft een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

32

specifieke regeling voor de kerncentrale gemaakt. Ik roep de Minister op
om ook te kijken naar het aardwarmteonderzoeksproject. Volgens mij
staat in de statuten van EBN dat het zich ook met geothermie kan
bezighouden, maar dat daarvoor toestemming van de Minister vereist is.
Ik stelde de vraag over schaliegas overigens mede namens mijn collega
van de ChristenUnie, Dik-Faber. Zij ligt met griep in bed, dus is op dit
moment zeker niet ongedurig. Ik heb eerder mondeling gevraagd of
GasTerra Gronings gas met korting aan de Italianen verkoopt. Ik had daar
een link bij gedaan van de Nasdaq waaruit dat blijkt. Wij lazen in de krant
dat er voor 2013 een meevaller van 8 miljoen euro is via GasTerra. Kan de
Minister garanderen dat wij in 2014 geen soortgelijke meevallers krijgen
die ten koste gaan van meer winning in Groningen?
Ik heb bij de Minister en ook bij de Staatssecretaris eerder aandacht
gevraagd voor de koolstofbubbel. Het plan was om in kaart te brengen
wat het probleem is. Energiebedrijven en energieproducerende landen
rekenen zich rijk doordat de fossiele voorraden ongelimiteerd op de
balansen van de bedrijven staan, terwijl wij die voorraden niet in hun
geheel kunnen opstoken. Ik begreep dat Staatssecretaris Mansveld zelfs
Clingendael op het oog had om het in kaart te brengen. Ik ben benieuwd
naar de stand van zaken.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Voorzitter. Ik had gevraagd waar wij
staan met de 100 petajoule aan energiebesparing. 22 daarvan is ingevuld,
maar hoe staat het met de rest? Wat betreft de vraag over de routekaart
voor Wind op Zee sluit ik mij graag aan bij de vraag van de PvdA. Ik had
ook een vraag gesteld over het inkopen van echte groene energie door het
Rijk. Daarover heb ik een keer een mondelinge vraag gesteld en Minister
Blok antwoordde toen dat hij zich daarvoor zou gaan inspannen en met
een brief zou komen. Wanneer komt die kabinetsbrief? Ik heb gevraagd
naar de reactie van de Minister op de geluiden uit Drenthe en Friesland
over mogelijke schade. Het is fijn als de Minister bij de verschillende
brieven aangeeft wanneer wij die ongeveer kunnen verwachten.
Minister Kamp: Voorzitter. Mevrouw Van Veldhoven vroeg naar het
duurzaam inkopen van groene energie. Dat is niet zo netjes van haar. Zij
verwees naar een brief van Minister Blok, het is de beleidsverantwoordelijkheid van de Staatssecretaris van I en M en dan mag ik de vragen
beantwoorden. Dat lijkt mij niet goed. Misschien kan mevrouw Van
Veldhoven een reactie aan Staatssecretaris Mansveld vragen.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Ik hoor altijd dat het kabinet met één
mond spreekt. Dit ligt zo op het terrein van deze Minister dat ik dacht dat
hij daarover vast geraadpleegd was. Ik vroeg alleen wanneer wij die brief
kunnen verwachten en niet naar een inhoudelijk antwoord. Als de Minister
dat antwoord niet heeft, stel ik de vraag graag aan een van zijn collega’s.
Minister Kamp: Voorzitter. Ik zal niet herhalen wat ik al heb gezegd over
het schadefonds voor Limburg. In mei kom ik echter met een brief over de
besproken aspecten, inclusief de vragen of ik de mogelijkheid zie om met
dit schadefonds te komen, hoe dit gaat gebeuren en hoe ik de drie
kwesties die spelen erbij zal betrekken.
Ik zei dat het onderzoek naar het gasgebouw en EBN voor de zomer bij de
Kamer komt. Ik moet echter de opdracht nog precies formuleren en
vaststellen en daarna moet men ermee aan de gang. Ik zal ervoor zorgen
dat de informatie kort na het zomerreces bij de Kamer is.
Er is opnieuw gesproken over EBN. Mevrouw Van Tongeren las voor uit
de bepalingen waarin zou staan dat EBN met toestemming van de
Minister mag investeren in geothermieprojecten. Dat kan daar best in
staan, maar ik ben niet van plan om die toestemming te geven. Ik ben van
plan om het onderzoek af te wachten en dan te bekijken wat ik met EBN

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

33

en met de andere opzet in het gasgebouw ga doen. Ik ga ook bekijken
welke rol EBN moet krijgen indien je het gasgebouw wel in stand laat en
wat het in de nieuwe situatie zou kunnen gaan doen.
Mevrouw Tongeren vroeg naar de seismische data. Zij zei dat het gaat om
ruwe data die Shell en andere ter beschikking hebben en die goed
gebruikt kunnen worden voor de geothermie. Ik vind dat een interessant
punt. Ik zal met Nederlandse Olie en Gas Exploratie en Productie
Associatie (NOGEPA), de koepel van bedrijven die daarover gaat, in
overleg treden en bekijken hoe het met die informatie zit en hoe wij
ervoor kunnen zorgen dat die zo veel mogelijk maatschappelijk nut heeft.
In algemene zin vind ik dat data in het bezit van de overheid voor iedereen
beschikbaar moeten komen. Zijn data in het bezit van particuliere
bedrijven, dan kan ik hun dat niet voorschrijven, maar er wel met hen over
spreken. Ik zal bezien op welke manier ik hierbij iets positiefs kan
betekenen.
De heer Jansen zei dat ik druk moet zetten op de maatregelen in het
energieakkoord, vooral wat betreft de energiebesparing. Hij zei dat als de
ervaring is dat je op 93% uitkomt als je 100% wilt halen, je op 110% moet
gaan zitten. Wij hebben het MEE-convenant net als het MJA3-convenant
geëvalueerd. Ik ben van mening dat wij de bedrijven gemotiveerd moeten
houden om in de geest van het regeerakkoord hun bijdrage aan energiebesparing te leveren. De convenanten zijn tot dusver te vrijblijvend en
moeten, gelet op de ambities in de nieuwe situatie, verplichtender
worden. In welke vorm wij dat precies gieten, moet ik bekijken. Ik denk dat
het in ieder geval noodzakelijk is om een-op-eenafspraken met bedrijven
te maken. Ik zal bekijken hoe wij de doelstelling kunnen realiseren. De
aanbeveling van de heer Jansen neem ik daarbij graag mee.
De heer Vos vroeg naar de routekaart voor Wind op Zee. Ik wil niet de
suggestie wekken dat het allemaal heel gemakkelijk is wat er bij Wind op
Zee gebeurt. Er is een aparte wet nodig om ervoor te zorgen dat de
windmolens op een geordende manier tot stand komen. Er moet nogal
wat besloten worden over de verbinding van de parken op zee naar het
land. Hoe doe je dat, moet je daar een netwerk voor aanleggen en welke
voorzieningen heb je nodig om dat goed te laten functioneren? Dat is
ingewikkelde materie waaraan wij op het ministerie momenteel heel hard
werken. Ik moet nog voor de zomer met een conceptwetsvoorstel komen,
omdat het wetsvoorstel op 1 januari 2015 in werking moet treden. Anders
kan ik de ambities voor Wind op Zee niet tijdig realiseren. Ik was van plan
om de routekaart in de toelichting mee te nemen, maar ik realiseer mij dat
ik heb gezegd dat ik die eerder zou geven. Ik zal bekijken of ik vooruitlopend op het wetsvoorstel duidelijkheid aan de Kamer kan geven over
wat moet worden gedaan met betrekking tot Wind op Zee en in welke
volgorde en tempo wij dit willen realiseren. De Kamer krijgt die informatie
uiterlijk bij het wetsvoorstel dat voor de zomer naar de Kamer wordt
gestuurd.
Mevrouw Van Tongeren vroeg naar de vergunningen voor de koolwaterstoffen. Ze noemde ook schaliegas en fracken. Laat ik duidelijk zeggen hoe
het zit. Ik heb een stop gezet op alles wat betreft schaliegas, omdat ik op
grond van de proefboringen wil beslissen of het zin heeft om te bekijken
of winning overwogen kan worden. Voordat ik over proefboringen beslis,
wil ik de geschikte locaties zelf in beeld brengen en niet afwachten waar
aanvragers mee komen. Wij doen dat bij de structuurvisie. De Kamer heeft
daarmee ingestemd. Ik heb aangegeven welke termijn ik daarvoor nodig
heb en hoe ik dat wil gaan doen. In de tussentijd doe ik niets wat daarmee
in strijd is. Ik heb de zaak bevroren en houd mij nu bezig met de structuurvisie. Voor de conventionele gaswinning worden al sinds jaar en dag op
kleine schaal frackingtechnieken gebruikt. Daarover wordt helemaal niet
geheimzinnig gedaan. Als dat gebeurt, publiceert de NAM over de plekken
waar en op welke manier dat gebeurt en wat daarmee samenhangt. Wij
gaan daar bij de conventionele gaswinning op dezelfde manier mee door.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

34

Bij de schaliegaswinning doen wij het zoals ik net heb aangegeven. Ik heb
die afspraken met de Kamer gemaakt en daaraan zal ik mij houden.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Als er op beperkte schaal toch
gefrackt wordt, komt er dan een monitoringprogramma voor de methaanuitstoot en de waterkwaliteit?
Minister Kamp: Dat weet ik niet. Ik weet niet of er een probleem is met de
methaanuitstoot. Ik denk dat dit allemaal gecontroleerd gebeurt. Het is de
corebusiness van de NAM om koolwaterstoffen niet de lucht in te laten
vliegen maar op te vangen. Als je frackt en als gevolg daarvan gas wint,
lijkt het mij heel raar dat je methaan uitstoot. Als daar een probleem is, zal
ik dat de Kamer melden. Als de Kamer niks hoort, is er niks bijzonders aan
de hand.
De heer Jansen en ik verschillen van mening over het vastrecht. Ik heb
verteld hoe beperkt het belang van dat vastrecht is; het gaat maar om 6%
van de totale energierekening die een huishouden krijgt. Er is een
concurrerende markt waardoor bedrijven van alles bedenken om de
klanten van elkaar weg te halen en de klanten de hoogte van de tarieven
nauwgezet in de gaten houden. Er zijn ook allerlei instanties die de prijzen
vergelijken. Ik denk dat marktwerking daarvoor het allerbeste is. Ik geloof
dat wij die markt zijn gang kunnen laten gaan. Dat hebben wij zo
georganiseerd en dat blijkt goed te werken.
De heer Jansen zegt dat het geld voor de meettarieven tegen de plinten
opklotst. Het is fijn dat dat een keer gebeurt, want wij maken het wel
anders mee. In dit geval is er een ministeriële regeling die de ACM de
bevoegdheid geeft om in te grijpen. De ACM kan met margebesluiten
komen en op grond van de ministeriele regeling een maximum instellen
als dat nodig is. De ACM is daarmee begonnen en is van plan om de
komende maanden op dit punt margebesluiten te nemen. Wij zullen zien
of dit ook naar de zin van de heer Jansen uitpakt.
Ik denk niet dat ik alle vragen van mevrouw Van Veldhoven heb beantwoord, maar ik denk ook niet dat ik dat ooit zal meemaken. Ik heb mijn
best gedaan.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Ik heb nog drie vragen openstaan.
Een gaat over de brief inzake het uitstel, die wij net gekregen hebben. Wij
hebben vier vragen gesteld die tot twee keer zijn doorgeleid naar de
Minister. De Minister zei al dat hij ze misschien liever niet beantwoordt. De
Minister wil pas in april antwoord geven over de compensatieregeling. Ik
vind dat een beetje laat. Ondertussen is de Minister met de relevante
partijen aan het praten, maar niet met de 8 schaliegasvrije provincies, de
138 schaliegasvrije gemeenten of de Kamer.
Minister Kamp: Ik ben niet van plan om met 8 schaliegasvrije provincies
en 138 schaliegasvrije gemeenten te gaan praten. Ik ben van plan om
ervoor te zorgen dat degenen die een vergunning hebben aangevraagd of
hebben gekregen, begrijpen dat ik de gehele zaak wil bevriezen. Als u niks
van mij hoort, wordt dat zo uitgevoerd.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Ik heb tweemaal de vraag gesteld hoe
de Minister omgaat met de geluiden uit Drenthe en Friesland over schade.
Minister Kamp: Een gevolg van datgene wat over Groningen is
besproken, is dat de gouverneur van Limburg zich in de discussie mengde
en daarna ook de commissarissen van de Koning in Friesland en Drenthe.
Ik vind dat erg interessant, maar wij hebben te maken met de aardbevingsproblematiek in Groningen. Ik weet niet van aardbevingen in
Friesland. Ik weet wel dat er in Friesland sprake is van een geringe
bodemdaling. Dat heeft geen andere effecten, behalve mogelijk voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

35

dijken. Als dat het geval is, zijn de extra kosten die daarvoor gemaakt
worden voor rekening van het Rijk, althans voor degene die dit veroorzaakt. Dat is de afspraak. Voor Friesland is dit dus geregeld. Mocht er iets
in Drenthe zijn wat een gevolg is van aardgaswinning in Groningen, dan
geldt hetzelfde als voor Groningen. Indien er als gevolg van aardgaswinning schade wordt veroorzaakt, moet die schade worden vergoed.
Over Limburg hebben wij het al gehad.
De heer Paulus Jansen (SP): Ik vraag een VAO aan over het vastrecht op
het leveren van gas en elektriciteit. Daar denken de Minister en ik anders
over. Op het punt van de mijnschade wacht ik de brief van de Minister af.
De voorzitter: Ik noteer een VAO. Dit zal plaatsvinden na het reces met
als eerste spreker de heer Jansen. De volgende toezeggingen zijn gedaan:
– De Minister van Economische Zaken zal in mei 2014 de Kamer
informeren over een nieuw op te richten fonds voor schrijnende
gevallen van mijnbouwschade en tevens over het vraagstuk van
verjaring.
– In het tweede kwartaal van 2014 ontvangt de Kamer een rapportage
over de bevindingen en conclusies over problemen rond warmtelevering.
– De Kamer wordt met betrekking tot de energiecentrale op Bonaire
geïnformeerd over de aanbevelingen die gedaan worden over
governance en over het onderzoek door de landsadvocaat.
– De Kamer ontvangt een tussenrapportage over de realisatie van de
taakstelling voor Wind op Land.
– De Kamer ontvangt kort na het zomerreces 2014 de resultaten van het
onderzoek naar het gasgebouw en de rol van EBN.
– De Kamer wordt in april 2014 geïnformeerd over het onderzoek van de
SER naar de oplossingen voor de sturing van de sluiting van de
kolencentrales.
– De Kamer ontvangt een kabinetsreactie op het advies van het SodM.
– De Kamer ontvangt een brief over de wijze waarop zij geïnformeerd
gaat worden over de voortgang met betrekking tot de gaswinning in
Groningen.
– De mogelijkheid voor het opruimen van windmolens wordt in kaart
gebracht en de Kamer wordt hierover geïnformeerd.
– De Kamer wordt geïnformeerd over de voortgang inzake de problematiek van DELTA.
– De Kamer ontvangt uiterlijk voor de zomer informatie over de
routekaart met betrekking tot Wind op Zee.
Minister Kamp: Wat betreft de toezegging over de voortgang van de
gaswinning in Groningen zei ik dat het verstandig is om de voortgang van
maatregelen die wij nemen, voor de Kamer in beeld te brengen. Ik zal
aangeven hoe frequent wij dat gaan doen.
Wat betreft de windmolens heb ik gezegd dat ik de Kamer zal informeren
of de huidige mogelijkheden voor het opruimen van oude windmolens
naar behoren worden benut. Zodra er een uitspraak over de juridische
procedure voor DELTA is gedaan en de bedrijven hebben bepaald op
welke wijze zij aan de wet gaan voldoen, zal ik de Kamer op dat punt
informeren.
De heer Leegte (VVD): De Minister heeft ook gezegd dat hij naar
Duitsland gaat om als een goede buur te praten over de molens in het
Reichswald. Dat is misschien geen toezegging, maar hij heeft dit gezegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

36

Minister Kamp: Dat geldt niet alleen voor dat project. Wij moeten als
goede buren met elkaar spreken over grote projecten aan de grens. Dit
voorbeeld moet daarin zeker meegenomen worden.
Sluiting 21.03 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

37

Volledige agenda
1. Eindrapport Evaluatie Meerjarenafspraak Energie Efficiëntie (MEE)
Kamerstuk 30 196-221 – Brief regering d.d. 12-11-2013
Minister van Economische Zaken, H.G.J. Kamp
2. Nazorg kolenwinning Zuid-Limburg
Kamerstuk 33 750-XIII-103 – Brief regering d.d. 14-11-2013
Minister van Economische Zaken, H.G.J. Kamp
3. De hoge kosten van wind op zee
Schriftelijke vragen d.d. 21 oktober 2013
Tweede Kamerlid, R.W. Leegte
4. Concurrentievermogen chemische industrie
Kamerstuk 32 637-95 – Brief regering d.d. 29-11-2013
Minister van Economische Zaken, H.G.J. Kamp
5. Consultatie inzake Energielabel Richtlijn en aspecten van het Ecodesign
Richtlijn
Kamerstuk 22 112-1741 – Brief regering d.d. 29-11-2013
Minister van Economische Zaken, H.G.J. Kamp
6. Windenergie in de provincie Drenthe
Kamerstuk 31 239-174 – Brief regering d.d. 7-1-2014
Minister van Economische Zaken, H.G.J. Kamp
7. Corporate governance onderzoek Water- en Energiebedrijf Bonaire
Kamerstuk 33 750-XIII-107 – Brief regering d.d. 17-12-2013
Minister van Economische Zaken, H.G.J. Kamp
8. Beoordeling stresstestrapport Hoger Onderwijs Reactor (TUD) en
stresstestrapport Hoogactief Afvalbewerking en Opslaggebouw (COVRA)
Kamerstuk 32 645-56 – Brief regering d.d. 20-12-2013
Minister van Economische Zaken, H.G.J. Kamp
9. Reactie op de brief van de heer Le P. betreffende de doorrekening van
het energieakkoord
Brief regering d.d. 14-1-2014
Minister van Economische Zaken, H.G.J. Kamp
10. Voortgangsrapportage energie uit hernieuwbare bronnen in Nederland
2011–2012 (Richtlijn 2009/28/EG)
Kamerstuk 32 357-36 Brief regering d.d. 20-1-2014
Minister van Economische Zaken, H.G.J. Kamp
11. Het vastrecht van de productie- en leveringsbedrijven van energie
Schriftelijke vragen d.d. 6-1-2014
Tweede Kamerlid, P.F.C. Jansen (SP)
Het vastrecht van de productie- en leveringsbedrijven van energie
Schriftelijke vragen d.d. 3-12-2013
Tweede Kamerlid, P.F.C. Jansen (SP)
12. De toepassing van de Warmtewet bij complexen met blokverwarming
Schriftelijke vragen d.d. 21-1-2014
Tweede Kamerlid, P.F.C. Jansen (SP)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

38

13. Besluitvorming over de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming
Kamerstuk 32 645-58 Brief regering d.d. 24-1-2014
Minister van Economische Zaken, H.G.J. Kamp
14. Reactie op verzoek van de vaste commissie van Economische Zaken
betreffende mogelijke gevolgen van het energieakkoord voor de warmtelevering in Geertruidenberg
Kamerstuk 29 023-151 Brief regering d.d. 13-2-2014
Minister van Economische Zaken, H.G.J. Kamp
15. Grote tariefsverhoging voor de gebonden klanten bij stadsverwarmingsnetten
Schriftelijke vragen d.d. 29-1-2014
Tweede Kamerlid, P.F.C. Jansen (SP)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XIII, nr. 121

39