Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

21501-02

Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen

Nr. 890

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 april 2009
Graag bieden wij u hierbij de geannoteerde agenda aan van de Raad
Algemene Zaken en Externe Betrekkingen van 27 en 28 april 2009.
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
F. C. G. M. Timmermans

KST130396
0809tkkst21501-02-890
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21501-02, nr. 890

1

Geannoteerde agenda van de Raad Algemene Zaken en Externe
Betrekkingen (RAZEB) van 27 en 28 april 2009
Algemene zaken

Kroatië
De Raad zal mogelijk spreken over de huidige stand van zaken met betrekking tot de toetredingsonderhandelingen tussen de EU en Kroatië. De
onderhandelingen stagneren omdat Slovenië een blokkade heeft gelegd
op een tiental onderhandelingshoofdstukken vanwege het bilaterale
grensgeschil met Kroatië over toegang tot de Adriatische Zee. Nederland
stelt zich op het standpunt dat bilaterale kwesties in onderling overleg
dienen te worden opgelost en niet zouden mogen interfereren met de
toetredingsonderhandelingen. Nederland hoopt op een spoedige oplossing van dit bilaterale geschil, bijvoorbeeld via (juridische) arbitrage. Het
Tsjechische voorzitterschap tracht een bemiddelende rol tussen de
betrokken landen te spelen. Daarnaast zorgt de beperkte voortgang in de
hervormingen op justitieel terrein voor verdere vertraging in het onderhandelingsproces. Kroatië werkt volgens Hoofdaanklager Brammertz nog
niet volledig samen met het Joegoslavië-tribunaal. Nederland stelt zich
samen met een aantal andere lidstaten op het standpunt dat Kroatië meer
resultaten dient te leveren in de samenwerking met ICTY alvorens voortgang kan worden geboekt in de onderhandelingen over het hoofdstuk
over rechtelijke macht en fundamentele rechten (hoofdstuk 23).
Diversen

– Sociale Top
Het voorzitterschap zal de Raad informeren over de beoogde uitkomsten
van de Sociale Top in trojka-formaat op 7 mei. Het is de bedoeling dat de
Top concrete aanbevelingen aan de lidstaten zal doen om de sociale
gevolgen van de crisis alsmede de gevolgen voor de werkgelegenheid
aan te pakken. De komende weken vinden drie voorbereidende workshops
plaats in Spanje, Zweden en Tsjechië. Naar nu bekend zal de Sociale Top
in Praag plaatsvinden.
– Southern Corridor
De Raad zal spreken over de beoogde uitkomsten van de Top inzake de
Zuidelijke Corridor (Southern Corridor) die op 8 mei as. in Praag zal
worden gehouden. De EU is op trojka niveau vertegenwoordigd.
De Zuidelijke Corridor is een thematisch samenwerkingsverband tussen
de EU enerzijds en Azerbeidjan, Georgië, Kazachstan, Turkije en Turkmenistan anderzijds. De inzet van de Zuidelijke Corridor is om te komen tot
een transparant, non discriminatoir transit- en investeringsregime voor
gas en olie in de regio. Ook bredere transportvraagstukken staan op de
agenda. De Europese Commissie zal naar aanleiding van de Top een actieplan voor de Zuidelijke Corridor ontwikkelen.
Nederland is groot voorstander van dit initiatief, dat energie en transportvraagstukken plaatst in de bredere relatie met genoemde landen. Een
coherente benadering is daarbij van belang.
Nederland zal daarnaast aangeven dat ook andere landen (bv Irak en
Rusland) op ad hoc basis bij de Zuidelijke Corridor zouden kunnen worden
betrokken.
Externe Betrekkingen

Europees Nabuurschapsbeleid
De Europese Commissie zal een toelichting geven op haar (jaarlijkse)
mededeling over de implementatie van het Europese Nabuurschaps-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21501-02, nr. 890

2

beleid. Deze mededeling is eerst op 21 april beschikbaar. Nederland zal in
de Raad stellen dat het Europese Nabuurschapsbeleid een essentieel
kader vormt om de relatie tussen de EU en haar buren vorm te geven.
Wederzijds belang, solidariteit en conditionaliteit zijn voor Nederland nog
steeds de kernbegrippen in het Nabuurschapsbeleid.
De EU heeft groot belang bij stabiliteit alsmede economische en rechtstatelijke ontwikkeling (inclusief respect voor mensenrechten) bij haar
buren.
De in juli 2008 gelanceerde Unie voor de Mediterrane Regio (UMR) heeft
dankzij een aanvankelijke voorspoedige start een nieuwe (multilaterale)
dimensie gegeven aan de Zuidelijke poot van het Europese Nabuurschapsbeleid. Maar vanwege de (nasleep van de) crisis in Gaza werden op
verzoek van de Arabische groep alle geplande politieke bijeenkomsten
van de Unie voor de Mediterrane Regio uitgesteld. De bilaterale dialoog
tussen de EU en de Mediterrane Partners (uit hoofde van ondermeer de
associatieakkoorden) vindt wel doorgang.
De Oostflank van het Europese Nabuurschapsbeleid zal worden verrijkt
met de oprichting van het Oostelijk Partnerschap, waarover uw Kamer op
13 maart jl. een brief is toegegaan en waarover de regering op 2 april met
uw Kamer debatteerde. Dit Partnerschap zal op 7 mei officieel worden
gelanceerd met een Top in Praag (zie hieronder).

Birma
De Raad zal spreken over de actuele situatie in Birma en de verlenging
van het Gemeenschappelijk Standpunt inzake Birma (dat ondermeer het
sanctieregime vaststelt). De Birmese autoriteiten trekken zich niets aan
van de kritiek van de internationale gemeenschap op het gebrek aan
democratisering en respect voor mensenrechten en gaan door met het
organiseren van algemene verkiezingen voor 2010 op basis van ondemocratische beginselen, waardoor op voorhand vaststaat dat deze niet vrij en
eerlijk zullen verlopen. Vrijwel alle leiders van oppositionele partijen zijn in
detentie. Bemiddeling door de VN heeft op het politieke vlak nauwelijks
resultaat gehad in het afgelopen jaar. Wel is bewerkstelligd dat na cycloon
Nargis de internationale hulpverlening in de delta tot stand kon komen.
Nederland ziet op dit moment geen aanleiding om het bestaande Gemeenschappelijk Standpunt aan te passen. De bestaande sancties zijn specifiek
gericht op leden van het regime die verantwoordelijk zijn voor schending
van de mensenrechten. Deze sancties hebben tot nu toe weinig effect
gehad op het democratiseringsproces in Birma.
Leidraad voor het politieke proces blijven de VN-inspanningen, onder
leiding van gezant Gambari, die door de EU worden ondersteund.
De Raad zal zich, los van de genoemde verlenging van het Gemeenschappelijk Standpunt, de komende tijd buigen over de vraag hoe het beleid ten
aanzien van Birma effectiever kan worden gemaakt, in samenhang met
het VN-proces. Het blijft noodzakelijk de dialoog met Aziatische landen
over Birma voort te zetten. Ook zal de EU een dialoog met Birma moeten
aangaan, vanzelfsprekend in kritische zin. De Raad zal zich voorts beraden
op ondersteuning van activiteiten van Birmese Niet-Gouvernementele
Organisaties en versterking van het maatschappelijk middenveld via de
uitvoering van hulpprogramma’s, met het oog op vermindering van het
isolement van de Birmese bevolking.

Follow-up informele Top EU VS
De Raad zal terugblikken op de EU-VS Top met president Obama en
minister Clinton en spreken over de follow-up van de Top, in het bijzonder
over de samenwerking in Afghanistan. Het verslag van de Top is uw
Kamer toegegaan op 9 april jl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21501-02, nr. 890

3

Wat betreft Afghanistan heeft President Obama bij de Top de nadruk
gelegd op onderwerpen die ook tijdens de Afghanistan-conferentie in Den
Haag aan de orde kwamen: meer aandacht van zowel de VS als van de EU
voor de regionale context, een sterkere «civilisering» van de internationale betrokkenheid bij Afghanistan, economische ontwikkeling, goed
bestuur en de rule of law. Daarnaast verzocht de VS de EU een leidende
rol te spelen in het verzekeren van veilige, democratische en eerlijke
Afghaanse presidents- en parlementsverkiezingen, en additionele Europese steun voor het opleiden van Afghaanse politie.
Nederland zal blijven pleiten voor nauwe EU-VS-samenwerking op bovengenoemde prioritaire thema’s, waarbij de samenwerking gebaseerd moet
zijn op complementariteit en medeverantwoordelijkheid. Met name op het
gebied van politiehervorming in Afghanistan zal Nederland pleiten voor
een sterkere Europese inzet. Voor de ondersteuning van de Afghaanse
presidentsverkiezingen heeft Nederland een financiële bijdrage geleverd
en zullen voorts het Afghaanse leger en de politie in Uruzgan bijgestaan
worden bij het verzekeren van de veiligheid. Nederland zal andere Europese landen vragen om eveneens naar vermogen bij te dragen. Om de
Europese betrokkenheid bij de regionale context verder vorm te geven is
Nederland voorts voorstander van een EU-Pakistan Top, die mogelijk nog
tijdens het Tsjechische voorzitterschap zal kunnen plaatsvinden.

MOVP (Midden-Oosten Vredesproces)
De kans op spoedige vorming van een Palestijnse eenheidsregering is
uiterst gering, nu de verzoeningsgesprekken tussen Fatah en Hamas
onder leiding van Egypte op 4 april wederom zijn opgeschort tot eind
april. Inmiddels is wel de nieuwe Israëlische regering geïnstalleerd. Deze
regering, die onder leiding staat van MP Netanyahu, heeft nog geen
inzicht gegeven in haar precieze voornemens met betrekking tot het
MOVP.
Weliswaar zijn er oude en nieuwe uitspraken bekend van leden van het
kabinet, maar de voornemens en daden van de regering kunnen thans
nog niet worden beoordeeld.
De vooruitzichten op een snelle herstart van de vredesbesprekingen zijn
momenteel, mede in het licht van het voorgaande, niet rooskleurig.
Nederland is van mening dat de EU als lid van het Kwartet, in nauwe
samenspraak met de VS, er daarom bij de partijen op moet blijven
aandringen om snel weer met elkaar in overleg te treden. Een dergelijk
overleg kan volgens Nederland alleen succesvol zijn indien alle partijen
zich gebonden houden aan eerder overeengekomen akkoorden en beginselen, te weten de Routekaart, Annapolis, de Kwartetvoorwaarden en het
Arabisch Vredesinitiatief. Ook de VS heeft het belang hiervan meerdere
malen benadrukt. Die voorwaarden acht Nederland van onverminderd
belang en dienen kernonderdeel te zijn van de boodschap die door de EU
richting beide partijen wordt afgegeven.

Oekraïne
In Oekraïne woedt een machtsstrijd tussen President Joesjtsjenko en
Premier Timosjenko, die zich voorbereiden op de presidentsverkiezingen
later dit jaar (op 25 oktober a.s.)
Als gevolg van de politieke crisis wordt er nauwelijks werk gemaakt van
uitvoering van het IMF-reddingsplan («Stand-by Arrangement»), waaraan
strikte voorwaarden zijn gebonden op het gebied van evenwichtige begroting, fiscale discipline en sanering van de bancaire sector. Het IMF heeft
daarom de begrotingssteun (ad US$ 16.4 miljard) aan Oekraïne voorlopig
opgeschort. Zolang er geen overeenstemming is met het IMF, is er ook
geen uitzicht op additionele bilaterale buitenlandse leningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21501-02, nr. 890

4

Door de machtsstrijd wordt op politiek niveau evenmin de bestrijding van
de gevolgen van de financieel-economische crisis ter hand genomen;
broodnodige hervorming blijft uit.
Nederland is van mening dat politieke en economische stabiliteit in
Oekraïne in het belang is van de EU en dat de Oekraïne moet worden
opgeroepen het hervormingsmomentum weer op te pakken zodat aan de
IMF-conditionaliteiten kan worden voldaan

(eventueel) Georgië
De Raad zal mogelijk ook spreken over de situatie in Georgië naar aanleiding van de door de Georgische oppositie georganiseerde demonstraties,
die begonnen op 9 april jl. in Tbilisi en waaraan naar schatting enkele
tienduizenden Georgiërs deelnamen. De demonstraties zijn vooralsnog
rustig verlopen en er hebben zich geen noemenswaardige incidenten
voorgedaan. De Georgische oppositie, waarvan een aanzienlijk deel na de
verkiezingen in mei 2008 uit het parlement is gestapt, is kritisch over het
beleid van president Saakashvili en eist zijn aftreden. De kritiek van de
oppositie richt zich vooral op de rol die president Saakashvili speelde bij
het gewapende conflict met Rusland over Zuid-Ossetië in augustus jl. en
zijn aanpak van de financiële crisis, waarvan de effecten ook in Georgië
merkbaar zijn.
Nederland is van mening dat de Georgische regering en de oppositie een
constructieve dialoog met elkaar moeten aangaan en alle partijen zich
volledig moeten blijven inzetten voor een vreedzame democratische
oplossing. Daartoe zou het goed zijn als de oppositie weer zitting neemt in
het parlement.

Iran
De Raad zal nader worden geïnformeerd over het verloop en de uitkomsten van het overleg tussen China, Duitsland, Frankrijk, Rusland, het VK en
de VS (E3+3) van 8 april jl. over de wijze waarop Iran kan worden bewogen uitvoering te geven aan de relevante Veiligheidsraadresoluties.
Na afloop van dit overleg heeft de E3+3 zich bereid getoond wederom
directe gesprekken met Iran aan te willen gaan in een hernieuwde poging
een diplomatieke oplossing te vinden voor het Iraanse nucleaire vraagstuk. Van belang is dat de VS zich hierbij nadrukkelijk heeft aangesloten en
zonder voorwaarden vooraf zal deelnemen aan eventuele besprekingen.
De E3+3 heeft tevens verklaard dat hun aanbod nog steeds staat voor
vergaande samenwerking op politiek, economisch en veiligheidsterrein
dat in juni 2008 aan Iran is gepresenteerd, maar waarop tot op heden
nooit een definitieve reactie is ontvangen.
Nederland verwelkomt de uitnodiging van E3+3 aan Iran om directe
gesprekken aan te gaan teneinde een bevredigende oplossing te vinden
voor het nucleaire vraagstuk. De bevestiging dat ook de VS hieraan actief
zal deelnemen wordt van grote waarde geacht.
Nederland is van mening dat het nu aan Iran is om deze geboden kans
met beide handen aan te grijpen en te laten zien dat het land ernst is om
zich in deze kwestie verantwoordelijk op te stellen.

Moldavië
Op verzoek van Roemenië zal de Raad spreken over de situatie in
Moldavië. De uitslag van de verkiezingen op 5 april jl. in Moldavië, die
door de regerende Communistische Partij zijn gewonnen, heeft tot
ernstige ongeregeldheden geleid in Moldavië. Voor de appreciatie van de
Nederlandse regering van de ontwikkelingen in Moldavië zal uw Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21501-02, nr. 890

5

conform het verzoek van de commissie buitenlandse zaken een separate
brief toegaan.
Moldavië heeft buurland Roemenië ervan beschuldigd de ongeregeldheden te Moldavië te hebben opgestookt, en heeft een aantal maatregelen
tegen Roemenië getroffen (uitwijzing van de ambassadeur, herinvoering
van visumplicht voor Roemeniërs). Roemenië wijst de Moldavische
beschuldigingen van de hand, en vraagt om steun van EU-partners om de
Moldavische autoriteiten aan te spreken op anti-Roemeense maatregelen.
Daarnaast vraagt Roemenië aandacht voor vermeende mensenrechtenschendingen in Moldavië.
Diversen

Top Oostelijk Partnerschap
Onder «Diversen» zal de Raad spreken over de Top van 7 mei in Praag
waar het Oostelijk Partnerschap officieel zal worden gelanceerd. Nederland verwelkomt het Oostelijk Partnerschap. De EU heeft veel politieke,
economische, veiligheids- en energiebelangen in de regio. We hebben
gezamenlijke belangen bij het steunen van de oostelijke partners in hun
transitieproces naar goed functionerende democratieën en een markteconomie. De verklaring van de Europese Raad (18–19 maart) stelt echter
ook duidelijke voorwaarden aan de intensivering van de betrekkingen met
de oosterburen en biedt mogelijkheden voor differentiatie tussen de deelnemende landen. Democratie, de rechtsstaat en eerbiediging van de
mensenrechten zijn cruciale randvoorwaarden in de samenwerking die,
mede dankzij Nederland, in de verklaring van de Europese Raad zijn opgenomen.
Zoals in het verslag van het Gymnich op 27 en 28 maart jl. aan uw Kamer
is gemeld, zal mogelijk onder dit agendapunt nader gesproken worden
over de aanwezigheid van Wit-Rusland bij de Top op 7 mei. Nederland
blijft daarbij van mening dat president Loekashenko bij de Top in ieder
geval geen platform mag worden geboden. Ook moet de indruk worden
voorkomen dat Wit-Rusland in dezelfde positie is als andere deelnemers
aan het Oostelijk Partnerschap. In elk geval dient Wit-Rusland tijdens de
Top in heldere taal te worden aangesproken op de tekortkomingen op het
gebied van democratie en mensenrechten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21501-02, nr. 890

6