Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

32 605

Beleid ten aanzien van
ontwikkelingssamenwerking

Nr. 168

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 juni 2015
Conform mijn toezegging tijdens het AO RBZ/OS van 11 maart 2015, bied
ik u hierbij de Kamerbrief aan over de Post-2015 ontwikkelingsagenda en
de conferentie over Financing for Development.
In deze brief reageer ik ook op de toezegging gedaan aan de Kamer op
19 november 2014 over behaalde resultaten en geleerde lessen van de
millenniumdoelen.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

kst-32605-168
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 605, nr. 168

1

1. Naar een nieuwe inclusieve en duurzame agenda
2015 is een belangrijk jaar voor internationale samenwerking. De
millenniumdoelen lopen af en de nieuwe ontwikkelingsagenda voor de
komende 15 jaar wordt vormgegeven op vijf conferenties: over rampenbestrijding, klimaat, handel, financiering voor ontwikkeling, armoedebestrijding en duurzame ontwikkeling. Een geïntegreerde Post-2015
ontwikkelingsagenda biedt de kans om de samenhang tussen de
internationale inspanningen te versterken.
In 2000 omarmden wereldleiders de millenniumdoelen. Het hoofddoel is
gehaald: de armoede in de wereld is gehalveerd. Er is aanzienlijk
geïnvesteerd in menselijk kapitaal: 90% van de kinderen in ontwikkelingslanden krijgt basisonderwijs, kindersterfte is bijna gehalveerd, malaria en
TBC zijn een halt toegeroepen en 2,3 miljard mensen hebben toegang
gekregen tot schoon drinkwater.1
Tegelijkertijd zijn niet alle millenniumdoelen gehaald. De moedersterfte is
nog steeds te hoog, evenals de werkloosheid onder vrouwen en jongeren.
Eén miljard mensen heeft geen toegang tot sanitaire voorzieningen en we
blijven wereldwijd teveel broeikasgassen uitstoten. Er valt nog veel werk
te verzetten. Daarbij komt dat halvering van de armoede natuurlijk niet
voldoende is.
Het is tijd voor afspraken om uiterlijk in 2030 armoede volledig uit te
bannen. Ongelijkheid moet worden aangepakt. Meer aandacht is nodig
voor rechten, specifiek die van vrouwen en meisjes. Duurzaamheid moet
leidend zijn. In september zal de Verenigde Naties naar verwachting
duurzame ontwikkelingsdoelen aannemen die dit mogelijk maken: 17
doelen zijn voorgesteld voor de nieuwe Post-2015 ontwikkelingsagenda
om te investeren in mensen, economische ontwikkeling, duurzaamheid en
vrede en veiligheid.2 De doelen zullen gelden voor alle landen, rijk en arm.
Medio juli worden naar verwachting in Addis Abeba de (financiële)
middelen overeengekomen, nodig om deze doelen te bereiken.
De internationale ambities sluiten goed aan bij de Nederlandse prioriteiten op het gebied van hulp, handel en investeringen. Uit de nieuwe
internationale afspraken vloeien kansen voort voor Nederlandse organisaties en bedrijven actief op bijvoorbeeld voedsel, water, infrastructuur,
klimaatfinanciering en bestrijding van rampen.
Het Koninkrijk kent een bijzondere positie omdat het zowel uit een
Europees als een Caribisch deel bestaat en een brug kan slaan tussen
verschillende regio’s in de wereld, vooral op thema’s als duurzaamheid,
energie en klimaat. Drie van de vier Koninkrijkslanden zijn kleine
eilandstaten – Aruba, Curaçao en Sint Maarten – met speciale omstandigheden en uitdagingen. Het Koninkrijk zal gezamenlijk werken aan het
behalen van de nieuwe duurzame ontwikkelingsdoelen.
De nieuwe ontwikkelingsdoelen zijn van groot belang voor jongeren. De
armste landen hebben met een relatief jonge bevolking een enorm
potentieel, maar ook een enorme uitdaging. Jongeren moet in moeilijke
situaties perspectief worden geboden op bijvoorbeeld voldoende banen.
Waar mogelijk worden ze betrokken bij de uitvoering van de nieuwe
agenda, daartoe wordt samengewerkt met diverse Nederlandse jongerenvertegenwoordigers en -organisaties.
1
2

Zie bijlage voor behaalde resultaten en geleerde lessen van de millenniumdoelen
Zie voorstel zgn. Open Working Group Verenigde Naties https://
sustainabledevelopment.un.org/sdgsproposal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 605, nr. 168

2

In deze brief vindt u een overzicht van:
– De nieuwe verhoudingen in de wereld.
– Inzet voor de top over de Post-2015 ontwikkelingsagenda.
– Inzet voor de conferentie over Financing for Development.
– Vooruitblik naar uitvoering en monitoring in Nederland.
– Overzicht van resultaten en lessen van de millenniumdoelen (zie
bijlage 1).
2. Nieuwe verhoudingen vragen om een nieuwe aanpak
De wereld is sinds 2000 flink veranderd. Er zijn nieuwe uitdagingen en
mogelijkheden evenals gewijzigde verantwoordelijkheden bijgekomen.
Universeel en duurzaam
Mondiale duurzame ontwikkeling is een gedeeld belang en een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Als we niets doen aan klimaatverandering gaan
onze resultaten op economische ontwikkeling en armoedebestrijding
verloren. We moeten de juiste voorwaarden voor duurzame ontwikkeling
scheppen, niet alleen elders in de wereld, maar ook in Nederland. De
onderwerpen die de nieuwe internationale agenda bestrijkt, zijn alle sterk
aan elkaar gerelateerd. Vrouwenrechten zijn cruciaal voor economische
ontwikkeling voedselzekerheid kan niet los worden gezien van klimaatverandering en biodiversiteit. In steden zijn efficiënt water- en energiegebruik, duurzame infrastructuur, toegang tot gezondheidszorg en
weerbaarheid tegen natuurrampen met elkaar verbonden. Bij investeringen om klimaatverandering te voorkomen moet goed gekeken worden
naar luchtverontreiniging, waterverontreiniging, schaarste van natuurlijke
hulpbronnen en duurzaam landgebruik.
Fragiliteit en veiligheid
Fragiele staten en landen in conflict zijn ver achter gebleven bij het halen
van de millenniumdoelen. De wereld kent vele crises en vaak is migratie
het gevolg. De strijd tegen armoede in deze door conflict getroffen landen
winnen is in ieders belang. Sommige landen kregen relatief weinig
internationale steun. Juist in deze landen is het nodig om consistent te
investeren in veiligheid, werkgelegenheid, rechtsorde en sterke instituties.
Daarom heeft Nederland zich ingespannen voor een apart doel met sterke
focus op vrede en veiligheid.
Partnerschappen
De nieuwe agenda vergt nieuwe samenwerking. De grotere invloed van
landen als China, India en Brazilië leidt tot nieuwe verhoudingen, de
recente oprichting van de nieuwe Aziatische Infrastructuur Investeringsbank (AIIB) getuigt daarvan. Ook is de rol van de private sector,
financiële instellingen, filantropen, kennissector en het maatschappelijk
middenveld flink in belang toegenomen. Nog meer dan voorheen zijn
partnerschappen tussen diverse organisaties van belang om resultaten te
behalen. Nederland vraagt hiervoor internationaal aandacht. Als
co-voorzitter van het internationale platform Global Partnership for
Effective Development Cooperation (GPEDC) werkt Nederland aan het
samenbrengen van verschillende partijen rondom gezamenlijke doelen.
Verbreding van financiering en middelen
Om de nieuwe doelen te realiseren moeten alle mogelijke middelen benut
worden. Hieronder vallen verschillende vormen van beleid en financiering, maar ook technologie, kennis en innovatie. Officiële ontwikke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 605, nr. 168

3

lingshulp (ODA) moet meer benut worden voor de allerarmsten en als
hefboom om andere inkomsten te genereren, waaronder private
investeringen. Verder is coherent beleid van belang. Er zijn immers veel
beleidsterreinen die van invloed zijn op ontwikkeling, waaronder handel,
veiligheid en migratie. Het Koninkrijk is van mening dat kennisoverdracht
het meest effectief is via een decentrale, thematische aanpak, vaak in de
vorm van technische assistentie en capaciteitsopbouw. De oprichting van
een technologiebank voor de minst ontwikkelde landen, zoals voorgesteld
in de onderhandelingen, zou instrumenteel kunnen zijn.
3. Goede basis gelegd voor nieuwe duurzame ontwikkelingsdoelen
Het Koninkrijk neemt in EU-verband deel aan de onderhandelingen. De EU
heeft in Raadsconclusies van december 2014 een sterke post-2015 agenda
bepleit. De prioriteiten van het Koninkrijk komen goed terug in de
EU-positie. De nadruk ligt op armoedebestrijding en inclusieve groei;
gendergelijkheid, seksuele en reproductieve gezondheid en rechten; water
en voedselzekerheid; vreedzame samenlevingen, rechtsorde en instituties;
duurzame consumptie en productie en klimaat, oceanen en biodiversiteit.
Nederland is verheugd over de stevige verankering van mensenrechten in
de voorgestelde doelen, inclusief bestrijding kindhuwelijken en kinderarbeid. De nieuwe doelen bevatten een doel op gendergelijkheid en
daarnaast zijn vrouwenrechten ook in andere doelen verwerkt. In de
recente politieke verklaring van de Commission on the Status of Women
is dit volgens het Koninkrijk voldoende benadrukt. Ook het uitbetalen van
een leefbaar loon is opgenomen in de nieuwe doelen en is onderdeel van
de onderhandelingen voor de Financing for Development conferentie. Het
Koninkrijk zal pleiten voor handhaving hiervan.
Het Koninkrijk is voorstander van stevige afspraken over monitoring en
verantwoording, zodat overheden, organisaties en burgers elkaar kunnen
aanspreken op de voortgang. De onderhandelingen over de monitoring
op landen- en wereldniveau lopen nog. Het ligt voor de hand dat op
nationaal niveau, ook in Nederland, gerapporteerd zal worden over de
voortgang op de duurzame ontwikkelingsdoelen. Regionale organisaties
inclusief de EU kunnen ook een rol spelen.
Net als bij de millenniumdoelen zullen ook indicatoren worden vastgesteld. Dit is een technisch proces, dat geen onderdeel moet worden van
internationale politieke onderhandelingen. Op dit moment buigt de
statistische commissie van de VN zich hierover. Namens het Koninkrijk
neemt het Centraal Bureau voor de Statistiek deel. Wereldwijd hebben
technologische en institutionele vernieuwingen geleid tot een «data
revolutie» met nieuwe mogelijkheden om gegevens te verzamelen en te
analyseren.
4. Stevige inzet nodig op financiering en middelen
Terwijl al veel vooruitgang is geboekt met het formuleren van nieuwe
doelen moet op het gebied van financiering en andere middelen nog veel
werk worden verzet in de aanloop naar de Financing for Development
conferentie in Addis Abeba. Hier wordt voortgebouwd op de afspraken
gemaakt in Monterrey (2002) en Doha (2008) en tijdens de duurzaamheidstop in Rio de Janeiro (2012). Ook hier onderhandelt Nederland in
EU-verband. Voor Nederland ligt het primaat voor afspraken over
klimaatfinanciering, handel en biodiversiteit respectievelijk bij het United
Nations Framework Convention on Climate Change, de World Trade
Organisation en de Convention on Biological Diversity. In aanvulling op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 605, nr. 168

4

eerdere brieven wordt u nader geïnformeerd over de Nederlandse positie
voor Financing for Development.3
Het kabinet dankt de Adviesraad Internationale Vraagstukken voor het
recente briefadvies «Financiering van de internationale agenda voor
duurzame ontwikkeling» dat in grote lijnen overeenkomt met de Nederlandse inzet. Zoals het advies aangeeft zijn voor de ambitieuze Post-2015
agenda aanzienlijke financiële middelen nodig. Het relatieve belang van
internationale publieke financiering inclusief ODA is afgenomen, ook al is
de hoeveelheid ODA historisch hoog. Het genereren van middelen uit de
nationale begrotingen, private investeringen, innovatieve financieringsinstrumenten en geldovermakingen door arbeidsmigranten (remittances) is
essentieel. In lijn met dit advies pleit Nederland voor meer transparantie
over financiële stromen. Het advies legt de nadruk op de financiering.
Niet-financiële middelen zoals handel, partnerschappen, kennis, opbouw
van instituties en goed en effectief beleid zijn daarnaast eveneens van
belang.
Het Koninkrijk zet zich actief in voor een succesvolle uitkomst in Addis
Abeba door initiatieven op bijvoorbeeld belastinginning, partnerschappen
en innovatieve financiering. Nederland hanteert daarbij de volgende
prioriteiten:
1) Internationale publieke financiering, inclusief ODA
In navolging van de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties, pleitte
de Europese Commissie in haar mededeling voor herbevestiging van de
internationale norm van 0,7% BNP ODA. In de Raad van Ministers (van
dinsdag 26 mei j.l.) heeft het Koninkrijk geconstateerd dat hierover brede
consensus bestaat. Overeenkomstig het regeerakkoord is het huidige
beleid van Nederland niet gericht op het behalen van deze norm, al blijft
de ontwikkeling van de uitgaven gerelateerd aan de ontwikkeling van het
BNP.4 Nederland heeft geijverd en zal zich blijven inzetten voor de
modernisering van de ODA-definitie.
Het Koninkrijk zet zich er ook voor in dat in Addis Abeba de voortgang op
het gebied van schuldenhoudbaarheid in het kader van IMF, de
Wereldbank en Club van Parijs bekrachtigd wordt.
2) Nationale publieke financiering, inclusief belastingen
Door meer belasting te innen kunnen landen zelf armoedebestrijding
financieren. Dialoog en verantwoording tussen overheid en burgers
worden zo versterkt. Ook de aandacht voor vrouwen in overheidsbudgetten moet expliciet worden. Capaciteitsopbouw en betere internationale
samenwerking op het gebied van belastingen dragen hieraan bij. Op 2 juli
2015 organiseert Nederland in Den Haag een internationale conferentie
over belastingen en ontwikkeling met als doel tot aanbevelingen te komen
voor de wijze waarop ontwikkelingslanden het beste worden gesteund bij
de bestrijding van belastingontwijking en bij de inning van een rechtmatig
bedrag aan belastinginkomsten.
Nederland wil bijdragen aan:
• beter en efficiënter innen van belasting;

3

BNC-fiche over «A Global Partnership for Poverty Eradication and Sustainable Development
after 2015» van 3 maart en de Geannoteerde agenda van de Raad Buitenlandse Zaken OS van
26 mei 2015 d.d. 18 mei jl.
4
HGIS-nota 2014 en 2015: Kamerstuk 33 751, nr. 2 en Kamerstuk 34 001, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 605, nr. 168

5

•
•
•
•
•

meer internationale samenwerking in het tegengaan van illegale
geldstromen en belastingontduiking;
een gezamenlijke aanpak, met deelname van ontwikkelingslanden, van
belastingontwijking: Base Erosion and Profit Shifting (BEPS);
opname van anti-misbruikclausules in bilaterale belastingverdragen;
het opgeven van de belastingvrijstelling op goederen en diensten
onder bilaterale ODA;
een multi-donorfonds (Addis Tax Challenge Fund) om de beschikbare
technische assistentie aan belastingdiensten en ministeries van
Financiën in ontwikkelingslanden te vergroten. Dit fonds zal ontwikkelingslanden onder andere bijstaan om optimaal te profiteren van
internationale akkoorden over uitwisseling van gegevens.

3) Innovatieve financiering en partnerschappen
De duurzame ontwikkelingsdoelen kunnen en moeten niet worden
behaald door overheden alleen. De conferentie in Addis biedt een
uitgelezen kans om te werken met diverse partijen te werken aan de
nieuwe doelen, bijvoorbeeld op gezondheid, water of voedselzekerheid.
Binnen het eerder genoemde Global Partnership werkt Nederland nauw
samen met andere landen, bedrijven, filantropen en maatschappelijke
organisaties aan partnerschappen voor duurzame ontwikkeling. Een goed
voorbeeld binnen de Verenigde Naties is het Committee on World Food
Security in Rome, waarin bedrijfsleven, wetenschappers, internationale en
maatschappelijke organisaties tot internationale afspraken komen op het
gebied van voedsel- en voedingszekerheid. Andere voorbeelden zijn: Zero
Hunger Challenge, Every Woman Every Child, Voluntary Global Network
on Blue Growth en Water and Sanitation for All.
Innovatieve financieringsinstrumenten stimuleren private partijen om
markten in ontwikkelingslanden te betreden, of kunnen private financiering mobiliseren voor zaken als water, infrastructuur, gezondheid en
klimaat. Voldoende kennis van deze financieringsinstrumenten is een
voorwaarde, evenals het voorkomen van marktverstoring, budgettaire
risico’s en aandacht voor schuldhoudbaarheid. Nederland ziet graag dat
landen en bedrijven worden opgeroepen om meer gebruik te maken van
innovatieve instrumenten. Dit sluit aan bij het Nederlandse bilaterale
beleid zoals dat ten grondslag ligt aan het Dutch Good Growth Fund,
bedoeld voor MKB-investeringen in lage- en middeninkomenslanden.
Goede voorbeelden zijn het Currency Exchange Fund en het Health
Insurance Fund. Samen met UNICEF, de Wereldbank en de Verenigde
Naties werkt Nederland aan het oprichten van waterbanken, een innovatieve financiering van wateractiviteiten in tien ontwikkelingslanden.
De internationale financiële instellingen zijn ook gemandateerd om hun
bijdrage te leveren. Het Koninkrijk verwelkomt de conferentie die de
Wereldbank op 21-22 mei jl. in Rotterdam organiseerde om de multilaterale banken en de private sector te mobiliseren voor Financing for
Development. Het Koninkrijk zet erop in dat in de onderhandelingen over
financiering voor ontwikkeling geen discussies worden beslecht die
primair in andere instellingen of fora thuishoren, zoals versterken van
inspraak in de internationale financiële instellingen en belasting op
financiële transacties.
4) Handel en investeringen
Door mondiale waarde-ketens is de drempel verlaagd voor lage- en
middeninkomenslanden om te participeren in de wereldeconomie. Maar
buitenlandse handel en investeringen leiden niet automatisch tot
duurzame en inclusieve groei. Het Koninkrijk streeft naar betere markt-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 605, nr. 168

6

toegang voor de minst ontwikkelde landen, handelsfacilitatie, aid-for-trade
en meer aandacht voor IMVO en verduurzaming van handelsketens. Ook
ontwikkelingsrelevante handels- en investeringsakkoorden die bepalingen
bevatten op het vlak van duurzaamheid en IMVO, kunnen duurzame en
inclusieve groei stimuleren. Nederland zet zich in om de stem van
opkomende landen beter te laten doorklinken in de Doha-ronde. Het
kabinet pleit verder voor vrije markttoegang en regionale ontwikkeling
met speciale aandacht voor de relatie tussen hulp en handel. De private
sector dient zich te verbinden aan de beginselen van maatschappelijk en
ecologisch verantwoord ondernemerschap.
5) Inclusieve financiering
Toegang tot financiering vormt een belangrijke prioriteit voor het
Koninkrijk, met specifieke aandacht voor vrouwen. Hare Majesteit
Koningin Máxima vervult als speciaal gezant van de Secretaris-Generaal
van de VN voor inclusieve financiering een belangrijke rol op dit vlak. Het
Koninkrijk zet zich daarnaast in EU verband in voor het verlagen van de
kosten van remittances, bijvoorbeeld naar 5% per 2020 (in plaats van
2030) voor stad en platteland. Hiermee kunnen migranten een bijdrage
leveren aan ontwikkeling in hun land van herkomst.
6) Beleidscoherentie
Beleidscoherentie voor ontwikkeling, bijvoorbeeld op het gebied van
handel, belasting en investeringen, is essentieel voor duurzame ontwikkeling. Nederland zal in EU-verband steun uitspreken voor het initiatief
om de impact van nationaal beleid op ontwikkelingslanden in kaart te
brengen.
5. Uitvoering van de mondiale agenda in Nederland
De nieuwe doelen zijn universeel en gelden ook voor rijke landen als
Nederland. De onderhandelingen over de Post-2015 agenda worden in
nauwe samenwerking met de verschillende departementen voorbereid.
Als ontwikkeld land voldoet Nederland al aan de meeste duurzame
ontwikkelingsdoelen. Toch is er ook voor Nederland werk aan de winkel.
Na vaststelling van de nieuwe doelen in september wordt bezien hoe de
beleidsnota «Wat de wereld verdient» aansluit bij de nieuwe mondiale
agenda voor de komende 15 jaar. Dit zal in het najaar in antwoord op de
motie Sjoerdsma en van Ojik (Kamerstuk 34 000-XVII, nr. 28) worden
toegelicht.
Terreinen waar Nederland meer actie kan overwegen zijn duurzame
consumptie en productie, duurzame infrastructuur en steden, gendergelijkheid en beleidscoherentie. Zo voert het Planbureau voor de Leefomgeving op dit moment een studie uit die tot doel heeft de nationale
beleidsopgave op het gebied van duurzaamheid voor Nederland in kaart
te brengen.
Het Koninkrijk steunt stevige afspraken over monitoring en verantwoording. De inzet is om waar mogelijk gebruik te maken van bestaande
mechanismen, rapportages en regelgeving om extra administratieve
lasten te voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 605, nr. 168

7

BIJLAGE

RESULTATEN EN GELEERDE LESSEN VAN DE MILLENNIUMDOELEN
1. Resultaten millenniumdoelen
De millenniumdoelen lopen pas eind 2015 af, definitieve cijfers over de
behaalde resultaten zijn er dus nog niet. Maar ook nu al is te zien dat sinds
de start in 2000 voortgang is geboekt op een aantal onderdelen. Zie Tabel
1 voor een overzicht van de behaalde resultaten van de 8 millenniumdoelen.
Tabel 1. Behaalde resultaten millenniumdoelen
Doelen

Gehaald

Meer inzet nodig

1. Uitbannen extreme
armoede en honger

Halvering extreme armoede.
Bijna de helft van de
bevolking in ontwikkelende
regio’s leefde in 1990 van
minder dan 1.25$ per dag.
Dit percentage was in 2010
gedaald met 22%.
Het aantal kinderen in
ontwikkelende regio’s met
toegang tot het lager
onderwijs steeg van 83% naar
90% tussen 2000 en 2012.
1) Evenveel jongens als
meisjes in het basisonderwijs.
2) Toename politieke
deelname vrouwen.

1) Bestrijding honger.
2) Chronische ondervoeding onder
jonge kinderen.

2. Alle kinderen naar
school

3. Gelijke rechten voor
mannen en vrouwen

4. Sterke vermindering
kindersterfte

5. Minder sterfte door
zwangerschap

6. Verspreiding stoppen
van aids en malaria

7. Meer mensen in een
duurzaam leefmilieu

8. Eerlijke handel,
schuldverlichting en
hulp

Sinds 1990 kindersterfte bijna
gehalveerd. Van 90 sterftegevallen per 1000 kinderen in
1990 naar 48 per 1000
kinderen in 2012.
Bijna halvering van moedersterfte tussen 1990 en 2013
(van 380 naar 210 per
100.000), doel was echter
daling van 75%.
Levens gered:
– Malaria interventies 3.3
miljoen.
– Tuberculose behandelingen
22 miljoen.
– Groter bereik antiretrovirale
behandeling voor HIV/aids (10
miljoen mensen in 2012).
Het doel om het aantal
mensen zonder toegang tot
schoon drinkwater te
halveren werd al in 2010
behaald. Het percentage
personen met toegang steeg
van 76% in 1990 naar 89% in
2012.
2.3 miljard mensen hebben
toegang tot schoon drinkwater.
1) Wereldwijd toegenomen
ODA.
2) De vergroting van handel
heeft de schuldenlast van
ontwikkelingslanden terug
gedrongen.

Lage kwaliteit onderwijs en hoge
uitstroom.

1) Vrouwen nog vaker in kwetsbaar
werk dan mannen.
2) Hoge werkeloosheid cijfers onder
vrouwen.
3) Toegang tot onderwijs blijft
veelal beperkt tot basisonderwijs.
1) Vermijdbare ziekten nog grootste
doodsoorzaak onder 5 jaar.
2) Sterk regionaal bepaald: vier van
vijf sterfgevallen onder vijf jaar oud
in Sub-Sahara Afrika en Zuid-Azië.
1) In 2013 stierven nog steeds
300.000 vrouwen aan zwangerschap gerelateerde oorzaken.
2) Toegang tot reproductieve
gezondheid, inclusief anticonceptie.
1) HIV/AIDS wereldwijd nog
doodsoorzaak 1 onder vrouwen
15–49 jaar.
2) Seksuele voorlichting en
kennisvergroting m.b.t. HIV.
3) Tegengaan resistentieontwikkeling
1) Eén miljard mensen geen
toegang tot sanitaire voorzieningen.
2) Toename van uitstoot van
broeikasgassen en de aantasting
van lucht-, water en bodemkwaliteit
en biodiversiteit nog niet gekeerd.

1) Toegang tot moderne technologie en ICT vergroten.
2) Focus op tarieven om kredietwaardigheid te vergroten en
kwetsbaarheid te verlagen.

Bron: United Nations, «The Millennium Development Goals Report 2014», New York: 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 605, nr. 168

8

2. Geleerde lessen van de millenniumdoelen
Een nieuwe agenda moet voortbouwen op de resultaten en geleerde
lessen van 15 jaar millenniumdoelen. Er zijn lessen geleerd op onder
andere de volgende gebieden:
– Ongelijkheid en rechtenbenadering
Op veel terreinen is voortgang geboekt met de millenniumdoelen, maar is
sprake van grote ongelijkheid tussen landen, groepen en individuen.
Sommige groepen worden in de samenleving stelselmatig uitgesloten of
gediscrimineerd, zoals vooral vrouwen en meisjes, maar ook etnische
groepen, religieuze groepen, gehandicapten en LGBT. Hier was onvoldoende aandacht voor in de millenniumdoelen. De nieuwe doelen
benadrukken het belang van respect en waardigheid, niemand mag
worden uitgesloten (leave no one behind). Het Koninkrijk werkt samen
met onder andere Tanzania, Mexico, het Overseas Development Institute
en de United Nations Foundation om ervoor te zorgen dat dit principe
sterk in de nieuwe doelen verankerd blijft. Kritiek op de millenniumdoelen
is ook geweest dat ze hebben geleid tot een technische benadering van
ontwikkeling. Het gebrek aan een rechtenbenadering en weinig aandacht
voor uitsluiting en sociale bescherming vormden een duidelijk hiaat in de
millenniumdoelen. Er was bijvoorbeeld onvoldoende aandacht voor het
aanpakken van genderongelijkheid en het realiseren van rechten van
vrouwen en meisjes. Nu is meer aandacht voor de rechten van mensen en
sociale bescherming. Dit moet in de toekomst een politiekere inzet op
ontwikkeling mogelijk maken.
– Duurzaamheid
In de millenniumdoelen was er beperkte aandacht voor duurzaamheidsonderwerpen. Hoewel er voortgang is geboekt op de millenniumdoelen met
het halveren van de armoede is het van belang dat in de toekomst bij het
uitbannen van armoede rekening gehouden wordt met de gevolgen voor
klimaat en milieu. Als we niets doen aan klimaatverandering gaat onze
inzet op armoedebestrijding verloren: overstromingen en droogte door
klimaatverandering raken de armste mensen en de armste landen het
meest. Daarnaast geldt voor steeds meer beleidsterreinen dat rekening
houden met duurzaamheid kosten in de toekomst kan voorkomen.
– Fragiele staten
Fragiele staten zijn ver achter gebleven bij het halen van de millenniumdoelen. Van de zeven landen die geen enkel millenniumdoel zullen
bereiken, zijn er zes fragiel. In de toekomst zal extreme armoede zich
concentreren in fragiele staten of gebieden. Bij de millenniumdoelen
ontbrak een apart doel op veiligheid. Naast de sociaaleconomische inzet
die wel in de millenniumdoelen was opgenomen is in fragiele staten een
inzet nodig gericht op het bevorderen van veiligheid, vrede, rechtsorde en
de opbouw van instituties. Veiligheid en rechtsorde zijn namelijk geen
optionele zaken, maar hoekstenen van duurzame groei en ontwikkeling.
Daarom is in de nieuwe doelen een apart doel (doel 16) met een sterke
focus op vrede en veiligheid opgenomen om beter recht te doen aan de
problemen van fragiele staten.
– Monitoring
Transparantie, verantwoording en monitoring zijn fundamenteel voor het
meten van de voortgang. Indicatoren en subdoelen moeten beter op
elkaar afgestemd worden dan bij de millenniumdoelen. Hier werken de
statistische experts momenteel aan bij de nieuwe doelen. Ook het belang
van kwalitatieve data moet erkend worden. Dit is van belang aangezien
90% schoolgaande kinderen goed klinkt, maar er tegelijkertijd sprake is
van lage kwaliteit van onderwijs en er veel uitvallers zijn. In ontwikkelings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 605, nr. 168

9

landen ontbreken basisgegevens soms nog steeds. Niet geregistreerde
personen en activiteiten kunnen zorgen voor een vertekend beeld van de
realiteit. Hiermee, en met de capaciteit die ontwikkelingslanden hebben,
moet rekening gehouden worden in de monitoring van nieuwe doelen.
Big data biedt hier mogelijk kansen voor de nieuwe doelen.
– Diverse inzet middelen nodig
Bij de millenniumdoelen was ODA het voornaamste financiële middel om
de agenda uit te voeren. Bij de nieuwe doelen gaat het om meer dan
ontwikkelingshulp. De duurzame ontwikkelingsdoelen kunnen niet worden
behaald door overheden alleen. Er zijn steeds meer spelers actief met
invloed, relevante expertise en financiële middelen, waaronder bedrijven,
particuliere initiatieven, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties
en filantropen. Dat vergt nieuwe vormen van samenwerking. Nederland
loopt voorop bij die nieuwe partnerschappen. Om de nieuwe agenda te
kunnen betalen moeten landen ook zelf verantwoordelijkheid nemen voor
het werven van eigen publieke inkomsten. ODA moet meer gericht
worden op de allerarmsten en ingezet worden als hefboom om andere
inkomsten te genereren. Verder is coherentie van belang: er zijn immers
veel beleidsterreinen die van invloed zijn op ontwikkeling. Denk aan
handel, veiligheid, belastingen en migratie. Voortgang op het ene mag
niet ten koste gaan van het andere terrein.
– Universaliteit
De millenniumdoelen waren vooral relevant voor ontwikkelingslanden.
Een van de lessen in de afgelopen 15 jaar millenniumdoelen is dat werken
aan mondiale ontwikkeling een zaak is van gedeeld belang en gezamenlijke verantwoordelijkheid. De nieuwe doelen zullen dan ook voor alle
landen gelden, ook voor Nederland. Nederland zal op nationaal niveau
kunnen bijdragen aan de duurzame ontwikkeling op mondiale schaal door
de agenda te implementeren in Nederland, door beleidscoherentie voor
ontwikkeling en door het bieden van hulp.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 605, nr. 168

10