Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 402

Wijziging van onder meer de Wet educatie en
beroepsonderwijs inzake aanscherping van de
eisen met betrekking tot examencommissies in
het middelbaar beroepsonderwijs en een
technische aanpassing

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
De regels in dit wetsvoorstel gelden ook voor het middelbaar beroepsonderwijs op het gebied van landbouw, natuurlijke omgeving en voedsel.
Het wetsvoorstel en de toelichting zijn in overeenstemming met de
Staatssecretaris van Economische Zaken tot stand gekomen. Er is niet
voorzien in medeondertekening van de beoogde wet door de Staatssecretaris van Economische Zaken, aangezien dit wetsvoorstel het mbo in
algemene zin betreft en niet specifiek het groene mbo-onderwijs.
Algemeen
1. Inleiding
Gelet op de civiele waarde van diploma’s is het belangrijk dat studenten,
werkgevers en instellingen voor vervolgonderwijs vertrouwen hebben dat
een afgegeven diploma een deugdelijk bewijs is dat de gediplomeerde de
kwalificatie-eisen van de afgeronde opleiding in voldoende mate beheerst.
Onvoldoende (borging van de) examenkwaliteit zet het vertrouwen in
mbo-diploma’s onder druk. De vereiste basiskwaliteit is aangegeven in de
Regeling standaarden examenkwaliteit mbo 2012. De standaarden hebben
betrekking op het exameninstrumentarium, de processen van afname en
beoordeling van de examens en de diplomering, waarbij ook het
functioneren van de examencommissie aan de orde is.
Aanleiding voor deze wetswijziging
De aanleiding voor de voorliggende wetswijziging is dat de kwaliteit van
de examinering in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) bij veel
opleidingen al vele jaren niet op orde is. Dit houdt in dat de examinering
niet voldoet aan een of meer van de standaarden voor de examenkwaliteit. Zo laten de Onderwijsverslagen 2012–20131 en 2013–20142 zien dat
in het jaar 2013 bij 51% van de bekostigde opleidingen sprake is van
onvoldoende examenkwaliteit; in 2014 geldt dat voor 47% van de
bekostigde opleidingen. Ook bij de niet-bekostigde opleidingen is nog te
1
2

kst-34402-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Kamerstukken II 2013/14, 33 750, nr. 107.
Kamerstukken II 2014/15, 34 000-VIII, nr. 89 bijlage.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 402, nr. 3

1

vaak sprake van onvoldoende examenkwaliteit: het Onderwijsverslag
2013–2014 laat zien dat in de periode 2012–2014 bij 50 van de 105
onderzochte opleidingen onvoldoende examenkwaliteit werd geconstateerd door de inspectie van het onderwijs.
Dat de examenkwaliteit bij teveel opleidingen niet op orde is, brengt
risico’s met zich mee. Zo is er het risico dat bij opleidingen met onvoldoende examenkwaliteit deelnemers het diploma krijgen uitgereikt terwijl
niet zeker is of ze de kwalificatie-eisen in voldoende mate beheersen voor
het behalen van het diploma. Onvoldoende examenkwaliteit zet het
vertrouwen in de examenkwaliteit en diploma’s onder druk, kan leiden tot
imagoschade voor het mbo en kan gevolgen hebben voor de instroom en
de doorstroom naar de arbeidsmarkt alsmede naar het vervolgonderwijs.
Het op orde krijgen van de examenkwaliteit is dan ook een belangrijke
opgave.
Bij een opleiding met onvoldoende examenkwaliteit kan overigens niet
automatisch de conclusie worden getrokken dat betreffende deelnemers
ten onrechte een diploma hebben behaald, want er kan sprake zijn van
veelsoortige tekortkomingen ten opzichte van de bovengenoemde
standaarden voor de examenkwaliteit.
Tekortkomingen
Uit de onderwijsverslagen komen twee grote tekortkomingen bij de
examens in het mbo naar voren:
• de examens zelf en
• het functioneren van examencommissies.
Wat betreft de kwaliteit van de examens zelf, ook wel de exameninstrumenten genoemd, blijkt dat in 2014 bij 18% van de opleidingen de zelf
ontwikkelde exameninstrumenten van onvoldoende kwaliteit zijn. Dit is
bijvoorbeeld het geval als het volgende niet op orde is:
• de dekking van het examen ten opzichte van het kwalificatiedossier;
bijvoorbeeld als er onvoldoende werkprocessen per kerntaak worden
geëxamineerd of als niet alle wettelijke beroepsvereisten uit het
kwalificatiedossier worden geëxamineerd;
• de beoordelingswijze; bijvoorbeeld als er onvoldoende richtlijnen zijn
meegegeven voor de beoordeling van het examen;
• de transparantie; bijvoorbeeld als deelnemers en beoordelaars
onvoldoende zijn geïnformeerd over de beoordelingscriteria.
Wat betreft het functioneren van examencommissies blijkt dat dit in 2014
bij meer dan 40% van de opleidingen onvoldoende was. Onvoldoende
functioneren doet zich bijvoorbeeld voor als de examencommissie
onvoldoende zicht heeft op de kwaliteit van de examinering, of omdat ze
onvoldoende controleert of ingezette verbeteracties worden uitgevoerd. In
die gevallen weet de examencommissie, als verantwoordelijke voor de
borging van de kwaliteit van de examinering, bijvoorbeeld niet of de
exameninstrumenten wel echt van voldoende kwaliteit zijn en daarmee
ook niet of hier actie op moet worden ondernomen.
Een belangrijke oorzaak dat bij veel opleidingen de verantwoordelijkheid
van de examencommissie voor de examenkwaliteit onvoldoende is, is dat
de taken niet duidelijk genoeg zijn belegd. Daarnaast blijkt dat de
examencommissie vaak onvoldoende onafhankelijk is gepositioneerd.3

3

Programmamanagement MBO15, Focus op vakmanschap: de basis gelegd, nu de lat omhoog,
mei 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 402, nr. 3

2

De problemen die er zijn met betrekking tot de examenkwaliteit en de
borging ervan worden onvoldoende aangepakt door de betreffende
instellingen c.q. examencommissies.
Maatregelen
Om te zorgen dat er meer stappen worden gezet om de examenkwaliteit
op orde te krijgen, heb ik in de brief Ruim baan voor vakmanschap: een
toekomstgericht mbo 4 twee aanvullende maatregelen aangekondigd, te
weten:
• de instellingen worden verplicht om voor alle opleidingen gebruik te
maken van bij gecertificeerde examenleveranciers ingekochte
examens of om hun gezamenlijk of individueel ontwikkelde examens
extern te laten valideren;
• in de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB) worden de taken van
de examencommissie verduidelijkt en nadere eisen gesteld aan
examencommissies.
De eerste maatregel (inkoop en validering van exameninstrumenten) zal
op een later moment in het Examen- en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB worden vastgelegd. Voor de tweede maatregel treft u hier het
wetsvoorstel aan.
De bovengenoemde twee aanvullende maatregelen komen bovenop de
reeds bestaande maatregelen om de examenkwaliteit te verbeteren
waaronder: de verdere standaardisering van examens, de bevordering
van inkoop van exameninstrumenten, de ondersteuning van instellingen,
de ontwikkeling en beschikbaarstelling van handreikingen voor instellingen, de inzet van additionele middelen voor professionalisering van
examenfunctionarissen en de dienstverlening door het Servicepunt
examinering mbo.
2. Doel
Het hoofddoel van het examenbeleid van de regering waaronder dit
wetsvoorstel is om te bewerkstelligen dat de kwaliteit van de examinering
in het mbo over de hele linie wordt verhoogd, zodat de samenleving en de
deelnemers kunnen vertrouwen op de deugdelijkheid van afgegeven
diploma’s.
Daarom is het belangrijk dat binnen alle instellingen bij elke opleiding de
examencommissie haar werk goed uitvoert. De examencommissie moet
garant kunnen staan voor de bekwaamheid van deelnemers aan wie een
diploma wordt afgegeven, afgemeten aan de kwalificatie-eisen zoals
beschreven in het kwalificatiedossier en – na de inwerkingtreding op
1 augustus 2016 van de wet van 14 oktober 2015 tot wijziging van onder
meer de Wet educatie en beroepsonderwijs in verband met het regelen
van keuzedelen waarop beroepsopleidingen mede worden gebaseerd5
(hierna: wet keuzedelen) – de eisen van één of meer keuzedelen.
De examencommissie is daarmee een cruciale actor bij de examinering en
diplomering binnen de instellingen.
Daarvoor is het nodig dat:
a. de taken van de examencommissie worden aangescherpt en dat de
taakverdeling tussen de examencommissie en het bevoegd gezag
duidelijk is, en
b. de taken van het bevoegd gezag ten aanzien van de instelling,
benoeming en samenstelling van de examencommissie duidelijk zijn.
4
5

Kamerstukken II 2013/14, 31 524, nr. 207.
Stb. 2015, 390

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 402, nr. 3

3

Dit wetsvoorstel voorziet daarin.
Het doel van de aanscherping en verduidelijking van de taken van en
eisen aan examencommissies is dat de taken van examencommissies
goed worden belegd en examencommissies beter functioneren, omdat
voor hen duidelijker is wat hun taken en verantwoordelijkheden zijn.
Daarnaast is het van belang dat instellingen, waar nodig en meer dan nu
het geval is, kunnen worden aangesproken op niet goed functionerende
examencommissies.
Tevens regelt het wetsvoorstel dat de examencommissie op verzoek van
de deelnemer een instellingsverklaring moet afgeven als de deelnemer
een of meer onderdelen van de opleiding heeft behaald waarvoor bij
beëindiging van de opleiding geen diploma of certificaat kan worden
uitgereikt. Een dergelijk voorschrift geldt al voor het voortgezet en het
hoger onderwijs. Het doel van deze verplichting is de mbo deelnemer
meer rechtsbescherming te geven. Bovendien helpen afgegeven
instellingsverklaringen (andere) examencommissies bij beslissingen over
het verlenen van vrijstellingen.
3. Kern van het wetsvoorstel
Uitgangspunten
•
•

•

Uitgangspunt blijft dat instellingen zelf verantwoordelijk zijn voor de
examenkwaliteit van door hen aangeboden opleidingen.
Een tweede uitgangspunt is dat voor de in dit wetsvoorstel opgenomen voorschriften – zo veel als mogelijk is – wordt aangesloten bij de
voorschriften betreffende examencommissies in het hoger onderwijs
(ho). Dat is gedaan met in achtneming van zowel de overeenkomsten
als de verschillen tussen het ho-stelsel en het mbo-stelsel, met elk een
onderscheiden samenstel van «checks and balances».
Een derde uitgangspunt is dat de taken van de examencommissie en
van het bevoegd gezag betreffende de examencommissie in de wet
worden opgenomen in plaats van in lagere regelgeving. Daarmee
worden de taken en eisen zoveel als mogelijk op één plaats aangegeven en heeft het parlement vanwege het maatschappelijk belang van
diploma’s zeggenschap over deze taken en eisen. Ook in het ho zijn de
voorschriften betreffende de examencommissie opgenomen in de wet
(de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
(WHW)).

a. Taken en bevoegdheden van de examencommissie
Momenteel staan de taken en bevoegdheden van de examencommissie
verspreid aangegeven in de WEB, het Examen- en kwalificatiebesluit
beroepsopleidingen WEB (EKB WEB) en de Regeling standaarden
examenkwaliteit mbo 2012. Door de hoofdlijnen van de taken en
bevoegdheden van de examencommissies op te nemen in het nieuwe
artikel 7.4.5a van de WEB en te verduidelijken, krijgen instellingen en
examencommissies een beter overzicht. Daarnaast is de examencommissie beter in staat om – indien nodig – haar taken en bevoegdheden
op te eisen binnen de instellingen. Vanwege het maatschappelijk belang
van diploma’s krijgt het parlement – door opname in de WEB – zeggenschap over deze taken en eisen. Tevens komen de voorschriften betreffende de examencommissies in het mbo en ho na de inwerkingtreding
van dit wetsvoorstel meer overeen.
Reeds bestaande taken en bevoegdheden van de examencommissie die in
het nieuwe artikel 7.4.5a WEB zijn opgenomen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 402, nr. 3

4

•

•

•
•

Vaststellen van de instellingsexamens (dit betreft het vaststellen van
de exameninstrumenten die de instelling inzet bij het instellingsexamen; vaststelling van de centrale examens (voor de generieke
examenonderdelen Nederlandse taal, rekenen en – voor middenkaderen specialistenopleidingen – Engels) vindt plaats door het College voor
toetsen en examens).
De borging van de kwaliteit van de examinering (dat wil zeggen de
afname en beoordeling van de instellingsexamens en de afname van
de centrale examens) en de kwaliteit van de instellingsexamens.
Vaststellen of een deelnemer voldoet aan de voorwaarden voor het
verkrijgen van een diploma of certificaat.
Verlenen van vrijstellingen voor (een deel van) het examen aan
deelnemers.

Overigens zijn enkele bestaande taken en bevoegdheden van examencommissies die reeds zijn opgenomen in de WEB niet ondergebracht in
het nieuwe artikel 7.4.5a WEB. Het betreft hier bijvoorbeeld het vaststellen
van regels met betrekking tot de goede gang van zaken tijdens het
examen of examenonderdelen (7.4.8, vijfde lid, WEB) en het uitreiken van
diploma’s (7.4.6, eerste lid, WEB). Ook de bestaande meer gespecificeerde
taken en bevoegdheden van examencommissies ten aanzien van de
generieke examenonderdelen Nederlandse taal, rekenen en – voor de
middenkader- en specialisten opleidingen (niveau 4) – Engels zijn niet
ondergebracht in het nieuwe artikel 7.4.5a WEB. Deze zijn al opgenomen
in het EKB WEB.
Met dit wetsvoorstel worden daarnaast enkele nieuwe taken en bevoegdheden toegevoegd aan de bestaande taken en bevoegdheden van de
examencommissie, te weten:
• Het, op verzoek van de deelnemer, uitreiken van een instellingsverklaring aan de deelnemer als deze één of meer onderdelen van de
opleiding met goed gevolg heeft afgesloten, maar daarmee geen
diploma of certificaat heeft behaald.
• Op basis van deze verklaring kan een deelnemer op de arbeidsmarkt of
bij een vervolgopleiding aantonen welke onderdelen van een opleiding
hij beheerst.
• Het opstellen van een verslag over de examenkwaliteit per opleiding
en de werkzaamheden van de examencommissie en het verstrekken
van dat verslag aan het bevoegd gezag. Hiermee verantwoordt de
examencommissie zich onder andere naar het bevoegd gezag van de
instelling.
• Het bij de slaag-zakbeslissing betrekken dat de deelnemer al examen
heeft afgelegd voor een keuzedeel in het kader van een eerder door
hem gevolgde beroepsopleiding, maar dat niet met goed gevolg heeft
afgesloten.
• Indien een deelnemer fraudeert, kan de examencommissie de
deelnemer het recht ontnemen één of meer door de examencommissie aan te wijzen examens af te leggen, gedurende een door de
examencommissie te bepalen termijn van ten hoogste een jaar. Bij
ernstige fraude kan de examencommissie het bevoegd gezag
adviseren om de inschrijving van de deelnemer voor de betreffende
opleiding definitief te beëindigen. Deze taak is opgenomen om beter te
kunnen optreden in geval van fraude.
De examencommissie kan door het bevoegd gezag tevens worden belast
met andere dan de wettelijke taken en bevoegdheden op het vlak van de
examinering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 402, nr. 3

5

De examencommissie stelt regels vast over de uitvoering van de taken en
bevoegdheden van de examencommissie en de maatregelen die de
commissie in verband met een en ander kan nemen.
b. Taken van het bevoegd gezag ten aanzien van de instelling, benoeming
en samenstelling van de examencommissie
Om ervoor te zorgen dat de examencommissie haar taken goed kan
uitvoeren, is het belangrijk dat de leden van de examencommissie
deskundig zijn en objectief te werk gaan. Daarom worden in dit
wetsvoorstel ook nadere eisen gesteld aan de samenstelling van de
examencommissie en aan de onafhankelijke positie van de examencommissie. Het bevoegd gezag is verantwoordelijk voor de instelling,
benoeming en samenstelling van een examencommissie en het
waarborgen van het onafhankelijk en deskundig functioneren van de
examencommissie. Daarom zijn deze voorschriften gericht tot het
bevoegd gezag. Hierbij wordt aangesloten bij de adviezen uit het rapport
Vreemde ogen dwingen van de commissie Bruijn6, dat weliswaar is
gericht op het hoger onderwijs, maar ook waardevolle aanknopingspunten biedt voor het functioneren van examencommissies in het mbo.
Wat betreft de samenstelling van de examencommissie, volgt het
wetsvoorstel grotendeels de in de Wet versterking kwaliteitswaarborgen
hoger onderwijs7 ingezette lijn in het hoger onderwijs. Zo wordt ook voor
de examencommissie in het mbo als nieuwe verplichting vastgelegd dat:
• deze ten minste één lid heeft van buiten de opleiding of groep van
opleidingen waarvoor de commissie is ingesteld (bijvoorbeeld een
deskundige uit het beroepenveld);
• deze ten minste één lid heeft die als docent is verbonden aan de
opleiding of groep van opleidingen waarvoor de commissie is
ingesteld;
• leden van het bevoegd gezag en personen die anderszins financiële
verantwoordelijkheid dragen binnen de instelling hier geen onderdeel
van uitmaken (wat betreft personen met financiële verantwoordelijkheid is voor het mbo een afwijkingsmogelijkheid opgenomen).
Het is belangrijk dat de examencommissie haar taken goed en onafhankelijk kan uitvoeren. Immers, de examencommissie mag zich in de
uitvoering van haar werkzaamheden niet laten beïnvloeden door druk van
buitenaf, maar moet kunnen instaan voor een verstrekt diploma en
daarmee ook voor de kwaliteit van de examinering die tot dat diploma
heeft geleid. Daarom mag van het bevoegd gezag, dat eindverantwoordelijk is voor het onderwijs en de examinering, worden verwacht dat het
waarborgt dat de examencommissie haar taken op een goede en
onafhankelijke manier kan vervullen.
De volgende nieuwe verplichtingen (waarbij eveneens grotendeels de
ingezette lijn in het hoger onderwijs in de Wet versterking kwaliteitswaarborgen hoger onderwijs is gevolgd) zijn opgenomen:
• Het bevoegd gezag draagt er zorg voor dat het onafhankelijk en
deskundig functioneren van de examencommissie voldoende wordt
gewaarborgd.
• Het bevoegd gezag benoemt de leden van de examencommissie op
basis van hun deskundigheid op het gebied van de desbetreffende
opleiding of groepen van opleidingen of op het gebied van examinering.

6
7

Kamerstukken II 2012/13, 31 288, nr. 325.
Stb. 2013, 558.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 402, nr. 3

6

•

Alvorens tot benoeming van een lid over te gaan, hoort het bevoegd
gezag de leden van de desbetreffende examencommissie en toetst het
de deskundigheid en de onafhankelijkheid van het te benoemen lid.

Dit betekent onder andere dat het bevoegd gezag bepaalt of een te
benoemen nieuw lid van de examencommissie geschikt is om deel uit te
maken van de examencommissie en dat de samenstelling van een
examencommissie voldoet aan de eisen zoals vastgelegd in het nieuwe
artikel 7.4.5 van de WEB. Vanaf het moment van inwerkingtreding van het
nieuwe artikel 7.4.5 moet het bevoegd gezag er zorg voor dragen dat de
samenstelling van alle zittende examencommissies voor de aangeboden
mbo-opleidingen, al dan niet met aanvulling van nieuwe commissieleden,
voldoet aan de in het artikel vastgelegde eisen.
Het bevoegd gezag kan besluiten om één centrale examencommissie en
verschillende decentrale examencommissies in te stellen waarbij de taken
worden verdeeld over die commissies. De wettelijke eisen met betrekking
tot instelling, samenstelling en benoeming van de leden van de examencommissie gelden zowel voor de centrale examencommissie als voor de
decentrale examencommissies.
Binnen een examencommissie kan ook sprake zijn van subcommissies
(die bestaan uit leden van de examencommissie) gericht op één taak,
zoals het vaststellen van exameninstrumenten of het beoordelen of
examenkandidaten voldoen aan de voorwaarden voor het uitreiken van
het diploma. Het bevoegd gezag mag formele taken en bevoegdheden
van de examencommissie niet beleggen buiten de examencommissie. En
evenmin mag de examencommissie haar taken en bevoegdheden
delegeren. Wel kunnen bijvoorbeeld werkgroepen of externe deskundigen
de examencommissie advies leveren bij de uitvoering van haar taken en
de uitoefening van haar bevoegdheden, bijvoorbeeld ten aanzien van de
vaststelling van exameninstrumenten.
c. Verhouding bevoegd gezag – examencommissie
Het bevoegd gezag draagt er zorg voor dat het onafhankelijk en deskundig
functioneren van de examencommissie voldoende is gewaarborgd. Dat
betekent enerzijds dat het bevoegd gezag de examencommissie moet
faciliteren en controleren. Als de examencommissie niet goed functioneert, dient het bevoegd gezag de examencommissie daarop aan te
spreken. Als ultimum remedium kan het bevoegd gezag de benoeming
van een examencommissielid beëindigen, uiteraard zonder dat het
onafhankelijk functioneren van de commissie in gevaar komt. Het
betekent anderzijds dat het bevoegd gezag geen richtlijnen en aanwijzingen kan geven aan de examencommissie over de beoordeling van
examenkandidaten en dat in de examencommissie enkel deskundigen
zitting hebben. Het bevoegd gezag onthoudt zich van inmenging in de
taken van de examencommissie. De examencommissie is een functioneel
onafhankelijk orgaan, dat wil zeggen dat de leden in hun functioneren als
lid van de examencommissie niet in een hiërarchische relatie staan ten
opzichte van het bevoegd gezag. Dit volgt ook uit het feit dat de taken van
de examencommissie zijn geattribueerd. Het bevoegd gezag blijft wel
eindverantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijs, inclusief de
kwaliteit van de examinering en diplomering. Een examencommissie
moet handelen binnen de grenzen van de onderwijs- en examenregeling
(artikel 7.4.8, tweede lid, WEB). Hierdoor is tevens geborgd dat de wijze
van examinering past in het kader van de opleiding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 402, nr. 3

7

Om het onafhankelijke karakter van de examencommissie ten opzichte
van het bevoegd gezag te benadrukken, is niet alleen gekozen voor het
expliciet formuleren van het onafhankelijke functioneren en de exclusieve
taken en bevoegdheden van de examencommissie, maar ook voor het in
stand houden van de Commissie van beroep voor de examens als intern
orgaan waar geschillen naar aanleiding van beslissingen van de examencommissie en examinatoren worden beoordeeld (hoofdstuk 7, titel 5, van
de WEB).
d. Instellingsverklaring
Het wetsvoorstel (artikel 7.4.6a) regelt het recht van de deelnemer om op
zijn verzoek een instellingsverklaring van de examencommissie te
ontvangen waarop de behaalde onderdelen van een opleiding zijn
aangegeven, als de deelnemer niet voldoet aan de voorwaarden om
daarvoor een diploma of certificaat te ontvangen. Deze instellingsverklaringen (nu vaak «schoolverklaring» genoemd) kunnen nu ook al worden
afgegeven. Er is echter momenteel nog geen verplichting voor examencommissies in het mbo om dergelijke verklaringen af te geven op verzoek
van de deelnemer, in tegenstelling tot het voortgezet en hoger onderwijs.
Deze verplichting levert meer rechtsbescherming op voor de deelnemer.
Bovendien helpen afgegeven instellingsverklaringen (andere) examencommissies bij beslissingen over het verlenen van vrijstellingen. Een
instellingsverklaring geeft geen recht op vrijstelling; de examencommissie
beslist over het al dan niet verlenen van vrijstellingen.
De examencommissie moet een instellingsverklaring uitreiken aan de
deelnemer aan het einde van de opleiding bij de desbetreffende instelling,
want dan is duidelijk welke onderdelen van de opleiding de deelnemer
met goed gevolg heeft afgesloten en of de deelnemer al dan niet voldoet
aan de voorwaarden om daarvoor een diploma of certificaat te ontvangen.
De examencommissie is dus niet verplicht om al eerder, dus tijdens de
opleiding bij de desbetreffende instelling, een instellingsverklaring uit te
reiken. Het betreft onderdelen van de kwalificatie en – na inwerkingtreding
van de wet keuzedelen – een of meer keuzedelen of onderdelen van
keuzedelen die deel uitmaken van de opleiding. Op de instellingsverklaring moeten de door de deelnemer met goed gevolg afgelegde
onderdelen van de opleiding worden vermeld. Dat zijn onderdelen
waarvoor bij het examen ten minste «voldoende» of ten minste het cijfer 6
is behaald, of, indien het loopbaan en burgerschap betreft, de eindwaardering «voldaan» is verkregen (zie artikel 17 van het Examen- en
kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB voor de beoordelingswijzen).
Het gevolgd hebben van onderdelen is niet genoeg. Op de resultatenlijst
worden de examenresultaten per behaald onderdeel vermeld, bijvoorbeeld het cijfer 7 of de aanduiding «ruim voldoende». De examencommissie is niet verplicht resultaten van overige onderdelen van de
opleiding op de resultatenlijst te vermelden. Op verzoek van de deelnemer
kan dat wel, maar dan is het wel zaak dat duidelijk onderscheid wordt
gemaakt tussen behaalde en overige onderdelen van de opleiding.
Overige onderdelen van de opleiding zijn bijvoorbeeld niet behaalde
examenonderdelen en met een positieve beoordeling voltooide beroepspraktijkvorming.
Met een instellingsverklaring kan een deelnemer die geen diploma heeft
behaald toch aan een werkgever of een instelling voor vervolgonderwijs
een – door de examencommissie afgegeven – bewijs overleggen van
onderdelen van een mbo opleiding die hij met goed gevolg heeft
afgelegd. Dat kan van nut zijn voor het verkrijgen van een baan of het
verkrijgen van vrijstelling bij een vervolgopleiding. Vooral voor jongeren
in een kwetsbare positie kan een dergelijk bewijs van nut zijn voor hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 402, nr. 3

8

vervolgloopbaan en civiele waarde hebben op de arbeidsmarkt of bij
vervolgonderwijs. Daarmee kunnen ze bewijzen wat ze wél kunnen. De
instellingsverklaring kan voor hen ook een extra stimulans zijn om zoveel
mogelijk onderdelen van de opleiding te behalen, ook als er geen uitzicht
meer is op het betreffende diploma.
Diploma’s, certificaten en instellingsverklaringen moeten goed van elkaar
onderscheiden worden. Hoewel ze allemaal een bewijs van beheersing
zijn, verschilt de reikwijdte ervan en daarmee ook het civiel effect.
4. Draagvlak
Er is op hoofdlijnen draagvlak bij de MBO Raad, AOC Raad, NRTO en SBB.
Ook is er overleg geweest met VNO-NCW, MKB-Nederland en FNV. De
MBO Raad en NRTO zijn geen voorstander van het opnemen van de
verplichting betreffende de instellingsverklaring (in het nieuwe artikel
7.4.6a), omdat een geformaliseerde (verplichte) instellingsverklaring zou
kunnen worden verward met een diploma of certificaat. Naar aanleiding
hiervan is ervan afgezien dat bij ministeriële regeling een model voor de
instellingsverklaring wordt vastgesteld. Ik zal de MBO Raad en NRTO
vragen om een model instellingsverklaring op te stellen als handreiking
voor de instellingen.
5. Administratieve lasten en regeldruk
Administratieve lasten kunnen worden gedefinieerd als de kosten om te
voldoen aan verplichtingen tot informatieverschaffing aan de overheid,
welke verplichtingen voortvloeien uit wet- en regelgeving van de
overheid. Bij de voorbereiding van dit wetsvoorstel is nagegaan of er
sprake is van administratieve lasten voor instellingen, bedrijfsleven of
burgers. Daarbij is het wetsvoorstel intern ter beoordeling voorgelegd
voor toetsing op administratieve lasten. De gevolgen van deze wetswijziging voor de administratieve lasten zijn beperkt.
Dit voorstel heeft beperkte gevolgen voor de administratieve lasten van
instellingen als gevolg van de nieuwe verplichtingen ten aanzien van
examencommissies betreffende het verslag over de kwaliteit van de
examens en de werkzaamheden van de commissie en het afgeven van
instellingsverklaringen. De uitvoering hiervan brengt aan administratieve
lasten voor mbo instellingen in totaal € 574.000,– met zich mee. De
inspectie kan namelijk na inwerkingtreding van de wetswijziging, in het
kader van onderzoek naar de examenkwaliteit of de naleving van wet- en
regelgeving, ook verzoeken om inzage in instellingsverklaringen bij
betreffende opleidingen (om na te gaan of deze op goede gronden zijn
afgegeven) of inzage in het verslag over de kwaliteit van de examens en
de werkzaamheden van de examencommissie (bijvoorbeeld om na te
gaan of de examencommissie zelf tekortkomingen in de examenkwaliteit
bij betreffende opleidingen in beeld heeft). Overigens hoeven instellingen
de verslagen niet aan de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) te leveren.
Evenmin hoeven zij de uitreiking van instellingsverklaringen aan DUO te
melden.
6. Uitvoerings- en handhavingsgevolgen
DUO heeft aangegeven dat het wetvoorstel geen uitvoeringsconsequenties heeft voor DUO. De inspectie houdt bij het toezicht op de
kwaliteit van opleidingen bij instellingen ook toezicht op de naleving van
de voorschriften betreffende examencommissies en op het functioneren
van examencommissies op basis van het Toezichtkader mbo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 402, nr. 3

9

7. Financiële gevolgen voor de rijksbegroting
Dit voorstel heeft geen gevolgen voor de rijksbegroting.
8. Bescherming persoonsgegevens
Dit voorstel heeft geen gevolgen voor bescherming van persoonsgegevens. Het wetsvoorstel bevat geen bepalingen die uitwisseling van
persoonsgegevens betreffen. Informatie over instellingsverklaringen (die
persoonsgegevens betreffen) hoeven door de instellingen niet met DUO
te worden uitgewisseld. DUO registreert desbetreffende informatie niet.
9. Caribisch Nederland
De voorgestelde wijzigingen hebben ook betrekking op Caribisch
Nederland. Het voorliggende wetsvoorstel bevat overeenkomstige
wijzigingen van de Wet educatie en beroepsonderwijs BES (WEB BES).
Naar verwachting zal de op grond van artikel IV bij koninklijk besluit te
bepalen datum van inwerkingtreding later zijn voor Caribisch Nederland
dan voor het Europese deel van Nederland.
10. Internetconsultatie
De concept-tekst van dit wetsvoorstel is van 14 juli 2015 tot en met
11 augustus 2015 opengesteld voor internetconsultatie, waarbij vier
vragen zijn gesteld. Er zijn in totaal 50 reacties binnengekomen, voornamelijk van personeelsleden van mbo-instellingen.
Een meerderheid van de respondenten heeft instemmend gereageerd op
de concept-tekst van het wetsvoorstel, maar bij enkele bepalingen zijn ook
kanttekeningen, risico’s en soms ook alternatieven en verzoeken ter
verduidelijking aangegeven. Een aantal respondenten geeft aan dat het
wetsvoorstel herkenbare taken belegt bij onderscheidenlijk het bevoegd
gezag en de examencommissie en dat het wetsvoorstel goed aansluit op
de praktijk bij hun instelling.
De reacties hebben geleid tot wijziging van het voor de internetconsultatie
aangeboden wetsvoorstel en van het algemene en artikelsgewijze deel
van de memorie van toelichting. Hieronder wordt nader ingegaan op de
hoofdlijnen van de reacties.
Vraag 1: Wat vindt u van de taken en bevoegdheden die het bevoegd
gezag krijgt voor de instelling, benoeming en samenstelling van de
examencommissie (artikel 7.4.5)?
Veel respondenten waarderen dat naast de taken van de examencommissie ook de taken van het bevoegd gezag ten aanzien van de
examencommissie zijn aangegeven. Dat maakt de toedeling van de
onderscheiden verantwoordelijkheden en de wederzijdse verwachtingen
duidelijker.
Door een ruime meerderheid van de respondenten wordt de voorgestelde
bepaling over de taken die het bevoegd gezag krijgt voor de instelling,
benoeming en samenstelling van de examencommissie (artikel 7.4.5)
positief beoordeeld. Er is wel een punt van kritiek. Dit betreft de passage
dat personen die financiële verantwoordelijkheid dragen niet mogen
worden benoemd tot lid van de examencommissie. Een ruime
meerderheid van respondenten onderkent wel het risico van ongewenste
belangenverstrengeling bij personen met financiële verantwoordelijkheden, maar men geeft aan dat dit risico op andere manieren kan worden
ondervangen. Een dergelijke uitsluiting zou volgens respondenten een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 402, nr. 3

10

averechts effect kunnen hebben, omdat nu goed functionerende examencommissieleden uit examencommies verwijderd moeten worden als ze
financiële verantwoordelijkheid dragen en dat een dergelijke uitsluiting
het benoemen van managers in examencommissies belemmert. Daarbij
verwijzen respondenten ook naar publicaties over examencommissies in
het mbo8. Naar aanleiding van de reacties is het wetsvoorstel aangepast:
De «pas toe of leg uit» bepaling is vervangen door de bepaling dat
personen die financiële verantwoordelijkheid dragen wel mogen worden
benoemd tot lid van de examencommissie indien de examencommissie
regels vaststelt ter voorkoming van belangenverstrengeling bij de
toedeling en uitvoering van haar taken. Deze bepaling biedt alle
mbo-instellingen de mogelijkheid om personen met financiële verantwoordelijkheid te benoemen in de examencommissie, mits op andere
wijze (regeling van de examencommissie) belangenverstrengeling wordt
voorkomen. Deze regeling dient overigens ook betrekking te hebben op
andere gevallen van tegenstrijdige belangen bij een lid van de examencommissie (zie toelichting op artikel I, onderdeel B, laatste alinea).
Vraag 2: Wat vindt u van de taken en bevoegdheden die de examencommissies krijgen (artikel 7.4.5a)?
Door een ruime meerderheid van de respondenten wordt de voorgestelde
bepaling over de taken en bevoegdheden van de examencommissie
(artikel 7.4.5a) positief beoordeeld. Men waardeert de duidelijkheid over
de voorgeschreven taken en bevoegdheden van de examencommissie en
de overzichtelijke weergave ervan. Dat geeft aan wat verwacht mag
worden van examencommissies, laat de vereiste reikwijdte van de
bevoegdheden van de examencommissie zien en kan examencommissies
beter in positie brengen.
Door een paar respondenten worden kanttekeningen geplaatst bij de
verplichting dat de examencommissie een verslag van haar werkzaamheden verstrekt aan het bevoegd gezag. Zij vinden een dergelijke
verplichting niet nodig en wijzen op de administratieve last die dat teweeg
brengt. Zij vinden dat het bevoegd gezag kan bepalen hoe de examencommissie zich moet verantwoorden over de uitvoering van de taken en
bevoegdheden
Naar aanleiding van de reacties is in de memorie van toelichting
(paragraaf 3a) een nadere toelichting opgenomen als reactie op bij de
internetconsultatie geleverde verzoeken ter verduidelijking.
Vraag 3: Wat vindt u van de verplichting betreffende de instellingsverklaring in het middelbaar beroepsonderwijs (artikel 7.4.6a)?
Door een ruime meerderheid van de respondenten wordt de voorgestelde
verplichting betreffende de instellingsverklaring, die de deelnemer
desgevraagd van de examencommissie ontvangt voor behaalde onderdelen als geen diploma of certificaat kan worden uitgereikt, positief
beoordeeld. Deze respondenten vinden het zinvol dat deelnemers in dat
geval recht hebben op een bewijs van beheersing voor behaalde
onderdelen van de opleiding en sommigen benadrukken het belang dat
de verklaring wordt afgegeven door de examencommissie. Een aantal
respondenten geeft aan dat dit bij hun instelling al de praktijk is.
Door een aantal respondenten is opgemerkt dat een model instellingsverklaring nuttig kan zijn voor het vergroten van de transparantie en het civiel
effect van instellingsverklaringen.
8

R. Vink, P. Willemse, De kracht van examencommissies; kritische succesfactoren, IVA
Onderwijs, maart 2015. I. Bontius, M. van Brussel, T. van Velzen i.s.m. het netwerk examinering
mbo, Een examencommissie met of zonder manager?, Cinop, 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 402, nr. 3

11

Naar aanleiding van de reacties zal ik de MBO Raad plus de NRTO
verzoeken een model instellingsverklaring te ontwikkelen en als
handreiking voor alle instellingen beschikbaar te stellen. Verder is een
nadere toelichting opgenomen in paragraaf 3, onderdeel d, van de
memorie van toelichting.
Vraag 4: De vierde vraag was een open vraag en de reacties hierop
hadden betrekking op bovengenoemde punten.
11. Consultatie Caribisch Nederland
Een concept van het onderhavige wetsvoorstel is via de Rijksdienst
Caribisch Nederland voorgelegd aan de scholen in Caribisch Nederland.
Twee van de drie scholen hebben gereageerd. Uit de reacties blijken geen
bezwaren tegen (onderdelen) van dit wetsvoorstel. De scholen geven aan
de wijzigingen mee te zullen nemen in de ontwikkeling van de
examencommissies.
12. Stimulerende en ondersteunende maatregelen
Naast het onderhavige voorstel tot wijziging van de WEB blijft er worden
ingezet op professionalisering van examenfunctionarissen, waaronder
leden van de examencommissie. De afgelopen jaren hebben de instellingen al aanvullende middelen ontvangen voor de professionalisering
van examenfunctionarissen. Vanaf 2015 maken deze middelen onderdeel
uit van het investeringsbudget van de kwaliteitsafspraken. De instellingen
kunnen – naast de middelen uit de lump sum – deze aanvullende
middelen inzetten voor het verder professionaliseren van onder andere de
leden van hun examencommissies.
Instellingen kunnen bij het verbeteren van de examinering (waaronder het
functioneren van de examencommissies) gebruik maken van diverse
vormen van ondersteuning. Dat betreft bijvoorbeeld handreikingen ten
behoeve van examencommissies.
Ik heb subsidies verstrekt aan bijvoorbeeld de MBO Raad en SBB voor het
uitvoeren van projecten die instellingen ondersteunen bij het verbeteren
van hun examenkwaliteit. Zo is onder andere het Servicepunt examinering mbo ingericht.
Artikelsgewijs
Artikel I, onderdeel A
Aan artikel 1.1.1 WEB worden begripsbepalingen toegevoegd voor
«centraal examen» en «instellingsexamen» omdat deze begrippen een
aantal keren voorkomen in het nieuwe artikel 7.4.5a WEB. De definities
komen overeen met die in artikel 1 van het EKB WEB, met dien verstande
dat in artikel 1.1.1 WEB bij «centraal examen» wordt verwezen naar «bij of
krachtens algemene maatregel van bestuur te stellen eisen» en in artikel 1
EKB WEB naar «bij of krachtens dit besluit te stellen eisen».
Artikel I, onderdeel B
Het tweede, derde, vijfde, zesde, zevende en achtste lid van artikel 7.4.5
WEB zijn nieuw en het vierde lid is gedeeltelijk nieuw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 402, nr. 3

12

Op grond van het tweede lid kan het bevoegd gezag een deel van de taken
en bevoegdheden van een examencommissie opdragen aan een centrale
examencommissie. Zie verder de voorlaatste alinea van paragraaf 3,
onderdeel b, van het algemeen deel van de toelichting.
Op grond van het derde lid heeft het bevoegd gezag de plicht om ervoor
te zorgen dat het onafhankelijk en deskundig functioneren van de
examencommissie voldoende is gewaarborgd. Deze bepaling komt
inhoudelijk overeen met artikel 7.12a, tweede lid, van de WHW. Zij legt
een zorgplicht bij het bevoegd gezag. Deze heeft consequenties voor het
instellen van de examencommissie, het benoemen van de leden van die
commissie en het faciliteren en controleren van de commissie. Wat het
faciliteren van de commissie betreft, kan worden gedacht aan het ter
beschikking stellen van voldoende middelen en faciliteiten. Als de
commissie niet goed functioneert, moet het bevoegd gezag ingrijpen
zonder dat het onafhankelijk functioneren van de commissie in gevaar
komt. Zie voor het onafhankelijk en deskundig functioneren van de
examencommissie ook paragraaf 3, onderdeel b, van deze memorie van
toelichting.
De zorgplicht is gedeeltelijk uitgewerkt in het vierde lid (benoeming op
basis van deskundigheid), het vijfde lid (horen leden examencommissie
en toetsen deskundigheid van het te benoemen lid) en het zesde, zevende
en achtste lid (ten minste één lid van buiten de desbetreffende opleiding
of groep van opleidingen en één docent van de desbetreffende opleiding
of groep van opleidingen; géén lid van het bevoegd gezag van de
instelling en geen persoon die anderszins financiële verantwoordelijkheid
draagt binnen de instelling (van het laatste kan worden afgeweken; zie
hieronder)).
De deskundigheid van het te benoemen lid kan worden getoetst aan de
zogenoemde Beschrijving examentaken (BETS) die in opdracht van de
MBO Raad is ontwikkeld. Verder is het denkbaar dat het bevoegd gezag
zelf nog profielen ontwikkelt waaraan de leden van de examencommissie
moeten voldoen. Het bevoegd gezag kan het toetsen van de deskundigheid van de te benoemen leden overlaten aan anderen (bijvoorbeeld
een directeur of de examencommissie). Het bevoegd gezag blijft er zelf
verantwoordelijk voor dat dit toetsen goed gebeurt.
Van de bepaling dat geen personen mogen worden benoemd die anders
dan als lid van het bevoegd gezag financiële verantwoordelijkheid dragen
binnen de instelling, kan worden afgeweken als de examencommissie
regels vaststelt over het voorkomen van belangenverstrengeling bij het
toedelen en uitvoeren van haar taken en bevoegdheden. Hierbij valt
bijvoorbeeld te denken aan de regel dat een examencommissielid dat in
een andere rol (manager met financiële verantwoordelijkheid, docent,
examinator, toetsontwikkelaar) betrokken is bij een bepaald examen niet
deelneemt aan de besluitvorming over dat examen. Voorkomen moet
worden dat door ongewenste rolvermenging oneigenlijke drijfveren
meespelen in de besluiten van de examencommissie. Dit kan namelijk
leiden tot onterechte diplomatoekenning of onterechte vaststelling van
exameninstrumenten.
Artikel I, onderdeel C
Artikel 7.4.5a WEB is een geheel nieuw artikel. De in het eerste lid, onder a
tot en met e, genoemde taken en bevoegdheden van de examencommissie zijn ontleend aan de in artikel 7.12b, eerste lid, WHW
opgenomen taken en bevoegdheden. Wel is de terminologie afgestemd
op de examens in het mbo (met instellingsexamens, centrale examens,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 402, nr. 3

13

diploma’s, certificaten en instellingsverklaringen). De onder b en c
genoemde taken en bevoegdheden hebben alleen betrekking op de
instellingsexamens. Het borgen van de kwaliteit van de examinering
(onderdeel a) en de onderdelen d, e en f hebben mede betrekking op
centrale examens. Verder zijn er specifieke taken en bevoegdheden van de
examencommissie met betrekking tot uitsluitend centrale examens
opgenomen in het EKB WEB. Op grond van onderdeel c is het de
verantwoordelijkheid van de examencommissie om de instellingsexamens vast te stellen.
De in artikel 7.4.5a, eerste lid, onder f, opgenomen bevoegdheid van de
examencommissie houdt verband met de bepaling dat een opleiding eerst
dan met goed gevolg is afgesloten als tevens examen is afgelegd in een
of meer keuzedelen (deze bepaling wordt per 1 augustus 2016
opgenomen in artikel 7.4.6 WEB). Het voorgestelde artikel 7.4.5a, eerste
lid, onder f, regelt dat de examencommissie een keuzedeel waarin de
deelnemer in het kader van een eerder door hem gevolgde beroepsopleiding examen heeft afgelegd maar dat niet met goed gevolg door hem is
afgesloten, kan betrekken bij de uitslag van het examen. Op grond hiervan
kan de examencommissie beslissen dat een deelnemer die overstapt naar
een andere beroepsopleiding niet opnieuw examen hoeft af te leggen in
hetzelfde keuzedeel.
Vanaf 1 augustus 2018 is het voor het behalen van een diploma niet meer
voldoende dat examen is afgelegd in de keuzedelen, maar moet daarin
met goed gevolg examen zijn afgelegd. Artikel 7.4.5a, eerste lid, onder f,
behoudt echter ook na 1 augustus 2018 een functie, namelijk als voor een
keuzedeel niet ten minste een voldoende eindwaardering is behaald: dan
kan dat voor de slaag-zakbeslissing voor het diploma worden gecompenseerd door de eindwaardering van een of meer andere keuzedelen (zie
artikel 17, tweede lid, onderdeel d, van het EKB WEB zoals luidend vanaf
1 augustus 2018).
Op grond van artikel 7.4.5a, tweede lid, WEB kunnen bij algemene
maatregel van bestuur nadere regels worden gesteld met betrekking tot
de in het eerste lid genoemde taken en bevoegdheden en kunnen andere
taken en bevoegdheden worden toegekend aan de examencommissie. In
het EKB WEB zijn al diverse taken en bevoegdheden van de examencommissie opgenomen (zie de artikelen 3a, 3b, 9, 10, 12a, 13, 14a, 15 en
16). Deze artikelen zijn nu gebaseerd op artikel 7.4.3a WEB. Na de
inwerkingtreding van artikel 7.4.5a, tweede lid, WEB zijn zij mede
gebaseerd op dit artikellid.
Artikel 7.4.5a, derde tot en met zesde lid, WEB is ontleend aan artikel
7.12b, tweede tot en met vijfde lid, WHW. De tweede volzin van het derde
lid van artikel 7.12b WHW is niet overgenomen in artikel 7.4.5a, vierde lid.
Op grond van deze volzin kan de examencommissie in het hoger
onderwijs bepalen dat niet ieder tentamen met goed gevolg hoeft te zijn
afgelegd om vast te stellen dat het examen met goed gevolg is afgelegd.
Aan een soortgelijke regel bestaat in de WEB geen behoefte, omdat in het
EKB WEB (artikel 17) een uitslagbepaling is opgenomen.
Op grond van artikel 7.4.5a, derde lid, WEB stelt de examencommissie
regels vast over de uitvoering van de in het eerste lid genoemde taken en
bevoegdheden. Deze regels kunnen bijvoorbeeld betrekking hebben op:
de wijze waarop wordt verantwoord dat een examen voldoende dekkend
is ten opzichte van de kwalificatie-eisen, het te hanteren beoordelingsmodel, de wijze waarop wordt verantwoord dat is voldaan aan de
voorwaarden voor het verkrijgen van een diploma, certificaat of instellingsverklaring, de wijze van borging van de examenkwaliteit en de kaders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 402, nr. 3

14

en procedure voor het verlenen van vrijstellingen en het beslissen op
verzoeken om aangepaste examinering. Ten slotte dienen regels te
worden vastgesteld over maatregelen die de examencommissie met
betrekking tot de organisatie van de examens of jegens de deelnemers
aan de examens kan nemen. In het nieuwe vierde lid van artikel 7.4.5a zijn
enige bevoegdheden opgenomen die de examencommissie heeft bij
examenfraude door een deelnemer (zie de volgende alinea, daarin wordt
ook verwezen naar enige andere wettelijke regelingen op dit gebied). Er
kunnen echter ook onregelmatigheden (anders dan fraude) optreden bij
instellingsexamens. De examencommissie kan regels stellen over
maatregelen die in dit geval kunnen worden genomen (op dit gebied zijn
er geen wettelijke regelingen). Andere gevallen waarin de examencommissie maatregelen zou kunnen treffen en waarover regels zouden
kunnen worden gesteld zijn bijvoorbeeld als zonder schuld van de student
een examen ongeldig moet worden verklaard omdat een digitaal examen
door stroomuitval niet kan worden voortgezet of omdat bepaalde
instrumenten die nodig zijn voor het afleggen van een praktijkexamen
onverwacht kapot gaan.
Artikel 7.4.5a, vierde lid, WEB bepaalt dat de examencommissie een bij
het examen frauderende deelnemer gedurende ten hoogste een jaar het
recht kan ontnemen om een bepaald examen of bepaalde examens af te
leggen. Bijvoorbeeld in geval van spieken. Bij ernstige examenfraude kan
het bevoegd gezag op advies van de examencommissie de inschrijving
van de deelnemer definitief beëindigen. Dit is bijvoorbeeld mogelijk bij
het indienen van examenmateriaal van een andere kandidaat, het
onrechtmatig bemachtigen van de juiste antwoorden of bewuste
persoonsverwisseling bij het examen. Artikel 8.1.3, vijfde lid, WEB
(betreffende verwijdering van een leerplichtige deelnemer) moet hierbij
door het bevoegd gezag in acht genomen worden. Een en ander is
natuurlijk onverminderd het overigens bij of krachtens wet geregelde op
het gebied van de fraude (zie Regeling examenprotocol centrale examinering mbo 2015 en Beleidsregel niet op regelmatige wijze afnemen van
het centraal examen bij beroepsopleidingen).
In artikel 7.4.5a, vijfde lid, WEB is geregeld dat een lid van de examencommissie niet deelneemt aan de behandeling van een klacht of verzoek
van een deelnemer waarbij hij is betrokken (bv. als docent, bij afname
examen of als lid van de examencommissie). Het gaat hierbij om klachten
of verzoeken die zijn ingediend bij de examencommissie. De WEB kent
geen klachtenregeling. Diverse instellingen hebben zelf een klachtenregeling opgesteld. Denkbaar is, dat daarin ook is voorzien in het indienen
van een klacht bij de examencommissie. Ook kunnen klachten worden
ingediend zonder dat er een regeling voor is. Bij verzoeken aan de
examencommissie kan worden gedacht aan een verzoek om een
vrijstelling of om een instellingsverklaring bij ongediplomeerde uitstroom.
Artikel 7.4.5a, zesde lid, bepaalt dat de examencommissie jaarlijks een
verslag opstelt over de examenkwaliteit per opleiding aan de hand van de
standaarden voor de examenkwaliteit mbo en van haar werkzaamheden
en dit verslag aan het bevoegd gezag van de instelling verstrekt. Als het
een examencommissie van een exameninstelling betreft, wordt het
verslag verstrekt aan het bevoegd gezag van de exameninstelling. De
examencommissie is immers verantwoordelijk voor het borgen van de
kwaliteit van de examinering en van de instellingsexamens (artikel 7.4.5a,
eerste lid, onderdeel a). De examencommissie legt met het verslag
verantwoording af aan het bevoegd gezag. Het verslag kan door het
bevoegd gezag worden benut voor de jaarlijkse verantwoording over de
examenkwaliteit (artikel 1.3.6, tweede lid) en door de inspectie voor het
toezicht op de examenkwaliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 402, nr. 3

15

Artikel I, onderdeel D
Het nieuwe artikel 7.4.6a WEB regelt dat de examencommissie op verzoek
van de deelnemer een instellingsverklaring moet afgeven. Dit gebeurt als
de deelnemer een of meer onderdelen van de opleiding met goed gevolg
heeft afgelegd, maar niet voldoet aan de voorwaarden om daarvoor een
diploma of certificaat te ontvangen. Deze instellingsverklaringen (nu vaak
«schoolverklaring» genoemd) kunnen nu ook al worden afgegeven. Er is
echter momenteel nog geen verplichting voor examencommissies in het
mbo om dergelijke verklaringen af te geven, in tegenstelling tot het
voortgezet onderwijs (artikel 31, eerste lid van de WVO) en het hoger
onderwijs (artikel 7.11, vijfde lid van de WHW). De opgenomen
verplichting levert meer rechtsbescherming op voor de deelnemer.
Bovendien helpen afgegeven instellingsverklaringen (andere) examencommissies bij beslissingen over het verlenen van vrijstellingen op grond
van artikel 3b of 14a van het EKB WEB. Met deze verplichting in het mbo
betreffende de instellingsverklaring wordt uiteraard niets afgedaan aan de
verplichting dat alleen diplomagerichte opleidingstrajecten voor bekostiging in aanmerking komen.
Artikel I, onderdeel E
Het nieuwe overgangsartikel 12.4b.1 WEB bepaalt dat de zittende leden
van de examencommissie bij de inwerkingtreding van het nieuwe artikel
7.4.5 WEB worden aangemerkt als leden van de in dat artikel bedoelde
examencommissie. Het bevoegd gezag dient ervoor te zorgen dat de
examencommissie met ingang van de inwerkingtredingsdatum van artikel
7.4.5 WEB aan alle in dat artikel opgenomen eisen voldoet. Een lid dat
onvoldoende deskundig is voor de door hem uit te voeren taken moet
derhalve voor die datum ervoor zorgen voldoende deskundig te zijn (of
het lid moet worden vervangen door een lid dat wel deskundig is).
Zo moet onder andere ten minste één persoon van buiten de betreffende
opleidingen en ten minste één docent verbonden aan een van de
betreffende opleidingen worden benoemd als lid van de examencommissie (tenzij de examencommissie al over dergelijke leden beschikt).
Artikel II, onderdelen A tot en met D
Artikel II wijzigt de Wet educatie en beroepsonderwijs BES (WEB BES).
Deze wet heeft betrekking op Caribisch Nederland (Bonaire, Sint Eustatius
en Saba).
De toelichting op artikel I, onderdelen A tot en met D, is van overeenkomstige toepassing, met uitzondering van de verwijzingen naar het EKB
WEB. Het EKB WEB is namelijk niet van toepassing op Caribisch
Nederland. Er is ook geen andere algemene maatregel van bestuur voor
de examens in Caribisch Nederland. Wel biedt artikel 7.4.4 WEB BES de
mogelijkheid om bij algemene maatregel van bestuur onderdelen van een
beroepsopleiding aan te wijzen waarvan de examinering geschiedt
volgens bij of krachtens die algemene maatregel van bestuur te geven
voorschriften. Van die mogelijkheid is echter nog geen gebruik gemaakt.
Alle examens van beroepsopleidingen in Caribisch Nederland zijn dus
instellingsexamens. In de ministeriële regeling op basis van artikel 7.4.5
WEB BES (Regeling standaarden examenkwaliteit mbo BES) zijn regels
opgenomen over de inhoud en het niveau van de examens, de procedures
rond de examens en de voorwaarden waaronder examens worden
afgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 402, nr. 3

16

Artikel III
Dit artikel bevat een technische aanpassing. Het schrapt een artikel van de
wet van 16 april 2015 (Stb. 170) dat is uitgezonderd van de inwerkingtreding van die wet bij besluit van 22 mei 2015 (Stb. 214). Het desbetreffende artikel kon niet in werking treden omdat het onderdeel dat werd
gewijzigd, was vernummerd. De desbetreffende wijziging van bijlage 1
van de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en
semipublieke sector is inmiddels opgenomen in een besluit dat is
voorgedragen door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (Stb. 2015, 475).
Artikel IV
Bepaald is, dat de wet in werking treedt op een bij koninklijk besluit te
bepalen tijdstip, dat voor de verschillende artikelen en onderdelen
daarvan verschillend kan worden vastgesteld. Er wordt naar gestreefd om
de wijzigingen van de WEB in werking te laten treden op 1 augustus 2017.
Zoals in paragraaf 9 van deze memorie van toelichting al is aangegeven,
treden de wijzigingen van de WEB BES naar verwachting later in werking
dan de wijzigingen van de WEB.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 402, nr. 3

17