Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2011–2012

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

328
Vragen van de leden Leijten en Kooiman (beiden SP) aan de staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de financiële problemen van
Zonnehuizen (ingezonden 23 september 2011).
Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner
(Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 18 oktober 2011).
Vraag 1
Wat is uw reactie op het artikel «Zorgconcern balanceert op de rand van de
afgrond»?1 Deelt u de mening dat dit een zorgwekkende ontwikkeling is? Wilt
u uw antwoord toelichten?
Antwoord 1
Zoals blijkt uit het aangehaalde krantenartikel verkeert Stichting Zonnehuizen
in financiële moeilijkheden, en is er sprake van aanzienlijke exploitatieverliezen over 2010 en 2011. Voor de gevraagde toelichting verwijs ik u naar de
brief die ik, op basis van een verzoek uit de regeling van werkzaamheden van
21 september 2011, gelijktijdig met het antwoord op onderhavige vragen aan
de Tweede Kamer stuur.
Vraag 2
Was u op de hoogte van de financiële problemen van Zonnehuizen? Zo ja,
hoe lang?
Antwoord 2
Op 7 maart 2011 ontving ik een brief van het Waarborgfonds voor de
Zorgsector (WFZ) over de zeer kwetsbare vermogenspositie van Stichting
Zonnehuizen voortvloeiend uit het feit dat Stichting Zonnehuizen over 2010
een fors exploitatietekort zou hebben. Het WFZ informeerde mij, omdat
Stichting Zonnehuizen beschikt over in het verleden afgegeven rijksgaranties
op aangegane verplichtingen. Het WFZ voert sinds 2003 namens VWS
werkzaamheden uit die verband houden met in het verleden verstrekte
garanties.

1

ah-tk-20112012-328
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

Zorgconcern balanceert op de rand van de afgrond. Financieel Dagblad, 12 september.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

1

Vraag 3
Hoe is het mogelijk dat jarenlang klachten van personeel, zorgbehoevenden
en ouders zijn genegeerd? Wat is de rol van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) hierin? Wilt u uw antwoord toelichten?2
Antwoord 3
In het kader van zowel het op gezondheidsrisico’s gebaseerde Gefaseerde
Toezicht (GT), het Thematisch Toezicht (TT) alsmede het Incidententoezicht
(IT), heeft de IGZ in de afgelopen jaren inspectiebezoeken gebracht aan
verschillende locaties van Zonnehuizen. Bij dergelijke bezoeken spreekt de
inspectie altijd met cliënten, cliëntvertegenwoordigers en medewerkers. Hun
informatie is van groot belang bij het beoordelen van de kwaliteit van zorg.
Naar aanleiding van de resultaten van het uitgevoerde toezicht heeft de
inspectie begin april 2011 de Raad van Bestuur en de Raad van Toezicht ter
verantwoording geroepen over de op onderdelen tekortschietende zorg en
bepaalde onveilige situaties. Mede daardoor zijn de Raad van Toezicht en de
Raad van Bestuur opgestapt. Ook op dit punt gaat de eerder genoemde brief
nader in.
Vraag 4
Erkent u dat de interne klachtenregeling in de zorg faalt? Deelt u de mening
dat deze affaire de noodzaak van het SP-voorstel van een onafhankelijke,
externe klokkenluidersregeling voor zorgpersoneel onderstreept? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 4
Een goede interne klachtenprocedure acht ik van groot belang. Verschillende
onderzoeken3 naar de werking van het klachtrecht in de zorg laten zien dat
cliënten hoge drempels ervaren voor het indienen van klachten, weinig
waarborgen zien voor de onafhankelijkheid van de beoordeling ervan en te
vaak niet tevreden zijn met de uitkomsten van de klachtenbehandeling. Om
deze reden zijn in het wetsvoorstel Wet cliëntenrechten zorg (Wcz), dat in uw
kamer ter behandeling ligt, belangrijke verbeteringen aangebracht in het
klachtrecht, zodat het klachtrecht effectiever en laagdrempeliger wordt. Als de
interne klachtenregeling in een zorginstelling faalt krijgen mensen, conform
dit wetsvoorstel, de mogelijkheid hun klacht voor te leggen aan een externe
geschilleninstantie. Naast een goede klachtenafhandeling is het van belang
dat medewerkers misstanden kunnen melden. Misstanden kunnen op dit
moment al gemeld worden bij de IGZ. Hiernaast bestaat er voor zorgaanbieders die zijn aangesloten bij de grote brancheorganisaties (Stichting
Zonnehuizen is aangesloten bij twee grote brancheverenigingen, te weten:
GGZ Nederland en VGN) de verplichting om te voldoen aan de zorgbrede
governancecode die o.a. ook een klokkenluidersregeling voorschrijft. Hierdoor
is het melden van misstanden naar mijn mening voldoende geborgd.
Vraag 5
Wat gaat u doen voor de gedupeerde kinderen en ouders die zagen dat hun
9, 10 jarige kinderen door ongekwalificeerd personeel een prikpil kregen,
opgesloten en ondervoed werden? Wilt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 5
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 3 heeft de IGZ de afgelopen
jaren regelmatig bezoeken gebracht aan Stichting Zonnehuizen omdat sprake
was van tekortschietende zorg en bepaalde onveilige situaties. De IGZ spreekt
in dat kader altijd met cliënten, cliëntvertegenwoordigers en medewerkers. Bij
de IGZ zijn de specifieke voorvallen waarnaar in de vraagstelling wordt
verwezen echter niet gemeld.
Stichting Zonnehuizen verzekert mij dat er geen sprake is (geweest) van
ongekwalificeerd personeel dat een prikpil zou hebben toegediend bij
cliënten. Ook is er geen sprake van opsluiting of ondervoeding van cliënten.
2
3

Weer zorggroep in opspraak. Volkskrant, 16 september.
WKCZ klachtbehandeling in ziekenhuizen: verwachtingen en ervaringen van cliënten (NIVEL
in opdracht van ZonMW, juni 2004, reeks evaluatie regelgeving: deel 16); IGZ 2006 pag.
68–69; Stichting De Ombudsman pleit in 2007 voor een totaal onafhankelijke klachtencommissie; Ervaringen van mensen met klachten over de Gezondheidszorg, NIVEL, 2009.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

2

Wel is er, volgens Stichting Zonnehuizen, sprake van geruchtenvorming
rondom de verpleging, verzorging en huisvesting van in dit geval jonge
kinderen. In dergelijke gevallen is contact opgenomen met de ouders of
wettelijke vertegenwoordigers. Formele klachten hierover zijn bij de daartoe
geëigende kanalen niet bekend, aldus Stichting Zonnehuizen.
Vraag 6
Op welke wijze gaat u het verdwenen zorggeld van 20 miljoen euro terugvorderen? Bent u bereid aangifte te doen bij de FIOD? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Aangifte bij de FIOD is aan de orde bij (vermoedens van) fraude of belastingontduiking. Daarvoor heb ik op dit moment geen aanwijzingen. Bij Stichting
Zonnehuizen is sprake van een ander probleem, namelijk van exploitatieverliezen. De instelling heeft meer uitgegeven dan er binnenkwam.
De Raad van Bestuur en de Raad van Toezicht zijn verantwoordelijk voor de
exploitatie. Eerder dit jaar zijn de Raad van Bestuur en de Raad van Toezicht
opgestapt en zijn een nieuwe Raad van Bestuur en een nieuwe raad van
Toezicht aangetreden.
Bij banken, zorgverzekeraars en zorgkantoren gaan waarschuwingslampen
branden op het moment dat er sprake is van opeenvolgende jaren met
exploitatietekorten of van een negatief eigen vermogen. Genoemde partijen
komen vervolgens in actie om hun belangen te beschermen en eisen van de
instelling maatregelen om de exploitatie te verbeteren. Precies dat is nu bij
Stichting Zonnehuizen aan de orde.
Vraag 7
Waarom kiest u voor het verder op afstand zetten van de controlerende
overheid, waardoor u ruim baan biedt aan fraudeurs en zakkenvullende
«ondernemers» in de zorg? Wilt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 7
Aan zorgaanbieders (en verzekeraars) wordt steeds meer ruimte geboden om
hun verantwoordelijkheid voor vraaggestuurde zorg vorm te geven. Van het
op afstand zetten van de controlerende overheid is evenwel geen sprake. De
IGZ ziet toe op het leveren van verantwoorde zorg, de NZa ziet erop toe dat
zorgkantoren en zorgverzekeraars hun zorgplicht waarmaken en kunnen laten
zien dat de premiegelden rechtmatig en doelmatig worden aangewend. In het
wetsvoorstel Wcz wordt goed bestuur aangescherpt, onder andere door het
toekennen van meer bevoegdheden aan de Raad van Toezicht. In het
wetsvoorstel Wet normering topinkomens wordt overigens ook het inkomen
van nieuwe zorgbestuurders aan een maximum gebonden.
Vraag 8
Wat is uw reactie op het feit dat een accountant in 2009 al aankaartte dat er
financiële problemen waren, waarop het bestuur niet ingreep? Hoe verklaart
u dit, en hoe is dit in de toekomst te voorkomen? Wilt u uw antwoord
toelichten?
Antwoord 8
De op 31 mei 2010 gedateerde accountantsverklaring bij het jaarverslag over
2009 rept niet over financiële problemen. Wel heeft de accountant op een
andere manier gewaarschuwd. Die waarschuwing is besproken in de Raad
van Toezicht, zo laat Stichting Zonnehuizen weten. Zoals aangegeven zijn de
Raad van Bestuur en de Raad van Toezicht begin 2011 opgestapt.
Voor de toekomst geldt het systeem van de brief «Waarborgen voor
continuïteit van zorg» van 27 april 2011. Daarin wordt een systeem van «early
warning» voorgesteld waarbij een zorgverzekeraar of zorgkantoor verplicht is
om in zijn contracten met zorgaanbieders op te nemen dat zij financiële
problemen moeten melden, waarna het zorgkantoor of de zorgverzekeraar de
NZa kan informeren.
Vraag 9
Zou een faillissement van de Zonnehuizen schadelijk zijn voor de continuïteit
van zorg van de bewoners? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe gaat u de
continuïteit van de zorg waarborgen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

3

Antwoord 9
In de al eerder genoemde, tegelijk meegestuurde, brief ga ik uitgebreid in op
continuïteit van zorg. Kortheidshalve verwijs ik u daarnaar.
Vraag 10
Wat zijn de gevolgen van het ontslag van 400 medewerkers voor de kwaliteit
van zorg? Is de IGZ betrokken bij de sanering in relatie tot de kwaliteit van
zorg? Zo neen waarom niet?4
Antwoord 10
Door aangekondigde en onaangekondigde bezoeken houdt de IGZ ook nu de
vinger nadrukkelijk aan de pols. Financiële moeilijkheden en ontslag van
medewerkers vormen immers een risico voor de kwaliteit van zorg.
Vraag 11
Deelt u de mening van de heer Van Otterloo dat bestuurders kunnen spelen
met collectieve gelden en zich niet bewust hoeven te zijn van de consequenties van hun gedrag? Wilt u uw antwoord toelichten?5
Antwoord 11
De mening van de heer Van Otterloo deel ik niet. Bestuurders dienen zich wel
degelijk bewust te zijn van de consequenties van hun beslissingen en hebben
een verantwoordelijkheid tegenover de instelling voor het zo goed mogelijk
besteden van de beschikbare middelen. Hierbij worden zij gecontroleerd door
de Raad van Toezicht en kunnen de OR en de cliëntenraad medezeggenschap
uitoefenen. Bestuurders die bij een zorginstelling niet goed functioneren
kunnen geschorst of ontslagen worden door de Raad van Toezicht. Raden van
Toezicht behoren in te grijpen wanneer dit nodig is.
Vraag 12
Vindt u het niet treurig dat de IGZ als enige positieve, de goed onderhouden
kantoren van het management aantrof?Welke maatregelen gaat u treffen om
de bevoorrechte positie van bestuurders te korten? Wilt u uw antwoord
toelichten?5
Antwoord 12
De IGZ heeft inderdaad geconstateerd dat er sprake was van ernstig
achterstallig onderhoud in enkele woongedeeltes, terwijl de kantoren er wel
goed onderhouden uitzagen. Dit heeft mij verbaasd. Een en ander is het
gevolg geweest van een verkeerde prioritering van de toenmalige bestuurder.
Inmiddels zijn gelukkig passende maatregelen genomen waardoor het
achterstallige onderhoud is weggewerkt en kinderen zijn ondergebracht in
andere, veilige woongebouwen.
Vraag 13
Wat is de vertrekbonus geweest voor de bestuurder van de Raad van
Toezicht?
Antwoord 13
Stichting Zonnehuizen informeert mij als volgt. Met de voormalige Raad van
Bestuur is een schadevergoeding wegens voortijdige beëindiging van de
arbeidsovereenkomst overeengekomen conform de bepalingen in de
arbeidsovereenkomst. Deze bepalingen zijn gerelateerd aan de toepassing
van de kantonrechtersformule. De schadevergoeding is in de arbeidsovereenkomst echter gemaximeerd. Dit heeft erin geresulteerd dat de schadevergoeding lager is uitgevallen dan bij toepassing van de kantonrechtersformule het
geval zou zijn geweest.
Een lid van de voormalige Raad van Toezicht heeft gedurende korte tijd de
functie van interim-Raad van Bestuur bekleed. Bij diens vertrek zijn geen
financiële afspraken gemaakt, er was ook geen sprake van een dienstverband.

4
5

http://nos.nl/artikel/249074-tehuis-in-zeist-moet-afdelingen-sluiten.html
Weer zorggroep in opspraak. Volkskrant, 16 september.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

4

Vraag 14
Erkent u dat het vergroten van de bedrijfsrisico’s de concurrentie en het risico
van vastgoed zal leiden tot meer faillissementen in de zorg? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, wordt de zorg beter van deze kapitaalvernietiging?
Antwoord 14
Het vergroten van bedrijfsrisico’s de concurrentie en het risico van vastgoed
leidt zeker niet noodzakelijkerwijs tot meer faillissementen in de zorg. Ik
verwacht juist dat stakeholders hun belangen nadrukkelijker in de gaten
zullen houden en eerder dan in het verleden aan de bel trekken en om
aanpassing van de exploitatie vragen om op die manier een faillissement te
voorkomen. Bij een eventueel faillissement is evenmin noodzakelijkerwijs
sprake van kapitaalvernietiging omdat in veel gevallen sprake zal zijn van een
doorstart waarbij de activa, waaronder het vastgoed, in gebruik blijven bij de
nieuwe aanbieder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

5