2
Herdenking Gert Schutte (GPV)
Aan de orde is de herdenking naar aanleiding van het
overlijden van Gert Schutte (GPV).
De voorzitter:
Aan de orde is de herdenking van Gert Schutte. Ik heet de
aanwezige familie van harte welkom: zijn vrouw Rie Schuttede Hoop, zijn zoon Hans en zijn dochter Marieke Schutte.
Ik wil u vragen, voor zover dat mogelijk is, te gaan staan.

nemen in de volksvertegenwoordiging. Anders dan in het
verleden wel het geval was, heb ik geen serieuze pogingen
meegemaakt om politieke minderheden die plaats te ontnemen. Omdat ik vrijuit naar mijn diepste overtuiging kon
spreken, ook en juist als deze botste met die van anderen."
Ruim 2.200 keer nam hij deel aan een plenair debat. In elk
van die debatten was hij een voorbeeld van degelijke
voorbereiding en logisch redeneren, goed luisteren en
afgewogen eindoordelen. Maar preken vond hij voor de
zondag in de kerk. Bijbelse normen bepaalden al zijn handelen. Daarom was de zondag heilig; geen Kamerstukken,
geen journalisten. Vanuit zijn christelijke visie kwam hij op
voor de sociale zekerheid, zorg en milieu.

Zijn moeder Johanna Schutte-Groeneweg wist het al. Enige
jaren na het toetreden van haar zoon tot de Kamer zei zij in
een interview: "Hij hangt er niet bij in de Tweede Kamer.
Er wordt goed naar hem geluisterd. Dat zie je als zo'n debat
wordt uitgezonden. Hij zat nog niet zo lang in de Tweede
Kamer toen hij derde werd bij de verkiezingen van politicus
van het jaar. Hij kan ook goed met Lubbers overweg, tot op
zekere hoogte." In dit citaat wordt de politicus Schutte raak
getypeerd: gewaardeerd, kritisch en een dualist pur sang.

Gert Schutte zag uit naar het leven na de Kamer. Hij zei
toen: "Ik mag stoppen met het leven dat ik nu zeventien jaar
heb geleid. En dat doe ik met een gerust hart. Ik heb mijn
krachten naar beste vermogen benut en dat is genoeg
geweest. Ik ben blij en dankbaar voor de kansen die ik heb
gekregen om dit werk te doen. Ik zal straks, bij alle politieke
beslommeringen, geen moment denken: kon ik nog maar
meedoen."

Gert Schutte kwam in 1981 in de Kamer als enige vertegenwoordiger van het Gereformeerd Politiek Verbond. Hij zou
dat blijven tot 2001. Hij bouwde een grote reputatie op. Hij
is geboren in de Alblasserwaard als oudste zoon van een
groot en arm kruideniersgezin. Hij was lid van de Gereformeerde Kerk vrijgemaakt.

Ik sluit af met de treffende woorden van Trouw-journalist
Hans Goslinga. We gedenken Gert Schutte als de "parlementaire reus" die hij was. We wensen zijn vrouw, kinderen,
kleinkinderen, andere nabestaanden, de fractie en de
bewindspersonen veel sterkte toe bij het verwerken van dit
grote verlies.

Schutte rolde min of meer vanzelf de politiek in. Hij zei
daarover: "Een gemeenteraadslid vroeg een keer aan mijn
vader of ik interesse had om actief te worden. Voordat ik
het wist, had ik de eerste stap gezet. Vervolgens vragen ze
of je "op de lijst" wil: eerst als tiende, dan als derde, dan
als tweede en dan als eerste. Op het moment dat ik ja zei
tegen die kandidatuur was er eigenlijk geen weg meer terug.
Ik had definitief besloten om beroepspoliticus te worden."

Dan geef ik nu het woord aan de minister-president.

Toen hij eenmaal beroepspoliticus was, was hij dat de eerste acht jaar in de Kamer in zijn eentje; woekeren met je
tijd dus. Dat bleek ook uit de manier waarop hij zich in de
Tweede Kamer voortbewoog. Waar sommige Kamerleden
van hun werkkamer naar de vergaderzaal slenteren, toog
Schutte in gestrekte draf door het Kamergebouw. Hij knikte
bekenden vriendelijk toe, maar social talk was niet aan hem
besteed. Daar had hij geen tijd voor.
Een cursus timemanagement was voor Gert Schutte overbodig. Bij zijn afscheid werd gememoreerd dat hij altijd als
eerste de hoorn op de haak legde. Vaak was iemand aan
de andere kant van de lijn nog bezig afscheid te nemen en
hij of zij kon dan uit de droge klik afleiden dat Schutte
alweer andere dingen aan het doen was.
Als politicus viel hij op door zijn genuanceerde en eigen
koers bij sociale vraagstukken. Op het immateriële vlak
verdedigde hij standvastig orthodoxe stellingen met een
beroep op vrijheid en tolerantie. Hij was wantrouwend
jegens de dictatuur van de meerderheid.
Tolerantie over en weer ging niet vanzelf, maar zijn eindoordeel hierover was positief. In zijn afscheidsbrief schreef hij
daarover: "Omdat het in dit land van minderheden mogelijk
is ook als kleine minderheid een volwaardige plaats in te

Tweede Kamer

Herdenking Gert Schutte (GPV)

Minister Rutte:
Mevrouw de voorzitter. In de jaren negentig ontsnapte
eigenlijk geen enkele mannelijke politicus aan de roemruchte feministische meetlat van het maandblad Opzij, ook
Gert Schutte niet. Steevast legde Cisca Dresselhuys haar
slachtoffers het vuur aan de schenen met een serie gewetensvragen, in het geval van Schutte bijvoorbeeld over de
zondagsrust, abortus en euthanasie. Natuurlijk deed hij
geen woord af aan zijn beginselvaste opvattingen over deze
thema's. Gert Schutte was een man uit één stuk, die stond
voor zijn principes. Maar toen hij de vraag kreeg of hij,
mocht zijn partij het ooit helemaal voor het zeggen krijgen,
Nederland volledig zijn eigen Bijbelse normen en waarden
zou opleggen, was het antwoord: "Nee, want je mag mensen nooit dwingen iets te doen of na te laten wat ze in
geweten niet kunnen verantwoorden". Met andere woorden:
de ruimte om principieel te zijn, die voor hemzelf en zijn
kiezers zo belangrijk was, gunde Gert Schutte ook aan een
ander. Dat is goedbeschouwd ook een heel principieel
standpunt.
Dan was er ook nog het vaste onderdeel van de feministische meetlat: een onderzoek naar de huishoudelijke en
opvoedkundige kwaliteiten van de man in kwestie. Op die
vragen kon je je dus voorbereiden. Dat leidde nog weleens
tot een al te opzichtig opgepoetst antwoord, maar daar
deed Gert Schutte niet aan mee. Op zaterdag de boodschappen doen en schoenen poetsen, dat was het wel zo'n beetje,
vertelde hij onbekommerd.
Mevrouw de voorzitter. Ik geloof dat deze paar observaties
volledig consistent zijn met het beeld van de politicus en

8 februari 2022
TK 47

47-2-1

de mens Gert Schutte zoals dat na zijn overlijden inderdaad
in verschillende media is geschetst. Hij was onwankelbaar
in zijn christelijke overtuigingen en stond voor de politieke
doorwerking daarvan. Hij had als kruidenierszoon — ja, uit
de Alblasserwaard — niks op te houden, was wars van
opsmuk en trad de wereld steeds met open vizier, en
natuurlijk die kenmerkende helderblauwe ogen, tegemoet.
Hij had ook oog voor de positie en de keuzes van de mensen
die anders in het leven stonden dan hij. Hij zocht het
gesprek. Hij zocht nooit de confrontatie. Dat is een soort
tweede natuur van mij geworden, zei hij ooit: zo lang
mogelijk het gesprek voortzetten met mensen die een totaal
ander uitgangspunt hebben.
Bij zijn afscheid als fractievoorzitter in 2001 schreef de
Volkskrant: Schutte is in de Tweede Kamer eigenlijk een
beetje van iedereen geworden. Dat was een rake typering,
want als hij sprak, dan werd er geluisterd. In de loop der
jaren verwierf hij zich door zijn deskundigheid, zijn kalme
optreden en zijn afgewogen oordeel een groot persoonlijk
gezag, dat ver uitsteeg boven het aantal zetels dat zijn partij
op dat moment in de Kamer innam. Hij had zelf weinig op
met de kwalificatie "staatsrechtelijk geweten", maar hij was
het natuurlijk wel.
Mevrouw de voorzitter. De titel van de afscheidsbundel die
voor Gert Schutte werd gemaakt, vat het heel mooi samen:
Altijd de moeite waard. Dat is een uitspraak die refereerde
aan zijn bijdrage aan het parlementaire debat. Zo zal Gert
Schutte ongetwijfeld in de herinnering voortleven, namelijk
als een man die de moeite waard was. Ik hoop dat deze
gedachte troost biedt aan de mensen die hem het meest
gaan missen: zijn familie, zijn vrienden en iedereen die hem
nabij was, ook in zijn eigen politieke kring. Ik wens alle
nabestaanden veel sterkte bij de verwerking van dit grote
verlies.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik verzoek iedereen een moment van stilte in
acht te nemen.
(De aanwezigen nemen enkele ogenblikken stilte in acht.)
De voorzitter:
Ik schors de vergadering voor een enkel moment, zodat u
de familie kunt condoleren.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Tweede Kamer

Herdenking Gert Schutte (GPV)

8 februari 2022
TK 47

47-2-2