Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 161

Wijziging van de Wet op de orgaandonatie in
verband met het voorzien in een wettelijke
grondslag voor de protocollen voor vaststelling
van de dood op grond van circulatoire criteria
en enkele andere wijzigingen

Nr. 7

NOTA VAN WIJZIGING
Ontvangen 28 juni 2019
Artikel I van het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd:
Na onderdeel B wordt een onderdeel ingevoegd, luidende:
Ba
In artikel 10, tweede lid, wordt na de eerste zin een zin ingevoegd,
luidende «Daarbij kan worden aangetekend dat een wilsbeschikking
namens een betrokkene door een andere persoon kenbaar is gemaakt.»
Toelichting
De Wet van 27 maart 2018, houdende wijziging van de Wet op de
orgaandonatie in verband met het opnemen van een actief donorregistratiesysteem (Stb. 2018, 95; hierna: de nieuwe donorwet) voorziet in de
mogelijkheid dat een wettelijk vertegenwoordiger namens een meerderjarige die niet in staat is tot een redelijke waardering van zijn belangen ter
zake van orgaandonatie, een registratie in het donorregister kan laten
vastleggen. De wettelijk vertegenwoordiger kan dat doen door middel van
het invullen, ondertekenen en laten registreren van een papieren
donorformulier dat op naam van de betrokken wilsonbekwame is gesteld.
Ook zal het mogelijk zijn om bij digitale registratie hiervoor gebruik te
maken van DigiD-machtiging. Die mogelijkheid staat ook open voor
wilsbekwame personen die een ander machtigen om namens hem of haar
een wilsbeschikking in het donorregister te laten registreren.
Uit oogpunt van een redelijke uitvoering van de door de nieuwe
donorwet geïntroduceerde vergewisplicht van de functionaris die het
donatiegesprek voert met de naasten, is gebleken dat het wenselijk is om
in het donorregister te kunnen registeren dat een wilsbeschikking kenbaar
is gemaakt door een andere persoon dan de betrokkene. Deze aantekening kan als een gegeven over de gezondheid worden aangemerkt,
indien de betrokkene wilsonbekwaam is en de andere persoon diens
wettelijk vertegenwoordiger. De aantekening geeft er in dat geval blijk van

kst-35161-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 161, nr. 7

1

dat de betrokkene niet in staat is om zijn of haar belangen ter zake van
orgaandonatie zelf te behartigen. Gegevens over de gezondheid worden
onder het regime van de Algemene Verordening Gegevensbescherming
(hierna: AVG) beschermd als een bijzondere categorie van persoonsgegevens. De verwerking daarvan is op grond van artikel 9, eerste lid, van de
AVG in beginsel verboden. Dit verbod kan worden opgeheven wanneer
aan een van de voorwaarden genoemd in artikel 9, tweede lid, van de
AVG is voldaan. In dit geval kan de verwerking van het gegeven over de
gezondheid worden gebaseerd op de uitzonderingsgrond van artikel 9,
tweede lid, onderdeel g, van de AVG, namelijk dat de verwerking
noodzakelijk is om redenen van zwaarwegend algemeen belang, terwijl
passende waarborgen worden geboden ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer en dit wordt bepaald bij wet.
Het zwaarwegend algemeen belang om in het donorregister aan te
tekenen dat een wilsbeschikking namens een betrokkene door een andere
persoon kenbaar is gemaakt, is gelegen in het volgende. Indien in een
concreet geval de donatievraag aan de orde is, zal de functionaris van het
ziekenhuis (meestal een arts) zich ervan moeten vergewissen of de
betrokkene wilsbekwaam was. Dit is van belang voor de beoordeling van
de rechtsgeldigheid van een registratie in het donorregister en voor de
verdere donatieprocedure. Een persoon die niet in staat is om zijn
belangen ter zake van orgaandonatie te behartigen, kan zelf niet rechtsgeldig een wilsbeschikking in het donorregister laten registreren. Een
geregistreerde wilsbeschikking kan dus uitsluitend rechtsgeldig zijn als de
persoon ten tijde van de registratie wilsbekwaam was of als de registratie
namens een wilsonbekwaam persoon door diens wettelijk vertegenwoordiger is gedaan. Ingeval van een wilsonbekwaam persoon schrijft de wet
verder voor dat orgaandonatie uitsluitend mag plaatsvinden als een
geregistreerde toestemming wordt bevestigd. Bij de beoordeling van de
wilsbekwaamheid van de betrokkene vormt het gesprek met diens
naasten een belangrijke bron. Dat zal ook zo blijven. Het kan hierbij echter
wel zeer behulpzaam zijn als in het donorregister is aangetekend dat een
wilsbeschikking namens een betrokkene door een andere persoon
kenbaar is gemaakt. De bekendheid van dit gegeven draagt zonder meer
bij aan een meer effectieve en zorgvuldige procedure, in het bijzonder
voor wilsonbekwame personen.
Met de onderhavige nota van wijziging wordt voorzien in de vereiste
wettelijke grondslag. De grondslag wordt ingevoegd in artikel 10, tweede
lid, van de Wod. Deze bepaling vormt de grondslag voor de verwerking
van gegevens in het donorregister. Het doel van het donorregister is om
met het oog op de kenbaarheid daarvan aantekening te houden van
wilsbeschikkingen en na inwerkingtreding van de nieuwe donorwet van
de registratie dat een betrokkene geen bezwaar heeft tegen orgaandonatie. Deze gegevensverwerking kan worden gebaseerd op de grondslag
van artikel 6, eerste lid, onder e, van de AVG, zijnde dat de verwerking
noodzakelijk is voor de vervulling van een taak van algemeen belang.
Naast voormelde gegevens worden in het donorregister alleen persoonsgegevens verwerkt die minimaal noodzakelijk zijn voor een juiste
identificatie van de betrokkene. De onderhavige nota van wijziging strekt
ertoe om ook te kunnen aantekenen dat een wilsbeschikking door een
andere persoon dan de betrokkene kenbaar is gemaakt. Dit zal kenbaar
zijn omdat ofwel wordt geregistreerd dat gebruik is gemaakt van
DigiD-machtiging dan wel omdat dit op het papieren donorformulier
kenbaar wordt gemaakt. Van de andere persoon worden geen persoonsgegevens in de vorm van naam of adresgegevens opgevraagd. De
aanvullende gegevensverwerking op grond van deze nota van wijziging is
derhalve minimaal. De kring van personen die gerechtigd zijn om het
donorregister in te zien, is beperkt. Naast de betrokkene zelf, is dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 161, nr. 7

2

Nederlandse Transplantatie Stichting vanwege haar taak als orgaancentrum. Ziekenhuizen kunnen niet zelf rechtstreeks het donorregister
raadplegen, dit verloopt via de Nederlandse Transplantatie Stichting. Er
zullen passende maatregelen worden geboden om het donorregister te
voorzien van een op het (beperkte) risico afgestemd beveiligingsniveau.
Uit het voorgaande volgt dat passende waarborgen worden geboden ter
bescherming van de persoonlijke levenssfeer.
Een concept van de onderhavige nota is voor advies voorgelegd aan de
Autoriteit Persoonsgegevens (hierna: AP). In haar advies heeft de AP geen
opmerkingen gemaakt die direct betrekking hebben op het onderhavige
wijzigingsvoorstel. De AP heeft wel aanleiding gezien om opmerkingen te
maken over de uitbreiding van de gegevensverwerking als gevolg van de
nieuwe donorwet. In het huidige registratiesysteem worden alleen
persoonsgegevens verwerkt van personen die het donorformulier hebben
ingevuld. Het actief donorregistratiesysteem bewerkstelligt evenwel een
volledige registratie, dus ook van personen die geen donorformulier
hebben ingevuld. De AP constateert dat in de toelichting op de nieuwe
donorwet de noodzaak van deze volledige registratie niet is gemotiveerd.
In het licht van de in artikel 5, eerste lid, onder c, van de AVG neergelegde
eis van minimale gegevensverwerking adviseert de AP om deze noodzaak
alsnog te onderbouwen.
In reactie op het advies van de AP wordt het volgende overwogen. Het
in de nieuwe donorwet voorgestelde actief donorregistratiesysteem
behelst een gemengd systeem dat elementen bevat van een toestemmingssysteem en van een geen-bezwaarsysteem. In het gangbare geen
bezwaarsysteem geldt dat bij gebreke van een expliciet bezwaar er van uit
wordt gegaan dat een persoon ermee instemt om orgaandonor te zijn
zonder dat dit wordt geregistreerd. Uit de parlementaire stukken omtrent
de totstandkoming van de nieuwe donorwet volgt dat met het actief
donorregistratiesysteem een meer zorgvuldig systeem is beoogd.
Toestemming wordt namelijk niet zonder meer verondersteld, maar pas
nadat een persoon na tweemaal daartoe te zijn opgeroepen niet binnen
een bepaalde termijn actief een wilsbeschikking in het donorregister heeft
laten registreren. De registratie «geen bezwaar» duidt er dus op dat die
persoon actief is opgeroepen om gebruik te maken van diens zelfbeschikkingsrecht, dat hij is geïnformeerd over de gevolgen indien aan die
oproep geen gehoor wordt gegeven en dat hij op de hoogte is gesteld van
de registratie en de mogelijkheid om deze te allen tijde te wijzigen.
Daarmee verschillen personen met een «geen bezwaar»-registratie van
personen die niet in het donorregister zijn geregistreerd. Ten aanzien van
laatstgenoemde personen geldt dat zij – bijvoorbeeld omdat zij pas recent
de meerderjarige leeftijd hebben bereikt of een nieuwe ingezetene zijn –
nog geen oproep hebben ontvangen of dat de termijn om op de
(herhaalde) oproep te reageren nog loopt. Ten aanzien van hen wordt in
het actief donorregistratiesysteem geen veronderstelde toestemming
aangenomen. De registratie van «geen bezwaar» dient er dus toe om
voormelde twee categorieën van personen duidelijk van elkaar te kunnen
onderscheiden. De daarvoor benodigde gegevensverwerking kan
dientengevolge in overeenstemming met de in de AVG neergelegde eis
van minimale gegevensverwerking worden geacht.
De Minister voor Medische Zorg,
B.J. Bruins

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 161, nr. 7

3