Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

29 279

Rechtsstaat en Rechtsorde

Nr. 392

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 juli 2017
Hierbij zend ik uw Kamer in overeenstemming met artikel 30 van de
Rijkswet Raad voor de rechtshandhaving het inspectierapport «Consequenties van meertaligheid voor de rechtshandhaving in Caribisch
Nederland» van de Raad voor de rechtshandhaving1, alsmede mijn reactie
daarop.
Het is goed dat de Raad op de BES-eilanden een onderzoek heeft gedaan
naar de gevolgen van het gebruik van verschillende talen in de rechtshandhavingsketen. Op deze eilanden doet zich namelijk de bijzondere
situatie voor dat het eerder regel dan uitzondering is dat burgers de
formele rechtstaal (het Nederlands) niet of niet goed beheersen. Op
Bonaire is het Papiaments, en op Sint Eustatius en Saba het Engels de
dominante gesproken taal. Daarnaast is het Spaans voor een substantieel
deel van de bevolking de eerste spreektaal.
Ik onderschrijf het standpunt van de Raad dat er geen reden is om ter
discussie te stellen dat het Nederlands de formele rechtstaal is. De
principiële en praktische argumenten om dit te wijzigen wegen niet op
tegen de principiële en praktische bezwaren. Ik ben dan ook niet
voornemens om in het kader van de evaluatie van de justitiële Rijkswetten
op dit punt iets te veranderen. Ik kan mij goed vinden in de inzet van de
Raad om de ruimte die de huidige wetgeving al biedt om andere talen dan
het Nederlands te gebruiken beter te benutten, zeker waar dat voor alle
betrokkenen voordelen biedt.
Het rapport bevat een reeks aanbevelingen, gericht aan verschillende
(combinaties van) ketenpartners. Hierna ga ik op elk van deze aanbevelingen in.

1

kst-29279-392
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 279, nr. 392

1

Openbaar Ministerie (OM)
Aanbeveling 1: Informeer een verdachte die wordt gedagvaard ook in de
taal die hij beheerst. Handel daarbij in lijn met de in Europees Nederland
geldende wet- en regelgeving.
Reactie: Ik begrijp uit het inspectierapport dat deze aanbeveling niet
zozeer ziet op de dagvaarding zelf, maar vooral op de informatie die
daarbij geleverd wordt waarin de gedagvaarde persoon uitleg krijgt over
zijn rechten. Ik onderschrijf het belang hiervan en zal dit onder de
aandacht brengen bij de procureur-generaal.
Aanbeveling 2: Bepaal dat het de politie (en andere opsporingsdiensten)
wordt toegestaan om processen-verbaal, voor zover het betreft de
weergave van wat is verklaard, in het Engels op te maken en communiceer dit duidelijk naar de politie (en die diensten).
Reactie: Van deze aanbeveling en de onderliggende onderzoeksresultaten
heb ik met veel belangstelling kennisgenomen. Het is belangrijk dat het
proces-verbaal van een verhoor zo nauwkeurig mogelijk, en zoveel
mogelijk in iemands eigen woorden, weergeeft wat er is verklaard.
Wanneer iemand zonder bijstand van een tolk in het Engels wordt
gehoord, wat in Caribisch Nederland vaak voorkomt, dan is de meest
zuivere registratiewijze in het Engels.
Ik heb het OM BES en het Gemeenschappelijk Hof gevraagd of naar hun
oordeel de justitiële Rijkswetten en de BES-wetgeving ruimte bieden om
de aanbeveling op te volgen. Hun zienswijze luidt dat er geen bezwaar lijkt
te zijn, noch juridisch, noch praktisch, tegen een proces-verbaal dat deels
in het Engels is opgesteld. Ik zal de procureur-generaal vragen om aan
deze zienswijze goede bekendheid te geven bij de politie, zodat een einde
komt aan de onduidelijkheid die de Raad bij de politie heeft gesignaleerd
omtrent de toelaatbaarheid van het gebruik van het Engels in
processen-verbaal.
Korps Politie Caribisch Nederland (KPCN)
Aanbeveling 3: Bevorder en stimuleer dat in zowel interne overleggen als
in informele contacten het gebruik van het Papiaments de standaard is,
bevorder dat het «uitwijken naar het Nederlands» wordt beschouwd als
een te vermijden uitzondering. Zie toe op naleving van de verplichting
zich de landstaal eigen te maken zoals voorgeschreven in de Wet
materieel ambtenarenrecht BES.
Reactie: Ik onderschrijf het belang van een voldoende kennis van het
Papiaments bij politiemedewerkers die een publieksfunctie vervullen, ook
als zij uit het buitenland komen en slechts tijdelijk in de Cariben werkzaam
zijn. Ik wil de Korpschef enige beoordelingsruimte laten in de omgang met
formele en informele interne overleggen, maar ik zal deze aanbeveling
onder zijn aandacht brengen.
Aanbeveling 4: Stel personeel dat het Nederlands niet als eerste taal kent
in de gelegenheid te werken aan een betere beheersing van die taal.
Ontwikkel daarvoor een lesprogramma en biedt dit aan.
Reactie: Zoals de Raad in zijn rapport opmerkt is beheersing van het
Nederlands een belangrijke eis om in dienst te kunnen treden bij alle
instanties binnen de rechtshandhaving, en dus ook bij de politie. De
politieopleiding wordt in het Nederlands gegeven. Studiemateriaal en
wetgeving zijn in het Nederlands opgesteld. Hiermee verhoudt zich naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 279, nr. 392

2

mijn oordeel niet dat het korps voor de eigen medewerkers systematisch
een lesprogramma Nederlands aanbiedt. Als ondanks de gestelde eisen
de kennis van het Nederlands van een medewerker onvoldoende is dan
zal dit worden betrokken in functioneringsgesprekken en kan in individuele gevallen afhankelijk van de omstandigheden een bijspijkercursus
worden aangeboden of vereist.
OM en KPCN
Aanbeveling 5: Spreek af, dat in onderzoeken van enige omvang overleg
tussen het OM en de politie plaatsvindt over de wenselijkheid en
mogelijkheid om verhoren (audio en/of video) vast te leggen, en bezie de
wenselijkheid van richtlijnen of nadere afspraken daarover.
Reactie: De Raad lijkt met deze aanbeveling kwetsbaarheid van
verdachten door taalproblemen te willen voorkomen. Ik heb echter geen
aanwijzingen, en het inspectierapport bevat die ook niet, dat de positie
van verdachten daadwerkelijk is benadeeld door taalproblemen tijdens
het verhoor. Ik zie dan ook geen aanleiding om de korpschef en de
procureur-generaal te vragen om het beleid inzake het opnemen van
verhoren op dit punt aan te passen.
Aanbeveling 6: Bepaal dat in die gevallen waarin een niet-Nederlands
sprekende verdachte, getuige of aangever is gehoord, de verklaring aan
de gehoorde zoveel mogelijk wordt voorgehouden door een andere
politieambtenaar dan de verbalisant die het verhoor afnam. Bepaal, dat
steeds in een proces-verbaal van verhoor wordt opgenomen of en op
welke wijze dit is geschied.
Reactie: Ik begrijp uit het inspectierapport dat deze aanbeveling tot doel
heeft om fouten die gemaakt zijn bij de vertaling van de in het gesprek
gebruikte taal naar het in het proces-verbaal gebruikte Nederlands op te
sporen en te herstellen. Voor zover verhoren in het Engels worden
gehouden hoop ik dat met aanbeveling 2 en mijn reactie daarop deze
vertaalproblemen tot het verleden behoren. Voor verhoren die in het
Papiaments of Spaans worden afgenomen onderschrijf ik het belang van
deze aanbeveling en zal deze onder de aandacht brengen bij de korpschef
en de procureur-generaal.
OM en Koninklijke Marechaussee (KMar)
Aanbeveling 7: Schenk bij de selectie van personeel aandacht aan
culturele sensitiviteit en de bereidheid en motivatie om te werken aan
beheersing van de landstaal.
Reactie: Ik begrijp dat de Raad bij het doen van deze aanbeveling de
praktijk bij het KPCN als een «best practice» ziet waaraan het OM en de
KMar zich zouden kunnen spiegelen. Ik zal deze aanbeveling van de Raad
onder de aandacht brengen bij de procureur-generaal en de commandant
ter plaatse.
Aanbeveling 8: Stimuleer en faciliteer het opdoen van kennis en
beheersing van de landstaal door uit het buitenland aangetrokken nieuw
personeel al vóór de reis naar Caribisch Nederland in de gelegenheid te
stellen daarvoor een opleiding te volgen.
Reactie: De Raad komt tot deze aanbeveling omdat hij signaleert dat bij uit
het buitenland aangetrokken personeel de bereidheid om Papiaments te
leren met name voorafgaand aan het vertrek naar de Cariben hoog is en
daarna bij de meeste medewerkers allengs minder wordt. Omdat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 279, nr. 392

3

praktische uitvoering van deze aanbeveling de nodige voeten in de aarde
heeft wil ik eerst nader verkennen of het door de Raad gesignaleerde
beeld door taalinstructeurs wordt bevestigd en wat het voor de bedrijfsvoering zou betekenen om de taalcursussen naar voren te halen. Ik zal uw
Kamer te zijner tijd informeren over mijn bevindingen.
OM, KPCN en KMar
Aanbeveling 9: Inventariseer en bundel de ervaringen en kennis over de
fenomenen die zich voordoen wanneer iemand uit het buitenland komt en
in Caribisch Nederland gaat werken. Ontwikkel een vorm van begeleiding,
waarin deze ervaringen en kennis aan nieuwkomers wordt aangeboden.
Bezie hierbij de mogelijkheden van samenwerking met andere overheidsinstanties en bezie of en hoeverre hierin RCN een rol op zich kan en wil
nemen.
Reactie: Ik onderschrijf het belang van de beschreven kennisdeling en
begeleiding en ben ervan overtuigd dat hier door de verschillende
instanties al veel aan wordt gedaan, zowel in georganiseerd als in
informeel verband. Desalniettemin zal ik deze aanbeveling onder de
aandacht brengen bij de procureur-generaal, de Korpschef en de
commandant ter plaatse.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 279, nr. 392

4