Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 023

Voorzienings- en leveringszekerheid energie

Nr. 350

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 30 september 2022
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Economische
Zaken en Klimaat over de brief van 8 juni 2022 inzake congestie op het
elektriciteitsnet in Limburg en Noord-Brabant (Kamerstuk 29 023, nr. 311).
De vragen en opmerkingen zijn op 1 juli 2022 aan de Minister van
Economische Zaken en Klimaat voorgelegd. Bij brief van 23 september
2022 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Agnes Mulder
De adjunct-griffier van de commissie,
Reinders

kst-29023-350
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

1

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
1.
De leden van de VVD-fractie hebben me gevraagd of ik de urgentie van de
transportschaarste voel.
Antwoord
Ik voel de urgentie zeker en ik zie ook de grote maatschappelijke impact
die transportschaarste op de samenleving heeft. Juist vanwege deze
impact heb ik de heer Voorhorst aangesteld als speciaal coördinator om
samen met de netbeheerders en medeoverheden zo snel mogelijk te
komen tot maatregelen die verlichting kunnen brengen.
2.
De leden van de VVD-fractie pleiten voor een onafhankelijk onderzoek
naar de oorzaak van het vol lopen van elektriciteitsnet en vragen zich af
waarom niet eerder is ingegrepen om deze situatie te voorkomen.
Eveneens vragen zich af waarom niet eerder is gecommuniceerd over
deze situatie en vragen zich af hoe de situatie gemonitord wordt en
voorkomen kan worden dat deze situatie ook in ander provincies ontstaat
en of dit kwantitatief gemonitord kan worden bijvoorbeeld met driemaandelijkse impactmonitor.
Antwoord
Samen met de netbeheerders, medeoverheden, marktpartijen en de heer
Voorhorst als speciaal coördinator wil ik focussen op het versnellen van
investeringen en verlichting van de situatie zoals ook aangegeven in
reactie op de aangehouden motie van de leden Erkens en Grinwis
(Kamerstuk 32 813, nr. 1074). Hierbij heb ik toegezegd dat ik uw Kamer na
de zomer zou informeren over de verlichting van de situatie op korte
termijn. Per brief heb ik dat op 9 september gedaan (Kamerstuk 29 023,
nr. 343). Omdat er slechts sprake is van verlichting op korte termijn wil ik
het traject van de heer Voorhorst niet laten doorkruisen door een ander
onafhankelijk onderzoek dat hiervoor een beroep moet doen op dezelfde
partijen. Indien uw Kamer dat wenst kan ik de heer Voorhorst na afloop
van zijn opdracht wel vragen om een reflectie op de ontstane situatie.
Dat op termijn de transportcapaciteit in deze regio ontoereikend zou zijn
om in de verwachte transportvraag te voorzien was de netbeheerders en
mij bekend, om die reden is TenneT dan ook al jaren bezig met uitbreidingen van het elektriciteitsnet. In deze regio is echter in een korte periode
veel meer transportcapaciteit aangevraagd dan redelijkerwijs voorhanden
zou zijn of in korte tijd aangelegd zou kunnen worden. TenneT heeft in een
aantal maanden 800 MW aan aanvragen gekregen. Dat zou een
uitbreiding met ongeveer 20% van de totale transportcapaciteit in die
regio betekenen.
Netbeheerders proberen zo transparant mogelijk te zijn in waar er
transportschaarste is en Netbeheer Nederland houdt dan ook een actueel
overzicht bij van de schaarste1. Netbeheerders worden wel met een
dilemma geconfronteerd bij het vroegtijdig communiceren over het nog
maar beperkt voorradig hebben van transportcapaciteit. Dit zorgt er
namelijk voor dat partijen nog snel een beroep zouden kunnen gaan doen
op de laatste beschikbare transportcapaciteit, waardoor de situatie van
schaarste zich eerder voordoet. Om die reden zou ik er dan ook geen
voorstander van zijn om de nog beschikbare capaciteit publiekelijk te
kwantificeren middels een drie maandelijkse impactmonitor. Wel heeft
TenneT recent een early warning systeem ontwikkeld waarmee het
vroegtijdig dreigende congestie wil signaleren om daarmee verassingen
1

https://capaciteitskaart.netbeheernederland.nl/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

2

te voorkomen en beschrijft TenneT de omvang van de problematiek in
haar congestierapporten.
Het optreden van congestie is ook in andere regio’s te verwachten, ik heb
de netbeheerders gevraagd om mij (waar mogelijk vroegtijdig) op de
hoogte te houden van de ontwikkelingen.
3.
De leden van de VVD-fractie vragen welke rol de SDE in de ontstane
situatie heeft gespeeld en of er geen grotere focus op systeemimplicaties
gelegd moet worden en of er geen grotere focus op elektriciteitsnetontlastende verduurzamingsopties, zoals geothermie en groen gas dient te zijn?
Antwoord
Ja, ook de SDE heeft invloed gehad op de huidige situatie. De SDE is als
generieke regeling het werkpaard van de energietransitie en heeft
daarmee fors bijgedragen aan het faciliteren van de energietransitie.
Keerzijde van een generieke regeling is dat het hierin lastig is om in de
ranking van subsidiabele technieken systeemimplicaties mee te nemen.
Een gevolg is dat hernieuwbare opwek voor een groot deel in regio’s
gesitueerd is waar het elektriciteitsnet «dunner» is aangelegd, omdat er
van oudsher veel minder transportvraag was. De investeringen in het
elektriciteitsnet in deze regio’s voor het transporteren van de opwek van
hernieuwbare elektriciteit doen ook een beroep op de beperkte uitvoeringscapaciteit van de netbeheerders.
Ik verken op dit moment samen met netbeheerders of het mogelijk zou
zijn om voor de SDE een nieuwe indieningsvoorwaarde te introduceren.
Het gaat hierbij om het voorwaardelijk stellen (in sommige gevallen) van
het hebben van een flexibel transportcontract (een zgn. non-firm ATO) met
de netbeheerder aan het kunnen indienen van een aanvraag voor de SDE.
De kern van een dergelijk flexibel transportcontract is dat de partijen niet
aan het net leveren op het moment dat het systeem al maximaal wordt
belast. Hiermee wordt voorkomen dat partijen bijdragen aan het extra
belasten van het systeem op het moment dat het systeem al op zijn piek
wordt belast. Op alle andere momenten kunnen de partijen zoals
gebruikelijk elektriciteit aan het net leveren. De netbeheerders werken aan
een codewijzigingsvoorstel om dergelijke contracten mogelijk te maken
en leggen dit voor aan de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Dit vergt
zowel van de kant van netbeheerders als van de ACM een zorgvuldige
afweging en eventuele implementatie om dergelijk flexibele transportcontracten mogelijk te maken, alsmede een zorgvuldige afweging aan mijn
kant hoe dit eventueel in te passen is in de SDE-procedure.
Naast dit onderzoek faciliteer ik met de SDE en op andere wijze (zoals
gericht innovatie- en opschalingsbeleid) verduurzamingsopties die het
elektriciteitsnet ontlasten, zoals geothermie en groen gas en waterstof,
om in een duurzame energievraag te voorzien en daarmee de druk op het
elektriciteitsnet te verlagen. Dit biedt geen volledige oplossing voor alle
netcongestie omdat bronnen zoals groengas beperkt voorradig zijn. Ik ben
het met de leden van de VVD-fractie eens dat er in de SDE voldoende
financiële ruimte moet blijven voor verduurzamingsopties die het
elektriciteitsnet ontlasten en zet daar ook op in.
4.
De leden van de VVD-fractie vragen mij verder wat de rol(verdeling) is
tussen de netbeheerders en ACM.
Antwoord
Het is primair aan de netbeheerders om door middel van investeringen of
operationele maatregelen zoals congestiemanagement ervoor te zorgen
dat partijen de transportcapaciteit krijgen waar ze om vragen. De ACM

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

3

heeft als toezichthouder meerdere rollen. Hij stelt namelijk de methoden
en voorwaarden vast binnen de Europese kaders en geeft daarmee
specifieke invulling aan hoe de netbeheerder bepaalde zaken op moet
pakken of vergoed krijgt. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de invulling van
congestiemanagement. Daarnaast stellen de netbeheerders het investeringsplan op waarin ze rekenschap geven van alle noodzakelijke investeringen die ze gaan doen en wordt dit plan door de ACM getoetst. Een
dergelijk rolverdeling is ook in ander landen zo al speelt daar transportschaarste zoals we dat in Nederland kennen nog veel minder.
5.
De leden van de VVD-fractie vragen wat de gevolgen zijn voor de
betrokken provincies, de gevolgen voor de regionale economie, de
Regionale Energie Strategieën (RES’en) en de verduurzaming van de
economie.
Antwoord
Gelukkig heeft TenneT aangegeven circa 1700 MW (ongeveer 10x
elektriciteitsverbruik Maastricht) aan extra ruimte gevonden te hebben in
het congestieonderzoek waardoor partijen in de wachtrij naar verwachting
in december weer van een aansluiting en transportcapaciteit voorzien
kunnen worden. Ondanks dit goede nieuws op korte termijn, is het de
verwachting dat er op enig moment weer sprake zal zijn van nieuwe
congestie in Limburg en Noord-Brabant en elders in het land. Wat de
exacte toekomstige impact is van de transportschaarste in deze provincies
op de economie kan ik (op dit moment) nog niet aangeven. Dit kan een
beperking voor toekomstige economische groei zijn. Dat wil ik in goede
samenwerking met de provincies Limburg en Noord-Brabant uiteraard
zoveel mogelijk voorkomen. De netbeheerders nemen actief deel aan het
RES-proces. De netbeheerders hebben aangegeven dat zij de doelstelling
van RES, het opwekken van 35 TWh hernieuwbare elektriciteit op land in
2030 kunnen faciliteren. TenneT en de regionale netbeheerders houden
rekening met de RES-doelstelling in hun investeringsplannen. Gegeven de
transportschaarste is voor de RES’en en de verduurzaming van de
industrie echter wel een programmatische aanpak (zoals via het MIEK)
nodig, waarmee deze ontwikkeling van duurzame opwek en duurzame
vraag in samenhang met de realisatie van elektriciteitsinfrastructuur
wordt gepland en ontwikkeld. Twee grote industrieclusters liggen (deels)
in deze regio: cluster Chemelot ligt in Limburg en cluster RotterdamMoerdijk ligt deels in Noord-Brabant. Om inzicht over de vraagontwikkeling te verbeteren worden de CES’en geüpdatet en werken ook de
provincies aan mogelijke versnelling via het provinciaal MIEK.
6.
De leden van de VVD-fractie geven aan dat het van belang is om alles op
alles te zetten om waar mogelijk de netcongestie in Limburg en NoordBrabant terug te dringen en vragen om een crisisaanpak met daarbij
behorende maatregelen.
Antwoord
Ik deel de opvatting van de VVD-fractie dat al het mogelijke gedaan moet
worden om de situatie in Limburg en Noord-Brabant te verlichten en het
elektriciteitsnet versneld uit te rollen. Dit is TenneT dan ook voor de korte
termijn gelukt. Helaas zal transportschaarste de komende jaren een
structureel probleem blijven. De inzet voor de langere termijn is om hier
verlichting in te brengen en dit is dan ook de lijn van de opdracht die ik
samen met de medeoverheden en netbeheerders aan de heer Voorhorst
als speciaal coördinator heb meegegeven. De heer Van Poelgeest is in
Amsterdam met een soortgelijke opdracht aangesteld. Uiteraard vraagt de
aanpak van netcongestie ook een nationale aanpak. Daarom heb ik een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

4

landelijke taskforce samengesteld met o.a. IPO, VNG, netbeheerders, ACM
en VNO-NCW. De heren Voorhorst en Van Poelgeest brengen in deze
nationale taskforce de ervaringen, acties en aanbevelingen van de
regionale taskforces in. De nationale taskforce werkt aan een actieplan om
concrete acties te initiëren, uit te voeren en na te jagen. Dit in aanvulling
op de acties die al in gang gezet zijn zoals het voorstel voor de
Energiewet.
7.
De leden van de VVD-fractie vragen of het net echt vol zit of dat dit fictief
is. En vragen of ik in beeld wil brengen hoeveel ruimte er nog beschikbaar
is en hoe het net wordt benut. Ook in relatie tot duurzame opwek van zon
en wind en de reservecapaciteit die hiervoor op het net wordt aangehouden en of hier flexibiliteit in zit en hoeveel ruimte er kan worden
vrijgespeeld?
Antwoord
Netbeheerders moeten bij het berekenen van transportschaarste uitgaan
van de fysieke belasting op het net, aangevuld met de concreet te
verwachten belasting op het net als gevolg van de reeds uitgegeven
transportcapaciteit. Daarnaast dient TenneT rekening te houden met de
mogelijke uitval van een netelement of onderhoud, om in die situatie de
elektriciteitsvoorziening te kunnen blijven handhaven. Dit is geen fictieve
transportschaarste, maar een noodzakelijk veiligheidscriterium.
Daarnaast wil transportschaarste niet zeggen dat er buiten de piekmomenten om geen ruimte meer is. Die is er namelijk vaak nog wel. Dat
betekent niet dat het net alleen fictief vol is, op piekmomenten is het net
echt vol. Hoeveel ruimte er op het net beschikbaar is, wisselt sterk per
locatie en moment en valt dus niet in algemene zin te zeggen. Om de
piekmomenten te ontlasten zetten de netbeheerders flexibiliteit in. Dat
gebeurt onder andere met congestiemanagement, waarbij netbeheerders
partijen tegen betaling op- en afregelen om op piekmomenten de filedruk
te verminderen. Naast congestiemanagement wordt ook gezocht naar
andere manieren om het net efficiënter te gebruiken. Daarom werken de
netbeheerders aan de mogelijkheid van flexibele transportcontracten. Zij
verwachten nog in september hiervoor een codewijzigingsvoorstel aan de
ACM te sturen en ik bied in het voorstel voor de Energiewet hier ook
expliciet ruimte voor. In relatie tot de duurzame opwek van zon en wind
geldt dat hiervoor minder reservecapaciteit wordt aangehouden. Ik heb
met de AMvB n-1 de zogenaamde vluchtstrook per 1 januari 2021
opengesteld voor het extra aansluiten van elektriciteitsproductie wanneer
dit mogelijk is. Dit biedt tot 30% meer ruimte op het elektriciteitsnet om
opwek te faciliteren door het gebruik van reservecapaciteit. In NoordBrabant en Limburg zijn echter veelal de koppeltransformatoren het
knelpunt voor de transportschaarste, in die situatie biedt deze
vluchtstrook-maatregel helaas geen extra ruimte. Ook de heer Voorhorst
zal in zijn aanpak nadrukkelijk ingaan op het slimmer en optimaler
benutten van het elektriciteitsnet. Dit richt zich op beter inzicht in de vraag
naar transport en vervolgens het aandragen van acties om congestiemanagement verder te verbeteren.
8.
De leden van de VVD-fractie vragen mij wat de kosten van congestiemanagement zijn.
De kosten van congestiemanagement zijn niet vooraf met één bedrag te
benoemen. Met de congestieonderzoeken die de netbeheerders uitvoeren
wordt in beeld gebracht in welke gebieden dit instrument verlichting kan
bieden en in welke mate hierdoor meer marktpartijen veilig aangesloten
kunnen worden. Hierbij wordt op basis van de Netcode rekening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

5

gehouden met de grenzen aan congestiemanagement die mede afhankelijk zijn van de aanwezige netwerkcapaciteit in het gebied. Netbeheerders maken in het congestieonderzoek een inschatting van de kosten
van congestiemanagement. De werkelijke kosten kunnen bij de daadwerkelijke toepassing van congestiemanagement anders uitvallen, aangezien
het een marktmechanisme is en onder andere afhankelijk van het gedrag
van marktpartijen die acteren met de dan voor hen geldende elektriciteitsprijzen. De huidige hoge elektriciteitsprijzen leiden dus ook tot hogere
kosten voor congestiemanagement. Netbeheerders rapporteren
vervolgens wat de daadwerkelijk gemaakte kosten voor congestiemanagement zijn.
9.
De leden van de VVD-fractie vragen mij of het mogelijk is om teveel
gereserveerde capaciteit terug te vorderen en te herverdelen aan de hand
van heldere criteria en of ik daartoe bereid ben. En hoe dit zich verhoudt
met de «first come first served» methode en of dit helpt om de situatie in
Limburg en Noord-Brabant op te lossen. Eveneens vragen de leden van
de VVD-fractie wat de impact zou zijn van het los laten van het Europese
non-discriminatiebeginsel en hoe andere lidstaten hier mee omgaan i.r.t.
de «first come first served» methode.
Antwoord
In het voorstel voor de Energiewet neem ik een grondslag op om niet
gebruikte transportcapaciteit door de netbeheerder terug te laten
vorderen, het «Use it or lose it»-principe. De netbeheerders werken aan
codewijzigingsvoorstel dat ze zullen voor leggen aan de ACM. Uiteraard
zal invoering hiervan met de nodige waarborgen omkleed moeten
worden. Het opnieuw uitgeven van deze transportcapaciteit dient op basis
van Europese wetgeving non-discriminatoir te gebeuren. Netbeheerders
geven daar nu invulling aan door de «first come first served»-methode toe
te passen. Hoewel dit een eenvoudige en transparante methode is,
kunnen netbeheerders met goedkeuring van de ACM ook tot een andere
methode komen mits deze ook non-discriminatoir, transparant en voor de
netbeheerder op technische en economische criteria gestoeld zijn.
Speciaal coördinator de heer Voorhorst kijkt ook naar dit vraagstuk. Het
hanteren van een andere methode voor verdeling van teruggevorderde
transportcapaciteit lost vanzelfsprekend het probleem van transportschaarste niet op, het betreft alleen een andere verdeling van schaarste.
Het non-discriminatiebeginsel voor netbeheerders met een wettelijk
monopolie is een van de hoekstenen van het Europese en Nederlandse
beleid en wetgeving, ik ben daarom ook niet bereid dit los te laten. Op het
moment dat Nederland hiervan zou afstappen, is het in elk geval
waarschijnlijk dat het Europese Hof van Justitie Nederland zou opleggen
om niet langer discriminator te opereren. Andere lidstaten verdelen
transportschaarste eveneens non-discriminatoir. De meeste andere
lidstaten doen dat op dezelfde manier als Nederland, met de «first come
first served»-methode bij het verlenen van toegang tot het net, zo blijkt uit
een recente studie van de Zweedse toezichthouder.2
10.
De leden van de VVD-fractie hebben mij gevraagd om zo snel mogelijk te
proberen extra transportcapaciteit te creëren voor Limburg en NoordBrabant. En of het mogelijk is naast de huidige marktmechanisme
afspraken te maken met grote piekleveranciers en gebruikers om vraag en
aanbod beter op elkaar af te stemmen.

2

International-Principles-for-the-Prioritisation-of-Grid-Connections (el.se).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

6

Antwoord
Ja, het is mogelijk om afspraken te maken met grote piekleveranciers en
gebruikers om het gebruik van het net beter af te stemmen op de
netcapaciteit. TenneT heeft op deze wijze gelukkig voor de korte termijn
extra capaciteit gevonden door het toepassen van congestiemanagement.
Helaas is het de verwachting dat op een lastig te voorspellen moment de
extra capaciteit niet meer voldoende zal zijn om in alle aanvragen te
voorzien. TenneT kijkt daarom bijvoorbeeld naar het plaatsen van extra
koppeltransformatoren. Om deze snel ingepast te krijgen, doe ik nadrukkelijk een beroep op medeoverheden, die toegezegd hebben de inpassing
maximaal te faciliteren.
11.
De leden van de VVD-fractie vragen of ik aan de slag wil met de uitrol van
opslag. En verzoeken mij om opslag eerst toe te passen in gebieden met
krapte op het elektriciteitsnet en batterijen middels een aparte categorie
voorrang te geven op een aansluiting en transportcapaciteit.
Antwoord
Ik heb het beeld dat de markt op dit moment het uitbreiden van opslagcapaciteit al zeer voortvarend oppakt. Zo heeft TenneT op dit moment 16
GW aan opslagcapaciteit in beeld die wil worden aangesloten. Dit is een
forse stijging, die we nog niet eerder gezien hebben. Ook regionale
netbeheerders merken een toename aan opslaginitiatieven. Ik kijk dan ook
met veel belangstelling naar deze ontwikkeling. Ik merk daarbij op dat de
uitrol van opslagfaciliteiten niet zelfstandig leidt tot minder transportschaarste en zelfs het risico heeft de problematiek te verergeren. Opslag
kan een bijdrage leveren aan het verlichten van het net, afhankelijk van
hoe dit wordt ingezet. Om die reden werken netbeheerders aan flexibele
transportcontracten, de zogenoemde non-firm Aansluit- en Transportovereenkomst om marktpartijen, waaronder partijen die werken met opslagtechnieken zoals batterijen, daarmee toegang te geven tot het net.
Hiermee kunnen deze batterijen wel gebruik maken van het net zonder dat
hiermee de piek op het elektriciteitsnet verder belast wordt. Het
codevoorstel om zo te werk te kunnen gaan leggen de netbeheerders voor
aan de ACM, die dit voorstel zorgvuldig zal beoordelen.
12.
De leden van de VVD-fractie hebben mij gevraagd of ik het beeld herken
wat ACM schetst in de beoordeling van de investeringsplannen en of er
sprake is van onderinvesteren? Ook vragen de leden van de VVD-fractie
hoe dat kan, de doelen zijn immers toch helder? Eveneens vragen de
leden van de VVD-fractie of de investeringsplannen zijn aangepast n.a.v.
de conclusie van de ACM en of de doelen nu wel gehaald worden en zo
niet hoe er dan voor wordt gezorgd dat dit wel gebeurt? Tenslotte vragen
de leden van de VVD-fractie mij of de ACM de investeringsplannen
opnieuw moet toetsen of dat ik er voor kan zorgen dat netbeheerders alle
benodigde investeringen doen.
Antwoord
Ik herken het beeld dat de ACM schetst dat netbeheerders ondanks al hun
inspanningen op dit moment niet aan de grote vraag naar transportcapaciteit kunnen voldoen. Ik heb echter niet het beeld dat netbeheerders hun
investeringsniveau daadwerkelijk nog veel verder kunnen opvoeren
gezien de problematiek met o.a. personeel- en materiaalschaarste en de
lange ruimtelijke doorlooptijd van energie-infraprojecten, die de ACM ook
beschrijft in zijn toetsing. De klimaatdoelen zijn intussen inderdaad helder,
maar de praktische invulling daarvan is aan verandering onderhevig en
dat heeft ook consequenties voor de infrastructuur. Daarbij hebben we de
afgelopen decennia ook als maatschappij de klimaatdoelen en plannen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

7

voor de energietransitie aanzienlijk inhoudelijk bijgesteld en aangescherpt. Dit juich ik toe als een positieve ontwikkeling. Dit vraagt echter
wel fors meer investeringen door de netbeheerders. Daarnaast doen we
«een groot aanvullend beroep op de infrastructuur, waarbij de hoge
gasprijs als gevolg van de oorlog in Oekraïne partijen nog eens aanzet tot
snellere verduurzaming. Het is daarom niet reëel om te veronderstellen
dat netbeheerders altijd en overal onmiddellijk in transportcapaciteit
kunnen voorzien. Ook ik kan TenneT niet aan het onmogelijke houden.
Uiteraard doe ik wel een beroep op TenneT en andere netbeheerders om
het maximale te doen om transportschaarste te voorkomen of op te
lossen.
13.
De leden van de VVD-fractie hebben me gevraagd om aan de slag te gaan
met het tekort aan arbeidskrachten.
Antwoord
Arbeidsmarktkrapte is op dit moment een breed economisch vraagstuk in
vrijwel alle sectoren, zeker ook in de techniek en de ICT. Deze arbeidsmarktkrapte in de techniek en ICT vraagt om actie van veel verschillende
partijen; werkgevers, werknemers, onderwijsinstellingen en overheid.
Alleen gezamenlijk lukt het om een antwoord te geven op deze tekorten.
Daarom werkt het kabinet op dit moment een Actieplan Groene en
Digitale Banen uit. In dit plan wordt voortgeborduurd op de ervaringen die
reeds zijn opgedaan in het Techniekpact. De ambitie is om met het
Actieplan Groene en Digitale Banen de huidige ruim 110.000 openstaande
vacatures in de techniek en ICT substantieel terug te dringen. Daartoe
zullen in het plan de volgende onderzoeksrichtingen verkend worden:
1. Verhogen van instroom in bèta technisch onderwijs;
2. Vergroten van de instroom vanuit de arbeidsmarkt;
3. Tegengaan van versnippering in de arbeidsmarktaanpak
In het vierde kwartaal van dit jaar wordt uw Kamer verder geïnformeerd
over het Actieplan.
14.
De leden van de VVD-fractie hebben me gevraagd naar het «right to
challenge» onderzoek en wanneer ik dat naar de Kamer wil sturen en of
het mogelijk is om een pilot met «right to challenge» te doen in
Zuid-Nederland.
Antwoord
Uit de resultaten van het «right to challenge»-onderzoek dat ik uw Kamer
op 9 september jl. heb doen toekomen, blijkt dat de samenwerking tussen
marktpartijen en netbeheerders op onderdelen kan worden verbeterd om
in sommige omstandigheden sneller tot een verlichting van de transportschaarste te komen. Dit vergt vooral goede afspraken tussen deze partijen
en het wederzijds tijdig betrekken. Wel hecht ik eraan om een duidelijke
taakafbakening tussen netbeheerders en marktpartijen te behouden. Dit
vergt dan ook geen uitzondering in wet- en regelgeving of een specifieke
pilotstatus vanuit het Rijk.
15.
De leden van de VVD-fractie hebben me gevraagd om de netbeheerders
zoveel mogelijk in hun missie te ondersteunen door doorlooptijden van
vergunningen en procedures maximaal te verkorten, welke maatregelen ik
neem en of ik bereid ben ambitieuze doelen te stellen om de doorlooptijd
te verkorten. Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie of ik de regels
voor voorinvesteringen kan versoepelen en daarmee deze investeringen
eerder mogelijk te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

8

Antwoord
Uiteraard probeer ik de netbeheerders in hun missie te ondersteunen om
zo snel mogelijk versterking van het elektriciteitsnet ruimtelijk in te
passen. Zelf draag ik bij aan versnelling van de doorlooptijd door het
steeds vaker inzetten van de Rijkscoördinatieregeling (RCR), waarbij ik
zowel snelheid als een zorgvuldige ruimtelijke inpassing meeneem.
Daarnaast heb ik de Raad van State gevraagd in hoeverre ik hem kan
ondersteunen bij het verkorten van doorlooptijden door versterking op
enigerlei wijze, zonder daarbij inhoudelijk te sturen. De Raad van State
heeft aangegeven al maximaal in te zetten op het aantrekken van extra
juristen. Het ondersteunen van de netbeheerders kan ik echter niet alleen.
Ik heb alle hulp van medeoverheden nodig bij het maximaal faciliteren
van net-uitbreidingen. De medeoverheden in Limburg en Noord-Brabant
hebben aangegeven zich hiertoe in te spannen.
Er zijn geen wettelijke beperkingen voor netbeheerders om voorinvesteringen te doen. Ik zie dat netbeheerders in de praktijk ook inderdaad
voorinvesteringen uitvoeren. Hierbij willen we dat de investeringen van
netbeheerders doelmatig zijn, de netbeheerders zijn immers monopolist
en worden betaald via de nettarieven door iedereen die elektriciteit
verbruikt. De ACM houdt daarom scherp toezicht op de doelmatigheid van
investeringen. Hierbij zie ik dat het voor netbeheerders veelal moeilijk is
om daar waar nog onzekerheid is over de te verwachte vraag naar
transportcapaciteit te investeren. Netbeheerders investeren niet alleen op
basis van concrete aanvragen van marktpartijen, maar ook op basis van
scenario studies van de verwachte ontwikkeling van de vraag naar
transportcapaciteit. Als echter de transportvraag meer concreet is voor
investeringen, dan zal deze prioriteit krijgen boven onzekere vraag. Het
investeringsplan bereikt op dit moment het maximum van wat de
netbeheerders kunnen realiseren. Daarmee is er op dit moment weinig
ruimte om voor te investeren. De infrastructuur die zeker nodig is, gaat
voor op de infrastructuur die ooit nodig is. Netbeheerders bouwen waar
mogelijk bij werkzaamheden toekomstvast, door meer capaciteit te
realiseren dan concreet op dat moment noodzakelijk. Om netbeheerders
betere informatie en meer zekerheid te geven over de toekomstige vraag
naar transportcapaciteit heb ik o.a. het MIEK en de RES’en gestart.
16.
De leden van de VVD-fractie hebben me gevraagd of ik de Energiewet niet
kan opknippen of op ander manier al gedeeltelijk worden behandeld. Ook
vragen de leden van de VVD-fractie om zoveel mogelijk (knel)punten van
marktpartijen, netbeheerders en ACM mee te nemen. Daarnaast vragen de
leden van de VVD-fractie hoe ik invulling geef aan de Crisis- en herstelwet
achtige aanpak die in het coalitieakkoord (bijlage bij Kamerstuk 35 788,
nr. 77) is overeengekomen.
Antwoord
Het voorstel voor de Energiewet is een grote herziening van de energiewetgeving. Voor het in goede banen leiden van de transitie is deze
herziening het fundament. Van daar uit kunnen later relatief gemakkelijk
aanvullingen gedaan worden. Ik hecht er aan om deze structurele
herziening goed neer te zetten. Het voorstel ligt al bij de Raad van State
ter advisering en ik zie geen mogelijkheid om parallel hieraan delen uit de
Energiewet al voor behandeling naar de Kamer te sturen. Het opknippen
van het wetsvoorstel en het opnieuw voorbereiden voor indiening bij de
Raad van State zou zodanig veel tijd kosten, dat dit eerder tot vertraging
dan tot versnelling leidt. Ik doe hierbij nogmaals de oproep aan de Kamer
om de Energiewet na indiening bij de Kamer met de nodige urgentie te
behandelen.
De Energiewet is uitgebreid geconsulteerd met marktpartijen, netbeheerders en andere stakeholders. Ook de ACM heeft een uitvoerbaarheid-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

9

en handhaafbaarheidstoets gedaan. Vanzelfsprekend zijn de daarin
genoemde knelpunten geadresseerd. De resultaten van zowel de
consultatie als de uitvoerbaarheid- en handhaafbaarheidstoets stellen mij
positief over de Energiewet.
Ik probeer al deze maatregelen zo snel maar ook met de benodigde
zorgvuldigheid te nemen om daar waar mogelijk verlichting te kunnen
bieden.
17.
Tenslotte vragen de leden van de VVD-fractie hoe ik mij tot spoed maan,
gezien de urgentie van deze transportschaarste, welke lessen ik uit de
situatie in Limburg en Noord-Brabant trek en hoe ik voorkom dat de
transportschaarste onze klimaatambities belemmeren.
Antwoord
De transportschaarste laat zien dat er meer regie nodig is bij de
uitbreiding van het elektriciteitsnet en het concretiseren invullen van de
vraag naar transportcapaciteit. Dat betekent dat overheden een sterkere
rol moeten krijgen in het prioriteren (en dus ook de-prioriteren) van
uitbreidingsinvesteringen netbeheerders. Dit beoog ik dan ook te doen
met het MIEK en provinciale pendanten daarvan.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
18.
De leden van de D66-fractie hebben me gevraagd of het mogelijk is de
congestieonderzoeken die TenneT in Limburg en Noord-Brabant uitvoert,
voorafgaand aan het debat over de transportschaarste met uw Kamer te
delen en een update over de situatie in beide provincies te geven.
Antwoord
TenneT heeft de congestieonderzoeken voor Limburg en Noord-Brabant
op 9 september jl. gepubliceerd op zijn site.3 Over de uitkomst heb ik uw
Kamer eveneens op 9 september geïnformeerd (Kamerstuk 29 023,
nr. 343).
19.
De leden van de D66-fractie hebben me gevraagd te reflecteren op
uitspraken over het (niet goed) kunnen voorspellen van de toenemende
vraag naar transportcapaciteit door netbeheerders en hier de afgelopen
jaren ook niet voortvarend in hebben gehandeld. Eveneens vragen de
leden van de D66-fractie mij of er voor netbeheerders beperkingen gelden
om te investeren in wet- en regelgeving en welke instrumenten ik inzet
om verlichting te kunnen bieden inclusief de nieuwe Energiewet.
Daarnaast vragen de leden van de D66-fractie of de huidige vraagprognoses wel kloppen en hoe hier adequaat op wordt gestuurd.
Antwoord
Ik verwijs hierbij graag naar antwoorden op vragen van de VVD-fractie:
Vraag 10 – het voorspelen van de vraag naar transportcapaciteit
Vraag 15 – beperkingen voor netbeheerders om te investeren
20.
De leden van de D66-fractie hebben me gevraagd wat het takenpakket is
van de heer Voorhorst en op welke termijn de eerste acties te verwachten
zijn. Eveneens vragen de leden van de D66-fractie mij wat er wordt
bedoelt met het aanpassen van regelgeving in de berichtgeving en of er
3

https://www.tennet.eu/nl/nieuws/grootverbruikers-van-elektriciteit-noord-brabant-en-limburgkunnen-vanaf-nu-weer-worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

10

als zicht is versnelde aanpassing hiervan. Daarnaast vragen de leden van
de D66-fractie of ik ook bereid ben om een speciaal coördinator aan te
stellen voor ander regio’s met schaarste.
Antwoord
Het takenpakket van de heer Voorhorst bestaat uit inhoudelijk drie punten,
namelijk
1. Nagaan hoe we op korte en lange termijn het net efficiënter kunnen
gaan benutten;
2. Versnellen van de realisatie van netuitbreidingen;
3. Bevorderen van de voorspelbaarheid van de vraagontwikkeling naar
transportcapaciteit en programmatische aanpak.
Voor de beantwoording over de aanpak van de heer Voorhorst en
wanneer daar resultaten van te verwachten zijn verwijs ik u graag naar het
antwoord op vraag 6 van de VVD-fractie.
Ten aanzien van het wijzigen van regelgeving, vooruitlopend op de
Energiewet, hebben netbeheerders een zogenoemd codewijzigingsvoorstel in de maak om partijen van transportcapaciteit te kunnen
voorzien met een flexibel contract (non-firm ATO) dat ze bij de ACM zullen
indienen.
Daar waar de opdracht van de heer Voorhorst actie vereist op nationaal
niveau kan de heer Voorhorst terecht bij de nationale Taskforce die ook de
link is naar de door de gemeente Amsterdam aangestelde speciaal
coördinator de heer Van Poelgeest voor de transportschaarste aldaar. Als
uit deze aanpak blijkt dat dit werkt, ben ik zeker bereid om meerdere
coördinatoren aan te stellen of de opdracht van de heer Voorhorst te
verruimen. Ik heb ook regelmatig contact met de medeoverheden in
Noord-Holland en hoewel daar de schaarste voorlopig helaas ook nog zal
blijven bestaan, heb ik het beeld dat de samenwerking tussen medeoverheden en netbeheerder hier goed loopt. Ik heb contact met alle provincies
over de klimaatdoelen, de energietransitie en netcongestie en ik zie dat dit
op het netvlies van alle betrokkenen staat.
21.
De leden van de D66-fractie vragen me of ik kan aangeven hoeveel ruimte
er nog is op het elektriciteitsnet en in hoeverre er grote aantallen
aanvragen (van grote omvang) liggen of verwacht worden. Daarnaast
vragen de leden van de D66-fractie mij in hoeverre de maatwerkafspraken
met de grootste industrieën leiden tot congestie en hoeveel van deze
bedrijven in Limburg en Noord-Brabant liggen en of dit tot vertraging
leidt.
Antwoord
Voor het gedeelte van de vraag met betrekking tot hoeveel ruimte er nog
is op het elektriciteitsnet verwijs ik graag naar de beantwoording van de
vraag 2 van de VVD-fractie.
De elektrificatie van de industrie draagt bij aan de snelle groei van de
vraag naar transportcapaciteit en heeft ook bijgedragen aan de situatie in
Limburg en Noord-Brabant. Twee grote industrieclusters liggen (deels) in
deze regio: cluster Chemelot in Limburg en cluster Rotterdam-Moerdijk
ligt deels in Noord-Brabant. TenneT, de taskforce en ikzelf hebben nauw
contact met deze clusters. De verduurzaming van de industrie vraagt een
programmatische aanpak (via het MIEK), waarmee deze ontwikkeling van
duurzame opwek en duurzame vraag in samenhang met de realisatie van
elektriciteitsinfrastructuur wordt gepland en ontwikkeld.
22.
De leden van de D66-fractie hebben me gevraagd welke acties ik heb
ondernomen om decentrale overheden aan te zetten tot snelle afgifte van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

11

vergunningen of het ter beschikking stellen van grondlocaties. Daarnaast
vragen de leden van de D66-fractie mij of ik meerwaarde zie in het
opstellen van een breed bestuursakkoord tussen de rijksoverheid en
decentrale overheden om hier uniforme en ambitieuze afspraken over te
maken?
Antwoord
Naar aanleiding van de transportschaarste in Limburg en Noord-Brabant
ben ik in gesprek gegaan met de medeoverheden waaronder ook met die
gemeenten waar TenneT nieuwe koppeltransformatoren voorziet om de
transportcapaciteit uit te breiden. Ik heb met hen afgesproken dat ze
TenneT hierbij maximaal ondersteunen om dit ruimtelijk in te passen. Het
is van belang dat ook de decentrale overheden hun verantwoordelijkheid
nemen hier.
Ik heb recent afspraken gemaakt over de interbestuurlijke afstemming en
heb dat ook met uw Kamer gedeeld in het beleidsprogramma klimaat
(Kamerstuk 32 813, nr. 1049). Hier kunnen eventuele afspraken over
ruimtelijke inpassing van infrastructuur in meelopen wat mij betreft.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
23.
De leden van de CDA-fractie hebben me gevraagd meer duidelijkheid te
geven over de prioriteringsrichtlijn die ik voorzie als onderdeel van het
MIEK. Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie of er al meer
duidelijkheid is over het onderzoek dat Netbeheer Nederland IPO en VNG
hebben laten uitvoeren.
Antwoord
In mijn brief van 9 september jl. heb ik eerste beelden geschetst van hoe
ik aankijk tegen het prioriteren van uitbreidingsinvesteringen.
Het onderzoek van Netbeheer Nederland, IPO en VNG richt zich op twee
punten, namelijk:
1. de mogelijkheid om op individueel klantniveau te prioriteren (FCFS).
2. de mogelijkheid om uitbreidingsinvesteringen meer (maatschappelijk) te sturen
In beide onderzoeken wordt mijn eerdere uitleg naar aanleiding van
vragen het lid Bontenbal (Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 2827)
bevestigd.
Er is ruimte voor de netbeheerders om tot een andere methode dan de
eenvoudige «first come first served»-methode te komen, mits deze
methode non-discriminatoir, transparant en objectief van karakter is en de
netbeheerder daarbij enkel technische en economische criteria hanteert.
Dit maakt ook onderdeel van de werkzaamheden van de heer Voorhorst.
Ook is er ruimte om bij uitbreidingsinvesteringen maatschappelijk te
sturen. Deze lijn is door de Europese Commissie bevestigd.
24.
De leden van de CDA-fractie vragen mij in hoeverre ik de punten uit het
door de CDA fractie gepresenteerde 12 punten plan meenemen in mijn
aanpak van transportschaarste op het elektriciteitsnet en of ik op elk van
deze punten in wil gaan.
Antwoord
Zoals ook aangegeven tijdens het commissiedebat van 18 februari 2022
herken ik veel van de door de CDA-fractie aangedragen punten en lopen
op de meeste punten ook al acties om de transportschaarste te verlichten.
Onderstaand reageer ik op deze punten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

12

1.

Maak cable pooling ook mogelijk voor de combinatie van een batterij
en een wind- of zonnepark.
• Ik deel de opvatting dat cable pooling meer moet worden
toegepast. Als meerdere partijen dezelfde aansluiting gebruiken,
leidt dit tot een efficiënter gebruik van het net en is er dus minder
behoefte aan netcapaciteit.
• De netbeheerders en marktpartijen verkennen op dit moment de
mogelijkheden in de praktijk (o.a. modelcontract).
• Ik onderzoek de mogelijkheden om de uitbreiding van cable
pooling zoals die nu al in de wet staat in de Energiewet mee te
nemen en beoog deze eind van dit jaar aan uw Kamer aan te
bieden; dit vergt, omdat het om een zeer beperkte aanpassing
gaat, geen nieuw advies van de Raad van State.

2.

Geef netbeheerders de opdracht binnen 5 jaar al hun transformatorstations actief van meters te voorzien zodat zij realtime inzicht
hebben in hun elektriciteitsnetten en laat hen deze data actief aan de
markt ontsluiten, zodat marktpartijen kunnen inspelen op de kansen
om netcongestie te vermijden.
• Ik sta in principe positief tegenover een dergelijk voorstel.
• Ik kan op dit moment nog niet inschatten hoe realistisch de
termijn van 5 jaar is.
• Netbeheerders digitaliseren hun stations (waar mogelijk).
• Wel wil ik er voor waken dat verplichte inzet op verdere digitalisering ten koste gaat van inzet op netuitbreidingen.

3.

Breng als rijksoverheid meer focus aan in de subsidiëring van
duurzame energiebronnen en geef daarbij meer aandacht aan
duurzame gassen en duurzame warmte.
•
Ik deel de opvatting dat er bij de stimulering meer aandacht
nodig is voor duurzame gassen en warmte. In de Kamerbrieven
van januari en maart (Kamerstuk 31 239, nrs. 340 en 343) heb ik
aangekondigd dat ik vanaf 2023 de hekjessystematiek invoer in
de SDE++, zodat er voor ieder domein een bepaald budget
beschikbaar is.

4.

Overweeg de afschaffing van de volumecorrectie op de nettarieven
voor energie- intensieve afnemers.
• Dit is nu een exclusieve bevoegdheid van de ACM geworden, als
gevolg van de uitspraak van het Europese Hof van Justitie in
september 2021.
• De ACM heeft aangegeven de volumecorrectie-regeling nader te
gaan beschouwen.

5.

Maak ruimte in de wet- en regelgeving voor nieuwe contractvormen
voor aangeslotenen op het elektriciteitsnet, zoals non-firm ATO’s.
•
Ik deel de opvatting dat het gebruik van flexibele transportcontracten, dat wil zeggen aansluit- en transportovereenkomsten
waarin de overeengekomen transportcapaciteit door de
netbeheerder soms beperkt kan worden bij kan dragen aan het
effectiever inzetten van het elektriciteitsnet.
•
De Energiewet geeft hier expliciet ruimte voor. Ik verwacht deze
wet eind dit jaar aan uw Kamer voor te leggen
•
Netbeheerders werken ondertussen al aan een voorstel om de
onderliggende codes te wijzigen waarmee de non-firm ATO
vooruitlopend op de Energiewet kan worden toegepast, en zullen
dit aan de ACM voorleggen.

6.

Zorg voor een tijdige introductie van een nieuw tariefstelsel voor
kleinverbruikers van elektriciteit, uiterlijk per 1 januari 2024.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

13

•
•

•

Ik vind een eerlijke kostenverdeling tussen gebruikers ook
belangrijk. Ik deel de opvatting hierover met de CDA-fractie.
Ik heb hier geen formele rol in, dit is aan de netbeheerders en
ACM. Netbeheerders hebben samen met marktpartijen een
traject lopen om de tariefstructuur voor klein- en grootverbruik te
herzien.
Invoering van een andere tariefstructuur lijkt niet eerder mogelijk
dan 1 januari 2025

7.

Voer het producententarief opnieuw in.
•
Dit is een exclusieve bevoegdheid van de ACM, als gevolg van
de uitspraak van het Europese Hof van Justitie in september
2021.
•
De ACM heeft aangegeven op dit moment te hechten aan
tariefstabiliteit en ook het producententarief nader te beschouwen. Voor de helderheid merk ik op dat de maximale hoogte van
het producententarief Europees sterk is beperkt en dat het
producententarief vanwege deze beperking waarschijnlijk relatief
weinig prikkelende werking zal hebben.

8.

Sluit batterijen, als het producententarief niet wordt ingevoerd, ook
uit van het betalen van transportkosten en beschouw deze dus als
opwekker in plaats van verbruiker.
•
Dit is een exclusieve bevoegdheid van de ACM, zoals in
september 2021 benadrukt door de uitspraak van het Europese
hof van Justitie.
•
De ACM heeft afgelopen jaar een marktscan naar elektriciteitsopslag uitgevoerd en daarin geconcludeerd dat er nog niet meteen
aanleiding is om opslag (geheel) vrij te stellen van het transporttarief omdat batterijen afhankelijk van hun inzet bijdragen aan de
kosten voor het net. Op het moment dat ze een dienst leveren
aan netbeheerders krijgen ze hier ook een vergoeding voor,
evenals andere vormen van flexibiliteit.

9.

Op verschillende plekken wordt geëxperimenteerd met het lokaal
balanceren van vraag en aanbod van elektriciteit om (tijdelijke)
schaarste aan netcapaciteit op te lossen. Inventariseer de belemmeringen en geef deze oplossing een permanente status.
•
Ik zal eventuele belemmeringen hiervoor (laten) inventariseren,
samen met medeoverheden, netbeheerders en marktpartijen.
•
Daarna zal ik bezien welke opties er zijn als dit goede oplossingen zijn om deze permanent te maken.

10. Geef netbeheerders de mogelijkheid om transportcapaciteit te
verlagen als deze niet binnen redelijke termijn benut wordt.
•
De Energiewet geeft expliciet ruimte voor toepassing van een
dergelijk «Use it or lose it»-principe. Ik verwacht de Energiewet
eind dit jaar naar uw Kamer te sturen.
•
Vooruitlopend daarop werken de netbeheerders op dit moment
aan een codevoorstel dat dit mogelijk moet maken.
11. Stimuleer via de SDE++ zonneweides en windparken in combinatie
met batterijopslag, waarbij niet het maximale vermogen van de
installatie gecontracteerd wordt aan netcapaciteit, maar een fors
lagere capaciteit. Hierdoor worden deze aansluitingen beter benut.
•
Ik wil in de SDE++ zo veel mogelijk rekening houden met de
netbelasting. In de openstelling van juli 2022 is de netaansluiting nu vastgesteld op 50% van het piekvermogen van
zonnepanelen vanaf 1 MWp. Ik verwacht dit ook voor kleinere
opwekkers met zon in te voeren in volgende SDE++ rondes.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

14

Deze beperking in de aansluiting prikkelt de producent om
productie boven het maximale terugleververmogen tijdelijk op
te slaan in bijvoorbeeld batterijen en later in te voeden.
12. Hou nu al rekening met de behoefte aan capaciteit van nieuwbouwwijken.
•
Dit deel ik helemaal. Netbeheerders nemen plannen van
nieuwbouwwijken zodra ze bekend zijn meteen mee in hun
investeringsplannen. Dit is ook iets wat ik mee neem in het
Nationaal Plan Energiesysteem 2050 en het verbrede MIEK. En
ik wil medeoverheden natuurlijk vragen om in het allerprilste
stadium al met netbeheerders te schakelen.
25.
De leden van de CDA-fractie vragen mij om te reageren op een aantal
voorstellen van de provincies om meer regie te kunnen pakken t.a.v. de
transportschaarste en de wettelijke ruimte die ze daarvoor hebben.
Concreet gaat het dan om: het voorstel om artikel 6.8 van de voorgenomen Energiewet aan te passen of te schrappen om daarmee een
regierol voor provincies mogelijk te maken en ervoor te zorgen dat
provincies capaciteit die vrijkomt op de meest maatschappelijk wenselijke
manier kunnen inzetten, de suggestie om het wettelijk mogelijk te maken
om voorrang te geven aan maatschappelijk gewenste ontwikkelingen, het
voorstel om de netbeheerder de mogelijkheid te geven om in bepaalde
omstandigheden en onder voorwaarden niet (volledig) gebruikte
aansluitingen tijdelijk te schrappen, zodat deze capaciteit na een herverdeling optimaal kan worden ingezet en de suggestie om peer-to-peer
leveren eenvoudiger te maken, door de huidige verplichting om dit altijd
via het elektriciteitsnet te laten verlopen te laten vervallen.
Antwoord
Artikel 6.8 van de voorgenomen Energiewet staat het nemen van een
regierol niet in de weg. Dit artikel stelt dat medeoverheden niet bevoegd
zijn om (energie-technische) regels op te stellen die daarmee de
Energiewet zouden kunnen doorkruisen. De regels rondom energie zijn
voor een belangrijk deel Europees bepaald, het is niet mogelijk voor
medeoverheden om hiervan af te wijken. Provincies en gemeenten
kunnen wel regie uitoefenen op bijvoorbeeld de ruimtelijke ordening. De
Energiewet zal daarnaast een expliciete grondslag gaan bieden om
uitbreidingsinvesteringen (maatschappelijk) te kunnen prioriteren. Dit
prioriteren zal plaatsvinden als onderdeel van het MIEK dat ook provinciale pendanten zal kennen. De Energiewet voorziet ook in een grondslag
om het zogenaamde «Use it or lose it»-principe toe te passen, uiteraard
voorzien van de nodige waarborgen. De Energiewet bevat enkele
aanpassingen om «peer-to-peer»-levering eenvoudiger te maken voor wat
betreft hernieuwbare energiegemeenschappen en actieve afnemers. Er is
echter geen sprake van een verplichting in de bestaande wet- en
regelgeving om dergelijke levering via het elektriciteitsnet te laten
verlopen. Het is dus niet nodig om deze verplichting te laten vervallen,
want deze verplichting is er niet. Het voorstel van de provincies verwijst
naar uitwisseling van elektriciteit op bedrijventerreinen om de druk op het
elektriciteitsnet te verminderen: dergelijke uitwisseling is al mogelijk en
vindt al plaats. Hiervoor is geen aanpassing van wet- en regelgeving
nodig. Of de druk op het elektriciteitsnet daarmee wordt verminderd is
overigens geen zekerheid, dit is afhankelijk van de mate van gelijktijdigheid van het desbetreffende verbruik en aanbod. Tegelijkertijd
beschouw ik het echter wel als tekortkoming dat lokale afstemming van
vraag en aanbod, wanneer dat tot leidt tot ontlasting van het (centrale)
elektriciteitsnet, niet in alle omstandigheden beloond kan worden. De
Energiewet bevat een grondslag, onderdeel van de implementatie van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

15

Europese Elektriciteitsrichtlijn, op basis waarvan netbeheerders nader
moeten uitwerken hoe zij in zulke gevallen op grond van een flexibiliteitscontract compensatie kunnen bieden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
26.
De leden van de SP-fractie vragen me hoe het kan dat deze situatie is
ontstaan ondanks dat bekend was dat het elektriciteitsnet verzwaard
moest worden en welke gevolgen dit heeft voor de verduurzaming van
beide provincies. Eveneens vragen de leden van de SP-fractie welke
gesprekken ik voer met Chemelot en andere spelers uit het bedrijfsleven
die aangegeven hebben dat de transportschaarste een rem zet op hun
elektrificatie plannen en hoe ik er toch voor kan zorgen dat de vergroening
toch kan plaatsvinden.
Antwoord
Ik verwijs hiervoor graag terug naar de beantwoording van vragen van de
VVD- fractie:
Vraag 2 – over het ontstaan van deze situatie
Vraag 5 – over de gevolgen voor de verduurzaming van beide provincies
27.
De leden van de SP-fractie vragen mij hoe ervoor gezorgd wordt dat
huishoudens en andere beschermde gebruikers niet worden getroffen
door het overvolle net. Worden bedrijven en andere niet-beschermde
gebruikers desnoods afgesloten? Zo ja, op basis waarvan wordt besloten
welke gebruikers worden afgesloten?
Antwoord
Huishoudens en klein zakelijke afnemers kunnen nog steeds van transportcapaciteit voorzien worden, netbeheerders houden rekening met de
verwachte groei van bijvoorbeeld geplande nieuwbouwwoningen. Er is
geen sprake van een tekort aan elektriciteit alleen aan een tekort aan
voldoende uitbreidingscapaciteit (op korte termijn) voor infrastructuur van
de netbeheerders. Hierdoor hoeven bestaande klanten niet te worden
afgeschakeld. Wel wordt aan grote klanten gevraagd of zij tegen een
vergoeding af willen zien van gebruik van het net op piekmomenten
waardoor meer partijen van transportcapaciteit voorzien kunnen worden
(congestiemanagement).
28.
De leden van de SP-fractie hebben mij gevraagd uiteen te zetten wat
precies de taak is van de heer Voorhorst, hoe hij te werk zal gaan en of er
inmiddels al vorderingen zijn gemaakt? En of de heer Voorhorst zich ook
bezig houdt met het first come first served-principe.
Antwoord
Voor de beantwoording verwijs ik graag terug naar de beantwoording van
de vragen van de VVD- en D66-fracties:
Vraag 20 – Het takenpakket van de heer Voorhorst
Vraag 9 – First come first served
29.
De leden van de SP-fractie vragen mij hoe ik aankijk tegen de roep vanuit
de provincies om over te gaan op de crisismodus en een noodwet te
maken om de problemen het hoofd te bieden en welk verschil dit zou
kunnen maken. Eveneens vragen de leden van de SP-fractie wat ik vind
van het voorstel om onderling energie uit te wisselen zonder het hoofdnet
te belasten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

16

Antwoord
Ik heb uiteraard begrip voor de roep van de provincies om een noodwet te
maken om deze situatie op te lossen. Met de Energiewet bied ik een
wettelijke grondslag om een aantal maatregelen te kunnen nemen die
verlichting gaan bieden. De Energiewet ligt nu voor bij de Raad van State
en de tussentijd gebruik ik om lagere regelgeving vorm te geven waarmee
de gewenste maatregel nader wordt ingevuld. Deze tijd heb ik dan ook
nodig. Ondertussen werken netbeheerders en ACM aan de voorbereiding
van nieuwe methoden en voorwaarden, rond congestiemanagement en
flexibele transportcontracten. Daar is geen noodwet voor nodig. Ik
verwacht niet dat een noodwet sneller concrete oplossingen met zich mee
kan brengen.
30.
De leden van de SP-fractie vragen mij om te kwantificeren hoeveel niet
gebruikte gecontracteerde capaciteit er beschikbaar is en op welke wijze
dit eventueel aan partijen kan worden toegekend?
Antwoord
Ik kan niet generiek kwantificeren hoeveel niet gebruikte maar wel
gecontracteerde capaciteit er is. Dit is sterk afhankelijk van zowel locatie
als het spanningsniveau van het net. Met de Energiewet bied ik een
grondslag om niet gebruikte capaciteit door de netbeheerder in te laten
nemen (het zogenaamde «Use it or lose it»-principe). Uiteraard zal dit met
de nodige voorwaarden omkleed moeten worden. Door marktpartijen niet
gebruikte maar wel gecontracteerde piek transportcapaciteit bij TenneT is
overigens zeer beperkt.
31.
De leden van de SP-fractie hebben mij gevraagd wat de congestie op het
net betekent voor het terugleveren van groene stroom, of dergelijke
voordelen het draagvlak voor verduurzaming kunnen behouden, dan wel
creëren en hoe wordt gewaarborgd dat dit wel mogelijk blijft.
Antwoord
Voor partijen met een grootverbruikersaansluiting geldt dat ze, tót er weer
nieuwe transportcapaciteit is, moeten wachten. Voor huishoudens en
kleine zakelijke gebruikers gelden er geen beperkingen, waarmee het
draagvlak voor verduurzaming onder deze groep behouden kan blijven.
32.
Tenslotte vragen de leden van de SP-fractie mij of ik kan aangegeven hoe
de situatie in Noord-Brabant en Limburg verschilt van die in andere
provincies. Klopt het dat problemen elders met name betrekking hebben
op de regionale netbeheerders? Hoe waarschijnlijk is het dat zich elders
een vergelijkbaar scenario voordoet? Hoe bereidt men zich hierop voor?
Antwoord
Transportschaarste komt voor op zowel het hoogspanningsnet van
TenneT als de distributienetten van de regionale netbeheerders. In
Limburg en Noord-Brabant is een belangrijke extra factor dat het niet
alleen om transportschaarste voor opwek van elektriciteit gaat, maar ook
om transportschaarste voor afname gaat. Specifiek speelde in deze twee
provincies dat grote industriële partijen met grote aanvragen een deel van
de beschikbare ruimte meteen vulden.
Deze problematiek speelt overigens ook in andere regio’s op de distributienetten van de regionale netbeheerders, zoals bijvoorbeeld in de regio
Amsterdam. Transportschaarste wordt in meer regio’s verwacht, er lopen
daarom reeds voor meer regio’s congestieonderzoeken. In die zin is het
waarschijnlijk dat zich op een andere locatie op een lastig te voorspellen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

17

moment een vergelijkbaar probleem kan voordoen. Naast de definitieve
oplossing van de transportschaarste via een groot uitbreidingsinvesteringsprogramma van TenneT en de regionale netbeheerders wordt in de
tussentijd gewerkt aan het slimmer en optimaler gebruik van het
bestaande net, zoals toepassing en verbetering van congestiemanagement en andere maatregelen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de Groenlinks-fractie
33.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen mij of de situatie in Limburg en
Noord-Brabant beter had kunnen worden voorzien en of de netbeheerders
in het verleden meer ruimte hadden moeten krijgen om capaciteit bij te
bouwen. Daarnaast vragen de leden van de GroenLinks-fractie in hoeverre
de huidige regulering door ACM proactief investeren tegenhoud?
Antwoord
Voor de beantwoording verwijs ik graag naar de beantwoording van de
vragen van de VVD-fractie:
Vraag 2 – over het ontstaan van deze situatie
Vraag 15 – over proactief investeren
34.
De leden van de GroenLinks hebben me gevraagd in hoeverre het
realistisch is dat TenneT van zes- naar tienduizend werknemers wil
groeien en welke ondersteuning ik daar bij bied met welke out of the box
oplossingen?
Antwoord
TenneT neemt ieder jaar veel nieuwe medewerkers aan om de benodigde
groei ter realiseren. Naast de werving is ook de benodigde (interne)
opleiding van belang om de werkzaamheden te kunnen uitvoeren die
nodig zijn. Ik steun de ambitie van TenneT om verder te groeien en acht
dit ook noodzakelijk, gezien de benodigde groei van investeringen en de
belangrijke rol die TenneT vervult voor zowel de leveringszekerheid als de
energietransitie. Ik acht deze ambitie realistisch, maar niet gemakkelijk. De
arbeidsmarkt in Nederland staat in algemene zin onder druk en in het
bijzonder is het complex om voldoende technisch personeel te werven.
Dit is een breed maatschappelijke opgave waar we als kabinet werk van
maken o.a. met het Actieplan Groene en Digitale banen waar uw Kamer in
het vierde kwartaal verder over wordt geïnformeerd.
35.
De leden van de GroenLinks-fractie geven aan dat ze graag zien dat
medeoverheden kunnen meebeslissen over aansluitingen op het
elektriciteitsnet en vragen met of de nieuwe Energiewet dit regelen.
Antwoord
Voor de beantwoording verwijs ik graag naar de beantwoording van vraag
25 van de CDA-fractie.
36.
Tenslotte vragen de leden van de GroenLinks-fractie hoe kan worden
gestimuleerd dat elektriciteit lokaal wordt gebruikt zodat het landelijke net
kan worden ontlast en welke rol opslag hier in kans spelen om het net te
ontlasten en hoe dit door regelgeving kan worden gestimuleerd.
Antwoord
Het in locatie en tijd bij elkaar brengen van de opwek en afname van
elektriciteit, kan een belangrijke bijdrage leveren aan het ontlasten van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

18

volle net. Opslag speelt hier een belangrijke rol in, net als andere vormen
van flexibiliteit. Dit vraagt een meer programmatische aanpak. Hiertoe
heb ik o.a. het Nationaal Plan Energiesysteem gestart. Dit vraagstuk wordt
ook onderzocht in de taskforce Netcongestie. Ook op korte termijn zie ik
mogelijkheden. Met de beoogde afbouw van de salderingsregeling creëer
ik bijvoorbeeld een prikkel om elektriciteit zelf te gebruiken en te veel
geproduceerde elektriciteit niet meer op het elektriciteitsnet te zetten.
Opslag, zeker grootschalig en mits goed ingezet, kan een rol spelen bij het
ontlasten van het net. Netbeheerders worden via een recent aangepaste
regelgeving (codewijziging congestiemanagement) dan ook in grotere
mate in staat gesteld om partijen die flexibiliteit kunnen leveren in de
transportpiek tegen een vergoeding in te zetten. Hier kunnen o.a. partijen
met batterijen gebruik van maken.
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
37.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben zorgen geuit over de mate
waarin het elektriciteitsnet nu al vol loopt in de transitie en hebben mij
gevraagd of ik inzicht heb in welke mate de energietransitie en
woningbouw vertraging oploopt als gevolg van de transitie. Eveneens
vragen de leden van de ChristenUnie-fractie mij in hoeverre de RES
regio’s hun ambitie voor hernieuwbare opwek al vertaald hebben naar
gemeenten niveau zodat hier maximaal rekening mee gehouden kan
worden bij het uitbreiden van het elektriciteitsnet.
Antwoord
De transportschaarste heeft vooralsnog geen impact op de woningbouw,
netbeheerders houden namelijk rekening met de hiervoor benodigde
capaciteit bij het afkondigen van congestie. De netbeheerders nemen
actief deel aan het RES-proces. De netbeheerders hebben aangegeven dat
zij de doelstelling van RES, het opwekken van 35 TWh hernieuwbare
elektriciteit op land in 2030, kunnen faciliteren. TenneT en de regionale
netbeheerders houden rekening met de RES doelstelling in hun investeringsplannen. Gegeven de transportschaarste is voor de RES’en en de
verduurzaming van de industrie echter wel een programmatische aanpak
(zoals via het MIEK) nodig, waarmee deze ontwikkeling van duurzame
opwek en duurzame vraag in samenhang met de realisatie van elektriciteitsinfrastructuur wordt gepland en ontwikkeld.
Voor de opgestelde RES-plannen zijn impact analyses gemaakt en TenneT
heeft de uitkomst hiervan waar mogelijk meegenomen in haar investeringsplan.
Gemeenten en provincies zijn nu volop bezig met het doorvertalen van de
RES naar lokaal beleid. De mate waarin ze dit geconcretiseerd hebben
verschilt echter nog wel. Ik verwacht eind dit jaar een analyse van het
Planbureau voor de Leefomgeving hierover die ik met uw Kamer zal
delen.
38.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen mij of er kwetsbare instellingen zijn die deze winter niet verwarmd kunnen worden en vragen me in
dat kader artikel 6.8 van de Energiewet te heroverwegen om provincies
hier een regierol in te geven. Eveneens vragen de leden van de
ChristenUnie-fractie mij of er in noodsituaties afgeweken kan worden van
het first come first served principe en of niet gebruikte capaciteit onder
voorwaarden kan worden teruggevorderd door netbeheerders.
Antwoord
Nee, er zijn geen kwetsbare instellingen die niet verwarmd kunnen
worden als gevolg van de transportschaarste. Huishoudens en klein

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

19

zakelijke afnemers kunnen nog steeds van transportcapaciteit voorzien
worden. Er is geen sprake van een tekort aan elektriciteit, alleen een tekort
aan voldoende uitbreidingscapaciteit (op korte termijn) voor infrastructuur
van de netbeheerders. Dit betekent dat bestaande klanten niet hoeven te
worden afgeschakeld. Voor het overige deel van de vraag verwijs ik u
graag naar beantwoording op vragen van de VVD- en CDA-fracties:
Vraag 9 – over «first come first served»
Vraag 25 – over artikel 6.8 van de Energiewet
39.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen mij of ik peer tot peer
energielevering (via een energie coöperatie) te vergemakkelijken en
daarmee het elektriciteitsnet te ontlasten, bijvoorbeeld op industrieterreinen door de verplichting om altijd via het net te leveren te schrappen.
Antwoord
Voor de beantwoording verwijs ik graag naar het antwoord op vraag 25
van de CDA-fractie.
40.
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn van mening dat zowel groot al
kleinschalige opslag een belangrijke bijdrage kan leveren aan netcongestie. Ze vragen daarom wanneer ik van plan ben om met concrete
voorstellen voor de thuisbatterij te komen en vragen mij of ik met een
aparte aansluit en transportovereenkomst kan komen voor opslag. Tevens
vragen de leden van de ChristenUnie-fractie mij of ik batterijen die
bijdragen aan het ontlasten van het net kan vrijstellen van transporttarief
en of ik de systematiek van de netbeheerders waarbij opslag wordt
meegerekend in de belasting van het elektriciteitsnet bij zowel invoeding
als afname kan aanpassen. Daarnaast vragen de leden van de
ChristenUnie-fractie mij of ik een aparte categorie kan introduceren voor
batterijen die een bijdragen leveren aan het reduceren van de piekbelasting op het elektriciteitsnet die nu in de wachtrij staan.
Antwoord
Batterijen kunnen (evenals andere vormen van flexibiliteit) een significante bijdrage leveren aan het efficiënter gebruiken van de transportcapaciteit op het elektriciteitsnet. Een dergelijke positieve en efficiënte bijdrage
is vooral op hogere netvlakken te verwachten. Uit recent onderzoek van
CE Delft in opdracht van Netbeheer Nederland4 blijkt dat de toegevoegde
waarde van thuisbatterijen voor het ontlasten van het elektriciteitsnet
onzeker is, omdat alleen een specifieke inzet van batterijen bijdraagt aan
het ontlasten van het elektriciteitsnet en andere inzet juist kan bijdragen
aan het versterken van de transportschaarste en thuisbatterijen vaak niet
voldoende groot zijn om elke piek af te vangen. Omdat het net juist op de
grootste te verwachten piek wordt ontworpen verlaagt het de druk juist op
deze piek niet. Daarom wil ik de ontwikkeling nauwgezet blijven volgen en
ben ik zeker bereid om actie te ondernemen als het evident een netto
positieve bijdrage levert aan het oplossen van de transportschaarste.
Voor de verder beantwoording over een aparte categorie voor batterijen
verwijs ik naar beantwoording van vraag 11 van de VVD-fractie.
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
41.
Het lid van de BBB-fractie vraagt mij hoeveel aanvragen nu in de wachtrij
staan in Limburg en Noord-Brabant en of ik kan aangeven of ik op ander
plekken ook congestie verwacht
4

https://ce.nl/publicaties/het-net-slimmer-benut/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

20

Antwoord
ik verwijs hierbij graag naar de beantwoording van vraag 2 van de
VVD-fractie.
42.
Het lid van de BBB-fractie vraagt mij hoe ik aankijk tegen de inzet van
waterstofproductie om transportschaarste tegen te gaan en of altijd
voorkomen moet worden dat alle potentieel opgewekte energie ook
ingevoed moet worden op het elektriciteitsnet.
Antwoord
Het afschaven (curtailen) van opwek-pieken is vaak de economisch meest
efficiënte wijze om met dit soort kortstondige pieken om te gaan. Het gaat
om relatief kleine volumes waar een relatief dure en omvangrijke
infrastructuur voor aangelegd zou moeten worden die niet efficiënt wordt
benut. Het gebruiken van deze niet gebruikte pieken voor waterstofproductie is vanwege het incidentele karakter van dergelijke pieken ook niet
de meest economische optimale inzet van waterstof omdat kapitaal
intensieve elektrolyseren dan een lage benuttingsgraad zouden krijgen en
dus een hoge productieprijs voor waterstof zou kennen, ondanks de lage
energiekosten.
43.
Het lid van de BBB-fractie vraagt mij of ik met kaders kom om flexibel te
laden om zo de belasting van het elektriciteitsnet te ontzien en verwijst
daarbij naar een pilot in Haarlem waar dit al plaatsvindt
Antwoord
Ik verwijs hierbij graag naar de beantwoording op vraag 11 van de
VVD-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 350

21