Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 763

Toekomst van de krijgsmacht

Nr. 56

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 26 september 20124
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Defensie over de brief van 27 juni 2014 over de
aanpassing project Langer Doorvliegen F-16 – Instandhouding (Kamerstuk
33 763, nr. 51).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 26 september
2014. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De adjunct-griffier van de commissie,
Mittendorff

kst-33763-56
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 763, nr. 56

1

1
Welke onderdelen uit het project Langer doorvliegen F-16
– Instandhouding komen in aanmerking voor uitvoering in
multinationaal verband?
Binnen het F-16 Multi National Fighter Program onderzoeken de Europese
F-16 gebruikers de samenwerkingsmogelijkheden op onderhoudsgebied.
Zo is een multinationale werkgroep actief op het gebied van instandhouding van de F-16 radar. Verder wordt bij het onderhoud van systeemcomponenten bezien of dit gezamenlijk kan worden ingericht. De
vervanging van VHF-radio’s zal in multinationaal verband worden
uitgevoerd. Verder zal voor de aanschaf van diverse motoronderdelen
worden samengewerkt met de Amerikaanse luchtmacht.
2
Hoe is de berekening van het aantal verminderde vlieguren per
jaar tot stand gekomen?
3
Is het aantal verminderde vlieguren rechtstreeks het gevolg van
het uitfaseren van zeven F-16 toestellen, waardoor er nog maar
61 F-16 toestellen operationeel inzetbaar zullen zijn?
Defensie heeft de inzetbaarheidsdoelstellingen voor jachtvliegtuigen
verlaagd in de nota In het belang van Nederland (Kamerstuk 33 763, nr. 1).
Door de lagere inzetbaarheidsdoelstellingen kon het aantal jaarlijks te
maken vlieguren van 12.800 worden verlaagd naar 11.500, in samenhang
met een evenredige reductie van het aantal toestellen. Het nieuwe aantal
jaarlijks te maken vlieguren kan worden gerealiseerd met de 61 operationele F-16 toestellen. De overige zeven toestellen worden niet uitgefaseerd, maar worden aangehouden als logistieke reserve. Hierdoor wordt
voor alle toestellen het effect van veroudering en slijtage door gebruik
getemperd.
4
Hoeveel van de 61 operationeel inzetbare toestellen zijn er
daadwerkelijk direct inzetbaar?
De gemiddelde inzetbaarheid in 2013 was 21,7 vliegtuigen (doelstelling
was zeventien). Dit is ook gemeld in het jaarverslag Defensie over 2013
(Kamerstuk 33 930, nr. 1). Zoals in de begroting van 2014 (Kamerstuk
33 750 X, nr. 2) en 2015 (Kamerstuk 34 000 X, nr. 2) is weergegeven beoogt
Defensie met de 61 toestellen er elf toestellen operationeel beschikbaar te
hebben. De werkelijke inzetbaarheid van de F-16 toestellen is van
verschillende factoren afhankelijk zoals defecten en de reparatie daarvan,
gepland onderhoud, modificaties en de logistieke en operationele
planning. De inzetbaarheid varieert daardoor gedurende het jaar.
5
Kunt u in een tabel een overzicht geven van waar de 61 Nederlandse F-16’s zijn en worden ingezet en hoeveel worden gebruikt
voor training, inclusief aantal en periode (duur van inzet)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 763, nr. 56

2

Zonder inzet
Aantal

Locatie

Duur

Doel

10
2
49+71

Verenigde Staten
Nederland
Nederland

Permanent
Permanent
Permanent

F-16 opleiding
QRA-taak
Training2

1

Defensie beschikt over 61 toestellen en zeven toestellen als logistieke reserve.
Meerdere keren per jaar neemt Defensie deel aan grote internationale oefeningen in het
buitenland waarvoor variërend tussen de 4 en 10 vliegtuigen voor een periode van 2–6 weken
worden ingezet.

2

Met inzet1
Aantal

Locatie

Duur

Doel

4

Afghanistan

Ruim 12 jaar (in juli 2014
beëindigd)
vier maanden (sinds
1 september 2014)

Inzet voor ISAF

2

4+1

1
2

Polen

Baltic Air Policing missie

Deze toestellen maken deel uit van de 58 toestellen in Nederland.
Eén toestel betreft de logistieke reserve.

6
Is er met de planning rekening gehouden met een eventuele
latere instroom van de F-35? Zo ja, op welke wijze? Zo nee,
waarom niet?
7
Voor hoeveel F-16 toestellen zal de technische instandhouding tot
2026 gegarandeerd zijn?
De initiële behoeftestelling van het project Langer Doorvliegen F-16
– Instandhouding beoogde de technische instandhouding van de
toestellen tot 2026 te garanderen. Op grond van de besluitvorming in de
nota In het belang van Nederland is de uitfasering van de F-16 nu voorzien
in de periode 2019 tot en met 2023. Op dit moment is er geen aanleiding
om uit te gaan van een latere uitfasering van de F-16, noch van latere
instroom van de F-35 toestellen. De behoeftestelling beoogt de technische
instandhouding van de F-16 dan ook tot en met 2023 te garanderen. Het
aantal toestellen dat in stand wordt gehouden is gebaseerd op de huidige
uitvoerreeks. Als er in de toekomst aanleiding zou zijn om de F-16
uitvoerreeks aan te passen, dan zal op dat moment ook worden bezien of
extra maatregelen nodig zijn om de technische instandhouding te
garanderen.
8
Is er over de verminderde slijtage aan de motoren en minder
scheurvorming in de vleugels overleg geweest met Lockheed
Martin en over de ervaringen in andere landen die gebruik maken
van de F-16? Zo ja, wat is het advies van Lockheed Martin op dit
punt en wat zijn de ervaringen van andere landen? Zo nee,
waarom niet?
Ja. Over de belasting van en scheurvorming in de vleugels en romp wordt
door F-16 gebruikers en Lockheed Martin informatie uitgewisseld in het
kader van het zogeheten F-16 Aircraft Structural Integrity Program.
Lockheed Martin ontwikkelt voor elke F-16 gebruiker een onderhoudsplan
met bijvoorbeeld richtlijnen voor inspecties en/of modificaties. Daarvoor
worden ook rekenmodellen gebruikt die worden verbeterd met actuele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 763, nr. 56

3

bevindingen van gebruikers van de F-16. Nederland heeft de resultaten
van het vleugelonderzoek door het NLR aan Lockheed Martin verstrekt.
Lockheed Martin verwerkt die gegevens in de rekenmodellen. Defensie
heeft over de instandhouding van de F-100 motoren regelmatig contact
met de fabrikant Pratt & Whitney en andere gebruikers van deze motoren.
Ook daar is het gebruikelijk dat de fabrikant de ervaringen van gebruikers
meeweegt bij de actualisering van de onderhoudsrichtlijnen.
9
Kunt u met een berekening toelichten op welke wijze de
besparing van 123 miljoen euro wordt gerealiseerd, uitgesplitst
naar de hoofdgroepen, te weten «motoren», «romp en vleugels»,
«systemen» en «gronduitrusting»?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar de commercieel
vertrouwelijke brief1 die ik als bijlage meestuur.
10
Hoeveel minder motoren komen in aanmerking voor groot
onderhoud?
Een F-16 motor bestaat uit zes modules die ieder een eigen onderhoudsplan hebben. De eerder vastgestelde onderhoudsbehoefte voor
groot onderhoud was 127 modules. Defensie houdt op grond van het
lagere aantal vlieguren en de uitfasering in 2023 rekening met 67 modules
die groot onderhoud vereisen, 60 modules minder. Dit aantal is gebaseerd
op het verwachte toekomstig gebruik van de F-16 toestellen.
11
Tot welk aantal zullen de operationeel bruikbare reservemotoren
verlaagd worden? Hoe ziet de planning voor het verminderen van
het aantal operationeel bruikbare reservemotoren er uit?
Het aantal operationeel bruikbare reservemotoren zal gedurende de
uitfasering van de F-16 worden aangepast aan het aantal toestellen dat in
operationeel gebruik is en aan de inzetbaarheidsdoelstellingen. Er is op dit
moment geen gedetailleerde planning voor de vermindering van het
aantal operationeel bruikbare reservemotoren. Defensie streeft naar
10 procent reservemotoren ten opzichte van het aantal operationeel
inzetbare toestellen.
12
Waarop is het nader onderzoek van het Nationaal Lucht- en
Ruimtevaartlaboratorium (NLR) naar de scheurvorming en
scheurgroei in de vleugels gebaseerd?
Uit het, bij vraag 8 beschreven, F-16 Aircraft Structural Integrity Program
bleek dat in de vleugels mogelijk scheurvormingsproblemen ontstaan na
6.000 vlieguren. Deze verwachting is vooral gebaseerd op de theoretische
rekenmodellen. Praktijkbevindingen moeten deze verwachting bevestigen
dan wel ontkrachten. In opdracht van Defensie heeft het NLR onderzoek
uitgevoerd aan enkele gebruikte vleugels van Nederlandse F-16’s. De
resultaten hiervan zijn aan Lockheed Martin verstrekt om de theoretische
rekenmodellen te valideren en te verbeteren. Het onderzoek van NLR gaf
Defensie ook meer inzicht in de actuele belasting en veroudering van de
vleugels van de Nederlandse toestellen.

1

Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 763, nr. 56

4

13
Wat gebeurt er indien de operationele levensduur door omstandigheden verlengd dient te worden waarbij de scheurvorming
dusdanige vormen zal aannemen dat vleugelvervanging noodzakelijk wordt? Is hiervoor een risicoreservering gemaakt? Zo ja,
welke? Zo nee, waarom niet?
De laatste F-16 toestellen worden in 2023 uitgefaseerd. Bij de uitfasering
van de F-16 wordt rekening gehouden met de technische staat van de
toestellen. De toestellen die in de beste conditie zijn worden het langst
gebruikt. Mocht er toch reden zijn voor langer doorvliegen of intensiever
gebruik dan kan scheurvorming alsnog tot problemen leiden. Vervanging
van de vleugel kan op dat moment nodig zijn. Defensie heeft nog enkele
reservevleugels beschikbaar die daarvoor kunnen worden gebruikt. Een
risicoreservering is daarom niet gemaakt.
14
Kunt u toelichten hoe het groot onderhoud van motoren, dat nu
alsnog moet worden uitgevoerd, toch tot een besparing leidt?
Zie ook het antwoord op vraag 10. Het aantal modules dat in aanmerking
komt voor groot onderhoud is van 127 verlaagd naar 67. Daardoor is
minder budget nodig voor dit deel van het project.
15
Kunt u toelichten hoe de nu noodzakelijke vervanging van
vleugels en anti-corrosiemaatregelen aan vleugels toch tot een
besparing leidt?
De initiële behoeftestelling berustte op de verwachting dat vervanging
van vleugels noodzakelijk is. Met de nota In het belang van Nederland is
het aantal operationeel inzetbare toestellen verlaagd van 68 tot 61 en is
het aantal vlieguren evenredig verlaagd. De zeven overige toestellen
worden als operationele reserve gebruikt, waardoor de gemiddelde
belasting per toestel minder is. Hierdoor is de vervanging van vleugels
niet langer noodzakelijk. Dit leidt tot een besparing. De anti-corrosiemaatregelen blijven noodzakelijk om de instandhouding van de toestellen
tot 2024 te garanderen.
16
Op welke wijze wordt een oplossing gevonden voor het feit dat
de reservedelen voor systemen slecht verkrijgbaar zijn?
De zeven toestellen worden niet uitgefaseerd, maar worden aangehouden
als logistieke reserve. Hierdoor wordt voor alle toestellen het effect van
veroudering en slijtage door gebruik getemperd. Verder neemt Defensie
deel aan multinationale programma’s om oplossingen te vinden voor
slecht verkrijgbare onderdelen, bijvoorbeeld met alternatieve leveranciers.
17
Wat is de verwachting met betrekking tot het minder vaak
optreden van slijtage of overschrijding van de levensduur? Om
hoeveel gevallen gaat het?
De levensduur van onderdelen van het toestel of de motor is in veel
gevallen vanuit luchtwaardigheidsoverwegingen door de fabrikant
beperkt tot een voorgeschreven aantal vluchten of vlieg- of gebruiksuren.
De jaarlijkse hoeveelheid vlieguren is verminderd van 12.800 naar
11.500 uur. Verder bestaat nu de mogelijkheid om het gebruik op optimale
wijze te verdelen over de 61 toestellen in de operationele vloot en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 763, nr. 56

5

zeven toestellen die als logistieke reserve worden aangehouden. Hierdoor
daalt het gemiddelde gebruik per toestel, uitgedrukt in vlieguren en
aantallen vluchten. Hierdoor wordt voor alle toestellen het effect van
veroudering en slijtage door gebruik getemperd.
18
Welke mogelijke risico’s en gevolgen zijn verbonden aan het
besluit om na defecten te repareren of te vervangen in plaats van
preventief onderhoud? Welke (operationele en andere) gevolgen
heeft dit voor het gebruik van respectievelijk elektrische en
mechanische systemen, zoals de kanonlopen, het airconditioning
systeem en de generatoren, de neuskoepel voor de radar en
radarantennes en de meet- en testapparatuur?
Een voordeel van preventief repareren of vervangen is dat werkzaamheden zo kunnen worden gepland dat de operationele gereedstelling
minimaal wordt beïnvloed. Als componenten worden gerepareerd of
vervangen nadat ze defect zijn gegaan, neemt het risico toe op verstoring
van de operationele gereedstelling. Door de logistieke reserve van zeven
toestellen aan te houden kan die verstoring worden beperkt en de
inzetbaarheid van 61 toestellen op peil worden gehouden.
19
Met welk aantal zijn gronduitrustingsstukken en gereedschap,
die worden vervangen of gereviseerd, verminderd? Is de vermindering gebaseerd op de vermindering van het aantal operationele
F-16 toestellen tot 61 of spelen er nog andere factoren een rol?
Zo ja, welke?
Het aantal gronduitrustingsstukken dat zal worden vervangen is nu
ongeveer gehalveerd. Deze aanpassing is niet direct gerelateerd aan de
vermindering van het aantal operationele F-16 toestellen. Wel heeft dit
een relatie met de versnelde uitfasering van de F-16, die nu in 2023 zal zijn
voltooid in plaats van in 2026. Hierdoor is vervanging in veel gevallen niet
langer de meest economische oplossing. Het alternatief is reparatie van
optredende storingen of revisie. Het aantal gronduitrustingsstukken dat
zal worden gereviseerd of gerepareerd neemt naar verwachting iets toe,
maar de kosten hiervan zijn lager dan de kosten van vervanging. De
technische staat van de gronduitrustingsstukken bepaalt de behoefte aan
vervanging, revisie dan wel reparatie.
20
Kunt u toelichten hoe het nu noodzakelijk reviseren of vervangen
van grondsystemen toch tot een besparing leidt?
Doordat het aantal te vervangen grondsystemen kleiner is dan eerder
gepland, is voor dit deel van het project minder budget nodig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 763, nr. 56

6