Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Vragen gesteld door de leden der Kamer

2019Z10767
Vragen van het lid Van Haga en Bosman (beiden VVD) aan de Ministers voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, van Defensie en de
Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat over de impact van het
eenzijdig aangescherpte wapenexportbeleid voor de concurrentiepositie van
de Nederlandse defensie-industrie (ingezonden 29 mei 2019).
Vraag 1
Kunt u zich uw besluit om de export van militaire goederen naar de
Verenigde Arabische Emiraten, Egypte en Saoedi-Arabië aan te scherpen,
herinneren?1 Kunt u zich tevens uw bewering herinneren dat geen sprake zou
zijn van een eenzijdige aanscherping, aangezien ook Finland, Oostenrijk en
Duitsland deze aanscherping zouden hebben toegepast?2
Vraag 2
Bent u bekend met het bericht «Germany exporting weapons to Saudi Arabia
and UAE»?3
Vraag 3
Bent u tevens bekend met het bericht «German parliament approves sale of 6
heavy frigates to Egypt»?4
Vraag 4
Hoe verhouden de berichten over de Duitse export van militaire goederen
aan respectievelijk Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten zich tot
uw bewering dat Duitsland dezelfde aanscherping zou hebben toegepast als
Nederland? Klopt het dat Duitsland – anders dan Nederland, dat volgens de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking een
«presumption of denial» hanteert waarbij geen goederen worden geëxporteerd, tenzij onomstotelijk vaststaat dat ze niet worden ingezet in de strijd bij

1

Handelingen II 2018/19, nr. 30, item 8, p. 8.
Verslag van een algemeen overleg, gehouden op 20 december 2018, over Wapenexportbeleid;
Kamerstuk 22 054, nr. 305, p. 27.
3
https://www.dw.com/cda/en/germany-exporting-weapons-to-saudi-arabia-and-uae-reports/a48296155
4
https://www.middleeastmonitor.com/20190405-german-parliament-approves-sale-of-6-heavyfrigates-to-egypt/
2

kv-tk-2019Z10767
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Vragen

1

Jemen5 – geen «presumption of denial» hanteert en vergunningen pas
weigert als deze (waarschijnlijk) zullen worden ingezet in het kader van de
oorlog in Jemen?
Vraag 5
Kunt u beschrijven hoe het in november 2018 aan de Kamer medegedeelde
besluit tot aanscherping van het beleid richting de drie eerder genoemde
landen tot stand is gekomen? Kunt u daarbij in elk geval benoemen:
– in welke mate is gekeken naar het beleid van andere naties met een
significante defensie-industrie in de EU;
– de potentiële gevolgen voor toekomstige en lopende orders voor de
Nederlandse defensie-industrie;
– de verwachte impact op de oorlog in Jemen?
Vraag 6
Zijn de potentiële gevolgen van de beleidswijziging onderzocht door
ambtenaren, of zijn er ook externen bij betrokken? Zo ja, welke?
Vraag 7
Bent u bekend met het bericht «Saudi Arabia signs warship construction deal
with France’s Naval Group»?6
Vraag 8
Bent u tevens bekend met het bericht «Saudi Arabia in joint venture with
Spain’s Navantia to build navy vessels»?7
Vraag 9
Kunt u zich tot slot uw recente verwijzing naar de Tsjechische vergunningen
voor voor de Verenigde Arabische Emiraten bestemde militaire goederen
herinneren?8
Vraag 10
Toetsen de Franse, Spaanse, Tsjechische en Duitse regeringen wel of niet aan
de acht criteria van het EU Gemeenschappelijk Standpunt inzake wapenexport?9 Bent u, indien dit volgens u nog wel het geval is, van mening dat deze
regeringen verkeerd toetsen, of zelfs bijdragen aan mensenrechtenschendingen?
Vraag 11
Deelt u de analyse dat er weliswaar sprake is van een EU Gemeenschappelijk
Standpunt inzake wapenexport, maar geenszins sprake is van een gemeenschappelijke interpretatie, met als gevolg dat zowel het gemeenschappelijk
standpunt als een gelijk speelveld worden uitgehold?
Vraag 12
Kunt u zich de volgende uitspraak herinneren: «Indien uiteenlopende
zorgvuldigheid van de toepassing van het EU Gemeenschappelijk Standpunt
inzake wapenexport ertoe leidt dat de ene EU-lidstaat een vergunningaanvraag toekent welke eerder door een andere EU-lidstaat is afgewezen, heeft
dat een negatieve uitwerking op het gelijke speelveld»?10 Zo ja, kan hieruit
worden opgemaakt, dat indien Nederland vergunningaanvragen afwijst
zonder de verplichting hiertoe vanuit het EU Gemeenschappelijk Standpunt
inzake wapenexport, het Nederlandse beleid een negatieve uitwerking heeft
op het gelijke speelveld?

5

Verslag van een algemeen overleg, gehouden op 20 december 2018, over Wapenexportbeleid;
Kamerstuk 22 054, nr. 305, p. 18.
6
https://www.reuters.com/article/us-saudi-defense-naval/saudi-arabia-signs-warshipconstruction-deal-with-frances-naval-group-idUSKCN1Q60B0
7
https://www.reuters.com/article/us-spain-saudi-military/saudi-arabia-in-joint-venture-withspains-navantia-to-build-navy-vessels-idUSKCN1NC2B7
8
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 2073.
9
https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2008:335:0099:0103:NL:PDF
10
Kamerstuk 31 125, nr. 95.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Vragen

2

Vraag 13
Welke impact heeft de Nederlandse regering volgens u op de internationale
vrede en veiligheid wanneer de Nederlandse defensie-industrie geen
goederen kan exporteren naar landen als de Verenigde Arabische Emiraten
en Egypte, als andere EU-landen vervolgens wel een vergunning verlenen
aan in hun land gevestigde producenten van militaire goederen?
Vraag 14
Bent en blijft u voorstander van een alleingang van Nederland op het gebied
van export van militaire goederen als andere Europese exporterende landen
blijven exporteren naar de landen die onder het aangescherpte beleid vallen,
en de enige impact een impact op de concurrentiepositie van de Nederlandse
defensieindustrie is? Zo ja, wat gaat u hier aan doen met het oog op de
concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven?
Vraag 15
Kunt u, desnoods in een bijlage, een overzicht verschaffen van alle lopende
behoeftestellingen of orders vanuit de Verenigde Arabische Emiraten, Egypte
en Saoedi-Arabië waar Europese bedrijven bij betrokken zijn, of – blijkens
openbare bronnen – met het land in kwestie over in gesprek zijn?
Vraag 16
Klopt het dat Defensie op dit moment aanwezig is in de Verenigde Arabische
Emiraten met een Forward Support Element, dat onder meer ondersteuning
biedt aan beveiligingsteams van mariniers voor de antipiraterijmissie bij
Somalië?11 Maakt Defensie nog anderszins gebruik van faciliteiten in de
Verenigde Arabische Emiraten, bijvoorbeeld landingsfaciliteiten waar
vliegtuigen van de Koninklijke Luchtmacht gebruik van maken? Zo ja, welke?
Vraag 17
Hoe heeft de regering van de Verenigde Arabische Emiraten gereageerd op
het in november 2018 gecommuniceerde besluit, in het bijzonder gezien de
relatie die Nederland en de Verenigde Arabische Emiraten onderhouden op
defensiegebied?
Vraag 18
Op basis van welke overeenkomst is Defensie op dit moment aanwezig in de
Verenigde Arabische Emiraten? Welke overeenkomst vormt hier de juridische
basis voor? Kunt u toelichten tot welke datum deze overeenkomst loopt en
welke verwachtingen u, gezien de beleidswijziging ten aanzien van de export
van militaire goederen, hebt omtrent eventuele verlenging?
Vraag 19
Klopt het, in aanvulling op eerdere vragen12, dat bedrijven voor wie de
productie van defensiegerelateerde goederen een substantieel deel vormen
van de primaire bedrijfsactiviteiten – lees: het grootste deel van de defensieindustrie – niet alleen worden uitgesloten van exportfinanciering via het
Dutch Trade and Investment Fund, maar, blijkens de recente brief van de
Minister over handelsmissies13, ook worden uitgesloten van deelname aan
handelsmissies?
Vraag 20
Welke andere landen sluiten deelname van hun eigen defensie-industrie –
bijvoorbeeld fabrikanten van (onderdelen van) jachtvliegtuigen, marineschepen en nachtkijkers – aan handelsmissies uit? Kunt u per land van de
Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO)
aangeven of ze hun eigen defensie-industrie ook per definitie uitsluiten?

11

https://www.defensie.nl/onderwerpen/missies/huidige-missies
Kamerstuknr. 2019Z03528
13
Uitvoering gewijzigde motie van de leden Alkaya en Van den Hul over uitsluiten van deelname
van bedrijven aan handelsmissies, documentnr. 2019D21798
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Vragen

3

Vraag 21
Hoe verhoudt het verhinderen van deelname van de defensie-industrie aan
handelsmissies zich tot het recente bezoek van de Staatssecretaris van
Defensie aan de Verenigde Staten, dat volgens het Ministerie van Defensie
bedoeld was om Nederlandse bedrijven te laten meegroeien in militaire
kennis en technologie en deze bedrijven en hun kennis te «pitchen» in de
VS?14
Vraag 22
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?

14

https://www.defensie.nl/actueel/nieuws/2019/05/21/visser-%E2%80%98pitcht%E2%80%99defensiebelang-bij-bedrijfsleven-vs-en-nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Vragen

4