de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

De minister voor Rechtsbescherming
drs. S. Dekker
Postbus 20301
2500 EH DEN HAAG

Afdeling Strategie

bezoekadres
Kneuterdijk 1
2514 EM Den Haag

datum
contactpersoon
e-mail

ons kenmerk
onderwerp

6 november 2018

drs. R.P. van der Laan MC MPA
r.p.van.der. laan@rechtspraak.nl
UIT 11244 STRAT/RL/eb
Digitale toegankelijkheid bestuursrecht en civiel recht

correspondentieadres
Postbus 90613
2509 LP Den Haag
t (088) 361 00 00
(088) 361 0022
www.rechtspraak.nI

Geachte heer Dekker,
Rechtspraak maakt samen leven mogelijk. De kern van rechtspraak is integere, tijdige en effectieve
beslechting van geschillen en berechting van verdachten van strafbare feiten door onafhankelijke en
onpartijdige rechters. Daarbij sluit de Rechtspraak nauw aan bij behoeften en problemen in de
samenleving.
Een van de behoeften die de samenleving heeft, is dat particulieren, ondernemers en instellingen op een
gemakkelijke manier diensten kunnen afnemen van overheden. Ook van de Rechtspraak verwachten
rechtzoekenden en juridische professionals dat zij gemakkelijk, ook digitaal, toegang hebben tot
rechtspraak.
Toegankelijke rechtspraak is één van de speerpunten van de Agenda van de Rechtspraak 20 15-2020. De
digitalisering is een middel om dat doel te bereiken. Sinds het beëindigen van het programma Kwaliteit
en Innovatie (KEI) en de bezinning daarop, ligt de focus van de digitalisering op het op beheerste,
verantwoorde en realistische wijze realiseren van digitale toegankelijkheid voor rechtzoekenden en
juridische professionals in het bestuursrecht en het civiele recht.
Vervolgbrief

Deze brief is een vervolg op de twee eerdere brieve& die de Raad voor de rechtspraak (hierna: de Raad)
u dit jaar stuurde over de digitalisering van de Rechtspraak. Het beschrijft de huidige stand van zaken en
blikt vooruit naar vervoigstappen in digitale toegankelijkheid voor de rechtsgebieden bestuursrecht en
civiel recht. De belangrijkste plinten uit deze brief zijn:
dat de Raad, de gerechtsbesturen en de directie van de Informatievoorzieningsorganisatie
Rechtspraak (IVO) gestart zijn met de eerder aangekondigde gezamenlijke IV-governance,
bestaande uit vijf boards. samengesteld uit leden van de Raad, gerechtsbestuurders, directieleden en
medewerkers van IVO en een vertegenwoordiger van het Gezamenlijk Landelijk Overleg
Vakinhoud rechtspraak. De Raad heeft het voorstel voor de strategische lV-governance voor advies
aangeboden aan de Centrale Ondernemingsraad Rechtspraak (COR);
dat het Presidenten Raad Overleg (PRO) heeft ingestemd met het basisplan digitale
toegankelijkheid bestuursrecht en civiel recht. De Raad heeft het basisplan voor advies aangeboden
aan de COR;
dat het dringend gewenst is dat binnen het civiele recht, te beginnen bij de minst complexe
zaakstromen, vrijwillig kan worden geprocedeerd me digitate gegevens, voordat overgegaan wordt

-

-

-

Brief van 10april2018 met kenmerk UIT I0$91 STRAT/RL en brief van 27juni 2018 met kenmerk UIT 11032 STRAT/RL

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

6 november 2018
UIT 11244 STRAT/RL/eb
2 van 9

tot het verplicht stellen daarvan en dat de invoering van de digitalisering en de inhoudelijke
vernieuwingen in het civiele procesrecht uit elkaar worden getrokken.
Deze brief gaat niet specifiek in op lopende digitaliseringsprojecten, zoals de digitalisering van
bewindzaken, waarvan de teller onlangs de 50.000 digitale zaken passeerde, de digitalisering van
vreemdelingenzaken, waarvan de teller onlangs de 33.000 digitale zaken passeerde, of de digitalisering
van de strafrechtspraak, waar inmiddels ruim 80 procent van de zaken digitaal wordt behandeld.
Nieuwe IV-governance
In de brief van 27 juni jI. heeft de Raad een aantal waarborgen geschetst die van belang zijn om de
ontwikkeling naar digitale toegankelijkheid mogelijk te kunnen maken. De laatste in de brief genoemde
waarborg, het vertrouwen ontvangen van medewerkers en ketenpartijen, moet worden verdiend door de
geleerde, en in onze brief van 10 aprilji. genoemde, lessen toe te passen in de praktijk en tot
aansprekende resultaten te komen. Daarin is een belangrijke stap gezet via de start van de nieuwe
strategische informatievoorziening (IV)-governance op 23 oktoberjl. en de realisatie van een basisplan
voor de digitale toegankelijkheid in het bestuursrecht en het civiele recht. Het basisplan, dat een
generieke basis legt voor toekomstige projectplannen per zaakstroom, biedt een realistisch perspectief
voor medewerkers van de Rechtspraak en ketenpartijen op de 1V-ontwikkelingen en hun betrokkenheid
daarbij. De IV-Governance van de Rechtspraak ziet er op toe dat het perspectief realistisch blijft en
medewerkers en ketenpartij en betrokken bi ijven.
Over de IV-governance, en over het feit dat de Rechtspraak zich in de ontwikkeling van deze
governance heeft laten bijstaan door verschillende externe deskundigen, heeft de Raad u uitgebreid
geïnformeerd via zowel gesprekken als via zijn brief van 27jcinijl.
In de doorontwikkeling van de IV-governance is sinds de afgelopen zomer een belangrijke stap gezet
door, binnen de mogelijkheden die de Wet op de rechterlijke organisatie daarvoor biedt, gezamenlijke
besluitvorming op het gebied van IV mogelijk te maken. Hiertoe is door de gerechtsbesturen in opdracht
van de Raad een gemeenschappelijk reglement opgesteld. In dit reglement zijn afspraken vastgelegd
tussen de besturen van de gerechten en de bijzondere colleges over het gezamenlijk uitvoeren van hun
wettelijke taak met betrekking tot de strategische besluitvorming op het gebied van IV en de afspraken
met de Raad over zijn participatie in die gezamenlijke uitvoering. Dat dit een belangrijke stap is, blijkt
tiit de bereidheid van de Raad en de gerechtsbesturen om de boards binnen de IV-governance namens
hen als hun onmiddellijke vertegenwoordiger besluiten te laten nemen op strategisch niveau, binnen
de door het PRO vast te stellen meerjarige strategische IV-kaders. Hierdoor zal de besluitvaardigheid
over 1V-vraagstukken toenemen. Het gemeenschappelijk reglement wordt op korte termijn gepubliceerd
in de Staatscourant.
-

-

Behalve dat de bevoegdheden binnen de IV-Governance zijn geregeld is sinds de zomer veel ander
werk verzet om een goede start te kunnen maken met de strategische tV-governance. En ook hier
hebben we externe partijen als Deloitte, een lid van de tijdelijke reviewcommissie en 1-Interim Rijk
gevraagd om met ons mee te kijken of ons te adviseren. De rollen van de leden van elk van de vijf
boards binnen de IV-govemance zijn beschreven, criteria waaraan de leden moet voldoen zijn opgesteld
en de leden van de boards zijn op grond daarvar geselecteerd. Er zijn door een

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

6 november 201 8
UIT 11244 STRAT/RL/eb
3 van 9

voorbereidingscommissie model huishoudelijke reglementen voor de boards opgesteld. De boards
maken dit reglement verder elk voor de eigen board op maat en stellen het vervolgens vast.
Er is een startbijeenkomst georganiseerd die in het teken heeft gestaan van leren hoe de boards werken
en samenwerken. Dit is gedaan door via een interactieve sessie de weerbarstige werkelijkheid van de IV
met behulp van casuïstiek te bespreken. Op die manier konden de leden van de boards ervaren wat er
van hen wordt verwacht, hoe de belangrijkste werkprocessen binnen de IV-governance verlopen en
waar men tegenaan kan lopen bij het besturen van de IV. Voor het leren op langere temlijn zijn
opleidingsmodutes voor de leden van de boards in ontwikkeling.
De boards en de individuele leden daarvan worden gedurende in elk geval het eerste jaar begeleid en
ondersteund door externen die deskundig zijn op het gebied van IV, veranderkunde of ‘soft s/dUs2’. Ter
beoordeling van het functioneren van de JV-governance als geheel is besloten een externe,
onafhankelijke review board in te stellen die toezicht houdt op liet beleid, de kaderstelling en tlitvoering
van de digitalisering, de mate waarin de gewenste richting, doelen en resultaten worden bereikt en de
uitvoering van de afspraken die worden gemaakt op het gebied van samenwerken en ‘soft skills’. De
verwachting is dat deze externe board nog dit jaar operationeel zal zijn.
De werking van de lV-governance wordt, naast reviews door de externe review board, periodiek
geëvalueerd door de Rechtspraak zelf. In het eerste jaar is een aantal evaluaties per board en een
evaluatie van het stelsel van de IV-governance als geheel voorzien, gevolgd door jaarlijkse
evaluatiemomenten. De uitkomsten van deze evaluaties worden ook benut ten behoeve van de algemene
governance van de Rechtspraak. De presidenten en de leden van de Raad zijn al een gezamenlijk traject
begonnen waarin het accent ligt op bijvoorbeeld gedragspatronen, cultuur, governance en fairness. Ook
voor dit traject zijn de resultaten van de evaluatie van de IV-governance naar verwachting waardevol en
leerzaam.
Nieuwe digitaliseringsoplossing (het ‘wat’) en nieuwe doelarchitectuur (het ‘hoe’)
Naast de stappen die zijn gezet in de besturing van de IV, is ook op 1V-inhoudelijk gebied gewerkt aan
het leggen van een goede basis voor het voor rechtzoekenden en hun vertegenwoordigers digitaal
toegankelijk maken van de verschillende zaakstromen binnen de rechtsgebieden bestuursrecht en civiel
recht. De kern van de digitale toegankelijkheid is een digitaal kanaal (een webportaal of een
systeemkoppeling) dat een rechtzoekende of zijn procesvertegenwoordiger toegang geeft tot het digitale
systeem van de Rechtspraak. Hij kan zaken dan digitaat indienen en aanhangig maken bij een gerecht en
alle berichten- en stukkenuitwisselingen tussen hem en het gerecht verlopen dan digitaal. Ook kunnen
partijen in het systeem het zaakdossier digitaal inzien. De nieuwe. veel eenvoudigere oplossing betreft,
anders dan het systeem dat werd gerealiseerd onder het programma KEI, geen alles-in-één-systeemoplossing is (wel digitalisering van de data maar niet tevens automatisering) en juridisch neutraal’ in
dezelfde zin als papier dat ook is.

2

Soft skills betreffen bijvoorbeeld. samenwerkerl en de wil daartoe, elkaar tvillen helpen zonder verantoordeljkheden over te nem
inzicht in intermenselijke relaties, monitoren en bïnvloeden van verandervermogen en veranderbereidheid. leiderschap, geloof in en
commitment aaii programmadoelstellingen. tone-at-the-top. motivatie. oplossingsgerichtheid. leergerichtheid. creatiiteit. integriteit,
ethiek. openheid. trots, communicatie, humor.

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

6 november 2018
UIT 11244 STRAT/RL/eb
4 van 9

De aanpak is informatiegericht en niet procesgericht. Dat heeft voor met name professionele partijen als
voordeel dat zij kunnen werken met eigen documenten en niet met door de Rechtspraak voorgeschreven
formulieren hoeven te werken. Verder is de digitale oplossing niet afhankelijk van de uniformering van
de werkprocessen binnen de Rechtspraak. Het komt er op neer dat alleen het in- en het uitpostvak van
elk gerecht gedigitaliseerd wordt en dat er een digitaal zaak- en werkdossier ontstaat waarin binnen een
gerecht kan worden samengewerkt en van waaruit ieder werkproces van het gerecht kan worden
bediend. De combinatie van digitale postvakken, digitaal (werk)dossier en bestaand primair
processysteem, soms gecombineerd met een papieren stroom, is nieutv en zal per zaakstroom en per
primair processysteem goed tiitgewerkt en ingeregeld moeten worden. Met name de administratieve
processen ondergaan een aantal ingrijpende wijzigingen met een verschuiving van werken met papieren
stukken en dossier naar (meer) werken met digitale stukken en dossiers. De impact voor de
administratief medewerkers op de griffies van de gerechten zal het grootst zijn, waarbij het aannemelijk
is dat de werklast gedurende een bepaalde periode toeneemt.
Met het creëren van het digitale werkdossier wordt een essentiële stap gezet richting het digitale dossier
als het originele zaakdossier. Nu is het papieren dossier nog het originele zaakdossier. In zaken waarin
met digitale gegevens wordt geprocedeerd, wordt het digitale zaakdossier het originele dossier.
Bij het opstellen van de doelarchitectuur wordt een aantal architectuurprincipes in acht genomen:
Digitale toegankelijkheid wordt georganiseerd vanuit het perspectief van de procespartijen, in
termen van diensten. Van de achterliggende, interne processen ondervinden procespartijen zo min
mogelijk hinder.
Binnen de informatievoorziening zijn verantwoordelijkheden gescheiden. Hierdoor kunnen de
afzonderlijke delen van een digital iseringsoplossing onafhankelijk worden ingericht, ontwikkeld en
beheerd.
Er is kanaalonafhankeljkheid. Dit houdt in dat het kanaal dat de procespartij gebruikt (digitaal of
papier), geen invloed mag hebben op de uitvoering en het verloop of de uitkomst van een
gerechtelijke procedure. Ook niet bij het wisselen tussen papieren en digitale communicatie
gedurende een procedure.
Informatie wordt eenmalig en eenduidig vastgelegd. Dit reduceert overtypen en daarmee gepaard
gaande fouten, voorkomt verwarring over waar de juiste gegevens staan, zorgt dat iedereen over
dezelfde informatie kan beschikken en dat iedereen hetzelfde begrip heeft over de informatie.
De institutionele onafhankelijkheid van de Rechtspraak en de onpartijdigheid van de rechter
worden door de doelarchitectuur ondersteund en bewaakt.

-

-

-

-

-

De nieuwe digitalisering en KEI-wetgeving

De nieuwe digitaliseringsoplossing en de doelarchitectuur voldoen aan het digitale regime dat met het
Besluit digitalisering burgerlijk procesrecht en bestuursprocesrecht (Stb. 2016, 292) wordt beoogd. Er
wordt door de gerechten een digitaal systeem voor gegevensverwerking ter beschikking gesteld, dat
voldoet aan de systeemeisen van artikel 2 en 3 en waar van toepassing artikel 5 van voornoemd besluit.
Door middel van het systeem kunnen zaken worden gestart en kunnen stukken en berichten digitaal
worden ingediend, uitgewiseld en opgehaald. Ook kan in het systeem een digitaal dossier vf’orden
opgebouwd dat door partijen of procesvertegenwoordigers digitaat kan worden geraadpleegd. Aan de

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

6 november 2018
UIT 11244 STRAT/RL/eb
5 van 9

kant van de Rechtspraak is in verband met invoeren van procederen met digitale gegevens ter verdere
uitwerking een zogenoemd technisch procesreglement opgesteld, te weten het ‘Reglement inzake
toegang tot en het gebruik van het digitale systeem voor gegevensverwerking van de gerechten (civiel
recht en bestuursrecht)’. Dit reglement geeft nadere regels over onder meer de voorwaarden tot gebruik
van, de toegang tot, de toegankelijkheid en het gebruik van het digitale systeem van de Rechtspraak. Dit
reglement zal op onderdelen wel aangepast moeten worden aan de nieuwe oplossing en per op te pakken
zaakstroom moet dit vervolgens telkens worden beoordeeld en geborgd.
Op de bepalingen na die betrekking hebben op het verplicht digitaal procederen, zijn in het
bestuursrecht de diverse andere bepalingen van de KEI-wetgeving al onvoorwaardelijk in werking
getreden. Dit betreft inhoudelijke wijzigingen die los staan van de digitalisering. maar ook de
bepalingen die zien op digitaal procederen (afdeling 8.1 .6a van de Awb). Dit betekent dat in het
bestuursrecht gestart kan worden met het introduceren van vrijwillig digitaal procederen conform het
digitale regime van de KEI-wetgeving op basis van de nieuwe digitaliseringsoplossing van het
basisplan. Naast dit technische reglement zal ook steeds per op te pakken zaakstoom beoordeeld en
geborgd moeten worden of wijzigingen in procesreglementen moeten worden doorgevoerd.
De situatie in het civiele recht is vele malen complexer. Dat komt omdat alle bepalingen uit de KEI
wetgeving die zien op procederen met digitale gegevens tegelijk in werking treden met vele en
ingrijpende bepalingen die het procesrecht inhoudelijk substantieel wijzigen. Daarbij betekent deze
gelijktijdige inwerkingtreding ook steeds een verplichte invoering van de digitalisering en de
inhoudelijke vernieuwingen in het procesrecht voor een of meer gerechten als ‘pilot’, met daarna direct
een opschaling naar een verplichting voor het hele land (zie ook onder het kopje ‘Veranderaanpak’). Als
aan deze methodiek wordt vastgehouden, kan er bij civiel recht dus niet eerst vrijwillig worden
geprocedeerd met digitale gegevens, voordat overgegaan wordt tot het verplicht stellen daarvan, én
worden de inhoudelijke grote veranderingen in het procesrecht steeds ook gelijktijdig met de
digitalisering van toepassing. Dit is beide zeer onwenselijk vanuit een beheerst vervolgtraject van de
digitalisering. Een oplossing om te komen tot een beheerst digitaliseringstraject is dan ook dringend
gewenst. Met uw departement vindt daarover al overleg plaats en worden mogelijkheden verkend.
Een wezenlijk verschil met de eerdere aanpak van digitalisering is ook dat de uitvoering van de
verandering vorm krijgt met een beheerste continue ontwikkeling, waarbij gewerkt gaat worden in
kteine, overzichtelijke stappen. Het idee daarbij is dat via deze werkwijze meet mogelijkheden bestaan
om tussentijds te leren, te evalueren, opgedane ervaring te gebruiken en waar nodig bij te sturen. Een
uitgangspunt is dat vertegenwoordigers van alle interne en externe gebruikers van de nieuwe
digitaliseringsoplossing vanaf het begin betrokken zijn bij de ontwikkeling hiervan. Dat betekent dat in
goede afstemming samen wordt gewerkt tussen de Rechtspraak en ketenpartijen en waar mogelijk met
brancheverenigingen en koepelorganisaties, zoals de NOvA en de KBvG. Een ander uitgangspunt is dat
voor interne en externe gebruikers in elke fase van de ontwikkeling een werkbaar geheel wordt
gerealiseerd in de ondersteuning van hun totale werkproces. Dit betekent ook dat voorafgaand aan
besluitvormingsmomenten getoetst is of de ontwikkelde oplossing werkt en of het gerecht klaar is voor
de implementatie en dat advies is gevraagd aan betrokken ketenpartijen.

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

6 november 201$
UIT 11244 STRAT/RL/eb
6 van 9

Op initiatief van uw departement wordt momenteel gekeken naar mogelijkheden voor het invoeren van
alleen de nieuwe inhoudelijke bepalingen van het vereenvoudigde civiele procesrecht, dus zonder
invoering van de digitaliseringsbepalingen. Daarbij wordt ook gekeken of de huidige digitalisering bij
de pilots in Midden-Nederland en Gelderland kan worden stopgezet. Hoewel het een bittere pil is voor
iedereen die met hart en ziel aan deze pilots heeft gewerkt, iets waarvoor de Raad en de presidenten zeer
veel waardering hebben, dringen de Raad en de presidenten er op aan deze pilots stop te zetten. Dan
kunnen deze rechtbanken zich net als de andere gerechten richten op projecten die voortvloeien uit het
basisplan en is er niet langer sprake van verschillen in procedures tussen deze en de overige
rechtbanken. In het basisplan is een impactanalyse voorzien om het effect van het basisplan op de twee
pilots te kunnen beoordelen. Hiermee zal echter niet gestart worden voordat duidelijk is wat de
uitkomsten zijn van uw initiatief, omdat de (wettelijke) uitgangspunten als gevolg daarvan kunnen
veranderen.
Mocht overigens uw initiatief er toe leiden dat, ten opzichte van de huidige KEI-wetgeving, geen
wettelijke wijzigingen worden doorgevoerd, dan kan de zaakstroom civiele handelsvorderingen pas in
een tweede fase van de uitvoering van het basisplan worden opgepakt. Gezien de complexiteit van deze
zaakstroom, ligt het niet voor de hand hiermee te beginnen. Vanuit een beheerst, verantwoord en
realistisch digitaliseringstraject ligt het voor de hand te starten met relatief eenvoudige en niet
omvangrijke zaakstromen
Veranderaanpak

Er is, mede op advies van Deloitte, voor gekozen voor de aanpak om per zaakstroom3 een project in te
richten. De reden daarvoor is dat hoewel de nieuwe digitaliseringsoplossing als basis kan worden
toegepast op alle verschillende civiel- en bestuursrechtelijke zaakstromen, tegelijkertijd bij elke
zaakstroom opnieuw beoordeeld dient te worden welke zaakstroomspecifieke factoren aan de orde zijn
waarmee bij de realisatie of implementatie van de nieuwe oplossing rekening gehouden moet worden.
Vooral de verschillen in de toepasselijke procesrechtelijke regimes en als afgeleide daarvan de
toepasselijke procesreglementen en administratieve Organisatie kunnen impact hebben op de verdere
zaakstroomspecifieke invulling van de IT-oplossing en de inrichting van de administratieve processen.
Ook zaken als volume van de zaakstroom en de mogelijkheden voor ketenpartijen om aan te sluiten,
kunnen impact hebben.
Een ander onderdeel van de nieuwe aanpak is om, zo mogelijk voor meerdere zaakstromen in zowel het
civiele recht als het bestuursrecht tegelijk, de nieuwe digitaliseringsoplossing in een bepaalde
zaakstroom steeds eerst bij één gerecht in te richten, waarvan een of beide partijen dan op vrijwillige
basis gebruik kunnen maken. Op het moment dat dit goed verloopt, zal de oplossing stapsgewijs
landelijk bij alle gerechten worden ingericht, waarvan dan ook nog steeds op vrijwillige basis gebruikt
gemaakt kan worden. Pas op het moment dat ook dat goed verloopt, zal u gevraagd worden het digitaal
procederen in de desbetreffende zaakstroom voor professionals verplicht te stellen. Daarbij zal erop
worden gelet dat er voor de groep van zaakstromen een voldoende specifieke afbakening in een
Koninklijk Besluit (KR) van inwerkingtreding is te formuleren. Het aanvragen van het KB gebeurt in
nauwe afstemming met de betrokken ketenpartijen en uw departement. De aanpak voorziet er in te
Een zaakstroom is een vanuit het procesrecht of materide recht af te bakenen groep zaken. Bijvoorbeeld kort gedingen bij civiel recht.
verzoekschriften arbeidsrechtzaken bij kanton en ambtenarenzaken en Mulderzaken bij bestuursrecht.

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

6 november 2018
UIT 11244 STRATIRL/eb
7 van 9

starten met de minder complexe zaakstromen, waarbij de inschatting is dat de digitaliseringsoplossing
relatief snel te realiseren is, omdat de zaakstroom van beperkte omvang is, er partijen en gerechten zijn
die graag willen en kunnen beginnen, het aantal betrokken partijen relatief beperkt is en de slagingskans
relatief groot is.
Betrokkenheid en toetsing
Zowel de IV-governance als het basisplan voor de digitale toegankelijkheid zijn tot stand gekomen met
behulp van brede consultatie van belanghebbenden en desktindigen. De vertegenwoordigende gremia,
zoals de COR, het College van afgevaardigden (Cva) en diverse landelijke overleggen van bestuurders
of vakinhoudeljke functionarissen zijn geïnformeerd en hebben via het stellen van vragen een bijdrage
geleverd aan de ontwikkeling van de JV-governance en het basisplan. Ook is externe deskundigheid
geraadpleegd. Met betrekking tot de IV-governance bent u daar uitgebreid over geïnformeerd via de
brief van de Raad van 27 juni jI. Ook het basisplan is onder de loep genomen door onafhankelijke
externe partijen. Zo is het basisplan in twee tranches doorlopen met Deloitte. Ook ketenpartijen zijn en
worden geconsulteerd over het basisplan en met de NOvA is meerdere malen gesproken. In de komende
periode vinden (vervolg-)gesprekken plaats met ketenpartijen over het basisplan. Daarbij wordt steeds
aansluiting gezocht bij de fase waarin de digitalisering van de betreffende ketenpartij zich bevindt.
Met uw departement is verkend hoe de kwaliteit van de IV-governance op niveau kan worden
gehouden. Dat heeft geleid tot een arrangement van afspraken dat wordt verwerkt door aanpassing van
het informatieprotocol van de Raad en uw departement. Een van de afspraken is dat de Rechtspraak
gebruik kan maken van het instrumentarium binnen het CIO-stelsel van uw departement, zonder daar
onderdeel vanuit te maken. Hoewel de Raad geen onderdeel is van het stelsel zal de Raad wel periodiek
informatie met uw departement uitwisselen, bijvoorbeeld door vier keer per jaar met elkaar te spreken
over de IV-portfolio van de Rechtspraak en uw departement. Deze werkwijze levert voordelen op als
intercollegiale toetsing, informatie-uitwisseling en kennisdeling. Ook is afgesproken dat de bevindingen
van de door de Raad in te stellen externe review board gedeeld worden met uw departement. Ten slotte
is afgesproken dat het instetlingsbesluit van het BIT wordt gewijzigd, zodat het voor de Raad mogelijk
wordt om met behoud van zijn staatsrechteljke positie, plannen voor ICT-projecten, waarvan voor het
ICT gedeelte minimaal 5 miljoen euro aan kosten is voorzien, te laten toetsen door het BIT.
Onderdeel van het basisplan is het doen van proeven, waarbij op onderdelen rond een of meer
zaakstromen wordt onderzocht of dat wat bedacht is ook werkt. In jargon wordt dit ‘proof of concept’
genoemd. Aan dit soort proeven werken zowel medewerkers van griffies en rechters als
vertegenwoordigers van ketenpartijen mee. De bedoeling van dergelijke proeven is zicht te krijgen op
de administratieve organisatie rond een zaakstroom en om technische onderdelen te valideren.
Momenteel wordt een dergelijke proef uitgevoerd met Rijksbelastingzaken bij het gerechtshof Arnhem
Leeuwarden, waarbij de Belastingdienst wordt betrokken.
Hoe nu verder?

Beheerst, verantwoord en realistisch. Dat zijn woorden die typerend zijn voor hoe de Rechtspraak
verder gaat met het realiseren van digitale toegankelijkheid voor rechtzoekenden in het bestuursrecht en
het civiele recht. De basis daarvoor ligt in het basisplan, onder aanvoering van de nieuwe strategische
IV-governance. Het basisplan is op 29 oktober als voorgenom’en besluit vastgesteld door het PRO en

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

6 november 2018
UIT 11244 STRAT/RL/eb

8 van 9

ligt, nadat de COR eerder al informeel geraadpleegd is, nu formeel voor advies bij de COR. De COR
heeft wel al schriftelijk doen weten vooralsnog positief te staan tegenover de uitgezette koers.
Na de vaststelling van het basisplan kan worden gestart met de uitvoering daarvan. Het werken in
kleine, beheerste stappen heeft als keerzijde dat aan de voorkant van de digitalisering niet goed kan
worden ingeschat wanneer in alle zaakstromen binnen het civiele en bestuursrecht digitaal
geprocedeerd kan worden. De Raad gaat ervan uit dat de realisatie van het basisplan een periode van 5
jaar vergt. Daarbij neemt de Raad een onzekerheidsmarge van 2 jaar in acht. Deze onzekerheid brengt
ook met zich dat geen goede inschatting kan worden gemaakt van de totale kosten van de digitalisering
over de gehele periode. Wel is duidelijk dat het zwaartepunt van de kosten in de eerste drie jaar zal
liggen. Het eerste jaar heeft het karakter van een startjaar om het fundament verder te leggen voor ook
een beheerste uitvoering voor de jaren daarna. Gedurende het startjaar wordt een gedetailleerdere
kosteninschatting gemaakt voor de jaren 2020-2022 die de Raad inbrengt tijdens het proces van de
komende prijsonderhandelingen. Wij verwachten in dit stadium geen netto financiële baten bij de
Rechtspraak als gevolg van het basisplan. Eventuele voordelen zijn eerder te verwachten aan de kant
van de rechtzoekenden en ketenpartijen. Op het moment dat het plan wordt uitgewerkt in concrete
projecten, kan een beeld worden gevormd van de financiële en personele consequenties voor de lokale
gerechten en de Rechtspraak als geheel.
—

De kosten die tijdens het startjaar worden gemaakt, zijn met behulp van twee verschillende methodieken
zo realistisch mogelijk geraamd. Er is gerekend met ervaringscijfers en daarnaast is als controle een
raming gemaakt met behulp van een indicatieve functiepuntanalyse4. De totale geschatte kosten in 2019
zijn € 11 mln, voor ontwikkeling, implementatie en beheer. De Rechtspraak kan hiervan € 3,4 mln.
financieren. De Raad overlegt graag met u over de overige middelen die benodigd zijn voor de
uitvoering van het basisplan.
Het uitvoeren van het basisplan kan gedurende periodes zorgen voor extra werk voor
griffiemedewerkers, terwijl juist op de griffies als gevolg van de KEI-reorganisatie veel functies zijn
verdwenen en medewerkers moesten vertrekken. Deze medewerkers hebben in de afgelopen jaren veel
voor hun kiezen gehad en hebben nu de consequenties van het basisplan in het vooruitzicht. De Raad en
de presidenten hebben oog voor de spanning die deze omstandigheden kunnen meebrengen. De precieze
gevolgen van het basisplan zijn echter nog niet bekend. Met de medezeggenschap en de vakbonden zal
worden besproken hoe tegen de achtergrond van het basisplan met de lopende reorganisatie wordt
omgegaan en wat de personele gevolgen zijn van het basisplan. Wat de consequenties zijn is mede
afhankelijk van de mogelijkheden waarover de Rechtspraak kan beschikken om het basisplan uit te
voeren.
Ondertussen wordt de IV-governance doorontwikkeld en wordt IVO verder versterkt. Na de start van
IVO begin 2018 is lVO onder leiding van kwartiermakers met veel inzet gestart met diverse
verbetertrajecten, verdere kostenbeheersing en met het realiseren van nieuw realistisch perspectief voor
de digitalisering van het bestuursrecht en het civiele recht, resulterend in het basisplan. De huidige
interim CIO, die leiding geeft aan IVO Rechtspraak, lid is van twee strategische IV-boards en tevens
aansluit bij vergaderingen van de Raad voor de rec1tspraak om de Raad direct te kunnen adviseren over
Dit is een methode om de functionele omvang van een informatiesysteem te meten.

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

6 november 2018
UIT 11244 STRATIRL/eb
9 van 9

1V-onderwerpen, zal naar verwachting vanaf begin 2019 in diezelfde rollen worden opgevolgd door een
vast aangestelde CIO.
De Raad gaat graag naar aanleiding van deze brief met u in gesprek over de implementatie van het
basisplan en de middelen die daarvoor benodigd zijn.
Hoogachtend,

Mr. F.C. Bakker
Voorzitter Raad voor de rechtspraak