Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 123 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2010

Nr. 62

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 november 2009
Nog net op de valreep in 2008 trad de nieuwe Mediawet in werking, onder
de naam Mediawet 2008. De publieke omroep is met deze nieuwe wet
officieel een multimediale omroep geworden, actief op alle platforms.
Deze verandering is terug te zien in de budgetaanvraag 2010, die dit jaar
integraal is en niet meer uitgesplitst naar de verschillende platforms.
Het komende jaar is in meer opzichten bijzonder. In 2010 loopt de allereerste – tienjarige – concessie van de publieke omroep af. In die periode is
er veel veranderd in Hilversum. Nieuwe omroepen zagen het licht, het
thuisnetmodel maakte plaats voor het programmeermodel, Uitzending
Gemist groeide uit tot een groot succes, en de nieuwe werkwijze Geld-opSchema werd geïntroduceerd, waarbij omroepen gezamenlijk intekenen
op programmeringsschema’s.
Het komende jaar staat in het teken staan van de nieuwe concessieperiode
van de publieke omroep en de erkenningen van de verschillende omroeporganisaties. Nieuwe spelers staan klaar om een ander geluid te laten
horen en hun bijdrage te leveren aan een divers en pluriform publiek
aanbod. Met een programmamix die zwaarder en meer gevarieerd is dan
het aanbod op de commerciële zenders, weet de publieke omroep veel
kijkers en luisteraars te bereiken en te boeien. Het zal even wennen zijn
aan de gewijzigde opstelling, maar aan de basis voor een goede samenwerking en een wederzijds vertrouwen is de afgelopen jaren hard
gewerkt.
Uitwerking artikel 15
Op de derde dinsdag van september heeft u de rijksbegroting 2010
ontvangen. Deze brief is de concrete uitwerking van artikel 15 (media) uit
de rijksbegroting OCW. De brief is nodig om het budget voor 2010 vast te
stellen van de media-instellingen en de taken die in de Mediawet 2008
genoemd worden. De brief is als volgt opgebouwd. Hoofdstuk 1 bevat het

KST137218
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

1

financiële kader voor de periode 2010–2014. Ook bevat dit hoofdstuk
enkele onderwerpen die een direct gevolg hebben voor de begroting van
2010. In hoofdstuk 2 vindt u de resultaten van de publieke omroep in 2008
en een doorkijk naar de verwachtingen en doelstellingen van de publieke
omroep voor 2010.
Onderliggende stukken
De Nederlandse Publieke Omroep (NPO) heeft mij op 30 september 2009
zijn meerjarenbegroting 2010–2014 (zie bijlage 1)1 toegezonden. Op
14 mei 2009 heb ik de Terugblik op de Meerjarenbegroting en de Prestatieovereenkomst 2008 ontvangen (bijlage 2)1. Verder heb ik de Terugblik
financiën LPO 2008 ontvangen (bijlage 3)1. Over beide Terugblikken heeft
het Commissariaat voor de Media mij op 15 oktober 2009 zijn opmerkingen toegezonden (bijlage 4)1, evenals op 19 oktober 2009 de Raad voor
cultuur (bijlage 5)1 over de programmatische aspecten. Bij brief van
14 september 2009 ontving ik de meerjarenbegroting van Radio Nederland Wereldomroep (bijlage 6)1. De opmerkingen van het Commissariaat
voor de Media hierover heb ik op 15 oktober 2009 ontvangen (bijlage 7)1.
1 FINANCIEEL KADER
1.1. Mediabudget
In onderstaand overzicht treft u de bedragen aan zoals die zijn opgenomen in de rijksbegroting 2010, met daarnaast het beschikbare budget
media op basis van de meest recente inzichten in de wettelijke indexering
en reclameontvangsten. De mutaties ten opzichte van de ingediende
rijksbegroting 2010 worden verwerkt in de eerste suppletoire wet 2010,
die volgend voorjaar aan de Kamer zal worden aangeboden.
Bedragen in € 1 000
2010

2010

Ontvangsten

Rijksbegroting

Mutaties

Mediabudget

Rijksbijdragen media
Inkomsten van de Stichting Etherreclame
Rente op algemene mediareserve

688 644
209 000
2 000

6 886
– 12 000
0

695 530
197 000
2 000

Beschikbaar budget media – subtotaal
Budget Switch-over
Budget Jonge Journalisten1

899 644
2 000
1 000

– 5 114
0
0

894 530
2 000
1 000

Beschikbaar budget media

902 644

– 5 114

897 530

1

Betreft de bijdrage van OWB voor de regeling voor jonge journalisten. Zie paragraaf Dotatie
Stimuleringsfonds voor de Pers.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

2

Ter bepaling van het reële uitgavenkader 2010–2014 ziet het meerjarenbeeld van het beschikbare budget media er als volgt uit:
Bedragen in € 1 000
2009

2010

2011

2012

2013

2014

Rijksbijdrage
Rijksbegroting
Indexering

666 909
21 675

688 644
6 886

692 236
13 914

696 767
21 113

701 416
28 480

706 170
36 022

Rijksbijdrage media (geïndexeerd)

688 584

695 530

706 150

717 880

729 896

742 192

Inkomsten van de Stichting Etherreclame
Rijksbegroting
Mutatie raming Publieke Omroep en Ster

195 000
14 000

196 000
1 000

200 000

200 000

200 000

200 000

Inkomsten van de Stichting Etherreclame

209 000

197 000

200 000

200 000

200 000

200 000

Rente op algemene mediareserve
Rijksbegroting
Mutatie raming rente

1 400
600

2 000

2 000

2 000

2 000

2 000

Rente op algemene mediareserve

2 000

2 000

2 000

2 000

2 000

2 000

899 584

894 530

908 150

919 880

931 896

944 192

Budget Switch-over
Budget Jonge Journalisten1

2 000

2 000
1 000

500

Beschikbaar budget media

901 584

897 530

908 650

919 880

931 896

944 192

Beschikbaar budget media – subtotaal

1

Betreft de bijdrage van OWB voor de regeling voor jonge journalisten. Zie paragraaf Dotatie Stimuleringsfonds voor de Pers.

Toelichting
De Rijksbijdrage
Vanaf 2008 is de rijksbijdrage structureel verhoogd met € 50 miljoen. De
voorgenomen verhoging van indicatief € 50 miljoen in 2011, die was
voorzien in het Coalitieakkoord, is gewijzigd in indicatief € 25 miljoen
vanwege de bezuinigingen die het kabinet heeft doorgevoerd. De verhoging met indicatief € 25 miljoen in 2011 is gereserveerd op een aanvullende post bij Financiën en nog niet opgenomen in het meerjarenbeeld
van het beschikbare mediabudget. Ook heeft het kabinet besloten om een
efficiency-taakstelling door te voeren op ZBO’s, waaronder de NOS. Zowel
de verhoging van de wettelijke bijdrage als de bezuiniging is in de rijksbegroting verwerkt en in de Mediawet vastgelegd.
De rijksbijdrage wordt jaarlijks geïndexeerd volgens de systematiek van
de Mediawet. Dit betekent dat voor deze begroting wordt gerekend met de
huishoudenprognose 2010 (CBS) en de consumenten-prijsindex (cpi) voor
2010 (CPB). Ook wordt volgens deze systematiek eerst de taakstelling
verwerkt alvorens genoemde indexeringen toe te passen. De prijsstijgingen zijn geraamd op basis van de cpi van 1,0% in 2010. Ik volg
daarmee de ramingen van het CPB zoals opgenomen in de Macro Economische Verkenning van 15 september 2009. Voor de jaren 2011 tot en met
2014 wordt eveneens uitgegaan van een cpi van 1,0%.
Inkomsten van de Stichting Etherreclame (Ster)
In 2008 is het kijktijdaandeel van de publieke omroep gegroeid, evenals de
advertentiemarkt. Dit heeft ultimo 2008 een substantieel hoger bedrag aan
Sterontvangsten opgeleverd dan begroot, namelijk € 26 miljoen meer. De
totale Steropbrengst over 2008 kwam daarmee op € 226 miljoen. In 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

3

is echter het effect van de recessie merkbaar op de audiovisuele reclamemarkt: de prognose voor het kijktijdaandeel van de publieke omroep blijft
goed, maar de totale advertentiemarkt is gedaald. De verwachting is dat
deze ontwikkeling zich nog zal voortzetten in 2010. De Ster geeft daarom
voor 2010 een voorzichtige raming van circa € 197 miljoen aan inkomsten
voor 2010, ondanks dat dit een evenementenjaar is. Ik vind dit gezien de
negatieve ontwikkelingen op de reclamemarkt een realistische raming en
neem dit bedrag van € 197 miljoen op als richtlijn voor het budgettaire
kader van 2010. Het bedrag ligt op het niveau dat ik voor de Mediabegroting als basisniveau voor de reclame-inkomsten in deze Kabinetsperiode
heb opgenomen. Voor 2011 en verder heeft de Ster geen prognose afgegeven. Daarom handhaaf ik de raming van de Sterinkomsten zoals opgenomen in de Rijksbegroting (€ 200 miljoen).
Op de langere termijn zullen de opbrengsten uit televisiereclame variëren
binnen een bandbreedte van € 175 tot € 200 miljoen, heeft TNO in 2006
voorspeld.1 Voor de publieke omroep geldt een strenger reclameregime
dan voor de commerciële omroepen. Deze laatste kunnen daarom meer
profiteren van nieuwe reclame-uitingen, zoals non-spot reclame. En dat
kan ten koste gaan van de reclameopbrengsten van de publieke omroep.
Op dit moment is echter nog niet te voorzien wanneer de technologische
ontwikkelingen leiden tot daadwerkelijk ander kijkgedrag en nieuwe
vormen van adverteren. De prognose van de Ster na 2010 is daarom
opgenomen zonder rekening te houden met deze ontwikkelingen, en volgt
alleen de verwachte groei van de totale reclamemarkt en de fluctuatie
tussen jaren met evenementen en jaren zonder evenementen. Het is dus
mogelijk dat de prognoses voor 2011 en daaropvolgende jaren naar
beneden bijgesteld moeten worden. Dit zal jaarlijks worden bekeken. Het
recent door mij aangekondigde brede onderzoek naar de reclamemarkt2,
zal eveneens een actualisatie van deze prognose bevatten.
De verwachte rentebaten op de algemene mediareserve
De rentebaten op de algemene mediareserve voor het jaar 2010 worden
geraamd op € 2 miljoen. Omdat er nu nog geen volledige duidelijkheid
kan worden gegeven over de ontwikkeling van de algemene mediareserve
vanaf 2011, wordt voorlopig aangenomen dat deze renteopbrengst de
komende jaren niet substantieel zal variëren.
1.2. Uitgaven
De uitgaven uit het mediabudget stijgen ten opzichte van 2009. Dit is
onder meer het gevolg van de jaarlijkse indexering en een onttrekking aan
de algemene mediareserve. De uitgaven zijn als volgt:
Bedragen in € 1 000

1

Bijlage bij Kamerstukken 2006–2007, 29 692,
nr. 15, Tweede Kamer.
2
Reactie op het advies van de Tijdelijke
Commissie Innovatie en Toekomst Pers
(commissie Brinkman), Kamerstukken II,
2009–2010, 31 777 nr. 18.

Uitgaven
Dotaties, bijdragen e.d.
Raad voor cultuur
Commissariaat voor de Media
OLON
Kabelraden.nl
Subsidies mediabeleid
Media-expertise centrum
Dotatie Stimuleringsfonds voor de Pers
Dotatie Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties
Dotatie Filmfonds van de Omroep en Telefilm (CoBO)1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

2009

2010

280
4 029
501
382
2 000
2 000
1 000
17 482
7 234

0
4 069
506
386
2 000
2 000
4 300
17 657
7 307

34 909

38 225

4

2009

2010

30 750
19 164
23 501

31 057
19 656
23 736

73 415

74 449

730 919
45 413
4 019

757 925
45 867
4 059

780 351

807 851

Subtotaal uitgaven

888 675

920 525

Mutatie algemene mediareserve

12 909

– 22 995

Totaal

901 584

897 530

Vergoeding beheertaken
Muziekcentrum van de Omroep
Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid
NOB uitzendgereed maken & uitzenden2

Vergoeding omroepinstellingen
Budget landelijke omroep3
Bijdrage Wereldomroep
Bijdrage minderhedenprogrammering

1

De uitgaven t.b.v. het CoBO lopen via het budget van de landelijke omroep.
De uitgaven t.b.v. het NOB lopen via het budget van de landelijke omroep.
3
Inclusief € 2 miljoen budget Switch-over.
2

Toelichting
Raad voor cultuur
De bijdrage aan de Raad voor cultuur wordt vanaf 2010 niet meer gepresenteerd als een uitgave op het mediabudget. Met deze technische wijziging wordt de praktijk gevolgd dat de uitgaven aan de Raad voor cultuur
worden gedaan via het begrotingsartikel van de adviesraden.
Commissariaat voor de Media en OLON
De uitgaven aan het Commissariaat voor de Media en de OLON stijgen in
2010 ten opzichte van 2009 met het accres 2010 van 1,0%.
Kabelraden.nl
Het landelijk steunpunt Kabelraden.nl is enkele jaren geleden opgericht ter
professionalisering en ondersteuning van de programmaraden. Het steunpunt wordt gefinancierd uit de mediabegroting. Recent heb ik u een voorstel toegezonden voor een nieuw model van consumenteninvloed op de
kabel, waarin geen sprake meer is van programmaraden.1 Als uw Kamer
met dit voorstel instemt, zal het in wetgeving worden omgezet en zal een
deel van de taken van Kabelraden.nl komen te vervallen. Voor meer informatie hierover, verwijs ik u naar genoemde Kamerbrief.
Zoals beschreven in mijn voorstel, is er bij Kabelraden.nl ook kennis en
kunde aanwezig, die in het nieuwe model beter op hun plek zijn bij het
Commissariaat voor de Media. Als het nieuwe model wordt ingevoerd, zal
het kabinet in overleg met Kabelraden.nl en het Commissariaat voor de
Media bezien welke kennis en taken overgedragen kunnen worden aan
het Commissariaat voor de Media. In ieder geval blijft in 2010 nog alles bij
het oude voor Kabelraden.nl. De bijdrage voor 2010 is berekend op basis
van de werkelijke bijdrage in 2009 vermeerderd met het accres 2010 van
1,0%.
Subsidies mediabeleid
1

Kamerstukken II, 2009–2010, 32 123 VIII,
nr. 14.

De renteopbrengst op de algemene mediareserve is bestemd voor subsi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

5

dies aan incidentele activiteiten en tijdelijke projecten. Deze projecten
beoordeel ik jaarlijks per aanvraag (zie bijlage 8, onder «Subsidies mediabeleid»)1. De renteopbrengst voor 2010 is naar verwachting € 2,0 miljoen.
Mediawijsheid expertisecentrum
In 2008 heb ik u, samen met de minister voor Jeugd en Gezin, geïnformeerd over het mediawijsheidexpertisecentrum.2 Dit centrum helpt
kinderen, (groot)ouders, opvoeders en leerkrachten actief en verstandig
gebruik te maken van (nieuwe) media. Vijf partijen staan aan de basis van
het centrum: NPO, ECP-EPN, Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid,
Stichting Kennisnet en de Vereniging van Openbare Bibliotheken.
In 2009 is de service van het expertisecentrum uitgebreid met een landelijke loketfunctie bij Beeld en Geluid. Ook is er een pilot gestart met lokale
loketten in bibliotheken, waar men terecht kan voor thema’s op het terrein
van mediawijsheid. In 2010 is het Mediawijsheid Expertisecentrum
volledig uitgebouwd en zal het opereren onder de naam Mediawijzer.net.
In mei 2009 heeft er een grote publiekscampagne plaatsgevonden, welke
in 2010 wordt herhaald. Inmiddels hebben zich meer dan 175 partijen aan
het centrum verbonden en zijn er werkgroepen gestart rond de thema’s
media-educatie, veiligheid, onderzoek en innovatie. Daarnaast loopt er
een stimuleringsregeling voor innovatieve projecten. Ook ouderorganisaties zijn betrokken.
Het budget voor het expertisecentrum loopt op tot maximaal € 2 miljoen
in 2010. Voor het Mediawijsheid expertisecentrum is € 1 miljoen beschikbaar, voor de stimuleringsregeling innovatieve projecten € 0,6 miljoen en
voor de centrale loketfunctie € 330 000.
Dotatie Stimuleringsfonds voor de Pers
Het Stimuleringsfonds voor de Pers verleent tijdelijke steun aan noodlijdende persorganen en stimuleert onderzoek dat de persbedrijfstak ten
goede komt. Ook kan het fonds steun bieden aan journalistieke producten
die via het internet worden aangeboden. Het Stimuleringsfonds voor de
Pers heeft de afgelopen vijf jaren gemiddeld € 2,3 miljoen per jaar
besteed aan zijn taken. De afgelopen jaren is bij de middelen van het
Stimuleringsfonds langzamerhand de bodem in zicht gekomen. Ik heb
daarom een dotatie van € 1,0 miljoen gedaan, conform de begroting 2009.
De dotatie voor 2010 is € 2,3 miljoen. Ik vind het van groot belang dat het
fonds zijn wettelijke taken in de toekomst kan blijven vervullen.
Naast deze reguliere dotatie heb ik in de Kabinetsreactie3 op het rapport
van de Tijdelijke Commissie Innovatie en Toekomst Pers gedurende deze
kabinetsperiode extra middelen toegezegd om de problemen in de perssector aan te pakken. Zo heb ik € 8 miljoen toegezegd voor het stimuleren
van innovatie in de sector en € 4 miljoen voor de Regeling jonge journalisten.4 Voor 2009 zijn de incidentele middelen voor innovatie en de regeling jonge journalisten voor wat betreft het mediabudget afkomstig uit de
Ster-opbrengsten 2008.
Dotatie Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties
(Mediafonds)
1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
Kamerstukken II, 2007–2008, 31 434, nr. 1.
3
Kamerstukken II, 2009–2010, 31 777 nr. 18.
4
Inclusief € 1 miljoen bijdrage in 2010 uit het
budget van Onderzoek en wetenschapsbeleid
(OWB). De totale bijdrage van OWB voor 2009
tot en met 2011 is € 2 miljoen.
2

De reguliere bijdrage aan het Mediafonds wordt verhoogd met het accres
2010 van 1,0%. Ook ben ik voornemens om in 2011 een bedrag van indicatief € 2 miljoen via het Mediafonds in te zetten ter versterking van de
regionale culturele programmering van de publieke omroep. Hiermee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

6

kom ik tegemoet aan de motie Atsma/Remkes.1 De middelen hiervoor zijn
afkomstig uit de in 2011 met indicatief € 25 miljoen verhoogde rijksbijdrage.
De Raad voor cultuur heeft het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele
Mediaproducties in 2009 geëvalueerd, overeenkomstig de wettelijke
verplichting.2 In deze evaluatie is specifiek gekeken naar de functie van
het Mediafonds en de samenwerking met de publieke omroep. Het inhoudelijke verslag van deze evaluatie vindt u in hoofdstuk twee van deze
brief.
Dotatie Filmfonds van de Omroep en Telefilm / Teledocs (CoBO)
De reguliere bijdrage aan het Filmfonds wordt verhoogd met het accres
2009 van 1,0%. Via het CoBO (Coproductiefonds Binnenlandse Omroep)
ondersteun ik hiermee de documentairesector. Mijn opvattingen over het
documentairebeleid heb ik u toegezonden in de brief over de documentaire en de animatiefilm.3
Muziekcentrum van de Omroep
Het budget voor het Muziekcentrum van de Omroep (MCO) is ten opzichte
van 2009 gestegen met 1,0%. De werkelijke bijdrage kan hiervan afwijken,
omdat voor het MCO de jaarlijks de loon- en prijsindex van gesubsidieerde orkesten wordt gevolgd. De Raad voor cultuur is gevraagd om in
zijn advies over de orkesten, daar waar mogelijk, ook te kijken naar het
Muziekcentrum van de Omroep. Dit advies wordt begin 2010 verwacht.
Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid
De reguliere subsidie aan het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid
stijgt in 2010 ten opzichte van 2009 met het accres 2010 van 1,0%. Daarnaast stel ik € 300 000 beschikbaar voor een pilot naar de digitale archieffunctie voor de regionale omroepen. De meeste regionale omroepen
hebben nauwelijks ervaring met het digitaal archiveren, waardoor veel
materiaal op de plank wordt bewaard en lastig terug te vinden is of kwijt
raakt. Om andere partijen naast de landelijke publieke omroep ook digitaal
te laten archiveren, ontwikkelt Beeld en Geluid momenteel een archiveringssysteem. Meer informatie hierover vindt u in de Kamerbrief over de
regionale omroep, die ik eind oktober 2009 verstuurd heb.4
NOB uitzendgereed maken & uitzenden

1

Kamerstukken II, 2008–2009, 31 804, nr. 39.
Artikel 170, zevende lid, Mediawet 2008.
Kamerstuk 2007–2008, 25 434, nr. 40.
4
Kamerstukken II, 2009/2010, 3123 VIII, nr. 17.
5
Wijziging Mediawet van 4 maart 1999,
Staatsblad 146, inzake de opbrengsten van de
verkoop van aandelen NOB.

Medio 2009 heeft de vereffening plaatsgevonden van de NOB Holding in
liquidatie. In het verlengde daarvan worden nog twee uitkeringen gedaan
van naar verwachting elk circa € 3,5 miljoen uit opbrengsten van de
verkoop van dit bedrijf. Dit vindt pas plaats wanneer de garantietermijnen
voor verkoop vervallen, per ultimo 2009 en in 2011. Door de uitkeringen in
voorgaande jaren en een uitkering begin 2009, is de totale uitkering aan
de Staat der Nederlanden als enig aandeelhouder op € 70,34 miljoen
gekomen. Hiermee is voldaan aan de totaal ingeboekte opbrengst voor de
Staat bij privatisering. Meeropbrengsten komen volgens afspraak ten
goede aan de landelijke publieke omroep – via de Algemene Mediareserve
– en worden uitgekeerd aan de raad van bestuur van de NPO ten gunste
van het eigen vermogen.5

2
3

Vergoedingen landelijke omroep en Wereldomroep
In de paragrafen 1.3 en 1.4 worden de bijdragen aan de landelijke omroep
respectievelijk de Wereldomroep behandeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

7

Media en diversiteit
Eind 2008 heb ik u mijn beleid op het gebied van diversiteit voor de
komende jaren voorgelegd.1 Het beleid richt zich enerzijds op de landelijke omroep en anderzijds op lokale en regionale media. Voor het diversiteitsbeleid van de NPO verwijs ik naar hoofdstuk 2 van deze brief, dat gaat
over de publieke omroep.
Begin 2009 heb ik met drie van de vier grote steden (Den Haag viel af) de
afspraak gemaakt MTNL te financieren voor een derde termijn van vier
jaar (2009–2012). Naast de jaarlijkse bijdrage van OCW uit de omroepmiddelen van circa € 3,0 miljoen, dragen de grote steden circa € 0,9 miljoen
bij.
Ook hebben de grote steden – Den Haag inclusief – zich positief uitgesproken over voortzetting van FunX voor een nieuwe periode van vier
jaar. Afspraken hierover zijn vastgelegd in convenanten met de G4 voor
de periode 2009–2012. De jaarlijkse gezamenlijke bijdrage van de steden
aan FunX is € 0,9 miljoen, op de mediabegroting is een zelfde bedrag
gereserveerd. Samen met de minister van Economische Zaken zet ik mij in
voor verruiming van de distributie van FunX.2
Dotatie algemene mediareserve
Een positief saldo van de ontvangsten en uitgaven op de mediabegroting
wordt toegevoegd aan de algemene mediareserve (AMR). Een negatief
saldo wordt ten laste gebracht van de AMR. Bijdragen uit de AMR zijn
geen automatisme en worden jaarlijks beoordeeld bij de budgetvaststelling. Conform de reguliere jaarlijkse financiering van de publieke omroep,
zullen de beschikbare middelen vanuit de AMR betrokken worden bij de
toekenning van het jaarbudget 2010.
Bedragen in € 1 000

Totaal beschikbaar mediabudget
Totale uitgaven mediabudget
Exploitatiesaldo (mutatie AMR)

2009

2010

2011

2012

2013

2014

901 584
888 675
12 909

897 530
920 525
– 22 995

908 650
901 765
6 885

919 880
909 238
10 642

931 896
917 285
14 611

944 192
925 413
18 779

In 2009 zijn er meerdere mutaties ten laste of ten gunste van de AMR
geweest:
Bedragen in € 1 000
2009

2010

Beginstand

79 833

101 717

Correctie prijsindex 2008 en 2009
Verwacht exploitatiesaldo lopende jaar
Meevaller Ster 2008
Uitgaven Pers uit Ster 2008
Toevoeging verwacht exploitatiesaldo

– 8 096
12 909
25 571
– 8 500
0

0
0
0
0
– 22 995

Eindstand (prognose)

101 717

78 722

2009
1

Kamerstukken II, vergaderjaar 2008–2009,
31 700 VIII, nr. 44.
2
Kamerstukken II, vergaderjaar 2008–2009,
31 700 VIII, nr. 44.

De correctie op de prijsindex 2008 en 2009 is nodig, omdat de werkelijk
ontvangen index van 2008 structureel lager is dan de uitgekeerde index
aan de media-instellingen die gebaseerd is op de geraamde prijsindex

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

8

(cpi). Voor 2010 en verder is de correctie verwerkt in de rijksbijdrage. Ook
is de meevaller van de Ster uit 2008 verwerkt. Het verwachte exploitatiesaldo voor 2009 zou lager kunnen uitvallen door tegenvallende Sterinkomsten (zie paragraaf Inkomsten van de Stichting Etherreclame). Dit
wordt duidelijk in het voorjaar van 2010. De uitgave aan de Pers betreft
ten slotte een uitkering aan het Stimuleringsfonds voor de Pers om de
problemen in de perssector aan te pakken (zie paragraaf Stimuleringsfonds voor de Pers). Ik verwacht dat de AMR ultimo 2009 eindigt op een
bedrag van € 101,7 miljoen.
2010
Kijkend naar de totale uitgaven van de mediabegroting, vindt er in 2010
een onttrekking plaats van circa € 23,0 miljoen uit de AMR. Dit heeft ten
dele te maken met de verwachte daling van de Sterinkomsten ten opzichte
van de rijksbegroting 2010, en ten dele met het hogere kostenniveau van
de evenementen die in 2010 plaatsvinden en met een incidentele bijdrage
aan de publieke omroep voor maatschappelijke documentaires.
De AMR bereikt ultimo 2010 naar verwachting een stand van € 78,7
miljoen. Dit bedrag is voldoende om de rekening-courantverhouding met
de Ster te financieren en om eventuele kleinere tegenvallers in de reclameontvangsten op te vangen.
1.3. Landelijke Omroep
Korting ZBO
De rijksbegroting 2008 legt een extra bezuiniging op aan rijksdiensten en
ZBO’s. Dit is een structurele bezuiniging die voor de NOS oploopt van
€ 0,2 miljoen in 2008 tot € 1,6 miljoen in 2011. De korting in 2010 is
€ 0,8 miljoen. Deze bezuiniging is verdisconteerd in het totale budget van
de publieke omroep door de prijsindex op de extra € 50 miljoen uit 2008
niet uit te keren. Ik laat dus het hoofdbedrag van € 50 miljoen intact, zodat
het beoogde herstel in de programmering niet aangetast wordt.
Bijdrage landelijke omroep
De NPO stelt voor om het budget voor de landelijke publieke omroep voor
2010 vast te stellen op € 789,1 miljoen. Binnen het budget is
€ 23,7 miljoen opgenomen voor de kosten van de beheertaak van de
geprivatiseerde NOB en voor de dotatie van € 7,3 miljoen aan het Filmfonds van de Omroep, het Telefilmproject en het project Teledocs.1 Verder
zijn de kosten voor digitale ethertelevisie2 in het aangevraagde budget
opgenomen, evenals een bedrag voor de maatschappelijke documentaire.
Enkele al ingeplande maatschappelijke documentaires kwamen in financiële moeilijkheden door de afschaffing van de coproductieregeling.
Het Commissariaat voor de Media adviseert mij het gevraagde budget toe
te kennen. Dit advies neem ik over, waarbij ik voor de maatschappelijke
documentaire maximaal € 1,5 miljoen ter beschikking stel. De inhoudelijke aspecten van deze regeling komen in hoofdstuk twee aan de orde.

1

Zie paragraaf Dotatie Filmfonds van de
Omroep en Telefilm/Teledocs.
2
Het kabinet heeft voor de jaren 2007 tot en
met 2010 extra geld (€ 2 miljoen per jaar)
vrijgemaakt voor de omschakeling van
analoge naar digitale ethertelevisie. Zie Rijksbegroting OCW 2007.

Op grond van bovenstaande stel ik het budget voor de landelijke publieke
omroep vast op € 789,0 miljoen. De aansluiting tussen het budget 2009 en
het budget 2010 is als volgt:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

9

Bedragen in € 1 000
Totaal budget 2009 inclusief NOB en CoBO

761 654

Af:
Bijdrage 2008 AMR en switch-over
Af:
budget RVD niet meer aangevraagd door publieke omroep
Bij:
Indexering 1,0%
Bijdrage uit AMR en switch-over

– 2 500
– 1 266
7 079
24 000

Budget landelijke omroep 2010 inclusief NOB en CoBO

788 968

Het budget is circa € 27 miljoen hoger dan het budget voor 2009. Naast de
reguliere indexering voor 2010, is een eenmalige bijdrage opgenomen
van € 18,5 miljoen voor de meerkosten die de uitzendingen van het WK
Voetbal in Zuid-Afrika en de Olympische (winter)spelen in Vancouver met
zich meebrengen voor de programmering. Vanwege afspraken met de
Europese Commissie over staatssteun zijn de reserves van de publieke
omroep aan een maximum gebonden. Een gevolg daarvan is dat het
budget van de publieke omroep door mij hoger moet worden vastgesteld
als het kostenniveau door bijzondere evenementen hoger is.
Ook is er € 1,5 miljoen in het budget opgenomen voor de maatschappelijke documentaire en nog eens €1,5 miljoen ter vernieuwing van de
programmering. Hiermee doe ik mijn toezegging aan Kamerlid Van Dam1
gestand, om extra middelen toe te voegen voor programmavernieuwing.
Financieel jaarverslag LPO 2008
In de Terugblik Financiën 2008 heeft de landelijke publieke omroep (LPO)
het financieel jaarverslag met de feitelijke bestedingen over 2008 opgenomen. De NPO stelt op basis van de financiële verantwoordingen van de
individuele omroepinstellingen het financieel jaarverslag samen. Uit het
jaarverslag blijkt dat de publieke omroep als geheel in 2008 een negatief
exploitatieresultaat behaalde van € 9,8 miljoen.
In 2005 besloot de raad van bestuur om de reserve voor programmadoeleinden bij de individuele omroepinstellingen gedifferentieerd te normeren
tot percentages van 5% tot 20% van het jaarbudget. Dat betekent dat de
raad van bestuur alle reserves boven deze norm kon inzetten voor de
programmering van de publieke omroep als geheel. Het negatieve exploitatieresultaat van € 9,8 miljoen bestaat daarmee uit het negatieve exploitatieresultaat voor de gezamenlijke omroepen (exclusief NPO) van
€ 12,7 miljoen en een positief exploitatiesaldo voor de raad van bestuur
van € 2,9 miljoen door de inzet van € 37,1 miljoen overgedragen
programmareserves. Zie hiervoor de verantwoording over 2008 die in de
Terugblik Financiën 2008 van de publieke omroep is opgenomen.
Transparantie meerjarenbegroting
Naar aanleiding van het advies van het Commissariaat voor de Media
over de meerjarenbegroting 2009, heeft de NPO de nodige maatregelen
genomen om de transparantie van de begroting en de verantwoording te
verbeteren. Desondanks merkt het Commissariaat voor de Media op dat in
de vertaling van de beleidsvoornemens naar de begroting nog steeds
verbeteringen mogelijk zijn. Ik zal met de NPO en het Commissariaat voor
de Media overleggen hoe de transparantie van de meerjarenbegrotingen
in de nieuwe concessieperiode nog verder verbeterd kan worden.
Maximering reservevorming landelijke publieke omroep totaal

1

Kamerstuk 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 120.

Op grond van de besprekingen met de Europese Commissie over staatssteun is de reservevorming van de Nederlandse publieke omroep als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

10

geheel aan een maximum gebonden. Er is een maximum van 10% van het
jaarbudget vastgesteld en dit is vastgelegd in de Mediawet 2008. Deze
normering heeft alleen betrekking op de programmareserves van de
publieke omroep. De verenigingsreserves van de individuele omroepen
zijn immers al sinds 1993 bevroren en kunnen niet meer groeien. Voor de
stichtingsreserve van de NPO wordt in de praktijk een gemiddeld benodigd niveau van € 25 miljoen aangehouden, zijnde het bedrag dat bij de
fiscalisering van de omroepbijdrage in 2000 de reserve was.
In 2005 heeft de raad van bestuur voor het eerst een bindende regeling
afgegeven die stelt dat de reserve voor programmadoeleinden bij een
individuele omroep aan de raad van bestuur moet worden overgedragen,
wanneer deze uitkomt boven een door de raad van bestuur jaarlijks vastgesteld maximum. Voor de berekening van dit intern vastgesteld
maximum, wordt gebruik gemaakt van een staffel lopend van 5% voor
een A-omroep tot 15% voor een 2.42 zendgemachtigde. Het maximum
voor een A-omroepvereniging is voor 2008 circa € 2,3 miljoen.
Ultimo 2007 stond er een bedrag van € 53,8 miljoen aan overgedragen
programmareserves bij de NPO op de balans. Hiervan is in 2008 in totaal
€ 37,1 miljoen ingezet voor de programmering. NOS-RTV heeft het
merendeel hiervan, te weten € 22,2 miljoen, ingezet voor onder andere
het EK voetbal en de Olympische Spelen. Naast de noodzakelijke inzet van
de programmareserves in 2008 om de programmering op peil te houden,
heeft een aantal omroepen niet begrote hogere eigen inkomsten gerealiseerd. Dit heeft ertoe geleid dat eind 2008 een bedrag van € 3,8 miljoen
aan programmareserves aan de raad van bestuur is overgedragen. De
stand van de overgedragen programmareserves bij de NPO komt
daarmee ultimo 2008 op € 20,5 miljoen.
Op basis van de jaarrekeningen van de individuele omroepen (inclusief
NOS-RTV) over 2008, is een totaalbedrag van € 30,2 miljoen aan programmareserves bij de individuele omroepen aanwezig. Het totaal aan resterende programmareserves bij de publieke omroep is daarmee
€ 50,7 miljoen (eind 2007 was dat nog € 85 miljoen).
Voor het jaar 2008 bedraagt de maximaal toegestane programmareserve
voor de landelijke publieke omroep als geheel € 74 miljoen (afgerond),
zijnde 10% van het door de Nederlandse overheid verschafte jaarbudget
aan omroepmiddelen. De stand van de totale programmareserve ligt
daarmee ruim beneden deze toegestane grens. Dit bedrag mag geheel
door de publieke omroep worden behouden voor de programmering in de
volgende jaren. Er hoeft in dit geval geen automatische afroming plaats te
vinden ten gunste van de Algemene Mediareserve.
Overheadkosten omroepen
Tijdens het debat over de Erkenningswet heb ik toegezegd de overheadkosten van ledenomroepen en taakomroepen inzichtelijk te maken. In de
memorie van antwoord bij de Mediawet 2008 heb ik daarnaast de Eerste
Kamer toegezegd ook de overheadkosten van aspirant-omroepen inzichtelijk te maken. In deze brief kom ik aan deze toezeggingen tegemoet.
Onderstaande tabel bevat de overheadkosten (indirecte kosten) voor
erkende omroepen, aspirant-omroepen en de taakinstellingen. Ter vergelijking is ook aangegeven welk percentage van het jaarlijkse budget is
besteed aan indirecte kosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

11

Bedragen in € 1 000

2008

2007

2006

indirect

budget

%

indirect

budget

%

indirect

budget

%

Erkende omroepen
Aspirant omroepen

24 893
2 340

340 942
15 969

7,3%
14,7%

23 054
1 594

318 414
13 477

7,2%
11,8%

23 482
1 235

319 618
12 284

7,3%
10,1%

Totaal verenigingen

27 233

356 911

7,6%

24 648

331 891

7,4%

24 717

331 901

7,4%

Taakinstellingen

17 241

266 315

6,5%

17 421

213 087

8,2%

14 829

225 064

6,6%

Bron: additionele informatie bij de jaarrekening t.b.v. het Commissariaat (indirecte kosten) en jaarrekening van de NPO (budget)

De indirecte kosten liggen bij de erkende omroepen stabiel op 7,3%. Bij
nieuwkomers nemen de overheadkosten in eerste instantie sterk toe, blijkt
uit de gegevens. Deze omroepen zijn sinds 2006 meer en meer gaan
bijdragen aan het bestel en als organisatie aanzienlijk gegroeid. Op het
totale budget is de toename van de overheadkosten bij de aspirantomroepen nog marginaal. De gezamenlijke omroepverenigingen hebben
gemiddeld 7,5% overheadkosten. De taakorganisaties blijken gemiddeld
nog wat lager uit te komen. Uit de meerjarenbegroting van de NPO blijkt
dat de totale landelijke publieke omroep in 2008 10,9% aan indirecte
kosten had. Deze hogere indirecte kosten zijn te herleiden tot de NPO (niet
NOS-RTV). Omdat de NPO zelf geen programma’s maakt, valt het grootste
deel van de kosten van de NPO onder de post de indirecte kosten.
Naleving wetgeving
Met het indienen van het exploitatieoverzicht 2008–2014 wordt voldaan
aan de wettelijke verplichting tot budgettair inzicht in de periode 2011–
2014 (artikel 2 147, lid2, onder c). Het Commissariaat voor de Media
onthoudt zich echter van een advies over de budgetten 2011–2014, omdat
de specificaties en toelichtingen hiervoor in de meerjarenbegroting van de
publieke omroep ontbreken.
1.4. Wereldomroep
De reguliere bijdrage aan de Wereldomroep wordt verhoogd met het
accres 2010 van 1,0%. De Wereldomroep heeft voor 2010 en de meerjarenraming 2010–2014 sluitende begrotingen ingediend. De Wereldomroep
vraagt voor 2010 een budget van € 46,4 miljoen. Het Commissariaat voor
de Media adviseert het gevraagde budget toe te kennen. Dit advies neem
ik over. Een verdere toelichting bij de activiteiten van de Wereldomroep
staat vermeld in hoofdstuk drie.
1.5 Overzicht financieringsstromen publieke omroep en
aansluitingen jaarverslagen 2008

1

Kamerstuk 2007–2008, 31 557, nrs. 1–2.

De Algemene Rekenkamer heeft in 2008 op verzoek van de Tweede Kamer
een onderzoek uitgevoerd naar de financiering en bedrijfsvoering van de
publieke omroep en naar de toezichts- en verantwoordingsstructuur. De
uitkomsten van het onderzoek zijn vastgelegd in het rapport Publieke
Omroep in beeld. Financiering, bedrijfsvoering en toezicht.1 Het rapport
bevat aanbevelingen op het gebied van financieringsstromen, kostentoerekening, reservevorming bij omroepverenigingen en het toezicht op
omroepen. Ik heb in mijn reactie op het rapport aangegeven de aanbevelingen over te nemen. Eén van de aanbevelingen is het opstellen van een
overzicht van de financieringsstromen en de toelichting op de verschillen
tussen de jaarverslagen van OCW, het Commissariaat voor de Media en
de landelijke publieke omroep. Hierbij kom ik mijn toezegging na om een
dergelijk overzicht op te nemen in de mediabegrotingsbrief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

12

In de onderstaande tabel staan de uitgaven volgens het Rijksjaarverslag
2008 van OCW1 (Jaarverslag OCW), de Kerncijfers van OCW 2004–20082
(Kerncijfers OCW), het jaarverslag 2008 van het Commissariaat voor de
Media3 (Jaarverslag Commissariaat voor de Media) en het Financieel
jaarverslag 2008 Landelijke Publieke Omroep (Jaarverslag LPO)4:
Bedragen in € 1 000
2008
Landelijke omroepen
Wereldomroep
Overige uitgaven
via CvdM
direct OCW

Jaarverslag OCW
706,1
44,2
109,3

Kerncijfers OCW
706,1
44,4
109,3

78,6
30,7

Jaarverslag CvdM
715,0
44,4
78,1

78,6
30,7

Jaarverslag LPO
732,4
0,0
0,0

78,1
0,0

0,0
0,0

Dotatie AMR

859,6
28,3

859,8
28,1

837,5
33,6

732,4
0

Uitgaven

887,9

887,9

871,1

732,4

Aansluiting Jaarverslag OCW en Kerncijfers OCW
Het verschil van € 0,2 miljoen (€ 44,2 versus € 44,4) bij de Wereldomroep
betreft een verrekening die in het Jaarverslag OCW in mindering is
gebracht op de uitgaven, omdat het geen OCW-budget is. In de Kerncijfers
is de uitgave aan de Wereldomroep wel meegenomen. Het verschil komt
terug in de dotatie aan de algemene mediareserve.
Aansluiting Jaarverslag OCW en Jaarverslag Commissariaat voor de
Media
Het Commissariaat voor de Media doet in 2008 namens OCW uitgaven
aan de landelijke omroepen (€ 715,0 miljoen), de Wereldomroep
(€ 44,4 miljoen) en de overige media-instellingen: MCO, NIBG, NOB,
OLON , FunX en MTNL (€ 78,1 miljoen). Naast de bovenstaande uitgaven
die het Commissariaat voor de Media namens OCW doet, verzorgt OCW
ook direct een aantal betalingen. Deze uitgaven worden daarom niet
verantwoord in het Jaarverslag van het Commissariaat voor de Media.
Het gaat om de betalingen van de subsidies mediabeleid, de apparaatskosten van het Commissariaat voor de Media, Kabelraden.nl, het Mediaexpertisecentrum en de dotaties aan de fondsen. In het totaal is dit een
bedrag van € 30,7 miljoen. De onderstaande figuur geeft schematisch de
inkomsten en uitgaven weer:
De uitgaven aan de landelijke publieke omroepen (€ 715,0 miljoen) zijn
volgens het Jaarverslag Commissariaat voor de Media € 8,9 miljoen
hoger dan verantwoord in het Jaarverslag OCW. Dit betreft de dotatie aan
het CoBO, het budget voor switch-over en de naburige rechten, die in het
Jaarverslag OCW verantwoord is onder de overige uitgaven.

1

Kamerstuk 2008–2009, 31 924 VIII, nr. 1,
Tweede Kamer.
Bijlage bij Kamerstuk 2008–2009, 31 924 VIII,
nr. 5, Tweede Kamer.
3
Bijlage bij Kamerstuk 2008–2009, 31 700 VIII,
nr. 223, Tweede Kamer.
4
Zie bijlage 3 bij de brief.
2

De post overige uitgaven via het Commissariaat voor de Media
(€ 78,1 miljoen) is volgens het Jaarverslag Commissariaat voor de Media
€ 0,5 miljoen lager dan verantwoord in het Jaarverslag OCW. Dit verschil
bestaat uit de gerealiseerde uitgaven voor en de jaarlijks terugkerende
kosten van advies en accountantscontrole van het beheer van de Algemene Media Reserve door het Commissariaat voor de Media. Deze kosten
worden pas achteraf bekend en zijn daarom niet meegenomen in het
Jaarverslag OCW. Verder bestaat het verschil uit de eenmalige investeringsbijdrage aan FunX voor de noodzakelijke vervanging van vooral
technische voorzieningen, en de uitgaven aan NIBG uit andere artikelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

13

Tenslotte is er een voorziening gevormd vanwege de verwachte
aanspraken op de garantstelling van een door LLiNK aangegane lening.
Daartegenover staat de lagere post overige uitgaven, omdat bovengenoemde kosten voor switch-over en de naburige rechten zijn verantwoord
bij de post landelijke publieke omroepen.
De onttrekking aan de algemene mediareserve (€ 33,6 miljoen) is volgens
het Jaarverslag Commissariaat voor de Media € 5,3 miljoen hoger dan
verantwoord in het Jaarverslag OCW. De reden hiervoor is dat de werkelijke reclamegelden (€ 225,6 miljoen) € 5,6 miljoen hoger zijn dan de
geraamde reclamegelden volgens het Rijksjaarverslag (€ 220,0 miljoen).
Ook de rente-inkomsten en de bijzondere baten zijn werkelijk
€ 0,8 miljoen hoger dan geraamd. Daartegenover staan € 1,1 miljoen
meer uitgaven ten laste van de algemene mediareserve (zie boven:
Overige uitgaven).
Aansluiting Jaarverslag Commissariaat voor de Media en Jaarverslag LPO
De uitgaven aan de Landelijke omroepen (€ 715,0 miljoen) is volgens het
Jaarverslag CvdM € 17,4 miljoen lager dan verantwoord in het Jaarverslag LPO (€ 732,4 miljoen). Het verschil betreft de bijdrage van de overheid voor de beheertaken aan het NOB die bij het CvdM onder de Overige
uitgaven staan (LPO opbrengst hoger). Daartegenover staat dat in het
Jaarverslag LPO de RVD- en CoBO-uitgaven niet zijn meegenomen.
Tenslotte heeft de LPO een aantal posten niet in de exploitatierekening,
maar in de balans opgenomen als overlopende posten.
2. PROGRAMMABELEID PUBLIEKE OMROEP
In het eerste deel van deze begrotingsbrief heb ik het financiële kader
geschetst en de daarbij benodigde toelichting gegeven. In het tweede
gedeelte van deze begrotingsbrief staat vooral het beleidsinhoudelijke
verhaal bij de cijfers centraal. De basis hiervoor vormt de Meerjarenbegroting 2010–2014.
In de Meerjarenbegroting 2010–2014 schetst de landelijke publieke
omroep zijn plannen voor het komende jaar. Dat wordt een bijzonder jaar,
omdat in september 2010 een nieuwe erkenningsperiode begint. Geld en
zendtijd worden dan opnieuw verdeeld over vertrouwde en nieuwe
spelers. Het zal wennen zijn aan de gewijzigde opstelling. Aan de andere
kant is de afgelopen jaren juist de basis gelegd voor goede samenwerking
en prestaties. Zowel het rapport over de periode 2004–2008 van de visitatiecommissie Brouwer-Korf1 als de terugblik op 2008 van de publieke
omroep, onderstrepen de gunstige ontwikkeling. Opvallend was ook de
groei van het aantal leden voor omroepverenigingen van 3,25 miljoen in
2004 naar 3,66 miljoen bij de telling in 2009.2 Er is kortom een stevig
maatschappelijk draagvlak voor de publieke omroep.
2.1. Visitatierapport 2004–2008

1

De Publieke Omroep: het spel, de spelers,
het doel. Rapport van de visitatiecommissie
Landelijke Publieke Omroep 2004–2008.
22 april 2009.
2
De aanwas zat vooral bij jonge omroepen
BNN, MAX en LLiNK en bij nieuwkomers
PowNed en WNL.
3
Kamerstukken II, 2008–2009, 31 700 VIII,
nr. 217.

In april 2009 verscheen het rapport van de visitatiecommissie en op 13 juli
2009 heb ik mijn reactie daarop aan de Tweede Kamer gestuurd.3 Volgens
de visitatiecommissie is de samenwerking binnen de publieke omroep in
de periode 2004–2008 verbeterd. Herziene zenderprofielen zijn leidend
geworden voor de plaatsing van programma’s van omroepen (programmeermodel) en de verdeling van budget is direct verbonden met de intekening op de uitzendschema’s (geld-op-schema). Deze nieuwe werkwijze
werpt haar vruchten af.
Samengevat stel ik vast dat de publieke omroep tussen 2004 en 2008 aan
de publieke opdracht heeft voldaan: hij heeft de weg naar kijkers en luiste-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

14

raars hervonden en doet dat met een programmamix die zwaarder en
gevarieerder is dan het aanbod op commerciële televisie.
De visitatiecommissie deed ook aanbevelingen voor de toekomst. De
publieke omroep zou bijvoorbeeld meer werk moet maken van een overkoepelend beleid dat ten grondslag ligt aan de huidige programmaschema’s. Dat betekent dat er voor de zenders niet alleen heldere profielen en
kwantitatieve doelstellingen voor publieksbereik zijn, maar ook inhoudelijke doelstellingen rond belangrijke genres, innovatie en diversiteit. De
visitatiecommissie heeft verder aanbevelingen gedaan voor wetgeving. In
vervolg op de Erkenningswet noemt zij enkele opties om het aantal
spelers in het bestel te beperken. Ik zal deze opties betrekken in de
toekomstverkenning voor de publieke omroep, waarover ik uw Kamer in
november1 afzonderlijk heb bericht.
2.2 Terugblik 2008 (inclusief rapportage prestatieovereenkomst)
Voor het eerst bevat de Meerjarenbegroting geen inhoudelijke terugblik
op het voorbije jaar. Deze staat voortaan in een afzonderlijk document, dat
al in mei verschijnt, tegelijk met de jaarrekening van de publieke omroep.
De Terugblik 2008 is openbaar (www.publiekeomroep.nl) en stuur ik u
hierbij toe.
In de Terugblik rapporteert de publieke omroep onder meer over de naleving van de eerste prestatieovereenkomst. Die bevat maar liefst 109
concrete doelstellingen voor de periode 2008–2010. De rapportage van de
publieke omroep voldoet volgens het Commissariaat voor de Media aan
de eisen. Het Commissariaat concludeert verder dat 103 van de 109 prestatieafspraken zijn nagekomen. Ik ben daar verheugd over, maar deel de
bevinding van het Commissariaat dat de volgende prestatieovereenkomst
minder omvangrijk en gedetailleerd moet zijn, maar wel ambitieuzer. Het
voert te ver alle prestatieafspraken weer te geven; zij zijn handzaam
samengevat terug te vinden in de Terugblik 2008. Wel volgt hieronder een
vogelvlucht langs enkele activiteiten die de publieke omroep ondernam.
Grote evenementen als het EK Voetbal, de Amerikaanse verkiezingen en
Serious Request zorgden in 2008 voor bijzondere televisie en radio. Via
zijn site deed de NOS verslag van bijna alle sporten op de Olympische
Spelen, terwijl men op televisie de hoogtepunten en de belangrijke
sporten in Peking kon volgen. Nederland 1 verstevigde zijn positie als
marktleider in 2008 en Uitzending Gemist trok in dat jaar per maand
gemiddeld meer dan 1,6 miljoen unieke bezoekers. Ook in internationale
kringen vielen de programma’s van de Nederlandse publieke omroep op.
Zo ontving BNN de prestigieuze Emmy Award, voor de Grote Donor Show
in het voorafgaande jaar.

1

Kamerstukken II, 2009–2010, PM NUMMER.

Als we per platform ingaan op het aanbod en de activiteiten van de
publieke omroep, valt het volgende op.
– Het bereik van de publieke radiozenders stond in 2008 onder druk. Het
luistertijdaandeel viel met 29,9% net iets lager uit dan in 2007 (30%).
Diversiteit was in 2008 het speerpunt voor radio. Radio 1 heeft een
panel van mensen gevormd met een niet-westerse achtergrond dat
regelmatig de programmering op deze zender bespreekt. Een landelijke editie van FunX werd onderdeel van het pakket. FunX is nog
steeds een groot succes onder jongeren, in de grote steden heeft zij
een weekbereik van 43% van de radioluisteraars tussen 15 en 24 jaar.
– Op televisie zond de publieke omroep in 2008 veel nieuwe, eigen
producties uit. Er werden 35 verschillende pilots dan wel nieuwe
formats ontwikkeld.
– Het Nederlandse publiek keek ook meer naar de publieke televisiezenders dan in voorgaande jaren en waardeerde de publieke omroep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

15

–

goed. Voor alle netten samen kwam het kijktijdaandeel uit op 36%,
exclusief de twee grote sportevenementen. De vernieuwing van het
jeugdnet Zppelin zorgde voor een stijging van het kijktijdaandeel van
16,2 naar 18,5% onder de doelgroep tot 12 jaar. Vaste ankers in de
programmering, zoals Pauw & Witteman en het NOS Journaal, zijn
dagelijkse kost voor veel Nederlandse burgers.
In juni 2008 besloot de publieke omroep het aantal themakanalen terug
te brengen van 17 naar 12, inmiddels samengebracht onder de noemer
Nederland24. In de ranglijst van internetdomeinen in Nederland nam
de publieke omroep de tweede plek in; het publiek is gemiddeld jonger
dan bij de publieke radio en televisiezenders, maar de publieke
omroep investeert ook – volgens onderzoek succesvol – in de gebruiksvriendelijkheid voor vijftigplussers. In 2008 is de interactie met het
publiek versterkt door middel van weblogs, forums, wiki’s, pagina’s op
sociale netwerksites, RSS-feeds, podcasts en mogelijkheden voor
uploaden van materiaal door gebruikers. Een aansprekend voorbeeld
van een crossmediaal concept was opnieuw de Top2000; via televisie,
radio en internet is daarmee 75% van de Nederlanders (10 jaar en
ouder) bereikt.

In de Terugblik 2008 heeft de publieke omroep zijn aanbod voor het eerst
ingedeeld naar «domeinen», te weten: amusement, kennis, samenleving,
expressie, opinie en nieuws. Geleidelijk wil de NPO overschakelen van
programmabeleid voor de afzonderlijke platforms – televisie, radio,
internet en andere nieuwe media – naar een multimediale strategie voor
genoemde domeinen op alle platforms. Ook de verantwoording van het
gevoerde beleid wordt daarop ingericht (met behulp van een systeem van
Crossmediale Content Classificatie). Voor televisie is de domeinindeling al
gevolgd in de rapportage over de samenstelling van de programmamix
van de drie hoofdzenders. Onderstaande tabel is daardoor niet te vergelijken met voorgaande jaren, waarin nog de klassieke indeling gold. Voordeel is dat vanaf 2010 beter inzicht ontstaat in de mix van radio en internetaanbod en uiteindelijk zo een meerjarig totaalbeeld ontstaat van al het
multimediale aanbod.
Domeinenmix televisie publieke omroep 2008

2.3 Vooruitblik 2010–2014
Begin november is bekend geworden welke omroepen een erkenning
krijgen. Door de toetreding van nieuwkomers, de groei van jonge
omroepen en de andere koppeling van budget aan ledental (glijdende
schaal) krijgen sommige omroepen vanaf 1 september 2010 een lager vast

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

16

budget dan in voorgaande jaren. Wat blijft, is dat alle omroepen daarnaast
«extra» geld krijgen uit het versterkingsbudget, afhankelijk van hun
bijdrage aan de vervolmaking van de programmering. Voor de raad van
bestuur is het de opgave om deze overgang naar de nieuwe erkenningsperiode zo soepel mogelijk te laten verlopen.
Programmatisch is een knip aangebracht tussen de eerste acht en de
laatste vier maanden van 2010. Voor de periode tot september zijn de
uitzendschema’s al rond. Voor de tweede periode is gewacht met de intekenprocedure en het opstellen van de schema’s tot definitief bekend was
welke omroepen wel en niet zijn erkend. In maart 2010 presenteert de
publieke omroep het concessiebeleidsplan; dit beschrijft de strategie en
het programmabeleid voor de eerste vijf jaar van de concessieperiode
(september 2010-januari 2016).1 Op basis van het concessiebeleidsplan zal
ik al of niet goedkeuring verlenen aan eventuele nieuwe diensten en een
prestatieovereenkomst sluiten met de publieke omroep.
Het programmabeleid voor 2010 belooft geen grote koerswijziging ten
opzichte van de vorige Meerjarenbegroting c.q. de programmering in
2009. Het Commissariaat voor de Media en de Raad voor cultuur hebben
de plannen van adviezen voorzien. Hieronder bespreek ik kort de belangrijkste voornemens in de door de publieke omroep gekozen speerpunten
kunst, diversiteit en programmavernieuwing en de regeling die getroffen
is voor de maatschappelijke documentaire.
Kunst
Ook in 2010 is het aanbod op het gebied van expressie en kunst een
speerpunt in het beleid van de publieke omroep, met extra investeringen
in de expressieve en kunstzinnige programmering. Bovendien werkt de
publieke omroep aan een nieuwe visie op de kunstprogrammering, als
onderdeel van het concessiebeleidsplan voor de nieuwe concessieperiode. In deze visie is er extra aandacht voor de samenhang tussen en de
vindbaarheid van het culturele aanbod. Ook is er extra aandacht voor de
samenwerking met de culturele sector.
Kwaliteit en programmavernieuwing
De publieke omroep wil in het najaar van 2009 zijn visie presenteren op
talentontwikkeling en programmavernieuwing. In augustus 2009 organiseerden Nederland drie en de omroepen de «Week van de Programmavernieuwing». De ervaringen en resultaten van dit evenement zullen worden
verwerkt in het programmavernieuwingsbeleid voor 2010. Ook heb ik voor
2010 extra middelen toegezegd voor programmavernieuwing bij de
publieke omroep. Het gaat om een bedrag van € 1,5 miljoen.
Diversiteit
De NPO streeft naar een herkenbare pluriformiteit en naar veelkleurigheid,
in zowel het media-aanbod als het personeelsbestand. Dit speerpunt in
beleid en visie loopt in 2010 onder meer via het Stimuleringsplan Representatie Programmering. De NPO probeert daarin vooral gemeenschappelijke ervaringen te bieden.
Maatschappelijke documentaires

1

Het Mediabesluit stelt dat de NPO dit voor
1 maart 2010 ingediend moet hebben.

In augustus 2008 besloot de ministerraad de coproductieregeling af te
schaffen.
Dit besluit betekende een financiële aderlating voor de omroepen. Met
name het aanbod aan maatschappelijke documentaires op de publieke
omroep zou hierdoor kunnen verarmen, waarschuwden documentairema-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

17

kers, omdat een deel van het geld uit de coproductieregeling specifiek
werd ingezet voor dit kwetsbare genre, onder andere vanuit fondsen als
het NCDO.
Omdat de coproductieregeling werd afgeschaft op het moment dat de
programmaschema’s voor 2009 al gemaakt waren, heb ik de publieke
omroep vorig jaar toegezegd bereid te zijn tot een incidentele extra
bijdrage voor de maatschappelijke programmering in dat jaar, mochten er
problemen ontstaan. Inmiddels heeft de publieke omroep mij laten weten
dat het probleem voor de meeste producties niet (meer) in 2009 ligt, maar
in 2010. Maatschappelijke documentaires hebben van nature een lange
research- en productietermijn. In overleg met de NPO is daarom besloten
tot een eenmalige dotatie van € 1,5 miljoen voor de maatschappelijke
documentaires die gepland staan in de periode 2009 tot september 2010.
Animatie
Tijdens het debat over de mediabegroting op 24 november 2008, heeft uw
Kamer de motie Van der Ham en Vendrik aangenomen. In deze motie
verzoekt u de regering in overleg te treden met de NPO over uit te zenden
in Nederland (co) geproduceerde animatieproducties. De indieners van de
motie zijn van mening dat de animatiesector een belangrijke bijdrage kan
leveren aan de Nederlandse creatieve economie. Ook vinden zij het
belangrijk dat de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) betrokken is bij
internationale coproducties,om de animatie een goede plaats in Nederland te geven, en als opstap naar het internationale speelveld.
Het belang van de animatiefilm heb ik overgebracht aan de raad van
bestuur van de NPO. Ik heb van de raad van bestuur begrepen dat er
geregeld overleg is tussen vertegenwoordigers van de publieke omroep
en de animatiesector. Er worden ervaringen uitgewisseld en plannen
gemaakt, maar er vloeien ook concrete projecten uit dit overleg voort.
In mijn brief van 28 januari over de structuurversterking van de filmindustrie heb ik een onderzoek aangekondigd naar de positie van de animatiefilm in Nederland. De resultaten van dit onderzoek worden in februari
2009 verwacht. Ik zal uw Kamer in vervolg daarop nader informeren over
de animatiesector.
Gedragscode
Op 14 september 2009 heb ik uw Kamer bericht over de stand van zaken
rondom de gedragscode voor de media.1 De commerciële omroepen
hebben deze zomer reeds hun gedragscodes op de websites geplaatst. Ik
heb de raad van bestuur van de NPO gevraagd om, vanuit zijn coördinerende rol, met een gemeenschappelijk raamwerk te komen voor een
gedragscode die de programmatische spelregels bevat waaraan de
omroepen zich houden. Het College van Omroepen is daar voortvarend
mee aan de slag gegaan. Het raamwerk is inmiddels vormgegeven en ter
vaststelling aan de raad van bestuur voorgelegd. De komende periode
vullen de individuele omroepen het gezamenlijke format in, elk vanuit de
eigen uitgangspunten, afspraken en identiteit. De diverse codes worden
vanaf 1 januari 2010 op de websites geplaatst.
3 OVERIGE ONDERWERPEN
Regionale omroep

1

Kamerstukken II, 2008–2009, 31 434, nr. 5.

De regionale omroepen worden sinds 2006 volledig gefinancierd vanuit
het provinciefonds. Er is geen rechtstreeks verband meer tussen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

18

Mediabegroting en de financiering van de regionale omroepen. Om de
regionale omroepen aansluiting te geven bij de landelijke voorzieningen
worden – via deze voorzieningen – wel bepaalde bedragen gereserveerd.
Voor een onderzoek naar de archiveringsmogelijkheden van de regionale
omroepen bij Beeld en Geluid stel ik in 2010 eenmalig € 300 000 beschikbaar aan Beeld en Geluid.1 De jaarlijkse kosten voor de verspreiding van
de regionale omroepen via de digitale ether, € 1,9 miljoen, worden via de
NPO betaald (zie paragraaf Bijdrage landelijke omroep).
Uit de voorgenomen verhoging van de Rijksbijdrage in 2011 ben ik voornemens indicatief € 2 miljoen structureel te bestemmen voor het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties voor regionale mediaproducties (zie paragraaf 1.2). Vanuit het OCW budget 2009 stel ik verder
aan de regionale omroepen – via ROOS – in 2009 eenmalig € 2 miljoen
beschikbaar voor de stimulering van crossmediale ontwikkelingen. Voor
de achtergronden bij mijn besluiten over de regionale omroep verwijs ik
verder naar mijn brief daarover die ik u op 28 oktober 2009 heb toegezonden.2
NICAM (Nederlands Instituut voor Classificatie van Audiovisuele Media)
In de kabinetsbrief over Mediawijsheid van april 20083, heb ik uw Kamer
geïnformeerd over de waardevolle rol die het NICAM vervult op het
terrein van classificatie van audiovisuele mediaproducties. De bescherming van minderjarigen tegen mogelijk schadelijke audiovisuele beelden
en de rol van het NICAM daarin blijven onverminderd van belang. Het
kabinet zal de overheidsbijdrage van de afgelopen jaren aan het NICAM in
ieder geval tot 2011 continueren.
Inmiddels is het NICAM gestart met de uitvoering van een driejarig pilotproject4 voor de ontwikkeling van een geschiktheidsinformatie-systeem,
als aanvulling op de Kijkwijzer. Hiervoor is totaal een budget van
€ 200 000 beschikbaar. Voor 2010 gaat het om een bedrag van € 500 000.
Onderzoek schadelijke geweldsbeelden
Het kabinet heeft uw Kamer op 2 februari van dit jaar zijn reactie verstuurd
op een onderzoek naar een betere bescherming van jeugdigen tegen
gewelddadige geweldsbeelden.5 Uit dit onderzoek is gebleken dat de
naleving van de Kijkwijzer op televisie goed verloopt, maar aan de kassa
in winkels, videotheken en bioscopen te wensen overlaat. De minister van
Justitie heeft hierop direct actie ondernomen. Met de sector is een convenant afgesloten waarin concrete verbeterafspraken zijn opgenomen.
Wereldomroep

1

Kamerstukken II, 2009–2010, 3123 VIII, nr. 17.
2
Kamerstukken II, 2009–2010, 3123 VIII, nr. 17.
3
Kamerstukken II, 2007/2008, 31 434, nr. 1.
4
Het project loopt van 1 september 2009 tot
en met 31 augustus 2012.
5
Kamerstukken II, 2008/2009, 28 684, nr. 198.
6
Kamerstukken II, 2009–2010, 31 700-VIII d.d.
14 september 2009.
7
Artikel 2.72 Mediawet 2008:
1. het informeren van Nederlanders en Nederlandstaligen in het buitenland;
2. het verstrekken van onafhankelijke informatie in landen met een informatieachterstand;
3. het verspreiden van een realistisch beeld
van Nederland in het buitenland.

Op 9 september 2009 verscheen Een wereldwijde blik, visitatierapport
Radio Nederland Wereldomroep 2004–2008.6 Centrale vraag voor de visitatiecommissie is op welke wijze de Wereldomroep in deze periode zijn
wettelijke taken heeft uitgevoerd.7 Het eindoordeel van de visitatiecommissie is positief, zij het met kritische kanttekeningen. De Wereldomroep
heeft op verschillende beleidsterreinen vooruitgang geboekt. Zo is de
interne organisatie versterkt, de samenwerking met de Nederlandse
Publieke Omroep verbeterd en de omroep steeds beter in staat om
betrouwbare informatie te verkrijgen op basis waarvan de omroep strategische keuzes kan maken.
Met de komst van satelliet en internet hebben Nederlanders in het buitenland steeds meer rechtstreeks toegang tot een uitgebreid Nederlandstalig
informatieaanbod. Om die reden is er een grotere nadruk komen te liggen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

19

op de negen andere talen1 waarin de Wereldomroep aanbod verzorgt, ten
gunste van de tweede en derde wettelijke taak. De visitatiecommissie
beveelt onder andere aan om de samenwerking met de NPO nog verder te
intensiveren, om de ruim 3300 partnerstations – die materiaal van de
Wereldomroep in hun eigen uitzendingen gebruiken – nog intensiever te
benutten, om het internetbereik systematisch bij te houden en om de
adviesraad te gebruiken als kritisch klankbord.
De omschakeling van radio-omroep naar een multimediaal en crossmediaal bedrijf heeft de Wereldomroep volgens de commissie goed gemaakt,
maar dat proces vraagt blijvende aandacht vanwege de groei van de
diverse doelgroepen in de diverse doelgebieden (regio’s van de wereld).
De commissie waarschuwt de Wereldomroep voor het risico op versnippering van middelen over een groot aantal talen, doelgebieden en doelgroepen, en roept de Wereldomroep op om duidelijker te maken hoe de
omroep informatie uit onderzoek benut bij het stellen van prioriteiten en
het maken van strategische keuzes.
De directie van de Wereldomroep heeft laten weten dat de diverse aanbevelingen al in uitvoering zijn of dat men daar snel mee zal beginnen. De
Wereldomroep blijft werken aan optimalisering van zijn doelgroepen en
doelgebieden. Ook een optimale distributiemix (korte golf, FM, satelliet,
internet, inzet van partnerstations) blijft een scherp punt van aandacht.
Ik stel vast dat de Wereldomroep aan zijn wettelijke opdracht heeft
voldaan en voldoet. Voorts heb ik toegezegd uw Kamer te informeren over
de criteria die de Wereldomroep hanteert bij het maken van zijn beleidskeuzes. Hier wil ik het volgende over zeggen. Bij zijn strategische keuzes
hanteert de Wereldomroep drie kwaliteitsdimensies: relevantie, bereik &
distributie, innovatie & ontwikkeling. Deze zijn verwant aan de kwaliteitskaart die de Nederlandse Publieke Omroep heeft gehanteerd in zijn prestatieovereenkomst, maar ze krijgen hun eigen invulling in relatie tot de
internationale context waarin de Wereldomroep opereert en zijn specifieke
wettelijke taken.
In zijn Beleidsplan 2010–2015 heeft de Wereldomroep een voorstel opgenomen voor de Prestatieafspraak die ik met deze omroep wil sluiten. Ik
kan mij goed vinden in de voorstellen van de Wereldomroep. In nader
overleg zal ik nagaan op welke wijze die afspraken kunnen worden gemonitord door het Commissariaat voor de Media, net zoals dat gebeurt bij de
Prestatieafspraak die ik met de landelijke publieke omroep heb gesloten.
De Wereldomroep is in 2008 gestart met radio-uitzendingen in het
Arabisch; dit project heeft een looptijd van twee jaar, waarna een besluit
zal worden genomen over het al dan niet voortzetten van deze activiteit.
Een tussentijdse evaluatie is positief: het project ligt op koers.
Evaluatie Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties
(Mediafonds)
Op grond van de Mediawet wordt het Mediafonds elke vier jaar geëvalueerd. In de evaluatie voor de Basisinfrastructuur 1.0 stelde de Raad voor
cultuur al vast dat de visie van het Mediafonds helder is en de werkwijze
professioneel. De Raad voor cultuur herhaalt dit in zijn nieuwe evaluatie.

1

Naast het Nederlands gaat het om Engels,
Spaans, Indonesisch, Frans, Portugees, Papiaments, Arabisch, Sarnami en Chinees.

De Raad constateert dat het Mediafonds de afgelopen jaren zijn aandacht
heeft uitgebreid naar digitale media en daarmee goede resultaten boekt.
Wel betrekt het Mediafonds in zijn crossmediale activiteiten de publieke
omroep nog onvoldoende, zo stelt de Raad. Het gezamenlijk optrekken bij
projecten is dan ook een aandachtspunt. Vernieuwende projecten van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

20

fonds zouden beter afgestemd moeten worden met de publieke omroep
en een plek dienen te krijgen binnen het bestel. Zowel de publieke
omroepen als het fonds dienen zich hiervoor in te spannen.
Ondertiteling
Tijdens de behandeling van de implementatiewet1 is een motie aangenomen van het lid Atsma over ondertiteling.2 Daarin wordt de regering
verzocht de afspraken na te komen over geschreven ondertiteling en
afspraken te maken met zowel de commerciële als publieke zenders over
gesproken ondertiteling. Ik zal deze motie uitvoeren.
In de richtlijn Audiovisuele mediadiensten3 is bepaald dat de lidstaten de
aanbieders van mediadiensten onder hun bevoegdheid aansporen hun
diensten gefaseerd toegankelijk te maken voor personen met een visuele
of auditieve handicap. Deze bepaling is in Nederland wat de toegankelijkheid voor doven en slechthorenden betreft al geïmplementeerd in wetgeving.4 Het gaat dan om de via teletekst oproepbare geschreven ondertiteling van de Nederlandstalige programmaonderdelen. De landelijke
publieke omroep dient 95 procent van de Nederlandstalige programmaonderdelen te ondertitelen, de landelijk opererende commerciële
omroepen 50 procent. De omroepen hebben tot 1 januari 2011 de tijd om
deze percentages te bereiken, het verplichte percentage loopt tot die tijd
jaarlijks op. Het Commissariaat voor de Media ziet er op toe dat aan de
wettelijke verplichtingen wordt voldaan.
Wat de toegankelijkheid voor blinden en slechtzienden betreft wordt de
hiervoor genoemde bepaling van de richtlijn geïmplementeerd door
aansporing van de commerciële en publieke zenders om hun programma’s van gesproken ondertiteling te voorzien. Daarbij wil de regering in
goed overleg tot resultaten komen.
Auteursrechtelijke vergoeding voor het mogen doorgeven van reclameen telewinkelboodschappen

1

Voorstel tot wijziging van de Mediawet 2008
en de Tabakswet ter implementatie van de
richtlijn Audiovisuele mediadiensten.
2
Kamerstukken II 2008/09, 31 876, nr. 18.
3
Artikel 3 quater.
4
Door middel van de wettelijke regeling die is
opgenomen in de artikelen 2 122, 2 123, 3.24
en 3.25 van de Mediawet 2008 en de artikelen
15 en 17 van het Mediabesluit 2008.
5
Wetsvoorstel Wijziging van de Mediawet
2008 in verband met onder meer de erkenning
en de financiering van de publieke
omroep.
6
Kamerstukken II 2008/09, 31 804, nr. 3.

Tijdens de behandeling van de Erkenningswet5 heeft het lid Van Dam een
motie ingediend.6 In de motie wordt verzocht om via aanpassing van de
relevante wetgeving een einde te maken aan de betaling van kabelgelden
voor het mogen kijken of luisteren van commercials. Ter uitvoering van
deze motie kan ik u, mede namens de minister van Justitie, het volgende
melden.
Er bestaat inderdaad een organisatie die kabelgelden incasseert voor
commercials namelijk de Stichting Ter Incasso van Commercial Kabelgelden (hierna: Tick). Tick is een rechtspersoon in de zin van artikel 26a
Auteurswet. Achter Tick zit de Vereniging van Communicatieadviesbureaus. Tick ontvangt de gelden van de Vereniging Exploitatie Vertoningsrechten Audiovisueel Materiaal (VEVAM). De grondslag van de betaling is
een overeenkomst tussen Tick en VEVAM gekoppeld aan het kabelcontract. VEVAM ontvangt de gelden van de kabelexploitant via BUMA, van
de Association de Gestion Internationale Collective des Oeuvres Audiovisuelles (AGICOA).
Wij kunnen instemmen met het doel van de motie, om een einde te
maken aan het betalen van auteursrechtelijke vergoedingen voor het
kijken naar commercials. Wettelijke voorzieningen zijn hiervoor echter niet
de juiste weg. De Mediawet laat het opleggen van beperkingen aan het
voldoen van auteursrechtelijke vergoedingen niet toe. De Auteurswet is
gebonden aan verdragen en Europese richtlijnen. Deze bieden geen
ruimte om de inning van auteursrechtvergoedingen voor uitzending van
commercials wettelijk te verbieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

21

Een televisiecommercial is een (film)werk dat in aanmerking komt voor
auteursrechtelijke bescherming. De (kabel)doorgifte van een televisiecommercial is een openbaarmaking in de zin van het auteursrecht waarvoor
degene die het werk openbaar maakt een vergoeding of toestemming
verschuldigd is aan/van de maker (of degene aan wie de maker het
auteursrecht heeft overgedragen). De geldende auteursrechtelijke
verdragen en richtlijnen bevatten geen ruimte om in nationale wetgeving
te voorzien in een uitzondering op het auteursrecht ten behoeve van televisiecommercials. Tick stelt zich dan ook op het standpunt dat zij volledig
in haar recht staat en dat de motie niet uitgevoerd dient te worden.
Het is echter wel mogelijk met de kabelmaatschappijen overeen te komen,
dat commercials vrij van auteursrechten worden aangeleverd. De oplossing moet worden gevonden in de contractuele sfeer. In nieuwe contracten moeten nieuwe voorwaarden worden opgenomen. Met alle betrokken
partijen (omroepen, Ster, kabelsector, AGICOA, VEVAM en Tick) zijn
gesprekken gevoerd en zij hebben zich, met uitzondering van Tick, vrijwillig bereid verklaard om hieraan mee te werken.
De betaling aan Tick kan voor de toekomst worden stopgezet door het
opnemen, in de algemene voorwaarden van de Ster en van de commerciële omroepen, van de plicht tot het rechtenvrij aanleveren van een
commercial. Hierdoor vervalt de verplichting van de kabel om een vergoeding te betalen aan de collectieve beheersorganisaties. Het opnemen van
een clausule tot rechtenvrij aanleveren kan naar verwachting per 1 januari
2010 ingaan. Hierdoor vervalt de rechtsgrond tot betaling aan Tick. In het
nieuwe kabelcontract kan deze situatie (in 2011) worden bestendigd.
Het geldbedrag is te laag (€160 000) om terug te geven aan individuele
kabelabonnees. Samen met de kabelsector zal worden gekeken naar een
herbestemming van het geld, waarvan de kabelabonnee voordeel heeft.
De situatie rondom de betalingen aan Tick maakt duidelijk dat er nog het
nodige verbeterd kan worden aan de transparantie van het rechtenbeheer.
Mediadiensten in relatie tot grondwet
Tijdens de plenaire behandeling, d.d. 3 juni 2009, van het wetsvoorstel
Wijziging van de Mediawet 2008 en de Tabakswet ter implementatie van
de richtlijn Audiovisuele mediadiensten (31 876) heb ik de toezegging
gedaan om in deze brief terug te komen op het vraagstuk of mediadiensten op aanvraag onder het regime van artikel 7, lid 2, Grondwet of artikel
7, lid 3, Grondwet dienen te vallen. Hierbij kom ik de toezegging na.
Artikel 7, lid 2, Grondwet bepaalt dat bij wet regels voor radio en televisie
kunnen worden gesteld. Het derde lid van artikel 7 gaat over alle andere
uitingsvormen, behoudens de persvrijheid die in lid 1 wordt gegarandeerd. De grondwettelijke basis voor mediawetgeving is het tweede lid
van artikel 7.
In de Richtlijn Audiovisuele mediadiensten wordt de reikwijdte van de
richtlijn uitgebreid van lineaire mediadiensten (traditionele televisiediensten) naar mediadiensten op aanvraag (non-lineaire mediadiensten). Het
is duidelijk dat lineaire televisiediensten onder het tweede lid van artikel 7
Grondwet vallen. Het onderscheid tussen lineaire en diensten op
aanvraag is voor de consument/kijker moeilijk te maken. Ook door hun
bereik en impact worden diensten op aanvraag vergelijkbaar met lineaire
mediadiensten. Hierdoor worden diensten op aanvraag naar hun aard met
televisie vergelijkbare diensten. In dit licht is het kabinet van oordeel dat
de diensten die de richtlijn Audiovisuele mediadiensten wenst te regelen
televisiediensten zijn en onder artikel 7, lid 2, van de Grondwet gereguleerd dienen te worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

22

In de discussie over de modernisering van onze Grondwet, is bovenstaande eerder aan de orde gekomen. De Staatscommissie Grondwet1 die
het kabinet zal adviseren over het (eventueel) aanpassen van de
Grondwet, kijkt ook naar de grondrechten in het digitale tijdperk, waar
artikel 7 Grondwet onder valt. Het is een van de onderwerpen waar de
Staatscommissie voor 1 oktober volgend jaar over zal adviseren. De
Staatscommissie zal op de hoogte worden gebracht van bovenstaand
debat. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de
minister van Justitie hebben het voortouw bij de kabinetsreactie op het
advies van de Staatscommissie Grondwet.
Tot slot
Het maatschappelijk draagvlak voor de publieke omroep is groter dan het
in lange tijd geweest is. De ledentelling 2009 liet dit duidelijk zien, de
kijkcijfers bevestigen het beeld. De publieke omroep bewijst zijn maatschappelijke meerwaarde met een programmering die zwaarder en afwisselender is dan die van zijn commerciële evenknie, en toch veel kijkers
trekt. Ondanks deze successen, zal de huidige financiële tijd ook van de
publieke omroep een uiterste inspanning vergen en een beroep doen op
zijn creatieve vermogen. Ik heb er echter alle vertrouwen in dat het de
publieke omroep lukt zijn waardevolle geluid ook in de komende jaren te
laten horen.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R. H. A. Plasterk

1

Op 9 juli 2009 is de Staatscommissie
Grondwet (Kamerstukken II, 2008–2009,
31 570) geïnstalleerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 62

23