Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 XV

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2022

Nr. 108

VERSLAG VAN EEN COMMISSIEDEBAT
Vastgesteld 7 maart 2022
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft op
17 februari 2022 overleg gevoerd met mevrouw Van Gennip, Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid, en mevrouw Schouten, Minister voor
Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen, over:
– de brief van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 10 februari 2022 inzake hoofdlijnen beleid Ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Kamerstuk 35 925 XV,
nr. 88).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Kuzu
De griffier van de commissie,
Post

kst-35925-XV-108
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

1

Voorzitter: Kuzu
Griffier: Post
Aanwezig zijn dertien leden der Kamer, te weten: Van Baarle, Van
Beukering-Huijbregts, Ceder, Den Haan, Léon de Jong, Van Kent, Kuzu,
Maatoug, Nijboer, Omtzigt, Palland, Smals en Stoffer,
en mevrouw Van Gennip, Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, en mevrouw Schouten, Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen.
Aanvang 10.30 uur.
De voorzitter:
Goedemorgen, allemaal, welkom bij het commissiedebat over de
hoofdlijnen Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Ik heet de Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Minister voor Armoedebeleid,
Participatie en Pensioenen evenals hun ondersteuning van harte welkom.
Uiteraard heet ik ook welkom de kijkers thuis en natuurlijk de commissieleden, te weten de heer Van Kent van de SP, mevrouw Palland van het
CDA, mevrouw Van Beukering van D66, mevrouw Maatoug van GroenLinks, de heer Smals van de VVD, de heer Léon de Jong van de PVV, de
heer Van Baarle van DENK, mevrouw Den Haan van de Fractie Den Haan,
de heer Stoffer van de SGP en de heer Nijboer van de Partij van de
Arbeid. Een volle bak vandaag. De spreektijd is vijf minuten per fractie. Ik
zou willen voorstellen dat we de interrupties beperken tot vier per fractie.
Als eerste spreker geef ik graag het woord aan de heer Van Kent van de
fractie van de SP.
De heer Van Kent (SP):
Dank u wel, voorzitter. Ik heb het initiatief voor dit debat genomen om met
elkaar te spreken over wat er nodig is voor sociale vooruitgang de
komende jaren. Als SP willen wij een samenleving waarin de mens
centraal staat en niet de winst of de bureaucratie, een samenleving waarin
niemand in armoede hoeft te leven en iedereen een bijdrage kan leveren.
De komende debatten met deze nieuwe Ministers zullen wat ons betreft
ook in dat teken staan en dat zal ook onze inzet daarbij zijn. Dit hoofdlijnendebat is wat ons betreft ook bedoeld om te kijken hoe de regering om
wil gaan met de Kamer, welke ruimte er is en of zij ook bereid zijn om te
luisteren naar de signalen die wij uit de samenleving ophalen en hier naar
voren brengen.
Het eerste onderwerp dat ik zou willen bespreken betreft de AOW en de
pensioenen. Want tot de eerste stap richting die rechtvaardigheid is de
Minister eigenlijk al gedwongen door de Eerste Kamer. Daar is een motie
ingediend door een meerderheid van partijen om de AOW gekoppeld mee
te laten stijgen met het minimumloon. Het is ook niet meer dan logisch
om deze al 40 jaar bestaande koppeling, dit recht van gepensioneerden en
iedereen die op termijn met pensioen zal gaan, in stand te houden. Want
niemand zou in absolute armoede moeten leven, zeker niet als je
gepensioneerd bent na een levenslange bijdrage aan de maatschappij.
Daarom demonstreerde de SP ook samen met 3.500 mensen afgelopen
zaterdag tegen deze ontkoppeling en voor een rechtvaardig pensioen. We
hadden de Minister ook uitgenodigd. We misten haar daar wel, maar zij
kan haar aanwezigheid hier nog goed maken door te luisteren naar al deze
mensen en naar de Eerste Kamer door af te zien van die ontkoppeling. Ik
zal ook een tweeminutendebat aanvragen om een motie in te dienen om
die koppeling in stand te houden, maar de Minister kan ons ook voor zijn
en hier in dit debat haar conclusie trekken op basis van de Eerste Kamer
en die druk vanuit de samenleving, door te besluiten om die koppeling in
stand te houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

2

Dezelfde vraag heb ik over het falende pensioenakkoord, dat werkenden
en gepensioneerden schaadt maar verzekeraars en de financiële sector
dikke winsten oplevert. Gaat de Minister hier afscheid van nemen en echt
de belangen van gepensioneerden dienen? Gaat zij zorgen dat iedereen
met 65 jaar met pensioen kan en zware beroepen eerder omdat het na zo
veel jaren werken wel een keer genoeg is en zij eerder kunnen stoppen?
Gaat zij ervoor zorgen dat de eindeloze op winst beluste flexibilisering van
de arbeidsmarkt wordt stopgezet? Komt daarbij specifiek ook een
oplossing voor de miljoenen mensen met flexbanen en zzp’ers die door
die constructies geen pensioen opbouwen? Dit ondermijnt niet alleen de
solidariteit maar zal op termijn een enorme armoede creëren. Bovendien
besparen werkgevers hiermee zo’n 6 miljard aan pensioenpremies. Pure
pensioenroof!
Als we het dan toch over pensioenroof hebben, kan niet onbenoemd
blijven dat de aanvullende pensioenen al veertien jaar niet geïndexeerd
zijn. De kinderen van deze gepensioneerden kunnen geboren zijn, hun
eerste stapjes hebben gezet, hebben leren fietsen, de basisschool hebben
doorlopen en hun vmbo-diploma bijna hebben gehaald, maar in dezelfde
tijd hebben hun grootouders er geen cent van hun eigen geld bij
gekregen. Wat er wel is gebeurd in die veertien jaar, is dat de pensioenfondsen van zo’n 600 miljard bijna verdrievoudigd zijn naar bijna 2.000
miljard euro. Wat er wel is gebeurd, is dat het geld van werknemers en
gepensioneerden al jaar op jaar rond de 6% rendement oplevert en we elk
jaar meer pensioenpremie inleggen dan er aan pensioenen wordt
uitgekeerd. Wat er wel is gebeurd, is dat de prijzen voor huur, benzine,
eten, vakantie, gas en licht enzovoorts door het dak gaan. Dus je inkomen
staat al veertien jaar stil, terwijl de prijzen blijven stijgen. Daarom hebben
veel gepensioneerden nu al bijna een kwart minder koopkracht dan in
2008. Zegt de Minister toe dat de bizarre rekenregels van tafel gaan en dat
nu onmiddellijk pensioenindexatie mogelijk wordt, zodat het inkomen
meestijgt met de prijzen? Zo niet, dan zullen wij hierover een motie
indienen. Bovendien werken wij aan een wet die een ondergrens in de
indexatie zal aanbrengen, waardoor indexatie op een financieel verantwoorde manier verzekerd kan worden.
Dan het UWV. Niet alleen bij de Belastingdienst, waar ongekend onrecht
aan het licht kwam, maar ook bij andere overheidsinstellingen worden
mensen vermorzeld, elke dag weer. Na ons meldpunt over de toeslagen
zijn we een meldpunt over misstanden bij het UWV gestart, met binnen
korte tijd meer dan 1.000 meldingen. Deze verhalen en ons rapport
hierover laten zien dat het volledig hervormen van het UWV geen keuze is
maar een morele plicht. Mijn vraag aan de Minister is dan ook: heeft zij
een goed moreel kompas en zal zij het UWV gaan hervormen en dit leed
eindelijk serieus nemen?
Naast deze kernvraag heb ik nog een specifiek, concreet punt waarmee de
Minister nu gelijk het leven van duizenden kan verbeteren en haar goede
wil kan tonen. Het UWV keert brutobedragen uit en als het UWV een fout
maakt, vorderen zij niet het bedrag dat iemand netto op de rekening heeft
gekregen terug maar het bedrag dat ze bruto hebben uitgekeerd,
waardoor mensen direct in financiële problemen komen. Is de Minister
vandaag bereid om de Kamer toe te zeggen dat in ieder geval dit punt
wordt opgelost en het UWV opdracht krijgt om dat niet meer op deze
manier te doen?
De voorzitter:
Kunt u afronden?
De heer Van Kent (SP):
Oké, voorzitter.
Dan de armoede onder kinderen. Het kabinet heeft aangekondigd dat er in
2030 een halvering zal zijn. De vraag van de SP is: waarom een halvering?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

3

Accepteren we dat de andere helft van de kinderen nog in armoede leeft?
Accepteren we dat kinderen tot 2030 nog in armoede leven en daarna de
helft van de kinderen in armoede zal blijven leven?
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Kent. U heeft aangegeven dat u een tweeminutendebat wil. Ik zie dat als een vooraankondiging omdat u ook weet dat dit
eigenlijk formeel in de tweede termijn moet naar aanleiding van de
antwoorden van de Ministers.
De heer Van Kent (SP):
Ik wil de Minister de gelegenheid geven om de AOW-ontkoppeling in te
trekken om daarmee een motie te voorkomen.
De voorzitter:
Ik begrijp uw punt. Het woord is aan mevrouw Palland van de fractie van
het christenDemocratisch Appèl.
Mevrouw Palland (CDA):
Voorzitter. «We staan voor een grote opdracht om ervoor te zorgen dat
gelijkwaardige kansen, bestaanszekerheid en innovatiekracht ook de
pijlers van onze samenleving blijven. Met gedrevenheid en oog voor wat
haalbaar is, gaan we deze uitdaging graag samen aan.» Met deze
woorden sluiten de nieuwe Ministers hun hoofdlijnenbrief aan onze
commissie af. Ik zou het hun ook willen terugzeggen: gelijkwaardige
kansen en bestaanszekerheid zijn ook voor ons als CDA belangrijke pijlers
voor de samenleving. Gekend en gezien worden, talenten benutten, grip
op werk, grip op inkomen en grip op leven. Belangrijke pijlers. Innovatiekracht klinkt misschien een beetje als een vreemde eend in de bijt bij SZW,
maar wij realiseren ons dat ons arbeidsmarktstelsel en ook de uitvoering
aan vernieuwing toe zijn. Als je blijft doen wat je deed, krijg je wat je
kreeg. En daar kunnen we geen genoegen meer mee nemen, maar we
moeten ook realistisch zijn. Ondanks de ambitieuze agenda zijn de
opgaven groot, is de uitvoering complex en is de tijd voor dit kabinet
beperkt. Wat het CDA betreft is het dan ook zaak om de hoofdlijnen te
bewaken en een bestendige lijn in te slaan die gecontinueerd kan worden,
ook door de kabinetten na deze periode.
Voorzitter. Ik wil namens het CDA een aantal zaken benoemen en accenten
leggen en meegeven aan dit kabinet voor de uitwerking. Ik doe dat langs
vier onderwerpen. Als eerste de arbeidsmarkt. Het CDA is blij dat er langs
de lijnen van Borstlap en het SER MLT-advies plannen worden gemaakt.
Een structuur vormgeven van werk naar werk, maar vooral ook een leven
lang ontwikkelen. We zijn het stadium van overtuigen van het waarom
voorbij. Het gaat nu om het hoe van een leven lang ontwikkelen. Vraag
één is: welk ministerie heeft hierbij de regie? Wat het CDA betreft neemt
SZW deze regierol op zich. Het is zaak om een stevige structuur neer te
zetten, middelen te ontschotten en gericht te laten landen, zodat we alle
werkenden en werkzoekenden bereiken en opleiden voor kansrijke
beroepen. In het coalitieakkoord is opgenomen dat in overleg met sociale
partners de beëindiging van een arbeidsovereenkomst via een werk-naarwerkroute nader wordt uitgewerkt. Als dit lukt kan dit een mooie stap zijn
voor zowel werknemers als werkgevers. Wanneer kunnen we de
contouren hiervan tegemoetzien?
Een instrument dat de arbeidsmarkt kan helpen en in het buitenland ook
effectief blijkt, is de deeltijd-WW. Die stelt werkgevers in staat om in
crisistijd geen mensen te hoeven ontslaan en om kennis te behouden voor
het bedrijf. Hoe wil de Minister dit vormgeven? Het CDA is van mening
dat deze regeling ook een beetje in lijn moet zijn met die in de ons
omringende landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

4

In het coalitieakkoord zijn afspraken gemaakt om de positie van zzp’ers te
verhelderen en te versterken, onder andere met de aanscherping van het
rechtsvermoeden, de webmodule, een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering en experimenten met pensioenopbouw. Is de Minister ook
bereid om haar zzp-agenda uit te breiden met een onderzoek naar de
obstakels die zzp’ers ervaren om door te groeien naar een zmp’er of een
mkb’er, gevolgd door een actie-agenda?
Voorzitter. Dan over meedoen.
De voorzitter:
Voordat u doorgaat met het onderwerp meedoen, heeft mevrouw
Maatoug een interruptie.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Mijn vraag aan de collega van het CDA, ook vanuit die langere lijnen, is
welke les getrokken is uit de vorige periode, specifiek op het zzp-dossier.
Omdat het CDA toen ook deel uitmaakte van de coalitie, ben ik daar heel
benieuwd naar.
De voorzitter:
Heldere vraag. Mevrouw Palland.
Mevrouw Palland (CDA):
De les is dat het complex is. Dat zagen we ook al in de periode daarvoor.
We hebben een aantal maatregelen verkend. We hadden de vorige keer
ook een ambitie in het coalitieakkoord om aan de onderkant, zeg maar,
een drempel in te voeren. Dat stuitte op Europese bezwaren. We zien nu
ook dat die discussie in Europa wel op gang is gekomen. Ik denk dat we
het dus vooral ook overzichtelijk moeten houden en dat dat rechtsvermoeden heel goed kan helpen. Dat zou dus geen drempel op moeten
werpen, omdat Europa ook met een rechtsvermoeden wil werken,
bijvoorbeeld waar het gaat om platformwerk. Ik zou zelf bijvoorbeeld niet
alle heil willen verwachten van de webmodule; ik vind dat een instrument.
Dat is niet een richting, maar kan een middel zijn om duidelijkheid te
bieden. Maar het begint natuurlijk met een duidelijke definitie en met
bescherming van vooral de kwetsbare zzp’ers aan de onderkant. Ik denk
ook dat we onze handhaving daarop gericht moeten inzetten, namelijk op
de sectoren waarin wij knelpunten zien. Dan moet die handhaving daar
ook op gericht kúnnen worden, en ik denk dat dat rechtsvermoeden
daarbij kan helpen.
De voorzitter:
Mevrouw Maatoug heeft een vervolgvraag.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Zeker, vraag twee van de vier. De vervolgvraag is of een van de politieke
lessen zou kunnen zijn – dan heb ik het niet alleen over lessen uit de
afgelopen kabinetsperiode, maar ook van daarvoor – dat de politieke
wensen die men probeert te combineren in het zzp-dossier, onverenigbaar
zijn, en je dus niet tegelijkertijd volledige zekerheid vooraf kunt geven en
die bescherming kunt bieden. Is dat een politieke les die het CDA
getrokken heeft de afgelopen periode?
Mevrouw Palland (CDA):
Daar moet ik even over nadenken. We moeten daarin stapjes zetten. Ik kan
me er, denk ik, in vinden als u aangeeft dat we niet te veel in één alles
oplossende maatregel moeten willen vervatten, dus dat dat ingewikkeld
is. We moeten ook zien dat de zzp-groep heel divers is. Mijn inzet zal er
dan op zijn gericht om de eerste prioriteit te maken van het eruit halen
van de kwetsbaarheid. En dat zit echt aan de onderkant. Ik denk dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

5

rechtsvermoeden daar goed bij kan helpen. De vorige keer liep dat stuk,
en ik denk dat we daarvoor nu een weg hebben gevonden die houdbaar
is. Dat is stap één. Daarmee hebben we niet alles met een schaartje
kunnen knippen en blijven er wellicht discussies over, maar de prioriteit
zal moeten liggen bij het beginnen met het bieden van duidelijkheid en
rechtsbescherming aan de mensen die min of meer gedwongen zzp’er
zijn.
De heer Van Baarle (DENK):
Mevrouw Palland begon haar bijdrage namens het CDA met het
onderwerp bestaanszekerheid. Ook het regeerakkoord staat bol van het
woord «bestaanszekerheid». Het is een lofzang op het begrip «bestaanszekerheid». Ik vroeg me af wat dat begrip voor mensen in de praktijk nou
eigenlijk waard is, als we zien dat mensen er dit jaar tientallen euro’s op
achteruit kachelen, gemiddeld € 40, volgens berekeningen van het Nibud.
Dat komt door die enorme stijging van de prijzen: de brandstofprijzen, de
omhoogschietende huren, en de boodschappen, die alsmaar duurder zijn
geworden. De coalitie heeft tussendoor ook nog eens eventjes een
bezuiniging op de kinderbijslag ingeboekt toen we daarover aan het
praten waren. Wat houdt dat begrip «bestaanszekerheid» in de praktijk
nou in als het Nibud laat zien dat de plannen van dit kabinet ervoor zorgen
dat mensen er tientallen euro’s per maand op achteruitkachelen?
Mevrouw Palland (CDA):
Dat is een zeer terechte vraag van de heer Van Baarle. Daarom heb ik ook
in mijn inleiding gezegd dat de opgaven die voorliggen groot zijn. Terwijl
wij hier plannen maken, gebeurt er natuurlijk ook van alles in de wereldeconomie en in de wereld waarin wij leven wat effect heeft op de
inkomenspositie en de koopkracht van mensen. Zo zien we dus ook dat
het er bij de doorrekening van het coalitieakkoord, toen het in december
werd gepresenteerd, nog relatief goed uitzag, en dat dit later is ingehaald
door allerlei ontwikkelingen. De maatregelen die we daartegen nemen,
zijn natuurlijk die in het kader van het verhogen van het minimumloon,
het verhogen van de bijstand, maar ook het gebruiken van een instrument
als het periodiek herijken van het sociaal minimum. Dat hebben we
bewust opgenomen. Ik denk dat het heel erg van belang is om daarbij te
kijken naar wat de vaste lasten van mensen zijn en of ze nog wel rond
kunnen komen. Daar hebben we binnen onze commissie zelfs nog een
heel kennisthema over. Bijvoorbeeld het periodiek herijken van het sociaal
minimum is voor ons daarbij heel belangrijk. Hebben we daarmee alle
oplossingen meteen op tafel liggen? Nee, maar het is wel van belang dat
dit op tafel komt. In het debat over de regeringsverklaring is ook door de
coalitie aangegeven dat er op het punt van de koopkracht een belangrijke
opgave ligt, naast de maatregelen die het kabinet al heeft genomen,
bijvoorbeeld waar het gaat om een tegemoetkoming in de energiekosten.
De voorzitter:
De heer Van Baarle, een vervolgvraag.
De heer Van Baarle (DENK):
Ik vind het toch te makkelijk om een verhaal te houden alsof we overvallen
zouden zijn door ontwikkelingen in de wereldeconomie. Al sinds
Prinsjesdag en bij de begroting SZW werd in de Tweede Kamer de
discussie gevoerd over het feit dat mensen er gewoon tientallen euro’s op
achteruitgaan. De hele oppositie zei toen tegen de coalitiepartijen en de
regering: doe hier wat aan, kom met maatregelen. En wat zeiden de
coalitiepartijen? Ja, we zijn bezig met een regeerakkoord en daarin gaan
we alles netjes oplossen. En wat blijkt uit de doorrekening van het Nibud?
Ook dat regeerakkoord lost het niet op, mensen kachelen nog steeds
tientallen euro’s achteruit. Heeft het CDA, heeft de coalitie de afgelopen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

6

tijd dan veel te veel tijd gespendeerd om het geld onderling te verdelen,
maar zijn jullie de mensen in het land vergeten? Want daar heeft het alle
schijn van.
Mevrouw Palland (CDA):
U begrijpt dat ik deze lezing van de heer Van Baarle niet volg. Er is bij
Prinsjesdag uiteraard over gesproken. Vervolgens is er een coalitieakkoord gepresenteerd dat daadwerkelijk stappen zet in het verhogen van
het minimumloon en de bijstand. We hebben ook afspraken gemaakt over
het periodiek herijken van het sociaal minimum. Dat zijn absoluut
structurele stappen die de inkomenspositie van mensen versterken.
Hebben we daarmee alle oplossingen gepresenteerd? Nee. We hebben er
ook een vervolg aan gegeven door te zeggen dat we nu ook moeten kijken
naar de laatste berekeningen van het Nibud en de koopkrachtcorrectie
zodat de groepen er evenwichtig op vooruitgaan.
De voorzitter:
De heer Léon de Jong heeft ook een interruptie.
De heer Léon de Jong (PVV):
Het is echt ronduit schokkend wat hier vandaag gebeurt. Er wordt gezegd:
we hebben er op Prinsjesdag naar gekeken en opeens zagen we dat de
inflatie stijgt en stonden we opeens voor een nieuwe opdracht, zaken
waar je niet echt van tevoren rekening mee kon houden en die we niet
hebben zien aankomen. Dat is klinkklare onzin. Al tijdens de begrotingsbehandeling hebben wij als Kamer gepleit voor een koopkrachtherstelpakket. U heeft daar nee tegen gezegd. U heeft tegen moties die vragen
om een koopkrachtherstelpakket gestemd. U heeft tegengestemd als het
gaat om het terugdraaien van de btw-verhoging en om het verlagen van
de huren en het eigen risico. U heeft overal tegengestemd. En u zegt dat
het kabinet er nu mee aan de slag is. Vijf maanden geleden hadden we die
discussie hierover al, maar in de tussentijd is er niets gebeurd. Tijdens de
regeringsverklaring kwam naar voren dat Rutte niet van plan is om ook
maar iets te doen als het gaat om de koopkrachtachteruitgang in 2021 en
het lopende jaar. Dus waar komt het CDA dan zelf mee? Als het wijst naar
de Ministers met te zeggen dat er een grote opgave ligt, waar komt het
CDA dan zelf mee? Wat gaat het zelf doen om ervoor te zorgen dat die
mensen thuis niet helemaal kopje-onder gaan door die gigantische inflatie
die ze nu al op alle mogelijke manieren nekt? Graag een concreet en
inhoudelijk antwoord in plaats van allerlei mooie woordjes als «we zijn
ermee bezig en er is nog heel veel te doen». Wat gaat het CDA er zelf aan
doen?
De voorzitter:
Heldere vraag, meneer De Jong. Mevrouw Palland.
Mevrouw Palland (CDA):
Ik zal heel concreet vijf punten noemen. In het regeerakkoord hebben we
afgesproken dat het minimumloon omhooggaat, dat de bijstand daaraan
wordt gekoppeld en ook omhooggaat en dat de energiebelasting wordt
gehalveerd. Mede op initiatief van het CDA, de motie-Inge van Dijk,
worden huishoudens met een laag inkomen extra tegemoetgekomen in
de stijgende lasten via de gemeentes. En in januari is de motie-Heerma
aangenomen die een opdracht neerlegt om ten aanzien van de koopkracht
een extra stap te zetten. Daarop wachten we de reactie van het kabinet af.
De heer Léon de Jong (PVV):
Niets van dit alles compenseert wat de mensen het afgelopen jaar is
afgenomen. Helemaal niets. U compenseert niet wat de mensen het
afgelopen jaar is afgepakt. U compenseert niet dat we vandaag te maken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

7

hebben met een inflatie van bijna 7% ten opzichte van vorig jaar. Met al
die mooie woordjes van u compenseert u niet wat de mensen het
afgelopen jaar is afgepakt. En dat is een grof schandaal. U verwijst weer
naar die regeringsverklaring. In het debat daarover heeft Rutte in
antwoord op, naar ik meen, Klaver aangegeven dat hij geen harde
garantie kan geven voor koopkrachtherstel en dat hij er in het lopende jaar
helemaal niets aan gaat doen. Dus als de mensen er iets van gerepareerd
gaan zien, iets, dan is dat pas volgend jaar, 2023. We zijn hier inmiddels al
vijf maanden over aan het praten. De komende twaalf maanden praten we
er nog steeds over. U komt dus met helemaal niets. Vindt u het nou geen
grof schandaal dat de mensen thuis moeten zien dat u ze keihard in de
steek laat? Waarom doet u dat, terwijl u een partij vertegenwoordigt die in
het kabinet zit en terwijl u een Minister heeft geleverd?
De voorzitter:
Meneer De Jong, zou u in het vervolg via de voorzitter kunnen spreken?
Dan geeft mevrouw Palland ook via de voorzitter antwoord.
Mevrouw Palland (CDA):
Ik heb net vijf concrete maatregelen genoemd die écht iets doen en
betekenen in de portemonnee van de mensen. Ik kan me voorstellen dat
de mensen zeggen dat het nog niet genoeg is of dat er nog steeds
ontwikkelingen zijn waarover de mensen zich zorgen maken. Dat begrijp ik
ook. Het is aan ons om daar blijvend aandacht voor te hebben. Dat
hebben we ook: we hebben concrete maatregelen voorgesteld die echt
iets betekenen voor de portemonnee van de mensen.
De voorzitter:
De heer Léon de Jong is alweer toegekomen aan zijn derde vraag.
De heer Léon de Jong (PVV):
Ja, want het klopt gewoon niet. Er wordt mooi gedaan over die
wml-verhoging van 7,5%, die over vele jaren verspreid wordt en die
misschien € 0,80 per uur gaat uitmaken voor mensen die werken. Dat is
helemaal niks! Op het moment dat je naar de Albert Heijn gaat en je ziet
dat je boodschappen met procenten de lucht in schieten, dan is die
wml-verhoging waar het kabinet en het CDA zo prat op gaan helemaal
niets. Helemaal niets. Het GfK is afgelopen week met cijfers gekomen die
aangeven dat Nederlandse gezinnen er alleen vorig jaar al € 300 op
achteruitgingen. Ze moesten in ieder geval € 300 meer betalen aan
boodschappen. Ze moesten € 450 extra betalen bij het tanken. Als je een
auto hebt met 45 liter, zijn dat 45 broden die worden weggetankt voor een
volle tank, voor één keer tanken, in één tankbeurt. Wij kunnen het hier
allemaal makkelijk betalen, maar die mensen hebben in één tankbeurt 45
broden weggetankt. Het kabinet zegt: «We verhogen toch dat wml met
7,5%?» Dat is helemaal niets. Ik maak me daar zo druk over omdat we
vandaag bezig zijn met nieuwe bewindslieden. We beginnen aan een
nieuwe periode. Het begint al slecht; kabinetspartijen gaan akkoord met
kruimels, terwijl mensen in het land kopje-onder gaan. Ik vind het een grof
schandaal en ik ben blij dat u mij de mogelijkheid heeft gegeven om dit
naar voren te brengen.
De voorzitter:
Ik hoor geen vraag, maar wellicht wilt u daar toch op reageren, mevrouw
Palland.
Mevrouw Palland (CDA):
Ik heb net een aantal maatregelen genoemd. Dat zijn echt stappen die
mensen gaan merken in hun portemonnee. Overigens is het niet zo dat
het wml alleen met 7,5% wordt verhoogd, we voeren ook het minimum-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

8

uurloon in. Dat betekent, afhankelijk van in welke sector je werkzaam bent,
dat het nog eens een extra verhoging tot 11% kan betekenen. Dat zijn dus
zeker stappen in de goede richting.
De voorzitter:
Mevrouw Palland, de heer Van Kent heeft nog een vraag voor u.
De heer Van Kent (SP):
Een van die vijf punten die genoemd worden, is dat minimumloon, maar
dat gaat pas in 2024 spelen. Daar hebben mensen op korte termijn
natuurlijk helemaal niks aan. Op korte termijn hebben mensen te maken
met een gebrek aan geld. Gepensioneerden hebben al veertien jaar een
pensioen dat niet meestijgt met de prijzen. Daar komt de ontkoppeling
van de AOW van die extra verhoging in 2024 nog bovenop. Een
meerderheid van de Eerste Kamer heeft daar al een motie over ingediend.
Wat is nou de boodschap van het CDA aan al die gepensioneerden? Is het
CDA bereid om het kabinet aan te kijken en te zeggen: «We hebben een
fout gemaakt. De meerderheid van de Eerste Kamer heeft hier al een
motie over ingediend; die koppeling blijft 100% in stand»? Is het CDA, nu
de prijzen zo door het plafond schieten, bereid om de regering nu op te
roepen om het minimumloon substantieel te verhogen, niet in 2024, maar
zo snel mogelijk?
Mevrouw Palland (CDA):
Ik begrijp de vraag van de heer Van Kent. Hij noemt ook verschillende
aspecten die vooral de senioren raken. Zij maken zich zorgen over hun
inkomen. Ik vind het van belang om daarbij ten eerste te constateren dat
de reguliere koppeling gewoon in stand blijft. De AOW blijft meestijgen
met de cao-loonontwikkeling. Alleen de stap die we zetten van die 7,5%
om echt iets te doen aan de armoede bij werkenden en bij de bijstand –
dus echt de kwetsbaren – in hun inkomenspositie, hebben we niet mee
laten koppelen. Daar kun je iets van vinden. Dat begrijp ik goed. Daar
hebben we natuurlijk ook bij de regeringsverklaring een discussie over
gehad. Ik zie ook dat dat effect heeft op de mensen in deze doelgroep, als
zij ook kijken naar het niet indexeren van de pensioenen en zich daar
zorgen over maken. Dat is natuurlijk afhankelijk van het pensioenfonds
waarbij je zit. Daarom heb ik samen met de heer Gijs van Dijk van de PvdA
en de heer Ceder van de ChristenUnie het kabinet opgeroepen om met het
pensioenakkoord te komen en die wetsbehandeling niet te vertragen,
maar daarbij ook te kijken of we het indexeren van de pensioenen voor dit
jaar al sneller in zicht kunnen krijgen door de beleidsdekkingsgraad te
verlagen naar 105%. Ik zou graag aan de Minister willen vragen of zij met
die AMvB kan komen rond april, als het wetsvoorstel naar ons toe komt.
De voorzitter:
De heer Van Kent, uw tweede vraag.
De heer Van Kent (SP):
Ik weet even niet waar ik nu allemaal op moet reageren. Aan het voorstel
van 105% hebben miljoenen gepensioneerden helemaal niets. Dat is een
fopspeen. Punt twee. De echte kwetsbaren hoorde ik u noemen, maar die
echte kwetsbaren zijn ook de 200.000 mensen die alleen een AOW’tje
hebben. Dat zijn ook de mensen met een klein aanvullend pensioen, bijna
een miljoen mensen. Die echte kwetsbaren laat dit kabinet keihard vallen.
Die echte kwetsbaren krijgen die extra verhoging van het minimumloon
niet. Die echte kwetsbaren hebben een pensioen en een AOW dat niet
meeloopt met de prijsstijgingen. Die zitten nu in grote, acute financiële
nood, en ik hoor u het kabinet niet oproepen om die ontkoppeling van
tafel te halen. Ik hoor u het kabinet ook niet oproepen om snel te komen
met een echte verhoging van het minimumloon, zodat deze kwetsbare

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

9

groepen een inkomensstijging krijgen en de gepensioneerden krijgen
waar ze recht op hebben. Daar zit ook meer dan genoeg geld voor in kas
bij de pensioenfondsen. Daar wil ik het CDA echt toe oproepen: kom op
voor die ouderen en corrigeer dit kabinet.
Mevrouw Palland (CDA):
Ik begrijp dit. Maar dan komen we toch in een soort herhaling van het
debat over de regeringsverklaring. Ik ben op een van die punten ingegaan.
Wij constateren dat de senioren erop achteruitgaan in koopkracht. Dat
kunnen wij niet laten gebeuren. Daarom is de motie-Heerma aangenomen, die zegt: kijk naar de koopkracht. Dat kan ook betekenen dat we
gaan kijken naar de AOW. Die motie laat daar ook zeker de ruimte voor.
De voorzitter:
Inmiddels zijn er twee leden aangeschoven, namelijk de heer Omtzigt en
de heer Ceder van de fractie van de ChristenUnie. Mevrouw Palland,
voordat u kunt doorgaan met uw bijdrage is er nog een interruptie van
mevrouw Den Haan, en daarna van de heer Nijboer.
Mevrouw Den Haan (Fractie Den Haan):
Ik kan me natuurlijk alleen maar aansluiten bij de woorden van de heer
Van Kent. Over de maatregelen die de coalitie neemt om ouderen te
compenseren zeg ik het volgende. U had het even over de 105%; dat klopt
inderdaad. Miljoenen gepensioneerden hebben hier helemaal geen baat
bij. Dus dat is eigenlijk een wassen neus. Vervolgens zegt u: de AOW blijft
wel gekoppeld aan de verhoging van de cao-lonen. AOW’ers gaan er, als
ik het goed uit mijn hoofd zeg, € 12,97 per maand op vooruit. Door de
enorme inflatie zakken ze. En ze zijn de enige doelgroep die de afgelopen
jaren achter is gebleven in koopkracht. Ik kan me echt niet voorstellen dat
het CDA gepensioneerden in de kou wil laten staan. Wat gaat u nu
concreet doen om ervoor te zorgen dat die gepensioneerden die
koopkracht niet alleen behouden, maar dat ze er ook op vooruitgaan?
Want dat is wel wat ze verdienen.
Mevrouw Palland (CDA):
Dat begrijp ik. Maar we hebben juist ook die motie ingediend, van collega
Heerma met anderen, om daar stappen in te zetten. Die laat ruimte om te
kijken naar de IO-AOW, maar ook naar de AOW zelf. In ieder geval moet
daar een beweging worden gemaakt en moeten senioren daarop
vooruitgaan. Dat is de inzet en de strekking van die motie. Dat vinden wij
belangrijk om te doen.
Daarnaast loopt de discussie over de pensioenen. Daar hebben we
volgens mij binnenkort nog een commissiedebat over. Dan hebben we
wat meer tijd om die problematiek met elkaar door te spreken. Maar dat
die koopkracht hersteld moet worden en dat we oog moeten hebben voor
die senioren ben ik absoluut met mevrouw Den Haan eens. Daar hebben
we ook initiatief in genomen.
De voorzitter:
Ik zie geen vervolgvraag van mevrouw Den Haan. Dan ga ik naar de heer
Nijboer.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik probeer me altijd een beetje in te leven in wat mensen thuis denken als
ze dit horen van het CDA. Die zeggen «nou ja, het gaat om de koopkracht»
en «we vinden dat belangrijk». Terwijl de economie enorm aan het
groeien is, giert de inflatie uit de klauwen en gaan mensen er elke maand
netto op achteruit. Ze kunnen minder besteden. Er zijn mensen die niet
rond kunnen komen aan het eind van de maand en die groep wordt
groter. Dan vragen collega’s aan mevrouw Palland van het CDA: wat gaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

10

u daaraan doen? Dan zegt ze: nou, in het voorjaar gaan we wel een beetje
kijken. En dan weten we nu al dat de maatregelen onvoldoende zijn. Het
zijn allemaal een beetje lapmiddelen. Dan komt de IO-AOW om de hoek,
en de ouderenkorting, die net de armste ouderen niet raakt, want die
kunnen geen gebruikmaken van die korting. Waarom maakt u niet een
meer fundamentele keuze over de economie – de economie groeit; de
werkloosheid is gelukkig laag – om meer geld in de portemonnee van de
mensen te krijgen? Dat is een politieke keuze.
Mevrouw Palland (CDA):
Ik hoor daar wel een veronderstelling in. De heer Nijboer gaat er nu al van
uit dat het, waar het kabinet ook mee komt in reactie op die motie,
onvoldoende zal zijn. Dat is een veronderstelling die ik niet deel. Er ligt
een duidelijke opdracht vanuit de Kamer om daarmee te komen. Het is
van belang om de koopkracht ook voor deze doelgroep te verbeteren.
Daar hou ik het kabinet ook aan.
De heer Nijboer (PvdA):
Die veronderstelling is wel ergens op gebaseerd. Ten eerste zien mensen
nu wat het kabinet heeft gedaan, zowel voor de energierekening als in het
macro-economisch beleid. Ten tweede ligt er gewoon een regeerakkoord
met één grote nullijn voor iedereen. Daar heeft u uw handtekening onder
gezet. Het zit een beetje tegen en dan ga je daaronder. Ik heb vorige week
met mevrouw Maatoug een tegenbegroting gepresenteerd die laat zien
dat je echt heel andere cijfers kunt krijgen als je andere keuzes maakt:
vermogens meer belasten, vervuilers meer belasten en mensen in
inkomen erop vooruit laten gaan. Dan kun je echt laten zien dat, als de
economie groeit en als het goed gaat, mensen daar ook wat aan
overhouden. Dat is een fundamentele politieke keuze: kies je daarvoor of
niet? Ik zie het kabinet dat niet doen. Ik spreek mevrouw Palland daarop
aan: is zij bereid om dat te wijzigen? Als dat zo is, hoor ik dat graag. Dan is
er een koppeling en dan kan meneer Van Kent zijn tweeminutendebat
intrekken, want ik denk dat dat de eerste stap is die nodig is. Maar ik zie
dat nog niet gebeuren.
Mevrouw Palland (CDA):
De heer Nijboer ziet het nog niet gebeuren. Er zijn natuurlijk wel stappen
gezet, ook in het coalitieakkoord. Ik denk dat ik daar net uitvoerig op in
ben gegaan. In uw begroting, bedoeld om daarin stappen te zetten, zitten
hele interessante aspecten. Wellicht zit het ook in de uitwerking van de
motie om hier aanvullende stappen in te zetten om die koopkracht te
verbeteren. We hebben uiteraard ook wel wat kanttekeningen bij die
begroting van u, want we moeten in deze tijden natuurlijk ook investeren
in Defensie. Dat zien wij niet in die begroting, maar ik wil het debat over
de regeringsverklaring hier niet overdoen en ik wil niet alle begrotingen
van alle ministeries hierbij betrekken. Maar we moeten hier stappen
zetten. Dat is duidelijk.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Palland. U kunt uw betoog hervatten. O, dat doen
we nadat we een interruptie hebben gehoord van de heer Omtzigt.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik zou graag iets van de CDA-fractie weten. Het Nibud is uitgegaan van 3%
inflatie. De meesten van ons tekenen bij het kruisje als het lukt om de
inflatie dit jaar op 3% te houden. We hebben 117 voorbeeldhuishoudens
doorgenomen, waarbij alle maatregelen van het kabinet zijn meegenomen, dus alles wat het kabinet al gedaan heeft. Kunt u van die 117
voorbeeldhuishoudens alle huishoudens noemen die een positief
koopkrachtbeeld hebben?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

11

De voorzitter:
Mevrouw Palland. Ik hoop niet dat u ze alle 117 gaat nalopen.
Mevrouw Palland (CDA):
Nee, zeker niet. Ik denk ook niet dat de heer Omtzigt daar daadwerkelijk op
detailniveau naartoe wil, maar ik realiseer me dat de inflatie een groot
effect heeft op de inkomenspositie en de koopkracht van diverse groepen.
Dat is zorgelijk. De opgaven en de uitdagingen waarvoor we staan, zijn
dus groot. Dat moeten we ook volgen. Ik denk dat het kabinet daar straks
ook een reactie op zal geven. Ik geef aan dat we uitdagingen hebben op
de arbeidsmarkt en ook in wat er om ons heen gebeurt en in het
versterken van de koopkracht en de bestaanszekerheid van mensen. Die
opdracht ligt dus ook bij het kabinet. Die opdracht is al gegeven bij het
debat over de regeringsverklaring en er moet nu hard aan gewerkt
worden om dat in te vullen.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Het antwoord is helemaal juist: alle 117 gaan erop achteruit. Werkend,
niet-werkend, tweeverdiener, eenverdiener, het maakt niet uit. Ze heeft er
dus terecht nul genoemd: alle 117 voorbeeldhuishoudens gaan er met de
maatregelen dit jaar op achteruit met tussen de 0,5% en de 1,9%, als de
inflatie 3% blijft. Als de inflatie 7% zou blijven, hebben we te maken met
een koopkrachtdaling van gemiddeld 5% in dit land. Dat hebben we sinds
de Tweede Wereldoorlog nog nooit meegemaakt. Er is een knettergroot
probleem. Dat beperkt zich niet tot een enkele categorie. Het kabinet
besteedt overal geld aan, terwijl de koopkracht van huishoudens door het
ijs zakt. Wat is een acceptabele koopkrachtontwikkeling? Dat vraag ik aan
elke regeringspartij. Dan weten ze dat alvast: wat is dit jaar een acceptabele koopkrachtontwikkeling, wetende dat we best een aardige
economische groei hebben? Moet alles naar andere plannen gaan of
willen we wat doen aan de energiearmoede? Dus wat is acceptabel, in
doorsnee?
De voorzitter:
Meneer Omtzigt heeft een vraag voor alle coalitiepartijen. We hebben met
elkaar afgesproken dat we vier vragen hebben. U heeft er twee verbruikt.
Mevrouw Palland (CDA):
De opgave die voorligt, is heel groot. Wat is acceptabel? We hebben in het
coalitieakkoord de doelstelling geformuleerd dat de koopkracht
evenwichtig voor alle groepen eigenlijk stabiel of positief zou moeten zijn.
Die opdracht ligt voor. Dat is ook lastig, kijkend naar de ontwikkelingen in
het komende jaar. We moeten ook nog met elkaar bezien hoe het zich met
die inflatie verder ontwikkelt. Dan zou mijn prioriteit liggen bij de groepen
die het het moeilijkst hebben, de kwetsbaren qua inkomenspositie. Daar
hebben we nu natuurlijk de eerste stappen in gezet in het coalitieakkoord.
We moeten kijken of dat afdoende is. Een belangrijk aspect is ook dat we
het sociaal minimum periodiek herijken. Ik denk dat ook dat een belangrijke stap is om het goed te kunnen monitoren. Daar moet onze energie op
gericht zijn.
De voorzitter:
De heer Omtzigt heeft een vervolgvraag. Dat is nummer drie van de vier.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ja, voorzitter, ik snap het. Maar ik noteer dus dat 117 van de 117 in de min
zitten. De bedoeling van de regeringspartijen is een stabiel of positief
koopkrachtbeeld. Dat gat is zó groot; echt waar, jongens! We hebben het
hier vaak over 0,1% of 0,2%. Dat is bijna niet te meten, maar dit voelt
iedereen ontzettend hard in zijn portemonnee. We zien hier dus dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

12

eerste regeringspartij nu al zegt: we halen onze doelstelling voor een
stabiel of positief koopkrachtbeeld voor geen meter. En dan de laatste
feitelijke vraag, waarop ik het antwoord maar zal geven. Ik ben heel blij
dat de herijking van het sociaal minimum in het regeerakkoord staat, maar
er zit één probleem bij. Bij klimaat staat er 30 miljard achter en bij
Defensie staat er 4 miljard per jaar achter. Maar voor de herijking van het
sociaal minimum is nul euro uitgetrokken. Als blijkt dat een aantal
mensen bij de herijking van het sociaal minimum door het ijs zakt, is het
CDA dan beschikbaar om daar dan ook geld bij te doen of om te verzinnen
hoe we dat dan gaan oplossen?
Mevrouw Palland (CDA):
Zeker. Die opgave is groot. Dat onderstreept de heer Omtzigt eigenlijk.
Daarom heb ik in mijn eerdere beantwoording aangegeven dat de
prioriteit dan wat mij betreft bij die kwetsbaren ligt, bij de laagste
inkomensgroepen. Dat is dus ook de link naar dat bestaansminimum, het
sociaal minimum, om dat periodiek te herijken. Als daaruit komt dat dat
onvoldoende is, dan moeten daar natuurlijk ook middelen voor worden
vrijgemaakt. We hebben er nu nog geen zicht op over welke omvang we
het daarbij dan hebben, maar we moeten natuurlijk zorgen dat we een
fatsoenlijk sociaal minimum kunnen blijven bieden aan de mensen in ons
land.
De voorzitter:
Mevrouw Palland, u heeft nog twee minuten en twintig seconden om uw
bijdrage af te ronden.
Mevrouw Palland (CDA):
Ik kom bij het onderdeel meedoen. Voor de zomer wordt de Kamer
geïnformeerd over de vereenvoudiging van de banenafspraak. Die
systematiek moet niet alleen vereenvoudigd worden, maar moet wat het
CDA betreft ook bezien worden in samenhang met de verdere uitwerking
van het initiatief Aan de slag in het Sociaal Ontwikkelbedrijf, van de SP en
het CDA. Wil de Minister dit ook daarbij betrekken?
Voorzitter. We missen in de hoofdlijnenbrief aandacht voor de WIA,
specifiek voor de WIA 35-min, de mensen die voor minder dan 35% zijn
afgekeurd. Daarover is een motie aangenomen van collega Van Kent en
mij. Het SER MLT-advies gaat daar ook op in. Hier ligt een grote opgave
om meer mensen te ondersteunen naar een kans op werk. Het CDA wil
het kabinet dit punt dan ook nadrukkelijk meegeven.
Voorzitter. In het coalitieakkoord zijn afspraken gemaakt over onder
andere lastenverlichting voor gezinnen, de aanpak van kinderarmoede,
het toegankelijk maken van kinderopvang en een aantrekkelijker betaald
ouderschapsverlof. Dat zijn stuk voor stuk goede maatregelen, maar een
samenhangend gezinsbeleid ontbreekt. Bij het laatste begrotingsdebat
diende ik een motie in om daar verandering in te brengen en een breed
onderzoek te doen naar wat gezinnen in Nederland nodig hebben in de
opmaat naar een nieuwe nota Gezinsbeleid; de oude stamt uit 2008. Hoe
gaat deze motie worden uitgevoerd en wat is de eerste indruk van de
Minister van de staat van het gezin in Nederland anno 2022?
Voorzitter, tot slot de uitvoering. We hebben gezien dat we niet al het heil
van de markt moeten verwachten, maar ook niet van de overheid. Ook de
overheid faalt en kan niet alle problemen van mensen oplossen. Het
kabinet heeft terecht de ambitie om de toeslagen af te schaffen, maar dat
vraagt tijd en overdenking. Wat zijn voor dit kabinet de principes die ten
grondslag zullen liggen aan een nieuw of een gewijzigd systeem? We
zullen voor de uitvoering eenvoud moeten nastreven, maar vooral ook
ruimte moeten bieden aan mensen om grip te hebben op werk, inkomen
en leven. We zijn blij dat de Ministers samen met de uitvoering in gesprek
gaan om een vereenvoudigingsagenda op te stellen, maar los daarvan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

13

zou het goed zijn om als commissie voor SZW ook eens echt stil te staan
bij het rapport van de TCU, van de commissie-Bosman, en daar met elkaar
het gesprek over te voeren. Wij zullen daartoe in de volgende procedurevergadering een voorstel doen.
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Palland. Het woord is aan mevrouw Van Beukering.
Zij zal spreken namens de fractie van D66.
Mevrouw Van Beukering-Huijbregts (D66):
Dank u wel, voorzitter. In de eerste plaats een hartelijk welkom aan de
beide Ministers. Ik hoop dat Minister van Gennip een succesvolle Raad in
Bordeaux heeft gehad. Ik wens beide Ministers veel succes met de mooie
uitdagingen in deze portefeuille, maar ook met de spannende tijd waarin
we nu toch wel zitten.
Voorzitter. Er ligt een bijzonder ambitieus regeerakkoord. Dit kabinet
investeert fors in onderwijs, verduurzaming en extra woningen, en heeft
de opgave om de zorg duurzaam vorm te geven. Al deze plannen hebben
één belangrijk aspect gemeen: er zijn voldoende en gekwalificeerde
mensen nodig om ze uit te voeren. Dat komt boven op een steeds
nijpender tekort op de arbeidsmarkt. De uitdaging van dit kabinet wordt
om er met actief arbeidsmarktbeleid voor te zorgen dat deze mensen
gevonden en opgeleid worden.
Voorzitter. Ik lees in de brief dat de Minister nog met een uitwerking van
de plannen komt om de krapte op de arbeidsmarkt aan te pakken. D66 wil
in die uitwerking graag terugzien hoe we mensen die nu drie of vier dagen
werken, kunnen stimuleren om een dag extra te werken. We zullen
iedereen namelijk keihard nodig hebben. Daar lees ik nu nog weinig over
terug in de hoofdlijnenbrief. D66 is er in ieder geval blij mee dat de
kinderopvang nagenoeg gratis wordt gemaakt. Dat stimuleert de
arbeidsparticipatie van vrouwen. Ik lees echter dat er eerst een onderzoek
komt naar welke uitvoeringsorganisatie daarvoor de juist expertise en
kwaliteiten heeft. Hoelang moet dat duren, vraag ik de Minister. Wij
dringen echt aan op tempo op dit dossier.
D66 pleit ook al langer voor een voltijdsbonus voor specifieke beroepen.
«Voltijdsbonus» is misschien niet het juiste woord, want het hoeft niet per
se om voltijd te gaan; het gaat erom dat meer werken ook meer gaat
lonen. De vorige Minister van VWS heeft hierover advies ingewonnen bij
het College voor de Rechten van de Mens. Dat advies en de reactie daarop
zijn ons al bij de begrotingsbehandeling van SZW toegezegd, maar
hebben wij nog niet ontvangen. Wanneer kunnen wij het advies en de
reactie tegemoetzien? Hoe staat de Minister tegenover een voltijdsbonus?
De voorzitter:
Mevrouw Van Beukering, voordat u doorgaat met uw betoog, heeft
mevrouw Den Haan een interruptie voor u.
Mevrouw Den Haan (Fractie Den Haan):
Ik hoor dat mevrouw Van Beukering aangeeft dat we in tijden van krapte
op de arbeidsmarkt iedereen nodig hebben. U noemt ook specifiek
vrouwen. Nu is het zo dat het voor ouderen zelfs in deze tijden toch lastig
is om aan het werk komen. Dan gaat het voornamelijk over beeldvorming
die volkomen onterecht is. Vindt D66 ook dat er specifiek ingezet moet
worden op het aan het werk krijgen van ouderen?
Mevrouw Van Beukering-Huijbregts (D66):
In mijn inbreng geef ik eigenlijk aan dat we iedereen keihard nodig
hebben. Als die signalen – die heb ik ook gehad – kloppen, dan denk ik dat
we er ook specifiek voor moeten zorgen dat iedereen die nu niet meedoet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

14

aan de arbeidsmarkt, wel weer mee kan doen. Als dat betekent dat we iets
meer inzet moeten plegen op oudere mensen, dan zou ik daar van harte
mee in kunnen stemmen.
De voorzitter:
Mevrouw Den Haan heeft een vervolgvraag.
Mevrouw Den Haan (Fractie Den Haan):
Nee, voorzitter. Ik wil mevrouw Van Beukering danken, want dat betekent
dat we daarin samen op kunnen trekken.
De voorzitter:
Prima. Mevrouw Van Beukering kan haar betoog hervatten.
Mevrouw Van Beukering-Huijbregts (D66):
We weten dat er in specifieke beroepsgroepen tekorten zullen ontstaan.
Vorige week verscheen het SER-rapport over welke banen er nodig zijn
voor de energietransitie. Regionale mobiliteitsteams, het UWV en
werkgeverservicepunten gaan samenwerken om mensen de juiste
opleiding te bieden. Kunnen we een dergelijke aanpak ook verwachten in
de andere sectoren waarvoor een tekort dreigt? Op welke manier zorgen
we er bijvoorbeeld voor dat het STAP-budget terechtkomt bij de mensen
die dit soort budgetten zelf minder goed weten te vinden?
Voorzitter. Ik zei al eerder dat we iedereen hard nodig hebben. Dat geldt
ook voor de nieuwkomers in ons land. Ik lees in de hoofdlijnenbrief dat
gekeken wordt naar maatwerk voor mensen die willen naturaliseren, maar
moeite hebben B1-niveau te halen. Dat maatwerk is mooi. Mensen die tot
twee maanden geleden instroomden, hebben geen kans om zich voor te
bereiden op B1-niveau. Wil de Minister toezeggen dat ze ook op zoek gaat
naar maatwerk voor iedereen die geen B1-niveau had en daardoor niet
voldeed aan de inburgeringsplicht? In de hoofdlijnenbrief staat echter nog
niets vermeld over de financiering van de O-route. Nu al zien we dat
sommige opleidingen niet meer worden aangeboden en jonge mensen
buiten de boot dreigen te vallen. Daarom wil ik benadrukken dat hier voor
alle betrokkenen voor de zomer duidelijkheid over moet zijn. Graag
ontvang ik een toezegging van de Minister.
Voorzitter. We moeten snel aan de slag met de aanbevelingen uit het
rapport van de commissie-Roemer voor de verbetering van arbeidsomstandigheden. We moeten fatsoenlijk omgaan met werknemers in
Nederland. Dat is ook een bruggetje naar een tweede thema.
Dat thema is de kwaliteit van werk en bestaanszekerheid. Mensen met een
flexcontract of gedwongen zzp’ers ervaren te veel onzekerheid over hun
inkomen. Er ligt een stapel adviezen. Is de Minister het met mij eens dat er
een duidelijke routekaart moet komen, zodat duidelijk wordt wanneer een
aanbeveling wordt opgepakt en de adviezen in samenhang kunnen
worden bezien? In dat kader vraag ik ook naar het moratorium op de
Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie. Is er al begonnen met de
sectorale aanpak? Welke stappen ziet de Minister tot het inzetten van die
webmodule? Kan de Minister de zelfstandigen op korte termijn zekerheid
geven over de webmodule? Ik heb begrepen dat er veel onzekerheid is en
dat zelfstandigen om die reden opdrachten mislopen. Dat kan niet de
bedoeling zijn. Hoe staat het, tot slot op dit onderwerp, met de aanpak van
schijnzelfstandigheid en de inzet van de landelijke combinatieteams van
de Arbeidsinspectie en de Belastingdienst?
Voorzitter. U heeft mij vandaag nog niet gehoord over armoede, schulden
en de Participatiewet. De komende weken zullen we daar in de commissie
verder over spreken. Ook hier moet het centrale thema zijn dat werken
meer moet lonen en dat de menselijke maat in de uitvoering centraal
moet staan. We staan voor een grote transitie in onze maatschappij en
van de arbeidsmarkt. Iedereen moet daaraan mee kunnen doen, want we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

15

hebben ook echt iedereen nodig. Ik kijk ernaar uit om hier de komende
jaren samen met mijn collega’s van D66, andere Kamerleden en deze twee
Ministers aan te werken.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Heel netjes binnen de tijd, mevrouw Van Beukering. Complimenten!
Mevrouw Maatoug kan dat ook. Maar voordat we doorgaan naar
mevrouw Maatoug, heeft de heer Van Baarle een vraag voor mevrouw
Van Beukering.
De heer Van Baarle (DENK):
Ja, ik zou mevrouw Van Beukering graag een vraag willen stellen over
arbeidsmarktdiscriminatie, ook een heel belangrijk onderwerp. Ook op dit
punt staat het regeerakkoord vol met goede voornemens. Als je de
financiële bijsluiter van het regeerakkoord dan even goed naloopt en kijkt
hoeveel er nou eigenlijk is gereserveerd voor de uitvoering van het
arbeidsmarktdiscriminatiebeleid, dan zie je geen rooie cent. Er is geen
enkele euro gereserveerd om ervoor te zorgen dat we het arbeidsmarktdiscriminatiebeleid ook in de uitvoering gaan opvoeren. Ik vraag aan D66
waarom het antidiscriminatiebeleid door deze coalitie financieel wordt
gediscrimineerd.
Mevrouw Van Beukering-Huijbregts (D66):
Van datgene wat de heer Van Baarle zegt, herken ik wel dat we arbeidsdiscriminatie moeten aanpakken. Ik herken niet dat deze coalitie financieel
discrimineert. Ik kan me namelijk ook voorstellen dat we met elkaar ... Ik
neem graag de handschoen op, want ik vind het heel erg belangrijk dat
we samen wat gaan doen aan arbeidsmarktdiscriminatie, maar ik kan me
ook voorstellen dat er misschien eerst maatregelen nodig zijn die niet
direct een financieel plaatje met zich meebrengen. Laten we dat eerst
samen verkennen voordat u zegt dat wij financieel discrimineren.
De heer Van Baarle (DENK):
Als we nu met elkaar zeggen dat er maatregelen worden genomen in het
antidiscriminatiebeleid die misschien geen directe financiële gevolgen
hebben, vervallen we weer in het pappen-en-nathoudenbeleid van de
afgelopen tijd. Als we met elkaar meer bewustwordingscampagnes willen
inrichten tegen discriminatie, dan kost dat geld. Als we extra Arbeidsinspectiecapaciteit willen inzetten om te controleren op werving en selectie,
dan kost dat geld. Als D66 nu niet klip-en-klaar aangeeft dat er gewoon
ook extra budget moet komen voor de uitvoering van het antidiscriminatiebeleid, krijgen al die mensen in Nederland die gediscrimineerd worden
en daar dag in, dag uit mee te maken hebben, natuurlijk het gevoel dat ze
niet zo veel hebben aan D66.
Mevrouw Van Beukering-Huijbregts (D66):
Ik heb eigenlijk geen vraag gehoord.
De voorzitter:
U hoeft er niet op te reageren, want ik hoorde inderdaad ook geen vraag.
Mevrouw Van Beukering-Huijbregts (D66):
Ik hoorde wel een pleidooi. Ik begrijp wel wat de heer Van Baarle zegt. Hij
zegt eigenlijk: als er geen middelen vrij zijn gemaakt, hoe kunnen we er
dan voor zorgen dat arbeidsmarktdiscriminatie wordt aangepakt? Ik ben
van mening dat er andere mogelijkheden zijn om wat te doen aan
arbeidsmarktdiscriminatie. Het is een helder probleem. U heeft zelf net al
even genoemd dat het ook bij de werving en selectie zit en dat we daar
natuurlijk wel wat stappen in kunnen zetten. U heeft het ook over een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

16

publiekscampagne. Laten we samen nog eens kijken wat de mogelijkheden zijn. Ik ben niet van mening dat we daar meteen middelen voor vrij
moeten maken, want ik denk dat er ook andere mogelijkheden zijn, maar
ik hoor graag waar de heer Van Baarle aan denkt.
De voorzitter:
Dat is een uitgereikte hand. De heer Van Baarle heeft straks zijn eigen
termijn. Nu is het woord aan mevrouw Maatoug voor haar bijdrage
namens de fractie van GroenLinks.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Nou, voorzitter. Twaalf fracties, heel SZW, vijf minuten; alvast excuses als
het wat snel gaat, want alles is belangrijk. Voordat ik aan de vragen begin,
heet ik de twee bewindspersonen welkom. Ik wil ze ook danken voor het
feit dat ze in publieke dienst treden, met hele grote opgaves op hun bord.
Ik ben altijd dankbaar als mensen dat doen. Vanuit die dankbaarheid zie ik
het als mijn taakopvatting om u heel goed te volgen en heel scherp te zijn.
Ik denk dat de opgave voor ons allemaal als Kamerleden is om heel
scherp te zijn. Het is mijn overtuiging dat uw werk daarmee beter wordt
en dat we Nederland daarmee beter dienen. Als u denkt «nou, wat is die
dame toch fel», dan weet u dus dat dat uit liefde is.
(Hilariteit)
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Dit gaat nu allemaal van mijn tijd af!
De voorzitter:
U lokt het ook een klein beetje uit.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Voorzitter. Ik heb met veel aandacht de brief gelezen en daarin viel me
toch iets op. Het eerste is dat er wordt geredeneerd vanuit de maatschappelijke opgave, maar dat ik toch al heel snel de overgang zag naar de
instrumenten en de planning. Daar was ik ook blij mee, maar ik miste toch
wat nou de problemen zijn. Dat moeten we in een hoofdlijnendebat toch
bespreken. Ik heb daarover twee specifieke vragen aan allebei de
Ministers. Wat is het probleem met bestaanszekerheid? Wat is het
probleem met armoede en waarom is er armoede in Nederland? De vraag
die daaraan is gekoppeld: wat is de doelstelling die daarbij hoort?
Daaraan dan weer gekoppeld: naar welke indicatoren kijken we, niet om
indicatoren heilig te maken maar om met elkaar te checken of het goed of
niet goed gaat? Dat zijn voor mij belangrijke vragen, ook voor de rest van
de debatten die we gaan hebben.
Het tweede wat me opviel, is dat er ontzettend veel werd gesproken over
een evenwichtig stelsel. Ergens vond ik dat mooi, maar ik heb de brief
twee keer gelezen en misschien heb ik het gemist, maar ik miste de
woorden «solidair» en «solidariteit». Ik moet dan complimenten geven
aan de heer Nijboer en de traditie van de sociaaldemocratie, maar ook aan
mevrouw Palland van de christendemocraten, want wij zijn gestoeld op
een traditie in de bestaanszekerheid en de sociale zekerheid. Ik heb soms
het gevoel dat we ons rijk rekenen en denken: het is goed geregeld, het is
evenwichtig. Mijn vraag is of dat wel nog zo is. Rekenen we ons niet rijk?
Zijn we niet een beetje doorgeslagen in de arrogantie en hebben we het
afgebrokkeld? Staan we nu op het punt dat we moeten zeggen: we
dachten dat het goed geregeld was, maar uiteindelijk hebben we een
samenleving met elkaar gecreëerd die niet iedereen verrijkt, maar een
enkeling? Dat is mijn allergrootste zorg, zeker op dit dossier.
Dat brengt mij bij mijn eerste vraag over de lonen. Wij zijn ontzettend
gepuzzeld over de loonparadox. Het gaat goed, we zien krapte, maar we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

17

zien de lonen niet stijgen. Mijn vraag aan de Minister is hoe zij dat ziet. Wij
zien de reële lonen en het reëel besteedbaar inkomen niet stijgen. Dat is
een directe koppeling aan de koopkrachtdiscussie die we net hebben
gehad. Dat brengt mij bij mijn volgende vraag. Mevrouw Palland zei net:
dat is belangrijk en we moeten ernaar kijken. Ik ben echt vol verbazing,
want ik weet nog steeds niet wat de koopkrachtcijfers zijn voor dit jaar. Ik
wil de beleidsindicator niet heilig maken, maar ik kijk altijd hoe het staat
met de koopkracht van burgers. Het Nibud heeft de standaardhuishoudens. Ik weet sinds de begrotingsbehandeling ... De heer De Jong
heeft gelijk: we zijn er al maanden naar aan het vragen. Kunnen wij van
het kabinet voor het voorjaar de koopkrachtcijfers voor 2022 krijgen, zodat
we die discussie met elkaar scherper kunnen voeren? Ik weet nu niet hoe
het ervoor staat voor mensen. Daaraan gekoppeld heb ik de vraag of ik
het goed lees dat in het regeerakkoord het minimumloon is gekoppeld
aan de huurhervormingen. Waarom is dat? Mijn indruk is dat we het
minimumloon eerder zouden kunnen verhogen. Anders gevraagd: moeten
we wachten tot de uitvoering van de huurhervormingen voordat het
minimumloon omhoog mag?
Voorzitter, dan flex. Ik heb toch even een vraag over Borstlap en MLT, want
daar zitten verschillen in. Welke is nou dominant? Lees ik in de brief nou
goed dat alles in samenhang wordt bezien? Is het niet verstandiger om
sommige maatregelen in deze krappe tijd naar voren te halen, bijvoorbeeld rond uitzendwerk? Kan de Minister aangeven hoe die planning
loopt? Laten we dingen niet op elkaar laten wachten.
Dat brengt me op handhaving en naleving. We hebben het veel over de
bestaanszekerheid, maar de wetten en regels doen er alleen maar toe
omdat we ze handhaven. Als er bij de rechter wordt uitgesproken dat
bedrijven de regels niet volgen maar daar vervolgens geen enkele
consequentie aan zit, wat zeggen we dan? Zeggen we dan eigenlijk niet
dat de regels niet gelden? Dat is echt een punt van zorg. Ja, regels en
wetten moeten nog beter – ik heb ook ambitielijsten – maar de wetten en
regels die we met elkaar hebben in deze samenleving moeten echt
worden nageleefd.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Maatoug. Het woord is aan de heer Smals, die
namens de fractie van de VVD zal spreken.
De heer Smals (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Ook wat mij betreft natuurlijk een hartelijk welkom
aan de bewindspersonen. Ik zie uit naar samenwerking. Ik las onlangs dat
de economische coronakrimp van 2020 inmiddels alweer is goedgemaakt,
alleen wordt dat positieve nieuws natuurlijk wel overschaduwd door wat
hier al is besproken: de hoge inflatie, de hoge energierekening et cetera,
maar ook de grote krapte op de arbeidsmarkt. Op dat laatste wil ik
voorlopig even inzoomen.
De laatste cijfers van het CBS laten zien dat er 105 vacatures zijn voor elke
100 werklozen. Er is ook nog een laagterecord werkloosheid, met maar
370.000 werklozen. Opvallend is dat het aantal flexibele werknemers lager
is dan voor het begin van de coronacrisis. Ik denk dat wij het er in de
Kamer heel snel over eens kunnen worden dat wij iets moeten doen aan
een deel van de flexibele arbeidsmarkt. Terecht gaat daar veel aandacht
naar uit. Voor veel mensen in een flexibele baan is er geen sociaal
vangnet. Dat moet er gewoon zijn. Borstlap zei destijds al: maak vast
minder vast en flex minder flex. «Vast minder vast» wordt vaak ten
onrechte geïnterpreteerd als: hoe kunnen werkgevers zo snel mogelijk van
hun personeel af komen? Ik zou het willen benaderen vanuit de
werknemer, die vaak zelf ook een meer flexibel contract wil. Ziet de
Minister, behalve de in het coalitieakkoord afgesproken deeltijd-WW,
andere oplossingen om vast minder vast te maken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

18

In het verlengde hiervan is er een hele grote groep zelfstandigen die
bewust, met het volle verstand, de keuze heeft gemaakt om niet in een
arbeidsrelatie te stappen. Het is bewezen dat hoe meer je mensen de regie
geeft over hun eigen leven, hoe gelukkiger ze zijn. In dit geval: hoe meer
arbeidsvreugde ze hebben. Het kan en mag niet de bedoeling zijn om deze
mensen hun arbeidsvreugde af te pakken. Het SER-MLT-advies geeft
handvatten voor het verder moderniseren van de arbeidsmarkt, maar het
belangrijkste waarnaar het veld nu snakt, is duidelijkheid. Ik sluit me aan
bij de vragen van mevrouw Van Beukering over de webmodule en de
stand van zaken daaromtrent.
Voorzitter. Aan de kant van «flex minder flex» durf ik wel te stellen dat er
meer over zzp’ers wordt gesproken dan met zzp’ers. We waren in de
veronderstelling dat de SER eind vorig jaar met een evaluatie zou komen
met daarin specifiek aandacht voor de zzp’ers, maar ik heb nog niets
gezien. De VVD is van mening dat de zzp’ers ook een volwaardige stem
verdienen in de polder. Kan de Minister vertellen wat de stand van zaken
is en wanneer de afspiegeling van de arbeidsmarkt in de polder wordt
verbeterd?
Een andere oplossing voor de krapte op de arbeidsmarkt is mensen
verleiden om meer te gaan werken. Nederland is immers wereldkampioen
parttimewerken. Ik ben er natuurlijk trots op dat we in het coalitieakkoord
hebben afgesproken om de kinderopvang vrijwel gratis te maken en mijn
hoop is dan ook dat dit leidt tot een hogere arbeidsparticipatie. Een
andere belangrijke reden voor parttimers om niet meer te gaan werken is
dat het in financiële zin weinig extra’s oplevert. Daarom stelde mijn
collega Tielen al eerder de vraag om de wig in kaart te brengen, specifiek
voor dit soort situaties. Kan de Minister aangeven wanneer daarover
wordt gerapporteerd?
Als laatste de regionale mobiliteitsteams. Die zijn in de coronatijd
opgericht omdat we vreesden voor een grote golf ontslagen. Gelukkig viel
dat mee. Ik denk dat het goed is dat op regionaal niveau de koppen bij
elkaar worden gestoken om vraag en aanbod op de arbeidsmarkt bij
elkaar te laten komen. Echter, in het land hebben de RMT’s heel verschillende vormen en verschillend succes. Kan de Minister aangeven hoe zij
ervoor gaat zorgen dat de RMT’s onderling van elkaar gaan leren?
Voorzitter, ik kom aan het einde. Zoals ik al eerder zei, schreeuwt het
arbeidsmarktveld om duidelijkheid. Ik moedig de Ministers daarom van
harte aan om, met het coalitieakkoord in de hand, voortvarend aan de slag
te gaan.
De voorzitter:
Ik dank de heer Smals voor zijn bijdrage. Er zijn interrupties: eerst
mevrouw Maatoug en daarna de heer Nijboer.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Zul je straks zien dat we dezelfde vraag hadden! Nee hoor, grapje.
De voorzitter:
U kunt ook namens de PvdA ...
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Nee hoor. Mijn vraag aan de collega van de VVD gaat over de flex. Ik hoop
dat ik de collega verkeerd begrijp, maar hij leek te zeggen: als we maar
hard genoeg prikkelen, gaan de mensen vanzelf aan het werk. Zeker bij
mensen in kwetsbare posities zien we juist dat de onzekerheid, niet alleen
in financiële zin maar ook in regelzin, ze ervan weerhoudt om überhaupt
stappen te zetten, zich te ontwikkelen, iets uit te proberen waarvan ze
misschien nog niet weten of ze het kunnen. Mijn vraag is dus de
volgende. Als we het zo belangrijk vinden dat mensen hun talent benutten
voor onze economie, maar ook voor de samenleving, is het dan niet beter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

19

om bijvoorbeeld vanuit de bijstand heel veel meer ruimte te gunnen,
zodat mensen meer kunnen meedoen en participeren in plaats van het zo
hard af te straffen qua financiële gevolgen? Ik hoop dat ik u verkeerd
verstond, zeg ik via de voorzitter tegen de heer Smals.
De heer Smals (VVD):
Ik denk dat mevrouw Maatoug mij verkeerd verstond, want ik had het over
verleiden en over mensen ruimte geven om aan het werk te gaan. Ten
eerste had ik het over de wig en over meer werken lonend maken. Het
tweede deel van mijn pleidooi gaat over mensen die een flexibele
arbeidsrelatie hebben in welke vorm dan ook, dus zzp’ers, maar ook veel
breder. Ik denk dat heel veel mensen daarbij gebaat zijn, omdat ze zelf niet
direct in een vaste arbeidsrelatie willen zitten maar juist flexibiliteit willen
hebben. Ik hoop en ik denk ook dat we mensen daarmee kunnen
stimuleren om weer aan de slag te gaan. Ik had het in mijn bijdrage dus
helemaal niet over straffen, maar juist over verleiden.
De voorzitter:
Mevrouw Maatoug met haar laatste vraag.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Het gaat zo snel, voorzitter. Ik rek die wig dan even op, want ik had het ook
over andere belemmeringen. Versta ik de VVD dan goed dat zij Minister
Schouten alle ruimte geeft om de volledige Participatiewet te hervormen?
De heer Smals (VVD):
Ik geef haar alle ruimte om met voorstellen te komen om de Participatiewet helemaal te hervormen, maar ik denk dat het nu te ver voert om de
hele Participatiewet te bespreken en precies te zeggen waarmee ik wel en
niet akkoord zou gaan. Ik vind de vraag iets te breed om er een duidelijk
antwoord op te kunnen geven.
De voorzitter:
Voor de liefhebber zeg ik dat we volgende week een debat hebben over de
Participatiewet, dus dan kunt u helemaal losgaan op dat onderwerp. Ik ga
naar de heer Nijboer.
De heer Nijboer (PvdA):
De heer Smals begon zijn betoog met de koopkracht – ik dacht: nou komt
het – om daar vervolgens niks meer over te zeggen. Ik heb een hele
eenvoudige vraag. Zijn fractievoorzitter, mevrouw Hermans, heeft in het
debat gezegd dat het beeld evenwichtig en positief moet zijn voor
iedereen. Staat de VVD daar nog vierkant achter? Hoe kan het dat dat op
dit moment in geen velden of wegen bij benadering wordt bereikt?
De heer Smals (VVD):
Ik heb het debat zonet met mevrouw Palland natuurlijk ook met veel
interesse gevolgd. Ik denk dat veel van mijn antwoorden gelijkluidend zijn
aan die van mevrouw Palland. Ik denk dat ik in herhaling val, maar dat
moet u mij dan maar vergeven. In het coalitieakkoord dat is gesloten, was
het de ambitie om een evenwichtig positief koopkrachtbeeld voor alle
groepen te realiseren. Vervolgens viel dat bij de doorrekening tegen, met
name voor de ouderen. Naar aanleiding daarvan is in de motie die ook al
door mevrouw Palland is gememoreerd, de motie-Heerma die door alle
coalitiepartijen is ondertekend, de vraag aan het kabinet gesteld om dat te
fiksen in de richting van de bedoeling die wij hadden bij het sluiten van
het coalitieakkoord.
De heer Nijboer (PvdA):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

20

Dit is mij nog niet zo helder als datgene wat mevrouw Hermans zei in het
debat. «Evenwichtig» is altijd de bezweringsformule. Dan is alles scheef,
maar zeggen wij gewoon: het is evenwichtig; u zit thuis met evenwichtige
uitkomsten. Mevrouw Hermans was veel preciezer. Zij zei: ik vind over de
hele linie dat mensen wat in de plus moeten. Nu mogen wat de PvdA
betreft de hoogste inkomens en de meest vermogenden wat inleveren,
maar het zijn nu dikke minnen. Er moeten miljarden tegenaan, wil je dat
repareren. De vraag aan de VVD is of ze die belofte gestand doet of dat dit
terugkrabbelende bewegingen zijn die richting het voorjaar verder worden
ingezet.
De heer Smals (VVD):
Als mevrouw Hermans duidelijker is dan ik, dan is dat wellicht ook de
reden waarom zij fractievoorzitter is en ik niet. Als antwoord op uw vraag
herhaal ik het nogmaals. Ik kan het niet duidelijker zeggen dan dat. De
ambitie bij het sluiten van het coalitieakkoord was: positief en
evenwichtig. «Evenwichtig» is geen vaag begrip. Het betekent dat er voor
alle groepen gemiddeld genomen eenzelfde beeld zou moeten zijn. Dat is
evenwichtig; dat is de bedoeling van die evenwichtige ontwikkeling. «Een
positief beeld» was de ambitie bij het sluiten van het coalitieakkoord.
Later, bij de doorrekeningen van de 117 huishoudens, viel dat tegen; de
heer Omtzigt refereerde daar ook al aan. Ik geef dat direct toe. Het viel
zelfs vies tegen. Ik kan er nog aan toevoegen dat het ook niet evenwichtig
was, want met name ouderen waren slechter af dan we oorspronkelijk
hadden bedacht. Precies daarom is die motie ingediend, waarmee we het
kabinet op pad sturen om dat te fiksen in de richting van de ambitie van
het coalitieakkoord. Wat daar precies uitkomt, durf ik nog niet te zeggen.
Dat zullen we zien.
De heer Léon de Jong (PVV):
Dit is natuurlijk schandalig. Het is schandalig. Er wordt gezegd: we hebben
toch gezegd dat we het gaan fiksen. Wanneer gaat u het dan fiksen? U
komt met helemaal niets, zeg ik via de voorzitter. De VVD komt vandaag
met helemaal niets en praat het CDA na. Ze hebben waarschijnlijk van
tevoren al afspraken gemaakt over wat ze hier wel en niet gaan zeggen. Er
komt hier helemaal niets naar voren. We weten wel dat Rutte heeft
aangegeven dat hij helemaal niets kan doen in het lopende jaar en dat áls
er al iets wordt gerepareerd, dat in 2023 zal zijn, terwijl we al
maandenlang over het onderwerp van de koopkracht en de inflatie
discussiëren. Dit komt niet uit de lucht vallen. We hebben toch niet te
maken met een stelletje amateurs die zeggen «het viel vies tegen toen we
die doorrekening kregen»? Alsof wij hier niet al in september debatten
hadden over de inflatie, alsof wij niet al in november zagen dat er een
inflatie van 5% was, alsof wij dat allemaal niet hebben gezien! Hoe is het
in ’s hemelsnaam mogelijk dat de VVD, die altijd zegt op te komen voor de
hardwerkende Nederlander en voor het koopkrachtbeleid, vandaag naar
dit debat is gekomen met helemaal niets? Daardoor is de VVD-achterban
en zijn alle achterbannen ... Er is een evenwichtig beeld gerealiseerd:
iedereen gaat er keihard op achteruit. Hoe is het mogelijk dat de VVD dat
hier vandaag doet? Zou het niet heel verstandig zijn om het verraad dat u
pleegt richting al die mensen, te herstellen en vandaag nog met concrete
voorstellen te komen om de koopkrachtachteruitgang te herstellen? Doet
u dat niet, dan bent u met uw beleid geen knip voor de neus waard.
De voorzitter:
Dat was een hele lange vraag, meneer De Jong. De heer Smals.
De heer Smals (VVD):
Ik val weer in herhaling, denk ik. Ik kan de vijf punten van mevrouw
Palland, die later zes punten werden, herhalen: het wettelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

21

minimumloon, het minimumuurloon, de bijstand, de tegemoetkoming in
de energierekening, datgene wat we via de gemeenten willen doen en, als
laatste, de motie waar ik het al over had.
De voorzitter:
De heer De Jong heeft geen vragen meer, maar hij heeft nog wel een
bijdrage. Het woord is aan de heer De Jong. Nee, want ik zie dat er nog
een interruptie is voor de heer Smals van mevrouw Van Beukering.
Mevrouw Van Beukering-Huijbregts (D66):
Ik hoorde de heer Smals zeggen dat wij kampioen parttimewerken zijn. Ik
heb in mijn eigen inbreng gesproken over een voltijdsbonus. Ik was even
benieuwd hoe de VVD daarnaar kijkt en of de heer Smals wellicht van plan
is om dat te steunen.
De heer Smals (VVD):
Ja, vanzelfsprekend. Ik weet niet hoe u die voltijdsbonus precies in
gedachten heeft, maar de VVD is er zeker voorstander van dat mensen
meer gaan werken. Niet voor niets heeft mijn collega Tielen destijds bij de
begrotingsbehandeling een manifest aangeboden, Vrouwen verdienen
meer. Als het in die lijn is, kunnen we het vanzelfsprekend van harte
steunen.
De voorzitter:
Dan zijn we nu aangekomen bij de bijdrage van de heer De Jong namens
de fractie van de PVV.
De heer Léon de Jong (PVV):
Voorzitter, hartelijk dank. Laat ik maar gelijk met de deur in huis vallen:
wat een flutbrief hebben deze twee kersverse Ministers naar de Kamer
gestuurd. Het woord «hoofdlijnen» is wel heel erg letterlijk genomen. Ze
komen namelijk met helemaal niets, terwijl er grote problemen zijn in
Nederland. Al voor de coronacrisis hadden mensen het zwaar. Ze zagen
de economie groeien, maar hun koopkracht bleef achter. De
boodschappen, de huur, de zorgkosten, de energierekening: het was
allemaal bijna niet te betalen. Tijdens de coronacrisis zagen ze hun
bestaanszekerheid verder achteruitgaan door een kabinet dat wel het
beeld opwierp van een adequate compensatie, maar in de praktijk mensen
keihard in de problemen heeft geduwd. Daarbovenop kwam een
gigantische inflatie. Dat zagen we eind vorig jaar al, toen de inflatie al
door het dak ging. Toen riepen we hier al collectief op om te komen met
een koopkrachtherstelfonds of een koopkrachtherstelpakket. Maar nu,
maanden later, is er nog steeds niets gedaan, terwijl de inflatie, 6,5% ten
opzichte van vorig jaar, sinds 1981 niet meer zo hoog is geweest. Ik was
toen nog niet eens geboren en ik ben niet echt meer de jongste, dus kun
je nagaan hoe lang geleden dat is.
Iedereen merkt het in de portemonnee. Gewoon boodschappen doen is
niet meer te betalen. De prijzen schieten met procenten tegelijk de lucht
in. Tanken is een luxe geworden. Alles is duurder en duurder geworden.
Volgens de meest recente GfK-cijfers waren de Nederlandse gezinnen
vorig jaar gemiddeld € 300 duurder uit met boodschappen en € 450
duurder uit met tanken. En dat wordt dus alleen nog maar erger. Gewone
mensen redden het niet meer. Het is dan ook onbegrijpelijk dat deze
Ministers hier durven te zitten met niets. Al jaren staan alle seinen op rood
en ondertussen moeten de Nederlanders wachten tot de Voorjaarsnota
om te horen of er misschien iets wordt gerepareerd. Maar we weten nu al
dat er geen herstel komt voor het koopkrachtverlies van 2021 en 2022. Dat
heeft Rutte al heel duidelijk gemaakt tijdens het debat over de regeringsverklaring. Er komt geen volledige compensatie. En als er al iets gebeurt,
dan pas volgend jaar. De mensen thuis moeten blij zijn met kruimels als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

22

de verhoging van het wettelijk minimumloon en de Minister verkoopt het
in de krant als iets geweldigs. Dat laat zien dat deze twee Ministers hier
tandeloos zijn en niets te zeggen hebben, en dat het Rutte is die bepaalt.
Voorzitter. We hebben de eerste Minister voor Armoedebeleid ooit. Een
Minister voor Armoedebeleid! Het is echt om je kapot te schamen. In een
welvarend land als Nederland, waar in de afgelopen kabinetten-Rutte de
economie met zeker 14% groeide, bleven Nederlanders daar 10% op
achter. Alle koopkrachtbeloftes waren keer op keer leugens. Het is te
schandalig voor woorden. Het gevolg is dat we nu een Minister van
Armoede hebben. Waarom bent u niet een Minister van Koopkracht?
Gewoon een Minister van Koopkracht? U zat aan de onderhandelingstafel.
Waarom zorgt u er niet voor dat de mensen er in hun portemonnee op
vooruitgaan? Dat is de beste uitweg uit armoede. Maar dat doet u niet, en
dat is een hele slechte start. En kom er niet mee aan dat er geen geld is en
dat koopkrachtcompensatie niet te betalen is. Dat is de grootst mogelijke
onzin, want u geeft met uw kabinet wel 60 miljard euro uit aan klimaat- en
stikstofbeleid. Toevallig was deze Minister daarvoor in het vorige kabinet
medeverantwoordelijk. U heeft er bewust voor gekozen om dat geld niet
te geven aan de burger, maar weg te smijten aan onzinnig klimaatbeleid.
Dat maakt deze Minister medeverantwoordelijk voor het slopen van de
bestaanszekerheid. Het is heel cynisch: eerst geld afpakken van de burger
voor klimaatbeleid, om hem vervolgens in armoede te begeleiden. En dan
heb ik het nog niet eens over de miljarden die gaan naar massaimmigratie, Brussel en ontwikkelingshulp. Het is niet uit te leggen.
En zo is ook het pensioenbeleid van dit nieuwe kabinet niet uit te leggen.
Terwijl onze ouderen snakken naar koopkrachtverbetering zorgt dit kabinet
ervoor dat de pensioenfondsen, met een vermogen van 2.000 miljard
euro, nog steeds niet indexeren door die belachelijke rekenrente. Liever
maken ze plannen voor het slopen van ons stelsel, waarbij korten
makkelijker wordt. Of neem dat asociale plan om de AOW te ontkoppelen
van de stijging van het wettelijk minimumloon. Waarom doet u dat?
Waarom laat u onze ouderen, die al meer dan twaalf jaar kunnen fluiten
naar pensioenindexatie, zo keihard in de steek? Maak het vandaag nog
mogelijk dat pensioenfondsen kunnen indexeren en haal die asociale
AOW-plannen van u van tafel. Doe dat vandaag nog.
En hou op met uw misleiding. U zegt dat er een lastenverlichting is van 3
miljard euro. Dat wordt ook overal zomaar klakkeloos overgenomen. Maar
ondertussen gaan de lastenverzwaringen van de afgelopen jaren gewoon
door. Per saldo zijn dat lastenverzwaringen van bijna 2 miljard euro
richting de burgers. Geef dat gewoon toe. Stop met mensen in de maling
nemen. Dat is een lelijke vorm van politiek. Het laat zien dat u bezorgde
burgers niet serieus neemt en hen op de laatste plaats zet, en dat mag u
niet doen. Het is uw taak om beleid te voeren in het voordeel van
Nederlanders en om hun bestaanszekerheid te beschermen. Doe dat dan
ook. Er liggen grote uitdagingen voor; daar is deze hele commissie het
over eens. Of het nou gaat over de arbeidsmarkt, het inkomensbeleid, de
pensioenen of wat dan ook, het zijn grote opdrachten. Verdoe uw tijd dus
niet aan misleiding. Pak die puinhopen van Rutte op en los ze op.
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
U bent aan het einde gekomen van uw betoog, meneer De Jong. Het
woord is nu aan de heer Van Baarle, die namens de fractie van DENK zal
spreken.
De heer Van Baarle (DENK):
Dank u wel, voorzitter. Als relatief jonge gast ben ik opgegroeid onder het
bewind, het regime, van Rutte en de VVD. Dat staat voor mij, en ik denk
ook voor heel veel andere mensen van mijn generatie, symbool voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

23

neoliberaal beleid en een overheid die dingen op hun beloop laat en niet
ingrijpt als er problemen ontstaan.
Dat hebben we gezien op de woningmarkt, die totaal op z’n beloop is
gelaten. De overheid onder leiding van de VVD weigerde jarenlang om in
te grijpen toen bleek dat de prijzen en de huren enorm stegen. Regulering
was een vies woord. We zagen het ook op de arbeidsmarkt, waarop nu
een nieuwe onderklasse is ontstaan die werkt in schimmige, onzekere
constructies. We zagen het ook in het onderwijs, dat is gemonetariseerd.
Het geld telt. Mijn generatiegenoten studeren met gemiddeld € 25.000
schuld af.
Het gevolg van die neoliberale overheid, die terugtredende overheid, is
een dodelijke cocktail van kansongelijkheid. Het spijt mij te zeggen dat
mijn generatie nu de prijs moet betalen voor dat neoliberale beleid onder
Rutte. Er is nu een generatie die wordt geconfronteerd met een totaal
losgezongen arbeidsmarkt waar ongelijkheid plaatsvindt, en met die
woningmarkt. De kansongelijkheid begint eigenlijk al vanaf dat je jong
bent en je een ongelijk schooladvies krijgt. Vervolgens ga je de arbeidsmarkt op, waar je wordt gediscrimineerd of in een onzekere schijnconstructie terechtkomt waardoor je vervolgens geen pensioen opbouwt,
omdat je in die onzekere schil van de arbeidsmarkt werkzaam bent. Door
dat neoliberale beleid waardoor de dingen op z’n beloop zijn gelaten,
wordt langs al deze facetten kansongelijkheid gecreëerd en in stand
gehouden. Daarom zou het goed zijn als dit kabinet komt met een
interdepartementaal plan met centrale regie op het thema «kansongelijkheid», want dat gaat over verschillende sferen, loopt via verschillende
oorzaken en daar moet allemaal beleid op komen.
De voorzitter:
De heer Smals heeft een interruptie voor meneer Van Baarle
De heer Smals (VVD):
Ik hoor de heer Van Baarle, in alle respect voor zijn mening, heel veel
negatieve sentimenten uiten over de situatie van Nederland op dit
moment. Ik ben benieuwd of hij vijf landen kan opnoemen waar het beter
is dan in Nederland.
De heer Van Baarle (DENK):
Ik doe niet mee aan spelletjes om over de grens te kijken, want wij zijn
parlementariërs die zijn gekozen om de problemen in Nederland op te
lossen. Ik snap heel goed dat de VVD graag zegt «kijk naar andere
landen», want het is in Nederland natuurlijk niet mals. Het is niet mals in
Nederland als we zien dat er onder het beleid van de VVD een woningmarkt is ontstaan met torenhoge huren, waarin starters niet meer aan een
woning kunnen komen en jongeren tientallen jaren bijna op een wachtlijst
moeten staan om maar in aanmerking te kunnen komen voor een woning.
En het is niet mals dat er een arbeidsmarkt is ontstaan waarop jongeren
nu veroordeeld zijn tot onzekere contracten en zzp-constructies en niet
rond kunnen komen. Ik weiger naar andere landen te kijken. Ik kijk naar de
problemen hier en die zijn niet mals.
De voorzitter:
Ik zie geen vervolgvraag van de heer Smals. U kunt uw betoog hervatten,
meneer Van Baarle.
De heer Van Baarle (DENK):
Het stelt de fractie van DENK ook uiterst teleur – dat bedoel ik natuurlijk
niet persoonlijk in de richting van de bewindspersoon – dat we wederom
te maken hebben met een Minister van Integratie. Het is een gemiste
kans. Ik zou graag aan de Minister willen vragen of het geen tijd is, dat
roept DENK al sinds de oprichting, om eindelijk eens te breken met dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

24

gedateerde begrip «integratie». Kan de regering eindelijk aangeven dat
integratie niet geldt voor mensen die hier zijn geboren en getogen? Die
mensen zijn gewoon Nederlander en hoeven niet meer door de geconstrueerde hoepel van integratie te springen om erbij te horen. Dat wordt
tijd. Is de Minister bereid om dat toe te zeggen?
Voorzitter. Samenhangend met dit thema kom ik natuurlijk uit op het
thema discriminatie. Zoals net gezegd tegen D66: het is echt een grove
schande dat voor de uitvoering van het discriminatiebeleid geen enkele
cent is gerealiseerd in het regeerakkoord en in de begroting. Er staan
allemaal mooie plannen in, maar hoe gaan we ervoor zorgen dat er ook
wat van die plannen terechtkomt als er geen enkele cent is voor de
uitvoering? Dan blijft het toch bij mooie woorden? Kan ik deze regering
geloven op de woorden die er in het regeerakkoord staan? Komt die
meldplicht er bijvoorbeeld gegarandeerd voor discriminerende verzoeken
aan uitzendbureaus en intermediairs? Gaat de regering wat doen met de
motie van DENK die is aangenomen om meer gebruik te maken van
naming-and-shaming? Daar kregen wij een hele karige reactie op. Wij
willen dat daar veel meer mee gebeurt. Is de regering bereid om hogere
boetes in te voeren voor discriminerende bedrijven en ze zwaarder te
straffen? Is de regering bereid om meer in te zetten op bewustwording?
Als we dat willen doen, is daar allemaal geld voor nodig. Er is geld nodig
als we discriminatie willen uitbannen, maar dat zien we niet. En dat stelt
DENK teleur.
Voorzitter. Wat belangrijk is – ik denk dat dat een van de belangrijkste
taken is van deze bewindspersonen – is het terugwinnen van vertrouwen.
De toeslagenmisdaad heeft bij heel veel mensen met een migratieachtergrond in Nederland het gevoel losgemaakt dat ze voor de overheid,
ik zeg het maar gechargeerd, loslopend wild zijn. Mensen hebben het
gevoel dat hun eigen overheid ze keihard afrekent op basis van alleen
maar het feit dat ze een andere afkomst hebben of bijvoorbeeld een
andere huidskleur. Dat speelde bij de Belastingdienst, maar we weten
bijvoorbeeld ook dat mensen bij de uitvoering van SZW-beleid worden
geprofileerd op basis van hun geboorteland. Ik vraag aan deze regering –
dat is dan mijn slotvraag – of zij de uitvoering bij SZW als een haas willen
doorlichten op discriminatie om ervoor te zorgen dat dit soort fenomenen
niet ook daar plaatsvinden.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Baarle. Het woord is aan mevrouw Den Haan.
Mevrouw Den Haan (Fractie Den Haan):
Dank u wel, voorzitter. Ook wat mij betreft welkom aan de Ministers en
hun ambtenaren. Dank ook aan de bewindspersonen voor hun brief. Ik
heb er een aantal zaken uit gehaald die belangrijk zijn voor ouderen. We
hebben het er vanochtend al eerder over gehad dat er in veel sectoren een
groot tekort is aan personeel. Ondanks alle goede bedoelingen en
maatregelen worden ouderen vaak nog gediscrimineerd bij ontslag, maar
ook bij het aannemen. Is de Minister het met mij eens dat er ingezet moet
worden op een grotere arbeidsparticipatie van deze groep ouderen, en dat
het beleid moet zijn om bij krapte in diverse sectoren van de arbeidsmarkt
alleen dan overheidssteun te verlenen als het potentieel van de oudere
medewerkers ook echt benut wordt? Verder mis ik nog steeds een
specifiek plan voor maatwerk voor oudere werknemers, maar ik heb net
begrepen dat ik daar met D66 over ga praten. Inzetten op van werk naar
werk is natuurlijk heel belangrijk. Wat vindt de Minister dan ook van het
Deense model, waarbij eigenlijk gelijk bij een aanzegging wordt ingezet
op het vinden van ander werk en op omscholing?
Voorzitter. Een aantal jaar geleden was er een actieplan om oudere
werkzoekenden weer aan het werk te helpen. Het ging met name ook over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

25

imago en bewustwording, met als ambassadeur John de Wolf. U
herinnert zich dat vast nog wel. Ook Minister Koolmees heeft een
actieplan gestart. Als het goed is, is dat nu afgerond, en ik ben heel
benieuwd naar de resultaten daarvan. Kan de Minister daar iets over
zeggen? Is de Minister ook van plan om weer een bewustwordingscampagne op te zetten om te werken aan het wegnemen van vooroordelen
ten opzichte van oudere werknemers en werkzoekenden?
Voorzitter. Het plan – daar is ook al eerder over gesproken – om de AOW
eenmalig te ontkoppelen heeft heel veel onrust gegeven bij gepensioneerden. Ik begrijp dat de Eerste Kamer dit wetsvoorstel niet gaat
steunen, maar ook in de Tweede Kamer zijn met Kamerbrede steun moties
aangenomen om in ieder geval iets te doen aan de koopkracht van
ouderen. Zij mogen er niet op achteruitgaan. Vandaag horen wij van de
coalitiepartijen dat ze er zelfs op vooruit moeten gaan. Daar ben ik blij om,
want gepensioneerden zijn er al jarenlang bij ingeschoten en kind van de
rekening.
Voorzitter. Verder is er ook nog steeds een hoop te doen over de
AOW-leeftijd. Ik zou toch echt nog weleens een keer willen onderzoeken of
we kunnen kijken naar het flexibiliseren van de AOW-leeftijd. Er zijn heel
veel ouderen die wél willen werken tot hun pensioenleeftijd, en
sommigen zelfs ook nog langer. Helaas is dat een heleboel ouderen echter
niet gegeven. Het deeltijdpensioen is een van de oplossingen die er nu
zijn. Dat is natuurlijk heel mooi, maar dat is eigenlijk alleen maar
weggelegd voor mensen voor wie dat financieel mogelijk is. Daar zit nou
net het probleem, want keuzevrijheid is heel belangrijk, en ook de minder
draagkrachtige ouderen zouden de mogelijkheid moeten krijgen om
eerder te stoppen met werken. Is de Minister bereid om dat onderzoek
naar die flexibele AOW uit te voeren?
Voorzitter. De nieuwe pensioenwet – ook daar is al eerder over gesproken
– wordt binnenkort naar de Kamer gestuurd en besproken. Ik maak mij
echt zorgen over een aantal zaken in de uitwerking. Uiteraard gaan we het
daar binnenkort uitgebreid met elkaar over hebben, maar het houdt
gepensioneerden al heel erg lang bezig. Ik ben wel echt van mening dat er
in de transitieperiode nog iets gedaan moet worden aan de koopkracht
van ouderen. Zoals we net ook al hoorden: het is mooi dat een aantal
fondsen al kan gaan indexeren bij 105%, maar een heleboel fondsen
kunnen dat niet. Dat treft miljoenen gepensioneerden, die er dus niets bij
krijgen. Wat mij betreft is er dus nog geen groen licht voor de nieuwe
pensioenwet. Ik wil niet op de inhoud vooruitlopen; ik vind het echter wel
heel belangrijk om aan de bewindspersonen te vragen om gepensioneerden toch ook echt mee te nemen in het proces en in de communicatie, en niet alleen maar in gesprekken met vertegenwoordigers, zoals
bijvoorbeeld de sociale partners, maar bijvoorbeeld ook via een
raadgevend burgerpanel. Er staat ook iets over in het coalitieakkoord dat
dat soort nieuwe instrumenten ingezet moeten worden, en dit lijkt me nou
een heel mooi onderwerp om dat bij te doen. Hoe denkt de Minister
daarover?
Tot slot, voorzitter, armoede onder ouderen. Zeker met de enorme inflatie
zakken heel veel ouderen door het ijs; denk aan 50- en 60-plussers die
werkzoekend zijn, gepensioneerden met alleen een AOW of een heel klein
pensioen, maar ook bijvoorbeeld 85-plussers met hoge zorgkosten.
Zorgmijding ligt op de loer en gebeurt ook in heel veel gevallen al. Deze
ouderen zitten vaak in een schuldhulpverleningstraject. Het aantal
zelfdodingen onder ouderen bedraagt 20% van het aantal totale aantal
zelfdodingen per jaar. Daar ben ik echt heel erg van geschrokken.
Schuldhulpverlening kan veel effectiever worden als hulpverleners door
suïcidepreventietrainingen beter leren kijken naar de stress die deze
mensen hebben. Voor hen is de situatie soms zo uitzichtloos dat zij een
einde aan hun leven willen maken. Deze trainingen zijn er voor schuldhulpverleners en maken deel uit van de Landelijke Agenda Suïcidepre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

26

ventie. Die zijn er voor professionals uit het beleidsdomein van SZW, zoals
de schuldhulproute en andere financiële loketten. Kan de Minister ervoor
zorgdragen dat deze modules worden ingezet en aangeboden op de
plekken waar hoogrisicogroepen zich begeven, zoals in de armoedebestrijding en de schuldhulpverlening?
Voorzitter. Ik wil ook graag weten of de Minister ...
De voorzitter:
Mevrouw Den Haan, kunt u afronden?
Mevrouw Den Haan (Fractie Den Haan):
Ja, dat doe ik. Ik heb nog twee zinnen, voorzitter. Ik wil graag van de
Minister weten of zij specifiek deze groep ouderen in beeld heeft en wat
de plannen zijn om ook deze groep mensen verder te ondersteunen.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Den Haan. Het woord is aan de heer Stoffer namens
de fractie van de SGP.
De heer Stoffer (SGP):
Dank u, voorzitter. Dat er een nieuw kabinet is, is een goede zaak, want
ook op het gebied van Sociale Zaken en Werkgelegenheid hebben heel
veel dossiers lange tijd liggen verstoffen. Ik ben blij dat we nu twee
nieuwe Ministers hebben. Ik hoop en vertrouw erop dat ze de achterstand
ruimschoots zullen gaan inhalen.
Voorzitter. Een eerste dossier dat al veel te lang stilligt, is de arbeidsmarkt,
zoals ook al door anderen is aangehaald. De kloof tussen flex en vast
moet kleiner. Het minimumuurloon wordt ingevoerd en er komt een hoger
minimumloon. Heel veel mooie plannen dus voor de werknemer, maar de
vraag is wel hoe het kabinet de werkgevers tegemoet gaat komen. Wordt
de kleinere werkgever bijvoorbeeld tegemoetgekomen door loondoorbetaling bij ziekte te verkorten, zoals de commissie-Borstlap adviseerde? Het
is ook goed dat er een deeltijd-WW komt, maar wordt er ook nagedacht
over mensen aan het werk helpen door het activerender maken van de
WW? En hoe gaat het kabinet het talent dat nu aan de kant staat, inzetten
in de strijd tegen de arbeidskrapte? Ik hoorde zojuist ook mevrouw Den
Haan over de oudere werknemer, die we volgens mij ook volop moeten
inzetten.
Daarnaast moet er snel duidelijkheid komen over wie een echte zzp’er is
en wie niet. Mijn vraag daarbij is: wanneer start de handhaving van de
Wet DBA en waar gaat dan op gehandhaafd worden? Opdrachtgevers van
zelfstandigen schorten namelijk nu al contracten op of zetten ze zelfs
helemaal stop. Het is dus echt van belang dat hier zo snel mogelijk
duidelijkheid wordt geboden.
Voorzitter. Als ik het coalitieakkoord lees, zou ik bijna denken dat dit
kabinet het kabinet van het individu is. Er wordt niet eens stilgestaan bij
het gezin en de waarde daarvan. Ik moet echt zeggen dat ik dat een
gemiste kans vind. Met het CDA roep ik het kabinet op te komen tot een
integrale visie op het gezinsbeleid. Er komt bijna gratis kinderopvang,
maar daarbij gaan de lagere inkomens er wel op achteruit. Volgens mij is
dat opnieuw een gemiste kans. Wij denken dat dit beter kan. Daarom
hebben we vorige week aan Minister Kaag ons plan voor een nieuwe
kinderbijdrage overhandigd. De drie kindregelingen worden daarin
gebundeld en vereenvoudigd. Ouders krijgen meer keuzevrijheid over hoe
ze dat budget zelf willen besteden. Ik hoop dat deze Ministers het
SGP-plan inmiddels in hun loodgieterstas hebben zitten. Zo niet, dan wil
ik dat er vandaag ook best in stoppen. Ik hoor straks wel of het er al in zit.
Zo niet, dan zorg ik daarvoor. Ik zie zeker Minister Schouten al kijken met
een blik van: doe dat maar!

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

27

Voorzitter. Ik zie nog een kloof, namelijk de kloof tussen een- en tweeverdieners. Na jaren van fiscaal onrecht gaf de Kamer een alarmsignaal af:
verklein deze kloof! Is de Minister bereid bij de uitwerking van de
voorgenomen lastenverlichting ook specifiek te kijken naar het terugdringen van deze kloof? Betaald werk is niet de enige manier van
meedoen aan de samenleving, schreef het SCP terecht in reactie op de
kabinetsplannen. Het SCP adviseert het kabinet in de uitwerking van
arbeidsmarkthervormingen verschillende vormen van maatschappelijke
participatie mee te nemen. Kortom, hou dus oog voor de mantelzorger die
iedere dag klaarstaat voor zijn vader en hou oog voor de moeder die er
wil zijn voor haar gezin en daarnaast ook nog vrijwilligerswerk doet. De
motie-Van der Staaij/Heerma verzocht het kabinet de positie van gezinnen,
mantelzorgers en vrijwilligers echt te verbeteren. Kan de Minister
toezeggen dat hier in de uitwerking van de plannen nadrukkelijk rekening
mee wordt gehouden en dat zij de Tweede Kamer de uitwerking van
verschillende vormen van maatschappelijke participatie bij de arbeidsmarkthervormingen toestuurt?
Voorzitter. Dan nog een ander punt, de kwetsbaren. De SGP vindt het
positief dat het kabinet oog heeft voor de kwetsbaren in onze samenleving, maar toch viel mij op dat in de startnota staat dat de jonggehandicaptenkorting wordt gehalveerd. Mijn vraag is eigenlijk: waarom? Het
kabinet is ook van plan om te bezuinigen op de kinderbijslag, terwijl er
gezegd wordt dat het de kinderarmoede wil halveren. Ik zou zeggen: laten
we die helemaal uitbannen, maar ik heb op z’n minst het gevoel dat het
bezuinigen op de kinderbijslag het halveren niet eens gaat helpen.
Volgens mij gaat dat gewoon niet samen. Inmiddels ligt er in de Eerste
Kamer een motie-Schalk, ingediend met vele anderen, die het kabinet
vraagt dit wetsvoorstel in te trekken. Mijn concrete vraag is: is het
inderdaad niet beter om van beide voorstellen af te zien?
Voorzitter, tot slot nog een heel ander punt, namelijk asbest. Ja, Sociale
Zaken en Werkgelegenheid is een hele brede portefeuille; daar ben ik me
van bewust. De Kamer heeft de afgelopen jaren verschillende moties
aangenomen voor meer innovatie en functiescheiding in het asbeststelsel.
Ik zie daar onvoldoende beweging in. De certificerende instellingen zijn op
papier verantwoordelijk voor de inhoud van het certificatieschema, maar
in de praktijk merken we dat het niet zo werkt. En zo is er meer te noemen,
maar mijn concrete vraag in dit hoofdlijnendebat is: gaat het nieuwe
kabinet inzetten op een fundamentelere aanpak van dit asbestdossier,
zodat ook innovatie een goede, stevige plek krijgt in het beleid?
Daar laat ik het bij, voorzitter. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Stoffer. Het woord is aan de heer Omtzigt.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dank u wel. Ook van mijn kant felicitaties aan de nieuwe bewindspersonen met een hele grote begroting en nog grotere uitdagingen. Ik denk
dat de kerntaken van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zelden belangrijker geworden zijn dan in het huidige tijdsgewricht. «Sociale Zaken» betekent «bestaanszekerheid». Die bestaanszekerheid staat onder een enorme druk, niet alleen aan de onderkant maar
voor grote groepen in de werkende gezinnen en ook ouderen, die het eind
van de maand nauwelijks halen, hun energierekening niet kunnen betalen
en tegenvallers met zorgkosten hebben. Over koopkrachtplaatjes heeft u
me heel vaak heel kritisch gezien. Die laatste 0,2%? Echt waar, het zal
allemaal wel, maar als we straks 4% of 5% koopkrachtdaling krijgen in één
jaar, hebben we serieuze problemen in grote wijken van Nederland:
mensen die het eind van de maand niet halen, die de thermostaat op dit
moment op 12 graden zetten of die een maaltijd overslaan. We weten dat
dit gebeurt, maar we doen alsof het niet zo is. Weet u wat we dan doen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

28

Dan gaan we feest vieren omdat we meer werkgelegenheid hebben dan
ooit. Ja, dat komt omdat we straks twee banen nodig hebben om één keer
rond te komen.
Die verpaupering moet gestopt worden. Daarom vraag ik met klem of er
na de herijking van het sociaal minimum ook een plan komt om waar de
problemen bij de herijking zitten – die zitten dus niet alleen aan de
inkomstenkant maar ook aan de uitgavenkant – die problemen op te
lossen. Met «de uitgavenkant» bedoel ik dat het in dit land enorm
uitmaakt of je een betaalbare huurwoning krijgt van € 600 van de
woningbouwcorporatie of dat je van die zogenoemde middenhuur van
€ 1.100 moet huren. Dat is het verschil tussen goed kunnen rondkomen
en elk dubbeltje moeten omdraaien. Wanneer krijgen we dan die herijking
en op welke manier zorgen we ervoor dat mensen rond kunnen komen?
Twee. Ik miste iets. Mijn collega van het CDA zei dat in het regeerakkoord
zinnen over de WIA staan. Als je in dit land minder dan 35% arbeidsongeschikt wordt, lijkt dat weinig, maar dat betekent dat je verdiencapaciteit
bijvoorbeeld daalt van € 33.000 naar € 21.000, net boven het wettelijk
minimumloon. Dat zijn mensen die na een arbeidsongeval in een rolstoel
terechtkomen. Die hebben in Nederland recht op nul euro uitkering, nul
ondersteuning om iets te vinden. Daar zijn er meer dan 100.000 van.
Minder dan de helft van die mensen heeft werk. Wij voldoen niet aan het
ILO-verdrag, het internationale verdrag dat een minimum zet in de
westerse wereld. We zijn ongeveer het enige land in de wereld dat daar
niet aan voldoet. Wanneer komen die voorstellen en waarom stond dit
niet in de beleidsbrief?
Voorzitter. Bij pensioenen ben ik buitengewoon kritisch. De ambitie is er,
maar om te denken dat je dit wetsvoorstel binnen een aantal maanden
zonder problemen door de Kamer loodst ... Ik heb daarvoor te veel grote
projecten gezien die mislopen, al was het alleen maar de omzetting. Dus
kabinet, kijk en zorg ook voor wat draagvlak in de samenleving. Ik ben
daar buitengewoon sceptisch over.
Op het punt van de schuldhulpverlening sluit ik mij aan bij mijn
voorgaande collega. Daar zit heel veel stress bij mensen. Maar die stress
zit er omdat we allemaal prikkels ingebouwd hebben, zoals een maand
wachttijd waarin mensen geen uitkering krijgen. Dan kunnen we wel aan
stresspreventie doen, maar de beste stresspreventie is om ervoor te
zorgen dat die mensen in ieder geval nog net het eten kunnen kopen,
want dat is waarom ze totaal en totaal gestrest zijn. Ik schaam me voor
een land waar ik vandaag moet lezen dat Defence for Children naar de
rechter moet stappen omdat een aantal waterleidingmaatschappijen
honderden gezinnen met kinderen afsluit, waardoor ze geen water
hebben.
Tot slot, voorzitter. De jonggehandicaptenkorting halveren: doe het niet.
Een kabinet dat 29 miljard euro extra uitgeeft en de koopkracht achteruit
laat gaan: ik zou niet eens weten hoe je dat soort plannen zou moeten
bedenken. Dus ik zou zeggen: kijk ook nog even fundamenteel naar of je
nu het juiste evenwicht hebt in dit regeerakkoord.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Omtzigt. Het woord is aan de heer Nijboer namens de
fractie van de PvdA.
De heer Nijboer (PvdA):
Dank u wel, voorzitter. Ook ik wens beide Ministers heel veel succes en
wijsheid bij hun werk. Misschien voor de administratie van de collega’s: ik
zal de pensioenen voor mijn rekening nemen in het vervolg, Barbara
Kathmann zal de Sociale Zakenportefeuille doen en Lilianne Ploumen
schulden- en armoedebeleid. Dan is iedereen ook weer een beetje bij wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

29

de komende tijd betreft. Barbara Kathmann zit in de enquêtecommissie
Groningen, dus wellicht ziet u mij af en toe vaker hier voor andere zaken.
Voorzitter. Mijn hoofdpunt is de koopkracht. Dat merkte u ook al in de
interrupties. Ik vind het heel onbevredigend dat de economie heel erg
groeit, dat een kabinet een enorm expansief begrotingsbeleid voert – het
krijgt het geld waarschijnlijk nog niet eens uitgegeven, laat staan
doelmatig – en dat mensen er toch netto op achteruitgaan. Dat ze minder
te besteden hebben, komt door politieke keuzes. Het komt voornamelijk
door keuzes in het belastingstelsel die níét worden gemaakt. Alles is
afgekocht in de coalitieonderhandelingen en qua belastingstelsel kom je
dan niet uit. Dan moet je dat afkopen, en dat betekent dat je de belastingen voor vermogenden, vervuilers en de rijksten níét verhoogt, wat
betekent dat de rest van Nederland qua koopkracht achteropraakt. Dat is
eigenlijk de conclusie die wij hier moeten trekken.
Ik vraag daar wel ook deze Ministers naar. Ik heb die koopkrachttabel zien
staan op pagina 25 van het coalitieakkoord. Daar staat gewoon: 1,9%
gemiddeld gaat iedereen erop vooruit. Hoe is het dan mogelijk dat er bij
de CPB-berekeningen vervolgens een nul voor iedereen uitkomt? Hoe kan
dat verschil zo groot zijn? Ik snap echt de verschillende methodieken wel.
Ik ben daar echt wel in thuis, maar hoe kan dat? Wie heeft nou wie op het
verkeerde been gezet? Was er nou echt de heer Van der Staaij voor nodig,
die vroeg om die doorrekening, om dit boven tafel te krijgen, terwijl
iedereen het eigenlijk wel op z’n klompen kon aanvoelen? Ik vraag de
Ministers om daarop te reageren.
Voorzitter. Ik vind de energiekosten ook onvoldoende gecompenseerd,
juist voor mensen die in een tochtige huurwoning zitten of mensen die in
een tochtige woning zitten en het niet even zelf kunnen betalen, nog los
van of ze zo snel bouwvakkers kunnen vinden om die zonnepanelen te
plaatsen. De coalitie heeft daarvoor 200 miljoen uitgetrokken. De Ministers
zouden met een voorstel komen, maar dat is er nog niet. En die rekening
loopt maar op en is nu 90% hoger! Mensen moeten € 100, € 200 netto in
de maand voor energie betalen! Als je moet rondkomen van € 1.000 of
€ 1.100 in de maand, is dat geen doen! Die weten zich geen raad meer.
Hoe kan het dat dat niet wordt opgelost?
Voorzitter. Ik zie ook veel gepruts in die koopkrachtplaatjes op ons
afkomen. We hadden net al een debatje daarover. De IO-AOW en de
ouderenkorting omhoog en dan heb je weer verzilveringsproblemen... Ik
roep het kabinet op: maak gewoon de fundamentele keuze om de
inkomenspositie van juist de lage en de middeninkomens te verhogen.
Dat begint met een koppeling, maar het komt ook samen met fiscale
maatregelen. Ik roep in het bijzonder de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid, die over koopkracht gaat, op zich daar in het kabinet
sterk voor te maken.
Voorzitter, een ander punt. Ik vond dat Minister van Gennip een goed en
mooi interview had vandaag over het belang van diversiteit in de
samenleving, in de top van Nederland, maar eigenlijk ook in de volle
breedte. Ik roep haar op om daar, nu het economisch zo goed gaat en de
werkloosheid daalt, volop gebruik van te maken. Dat geldt bijvoorbeeld
ook voor ouderen. Het is nu iets minder het geval, maar als je eerder
50-plusser was en je solliciteerde, werd je echt niet aangenomen.
Hetzelfde geldt voor mensen met een migratieachtergrond. Het geldt voor
mensen die langdurig in de bijstand zitten en er maar niet tussenkomen in
de sociale werkvoorziening. Dit is het moment, zou ik zeggen. Dit is het
moment waarop mensen een baan kunnen krijgen. Werk geeft ook veel
meer dan alleen inkomen. Kijk maar naar de koopkrachtplaatjes van
iemand met een uitkering. Werken is veel meer dan dat. Ik vraag om een
assertief programma om daar echt mee aan de gang te gaan, want het
kan nú. Nu heeft iedereen mensen nodig. Is de Minister bereid dat te
doen? In Groningen zijn ze met basisbanen bezig. Het kan ook op andere
manieren. Ik ben er ook erg voor dat bijvoorbeeld schoonmakers in dienst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

30

komen van het Rijk, maar ook anderen die nu via constructies worden
ingehuurd. Ga dat op grote schaal doen! Het maakt de welvaart en het
welzijn in Nederland echt groter.
Voorzitter, ik kom op flex en vast. Daar zit iets raars. Als je een vliegticket
of een treinkaartje koopt – mevrouw Maatoug gaat vaak met de trein –
wordt het duurder naarmate je flexibeler bent. Dat is logisch. Je kan het
weer afzeggen. Dat is net als bij het boeken van een hotel: dan krijg je
korting als je het vastzet. Bij werken is het precies andersom. De mensen
met een flexibel contract krijgen slechter betaald. Dan zit het echt goed
mis. Dan zit het echt goed mis. Ze dragen ook de risico’s. Ik moet
afronden. Ik ben zo enthousiast hierover, voorzitter. Ze krijgen minder
betaald. Die balans moet echt hersteld worden, zowel voor zzp’ers als
flexers. Ik roep de bewindspersonen op dat te doen.
Dank u wel voor uw coulance, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Nijboer. Als laatste van de zijde van de commissie is
het woord aan de heer Ceder namens de ChristenUnie.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. Ik wil allereerst de bewindspersonen succes
wensen met hun belangrijke taak.
Voorzitter. In deze Kamer botsen verschillende visies over de rol van de
overheid in sociale zaken, maar vandaag heb ik van eenieder gehoord dat
we ons zorgen maken of mensen nog wel mee kunnen. Dat deel ik en dat
zorgt voor een gedeelde opgave tussen kabinet en Kamer om ervoor te
zorgen dat mensen stappen kunnen zetten. Tijdens het debat rond de
regeringsverklaring is er een motie aangenomen. Mijn fractie wacht de
uitkomst daarvan af, omdat ik denk dat we met z’n allen de opgaves ook
wel zien. Mijn inzet is dat wij hopelijk bruggen weten te slaan de komende
jaren tussen jong en oud, arm en rijk en mensen die momenteel werken
en mensen die om welke reden dan ook niet volledig kunnen participeren.
Voorzitter. Voordat ik een aantal vragen stel, wil ik even ingaan op wat ik
hoop dat de inzet van het ministerie wordt. Mijn zeer gewaardeerde
collega Pieter Omtzigt schreef ooit een boek over een nieuw sociaal
contract. Ik heb dat met veel plezier gelezen. Op een aantal punten en
analyses kan ik ook wel ver met hem meegaan. Toch zou ik de komende
jaren niet zozeer een nieuw contract willen ambiëren, maar hoop ik dat
het lukt om te gaan naar een nieuw verbond. De verschillen tussen die
twee ideeën zijn er. Een sociaal contract impliceert het aangaan van een
overeenkomst tussen twee partijen voor specifieke doeleinden. Een
sociaal verbond spreekt veel meer van een overheid die uitdraagt wat de
omstandigheden ook mogen brengen. Wanneer iemand misschien voor
langere of kortere tijd niet in staat is om financieel bij te dragen aan het
welzijn van het land, dan laat de overheid je niet los. Ik hoop dat dat de
insteek wordt voor de komende periode.
Ik zie mooie aanknopingspunten in het coalitieakkoord om die stap ook te
maken. De overheid zegt: we gaan ons best doen om elkaar niet los te
laten. Dat impliceert een relatie tussen overheid en burger, maar met
name ook tussen burgers onderling. Laten we elkaar niet loslaten. Daar
ligt ten diepste mijn hoop voor dit kabinet en de bewindspersonen.
Ik zie in de brief een aantal uitgangspunten. Het is nog vrij summier, maar
ik snap wel dat een flink aantal dingen nog uitgewerkt moeten worden en
er nog een aantal belangrijke debatten komen over de Participatiewet,
waarvoor ik nog een aantal ideeën heb die uitgewerkt zullen worden.
Voorzitter. Ik heb een paar concrete thema’s ten aanzien van armoede. In
tegenstelling tot de PVV ben ik juist heel blij dat er een specifieke Minister
voor Armoede is. Wat mij betreft is het te lang onderbelicht geweest,
terwijl we met elkaar wel degelijk een heel groot probleem hebben in dit
land. Ik ben ook blij met specifieke uitgangspunten in het coalitieakkoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

31

Ik ben blij dat die uitgewerkt zullen worden. Ik heb met mevrouw Maatoug
van GroenLinks de afgelopen dagen gezegd: wij gaan nog wat doen om
de strijd aan te gaan met de schuldenindustrie. Daar zullen we dus
hopelijk met hele goeie plannen komen.
Voorzitter. Het is duur om arm te zijn in Nederland. Ik zie daar een
belangrijke rol voor Sociale Zaken, maar armoedebestrijding is kabinetsbreed. Dat vraagt wat van de Belastingdienst, dat bij het Ministerie van
Financiën zit. Dat vraagt iets van het CJIB, dat bij het Ministerie van
Justitie en Veiligheid zit. Dat vraagt om een interdepartementale aanpak
en dus om bewindspersonen die in staat zijn om daar waar het nodig is,
Ministers en Staatssecretarissen aan hun jasje te trekken om te zeggen dat
we deze klus, dit veelkoppige monster, moeten klaren. Mijn vraag aan de
Minister is dan ook: bent u zich daarvan bewust en bent u bereid om uw
collega’s aan hun jasje te trekken om deze belangrijke opgave echt met
elkaar te klaren, of in ieder geval zo veel mogelijk stappen daarin te
zetten?
Voorzitter. Ten aanzien van armoede en mensen ondersteunen, hebben we
met z’n allen tijdens de pandemie gezien dat het niet alleen een
overheidsaangelegenheid is. We hebben ook heel veel informele
initiatieven gezien, zoals buurtprojecten en informele voedselbanken van
diaconieën. Ik ben benieuwd welke rol vrijwilligers in het sociaal domein
hebben volgens de Minister. Kunnen we de komende periode een
overheid verwachten die initiatieven stimuleert en geen boete heft op
barmhartigheid daar waar mensen iets voor elkaar willen betekenen?
Soms moet de overheid vooral uit de weg gaan als mensen iets willen
doen voor hun medemens. Kunnen we dat voor elkaar krijgen? Kunnen
wij een dergelijk bewindspersoon en ministerie verwachten?
Voorzitter. Ten aanzien van het arbeidsmarktbeleid zou ik aan Minister van
Gennip willen vragen...
De voorzitter:
Dit is een heel nieuw onderwerp. Ik zou u willen verzoeken om het af te
ronden, want u heeft nog vier seconden om precies te zijn. Dat wordt uw
laatste zin. De heer Van Kent heeft ook nog een vraag op armoede voor u.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Mag ik dan mijn bijdrage afmaken in vier seconden?
De voorzitter:
Doen we.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Dan wil ik tot slot nog benadrukken dat wij een gedeelde verantwoordelijkheid hebben voor de BES-eilanden. Ik vraag aan de Minister: welk
tijdpad en traject kunnen we ingaan om te zorgen dat we echt het
minimumloon en de uitkeringen daar kunnen opkrikken?
Tot zover, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Ceder. De heer Van Kent van de fractie van de SP.
De heer Van Kent (SP):
In iedere klas zitten gemiddeld twee kinderen die in armoede opgroeien.
De heer Ceder en ik zijn ervan doordrongen dat het geen tegenslag is in
het leven van deze gezinnen, maar echt een aanslag is om in die armoede
op te moeten groeien. Nou heeft het kabinet het voornemen om de
armoede onder kinderen te halveren. Ik hoorde u spreken over een nieuw
verbond. Is de ChristenUnie bereid om met de SP een nieuw verbond aan
te gaan om het kabinet op te roepen om de armoede onder kinderen niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

32

te halveren, maar helemaal uit te bannen? Dan blijft straks niet één kind in
de klas nog over die in armoede moet opgroeien.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Ik ben uiteraard bereid om met de SP samen te werken om dit gezamenlijk
aan te pakken, maar wat betreft een verbond heb ik mijn trouw al
toegezegd aan de Partij van de Arbeid. Wij komen met een voorstel. Dat
hebben wij een paar maanden geleden aangekondigd. Dat is juist om te
zorgen dat kinderarmoede wordt gehalveerd, maar uiteindelijk is het
uiteraard de ambitie om naar nul te gaan. Tegelijkertijd is de waarheid dat
je afhankelijk bent van, met een duur woord, exogene factoren. Dat zijn
factoren die de overheid niet altijd in de hand heeft. Daarom hebben wij
gezegd dat wij het in ieder geval willen halveren. Volgens mij kan dat.
Volgens mij hebben we echt de knoppen om aan te draaien. Uiteraard
moet de ambitie zijn dat geen enkel kind opgroeit in armoede. Dat ben ik
helemaal met u eens, maar ik ben wat voorzichtig om te zeggen dat het
overheidsbeleid ervoor verantwoordelijk moet worden gemaakt dat geen
enkel kind in armoede zou kunnen opgroeien. Zoals u ook weet, kan dat
aan omstandigheden liggen waar de overheid geen grip op heeft. Ik ben
het helemaal eens met de lijn. Ten aanzien van het verbond ga ik met de
PvdA kijken wat er mogelijk is om ook de SP te betrekken, om ervoor te
zorgen dat we dit ook echt kunnen doen met elkaar.
De voorzitter:
Ik zie de heer...
De heer Van Kent (SP):
Ik sluit mij daar...
De voorzitter:
Het woord is aan de heer Van Kent.
De heer Van Kent (SP):
Dank, voorzitter. Ik sluit me daar natuurlijk heel graag bij aan. Ik dacht aan
2030. De gezamenlijke ambitie in het coalitieakkoord was volgens mij een
halvering binnen vier jaar. Dat gaat al iets sneller. Misschien kunnen we
samen kijken of we die ambitie kunnen opkrikken van een halvering naar
een ambitie om kinderarmoede uit te sluiten. Dat betekent niet dat we van
de regering vragen om daar een garantie op te geven, maar laten we wel
streven naar het uitsluiten van armoede onder kinderen. Volgens mij zou
dat in een beschaafd land normaal moeten zijn.
De voorzitter:
De heer Nijboer wil u in ieder geval met open armen ontvangen. Kijk. De
heer Stoffer heeft nog een interruptie.
De heer Stoffer (SGP):
De heer Ceder spreekt warme woorden over vrijwilligerswerk. Dat doet
goed. Dat is heel belangrijk. Ik hoorde mevrouw Van Beukering van
coalitiepartij D66 juist aangeven dat zij zo blij is met de bijna gratis
kinderopvang, die ertoe leidt dat we maximale arbeidsparticipatie gaan
creëren. Nou heb ikzelf in mijn bijdrage wat gezegd over de waarschuwende woorden van het SCP. Betaald werken is niet alles en als je niet
uitkijkt, kan dat ten koste gaan van een warme samenleving met vrijwilligerswerk, mantelzorg enzovoorts. Mijn concrete vraag is: is de heer Ceder
net zo blij met die bijna gratis kinderopvang en maximale arbeidsparticipatie als D66? Ik vraag dat in het licht van de woorden die ik en het SCP
hebben benoemd.
De heer Ceder (ChristenUnie):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

33

Ik ben blij dat de heer Stoffer deze vraag stelt, want als ik meer dan vier
seconden had, zou mijn vraag richting Minister van Gennip zijn hoe het
gezin en het welzijn van het gezin echt ook een plek krijgen in het
arbeidsmarktbeleid. Ik ben het dus helemaal met u eens. Laat ik vooropstellen dat de ChristenUnie blij is dat de kinderopvang toegankelijker
wordt. Volgens mij heeft D66 een verregaandere ambitie daarin. U ziet wat
de uitkomst is geworden van vier partijen. Ik denk ook wel dat dat goed
kan zijn, ook als het gaat om kinderen met name in bepaalde kwetsbare
wijken, om ervoor te zorgen dat er ook iets van ontwikkeling meegegeven
kan worden, omdat het thuis misschien, om welke reden dan ook, niet of
in mindere mate mogelijk is. Ik ben het helemaal met u eens. Ik heb mijn
verkapte vraag alsnog doorgeleid naar Minister van Gennip, omdat ik echt
wel denk dat het welzijn van het gezin ook samengaat met het arbeidsmarktbeleid. Ik ben ook benieuwd wat de visie van de Minister daarop is.
De heer Stoffer (SGP):
Ik zie een nieuw verbond ontstaan: geen werkverbond, maar een
genadeverbond. Dat past de SGP en ChristenUnie wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Stoffer. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van
de eerste termijn van de zijde van de commissie. Ik heb wel een
mededeling, want we lopen gruwelijk uit. Het debat eindigt om 13.30 uur.
Dit is een hoofdlijnendebat met een veelheid aan onderwerpen. De
Ministers hebben gevraagd om een schorsing van een kwartier. Dat
betekent dat we de commissievergadering om 12.35 uur zullen hervatten.
Ik stel voor dat we de eerste termijn doen. De heer Van Kent heeft in ieder
geval een vooraankondiging gedaan voor een tweeminutendebat, dus er
zal plenair ook een tweeminutendebat volgen. We slaan de tweede termijn
over. Ik waarschuw u alvast: ik zal de interrupties wat korter houden dan
die van de eerste termijn. In het hoofdlijnendebat is het ook wel goed dat
de commissieleden onderling met elkaar debatteren, maar ik zal interrupties richting de bewindspersonen wat korter moeten houden om
ervoor te zorgen dat we om 13.30 uur kunnen afronden. Daarmee schors
ik de vergadering tot 12.35 uur.
De vergadering wordt van 12.21 uur tot 12.35 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik zie dat een aantal commissieleden nog moet aanschuiven. Ik zie er een
aantal binnenhollen. De bewindspersonen hebben in ieder geval
aangegeven dat ze om 13.30 uur moeten afronden. Een aantal commissieleden heeft hetzelfde aangegeven. Ik herhaal dus nogmaals dat ik
interrupties echt kort zal houden. Ik wil direct het woord geven aan de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Minister Van Gennip:
Dank u wel, voorzitter. Dank u wel voor alle inbreng. Ik zal beginnen met
een inleiding op hoofdlijnen. Ik zal mijn best doen om alle verschillende
onderwerpen die u hebt genoemd en alle vragen die u hebt gesteld in
ieder geval even aan te raken. Maar ik denk dat de meeste van uw kant er
toch ook zijn om ons iets mee te geven. Als we al die individuele
onderwerpen willen bespreken, dan wordt het niet 13.30 uur vanmiddag,
maar 13.30 morgenmiddag. Het zijn heel veel vragen. Van veel onderwerpen denk ik dat ze een apart debat en een zorgvuldige discussie op dat
moment waard zijn. Een aantal daarvan zijn natuurlijk al gepland.
Dank dat we eerder vandaag hebben kunnen kennismaken. Een aantal van
u heb ik natuurlijk vorige week al gezien; ook individueel. We zullen elkaar
nog heel veel gaan zien. Dat is maar goed ook. Want ik denk dat wij snel
uit de startblokken willen. Dat proef ik ook in al uw inbrengen. Dat proef ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

34

overigens ook bij mezelf. Er is echt werk aan de winkel en er liggen echt
een heleboel grote uitdagingen die we met elkaar moeten aanpakken.
Wellicht kent u mijn ongeduld. Ik zal er hier – en dat zeg ik vooral tegen
mevrouw Maatoug – ook met u voor moeten zorgen dat we de zaken in
samenhang blijven bezien. Waar het kan zullen we op individuele dossiers
snelheid kunnen maken. Maar een heleboel zaken hangen natuurlijk met
elkaar samen. Het zijn ook taaie onderwerpen. De kwesties die we hier
vandaag bespreken, dateren niet van gisteren of van eergisteren. Ze zijn
ook niet door corona ontstaan; ze zijn wel vaak door corona versterkt. Als
we eerlijk zijn, moeten we echt wel een aantal tientallen jaren terug sinds
we leven in een periode van gestaag groeiend wantrouwen in de politiek
en wantrouwen tussen groepen. Er zijn uit elkaar groeiende groepen in de
samenleving. De discussies zijn steeds luider, het midden is steeds stiller.
Er zijn insiders en outsiders. Er heerst onzekerheid over de toekomst.
Grote ontwikkelingen hebben impact: klimaatverandering, immigratie,
globalisering, digitalisering, maar ook geopolitieke onzekerheden. Dat
doet wat met ons als geheel en met ons als individu. Tegen die achtergrond van grote veranderingen en hun impact op onze samenleving
moeten we echt alles op alles zetten zodat Nederland die samenleving kan
blijven met gelijkwaardige kansen voor iedereen en een perspectief voor
de toekomstige generaties. Vandaag spreek ik net als vorige week dan ook
de uitdrukkelijke wens uit om daaraan de komende tijd met u samen te
werken. Dat wil ik ook vanuit mijn overtuiging dat het soms beter is om
80% van een goede oplossing geïmplementeerd te krijgen, dan 110% van
je droomoplossing. Als wij allemaal zo nu en dan wat water bij de wijn
willen doen, dan kunnen we echt met elkaar een aantal belangrijke
veranderingen die nodig zijn voor elkaar krijgen. Deze planningsbrief en
dit hoofdlijnendebat zie ik als een begin waarin ik samen met mijn collega
Carola Schouten en alle andere collega’s in het kabinet die taaie uitdagingen van de komende periode zo veel mogelijk in samenhang, maar
waar het kan natuurlijk ook individueel, en met het maatschappelijk
middenveld ga aanvatten.
Voorzitter. We hebben dit debat in veel opzichten in een uitzonderlijke tijd.
De samenleving, de economie; we krabbelen net weer op na twee jaar
coronapandemie. In die afgelopen twee jaar hebben we veel van het land
gevraagd. We willen en moeten weer vooruitkijken. Dat hebben we als
kabinet ook aangegeven. Binnenkort krijg je die strategie over de omgang
met de coronacrisis op middellange termijn. Tegelijkertijd leven we ook in
een tijd waarin die opleving van de economie, maar ook die hoge
energieprijzen, echt grote uitdagingen geven op de gebieden van
koopkracht en inflatie. Ik ga straks dieper in op uw vragen, maar ook dat is
een uitdaging waar we met z’n allen voor staan. Dat maakt dat we op dit
moment een historische kans hebben. Als we de lessen uit de coronapandemie meenemen, ons realiseren wat er daarvoor al aan de hand was en
we vooruitkijken naar waar we nu voor staan, moeten we onszelf de vraag
stellen: wat voor soort samenleving willen wij zijn? Hoe willen we met
elkaar omgaan? Hoe willen we die samenleving de komende jaren
vormgeven? Sterker nog, het is onze gezamenlijke verantwoordelijkheid
om aan te koersen op een nieuw sociaal contract of een verbond. U kunt
het verschillende woorden geven; maar dat wat werkt voor iedereen.
Nederland is een uniek land. We hebben onze samenleving gebouwd op
een aantal pijlers: gelijkwaardige kansen, solidariteit, eerlijke beloning,
bestaanszekerheid, maar ook waardering voor excellentie en innovatiekracht; ook dat hebben we nodig. Het stabiele midden is ook een pijler en
de motor van onze samenleving. De arbeidsmarkt is daarbij het zwaartepunt. Daarvoor zitten we hier vandaag en nog heel vaak. Daar komt het
samen. Ook die zo ontzettend belangrijke thema’s als diversiteit en
inclusie raken bij mij een grote snaar. Dat weet u misschien inmiddels. Dat
geldt ook voor een goed werkend stelsel van kinderopvang, omdat dat
juist voor gezinnen en voor arbeidsparticipatie belangrijk is. Er is een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

35

vangnet voor als het tegenzit, langdurig, hopelijk kortdurig. Dat is onze
sociale zekerheid.
De arbeidsmarkt is de draaischijf waarop alles samenkomt. Ik zie daarin
een drieslag. Allereerst gaat het om gelijkwaardige kansen. Werk zorgt
voor bestaanszekerheid, zelfontplooiing en sociale context. Die arbeidsmarkt moet iedereen een plek bieden die past bij zijn of haar talenten. Dat
lukt alleen als er sprake is van gelijkwaardige kansen. Daar moeten we
ook samenhang in zien: met onderwijs, met zorg. Ik zeg onder anderen
tegen de heer Van Baarle – maar u raakt er allemaal aan – dat het daarbij
gaat om alle mensen die hier actief zijn in Nederland. Ik zeg tegen
mevrouw Den Haan dat het ook over senioren gaat. Ik kom daar nog op
terug. Dat is ook een hulde aan mijn moeder, maar daar heb ik nu geen
tijd voor. Juist ook participatie van senioren en seniorenkansengelijkheid
is een groot thema en zal een steeds groter thema worden. Ik word over 7
jaar 60 en ik hoop dat ik dan nog heel veel jaren actief kan bijdragen aan
deze maatschappij.
Het tweede onderdeel van die drieslag is dat vangnet, die solidariteit. Als
het tegenzit, kortdurig of langdurig, is er een vangnet dat je ook weer op
de been helpt. Het helpt je die kansen te vinden om deel te nemen aan de
samenleving. Dat kan zijn met werk of op andere manieren, bijvoorbeeld
als mantelzorger. Je bent echt onderdeel van die samenleving.
Het derde deel van die drieslag is voor mij beloning. Werk moet lonen.
Meer werken moet lonender zijn. Inzet en prestaties mogen beloond
worden, want zo krijg je innovatiekracht en ondernemerschap. Uiteindelijk
hebben wij dat goedopgeleide talent nodig. Alles is mensenwerk en die
mensen hebben we dus op die arbeidsmarkt hard nodig. Ondernemers,
individuele werknemers, inzet en prestatie mogen wat mij betreft beloond
worden.
Voorzitter. Ik zie het toekomstbestendig maken van die arbeidsmarkt als
een van de belangrijkste opgaven van dit kabinet en uw Kamer in de
komende jaren. We hebben het rapport van de commissie-Borstlap en we
hebben het SER MLT-advies. De analyse is duidelijk: onze arbeidsmarkt is
al uit balans geraakt. Daar zie ik de volgende vijf punten. Allereerst is er
sprake van scheefgroei op het gebied van zekerheid. Kim Putters zei het
heel mooi: «Er is sprake van kansenongelijkheid naar contractvorm.» Juist
de meest kwetsbare werkenden moeten het vaak doen met die tijdelijke
contracten, terwijl voornamelijk goed toegeruste werkenden zekerheid
hebben van dat contract voor onbepaalde tijd. Daarmee kunnen zij ook
weer makkelijker een huis kopen. Dat betekent dat we moeten kijken naar
schijnzelfstandigheid, naar een richtlijn voor platformwerkers die gisteren
in Bordeaux uiteraard ook aan de orde kwam. Tegelijkertijd moeten we
ons realiseren – zeg ik met de heer Smals – dat er ook een groep zzp’ers is
die wel degelijk gewoon zelfstandig wil zijn. Maar daarin schuilt denk ik
het begin van de discussie: het onderscheiden van wat de verschillende
groepen zijn. Dan kun je zeggen: wat heeft welke groep nodig?
Het tweede probleem is dat het ook op een heleboel andere vlakken knelt.
Niet iedereen heeft gelijke toegang tot de arbeidsmarkt, tot de werkvloer.
Niet iedereen voelt zich er even veilig. Niet iedereen kan er in even
prettige arbeidsomstandigheden werken. Ja, er is arbeidsmarktdiscriminatie in Nederland. Ja, er zijn omstandigheden die we gewoon niet
moeten willen accepteren. Dat zijn zaken waar het ook knelt. Dan gaat het
ook over een cultuur, een cultuur van inclusie en diversiteit. We weten
inmiddels dat diversiteit loont. Diverse teams presteren beter. Diverse
organisaties hebben een betere blik op de samenleving en dus uiteindelijk
ook een betere langetermijnvisie.
De derde uitdaging. Terwijl wij met onze arbeidsmarktkrapte staan te
springen om mensen die aan het werk kunnen, zitten er ruim 1 miljoen
mensen langs de kant. Dat geeft een kans, zeg ik tegen de heer Nijboer,
om deze mensen juist nu aan het werk te krijgen. Maar het betekent wel
dat we daar echt werk aan de winkel hebben, want een heleboel van deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

36

mensen zitten al heel langdurig aan de kant. Daarbij is er natuurlijk
speciale aandacht voor die senioren.
Het vierde punt hangt samen met het derde punt, maar ik zie het als een
apart punt, en dat is die arbeidsmarktkrapte. Daarbij gaat het vooral om
de mismatch die we zien tussen wat mensen kunnen bieden en waar
behoefte aan is op de arbeidsmarkt. Daarvoor is om-, her- en bijscholing
van belang. Ook is daarbij van belang dat je een bepaalde studiekeuze
maakt. Maar ook goed werkgeverschap is van belang, zodat je bijvoorbeeld hoog verzuim en hoog verloop tegengaat.
Ten slotte het vijfde punt dat ik nu wil aanraken: het vangnet. Ik vind dat
we best trots mogen zijn op het Nederlandse stelsel. Ik heb in een aantal
andere landen gewerkt en daar is het echt anders. Een goed stelsel waar
uiteraard verbeteringen mogelijk zijn, ontslaat ons niet van de verplichting
om te erkennen dat het niet in alle gevallen functioneert zoals we dat
willen. De heer Van Kent begon daar al over. Soms werken regelingen in
de praktijk niet zoals ze bedoeld zijn. Maar als we een ding hebben
geleerd van de toeslagenaffaire, is het dat het in sommige gevallen
fundamenteler ligt dan een regeling die in de praktijk anders uitpakt
omdat er bijvoorbeeld een jaargrens bij betrokken is. We moeten leren
kijken met een andere bril, de bril van het vertrouwen. En dat de burger
die het even moeilijk heeft, de burger die een fout maakt, het verdient om
in beginsel vanuit vertrouwen tegemoet getreden te worden totdat het
tegendeel bewezen is, als dat er is natuurlijk.
Voorzitter. Het coalitieakkoord erkent de arbeidsmarkt als het zwaartepunt
in individuele levens, als draaischijf van onze samenleving als geheel en
als bron van economische groei en innovatie. Talent is ons belangrijkste
en vandaar ook ons meest schaarse goed. Alles is uiteindelijk
mensenwerk. Als mensen goed in hun vel zitten, zich ergens thuis voelen,
zijn ze betere werknemers, partners en buurmannen. Die arbeidsmarkt
moet kansen bieden aan zo veel mogelijk mensen. Zoals ik net zei: dat is
nu niet in alle gevallen het geval. Daarom hebben wij in dit coalitieakkoord besloten om een aantal hervormingen door te voeren in de
arbeidsmarkt: het versterken van de bestaanszekerheid van de lage en
middeninkomens, het verlagen van de lasten, zorgen dat werken loont,
het aantrekkelijk houden van werkgeverschap en ondernemerschap, en
het opvangen van personeelstekorten in cruciale sectoren. Dat betekent
de uitwerking van onder andere ambities ten aanzien van flexwerken, het
contract voor onbepaalde tijd, zelfstandigen, van werk naar werk, een
leven lang ontwikkelen. Ik kom daarbij even terug op wat ik eerder al zei.
Bij alle belangrijke onderwerpen – sommige kunnen individueel, de
meeste zullen in samenhang zijn – zullen we ons steeds weer moeten
afvragen hoe we dit met elkaar voor elkaar kunnen krijgen. En dan
misschien in die 80%-oplossing, waar 80% van je eigen wens in zit en die
wel uitvoerbaar is. De laatste jaren hebben ons geleerd dat een
uitvoerbare oplossing minstens zo belangrijk is.
Het is geen geringe klus. Het is ook niet in een paar weken geklaard. Het
zal overleg vergen met u, met de sociale partners en met allerlei
betrokken partijen, niet alleen met de polder hier in Den Haag, hoe goed
die overigens ook is. Dan komen we op de historische kant waarmee ik
begon. Er ligt voor het eerst sinds veertien, vijftien jaar een MLT-advies
van de SER. Er ligt een hele duidelijke analyse van de commissie-Borstlap
en er ligt een coalitieakkoord dat daar wat mee wil. Het is aan ons hier
gezamenlijk om daar wat van te maken, om een sociaal contract neer te
leggen – een verbond mag ook – dat voor iedereen werkt om de
tendensen die er in de afgelopen periode zijn gegroeid, om te buigen in
een positieve richting. Samenwerking, vertrouwen, kansengelijkheid,
inclusie en innovatie. Dat is nogal een agenda. Ik reken op u om dat
samen te doen en om dat samen uit te werken. U zult in de loop van de
komende maanden verschillende brieven ontvangen en in ieder geval
voor het zomerreces die grote hoofdlijnenbrief over de arbeidsmarkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

37

Ik ga nu staccato in op een aantal kleinere onderwerpen zodat er ook voor
mijn collega Schouten nog enige tijd overblijft. Ik neem aan dat een aantal
van deze zaken uitgebreid terugkomen op andere momenten. Eerst
staccato over de arbeidsmarkt. Mevrouw Palland, we zijn aan het kijken
naar de deeltijd-WW en gaan daar nog verder goed naar kijken. Het is
ingewikkeld, omdat je wilt dat het alleen in uitzonderlijke situaties kan dat
de werkgever, de ondernemer, een aantal van die kosten draagt. Het kan
wel flexibiliteit geven; in bepaalde landen zien we dat. U hoort daar
binnenkort over. In de tabel staat wanneer u daar precies over hoort.
Het uitbreiden van de zzp-agenda met een actueel onderzoek om zzp’ers
door te laten groeien naar zelfstandigen met personeel of naar mkb’ers:
Economische Zaken heeft daar in 2020 een onderzoek naar laten
uitvoeren. Daaruit blijkt dat het om relatief veel dingen gaat, maar wel
kleinere dingen. Ik kom daar samen met mijn collega Adriaansens op
terug, want ik zie de hobbel die daar moet worden genomen.
Mevrouw Van Beukering en mevrouw Maatoug vroegen om een routekaart en beperkten dat eigenlijk tot de vraag over flexwerk en zzp. Wat ik
samen met de sociale partners aan het uitwerken ben, is een routekaart
over dat hele SER MLT-advies, Borstlap en over wat we in het coalitieakkoord willen doen. Er komt dus een bredere routekaart, niet alleen over
flexwerk en zzp.
De voorzitter:
Mevrouw Maatoug, een korte vraag.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Gezien het aandachtspunt van krapte en de perfecte tijd, zoals de Minister
dat ook aangaf, is het dan niet aan te raden om bijvoorbeeld dat eerder te
doen rond het uitzendbeding, om gebruik te maken van de huidige
omstandigheden? Dus is het aan te raden om ook in de routekaart
sommige onderwerpen snel te doen?
Minister Van Gennip:
Ja, zoals ik in het begin al zei, zijn er een heleboel onderwerpen die we in
samenhang of in pakketjes van samenhang moeten doen. Er zijn
individuele onderwerpen die wellicht sneller kunnen. U hoort zo snel
mogelijk wat wel en niet sneller kan. Maar waar dat kan, zullen we dat
zeker doen.
De heer Smals: vast minder vast en flex minder flex. Dat gaat mee in de
brede arbeidsmarkthervorming, op basis van de rapporten die er liggen. Ik
denk ook dat het belangrijk is dat de gesprekken met de sociale partners
en vooral met de werkgevers en werknemers samen, daarover
verdergaan. Op basis van die input komen we dan in de hoofdlijnenbrief
daarop terug.
De heer Van Kent vroeg of wij afscheid gaan nemen van flexibilisering. Ik
hoop echt dat we die schijnconstructies kunnen aanpakken. Daar hebben
we nu met de Richtlijn platformwerk – die betreft een gedeelte van de
schijnconstructies – via Europa een sterke aanpak, waarbij we als
Nederland de kar trekken. Bij de hervorming van de arbeidsmarkt kom ik
natuurlijk ook op dit punt verder terug. Ik denk dat er altijd mensen zullen
zijn die graag flexibel willen werken, maar wel aan de bovenkant van die
hele groep zzp’ers. Het begint met erkennen dat er op dit moment
verschillende groepen zzp’ers zijn die met verschillende uitdagingen en
mogelijkheden te maken hebben.
Mevrouw Van Beukering vroeg naar de stand van zaken rond zzp en een
sectorspecifieke benadering. Die komt uiteraard in de komende tijd ook
terug in alle uitwerkingen. De sectorspecifieke benadering van de
Belastingdienst is afgelopen jaar van start gegaan. Deze benadering is in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

38

de zorg, een specifieke sector is een gedeelte van de bouw, bemiddelingsbureaus... het wordt dan wel heel gedetailleerd. Daar komen we verder op
terug.
Zelfstandigen in de SER: dat is een belangrijke vraag van de heer Smals.
Ja, het is zeker de bedoeling dat de SER daar meer rekening mee houdt.
De SER worstelt wel met wie dan de zelfstandigen vertegenwoordigt in
Nederland. Maar ik ben het zeer met u eens dat dat geluid duidelijk
hoorbaar moet zijn binnen de SER. We zullen daar dus ook naar kijken. In
het advies van de SER over zijn samenstelling – dat advies verwachten we
deze maand – komt dat zeker terug. Wij nemen dan als kabinet een besluit
over welke organisaties in aanmerking komen om leden aan te wijzen,
inclusief de onderlinge zetelverdeling. Dat is voor de periode vanaf 1 april
2022. Dus daarvoor hoort u daarover.
Mevrouw Van Beukering en andere leden vroegen naar het STAP-budget.
Inmiddels kent u het STAP-budget. Het moet drempels voor mensen
wegnemen, zodat scholing toegankelijker wordt. Het is voor mensen
makkelijker om daaraan mee te doen dan gebruik te maken van de oude
afgeschafte fiscale aftrek scholingskansen. Het is juist de bedoeling dat
praktisch geschoolden daar ontwikkeladviezen aanvragen. Via de telefoon
en via fysieke locaties is hulp beschikbaar bij het aanvragen van het
STAP-budget. Op die manier hopen we dat we juist de groepen waar het
om gaat, bereiken.
Mevrouw Den Haan vroeg of er gelijk al bij aanzegging in het traject van
het vinden van een nieuwe baan omscholing kan zijn. Het kan per persoon
verschillen of dat nodig is of niet. Op dit moment werken we samen met
sociale partners, UWV en gemeenten in de regionale mobiliteitsteams, om
juist al bij dreigende werkloosheid ondersteuning te bieden met passende
scholing. Daarvoor is ook dat startbudget beschikbaar. Het kan dan gaan
om her- en bijscholing in een bestaand beroep of omscholing naar een
nieuw beroep.
De regie op de arbeidsmarkt, zeg ik tegen mevrouw Palland, ligt in
principe hier. Op het moment dat het om Leven Lang Ontwikkelen gaat,
doen we dat uiteraard samen met het Ministerie van OCW en het
Ministerie van EZK.
Dat was in staccato de arbeidsmarkt. Dan gaan we in staccato even in op
de koopkracht, maar ik kan mij voorstellen dat u dat heel staccato zult
vinden. Ik vind het ook eerlijk gezegd een debat dat staccato niet waard is.
Ik zou er toch graag een paar dingen over zeggen. Ik denk dat de zorgen
over de koopkracht breed gedeeld worden in uw Kamer, maar ook in het
kabinet. We zien stijgende prijzen door zeer hoge energieprijzen in
combinatie met een flink aantrekkende economische groei en een aantal
effecten van de coronacrisis, waaronder op transport en logistiek. Dat
heeft natuurlijk een effect op onze koopkracht.
Wij hebben u toegezegd om in het voorjaar opnieuw te kijken naar de
koopkrachtontwikkeling en de verdeling tussen de groepen. Daarbij is het
volgende wel van belang. De heer Nijboer hintte daar eigenlijk al op. Op
het moment dat de energieprijzen stijgen en wij netto-importeur van
energie zijn, zijn wij dus importeur van welvaartsverlies op het moment
dat de prijzen zo hard stijgen. Dat is er op dit moment aan de hand. Dat
betekent dat het dus niet een vraagstuk is van: iedereen kan er wat bij
krijgen. Het is een vraagstuk van herverdeling. Of een vraagstuk van
herverdeling tussen generaties als je vandaag besluit dat je wilt dat
iedereen er wat bij krijgt. Dus het wordt een heel lastige discussie en
uiteindelijk ook een politieke discussie over herverdeling. Maar het is
helaas geen gratis herverdeling, want het moet ergens vandaan komen.
Wat ik er wel ...
De voorzitter:
Als u uw zin afmaakt, Minister, dan geef ik daarna het woord aan de heer
Nijboer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

39

Minister Van Gennip:
Wat ik even wil herhalen – dat heeft de premier in de Eerste Kamer ook
gezegd en dat hebben wij bij het debat over de regeringsverklaring ook al
gezegd – is dat wij echt breed aan het kijken zijn naar die verdeling tussen
groepen en naar die koopkrachtontwikkeling, waarbij er geen taboes zijn.
Het betekent ook dat ik op dit moment geen toezegging kan doen. Wij
gaan er echt serieus naar kijken. 9 maart. De CPB-raming is er inmiddels
over een week of drie.
De heer Nijboer (PvdA):
Een goede analyse van de Minister. Zo zit het precies. De vraag is
natuurlijk welke politieke keuze het kabinet maakt en welke richting het
neemt. Bekijkt het kabinet dan ook het hele fiscale stelsel? Als je
vermogens en vervuilers meer belast, dan kun je herverdelen. Als je
alleen maar binnen groepen zit, gaan de inkomens van mensen er enorm
op achteruit, hoe je het ook wendt of keert. Daar ben ik geen voorstander
van.
Minister Van Gennip:
De heer Nijboer heeft ook een goede analyse gegeven. Hij heeft een hele
logische vraag gesteld. Hij begrijpt ook dat wij die vraag als kabinet gaan
beantwoorden als wij de nieuwe koopkrachtcijfers hebben en als wij daar
in het kabinet uitgebreid over hebben gesproken.
De voorzitter:
De heer De Jong en daarna mevrouw Maatoug. Korte vragen en graag
één vraag per fractielid, ook gezien de tijd. Het spijt me.
De heer Léon de Jong (PVV):
Dit is zeer teleurstellend. De mensen thuis weten al maanden dat de
inflatie gigantisch stijgt en zien de koopkracht eigenlijk al jaren achteruitgaan. Ze zien dat nu in rap tempo gebeuren. De Minister zegt: ik kan
hier geen toezeggingen doen. Ze verwijst dan naar maart, maar in maart
wordt verwezen naar het voorjaar en vervolgens zijn we in 2023. Dus ik
zou graag van deze Minister willen horen waarom ze dat acceptabel zou
vinden, terwijl mensen nu al niet kunnen rondkomen.
De Minister zegt ook: het is niet gratis. Ondertussen gaat het huidige
kabinet wel 75 miljard euro uitgeven, waarvan 60 miljard aan klimaat en
stikstof. Daar is erg weinig discussie over. Zou de Minister er niet voor
kunnen zorgen dat ze die 60 miljard euro skipt en dat ze dat geld direct
beschikbaar stelt voor koopkrachtvooruitgang?
Minister Van Gennip:
Allereerst. Het vorige kabinet heeft wel degelijk wat gedaan aan de
koopkracht van vandaag. 3,2 miljard aan energiebelasting, 200 miljoen
voor lage inkomens via de gemeenten, ook weer vanwege de energiebelasting, en een heleboel maatregelen in het coalitieakkoord die wel
degelijk een positieve impact hebben op de koopkracht. Daarnaast zijn er
natuurlijk een heleboel negatieve effecten.
U krijgt over een paar weken een kabinetsstandpunt over hoe wij met de
koopkracht omgaan en hoe wij omgaan met de verschillende moties die
daarover bij het debat over de regeringsverklaring, maar daarvoor ook al,
zijn ingediend. Wees gerust, zeg ik tegen u. Wij nemen deze discussie echt
serieus en we zijn er echt heel goed naar aan het kijken.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Mijn vraag is: is de situatie waarin we nu zitten niet ook de uitkomst van
een politieke keuze? Daarmee verwijs ik naar het punt van de heer Nijboer
dat de formatie niet alleen in de koopkracht maar ook in de verdeling van
lasten al een keuze heeft gemaakt. Vindt deze Minister dat dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

40

verkeerde keuze was, gezien de aandachtspunten waar we het nu al, een
paar weken na de presentatie van het regeerakkoord, over moeten
hebben?
Minister Van Gennip:
Het coalitieakkoord an sich is natuurlijk een politieke keuze, qua wat we
daarin hebben opgeschreven en wat we voor elkaar willen krijgen. Er zijn
een aantal ontwikkelingen die daar invloed op hebben. Ik noemde ze net
al. U hoort over een paar weken welke politieke keuze wij gaan maken ten
aanzien van de koopkracht.
De voorzitter:
De heer Van Baarle heeft nog een korte vraag over de koopkracht.
De heer Van Baarle (DENK):
Ik begrijp dat de Minister niks gaat loslaten over de richting die we daarbij
opgaan.
Minister Van Gennip:
Nee.
De heer Van Baarle (DENK):
Ik vind dat ook teleurstellend. De voorkeur van DENK is duidelijk. Maar
wat is «een aantal weken» precies? Hoe gaat de regering borgen dat de
Tweede Kamer daar ook aan zet kan zijn en dat we dadelijk niet met een
voorstel van het kabinet komen en de Tweede Kamer voor een voldongen
feit geplaatst wordt? Gaan we hier nog voor de voorjaarsbesluitvorming
over van gedachten wisselen? Wat mij betreft doen we dat ver daarvoor.
De voorzitter:
Minister, kunt u een concreet tijdpad noemen?
Minister Van Gennip:
Ik kan op dit moment geen concreet tijdpad noemen met op welke datum
er precies wat gebeurt. 9 maart is een hele duidelijke datum. Dan komen
de berekeningen van het CPB uit. Op basis daarvan moeten wij kijken met
welke voorstellen wij wel of niet gaan komen en welke analyses er verder
nog nodig zijn. Maar u begrijpt ook dat we daar natuurlijk niet al te lang
over kunnen gaan doen. Dat is heel erg duidelijk.
De voorzitter:
De Minister hervat haar beantwoording.
Minister Van Gennip:
De heer Nijboer vroeg naar het verschil in koopkrachtbeeld tussen het
coalitieakkoord en de CPB-doorrekening. Dat is 1,9% versus 0,4%. Dat
verschil komt aan de ene kant doordat de cijfers verschillende dingen
uitdrukken, namelijk het effect over de hele kabinetsperiode tegenover het
gemiddeld effect per jaar in die kabinetsperiode. Aan de andere kant zit er
in de CPB-doorrekening een correctie voor de oplopende inflatie. Dit was
een partiële update. Er is geen nieuwe raming gemaakt voor bijvoorbeeld
de loonontwikkeling, die ons nog zou kunnen helpen. Op 9 maart komen
de complete plaatjes. Dan kijken we ook naar de evenwichtige verdeling
daarvan.
Waarom moet de jonggehandicaptenkorting worden gehalveerd? Dat is
een heel technisch verhaal. Excuses, u heeft zo veel vragen gesteld dat ik
deze even moet lezen. Ik denk dat die meegaat. Wij hebben in het voorjaar
een heel pakket lastenverlichting. Daarbij kijken we goed naar de hele
invulling van het lastenpakket. Dat is op dit moment indicatief ingevuld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

41

De voorzitter:
De heer Stoffer heeft een korte vraag.
De heer Stoffer (SGP):
Dit was een vraag van mij. De vraag was niet om het technisch uit te
leggen. De vraag is: waarom? Ik snap het niet.
Minister Van Gennip:
Sorry, welke «waarom» vroeg u?
De voorzitter:
De halvering van de jonggehandicaptenkorting.
Minister Van Gennip:
Mag ik daar zo even op terugkomen?
De voorzitter:
Dat doen we.
Minister Van Gennip:
Oké.
De heer Stoffer (SGP):
Het mag ook schriftelijk.
De heer Van Kent (SP):
Wij hebben hier ook schriftelijke vragen over gesteld, die nog beantwoord
moeten worden.
De voorzitter:
Wellicht kan het dan meegenomen worden in de beantwoording van de
schriftelijke vragen.
Minister Van Gennip:
Dank u wel. Dan stel ik voor dat ik het in de beantwoording van de
schriftelijke vragen meeneem.
De voorzitter:
Doen we.
Minister Van Gennip:
Anders zijn we er nu heel lang mee bezig. We hebben hier nog een hele
set ...
De voorzitter:
Ogenblik. De heer De Jong heeft nog een vraag.
Minister Van Gennip:
... losse vragen.
De heer Léon de Jong (PVV):
Heel kort hierover. Dit is de Minister. Er wordt een simpele vraag gesteld:
waarom halveert u die korting bij de Wajongers? Het is een waaromvraag. Het kan toch niet zo zijn dat de Minister dan zegt: ik moet even
terugkomen op waarom wij dat eigenlijk doen. Je zal maar een Wajonger
zijn en hiernaar zitten te kijken. Dan zie je dat je er € 30 per maand op
achteruitgaat en de Minister vraagt: kan ik terugkomen op waarom we dat
doen? Ik verwacht toch iets meer van u, mevrouw de Minister, zeg ik via
de voorzitter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

42

De voorzitter:
Wil de Minister hierop reageren?
Minister Van Gennip:
De Minister komt er in de beantwoording van de schriftelijke vragen op
terug.
De voorzitter:
De Minister hervat haar beantwoording.
Minister Van Gennip:
Ik heb nog een hele set andere vragen waar ik ook graag even doorheen
wil en ik wil mijn collega Schouten ook nog aan het woord laten.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Ik weet niet of dit een punt van orde is, maar ik had een vraag over lonen
gesteld. Ik dacht dat die onder het blokje koopkracht viel.
De voorzitter:
Dat gaat opgezocht worden. De Minister kan in de tussentijd doorgaan
met haar beantwoording.
Minister Van Gennip:
Er zijn zo veel vragen gesteld dat we er wellicht een of twee gemist
hebben. Excuses daarvoor.
De kloof tussen de een- en tweeverdieners. Ja, wij kijken natuurlijk naar
die kloof. Wat we daar wel of niet aan kunnen en willen doen, is nog best
een lastige. Want het is natuurlijk een uitruil tussen aan de ene kant graag
willen dat er meer arbeidsmarktparticipatie is, ook in het kader van de
arbeidsmarkttekorten, en aan de andere kant dat mensen hun leven
kunnen inrichten zoals ze dat zouden willen. We kiezen er sowieso voor
dat meer werken lonender moet zijn, dus meer uren werken moet
lonender zijn. Dat zien we terug in de kinderopvangtoeslag, die inkomensonafhankelijk wordt. Dat zien we ook in alle manieren waarop we willen
zorgen dat werken lonender is.
Dan de mantelzorgers en de uitwerking van de motie-Van der Staaij/
Heerma. Daar nemen we de positie van die mantelzorgers uiteraard in
mee. Zoals ik ook al even richting mevrouw Den Haan zei: ik denk dat
mantelzorg een van de waardevolle bijdragen in de samenleving is, juist
omdat we met een steeds oudere bevolking te maken hebben, maar
tegelijkertijd ook met jonge gezinnen. Ik realiseer me heel goed dat er
grote groepen in de samenleving zijn die zowel jonge kinderen als oudere
ouders hebben. Dan is mantelzorgen soms best een taak.
De wig in kaart brengen, zeg ik tegen de heer Smals. Wij zullen daarover
nog voor de zomer rapporteren. Ik streef ernaar dat te doen bij het
versturen van de Voorjaarsnota op 1 juni.
Dan het punt van de heer Van Kent over het UWV en de bruto versus
nettoterugvordering. Ik kan alleen maar zeggen dat ik dat als burger, als
belastingbetaler, een heel ingewikkelde vind. Hoe kan een regeling die
ongetwijfeld goedbedoeld is, zo uitpakken voor mensen dat als ze over de
jaargrens heen gaan, iets anders teruggevorderd krijgen dan wat ze
hebben ontvangen? Het is behoorlijk complex; dat is duidelijk. Het zal ook
niet zo eenvoudig zijn. Daar kijkt een werkgroep naar. Geeft u mij even de
tijd om me er ook persoonlijk in te verdiepen en er dan bij u op terug te
komen. Sowieso wordt u er ook bij de Stand van de uitvoering in juni
2022 nader over geïnformeerd. Maar het is duidelijk dat dit een van die
regelingen is waarbij de uitwerking anders is dan de bedoeling.
De heer Van Kent (SP):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

43

Ter toelichting. Het gaat niet zozeer om die jaargrens. Het UWV keert een
bedrag uit. Maar als later blijkt dat dat bedrag door een fout van het UWV
niet uitgekeerd had moeten worden, dan vorderen ze niet het bedrag
terug dat iemand netto op de rekening heeft ontvangen, maar het bedrag
dat het UWV bruto heeft uitgekeerd. Daardoor kunnen mensen direct in
financiële problemen komen.
De voorzitter:
Dat is een extra uitleg.
Minister Van Gennip:
Ik neem uw uitleg mee. Ik heb begrepen dat dat probleem vooral speelt
als er in het ene jaar ontvangen is en in het andere jaar teruggevorderd is.
Als er in hetzelfde jaar zowel teruggevorderd als ontvangen is, zou het
geen probleem zijn. Maar laten we het verder goed uitzoeken. De
werkgroep kijkt naar oplossingen voor de problemen. Die komen voort uit
uw zwartboek. Sowieso ook dank voor uw zwartboek, want dat zijn zaken
die ook weer laten zien hoe regels in de praktijk uitpakken. Over een paar
maanden komen dit soort voorbeelden natuurlijk ook aan de orde bij de
Stand van de uitvoering. Dat zijn voorbeelden van hoe een regeling die
wij met z’n allen hebben bedacht en goedgekeurd in de praktijk in
individuele gevallen uitpakt. Het staat zeer op het netvlies.
De voorzitter:
Ik zie dat het stapeltje van de Minister heel dun is geworden. Gezien we
nog een kwartier de tijd hebben, denk ik dat we richting een afronding
kunnen gaan.
Minister Van Gennip:
Misschien nog even iets over de voltijdsbonus. Mijn collega van VWS
komt binnenkort met een reactie op die voltijdsbonus in het zorgveld.
Daar is onderzoek naar gedaan. Dat krijgt u. Daar komt een kabinetsreactie
op. De invulling van de voltijdsbonus blijkt overigens wel complex te zijn.
We kijken dus ook uit naar het advies van het College voor de Rechten van
de Mens daarover. Uiteraard ben ik, en is het kabinet, er voorstander van
dat meer werken moet lonen. Het gaat niet alleen om voltijdwerken. Het
gaat ook om van twee naar drie dagen of meerdere uren per dag. Daar
hebben we stevige aandacht voor. Ik wil u graag een analyse toezeggen –
dan hebben we nog geen oplossing – van waar de hobbels zitten in het
meer uren gaan werken. Daar heeft u niet om gevraagd, maar ik zeg het
toch even aan u toe. Meer uren werken moet inderdaad lonen. Als u
weleens van Wieteke Graven van Het Potentieel Pakken heeft gehoord,
dan weet u waarschijnlijk aan wat voor soort voorbeelden ik hier denk.
Dus de analyse komt op een gegeven moment uw kant op.
Is de term «integratie» achterhaald? Dat is een hele interessante vraag.
Kijk, we hebben natuurlijk integratie nodig voor mensen die nieuw komen
in Nederland, die de Nederlandse taal nog moeten leren, of ze hier nou op
een vluchtelingenstatus of immigratiestatus komen. Je hebt het
perspectief nodig van Nederland. Je hebt het perspectief nodig van de
nieuwkomer. Maar iemand die hier al geboren is en misschien zelfs
tweede of derde generatie is, is natuurlijk in mijn ogen gewoon onderdeel
van de Nederlandse samenleving. Die moeten we ook als individu bezien
en niet zozeer als één groep die als geheel zou moeten integreren. Het is
wel heel erg belangrijk dat mensen die nieuw aankomen, fiks integreren.
Zij moeten de taal leren, meedoen en de cultuur leren kennen. Daar gaat
het om. Maar als je hier eenmaal bent ... Mooie vraag. Maar integratie
blijft dus belangrijk voor mensen die net aankomen.
De voorzitter:
Er staat dit voorjaar nog een commissiedebat Inburgering en integratie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

44

Een hele korte vraag van de heer Van Baarle. Heel kort.
De heer Van Baarle (DENK):
Heel puntig, voorzitter. Ik ben blij met wat de Minister zegt. Het is namelijk
de eerste Minister die namens de Nederlandse regering zegt dat mensen
die hier geboren en getogen zijn, niet meer hoeven te integreren. Zou ik
de Minister mogen uitnodigen om met een visiebrief op het begrip
«integratie» te komen in aanloop naar het commissiedebat dat we
hebben, zodat we daarover nader van gedachten kunnen wisselen?
Minister Van Gennip:
U interpreteerde mijn woorden iets ruimer dan ik ze zei. Het is ook logisch
dat u dat doet. Maar een visiebrief samen met mijn collega’s lijkt mij
prima. Die gaan hier natuurlijk ook over. Ik ben niet de enige die hierover
gaat. Dan kunnen we ook een goed debat daarover voeren.
De voorzitter:
Dat staat genoteerd. De Minister hervat haar beantwoording.
Minister Van Gennip:
Taalniveau B1 blijft een belangrijk doel, ook juist vanwege de naturalisatie.
Dat is overigens het beleidsterrein van mijn collega Van der Burg.
Ik wil ook echt graag mijn collega Schouten nog het woord geven. Wat is
uw voorstel, voorzitter?
De voorzitter:
Dat snap ik. Er was nog een vraag van mevrouw Maatoug over de lonen.
Er was ook een vraag over de kinderopvangtoeslag, maar we komen echt
in de knel qua tijd. Ik vind dat ook heel vervelend, want het is een
hoofdlijnendebat. Het gaat alle kanten op. Ik spiek even richting de griffier
of er ook een commissiedebat over de kinderopvang gepland staat. Ik
hoor dat er in april een commissiedebat over de kinderopvang gepland
staat.
Over de lonen en de koopkracht heeft de Minister aangegeven dat op
9 maart in ieder geval het CPB-rapport komt. Daar wordt ook vervolg aan
gegeven. Dus het komt allemaal terug. Ik zou eigenlijk willen voorstellen
om voor de overige tien minuten over te gaan op de Minister voor
Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen.
Mevrouw Maatoug, uw laatste punt.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
We kunnen de vragen ook schriftelijk stellen of we wachten op het debat,
maar voor de lonen vind ik het volgende wel heel belangrijk. We hebben
heel veel antwoorden over de koopkracht gekregen. Het mag van mij in
een brief of ergens op een andere manier, als het maar meeloopt in de
discussie. Want dat kunnen we, denk ik, niet vergeten, ook niet in die
koopkrachtdiscussie. Dus hoe we dat antwoord krijgen, maakt mij niet uit.
Maar kan dat meegenomen worden?
Minister Van Gennip:
Er liggen hier nog veel meer vragen. Ik denk dat wij de vragen opnemen
in de brieven die we toch naar u sturen over bepaalde onderwerpen. Als
ze daar niet in voorkomen, beantwoorden we ze individueel.
Ik wil nog wel even in één minuut een paar dingen zeggen. Er komt een
aanpak discriminatie, mede naar aanleiding van uw motie bij het debat
over de regeringsverklaring, zeg ik tegen de DENK-fractie. De handschoen
over kansenbeleid voor senioren pakken we op, mevrouw Den Haan. Want
fit oud worden, is één. Maar een tweede is dat je graag wil dat iedereen,
laten we zeggen, tussen de 60 en 75 die nog gewoon fit is, een rol speelt
in het arbeidsproces, als mantelzorger, in de maatschappij. Dus daar moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

45

wat mee. De staat van het gezin is een onderwerp dat natuurlijk niet alleen
bij mij ligt, maar daaraan werk ik wél met anderen. Ook daar zullen we op
terugkomen.
En dan denk ik dat we er op hoofdlijnen wel zijn. Dat hoop ik, voorzitter.
De kinderopvang komt natuurlijk aan bod in het debat over de
kinderopvang.
De voorzitter:
Meneer De Jong, echt heel kort.
De heer Léon de Jong (PVV):
Ja, ik heb alleen een ordevoorstel. De nieuwe Minister voor Armoede,
waarvan ik vind dat het eigenlijk Koopkracht zou moeten zijn, heeft zo
meteen namelijk maar tien minuten. Ik kijk dus ook naar mijn collega’s
hier. Ik weet dat ik natuurlijk niet in de agenda van deze Ministers kan
kijken, maar wat mij betreft gaan we door tot bijvoorbeeld 13.45 uur, als
de Minister daar ruimte voor heeft. Zo geven wij haar tijdens dit hoofdlijnendebat ook de mogelijkheid om adequaat antwoord te geven op de
vragen die gesteld zijn. U bent hier immers op bezoek. Het zou toch mooi
zijn als we u dan ook alle ruimte geven om uw visie naar voren te
brengen. Dat is meer een ordevoorstel.
De voorzitter:
Ja. De Minister heeft aan mij in ieder geval doorgegeven dat ze om 13.30
uur moet vertrekken vanwege andere verplichtingen die zij heeft. Ik zou
dus in ieder geval willen voorstellen dat we meteen even doorgaan. We
kunnen hier een heel lang ordedebat van maken, maar dat gaat ten koste
van de tijd die we hebben. Ik zou dus eigenlijk willen voorstellen om het
woord te geven aan de Minister.
De heer Van Kent (SP):
Driekwart van mijn inbreng ging over pensioenen en AOW.
De voorzitter:
Ik begrijp het echt allemaal, maar laten we even beginnen en kijken
hoever we komen.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Krijgen we een uitleg over de manier waarop de hardheden in de WIA
uitgezocht worden en aangepakt gaan worden?
Minister Van Gennip:
Ja.
De voorzitter:
De Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen.
Minister Schouten:
Ja, voorzitter. Laat ik ook maar gelijk met u delen dat tien minuten geen
recht doen aan de complexiteit en ook de importantie van deze onderwerpen. Ik weet dat we op heel veel plekken nog het debat met elkaar
zullen aangaan en ik denk dat we daar dan ook de verdieping in kunnen
gaan, ook met betrekking tot een aantal vragen die gesteld zijn. Volgens
mij staan er volgende week al debatten daarover gepland.
Ik wil wel het volgende zeggen. Ik vond deze vraag van mevrouw Maatoug
wel mooi, en ik geloof dat de heer Van Kent er ook naar vroeg: wat zie ik
nou eigenlijk en wat is nou eigenlijk mijn analyse na de paar weken die ik
hier nu heb rondgelopen? In alle bescheidenheid, aangezien ik hier
inderdaad pas vijf à zes weken zit, heb ik gezien dat wij op heel veel
terreinen een goedbedoeld, maar ontzettend complex stelsel aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

46

inkomensregelingen hebben gebouwd voor mensen die het het hardste
nodig hebben. Als wij zelf soms moeten uitleggen waar mensen recht op
hebben en hoe dat zich tot elkaar verhoudt, dan denk ik dat dat een
onderwerp is waarmee wij echt aan de slag moeten gaan, om te zorgen
dat die complexiteit wordt verminderd, maar ook om ervoor te zorgen dat
regelingen elkaar niet gaan tegenwerken. Ook dat is nu namelijk vaak het
geval.
Heel vaak zit er onder wetgeving echter ook een mensbeeld. Laat ik daar
maar vrij concreet worden: ten aanzien van de Participatiewet hebben we
geconstateerd – dat is ook naar aanleiding van het debat over de
toeslagenaffaire – dat er ook zaken in zitten die in de praktijk heel hard
kunnen uitpakken en die er ook niet toe leiden dat mensen recht wordt
gedaan, terwijl het volgens mij ook het uitganspunt van de wet was dat
we dat wel proberen. Uiteindelijk komen heel veel regels en wetten soms
voort uit mensbeelden, maar ook uit wantrouwen of mensen wel de
goede keuzes willen maken.
Ik denk dat het een dure plicht is van ons om ook te kijken naar die wetten.
Het is dus een van mijn voornemens om niet alleen op korte termijn te
kijken wat ik aan de Participatiewet moet doen, bijvoorbeeld ten aanzien
van een aantal onderwerpen die in het coalitieakkoord staan – ik noem de
kostendelersnorm, waarover ik heel snel met een voorstel wil komen om
dat voor 1 januari 2023 in te laten gaan – maar om ook breder te kijken
naar de manier waarop die wet in elkaar steekt. Ik wil dus ook, bijvoorbeeld indachtig de opgestelde evaluatie van het SCP, kijken of de manier
waarop die wet nu functioneert ook de bedoeling is geweest. Daarover wil
ik ook heel graag meer het debat met u aangaan en ook meer de tijd
nemen.
Ik zal snel naar de antwoorden gaan. Ik had wat voorbereid over een visie,
maar ik merk het ongeduld – dat snap ik ook – vanuit de Kamer.
De pensioenen. De heer Van Kent was daar vocaal op, laat ik het zo
zeggen. Wat betreft de AOW sluit ik me aan bij de antwoorden van mijn
collega Van Gennip over de manier waarop wij nu met de koopkracht
omgaan en ook ten aanzien van de discussie over de koppeling of
eenmalige ontkoppeling van de AOW en de verhoging van het
minimumloon. Mevrouw Van Gennip heeft al het een en ander gezegd
over de manier waarop het kabinet daarmee verder gaat.
Wat betreft de pensioenen heb ik ook vragen gehoord over het traject
rondom de pensioenwet, het pensioenakkoord et cetera. De pensioenwet
ligt nu ter beoordeling bij de Raad van State. Ik wil die wet zo snel als
mogelijk, maar uiteraard zorgvuldig, ook hier bij uw Kamer krijgen, zodat
we ook, zeg ik tegen de heer Omtzigt, echt tijd hebben om die wet te
behandelen. Het is namelijk een majeure wijziging. Het is ook een wet
waarvan veel mensen de consequenties zullen ondervinden. Het is dus
belangrijk dat er ook voldoende tijd is om dat goed te behandelen in de
commissie. Ik hoop dat ik de wet voor april naar uw Kamer toe kan sturen,
zodat we daar een pad kunnen uitzetten om die te gaan behandelen.
Ondertussen snap ik ook heel goed dat hier in de Kamer ook wordt
gezegd: ja, maar die indexatie is al zo lang uitgebleven en dat geeft zo
veel onrust bij oudere mensen. Daarom heeft het kabinet ook naar
aanleiding van een motie van uw Kamer – ik meen van mevrouw Palland,
Gijs van Dijk en de heer Ceder – gevraagd om te bezien of we nu al iets
aan de beleidsdekkingsgraad kunnen doen met een AMvB, waarbij we
dan natuurlijk wel de invoering van een nieuw stelsel in het oog houden.
Als ik ook wat terug mag geven – we gaan alle inhoudelijke discussies
over dit stelsel voeren – dan denk ik dat de winst van de nieuwe pensioenwet kan zijn dat indexatie eerder in beeld komt.
Het risico wordt ook groter. Dat zijn inderdaad de beide kanten. Tegelijkertijd zien we nu, denk ik, dat de vraag terecht ook steeds meer wordt:
hoe kan het nou dat we gewoon al zo veel jaar niet geïndexeerd hebben?
En het is terecht dat er vragen zijn over gevolgen daarvan. Ik zou bijna

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

47

willen zeggen: laten we dan ook juist snel dat debat gaan voeren, zodat
we met die wet ook zicht hebben op meer indexatie. En, zeg ik tegen de
heer De Jong, het klopt dat daar aan de andere kant ook meer risico’s aan
zitten. Dat is de weging die daarin zit.
De voorzitter:
De heer Van Kent heeft een korte vraag aan u.
De heer Van Kent (SP):
De meeste gepensioneerden hebben een pensioen dat de afgelopen
veertien jaar niet is meegestegen met de prijzen. Deze Minister geeft aan
dat er een wet komt en dat het dan misschien mee zou kunnen gaan
stijgen, maar dat ook gekort zou kunnen gaan worden. Kortom, er komt
meer onzekerheid, een onzekerder pensioen. Daar zijn de gepensioneerden niet mee geholpen, in ieder geval ook niet de komende jaren.
Mijn vraag aan deze Minister is: is zij, vooruitlopend op die discussie over
de koopkracht, bereid om naar de Eerste Kamer en naar al die gepensioneerden in Nederland te luisteren, en hier toe te zeggen dat het kabinet
die ontkoppeling van de AOW van tafel haalt? Dat is namelijk een eerste
kleine stap richting al die gepensioneerden die vandaag gemaakt moet
worden.
Minister Schouten:
U heeft net het antwoord van Minister van Gennip gehoord en ook het
tijdpad dat het kabinet heeft geschetst; daar sluit ik mij bij aan.
De heer Van Kent (SP):
Dus het antwoord is ...
De voorzitter:
Meneer Van Kent, het antwoord is nee.
De heer Van Kent (SP):
Het kabinet houdt dus vast aan een maatregel waarvan een meerderheid
in de Eerste Kamer nu al zegt: geen sprake van.
Minister Schouten:
Volgens mij heeft collega Van Gennip een proces geschetst dat het kabinet
gaat volgen. De uitkomst daarvan krijgt u te horen. Daarbij betrekken we
uiteraard de cijfers van het CEP van 9 maart over de koopkrachtontwikkeling in de komende jaren. Het is namelijk een bredere discussie, zoals
ook in de Kamer tijdens het debat over de regeringsverklaring is gebleken.
Mevrouw Den Haan vroeg nog of ik wilde onderzoeken of de flexibele
AOW kon worden bekeken. Er is eerder al onderzoek gedaan naar een
meer flexibele AOW-leeftijd, waarbij de AOW eerder zou kunnen ingaan
met een actuariële korting. Veel mensen zonder aanvullend pensioen
zouden met een flexibele AOW-leeftijd maar enkele maanden eerder met
pensioen kunnen zonder onder de bijstandsnorm te raken. Dat is dan
natuurlijk ook de consequentie die daaraan vastzit. De resultaten van het
onderzoek zijn volgens mij, zoals ik heb begrepen, destijds ook met uw
Kamer gedeeld. Ik denk dus dat we dat inzicht hebben. De conclusie uit
dat onderzoek was dat het eigenlijk ook veel consequenties heeft die ook
wel weer ingewikkeld zijn.
Tegelijkertijd is natuurlijk ook een van de onderwerpen in het pensioenakkoord de fiscale vrijstelling van de RVU. We gaan uw Kamer binnenkort
ook informeren over het precieze beeld van de ontwikkeling daarvan het
afgelopen jaar en in welke sectoren en voor welke cao’s dat van
toepassing is. Dat kan natuurlijk ook helpen bij eerdere uitdiensttreding.
Er is ook een subsidieregeling over duurzame inzetbaarheid. Je wilt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

48

natuurlijk uiteindelijk dat mensen gezond en duurzaam tot hun pensioenleeftijd kunnen werken.
De voorzitter:
Mevrouw Den Haan heeft daar een vraag over.
Mevrouw Den Haan (Fractie Den Haan):
Dank, Minister, voor uw antwoord. Ik ken dat plan inderdaad. Ik heb daar
in een andere functie aan meegewerkt. Dat is gestrand bij de Raad van
State, maar mogelijk heb ik daar een nieuwe oplossing voor. Dat is ook
doorgerekend door het CPB, dus misschien kunnen we daar separaat een
keer over van gedachten wisselen.
Minister Schouten:
Uit mijn hoofd weet ik niet wat voor plan dat is. Het is dus een plan dat u
heeft? Ja. Nou, als u plannen heeft, dan kijk ik daar altijd met buitengewoon veel interesse naar.
Dat geldt overigens ook voor de initiatiefwet van de heer Van Kent. Ik heb
gehoord dat hij een initiatiefwet heeft aangekondigd. Daar gaan wij altijd
met veel interesse naar kijken. Die is al ingediend, hoor ik. Oké. Ik moet er
nog even in komen, voorzitter.
De heer Van Kent (SP):
Het verslag volgt zeer binnenkort. Het gaat om een wetsvoorstel dat ik van
50PLUS heb overgenomen.
Minister Schouten:
Dat gaan we met interesse volgen.
Mevrouw Den Haan vroeg of er goed kan worden gecommuniceerd over
wat zo’n nieuw pensioenstelsel inhoudt, als de Kamer en de Eerste Kamer
het aannemen. Ik zie dat belang heel erg, ook om duidelijk te maken waar
het precies over gaat en wat er in de wet staat en wat niet, want daar hoor
ik ook nog weleens geluiden over. Dat hebben we al opgepakt. We zullen
ook goed bekijken hoe we daar veel meer ruchtbaarheid aan kunnen
geven en hoe we inzicht kunnen geven in waar we het precies over
hebben. Mensen hebben er immers ook recht op om dat te weten.
Ik ga dan snel door naar het onderwerp van armoede, bestaanszekerheid
en schulden. Nogmaals, ik doe echt geen recht aan die onderwerpen door
ze er nu in een paar minuten doorheen te jassen, maar ik doe mijn best.
De voorzitter:
Meneer De Jong.
De heer Léon de Jong (PVV):
De Kamer heeft u de mogelijkheid gegeven om een kwartiertje langer
door te gaan.
De voorzitter:
Ja, maar daar hebben we net al over gesproken, meneer De Jong. Dat
gaan we niet nog een keer doen. De Minister gaat door met haar
beantwoording. Zij hoeft niet op te reageren op wat er buiten de
microfoon wordt gezegd. We gaan door met de commissievergadering.
Minister Schouten:
Uw Kamer heeft veel vragen gesteld over het thema armoede. Mevrouw
Maatoug vroeg wat nou precies de definities zijn. Wat zijn de normen?
Waar kunnen we naar kijken? Wat zijn de indicatoren om te zien hoe het
gaat? Die handschoen pak ik graag op, want die vragen heb ik zelf ook. Ik
wil daar duidelijkheid over creëren. Wat zijn de armoedecijfers? Wat zijn
de indicatoren om dat goed te kunnen volgen? Ik wil namelijk ook weten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

49

of ik zelf met de goede dingen bezig ben en of datgene wat we doen, ook
effect heeft. We hebben bijvoorbeeld als doel om de kinderarmoede te
halveren. Ik ga hier gelijk ook maar zeggen dat dit echt een ongelofelijk
grote opgave is.
Dat zeg ik niet om ervoor weg te lopen. Ik ga dit ook gebruiken om bij heel
veel collega’s een voet tussen de deur te krijgen, zoals de heer Ceder ook
al zei. Dit is namelijk niet iets wat ik met een knop op het Ministerie van
SZW eventjes kan organiseren. Dit zal op heel veel fronten aangepakt
moeten worden, van onderwijs tot wonen. Hoe ga je om met energiekosten? De mensen met de slechtst geïsoleerde huizen hebben vaak de
hoogste energiekosten. Dat zijn gesprekken die ik in het kabinet voer met
de collega’s op andere departementen. Maar ik wil ook weten of datgene
wat we doen goed uitpakt, zodat het niet alleen goedbedoelde intenties
zijn, maar het ook effect sorteert. Ik ga dus goed kijken naar de indicatoren
waarmee we daar zicht op kunnen krijgen.
Er komt een programma voor armoedebeleid waarin ik met de departementen, maar zeker ook met de medeoverheden ga bekijken hoe we dit
robuust kunnen vormgeven. Het probleem is er en we moeten het onder
ogen zien. Maar nog belangrijk is dat we het moeten gaan aanpakken. Dat
doe ik niet alleen, maar met veel andere partijen.
Over schulden is een aantal specifieke vragen gesteld. Mevrouw Den
Haan vraagt of de module voor schuldhulpverlening kan worden ingezet
bij armoedebestrijding en schuldhulpverlening. Er zijn bestaande modules
van onder andere de NVVK. Ik ga bekijken hoe ik die modules breder kan
inzetten. Ik zal daarover contact met hen opnemen.
De heer Van Kent vraagt: waarom maar een halvering van kinderarmoede? Accepteren we dat kinderen in de armoede blijven? Nee. Dit is in
ieder geval een doel waardoor het onderwerp wat scherper op de kaart
komt te staan. Maar het is ook echt een weerbarstig onderwerp. Ik wil
daar toch ook realiteit in brengen, maar het zal niet aan mijn inzet liggen.
Ik stop niet bij de helft, bedoel ik, als ik naar meer kan. Ik zeg alleen dat het
ook wel een vraagstuk is waar vaak meer kanten aan zitten. De heer Ceder
heeft dat goed verwoord, denk ik. Maar ik ben zeer gemotiveerd om
hiermee aan de slag te gaan.
Er was nog een specifieke vraag over armoede en de BES-eilanden, die
onze gemeentes zijn. De vraag was wat nou eigenlijk het tijdpad daar is. In
het coalitieakkoord staat dat wij daar de sociale normen omhoog gaan
brengen. Per afgelopen 1 januari is al het minimumloon met 10%
gestegen, maar het gaat ook over de verdere invulling van het sociaal
ijkpunt. Ik zeg daar wel bij dat hier heel grote kostenaspecten aan zitten.
We gaan er dus naartoe werken om dat sociaal ijkpunt omhoog te
brengen, maar de kosten nemen op dit moment erg snel toe, ook op de
eilanden. Het gaat met name om energie en water. Ook daarbij is het een
kabinetsbrede opgave om ervoor te zorgen dat we die kosten weer
beheersbaar maken. We kunnen een en ander blijven verhogen, maar als
die kostenkant harder omhooggaat, biedt dat voor de mensen op de
eilanden geen soelaas. Maar we zijn er hard mee bezig om dit snel
handen en voeten te geven. Dat doe ik samen met de collega van
Koninkrijksrelaties, mevrouw Van Huffelen.
De heer Omtzigt heeft een motie ingediend, die aangenomen is, over de
commissie voor herijking van het sociaal minimum. Wij zijn nu bezig om
mensen voor die commissie aan te zoeken en om de taakopdracht goed te
formuleren. Ik wil die zo snel mogelijk instellen. Dat moet zeker voor de
zomer lukken als ik daarvoor goede mensen heb gevonden. Ik hoop dat
we op basis van de informatie van die commissie een wat fundamenteler
debat kunnen voeren over heel veel regelingen. Daar heeft de heer
Omtzigt destijds in dat debat ook op gewezen: het is niet één regeling, dit
ziet op heel veel punten en heel veel situaties. Dan kunnen we bekijken
wat dat betekent voor de wijze waarop we het stelsel hebben vormgegeven, ook als het gaat om de systematiek en de vaststelling van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

50

uitkeringen. In het coalitieakkoord staat ook dat er elke vier jaar een
herijking komt van het sociaal minimum. Daar kan deze informatie ook
voor gebruikt worden. In de tussentijd verhogen we het wettelijk
minimumloon met daaraan gekoppeld onder andere de bijstandsuitkering. Ik ben er persoonlijk heel blij mee dat we dat gaan doen, want dat
is een eerste stap, denk ik, die ook nodig is op dat vlak.
De voorzitter:
Er is een korte vraag van de heer Omtzigt.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Krijgen wij ook die conceptopdracht? Ik had namelijk niet alleen gevraagd
om de hoogte van het sociaal minimum te herijken, maar ook om daarin
de kosten mee te nemen. Het makkelijkste voorbeeld is natuurlijk de huur.
Het wel of niet beschikbaar hebben van een betaalbare huurwoning maakt
het grote verschil voor een gezin met een inkomen beneden modaal: kun
je op een fatsoenlijke manier rondkomen of moet je werkelijk elk
abonnement opzeggen, waarbij je nauwelijks het eind van de maand kunt
halen? Dus ik wil zowel het ene als het andere, en dan het liefst ook nog
volgens de definitie van het Sociaal en Cultureel Planbureau, namelijk dat
er ook nog enige mate van sociale participatie in zit.
Minister Schouten:
Wij zijn nog bezig met het opstellen van die taakopdracht, dus die heb ik
nog niet, ook niet formeel. Die is nog niet vastgesteld. Ik zal aan de
commissie in ieder geval wel de Handelingen doen toekomen die toen bij
het debat zijn uitgesproken, omdat daarin veel secuurder is aangegeven
waar de heer Omtzigt op doelde. Hij heeft daar toen ook nog een aantal
voorbeelden bij gegeven. Dat kan de commissie dan in ieder geval
betrekken bij de opdracht. Maar ik zal ervoor zorgen dat de Kamer die
opdracht krijgt. Dan is het natuurlijk altijd een concept totdat uw Kamer
daarover gesproken heeft. Het is dan wel de taakopdracht die ik
voornemens ben mee te geven, maar als u daar uw mening over wilt
geven, dan kunt u dat natuurlijk altijd doen. Dat zeg ik dus toe.
De voorzitter:
Dank u wel.
Minister Schouten:
Dan tot slot de participatiekant. Dat is een misschien wat onderbelicht,
maar ongelofelijk belangrijk onderwerp, juist voor de mensen die aan de
basis van de arbeidsmarkt staan. Wij komen ook nog nader te spreken
over de hele systematiek van beschut werk en de opdracht die in het
coalitieakkoord staat om daar stappen in te zetten.
Ik ga ook even goed kennisnemen van de initiatiefnota die mevrouw
Palland heeft opgesteld, volgens mij met de heer Van Kent, over de
sociale ontwikkelbedrijven, om te zien hoe die een rol kunnen spelen om
mensen te helpen die heel veel talenten hebben maar soms wat meer
begeleiding nodig hebben om aan het werk te gaan. Dat zie ik ook als een
zeer belangrijke opdracht voor mijn ministerschap.
Voorzitter, ik heb nu heel veel mensen onrecht gedaan, maar ik hoop dat ik
met de gegeven tijd het maximale heb gedaan.
De voorzitter:
Ja, voorzitter ... O ja, de voorzitter dat ben ik. Daar moet ik ook aan
wennen, nogmaals. Ik hoop dat dit de laatste keer is! Maar goed. Ik deel
het gevoel van een aantal commissieleden dat we misschien niet alle
vragen hebben kunnen nalopen. Ik ben ervan overtuigd dat beide
Ministers anders uitgebreider hadden stilgestaan bij de vragen die zijn
gesteld, en met name de Minister voor Armoedebeleid, Participatie en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

51

Pensioenen, die ook nog een inleiding wilde geven. We hebben de
komende weken en maanden nog voldoende commissiedebatten om in
ieder geval een aantal onderwerpen specifiek na te lopen.
Ik heb in ieder geval genoteerd dat de heer Van Kent graag een tweeminutendebat wenst. Ik zou hem willen vragen op welke termijn hij dat wil
hebben.
De heer Van Kent (SP):
Als Brabander zou ik zeggen «voor de carnavalsvakantie», maar volgens
mij heet het hier het krokusreces.
De voorzitter:
Ja, dat staat genoteerd. Dat geven we door aan de plenaire Griffie.
Ter afsluiting wil ik ook nog mededelen dat er een aantal toezeggingen
zijn gedaan. Die lopen nogal door elkaar met de planningsbrief, dus de
griffie gaat de toezeggingenlijst via de mail nasturen, zodat we die even
goed naast de planningsbrief kunnen leggen. Die wordt dus nagestuurd.
Ik kijk naar de heer Omtzigt.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Nou kijk, wij hebben aan de Minister van Sociale Zaken gevraagd om een
aantal zaken schriftelijk te beantwoorden. Ik zou het eigenlijk wel fijn
vinden om een aantal antwoorden, en misschien ook wel van de Minister
voor Armoede, Pensioenen en ... Wat ben ik vergeten? Participatie, sorry.
Ik moet ook echt wennen met 29 bewindspersonen. Het lijkt mij handig
om die antwoorden gewoon te hebben en te kunnen wegen, en dan pas
het tweeminutendebat aan te gaan. Ik zou u dus willen vragen om daar
rekening mee te houden bij de planning. En als dat betekent dat het de
eerste week na de carnaval is, sorry, na het krokusreces, dan is dat ook
mogelijk.
De voorzitter:
Dan kijk ik toch even naar de heer Van Kent, want ik denk dat het in ieder
geval verstandig is dat een aantal openstaande vragen voor het tweeminutendebat al naar de Kamer worden gestuurd. Ik denk dat dat een goede
afspraak is. Ik kijk even naar Minister Schouten.
Minister Schouten:
De praktijk is dat heel veel onderwerpen, in ieder geval op mijn terrein
maar ik denk ook van Minister van Gennip, de komende weken ook nog in
debatten terug gaan komen. De schriftelijk beantwoording wordt toch een
beetje snel en kort, als we niet uitkijken. Mij lijkt dat we beter het debat
kunnen voeren, juist om dieper in te gaan op de onderwerpen. Dat staat
even los van de vraag wanneer het tweeminutendebat moet worden
ingepland, maar dat zou wel mijn voorstel zijn.
Minister Van Gennip:
Voorzitter, een aanvulling hierop. De heer Omtzigt zei dat ik had toegezegd
om alle vragen nog schriftelijk te beantwoorden, maar volgens mij heb ik
gezegd dat een heleboel vragen mijns inziens terugkomen in de verschillende beleidsbrieven die u gaat ontvangen of in de voorbereiding van de
verschillende debatten. Dan zijn er nog een aantal losse vragen, over
onderwerpen die niet al gepland zijn of in een beleidsbrief staan, en die
kunnen we schriftelijk los beantwoorden. Maar het meeste zal gewoon
meegaan in de voorbereiding van het debat daarover, zoals de
kinderopvang.
De voorzitter:
Ik merk dat de heer Omtzigt daarmee kan instemmen. Ik kijk naar
mevrouw Maatoug.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

52

Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Ik denk dat we sowieso met elkaar moeten kijken hoe we de debatten qua
tijd doen met zo veel fracties. Dat is gewoon even een oproep aan ons
allen. Ik heb heel bewust een aantal vragen op hoofdlijnen gesteld, omdat
die voor mij belangrijk zijn in de appreciatie en ook om te kijken of ik het
regeerakkoord goed gelezen heb. Ik heb de toezegging dus zo begrepen
dat die vragen meegenomen worden, in een brief of een korte feitelijke
beantwoording. Die informatie is voor mij relevant, ook om bijvoorbeeld
een kinderopvangdebat te doen. Zo heb ik de toezegging begrepen die we
straks terugkrijgen. Ik wil gewoon even checken of wij hetzelfde zeggen.
Minister Van Gennip:
Wel als u het volgende bedoelt. De vragen over een specifiek onderwerp
als de kinderopvang die u vandaag hebt gesteld en waar we niet aan toe
zijn gekomen – we zijn niet eens aan het onderwerp toegekomen en er
liggen nog twee onderwerpen – zullen wij laten terugkomen in de
voorbereiding van het debat over de kinderopvang. Of wij alle vragen die
u hier gesteld hebt, dus ook de vragen die niks met kinderopvang te
maken hebben, zullen beantwoorden voordat we een CD Kinderopvang
hebben? Nee, dat natuurlijk niet. Maar op het moment dat het onderwerp
aan de orde is, zullen we zorgen dat we de lijst erbij pakken en de vragen
beantwoorden. Want het klopt dat hier nog een paar mapjes liggen waar
we niet eens aan toegekomen zijn.
De voorzitter:
Dat kan rekenen op de instemming van mevrouw Maatoug.
Ik constateer dat we hiermee aan het einde zijn gekomen van deze
commissievergadering. Ik sluit de vergadering.
Sluiting 13.45 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 108

53