Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 430

Wijziging van de Algemene Ouderdomswet
teneinde een korting te kunnen toepassen op de
toeslag voor de echtgenoot die jonger is dan 65
jaar

Nr. 4

ADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT1
Hieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 28 mei
2010 en het nader rapport d.d. 22 juni 2010, aangeboden aan de Koningin
door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Het advies van
de Raad van State is cursief afgedrukt.
Bij Kabinetsmissive van 19 mei 2010, no.10.001372, heeft Uwe Majesteit,
op voordracht van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, bij
de Raad van State ter overweging aanhangig gemaakt het voorstel van
wet houdende wijziging van de Algemene Ouderdomswet teneinde een
korting te kunnen toepassen op de toeslag voor de echtgenoot die jonger
is dan 65 jaar, met memorie van toelichting.
Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw Kabinet van 19 mei 2010,
nr. 10.001372, machtigde Uwe Majesteit de Raad van State zijn advies
inzake het bovenvermelde voorstel van wet rechtstreeks aan mij te doen
toekomen.
Dit advies, gedateerd 28 mei 2010, nr. W12.10.0185, bied ik U hierbij aan.

1
De oorspronkelijke tekst van het voorstel
van wet en van de memorie van toelichting
zoals voorgelegd aan de Raad van State is ter
inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
Tweede Kamer.
2
De volledige AOW-uitkering vereist
ingezetenschap van 50 jaar. De hoogte van de
uitkering wordt verminderd overeenkomstig
de periode waarin betrokkene – als gevolg van
emigratie of immigratie – niet heeft voldaan
aan de eis van het ingezetenschap. Dat doet
echter aan de voorspelbaarheid als zodanig
niet af.

kst-32430-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Het voorstel strekt tot een generieke korting op de partnertoeslag in de
Algemene Ouderdomswet (AOW) met 8% vanaf 2011. Om de laagste
inkomens te ontzien wordt de korting niet toegepast ingeval het gezamenlijke inkomen van de AOW-gerechtigde en de jongere partner minder dan
110% van het wettelijke minimumloon (WML) bedraagt.
De Raad van State onderschrijft de strekking van het wetsvoorstel, maar
maakt een opmerking met betrekking tot het achterwege laten van de
korting bij een laag gezamenlijk inkomen. Hij is van oordeel dat in
verband daarmee aanpassing van het voorstel wenselijk is.
De Raad heeft in zijn advies over de verhoging van de AOW-leeftijd
gewezen op het karakter van de AOW:
«De AOW wordt gekenmerkt door voorspelbaarheid en eenvoud van
uitvoering. Voorspelbaarheid was en is een basiskenmerk van de AOW:
een basispensioenregeling voor iedere ingezetene, ongeacht zijn status,
inkomen en arbeidsverleden.2 Het stelsel van de AOW als volksverzekering, gevoegd bij de eis van 50 jaar ingezetenschap als de – enige –

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 430, nr. 4

1

voorwaarde voor een volledige AOW-uitkering, maakte de AOW daarenboven in zijn opzet van meet af aan eenvoudig in zijn uitvoering. Dat is zij
gebleven: ongeacht alle hiervoor genoemde veranderingen, is het stelsel
in de afgelopen 50 jaar ongewijzigd gehandhaafd.»
De partnertoeslag kan worden beschouwd als een (beperkte) inbreuk op
de systematiek van de AOW: bij de partnertoeslag is in zoverre sprake van
inkomensafhankelijkheid, dat de toeslag wordt verminderd met het
inkomen van de jongere partner. Dit geschiedt met evenredigheid: de
toeslag wordt één op één verminderd met de hoogte van de inkomsten
van de jongere partner. Een en ander heeft geen gevolgen voor de
AOW-uitkering van de AOW-gerechtigde zelf en het overige inkomen van
de AOW-gerechtigde speelt hierbij geen enkele rol.
De voorgestelde maatregel waarbij de korting op de toeslag achterwege
wordt gelaten gaat verder. Er is geen evenredig verband tussen het
inkomen en het al dan niet achterwege laten van de korting. Er wordt
getoetst aan het gezinsinkomen, en dus ook aan dat van de
AOW-gerechtigde zelf. Een van de oogmerken van het achterwege laten
van de korting is het voorkomen van een beroep op de bijstand. Met het
voorstel wordt echter, door de afhankelijkheid van het gezinsinkomen, een
bijstandselement in het stelsel van de AOW geïntroduceerd. De Wet werk
en bijstand zelf biedt hiervoor reeds een (aanvullend) kader, hetgeen de
vraag oproept naar de noodzaak om een en ander in het kader van de
AOW te regelen. De Raad adviseert in de toelichting in te gaan op de
wenselijkheid van het hiervoor bedoelde mogelijke effect en het voorstel
op dit punt zo nodig aan te passen.
De Raad van State onderschrijft de strekking van het wetsvoorstel, maar
maakt een opmerking met betrekking tot het achterwege laten van de
korting bij een laag gezamenlijk inkomen. De Raad betoogt dat door het
gebruiken van het gezinsinkomen als toetssteen of men in aanmerking
komt voor vrijstelling van de generieke korting er een bijstandelement
wordt geïntroduceerd in de Algemene Ouderdomswet (AOW). De Raad
geeft hierbij aan dat de Wet werk en bijstand zelf een kader biedt om
personen met een laag inkomen te compenseren voor de gevolgen van de
korting. Dit roept in de mening van de Raad de vraag op naar de noodzaak
om een en ander in het kader van de AOW te regelen.
De systematiek van de AOW-partnertoeslag wordt door dit wetsvoorstel
niet aangetast. Immers de wijze van vaststelling van de AOW-partnertoeslag blijft gelijk. Dit betekent dat de personen die nu AOW-partnertoeslag ontvangen ook na 2011 deze toeslag blijven ontvangen.
Wel is het zo dat op basis van het voorliggende wetsvoorstel op de
AOW-partnertoeslag vervolgens een generieke korting wordt toegepast.
Deze generieke korting zou voor personen met een laag inkomen kunnen
betekenen dat zij aanspraak zou moeten maken op aanvullende bijstand.
In de bijstand geldt een strenger regime dan in de AOW(-partnertoeslag),
aangezien de bijstand een vermogenstoets kent. De regering is van
mening dat een generieke korting vanuit de huidige economische en
maatschappelijke situatie wenselijk is maar dat de maatregel niet
onevenwichtig dient neer te slaan bij de huishoudens die het sterkst
afhankelijk zijn van de partnertoeslag. Daarom introduceert zij de toets op
het gezamenlijke inkomen, zodat de lagere inkomens (deels) ontzien
worden.
De gestelde inkomensgrens van 110% WML zorgt hiervoor. Door het
vastleggen van een grens die 10%-punt boven het WML ligt, wordt tevens
voorkomen dat een klein aanvullend pensioen door de korting volledig
wordt teniet gedaan. Het is onvermijdelijk, wanneer het doel is te
voorkomen dat personen met een laag inkomen worden getroffen, om
een inkomensgrens te stellen op een wijze die aansluit bij de systematiek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 430, nr. 4

2

van de WWB. Het gaat de regering te ver om te concluderen dat hiermee
ook een WWB-element wordt geïntroduceerd in de AOW.
De regering ziet derhalve geen aanleiding het wetsvoorstel op dit punt
aan te passen. Wel vormen de opmerkingen van de Raad aanleiding de
memorie van toelichting op dit punt aan te scherpen.
In de toelichting is de volgende passage toegevoegd:
«Door de introductie van een toets op het gezamenlijk inkomen zal, in
tegenstelling tot de huidige situatie, ook de hoogte van het inkomen van
de AOW’er zelf van invloed kunnen zijn op de uiteindelijk te ontvangen
AOW-partnertoeslag. Dit is een nieuw element binnen de systematiek van
de AOW(-partnertoeslag). De regering is zich ervan bewust dat dit wellicht
niet ten goede komt aan de eenvoud van de AOW. Maar aangezien de
regering er sterk aan hecht dat de maatregel niet onevenwichtig neerslaat
bij de huishoudens die het sterkst afhankelijk zijn van de partnertoeslag,
acht zij deze beperkte uitbreiding verantwoord.»
Verder is van de gelegenheid gebruik gemaakt om het advies van het
Adviescollege toetsing administratieve lasten (Actal) te verwerken in de
memorie van toelichting bij het wetsvoorstel.
De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet te zenden
aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal, nadat met het vorenstaande
rekening zal zijn gehouden.
De Vice-President van de Raad van State,
H.D. Tjeenk Willink
Ik moge U verzoeken het hierbij gevoegde voorstel van wet en de
gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der StatenGeneraal te zenden.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 430, nr. 4

3