Position paper voor het Rondetafelgesprek Evaluatie Participatiewet 20 februari 2020

Verbeter Participatiewet en
geef gemeenten meer regie
Maak van de Participatiewet een échte participatiewet. Gemeenten willen graag dat iedereen mee kan doen en
dat er geen mensen met een uitkering langs de kant staan. De structuur en invulling van de wet sluit op dit
moment echter niet aan op de aannames en doelstellingen van de Participatiewet. Niet iedereen in de bijstand kán
namelijk (direct) aan het werk. Voor een relatief grote groep is andere vorm van begeleiding en ontwikkeling nodig
dan bemiddeling naar werk. De intentie van het concept wetsvoorstel voor een passend aanbod zou een goede
stap in de richting van een échte participatiewet kunnen zijn. Maar dan zijn daar wel de juiste randvoorwaarden en
financiële middelen voor nodig.

De naam van de Participatiewet impliceert een wet die er
aan bijdraagt dat iedereen mee kan doen. In de praktijk is
het echter een wet die voornamelijk voorziet in inkomen,
zoals duidelijk zichtbaar wordt in onderstaande figuur.
Sterker nog, als gevolg van de forse bezuinigingen op de

re-integratiemiddelen (het Werk-deel) kúnnen gemeenten
de participatiegedachte voor de gehele doelgroep in de
praktijk niet realiseren. Het re-integratiebudget is vanaf
2010 namelijk per uitkeringsgerechtigde gedaald van
€ 4.500 naar € 1.500.

Ga uit van vertrouwen
Om de ambitie waar te maken dat iedereen met een
uitkering mee kan doen, is naast voldoende financiële
middelen ook vertrouwen nodig. Ten eerste vertrouwen in inwoners. Het huidige paradigma van de
Participatiewet met veel controle en rechtmatigheid
past niet bij de ondersteuning van kwetsbare uitkeringsgerechtigden die wel willen maar (nog) niet
kunnen. Ten tweede is vertrouwen nodig in gemeenten. Geef gemeenten de ruimte om de juiste balans
toe te passen tussen ‘de wortel en de stok’ om inwoners te ondersteunen bij de beweging die nodig is.
Ten slotte is een betrouwbare overheid nodig om de
inclusieve arbeidsmarkt te realiseren. Deze transformatie vraagt veel van verschillende partijen in het
land, zoals werkgevers. Voor het realiseren van duurzaam werk voor kwetsbare inwoners is vertrouwen
nodig tussen de verschillende betrokken actoren.
Goed dus om verbeteringen door te voeren in investeringen te doen, maar houd de koers van het beleid
wel goed vast.
Voorstellen om de Participatiewet te verbeteren
Het SCP heeft de Participatiewet geëvalueerd1 en
geconcludeerd dat er ruimte is voor verbetering. Maar
ook de Wetenschappelijke Raad voor het
Regeringsbeleid2 en de Commissie Borstlap3 bieden
concrete handvatten. In navolging van minister
Koolmees die bij de ontvangst van het rapport van de
Commissie Borstlap zei: “Ons systeem past veel werkenden niet meer”, stellen wij “Deze Participatiewet
past veel niet-werkenden niet meer”. Wij vinden het
teleurstellend dat het kabinet de Evaluatie van de
Participatiewet van het SCP terzijde legt, en zelfs
wetsvoorstellen opstelt die tégen de aanbevelingen
van het SCP lijken in te gaan, zoals het wetsvoorstel
breed offensief en het wetsvoorstel passend aanbod.
In beide wetsvoorstellen worden de ambities bijvoorbeeld vergroot zonder de benodigde investeringen.
Wij doen daarom drie verbetervoorstellen voor de
Participatiewet:
1. Naar één regeling voor de basis van de arbeidsmarkt en bestaanszekerheid
We streven naar een arbeidsmarkt waar hobbels
en schotten tussen regelingen zijn verdwenen,
waar het voor werkgevers eenvoudig is om
mensen die nog langs de kant staan werk te
bieden, en waar gemeenten maatwerk kunnen
leveren. Wij beogen één regeling voor de hele

1
2
3

basis van de arbeidsmarkt. Het inkomen mag bij
ontwikkelingsstappen richting activering en werk
niet onzeker worden, zoals nu dreigt bij de verruimde vrijlating voor arbeidsgehandicapten.
Inwoners hebben baat bij een stabiel en voorspelbaar inkomen. Het toeslagensysteem moet
worden herzien, omdat dit onder andere een
grote oorzaak van veel schulden en inkomensonzekerheid is.
2. Anticyclisch investeren in de ontwikkeling van
inwoners
Budgetten moeten op een realistische manier aansluiten bij en meebewegen met de ontwikkeling
van de opgave in de tijd. Draai de reductie van het
re-integratiebudget tot een derde van de omvang
terug en zorg voor een anticyclisch investeringsmodel voor de Participatiewet en het arbeidsmarktbeleid. Hierbij vragen we aandacht voor
bijvoorbeeld de mogelijkheid van een buffer of
fonds. Op deze wijze zijn we in staat inwoners ook
ten tijde van economische neergang en tijdelijke
werkloosheid werkfit te houden door te investeren
in het op peil houden van kennis en vaardigheden.
3. Een samenhangende aanpak op gebied onderwijs-scholing-arbeidsmarkt, een leven lang ontwikkelen
Een leven lang ontwikkelen moet hoog op de
agenda staan. In de ontwikkeling van de arbeidsmarkt is de verwachting dat onderwijs en scholing
van mensen steeds belangrijker wordt voor het
vinden en behouden van werk. Zie hiervoor ook de
aanbevelingen van de commissie Borstlap. Door
de terughoudende en vooral faciliterende rol van
het Rijk op het gebied van leven lang ontwikkelen,
en de beperkte middelen die het Rijk hiervoor
uittrekt, dreigen lokale en regionale initiatieven op
dit terrein te verzanden. De urgentie ontbreekt en
overheidsoptreden is nodig om vooral voor inwoners die laag en middelbaar opgeleid zijn te voorzien in een leven lang leren en ontwikkelen.
Zie ook
Zie ook Bestuurlijke reactie van de VNG, G4, G40,
Divosa en Cedris op de evaluatie van de
Participatiewet (november 2019)
Bestuurlijke reactie van de VNG en Divosa op het
wetsvoorstel passend aanbod (januari 2020).
Februari 2020

https://www.scp.nl/Publicaties/Alle_publicaties/Publicaties_2019/Eindevaluatie_van_de_Participatiewet
https://www.wrr.nl/publicaties/rapporten/2020/01/15/het-betere-werk
https://www.reguleringvanwerk.nl/actueel/nieuws/2020/01/23/index