Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

22 026

Nederlands deel van een
hogesnelheidsspoorverbinding
Amsterdam-Brussel-Parijs en
Utrecht-Arnhem-Duitse grens

Nr. 482

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 oktober 2015
Zoals aangekondigd in mijn brief van 27 mei 20151 informeer ik u hierbij
over de maatregelen om de geluidhinder van de HSL-Zuid te verminderen.
Bij ingebruikname van de HSL-Zuid bleek dat de reeds geplaatste
geluidschermen onvoldoende effect hebben, omdat de combinatie van
betonnen baan en transparante schermen het geluid als het ware de baan
uit doet kaatsen.2 Mijn voorgangers en ik hebben toegezegd om de
voorkeurswaarde geluid van het Tracébesluit (TB) te willen respecteren,
met als randvoorwaarde dat de maatregelen doelmatig moeten zijn.
Nader onderzoek wees uit dat € 150 tot € 200 miljoen nodig is om alle
woningen te beschermen tot de gewenste waarde, rekenend met de
hoeveelheden en snelheden van de treinen zoals bij het TB was voorzien
in 1998. Inmiddels is deze vervoersprognose echter naar beneden
bijgesteld. Richtend op de grootste knelpunten is € 50 tot € 70 miljoen
uitgetrokken3, waarna samen met bewoners is gezocht naar maatregelen
die passend zijn voor de situatie.
In deze brief ga ik in op de opgedane ervaringen van de bewonersavonden, de geluidmaatregelen die naar aanleiding hiervan aan de
infrastructuur worden getroffen, en de toekomstige borging van geluidbescherming in de wet.
Bewonersavonden
Mede gelet op de lange voorgeschiedenis en de zorgen van bewoners heb
ik communicatie met en participatie van de betrokken gemeenten en
bewoners voorop gesteld in het proces. In het voorjaar zijn de gemeenten
1

Kamerstuk 22 026, nr. 478
Kamerstuk 22 026, nr. 306
3
Kamerstuk 22 026, nr. 476
2

kst-22026-482
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 026, nr. 482

1

met de meeste overlast bezocht om te luisteren hoe de situatie ter plaatse
wordt ervaren. Bewoners hebben veel voorstellen gedaan voor verbetering. De avonden hebben veel inzicht geboden in de ervaren overlast, in
aanvulling op het wettelijk kader dat uitgaat van berekeningen. In
Lansingerland is in aanvulling op de bewonersavond een co-creatieproces
gestart met de stichting « Stop Geluidsoverlast HSL», bewoners,
medewerkers van de gemeente Lansingerland, ProRail en het ministerie,
waarin maatregelen tegen de geluidsoverlast zijn uitgewerkt.
Graag wil ik mijn waardering uiten voor de betrokkenheid en inzet van alle
omwonenden, het open gesprek met de bestuurders, en de begeleiding
van de onafhankelijk voorzitter van het participatieproces, dhr. P.J.
Biesheuvel. Door deze betrokkenheid kan het gereserveerde budget zoveel
mogelijk effect sorteren voor de omgeving.
Van de inbreng op deze avonden heeft de onafhankelijk voorzitter een
verslag opgesteld, waarvan u reeds op de hoogte bent gesteld.4 De meest
reële voorstellen van de bewonersavonden zijn door Movares doorgerekend op geluidseffecten.5 Naar aanleiding van het verslag en het
rapport van Movares is een reactie opgesteld, waarin is beoogd om alle
vragen en suggesties van een antwoord te voorzien. U vindt deze reactie
als bijlage bij deze brief.6 Daarbij is per gemeente een schets gemaakt van
de mogelijkheden.
Maatregelenpakket
Het pakket is ambtelijk en bestuurlijk besproken met de betrokken
gemeenten. De gemeenten zijn in de gelegenheid gesteld, desgewenst
ondersteund door IenM, de bewoners en de gemeenteraad te consulteren.
De maatregelen zijn vastgesteld na Bestuurlijk Overleg met de betrokken
gemeenten.
Ter vaststelling van de maatregelen zijn de volgende overwegingen
bepalend geweest:
1. Het wegnemen van toekomstige berekende overschrijdingen van de
voorkeursgrenswaarde uit het TB;
2. Het tegelijkertijd zoveel mogelijk reduceren van ervaren overlast zoals
deze door de omwonenden op de bewonersavonden is geuit;
3. Een doelmatige besteding van middelen, waarbij de uitvoeringskosten in verhouding moeten staan tot het effect van de maatregel op
aantallen woningen en mate van overschrijding/overlast.
Het maatregelenpakket bestaat uit het geluidabsorberend maken van
schermen, het verlengen van schermen en het plaatsen van een nieuw
scherm in de gemeente Lansingerland. De grootste wijziging ten aanzien
van de oorspronkelijk geopperde geluidmaatregelen is het absorberend
maken van de geluidschermen. Deze maatregel is in eerste instantie niet
meegenomen in de ontwikkeling van maatregelen, omdat hiermee het
beoogde ontwerp met transparante schermen alsnog ondoorzichtig
wordt. Op de bewonersavonden werd deze suggestie echter zo vaak
gedaan, dat deze maatregel alsnog is opgenomen.7

4

Kamerstuk 22 026, nr. 478
Bijlage Movares, «Effecten van de optionele geluidmaatregelen voor de HSL», versie 2.0, d.d.
24 september 2015. Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
6
Bijlage 1 «Reactie Staatssecretaris op verslag voorzitter bewonersavonden». Raadpleegbaar via
www.tweedekamer.nl
7
Bijlage ProRail, «Geluidmaatregelen HSL», versie 2.2, d.d. 24 september 2015. (Actualisatie van
het rapport d.d. 14 mei 2014, verzonden bij Kamerstuk 22 026, nr. 476.) Raadpleegbaar via
www.tweedekamer.nl
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 026, nr. 482

2

Een compleet overzicht van de maatregelen:
Maatregel

Kosten1
(miljoen
€)

Gemiddeld
effect

Haarlemmermeer

Geen infrastructurele maatregelen, in
overleg met ProRail worden gekapte
bomen teruggeplaatst

0,15

Kaag en Braassem

Nieuwe Wetering:
Scherm westzijde absorberend maken
Rijpwetering:
Scherm westzijde absorberen
Hoogmade:
Dichtzetten gat tussen scherm en
tunnelmond

8,3

1,5 dB

1,7

2 dB

1,3

3–5 dB

Zoetermeer

Scherm aan noordzijde doortrekken
scherm westzijde absorberend maken

4,6
10,4

2 dB
2 dB

Lansingerland2
en Rotterdam

Scherm oostzijde absorberend maken
Scherm westzijde absorberend maken
Bestaande schermen weghalen
Nieuw scherm 4m westzijde («gat
dichtzetten»)
Bestaande schermen weghalen
Nieuw scherm westzijde 10m (3m
staander + 7m)

14,4
6,8
0,2
6,9

2 dB
2 dB
nvt
4–10 dB

2,5
6,73

nvt
3–8 dB

Zwijndrecht

Scherm westzijde absorberend maken
Scherm oostzijde absorberend maken

0,8
0,3

2 dB
2 dB

Strijen

Mookhoek:
Scherm westzijde absorberend maken
Mookhoek:
Scherm oostzijde absorberend maken

0,4

1 dB

0,4

1 dB

Moerdijk

Nader te bepalen adhv uitkomsten
MJPG (samenloop HSL, weg, spoor)

1

PM

Breda

Delen van schermen absorberen

2,5

PM

Totaal

69,35

1

ProRail, «Geluidmaatregelen HSL», versie 2.2, d.d. 24 september 2015
Voor Lansingerland is een kaderstellend budget vastgesteld van 37,5 miljoen.
3
Deze prijs is een onderschatting van de kosten, daar het scherm op staanders moet worden
geplaatst. In deze tabel is daarom uitgegaan van de kosten van 7m hoogte voor het gehele
scherm, ook voor het gedeelte dat lager en hoger is dan 7m + maaiveld.
2

Voor de voorgestelde maatregelen zijn kostenkentallen gebruikt die
robuust en conservatief zijn. ProRail houdt voor deze kentallen een marge
van plus en min 25% aan. Dit betekent dat het benodigde budget voor de
hier beschreven maatregelen hoger kan uitvallen dan het beschikbare
taakstellende budget van € 70 miljoen8. Mocht dit het geval zijn, dan
wordt per gemeente gekeken naar een aanpassing van het maatregelenpakket. Daarbij geldt het principe «design to budget».

8

Het gereserveerde budget van € 70 miljoen voor geluidsmaatregelen staat in de begroting op
het Infrastructuurfonds, artikel 17.03 HSL-Zuid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 026, nr. 482

3

Effect op de toekomstige overschrijdingen van de TB grenswaarde9
Aantal woningen per klasse van
overschrijding

Op basis van vervoersprognose
TB vóór maatregelen
Op basis van vervoersprognose
TB na maatregelen
Op basis van prognose 2024 na
maatregelen

Aantal
woningen

1 dB

2 dB

3 dB

4 dB

5 dB

6 dB

633

327

173

90

18

16

9

296

217

52

9

6

9

3

96

75

12

6

3

0

0

Met het beschikbare budget kunnen niet alle overschrijdingen worden
weggenomen. In de keuze voor geluidmaatregelen hebben de grootste
knelpunten als uitgangspunt gediend. Daarbij is getracht zoveel mogelijk
effect te behalen voor omliggende woningen. Ook is er veel aandacht
uitgegaan naar ervaren hinder. In de tabel komt alleen het effect op
woningen met een overschrijding van de waarde uit het TB naar voren; er
wordt ook geluidreductie behaald voor woningen waarvoor geen
overschrijdingen verwacht worden maar waar omwonenden wel hinder
ervaren. Naast de afname van het aantal woningen met een
overschrijding is ook gekeken naar de hoogte van de overschrijdingen.
Met dit maatregelenpakket worden verreweg de meeste overschrijdingen
van 2 dB en hoger weggenomen (227 van de 306).
Vervolg
Met het vaststellen van de maatregelen start de fase waarin deze in
uitvoering moeten worden gebracht. Voor Lansingerland geldt dat de
precieze uitwerking van de maatregelen nog verder wordt geoptimaliseerd. Gezien de complexe uitvoeringsopgave is voor Lansingerland een
kaderstellend budget gereserveerd, waarbinnen getracht wordt zoveel
mogelijk geluidreductie te behalen. De gemeente en de stichting «Stop
geluidsoverlast HSL» onderschrijven dit uitgangspunt.
In Kaag en Braassem is door bewoners de wens geuit om te blijven
zoeken naar mogelijkheden om de ervaren geluidoverlast bij Nieuwe
Wetering en Roelofarendsveen verder terug te dringen. Bij de nadere
uitwerking van de maatregelen wordt bezien of deze nog meer kunnen
worden toegesneden op de ervaren overlast.
Voor het geluidabsorberend maken van schermen dient een omgevingsvergunning (bouw) te worden aangevraagd. Het ministerie zal, in
afstemming met de Rijksadviseur Infrastructuur en Stad, met een ontwerp
komen dat zoveel mogelijk in harmonie is met de omgeving. Dit laat
onverlet dat door bewoners bezwaar kan worden gemaakt. In het geval
dat het geluidabsorberend maken van schermen daardoor alsnog niet
mogelijk blijkt, zal worden bezien of alternatieve maatregelen kunnen
worden genomen. De vóórs en tegens zullen inzichtelijk worden gemaakt
voor bewoners. Het ministerie, de Rijksadviseur en de uitvoerder zullen de
inpassing zoveel mogelijk in samenspraak met de gemeente en bewoners
afstemmen.

9

In de analyse van Movares is uitgegaan van bestaande bouw en van nieuwbouwwoningen
waarvan de fundering op 1-1-2014 aanwezig was

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 026, nr. 482

4

Wettelijk kader
Zoals beschreven in mijn brief van 10 september 201410, lieten metingen
aan de HSL-Zuid andere geluidwaarden zien dan met het reken- en
meetvoorschrift worden berekend. Daarom is het RIVM om advies
gevraagd hoe het reken- en meetvoorschrift aan te passen opdat de
berekeningen ten behoeve van nieuwbouw door gemeenten en de
wettelijke naleving overeenkomen met de werkelijke geluidsituatie. Het
RIVM heeft geadviseerd niet het reken- en meetvoorschrift aan te passen,
maar de brongegevens van het geluidregister (namelijk de spoorconstructie die anders is uitgevoerd). Bezien wordt op welke wijze hier
invulling aan gegeven zal worden. In afwachting hierop worden
gemeenten bericht hoe zij bij eventuele ontwikkeling van nieuwbouw
langs de HSL de geluidsituatie dienen te berekenen.
Schadeschap HSL-Zuid
Bij de aanleg van de HSL-Zuid is een gemeenschappelijke regeling
ingericht ter behandeling van verzoeken om schadevergoeding die
verband houden met de aanleg van de HSL-Zuid. De bevoegde instantie is
het Schadeschap. Dit zou ophouden te bestaan per 1 januari 2016, maar
zal worden verlengd om mogelijke aanvragen na vaststelling van het
maatregelenpakket te kunnen behandelen. Op deze manier kunnen
bewoners ook aanspraak maken op compensatie per huishouden.
Hopende u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld

10

Kamerstuk 22 026, nr. 464

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 026, nr. 482

5