Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

30 872

Landelijk afvalbeheerplan

Nr. 105

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 18 april 2012

1
Samenstelling:
Leden: Aptroot (VVD), voorzitter, Omtzigt
(CDA), Irrgang (SP), Knops (CDA), Neppérus
(VVD), Blanksma-van den Heuvel (CDA), Tony
van Dijck (PVV), Ouwehand (PvdD), Spekman
(PvdA), Heijnen (PvdA), ondervoorzitter, Bashir
(SP), Sap (GroenLinks), Harbers (VVD),
Plasterk (PvdA), Groot (PvdA), Van Bemmel
(PVV), Braakhuis (GroenLinks), Van Vliet (PVV),
Dijkgraaf (SGP), Verhoeven (D66), Koolmees
(D66), Huizing (VVD) en Schouten
(ChristenUnie).
Plv. leden: Ten Broeke (VVD), Koppejan (CDA),
Gesthuizen (SP), Van Hijum (CDA), Leegte
(VVD), Haverkamp (CDA), Graus (PVV),
Hazekamp (PvdD), Bouwmeester (PvdA), Van
der Veen (PvdA), Grashoff (GroenLinks),
Schaart (VVD), Vermeij (PvdA), Smeets (PvdA),
Beertema (PVV), Van Gent (GroenLinks), De
Jong (PVV), Van der Staaij (SGP), Koşer Kaya
(D66), Pechtold (D66), Ziengs (VVD) en Slob
(ChristenUnie).

kst-30872-105
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

De vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu1 heeft op 27 maart 2012
vervolgoverleg gevoerd met staatssecretaris Atsma van Infrastructuur en
Milieu over:
– de brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu
d.d. 25 augustus 2011 over meer waarde uit afval (30 872,
nr. 79);
– het EU-voorstel Routekaart Resource Efficient Europe COM
(2011) 571 d.d. 22 september 2011 (2011Z18206);
– de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d.
31 oktober 2011 over het Fiche mededeling stappenplan voor
efficiënt hulpbronnengebruik in Europa (22 112, nr. 1250);
– de brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu
d.d. 16 augustus 2011 over het eindrapport van het project
IMPEL-TFS Enforcement Actions II, (27 664, nr. 67);
– de brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu
d.d. 25 mei 2011 met de aanbieding van de rapportage van de
VROM-Inspectie over afvalstoffen bij covergisting (31 209,
nr. 149);
– de brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu
d.d. 18 april 2011 over het rapport van Bureau CE inzake de
inzameling van drankenkartons (30 872, nr. 78);
– de brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu
d.d. 12 januari 2012 over de toekomst van het verpakkingendossier (28 694, nr. 89);
– de brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu
d.d. 21 december 2011 over het rapport «De toekomst van de
stortsector: op weg naar 2030» zoals aangekondigd in het
Landelijk afvalbeheerplan (LAP) (30 872, nr. 81);
– de brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu
d.d. 5 maart 2012 over de toekomst van de inzameling en
hergebruik van verpakkingen (28 694, nr. 90);
– de brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu
d.d. 22 maart 2012 met de beantwoording van vragen gesteld
tijdens de eerste termijn van het AO Grondstoffen en afval
(30 872, nr. 83).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

1

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu,
Snijder-Hazelhoff
De voorzitter van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu,
Sneep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

2

Voorzitter: Snijder-Hazelhoff
Griffier: Westerhoff
Aanwezig zijn tien leden der Kamer, te weten: Leegte, Wiegman-van
Meppelen Scheppink, Paulus Jansen, Van Tongeren, Van der Werf, De
Mos, Van Veldhoven, Ouwehand, Dikkers en Snijder-Hazelhoff,
en staatssecretaris Atsma van Infrastructuur en Milieu, die vergezeld is
van enkele ambtenaren van zijn ministerie.
De voorzitter: Welkom bij de voortzetting van het algemeen overleg over
grondstoffen en afval. Vandaag is de tweede termijn aan de orde. Ik heet
de staatssecretaris en zijn staf, de leden en de aanwezigen op de publieke
tribune welkom. Aangezien enkele nieuwe zaken de aandacht vragen,
hebben de leden gevraagd om een spreektijd van vijf minuten. Daarnaast
krijgen zij één interruptie op elkaar.
De heer Leegte (VVD): Voorzitter. Een algemeen overleg over afval en
grondstoffen gaat over economie. Het gaat om de vraag hoe wij vol
optimisme kansen durven benutten op weg naar een schone, groene
economie, hoe wij minder afhankelijk kunnen worden van de import van
fossiele grondstoffen voor bijvoorbeeld het maken van kunststof, hoe wij
minder afhankelijk worden van de import van zeldzame aardmetalen en
hoe wij grondstoffen efficiënt kunnen gebruiken. Dat we daar niet altijd
even goed in zijn, bleek onlangs uit NRC Handelsblad. Daarin verscheen
de kop «Eigenlijk is afval ons grootste exportproduct naar China». Er ligt
een grote uitdaging op het gebied van de zogenaamde e-waste. Daar zit
de kern van de discussie over nieuwe economie en de geopolitieke
achtergrond van de afhankelijkheid van grondstoffen. Graag hoor ik de
visie van de staatssecretaris op het verhogen van de doelstelling van het
hergebruik van e-waste.
De discussie is echter verengd tot een emotionele discussie over
statiegeld waarbij de politiek op de stoel van de industrie dreigt te gaan
zitten. Ik moet daarbij denken aan de woorden van oud-president Ronald
Reagan, die zei dat het ergste wat iemand kan overkomen, is dat er een
man aanbelt bij de voordeur die zegt: «Ik ben van de overheid en kom u
helpen». De meedenkende, helpende overheid is het spookbeeld dat
boven dit AO hangt. De Europese doelstelling voor hergebruik van
kunststof is 22,5%. Nederland heeft de ambitie om 52% te hergebruiken.
Dat verdient applaus. Applaus is nu niet toegestaan, maar dit percentage
verdient het wel. Het is verreweg het hoogste in Europa. Om dat te
behalen hebben wij de verantwoordelijkheid voor het hergebruik
neergelegd bij de industrie, zeg maar de frisdrankfabrikanten. De industrie
zegt het hoge percentage te kunnen halen, waardoor de hoeveelheid
zwerfafval in het milieu vermindert. Ze heeft wel een belangrijke vraag,
namelijk om zelf te kunnen kiezen op welke wijze ze het haalt. De overheid
stelt de norm en de industrie kiest de bijbehorende middelen. Dat is
precies zoals de VVD het ziet. Niets is beter voor mensen dan hun
verantwoordelijkheid geven en het vertrouwen dat ze die aankunnen.
Mevrouw Wiegman van de ChristenUnie zei in eerste termijn: «Eerst iets
in de richting van de heer Leegte. Statiegeld is slechts een middel, maar
het gaat mij om het doel.» Dat is volledig juist. Ik feliciteer mevrouw
Wiegman met de publiciteit over het statiegeld, maar vraag haar wel om
zich rolvast op het doel te concentreren. Laten we bekijken hoe we de
industrie de verantwoordelijkheid kunnen geven voor de uitvoering en
voor het kiezen van de middelen om dat hoge percentage te behalen. De
discussie over de exacte prijs van hergebruikte petflessen is een achterhoedegevecht. Daar gaat het allemaal niet om. Een ding weten we
namelijk zeker: als de politiek het middel gaat voorschrijven, gaat het heel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

3

veel geld kosten maar zal het doel onbereikbaar blijven. Dat is nooit
anders geweest en zal ook nu niet anders zijn.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Ik zal
rolvast zijn vandaag. Ik blijf statiegeld namelijk als middel zien. Is de heer
Leegte ook bereid, rolvast te zijn en de doelen in de gaten te houden? Is
hij dan ook bereid, die doelen te baseren op goede cijfers? Is hij het met
mij eens dat het ons op dit moment aan goede cijfers ontbreekt? Is de
heer Leegte bereid, een onafhankelijk onderzoek te vragen naar de cijfers
om goed te kunnen bepalen met welke middelen we de juiste doelen
kunnen behalen?
De heer Leegte (VVD): Uiteraard is de VVD rolvast. Zij zegt dat de rol van
de overheid het stellen van doelen is en niet het kiezen van middelen. Dat
is aan de industrie, waarvan hier vandaag vertegenwoordigers aanwezig
zijn. Bij statiegeld is iets geks aan de hand. Het is een vrijwillige afspraak
van de branche. Er bestaat geen wettelijke verplichting voor statiegeld.
Het zou gek zijn als de Kamer nu zou vragen om een wettelijke basis voor
het statiegeld. Verder weet ik niet wat mevrouw Wiegman precies zou
willen laten onderzoeken, maar het gaat mij erom dat we een doelstelling
van 52% afspreken. Dat percentage is verreweg het hoogste in Europa.
Dat is een applaus waard. Het is een compliment aan Nederland en aan de
sector in het bijzonder. Het is dan toch niet aan mij om te zeggen op welke
manier de sector dat percentage moet halen? Op deze manier komt er
minder zwerfafval in het milieu terecht. Dat is precies waar de VVD voor
staat, namelijk voor minder plastic soep.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): We
zullen er dan wel van overtuigd moeten zijn dat tot nu toe aan de vereiste
hergebruikverplichtingen voor kunststof verpakkingen is voldaan. Er
wordt een vraagteken geplaatst bij die cijfers. Ik ben erg benieuwd of de
heer Leegte kennis heeft genomen van het uitgebreide rapport van
Recycling Netwerk. Wat betekenen die cijfers voor hem? In dat rapport
staat dat de onderbouwing van de huidige cijfers van de staatssecretaris
van beschamend onvoldoende kwaliteit is en dat de cijfers een onjuist
beeld geven van de werkelijkheid. Ik neem aan dat de heer Leegte toch
ook niet graag zou willen dat we vandaag uitgaan van een onjuist beeld
van de werkelijkheid, waarna we over een paar jaar toetsen hoe het staat
met beelden en cijfers die wij dan aangereikt krijgen, terwijl de nulmeting
onjuist is en onvoldoende onderbouwd blijkt te zijn.
De heer Leegte (VVD): In mijn betoog zei ik al dat het een achterhoedegevecht is. Van de totale 430 kiloton kunststof is 25 kiloton statiegeld.
Daarvan wordt 95% gerecycled. Dat is hartstikke goed, maar het is slechts
5% van het geheel. Het gaat erom dat we 52% van de 430 kiloton
hergebruiken. De verpakkingen zitten nu niet in het statiegeld en komen
dat straks ook niet. Dat moeten we niet willen. De verantwoordelijkheid
die de sector op zich neemt, is om 52% van de 430 kiloton te recyclen. Dat
is helemaal hoe het moet zijn. Dat levert voor de hoeveelheid zwerfvuil
een enorme winst op, wat goed is voor het milieu en voor de dieren –
terwijl ik dit zeg, kijk ik met een schuin oog naar de woordvoerder van de
Partij voor de Dieren – die minder plastic zullen opeten.
De heer Paulus Jansen (SP): Ik meen mij te kunnen herinneren dat voor
de heer Leegte een belangrijke overweging is dat het statiegeldsysteem
hartstikke duur is. Ik neem aan dat hij zijn ideeën deels baseert op het
rapport van Agrotechnology and Food Innovations. Heeft hij ook de
pagina gelezen waarop staat dat er nog onzekerheden zijn? Er staat
bijvoorbeeld dat in drie jaar tijd de verhouding tussen het statiegeldsysteem en het gebruik van nieuw materiaal is veranderd van 2,7 maal de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

4

prijs naar 1,2 maal de prijs. Deze verhouding is door de prijsstijgingen van
onder meer olieproducten meer dan een factor 2 gunstiger geworden
voor een statiegeldsysteem.
De heer Leegte (VVD): Dat klopt. Ten aanzien van de vorige keer is er
discussie ontstaan over de prijs. Dat ben ik helemaal met de SP eens.
Principieel gaat het mij echter om de keuzevrijheid van de industrie. Wij
stellen de norm van 52% en de industrie krijgt de middelen om die te
realiseren. Het maakt daarbij niet uit of de industrie zegt dat het duurder
of goedkoper is, want het is haar geld. Het gaat niet via de begroting, Wij
gaan daar niet over. We moeten niet op de stoel van de industrie gaan
zitten, want dan zijn we precies de man van de overheid die bij de
voordeur aanklopt en zegt: ik kom u helpen. Van dat spookbeeld wil ik
graag wegblijven.
De heer Paulus Jansen (SP): Daar zou de heer Leegte gelijk in hebben
als het alleen maar zou draaien om de kwantiteit, maar naar mijn mening
draait het bij hergebruik om kwantiteit én kwaliteit. Daarover staat in het
door de heer Leegte zo bewierookte rapport op pagina 25: «Bovendien zal
de kwaliteit van dit pet ook lager zijn, want er is meer verontreiniging
aanwezig en de met NIR gesorteerde petfractie bevat naast flessen ook
nog schalen.» Het gaat namelijk om pet dat wordt ingezameld via het
publieke systeem, dus niet via het statiegeldsysteem. Is voor de
VVD-fractie de kwaliteit van het ingezamelde plastic geen factor van
betekenis?
De heer Leegte (VVD): Natuurlijk wel, maar het volgende ligt voor de
hand. Als je meer inzamelt en het volume dus groter wordt, wordt de
basis groter waarop je innovatie kunt plegen om tot een betere
nascheiding te komen. Als het percentage inzameling en hergebruik stijgt
van 32% naar 52%, ligt het in de lijn der verwachting dat de totale goede
kwaliteit ook toeneemt. De statische cijfers van vroeger ken ik, maar zoals
ik in eerste termijn heb gezegd, is het een debat over nostalgie. Alleen
mensen zonder progressieve milieuagenda willen vasthouden aan het
statiegeld. De VVD heeft een progressieve milieuagenda. Zij is optimistisch en wil vooruit. Milieu gaat over economie, zeker in dit debat.
Voorzitter. In de AMvB staat een regel over statiegeld die nooit in werking
is getreden. Ik vraag de staatssecretaris of we die regel niet gewoon
kunnen schrappen.
De overheid blijkt te langzaam om de snelle verduurzamingsagenda uit de
samenleving bij te houden. Regels blijken slecht te passen bij groene
initiatieven, waardoor initiatieven moeilijk van de grond komen. Vroeger
gaven we subsidies, maar dat is altijd een slechte oplossing. Subsidies
zijn ook niet nodig als de overheid met echte oplossingen komt, bijvoorbeeld door bij vergunningverlening mee te denken met ondernemers.
Afval- en mestvergisters lopen vaak tegen vertraging aan omdat verschillende ambtenaren zich over de zaak moeten buigen. Per 1 oktober is de
Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) van kracht geworden.
Dankzij die wet kunnen ondernemers voortaan bij één loket terecht voor
het aanvragen van een omgevingsvergunning. Dat is een goede stap in de
vereenvoudiging van het vergunningsproces. Toch blijkt dat vooral op het
gebied van aanvragen van milieuvergunningen voor meervoudige
activiteiten, zoals een afval- of een mestvergister, nog flinke winst valt te
boeken. Ondernemers moeten wat de VVD betreft voortaan zaken doen
met één deskundige, een ambtenaar die de rol van loketregisseur vervult
en de aanvraag in goede banen leidt. Kan de staatssecretaris met een
brief komen vanuit het ministerie om de regisseursfunctie voor de
omgevingsvergunning voor elkaar te krijgen en om te zorgen dat er een
dedicated ambtenaar komt die ook aansluit bij de systematiek van de
green deal?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

5

Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Voorzitter. Ondanks stevige kritiek van zijn eigen inspectie en het feit dat
zelfs binnen Nedvang kritiek klinkt over de hergebruikcijfers, blijft
staatssecretaris Atsma roepen dat het zo goed gaat met de kunststofinzameling. Hij heeft het steeds over de hoeveelheid ingezameld kunststof,
maar het gaat er natuurlijk om hoeveel daadwerkelijk gerecycled wordt.
Zolang de inspectie een groot vraagteken plaatst bij de hoeveelheid op de
markt gebrachte kunststofverpakkingen, zeggen inzamelingspercentages
helemaal niets. Ik vraag de staatssecretaris wanneer hij tegen het
bedrijfsleven zegt: ik wil betrouwbare cijfers zien en anders gaat het
feestje niet door.
De staatssecretaris schrijft over Plastic Heroes dat op termijn een
kostendekkende keten moet ontstaan, maar welke garanties geeft hij? Hij
schermt steeds met de hoge kosten van het statiegeldsysteem en de lage
kosten van kunststofinzameling via Plastic Heroes. Men heeft deze
rekensom geheel laten maken door enkele belanghebbende partijen die
met een rapport zijn gekomen dat nog steeds de status van correctieversie
heeft en waarin berekeningen sterk gerelativeerd worden. De commissie
heeft op voorstel van de ChristenUnie om een brief gevraagd van de
staatssecretaris om zijn uitspraken te onderbouwen. Die brief is nog niet
gekomen, maar wel kregen we vrijdag een brief waarin de staatssecretaris
de cijfers van de industrie klakkeloos herhaalt. De ChristenUnie gaat
hiermee niet akkoord. De Kamer heeft recht op betrouwbare informatie.
De staatssecretaris dient een brief die tijdig is gevraagd door de
commissie, gewoon te sturen. Inmiddels ligt er een rapport van Recycling
Netwerk waarin gehakt wordt gemaakt van de cijfers van de staatssecretaris. De kosten van Plastic Heroes zouden weleens zes cent per fles
kunnen zijn en statiegeld minder dan drie cent in plaats van andersom.
Daarbij heb ik de milieuvoordelen en de lagere kosten voor het opruimen
van zwerfafval, waar ook de burger voor opdraait, nog niet eens meegenomen. We hebben vandaag onvoldoende spreektijd om alles tot in detail
te vragen, dus ik houd het simpel. Ik krijg graag een reactie van de
staatssecretaris op alle punten uit het rapport van Recycling Netwerk. Is
de staatssecretaris bereid, de kosten en milieuopbrengsten van statiegeld
en Plastic Heroes onafhankelijk te onderzoeken, gecontroleerd door de
inspectie? Als de staatssecretaris vandaag niet in staat of niet bereid is om
deze vragen te beantwoorden, dan vraagt de ChristenUnie om een
schriftelijke beantwoording van alle punten uit het rapport van Recycling
Netwerk en, bij dezen alvast, een nieuw debat erover.
Totdat er onafhankelijke onderzoeksresultaten zijn, kan het verpakkingenakkoord wat de ChristenUnie betreft alleen doorgaan als de passages over
statiegeld er helemaal uit worden gehaald en het statiegeldsysteem
voorlopig wordt behouden. De ChristenUnie ziet op basis van de cijfers
van Recycling Netwerk eerder reden om het statiegeldsysteem juist uit te
breiden met bijvoorbeeld kleine petflessen. Waarom experimenteren we
hier de komende drie jaar niet mee?
De staatssecretaris wil een pilot met inzameling van drankkartons. Het
goede nieuws is dat die pilots allang zijn gedaan. De ChristenUnie vraagt
nu om de knoop door te hakken en te eisen dat drankenkartons en
piepschuim gescheiden worden ingezameld, samen met het plastic.
Milieurendement dient voorop te staan. De ChristenUnie wil dat de
inhoud van restcontainers van afvalbrengstations blijvend naar sorteerinstallaties wordt afgevoerd en niet wordt verbrand. Uit de restcontainer
blijkt namelijk nog veel te recyclen. Hiermee is een goede scheiding van
het afval bij de inzameling ook veel beter te handhaven.
De ChristenUnie vindt de antwoorden van de staatssecretaris over
e-waste veel te mager. Er moet gewoon een afgifteplicht voor gemeenten
en bedrijven komen, een registratieplicht voor ingezamelde e-waste en
een laagdrempelige inzamelstructuur volgens het principe «oud voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

6

(vergelijkbaar) niets». Inzameling moet dus niet alleen plaatsvinden in 100
megastores, maar in de gehele detailhandel.
Radioactieve rookmelders kunnen volgens de staatssecretaris bij de
bestaande systemen voor de inzameling van apparatuur, zoals de
milieustraat, worden ingeleverd. Klopt dat wel? Ik heb begrepen dat regels
het verbieden deze rookmelders in te zamelen als chemisch of elektrisch
afval.
Teerhoudend asfalt is een groenelijststof en kan vrij geëxporteerd worden,
terwijl het in Nederland goed thermisch verwerkt kan worden. Is de
staatssecretaris bereid, afspraken te maken met overheden om dit afval
duurzaam te verwerken?
Uit het Feitenrapport Nascheiding blijkt dat bronscheiding nog steeds tot
veel betere milieuprestaties leidt. De ChristenUnie pleit dan ook voor
grote terughoudendheid met nascheiding. Bronscheiding moet de norm
zijn. Nascheiding is daar een aanvulling op en kan daar voorlopig niet
voor in de plaats komen.
De heer Paulus Jansen (SP): Voorzitter. Heeft de staatssecretaris van
Infrastructuur en Milieu de editie van Elsevier van deze week al gelezen?
Mij lijkt dat dit deugdelijke conservatieve weekblad in dit geval het gezond
verstand op de juiste wijze inzet door te concluderen dat er zo weinig
tegen het statiegeldsysteem is in te brengen dat afschaffen geen goed
idee is. Daarbij wordt een aantal heel klassieke argumenten gebruikt. Het
is een heerlijk en proper vaderlands ritueel, net als het boenen van het
stoepje en het inzamelen van kranten. Daar moeten we zuinig op zijn. Ik
zou graag een reactie krijgen van de staatssecretaris op deze meer
pedagogische argumenten van Elsevier. De PVV wijs ik op het argument
van de plastic soep dat Elsevier gebruikt. Dit lijkt mij een argument dat de
PVV-fractie zou moeten aanspreken.
Het verguisde rapport van Agrotechnology and Food Innovations, dat in
opdracht van de supermarkten en de frisdrankproducenten is opgesteld,
levert bij goed lezen al heel veel argumenten op om te zeggen dat het
statiegeldsysteem eigenlijk prima is. Uit de paragraaf over onzekerheden
blijkt dat er een marge van ongeveer 50% zit op de uitkomsten, die
afhankelijk zijn van een aantal aannames. Deze aannames zijn gedicteerd
door de belanghebbenden bij het resultaat. Desondanks komt er uit het
rapport een kostprijs voor gerecycled pet van hoogwaardige kwaliteit die
op dit moment slechts 1,2 maal de prijs is van virgin materiaal. In
vergelijking met andere systemen waarbij we hergebruik toepassen is dat
al een heel goede score. Mijn conclusie is dat als we de kleine petflessen
eraan toevoegen, het systeem nu al kostendekkend zou zijn, zelfs met de
uitgangspunten van degenen die het statiegeldsysteem willen afschaffen.
Ik steun overigens van harte het pleidooi van mevrouw Wiegman om het
door haar genoemde rapport goed op argumenten te bekijken en daar een
schriftelijke reactie op te geven.
Op een aantal punten dat ik in eerste termijn naar voren heb gebracht, is
maar deels antwoord gegeven. Ik heb gewezen op Italiaans afval omdat
de Italianen niet meedoen aan het IMPEL-project. De staatssecretaris
reageerde daarop door te zeggen dat Italië wel EVOA-controles verricht op
afval. Het IMPEL-project is juist bedoeld om ervoor te zorgen dat de
EVOA-controles van de Italianen voldoen aan dezelfde standaard als
andere landen. Dat kunnen we dus niet controleren, maar de staatssecretaris geeft gewoon blind importvergunningen af. Dat is toch onacceptabel? Op dit punt overweeg ik een motie.
In de schriftelijke beantwoording schrijft de staatssecretaris dat hij de
motie-Paulus Jansen/Samsom (32 392, nr. 13), waarin de regering wordt
verzocht om het nabijheidsbeginsel in de Wet milieubeheer te concretiseren, naast zich neerlegt. Gerrit Zalm zou gezegd hebben: we voeren
haar niet uit. Ik vind deze traditie, die een aantal jaren geleden is
ingevoerd, sowieso niet zo goed. Ik vraag de staatssecretaris allereerst of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

7

hij met een wetsvoorstel komt om het nabijheidsbeginsel uit de Wet
milieubeheer te schrappen. Dat lijkt de logische consequentie hiervan. Als
dit een logische passage in de wet is geworden door de opstelling van de
staatssecretaris, lijkt mij het zo te zijn dat hij die moet gaan schrappen. Ik
ben benieuwd of hij dat van plan is.
In eerste termijn heb ik gepleit voor meer concrete aandacht in de zin van
gekwantificeerde doelstellingen voor bijvoorbeeld preventie. De
hoeveelheid verpakking per productcategorie moet in de loop der jaren
steeds verder dalen. Ik heb nog geen reactie gekregen op dit punt.
Ik heb ervoor gepleit dat in bestekken van de overheid standaard wordt
uitgegaan van secundaire grondstoffen. Ook daarop heb ik nog geen
reactie gekregen.
Mevrouw Wiegman heeft al gesproken over radioactieve rookmelders. De
staatssecretaris heeft gezegd dat deze bij ieder recyclepunt kunnen
worden ingeleverd. Ik voorspel dat 90% tot 95% de container in gaat. Dat
gebeurt als het bedrijfsleven, aangespoord door de staatssecretaris, niets
doet om mensen te wijzen op het risico en om het inleveren makkelijk te
maken.
De staatssecretaris heeft gezegd dat de retoursystemen voor inzameling
van elektronica en lampen er komen als de Europese richtlijn geïmplementeerd wordt. Mijn vraag aan hem was juist hoe die inzameling zal
plaatsvinden. Ik wil graag in dit stadium al weten of hij de supermarkten
bijvoorbeeld gaat dwingen om een paar vierkante meter beschikbaar te
stellen voor het inleveren van oude lampen et cetera. Dat is de natuurlijke
weg waarlangs dat kleine spul ingeleverd zou kunnen worden. Gaat dit zo
gebeuren?
De staatssecretaris heeft gezegd dat een pilot wordt gestart voor de
inzameling van drankenkartons. Het is op zichzelf positief dat hij dat wil,
maar in het buitenland zijn niet alleen pilots gedaan, maar zelfs al
fabrieken operationeel. Wat gaat de staatssecretaris precies onderzoeken?
Wat is de reden waarom wij in Nederland opnieuw moeten kijken of het
werkt? We kunnen toch ook kijken of het in het buitenland werkt, waarna
we het hier invoeren?
Voorzitter. Ik moet dit debat zo direct verlaten vanwege een tweede
termijn van een debat over een onderwerp waarop ik ook woordvoerder
ben.
De heer Van Bemmel (PVV): De plastic soep is inderdaad een wereldwijd
probleem. Bij mijn weten zit er geen statiegeld op de kleine plastic flesjes.
Wat is uw standpunt daarover? Ik hoor u daar namelijk niet over. Vindt u
dat dit op zich niet nodig is? Wij zien wel een probleem en hebben daar
ook een voorstel voor, sowieso met sancties. Ik hoor u daar niet over. U
denkt dat het statiegeldsysteem zaligmakend is, maar het grootste
gedeelte van het probleem zit toch in de kleine flesjes. Wat vindt u
daarvan?
De heer Paulus Jansen (SP): Ik meen dat ik in tweede termijn heb
herhaald wat ik in eerste termijn uitgebreid uiteen heb gezet. De SP is
sinds jaar en dag voorstander van een uitbreiding van het statiegeldsysteem met de kleine flesjes. Op zich heeft de heer Van Bemmel
volkomen gelijk dat de kleine flesjes relatief gezien nog veel meer in het
milieu terechtkomen omdat er nu geen statiegeld op zit. Als de PVV iets
wil doen tegen de plastic soep, moet zij niet alleen boetes uitdelen. Dat is
namelijk een beetje dweilen met de kraan open. Zij moet dan aan de
voorkant in de vorm van preventie – dat is statiegeld – proberen te zorgen
dat het plastic niet allemaal in de zee terechtkomt.
De heer Van Bemmel (PVV): Wij zwaaien niet alleen met boetes. Het gaat
ons met name om de handhaving. Ook daar is geld voor nodig. De PVV is
er altijd voorstander van dat het bedrijfsleven zo veel mogelijk zelf oplost

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

8

vanwege ons standpunt dat er een kleinere overheid moet komen. Op dat
punt verschillen wij sterk van mening.
De heer Paulus Jansen (SP): Ik steun de PVV nog wel in haar pleidooi
om de boetes op het weggooien van rotzooi in de openbare ruimte te
verhogen en om strenger te controleren. Ik denk echter dat de heer Van
Bemmel in onze richting zo groot zou moeten zijn om te erkennen dat het
beter is om het probleem bij de bron aan te pakken dan aan de achterkant,
of aan beide kanten. Daar heb ik hem eerlijk gezegd niet over gehoord.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Voorzitter. De GroenLinks-fractie
is voor een groene kringloopeconomie. Zij beoordeelt elke maatregel op
het criterium of we er dichter mee bij een groene kringloopeconomie
komen of juist verder vanaf. We zullen echt moeten nadenken, ook over
de ontwerpfase van zaken. Het kwam net heel even aan de orde dat
preventie op het terrein van verpakkingsafval veel beter is dan het afval
aan het eind uit de oceaan moeten vissen om te voorkomen dat allerlei
vissen en vogels het in hun maag krijgen. Daar wil de GroenLinks-fractie
heen. Daarvoor heb je hoogwaardig hergebruik nodig. Producten moeten
zo hoogwaardig mogelijk hergebruikt worden of omgespoeld en
hergebruikt worden. Ze kunnen ook omgesmolten worden, in dit geval tot
flessen. We zijn ook voor superefficiënt gebruik. Sommige producten
zitten in een potje met een dekseltje met een cellofaantje in een kartonnetje dat in plastic is verpakt. Vervolgens wordt het in een zakje gedaan.
We hebben al eerder met de staatssecretaris besproken dat we daar vanaf
moeten. Ik heb hem een simpel voorstel gedaan: stel een ontwerpprijs in.
Dat is heel modern, niet ouderwets. Probeer de jonge ontwerpers aan de
slag te krijgen om zo zuinig mogelijk met zo min mogelijk verschillende
stoffen te ontwerpen. De staatssecretaris heeft mijn suggestie elders
gedeponeerd, maar ik roep hem nogmaals op om het zelf te doen. Dat is
zo simpel.
Statiegeld en verpakkingenbelasting zijn in de visie van GroenLinks
onmisbare onderdelen in een groene strategie. Bij e-waste, bijvoorbeeld
telefoons, zou je veel beter kunnen denken aan andere vormen van
eigendom. Als je het geen statiegeld wilt noemen, kun je het bijvoorbeeld
leasen noemen. Dat is hartstikke modern. Je ziet dat onder meer bij
tapijten. Het eigendom wordt daarmee niet verschoven van degene die
het produceert naar degene die het gebruikt, maar het eigendom blijft bij
degene die het heeft gemaakt. Die is dan ook verantwoordelijk voor het
zinnig verwijderen ervan. Deze punten uit onze algemene visie missen we
helaas volledig in de uitwerking van de voorstellen van de staatssecretaris.
Ik ga in op het statiegeld. Het moet mij van het hart dat ik het bijzonder
teleurstellend vind dat de staatssecretaris of bluft over de cijfers of zelf
ook verrast is dat niet blijkt te kloppen wat hem verteld is door de
industrie. Collega’s hebben inmiddels al naar de rapporten verwezen. Van
de staatssecretaris verwacht ik op zijn minst een brief waarin volstrekt
helder uitgelegd wordt hoe de berekeningen tot stand komen en wat de
onzekerheidsmarge is. Mijn stellige overtuiging is dat je niet meer kunt
volhouden dat het zes cent per grote petfles kost om die in het huidige
statiegeldsysteem te recyclen en anderhalve cent in het toekomstige
Plastic Heroes-verhaal. Wij willen dus zo snel mogelijk een brief met een
complete uitleg. De staatssecretaris wil vast geen fact-free politics
bedrijven en wil vast niet door met zijn voorstel als dat gebaseerd is op
cijfers die klaarblijkelijk niet kloppen.
Dan nog de deelnemers. We hebben bedrijven in de maatschappij, maar
ook burgers en gemeenten. De burgers zijn heel enthousiast over het
statiegeldsysteem en werken daar ook enorm aan mee. Het geeft hun ook
echt een milieugevoel. Mensen hebben het gevoel dat hergebruik past bij
de Nederlandse zuinigheid. Je wilt zo’n systeem toch niet afschaffen? De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

9

gemeenten zijn helder. De ene helft wil graag het statiegeld uitbreiden en
de andere helft wil eerst dat het voorstel veel verder wordt uitgewerkt,
waarna het later misschien, als het per se moet, ingevoerd kan worden.
Liever willen ze het echter niet.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Bij dingen die goed werken stel je
inderdaad altijd de vraag of je het niet beter kunt houden in plaats van
afschaffen. Mevrouw Van Tongeren zegt dat het statiegeldsysteem een
goed gevoel geeft en dat Nederlanders het allemaal zo goed doen, maar
zijn die zaken wel een-op-een gelinkt aan het statiegeld? Ik denk hierbij
aan het voorbeeld van de glasbak. Mensen gooien keurig hun glas in de
glasbak. Nederland heeft zelfs het hoogste inzamelingspercentage.
Blijkbaar geeft dat ook een goed gevoel, maar dat bereiken we zonder
statiegeld. Sluit GroenLinks per definitie uit dat het op een andere manier
dan met statiegeld ook goed zou kunnen?
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): De glasbak vind ik een fantastisch
voorbeeld. We brengen onze bierflesjes keurig naar de supermarkt en
gooien ander glas in de glasbak. Bij plastic zou dat evengoed kunnen. We
brengen dan petflessen en wat GroenLinks betreft ook de kleine flesjes
netjes naar de supermarkt, zodat er een hoogwaardige stroom van
kunststof afval ontstaat. Flessen kunnen dan of hergebruikt worden of, als
dat niet meer mogelijk is, hoogwaardig ingezet worden. Het andere plastic
afval kan dan in de Plastic Heroes-bakken. Waarom zou de Nederlandse
ambitie moeten zakken tot het gemiddelde Europese niveau? Als we hier
al in goed zijn en als we het fijn vinden om in te zamelen, zou ik zeggen
dat je dit verder moet uitbouwen en ondersteunen in plaats van het af te
bouwen.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Qua milieudoelstellingen zitten wij een
heel eind op een lijn; dat weet mevrouw Van Tongeren ook. De vraag is of
zij ervan overtuigd is dat statiegeld de enige manier is. Een deel van het
glas leveren we inderdaad in, maar al het glas waarop geen statiegeld zit,
brengen we netjes naar de glasbak. Wat is dan volgens mevrouw Van
Tongeren de verklaring ervan dat we al het statiegeldloze glas zo netjes
naar de glasbak brengen? Waarom zou dat niet ook kunnen gelden voor
petflessen?
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Met een maakbaarheidsideaal kun
je becijferen wat theoretisch het allerbeste zou zijn. Maar kijk bijvoorbeeld
naar Groot-Brittannië. Daar had men een statiegeldsysteem, maar heeft
men het volgens een vergelijkbare redenering afgeschaft. Je moet daar
eens in de bossen gaan wandelen en zien wat daar allemaal aan zwerfvuil
ligt. Dat is nog veel meer dan je hier tegenkomt. Als je iets hebt wat goed
werkbaar is, moet je het niet afschaffen maar uitbouwen. Ik ben nog niet
overtuigd van de cijfers die ik tot nu toe gekregen heb. Ik denk in dat kader
aan al die gezinnen, ook die in de steden, die je zo ver zou moeten krijgen
om thuis zo’n gigantisch grote zak – mevrouw Van der Werf heeft er een
meegenomen – met al dat plastic afval neer te zetten in hun keuken. Aan
al dat afval zitten ook nog eens rottende etensresten die gaan stinken. Als
je dat voor elkaar krijgt, ben je spekkoper.
Wij willen dus ten eerste preventie, ten tweede terugbrengen en ten derde
niet geloven in theoretische maakbaarheid, maar kijken wat er nu al is en
voortbouwen op wat nu een gigantisch succes is, namelijk het statiegeld.
Voorzitter. Ik zou van de staatssecretaris graag een paar voorbeelden
krijgen van convenanten met het bedrijfsleven die netjes door het
bedrijfsleven uitgevoerd zijn, terwijl de overheid eigenlijk geen stok achter
de deur heeft. Ik heb zulke voorbeelden eigenlijk niet kunnen vinden. De
Rekenkamer heeft hier een mooi rapport over uitgebracht waarin staat dat
het werken met convenanten tussen bedrijfsleven en overheid vaak op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

10

een teleurstelling uitloopt. Dat treedt vooral op als je de financiële prikkel,
in dit geval de afschaffing van de verpakkingsbelasting, reeds vooraf geeft
en pas daarna vraagt of men het convenant netjes wil uitvoeren. De
omgekeerde volgorde, waarbij het bedrijfsleven eerst netjes het
convenant moet uitvoeren en vervolgens pas de financiële beloning krijgt,
wil nog weleens lukken, maar ook zulke convenanten hebben niet altijd
volledig succes. Waar baseert de staatssecretaris zijn geloof in dit
convenant op? Waarom is dit convenant bij uitstek een heel ander
convenant dan alle andere convenanten met de overheid die wij kennen?
Als de staatssecretaris toch door wil zonder een feitelijke onderbouwing,
zowel voor de financiële kant als voor het convenant, is hij dan bereid om
een «go/no go»-moment in te bouwen, zoals mijn buurvrouw in de eerste
termijn al voorstelde? En hoe gaat de staatssecretaris garanderen dat de
kosten van het extra zwerfafval, dat onvermijdelijk het gevolg zal zijn van
het afschaffen van het statiegeldsysteem, niet worden afgewenteld op
gemeenten en via de lokale belasting dus op alle Nederlanders?
Mevrouw Van der Werf (CDA): Ik begrijp niet helemaal waar GroenLinks
staat. Met het prachtige verhaal over een bijdrage aan duurzaamheid en
met een «go/no go»-beslissing hebben wij op papier een heel goed
voorstel. Als er inderdaad een «go/no go»-moment kan worden
gecreëerd, zoals ik in eerste termijn heb gevraagd, gaat GroenLinks daar
dan in mee, of blijft de partij vasthouden aan de stelling dat het statiegeld
absoluut nooit van de flessen mag worden gehaald? Waar staat
GroenLinks?
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): De positie van GroenLinks is dat
het beter is om de statiegeldregeling te behouden en uit te breiden, maar
ik kan ook tot 76 tellen. Ik weet dat de staatssecretaris met behulp van
mevrouw Van der Werf vandaag gewoon door kan zetten. Als hij dat doet,
probeer ik in elk geval de schade voor mens en milieu en voor de mensen
in de recyclingindustrie wat te beperken. Mijn geloof in een convenant is
vrij laag, gezien het rapport van de Rekenkamer, maar ik hoop dan in elk
geval ergens een moment in te kunnen bouwen waarop wij terug kunnen
als al die mooie beloftes niet uit blijken te komen.
Mevrouw Van der Werf (CDA): Het is wat hypothetisch, maar op dat
moment kunnen wij dus ook op de steun van GroenLinks rekenen?
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): De fractie zal zich daarop beraden,
maar u hebt de steun van GroenLinks niet nodig, want u hebt 76 zetels.
Als u dat wilt, kunt u het doordrukken.
Mevrouw Van der Werf (CDA): Voorzitter. In een ver verleden, begin
jaren negentig, was ik adviseur van het Nationaal Onderzoeksprogramma
Hergebruik van Afvalstoffen (NOHA). Dat zat toen nog bij Novem. Je moet
eens kijken hoever we gekomen zijn! Dit programma stond nog geheel in
de kinderschoenen. Ik was communicatieadviseur en het was erg
ingewikkeld, want o, dat afval! Niemand wilde ermee te maken hebben.
Maar nu hebben we goud in handen, want we hebben het absoluut niet
meer over afval, maar over grondstoffen. Ik word er altijd wel vrolijk van.
Ik blijf het gewoon telkens één keer zeggen: wat mij betreft is de afvalsector ook een topsector.
Het is duidelijk dat het afvalakkoord nu de gemoederen beheerst. Volgens
het CDA maakt het afvalakkoord de kunststofinzameling duurzamer. De
producenten krijgen een forse doelstelling opgelegd en daarbij de keuze
om de instrumenten zelf te bepalen, zoals voor de aanpak van het
zwerfafval. Een vergoeding voor zowel bron- als nascheiding is voor het
CDA een heel belangrijk punt, want wij moeten een voortdurende impuls
hebben voor de nascheiding. Die heeft veel te lang stilgelegen omdat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

11

gemeenten die niet vergoed kregen, maar dat gebeurt in dit akkoord wel.
Wij zullen steeds meer afvalstromen uit het restafval moeten halen, ook
nadat de bronscheiding heeft plaatsgevonden. Dat vind ik een heel
belangrijk onderdeel van dit akkoord. Ik had een grote afvalzak meegenomen die ik hier niet mee naar binnen mag nemen, maar iedereen kan
zich zo’n grote plastic zak voorstellen die anders in de Plastic Heroesbakken gaat. In de grote steden kan ik die niet kwijt. Ik krijg wel statiegeld
over een deel, maar de rest lukt niet. Dat gaat allemaal de verbrandingsoven in. Ik vind het goed aan dit systeem dat er ook voor het
grootstedelijke gebied nascheiding komt, waarbij al dat afval nog uit het
restafval wordt gehaald. Dit krijgt te weinig aandacht, terwijl het een
prima punt is. We gaan duurzamer te werk. Ook de creatie van een
kennisinstituut waarin alle partijen zitten, de verhoging van het
percentage recyclaat in petflessen en een totaal percentage van kunststofinzameling dat hoger ligt dan nu dat van statiegeld en Plastic Heroes
samen. Als je twee stromen samenvoegt, werk je efficiënter en kun je veel
meer doen voor het milieu.
Vandaar dat wij het op papier een prachtig akkoord vinden. In de eerste
termijn heb ik aangegeven dat er voor de staatssecretaris een kans ligt om
de recyclekoning van Europa te worden, want wij zitten al hoog, maar
zullen nog hoger komen. Met de streefcijfers voor recycling van diverse
afvalstromen is die kroon binnen bereik, maar hij ligt niet voor het
oprapen. Het is de uitdaging om de goede voornemens op papier om te
zetten in concrete daden. Ook de VNG vindt dat het statiegeld eraf mag,
maar zij wil dan wel eerst wat zien; een «nee, tenzij». Het CDA zit er net
iets anders in. Wij zeggen «ja, mits». Als je de complexe doelstellingen en
uitdagingen daadwerkelijk wilt halen, dan moet je van begin af aan
samenwerken met de verschillende partijen. Ik vraag mij af hoe de
staatssecretaris daartegen aankijkt. Ik denk dat gebrek aan vertrouwen een
heel belangrijk punt is; dat hoor je ook. Gaat dit werken zoals het op
papier staat? Het CDA denkt van wel, omdat er in de markt een intrinsieke
motivatie zit om de grondstoffen terug te halen, maar het lijkt ons goed
om een aantal waarborgen in te bouwen.
Graag horen wij de reactie van de staatssecretaris op het punt dat wij de
vorige keer hebben ingebracht. Wij willen in 2014 een «go/no go»moment waarop de Kamer kan beslissen of zij hiermee verder wil of niet,
op basis van een aantal criteria, zoals de inzet van recyclaat, een concrete
duurzaamheidsagenda, goede monitoring die door iedereen wordt erkend
en juiste cijfers. Vervolgens kunnen wij besluiten dat wij ermee doorgaan
of dat wij het nog niet overtuigend vinden en het oude systeem nog een
tijdje handhaven.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Is mevrouw Van der Werf bekend met het
onderzoekje van Recycling Netwerk? Wat is haar reactie daarop? Verder
zegt mevrouw Van der Werf dat vertrouwen cruciaal is in dit systeem. Is zij
met de PvdA-fractie van mening dat de cijfers en de onduidelijkheid
daarover weinig vertrouwenwekkend zijn?
Mevrouw Van der Werf (CDA): Ik heb heel veel onderzoeken. Doelt u op
de staatjes van Recycling Netwerk?
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ja.
Mevrouw Van der Werf (CDA): Zoals ik net zei, is het CDA heel blij met
de keuzevrijheid van gemeenten en producenten om te kiezen voor het
juiste systeem; in dezen sluit ik mij aan bij wat mijn VVD-collega zojuist
zei. Men draagt nu steeds bewijzen aan voor de stelling dat het statiegeldsysteem goedkoper is dan het Plastic Heroes-systeem. Ik vind het kwalijk
dat die onduidelijkheid er is, omdat dit een gebrek aan vertrouwen
betekent, maar het doet niet zo veel af aan mijn waardering van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

12

afvalakkoord. Als het statiegeld zo veel goedkoper is, is elke producent of
supermarkt wel gek als hij voor een ander systeem kiest. Ik stel voor om
stromen samen te voegen en naar de meest efficiënte manier te kijken.
Als statiegeld de meest efficiënte manier blijkt, sta ik daarachter. Het lijkt
mij dat mensen die vanuit continuïteit en winst denken, daar dan voor
zullen kiezen. Het punt van vertrouwen vind ik wel erg belangrijk en
daarom heb ik mijn vraag aan de staatssecretaris gesteld. Het CDA wil wel
middels een motie met een aantal waarborgen komen om vast te stellen
welke zaken wij in 2014 gerealiseerd willen zien, maar hoe gaat de
staatssecretaris werken aan het vertrouwen? De cijfers zijn daar een
onderdeel van.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Hoor ik mevrouw Van der Werf nu zeggen dat
de CDA-fractie het antwoord op de vraag of zij met dit akkoord instemt,
afhankelijk maakt van de betrouwbaarheid van de cijfers? Is zij met de
PvdA-fractie van mening dat deze cijfers momenteel nog helemaal niet
betrouwbaar zijn en dat wij op dit punt dus nog geen besluit kunnen
nemen?
Mevrouw Van der Werf (CDA): Volgens mij hebt u alleen naar mijn
laatste twee zinnen geluisterd. Ik heb juist gezegd dat wij instemmen met
het akkoord dat er nu ligt, omdat de producenten, winkels en gemeenten
nu volledige vrijheid hebben in de invulling. Ik denk dat er heel goede
rekenmeesters aan de andere kant zitten die als er onduidelijkheid over de
cijfers is, uiteindelijk kiezen voor de efficiëntste oplossing om de
scherpere doelstellingen te halen. Wel vind ik het belangrijk om in dit
traject vertrouwen te creëren en daar horen cijfers bij. Daarom heb ik de
staatssecretaris gevraagd hoe hij, naast de waarborgen die wij in 2014
willen evalueren, aan dat vertrouwen gaat werken.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Ik ga even verder op hetzelfde
thema. Ik hoor van mevrouw Van der Werf een «ja, mits». In dat «mits» zit
ook de behoefte aan herstel van vertrouwen. Is mevrouw Van der Werf
bereid tot steun voor een onafhankelijk onderzoek van de aangedragen
cijfers en een onafhankelijke bepaling van de manier waarop wij dit in
2014 gaan meten? Anders krijgen wij dezelfde discussie als nu over de
juistheid van de cijfers. De cijfers moeten goed, onafhankelijk worden
vastgesteld. Mensen moeten er vertrouwen in hebben. Zou mevrouw Van
der Werf zo’n onafhankelijk onderzoek nu en in 2014 steunen?
Mevrouw Van der Werf (CDA): Voor nu koppel ik het niet aan mijn steun
aan het akkoord, maar in 2014 vind ik het belangrijk dat wij opnieuw de
cijfers krijgen om het proces te kunnen evalueren. Nu doe ik het met de
cijfers die er liggen en laat ik de verantwoordelijkheid verder over aan de
partijen in het veld.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): En als het niet zou afhangen van
uw «ja, mits»? U zegt dat wij het vertrouwen moeten herstellen. Onze
visies op diverse zaken, bijvoorbeeld de hoeveelheid plastic die wel of niet
wordt gerecycled, liggen ongelooflijk ver uit elkaar, maar zou u om het
vertrouwen te herstellen en de sector helderheid te geven, toch bereid zijn
om een verzoek om onafhankelijke cijfers te steunen?
Mevrouw Van der Werf (CDA): Ik heb nog steeds veel vertrouwen in de
cijfers die wij hebben. Mijn vraag aan de staatssecretaris is om te
reageren op alles wat nu gebeurt. Ik wil eerst die reactie afwachten. Het
vertrouwen in de cijfers moet zeker hersteld worden, maar het gaat om
veel meer. Wat heeft de staatssecretaris bijvoorbeeld op een bepaald
moment in huis om te sanctioneren als het zwerfafval toeneemt?
Vertrouwen gaat dus om veel meer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

13

Voorzitter. Ik roep de staatssecretaris nogmaals op om ruimte te bieden
aan de aparte inzameling en recycling van drankenkartons. Dat kon
voorheen niet omdat het niet in de raamovereenkomst zat, maar het zal
nu toch niet tien jaar stil gaan liggen? In de schriftelijke beantwoording zie
ik iets over een pilot. Acht de staatssecretaris het na onderzoek en pilots
ook mogelijk om in de loop van dit akkoord met de producenten en het
bedrijfsleven in overleg te gaan om dit punt beter te verankeren?
Wij hebben het vandaag heel veel over het afvalakkoord, maar het gaat
ook over grondstoffen. Uit de beantwoording van de vragen uit de eerste
termijn maak ik op dat de staatssecretaris het voorstel van het CDA om
met een visie op Europese samenwerking in afval- en grondstoffen te
komen, omarmt. Dat is goed nieuws, want de Europese grondstoffenrotondes moeten ook aan massa winnen.
Wij hebben ook gevraagd op welke manier de staatssecretaris de
verbranding van afval wil tegengaan. Hij heeft opnieuw verwezen naar
handhaving, want de wetgeving is volgens hem goed en aan de hand
daarvan moet er gehandhaafd en gecontroleerd worden, maar ik noem
bijvoorbeeld de milieustraten. Daar staan allerlei bakken, maar ook een
grote restcontainer waarvan de inhoud rechtstreeks naar de afvalverbranding gaat, terwijl er nog een heleboel te recyclen materiaal tussen zit.
Dat is maar één voorbeeldje dat het niet goed gaat met de controle. Er
wordt te veel materiaal verbrand dat eigenlijk gerecycled kan worden. Ik
vind het antwoord iets te makkelijk. Als wij de weg van controle inslaan,
dan wil ik graag een overzicht van de staatssecretaris waarin staat hoe die
controles in elkaar zitten, hoe ze worden uitgevoerd, wat daarbij wordt
aangetroffen en of het sterker kan.
De voorzitter: Dat was uw betoog. Uw tijd is inmiddels ruimschoots op.
Mevrouw Van der Werf (CDA): Ik had nog één vraag; eigenlijk nog wel
zes.
De voorzitter: U moet echt afsluiten.
Mevrouw Van der Werf (CDA): Ik sluit af. Ik heb nog geen antwoord
gekregen op een punt dat ik in de eerste termijn heb aangedragen. Ik vind
het heel belangrijk dat wij het recyclingpercentage gaan differentiëren
naar hoogwaardig en laagwaardig hergebruik. Ik overweeg om op dat
gebied een motie in te dienen.
De heer Van Bemmel (PVV): Voorzitter. Ik ben eigenlijk woordvoerder op
economisch terrein. Ik vervang mijn collega De Mos, die deelneemt aan
een debat over de Olympische Spelen. Ik moet zeggen dat ik best jaloers
ben op de vaste commissie voor I en M, want die trekt maar liefst drie uur
uit voor een tweede termijn. Dat is in de vaste commissie voor ELI nog
nooit gebeurd.
Ik begin met een compliment. Hulde voor de toezegging van de staatssecretaris dat hij het voorstel van mijn collega’s om de boetes drastisch te
verhogen, zal omarmen. Dat vind ik een goed punt. De boetes voor het op
straat gooien van afval gaan verviervoudigd worden, begrepen wij. Hulde
daarvoor.
Ik heb nog wel wat vragen. Wat gebeurt er met de mensen die bij
herhaling de boel vervuilen? In de Haagse gemeenteraad heeft mijn
collega De Mos voor elkaar gekregen dat recidivisten zwaarder gestraft
zullen worden. Hoe worden de toegezegde boeteverhoging en de
zwaardere straf voor recidivisten, die er ook komt als het aan ons ligt,
kenbaar gemaakt aan het grote publiek? Ik begreep dat het akkoord ook
een afspraak bevat dat het bedrijfsleven een campagne financiert om het
publiek voor te lichten over de afschaffing van het statiegeld. Kan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

14

staatssecretaris ervoor zorgen dat ook het nieuwe boetebedrag voor
zwerfafval wordt meegenomen in de landelijke campagne?
Het feit dat een straf kenbaar is bij het grote publiek, zorgt slechts deels
voor de preventieve werking van de straf. Een ander element is de
handhaving. Wij willen dan ook niet dat de extra gelden vanuit het
bedrijfsleven in de post «algemene middelen» van de gemeenten
verdwijnen. Zijn er met de VNG tevens duidelijke afspraken gemaakt over
waarin de extra gelden vanuit het bedrijfsleven worden geïnvesteerd? Is
de staatssecretaris derhalve bereid om een lijst met toegestane uitgavenposten voor de gemeenten mee te nemen in nadere afspraken? Een
daarvan zou misschien ruimte voor meer boa’s (bijzondere opsporingsambtenaren) kunnen zijn. Een bedrag van 20 mln. per jaar vanuit het
bedrijfsleven zou voor een gemeente als Den Haag, met 500 000
inwoners, meer dan € 500 0000 extra betekenen. Voor dat geld kunnen
aardig wat boa’s worden ingehuurd.
Als ik de media mag geloven, moet de staatssecretaris toch nog wat
vuiltjes met de VNG wegpoetsen. De VNG zegt immers dat er nog
afspraken moeten worden gemaakt met de industrie over hergebruik van
grondstoffen en nieuwe verpakkingsmaterialen. Dat zijn de zonet
genoemde punten. Het lijkt me mooi om die mee te nemen in een nieuw
gesprek. Ons bereiken ook geluiden dat gemeenten flink geld kunnen
besparen indien zij scherpere aanbestedingen doen bij afvalverwerkers. Is
het mogelijk om gemeenten te bewegen om hun ambtenaren een lesje
scherp onderhandelen mee te geven? Is het tevens mogelijk om
gemeenten te bewegen om meer in samenwerking met andere
gemeenten in de regio een aanbesteding op het gebied van afval op te
zetten?
Dan de voorgenomen afschaffing van het statiegeldsysteem. Ondanks de
onnauwkeurige cijfers geloven wij de staatssecretaris als hij ons informeert dat het bedrijfsleven het doel van 38% kunststofrecycling heeft
gehaald. Dat zou betekenen dat het bedrijfsleven hiervoor beloond moet
worden. Wij vinden dat er meer vertrouwen moet komen in de afval- en
verpakkingenindustrie. Deze sectoren mogen worden gezien als
volwassen sectoren. Zij hebben er zelf ook belang bij dat er meer afval
wordt gerecycled. Het belangrijkste punt is echter dat de recyclingnormen
worden gehaald en dat er nu eindelijk eens langjarige, breed gedragen
afspraken komen. Een stevig beleid zorgt voor meer zekerheid in de
branche, waardoor men kan investeren en innoveren. Als de staatssecretaris dit kan bewerkstelligen, heeft hij onze zegen en steun.
Verder bereiken ons geluiden dat er een oproep is gedaan om te komen
tot een nascheidingsplicht voor geïmporteerd afval. De PVV is hier geen
voorstander van. Het afval dat uit het Verenigd Koninkrijk is geïmporteerd,
is immers door eerder scheiden al niet-recyclebaar afval. Ook het uit Italië
geïmporteerde afval is restafval dat is overgebleven na eerdere scheiding
aan de bron. Klopt het dat dit zelfs is bevestigd na controle van de
milieu-inspectie? Deelt de staatssecretaris derhalve de mening dat er dus
geen enkele winst op het gebied van milieu te halen valt en dat dit dus
alleen maar verlies op economisch gebied oplevert, aangezien Duitse en
Scandinavische afvalbedrijven de verwerking van deze afvalstromen uit
het Verenigd Koninkrijk en Italië graag willen overnemen en deze landen
geen nascheidingsplicht kennen? Een dergelijke maatregel zal enkel voor
kostenstijging zorgen, waardoor Nederlandse bedrijven geen buitenlands
restafval meer kunnen aantrekken.
Tot slot iets over het plannetje van de Europese Commissie. Wij vinden
dat een tenenkrommend plannetje. De plastic zak die supermarkten
beschikbaar stellen aan hun klanten, mag niet meer gratis zijn. Het moet
toch niet gekker worden; hoe durven ze! De bemoeizucht van de regentenkliek uit Brussel kent geen grenzen. Ondernemertje en consumentje
pesten, noem ik dit. Mijn collega De Mos heeft zijn afschuw hierover ook
al uitgesproken. Het is hoog tijd om dit stelletje in Brussel eens de zak te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

15

geven; weliswaar een gratis zak. De PVV is erg milieuvriendelijk bezig en
heeft daar geen statiegeld voor nodig. Wij zijn zeer milieuvriendelijk
zonder statiegeldsysteem. Wij hebben een witte bak voor de witboeken en
een groene bak voor de groenboeken van de EU.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Voorzitter. Ik kan mij nog herinneren dat
ik vorige week in een AO over post zat waarbij de tweede termijn ook drie
uur duurde, maar misschien was dat even uit zijn geheugen verdwenen.
De heer Van Bemmel (PVV): Dat was een volledig AO en geen
vervolg-AO.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Het was een tweede termijn.
Voorzitter. D66 streeft naar een economie waarin wij zuinig omgaan met
energie en grondstoffen. Het hergebruik van grondstoffen is daarbij
cruciaal. Ik bedank de staatssecretaris voor zijn antwoorden op de vragen
die in eerste termijn zijn gesteld; ik mis alleen nog een reactie op het
voorstel van rapporteur Gerbrandy van het Europees Parlement om te
komen tot een Schengengebied voor herbruikbare grondstoffen. Ziet de
staatssecretaris dit ook als een kans en is hij bereid om zich hiervoor in
EU-verband in te zetten?
In zijn antwoorden verwees de staatssecretaris naar de minimumstandaarden uit het LAP. Die ken ik natuurlijk, maar mijn vraag was hoe wij die
minimumstandaarden kunnen actualiseren en handhaven, bijvoorbeeld
op het gebied van textiel. Niet alleen voor draagbaar textiel zijn tegenwoordig nuttige toepassingen, maar ook voor resttextiel. Het is zonde om
dat te verbranden. Kan de staatssecretaris toezeggen om nog eens met
zijn grondstoffenbril op door het LAP te gaan? Van spijkerbroeken tot
kozijnen, we kunnen meer met ons afval.
Het punt van handhaven is inderdaad cruciaal. Ook het door de
CDA-woordvoerder aangedragen punt van de restcontainer is voor D66
een grote zorg.
Wat zijn de ideeën van de staatssecretaris over het creëren van een markt
voor het afnemen van de grondstoffen? Op dit moment zijn er twee
bestaande lijnen van een bekende Nederlandse producent van plastic
bakjes. Beide lijnen zijn precies even duur, die van de gerecyclede en die
van de nieuwe materialen. Dat staat niet in de verhouding tot de
milieudruk die beide lijnen veroorzaken. Waarom geldt er geen lager
btw-tarief voor gerecycled plastic?
Het is heel mooi dat de staatssecretaris de roadmaps voor recycling
omarmt, maar we zijn er niet door te zeggen dat er al een heleboel
gebeurt. Het gaat erom dat de roadmaps een duidelijke stip op de horizon
zetten en dat bedrijfsleven en wetenschap met elkaar aan de slag gaan om
tot volledige recycling van de grondstoffenstromen te komen. Dat moet
de heldere ambitie zijn waaraan bedrijfsleven en wetenschap samen
werken.
Het statiegeldsysteem werkt goed en als het aan D66 ligt, vervangen wij
dat alleen door een beter systeem, dus ook niet door een systeem dat
even goed werkt. Ik zie daar vandaag een veelbelovende aanzet toe, maar
nog geen garanties. Die moeten er wel komen. D66 wil garanties over een
functionerend kennisinstituut, over voldoende Plastic Heroes-bakken, over
ambitieuzere percentages voor hergebruik van petflessen en voor totaal
ingezameld volume, over het uitfaseren van pvc, zwart plastic en
inderdaad ook de gratis plastic tasjes en over blik en drankenkartons als
onderdeel van het akkoord. Dat kan misschien eerst nog via grootschalige
pilots, maar die moeten dan niet onderzoeken of, maar hoe wij grondstoffenrotondes kunnen realiseren.
De vergoedingen die de gemeenten krijgen, moeten het de gemeenten in
de praktijk mogelijk maken om die ambitieuze doelstellingen te halen. Je
mag van iedereen efficiency vragen, maar het halen van de doelstellingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

16

moet vooropstaan. Ik zou ook een impuls willen voor zwerfafval. Maak het
voor scholen, milieu- of natuurorganisaties en sportverenigingen mogelijk
om geld op te halen met de inzameling van blikjes, drankenkartons en
petflessen, zoals ze nu ook doen met oud papier; «Heitje voor een
karweitje» 2.0. Maak van al die garanties die ik net heb genoemd, een
concrete lijst die wij in 2014 kunnen aflopen om te bepalen of het
statiegeld inderdaad kan worden afgeschaft. Ik verzoek de staatssecretaris
verder om dit pakket aan maatregelen nog eens te laten doorrekenen door
een extern bureau, om zo een einde te maken aan het gekissebis over de
cijfers. We kunnen allemaal met vijf rapporten komen, maar de Kamer
vraagt duidelijk om een aanscherping van het akkoord dat met de VNG en
het bedrijfsleven is bereikt. Reken dat pakket nog een keer door, dan
weten we allemaal waar we staan. Kan de staatssecretaris dat toezeggen?
Dan de stookolie. Vorige week was ik bij een politiecontrole op het
bijmengen van chemisch afval in stookolie. Dat is belangrijk werk, want
niemand wil dat giftige stoffen als pcb’s of arseen via een scheepsschoorsteen de lucht ingaan, omdat criminelen daar te makkelijk mee
wegkomen. Er zitten nu zulke mazen in de wet dat er een hele olietanker
doorheen kan. Dat kan en moet beter. De politie wil het en zelfs de NOVE,
de vertegenwoordiger van de sector, wil het. Ik begrijp dat er vandaag bij
de regeling een brief is aangevraagd, maar ik wil geen brief. Ik wil
concrete maatregelen. Als die in deze brief komen, vind ik het goed. Er
moeten duidelijke regels komen voor het nemen van monsters en het
volgen van stromen, naar het voorbeeld van Singapore, dat unilateraal
zo’n systeem heeft ingevoerd. Veranker de ISO-norm in de wet. Er is een
ISO-norm die toeziet op het beschermen van de motoren, maar dat doet
nog niks voor volksgezondheid of milieu. Er moet dus een zwarte lijst
komen van stoffen die niet meer in de olie mogen voorkomen, behalve in
hun natuurlijke concentraties. Ik vraag de staatssecretaris om met zijn
collega Opstelten, die ook bij deze politieactie op bezoek is geweest, te
zorgen voor voldoende capaciteit bij de politie om minimaal drie keer per
jaar zo’n steekproefsgewijze controle te kunnen houden. Bepleit strengere
internationale milieuregels, maar wacht daar niet op. Nederland heeft als
grootste haven een verantwoordelijkheid te nemen. Je kunt dan niet op je
handen gaan zitten, maar je moet de leiding nemen.
Afrondend. D66 ziet kansen voor groene groei in het afval- en grondstoffenbeleid. Dat vergt niet alleen lef en visie, maar ook zorgvuldige
onderbouwing en goede samenwerking. Ik hoop dat wij daarmee vandaag
een stap kunnen zetten.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Voorzitter. De PvdA-fractie heeft zich verbaasd
over de commotie die veroorzaakt is door de cijfers van de staatssecretaris over statiegeld. Die blijken niet te kloppen. Wat is de reactie van de
staatssecretaris op de rapporten die onlangs zijn verschenen? Wist de
staatssecretaris dat de cijfers die hij aan de Kamer presenteerde, over de
kosten van een gerecyclede statiegeldfles en het verschil met de kosten
van het plastic dat binnenkomt via het Plastic Heroes-systeem, door delen
van de sector worden betwist? In hoeverre was de staatssecretaris op de
hoogte van de mismatch tussen beide cijfers? Hij heeft ons een brief
gestuurd op 22 maart en wij hebben op 23 maart verschillende geluiden
vernomen uit de sector. Hoelang is de staatssecretaris op de hoogte van
het feit dat de cijfers niet kloppen?
Ik ben ook erg benieuwd naar het akkoord dat de staatssecretaris sluit met
de gemeenten. In hoeverre hebben zij ruimte om alsnog het statiegeldsysteem te behouden? De staatssecretaris heeft de gemeenten eerst in de
handen van de industrie gedreven door te zeggen dat de overheid het
Afvalfonds niet meer vult en dat de gemeenten er maar uit moeten komen
met de sector. Ik geef het ze te doen. De sector heeft vervolgens gesteld
dat hij er wel uit wil komen met de gemeenten, maar dat het statiegeldsysteem er dan af moet. Welke onderhandelingsruimte hebben de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

17

gemeenten nu nog? Het draagvlak voor het behoud van statiegeld is
onder de gemeenten enorm hoog. De staatssecretaris hoeft voor mij het
statiegeldsysteem niet tot in lengte van jaren te behouden. Ik ruil het heel
graag in voor een beter systeem, wellicht ook voor een systeem met
dezelfde opbrengst, maar in elk geval niet voor een systeem waarvan wij
niet eens precies weten wat de opbrengst is en hoe het zich gaat
ontwikkelen.
Mevrouw Van der Werf van de CDA-fractie kan haar plastic in de stad niet
eens kwijt. Hoe staat het met het intensiveren van de inzameling van de
Plastic Heroes? Sinds ik op deze portefeuille zit, ben ik in mijn omgeving
wat aan het rondvragen wie er allemaal plastic inzamelt. Mevrouw Van
Tongeren gebaart dat zij plastic inzamelt en ik doe het zelf inmiddels ook,
maar veel mensen in mijn omgeving doen het nog helemaal niet. Ze zijn
soms niet eens bekend met de Plastic Heroes-campagne. Wat zijn de
plannen om de inzameling te intensiveren?
De staatssecretaris geeft in zijn beantwoording aan dat de doelstellingen
op het gebied van e-waste omhoog moeten en dat ze zullen worden
gehaald, maar ik heb nog steeds niet gehoord of de kleine winkels dan
ook moeten meedoen aan het inzamelen van elektronisch afval. Het moet
vanaf een bepaald vloeroppervlak, maar met alleen de megastores gaan
wij het niet redden. Wat zijn de plannen van de staatssecretaris in dezen?
Op een vraag van de PvdA over de koppeling van de recycling met de
sociale werkplaatsen zegt de staatssecretaris dat hij met de VNG in
gesprek wil gaan. Dat vind ik heel erg fijn, maar het gaat mij met name
om de recyclingbedrijven zelf. De PvdA wil graag dat de staatssecretaris in
gesprek met de sector gaat bekijken wat er mogelijk is, hoeveel mensen er
eventueel aan het werk komen en welke ondersteuning er door
SW-bedrijven moet worden geboden om die mensen duurzaam aan het
werk te krijgen in de sector. Is de staatssecretaris bereid om ons toe te
zeggen dat hij onderzoek zal doen en in gesprek zal gaan met de branche?
Er moeten straks 70 000 mensen uit de sociale werkvoorziening. Dit zijn
kwetsbare mensen die heel goed op andere plekken in de samenleving
aan het werk zouden kunnen, mits zij daarbij voldoende ondersteuning
krijgen. Ik hoop van harte dat de staatssecretaris dit wil onderzoeken. Ik
hoor dat er verschillende initiatieven zijn. Ik heb gesproken met mensen
van Van Gansewinkel Groep. Zij zijn hiermee bezig, maar maken zich
zorgen over het wegvallen van de begeleiding. Ik deel die zorg.
Dan de covergisters. De staatssecretaris zegt dat hij daar niet zo heel erg
veel aan gaat doen, omdat het anders allemaal regeldruk veroorzaakt. Wij
zouden wel heel erg graag een tandje erbij zien. Ik vind dit wel een heel
magere reactie. Wij hebben een aantal punten genoemd in eerste termijn:
het aantal aanbieders, de plannen die de staatssecretaris heeft om de
controle daarop te verbeteren, de registratieverplichting. Ik hoor graag
meer ambitie van de staatssecretaris op dit punt.
De voorzitter: Dat was mooi binnen de tijd. Dan ga ik als laatste in de rij
naar mevrouw Hazekamp, die namens de Partij voor de Dieren spreekt.
Mevrouw Hazekamp (PvdD): Voorzitter. Ik vervang hier mijn collega
Esther Ouwehand, die op dit moment in het plenaire debat over de
Olympische Spelen zit. Ze vindt het jammer dat ze dit algemeen overleg
niet zelf kan afronden. Zij is op dit moment bezig om de minister van VWS
aan te spreken op het onvolledig voorlichten van de Kamer over de kosten
die voor Nederland gemoeid zouden zijn met het binnenhalen van de
Olympische Spelen. Daarmee lijken cijfers die niet juist zijn, die onvolledig
bleken of zelfs helemaal niet aan de Kamer zijn gemeld door dit kabinet,
wel het thema van de dag.
Sinds de eerste termijn van dit algemeen overleg heeft de discussie over
hergebruikspercentages en over de kosten van het statiegeldsysteem
enorme hoogtes bereikt. Hoewel die discussie voor een groot deel aan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

18

CDA voorbij lijkt te zijn gegaan, wil ik toch een paar voorbeelden noemen.
De staatssecretaris ligt inmiddels overhoop met zijn eigen inspectie, die
een vernietigend rapport heeft gepresenteerd over de hergebruikcijfers
waar de industrie mee kwam. Naar Recylcing Netwerk is al verwezen door
andere woordvoerders, evenals naar het rapport van Tomra, de inzamelaar van statiegeldflessen, die deze staatssecretaris beschuldigt van het
verspreiden van onjuiste en misleidende gegevens. Tomra dreigt
bovendien met een schadeclaim die tot in de miljoenen kan lopen als deze
staatssecretaris zijn destructieve plan doorzet.
Dan hebben we het nog niet gehad over de gemeenten, die dit kabinet
overigens heel hard nodig zal hebben bij het uitvoeren van deze plannen.
De gemeenten hebben zich massaal uitgesproken voor behoud van het
statiegeld. Zelfs bij de leverancier van de omstreden cijfers, Nedvang, is
nu ruzie uitgebroken. Het WUR-rapport waar de cijfers van Nedvang uit
komen, is opgesteld in opdracht van al die clubs die al jaren voor het
afschaffen van statiegeld zijn. We merken wel vaker dat WUR in de
conclusies de wens van de opdrachtgever ondersteunt. Dat rapport
behelsde geen maatschappelijk review, geen wetenschappelijk review, er
was geen begeleidingscommissie en zelfs de auteur geeft toe dat het
rapport subjectief is. Andere berekeningen zouden volgens hem kunnen
leiden tot andere uitkomsten. Graag een reactie van de staatssecretaris
hierop. Blijft hij erbij dat dit rapport alle aanleiding geeft tot afschaffing
van het statiegeld?
Na al deze commotie vond zelfs de heer Wientjes het tijd worden om zich
ertegenaan te bemoeien. Statiegeld is onlogisch, vond hij. Ook hij
baseerde zich daarbij op de cijfers van Nedvang, maar goed, hij is dan ook
een ervaren lobbyist en van hem hoeft de Kamer ook niet te verwachten
dat hij zich per se altijd op de juiste cijfers baseert. Dat mogen we van de
staatssecretaris wel verwachten.
Het zal duidelijk zijn: wat de Partij voor de Dieren betreft, blijft het
statiegeld bestaan. Dat staat wat ons betreft ook los van de omstreden
cijfers. Statiegeld heffen is namelijk ook van belang om de burger te
betrekken bij duurzaamheid. Het is een duidelijke manifestatie van het
idee dat de grondstoffen die gebruikt zijn, geld waard zijn. Duurzaam
gedrag dat lonend is voor jezelf en voor de planeet. Daarom vinden wij
dat de statiegeldregeling niet alleen niet moet worden afgeschaft, maar
zelfs moet worden uitgebreid.
De VVD-fractie noemde net het welzijn van dieren. We juichen het toe dat
de VVD zich ook daarover grote zorgen maakt. Wij zien echter een andere
oplossing dan zij. Er komen op dit moment ontzettend veel plastic flesjes,
zakjes en blikjes in het milieu terecht, met alle gevolgen van dien voor
dieren. Ik hoop dat de VVD dan ook met de PvdD van mening is dat de
statiegeldregeling juist zou moeten worden uitgebreid en dat er een
verbod zou moeten komen op het verspreiden van gratis tasjes. Ik wil
graag een reactie van de staatssecretaris horen op dit punt.
De vraag is nu: wat gaat de staatssecretaris doen met alle ophef, met alle
commotie die er is veroorzaakt over het afschaffen van het statiegeld? Is
hij bereid om van zijn voornemen af te zien? Zo niet, is hij dan op zijn
minst bereid om gehoor te geven aan de oproep van de gemeenten om
het plan uit te stellen tot 2015? Daarmee voorkomt hij grote teleurstelling
bij de burgers, grote weerstand bij gemeenten en een miljoenenclaim van
Tomra. Ik wil graag afsluiten met een citaat van Berman: «tijd vermorsen,
dat is de enige verspilling die geen afval achterlaat». Daar wil ik de
staatssecretaris graag op wijzen.
De heer Leegte (VVD): Ik heb nog een interruptie te goed, laat ik daar dan
ook gebruik van maken. De PvdD en de VVD zijn het eens dat je geen
zwerfafval wilt hebben. Is de PvdD het met de VVD eens dat een
verhoging van het recyclingpercentage van 32 naar 52% een vermindering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

19

van het zwerfafval met 20% betekent? Dat is geen heel moeilijke
rekensom.
Mevrouw Hazekamp (PvdD): Dat klinkt wel heel erg mooi, maar anderen
hebben het ook al gezegd: als je geen sancties hebt, geen dwangmaatregelen dan ruil je dus iets wat effectief is – een heel mooi systeem dat op
dit moment heel goed werkt – in voor iets waarvan je eigenlijk wel kunt
aanvoelen dat het niet goed zal werken.
De heer Leegte (VVD): Ik snap dat de PvdD tegen verandering is en een
conservatieve agenda heeft, maar de vraag blijft: als je het percentage van
32 naar 52% ophoogt, dan heb je toch 20% minder zwerfafval? Dat is toch
een duidelijke rekensom? Dat is toch wat we met zijn allen willen?
Mevrouw Hazekamp (PvdD): De VVD-fractie baseert zich nu weer op
dezelfde cijfers, en de heer Leegte heeft wel een heel groot vertrouwen in
het opkrikken van die percentages. De PvdD heeft daar dus geen
vertrouwen in. We hebben gezien dat het inzamelen van statiegeldflessen
ontzettend goed werkt en daarom zouden we dat graag willen uitbreiden,
zodat we ook af zijn van de kleine flesjes en blikjes in de natuur.
De voorzitter: Dat was de tweede termijn van de kant van de Kamer. Ik
kijk nog even naar mevrouw Wiegman, want zij heeft gevraagd om een
reactie van de staatssecretaris op een brief. Het verzoek dat zij deed
namens de commissie betrof een brief van Tomra.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Voorzitter. Vorige week hebben we gegevens gekregen. Ze zijn overigens
ook terug te zien bij Recycling Netwerk. Op die gegevens hebben wij een
reactie gevraagd. Het zijn namelijk heel andere cijfers dan waar de
staatssecretaris zich tot nu toe steeds op heeft gebaseerd.
De voorzitter: Het is duidelijk. Gisteren is daaraan nog een reminder
ontvangen. Het antwoord is er nog niet. Ik zeg dat nu even voor de
duidelijkheid.
Ik schors de vergadering voor vijf minuten om de staatssecretaris de
gelegenheid te geven, zijn antwoorden op een rij te zetten. Daarna gaan
we luisteren naar zijn beantwoording. Ik stel aan de Kamerleden voor dat
wij ons beperken tot twee interrupties met korte vervolgvragen.
Staatssecretaris Atsma: Voorzitter. Opnieuw is er een groot aantal vragen
gesteld – en dat is ook begrijpelijk – over het akkoord tussen de onderhandelingsdelegaties dat in concept voorligt, over datgene wat daarover
gezegd, geschreven en getoond is, alsmede over wat daarover niet
gezegd is of wat gezegd had kunnen worden. In elk geval had gezegd
kunnen worden dat datgene wat wij nu in de afvalagenda en in het
akkoord hebben geprobeerd te verankeren, naar mijn stellige overtuiging
voor burgers, huishoudens en consumenten leidt tot een gemakkelijker en
goedkoper systeem met absoluut grotere opbrengsten, hogere ambities
en daarmee ook winst voor het milieu. Dat zie ik als de rode draad in alles
wat je kunt destilleren uit de verschillende brieven en rapporten. Ik ben er
in elk geval van overtuigd dat dit het geval is.
Er zijn de afgelopen 18 maanden feiten gepasseerd waardoor er met alle
betrokkenen opnieuw gesproken moest worden. De achtergrond is
bekend. De bezuinigingen uit het regeerakkoord hadden gevolgen voor
het afvalfonds. Inderdaad heb ik het toen op mij genomen om te bezien of
we een andere, een nieuwe vulling zouden kunnen krijgen voor het
afvalfonds. Ik vind het jammer dat daarover in de inbreng van de meeste
afgevaardigden niet verder gesproken is. Het is een gegeven dat de 115
mln. die in het afvalfonds zat als gevolg van het afschaffen van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

20

verpakkingenbelasting per 1 januari verdwijnt. Daarmee verdwijnt ook de
automatische voeding voor het afvalfonds. Er is nu een nieuwe voeding
gevonden die geen bovengrens meer kent van 115 mln. Als het nodig is
en als de gemeenten meer inzamelen, dan komt er ook meer geld
beschikbaar.
Ik heb ook niet gehoord dat het bedrijfsleven aanvullend op wat er al
gebeurt op het gebied van zwerfafval, ook nog eens 20 mln. extra
beschikbaar gesteld heeft voor de gemeenten. Ook dat is nieuw. Eveneens
is nieuw dat de financiering van het kennisinstituut, waar onder anderen
mevrouw Van der Werf op duidde, onderdeel is van de deal die is
gesloten. Ook is volstrekt helder – en dan ben ik zo ongeveer bij de
openingszin van de heer Leegte – dat het vertrekpunt is dat het doel dat
we willen bereiken en de middelen die je daartoe kunt hanteren, als
zodanig vrijgelaten worden. Dat betekent dus inderdaad ruimte om te
kiezen voor voor- en nascheiding, als je tenminste over vergelijkbare
systemen kunt spreken.
Dat is denk ik het vertrekpunt waarvan de Kamer mij eerder heeft
voorgehouden dat het goed zou zijn. Ik ben blij dat het erin is.
Als je afspreekt dat de middelen vrij zijn, dan kom je automatisch op de
vraag of je het statiegeld wel of niet moet vasthouden. Ik ga daar straks
uitvoeriger op in, maar ik wil toch even schetsen dat het vertrekpunt was
dat er geen cent meer was en dat het bedrijfsleven inderdaad zijn nek
heeft uitgestoken om te komen tot een hoger ambitieniveau, waarbij het
voor consumenten en huishoudens uiteindelijk goedkoper, beter en
gemakkelijker wordt. De ambitie die we met zijn allen formuleren, is dat
afval ook grondstof wordt en dat het economie is. Dat zeg ik met de heer
Van Bemmel en anderen. Daar kunnen we letterlijk handen en voeten aan
geven, waarbij we ver over de Europese doelstelling heengaan. Ook dat
mag in dit verband absoluut wel genoemd worden. Dat is gelukkig een
ambitie die als zodanig door alle partijen in de keten wordt gedeeld:
gemeenten, burgers, ngo’s, andere overheden en vooral ook het
bedrijfsleven.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Ik heb
een punt van orde. Ik heb het er moeilijk mee dat wij een heel beperkte
spreektijd hebben en dat de staatssecretaris nu allerlei punten opsomt die
door ons niet genoemd zijn. Dat kan wel zo wezen, maar wij hebben een
heel beperkte spreektijd. Wij hebben heel nadrukkelijk vragen gesteld. Ik
moet ook constateren dat de staatssecretaris iets zegt wat feitelijk onjuist
is als hij antwoordt dat het hele afvalfonds niet aan de orde is geweest.
Dat heb ik wel degelijk in mijn eerste termijn genoemd, dus laten we het
zuiver houden. Ik zou het bijzonder op prijs stellen als de staatssecretaris
gewoon overging tot de beantwoording van de gestelde vragen, in plaats
van opnieuw te komen met de riedel: het wordt allemaal gemakkelijker en
goedkoper en beter en meer. Ik vraag aan de staatssecretaris om in te
gaan op de vragen die zijn gesteld over de cijfers waarop een en ander is
gebaseerd. Ik denk dat daarin de kern van het betoog ligt. Anders wordt
het verwarrend en voel ik me toch wat beperkt in wat wij vanuit de Kamer
kunnen inbrengen, gezien het beperkte aantal interrupties.
De voorzitter: Correct. Ik zal de staatssecretaris eraan houden dat hij nu
echt de tweede termijn doet.
Staatssecretaris Atsma: Voorzitter. Ik wilde dat absoluut gezegd hebben.
Ik wil daarmee ook recht doen aan de opmerkingen zie zijn gemaakt door
de leden Leegte, Van der Werf, Van Veldhoven en Van Bemmel. Ik probeer
eveneens recht te doen aan mevrouw Wiegman. Ik probeer alle fracties te
bedienen, maar ik vind wel dat ik moet kunnen reageren als er algemene
opmerkingen worden gemaakt en algemene kanttekeningen worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

21

geplaatst. Dat heb ik gedaan. Ik kom er nu niet meer op terug, maar ik wil
dit wel gezegd hebben en dat heb ik dus gedaan.
Laat ik meteen maar beginnen met het statiegeld. Die kwestie is in alle
inbrengen teruggekomen. Daarom hebben wij de discussie over het
statiegeld ook met iedereen willen voeren, zeker ook met de Kamer. Daar
doelde de heer Leegte ook op. Ik herhaal zijn woorden uit de eerste
termijn niet, maar één ding is zeker: het statiegeldsysteem werkt prima. Ik
heb ook nooit gezegd dat het niet goed werkt, integendeel. Ik heb alleen
gezegd dat ik vind dat de lat hoger moet worden gelegd, dat de ambitie
inzake de inzameling van kunststof hoger en anders kan. Dat is wat we
hebben gezegd. Nu kun je heel lang steggelen over de kosten en over de
kostprijs. Ik ga daar helemaal niet in mee, omdat statiegeld voor mij
slechts een middel is.
Een aantal Kamerleden, onder wie mevrouw Wiegman, vroeg hoe het dan
zit met de Plastic Heroes. Als je de lat hoger legt en naar de opbrengst van
het statiegeldsysteem in kunststof, in pet kijkt, dan komt er inderdaad
tussen de 90 en 100% terug. Dat ben ik met haar eens. Via het statiegeld
haal je echter niet of nauwelijks meer kunststof binnen. Dat moeten we
dan ook tegen elkaar willen zeggen. Juist het aanbod dat er nu ligt heeft
als doelstelling om veel meer kunststofafval binnen te halen. Vandaar de
ambitie die de heer Leegte een paar keer naar voren bracht, dat wij naar
die 52% willen gaan. Dat haal je dus nooit als je alleen focust op
statiegeld. Daarom hebben wij gezegd: laten wij ervoor zorgen dat we de
middelen daar inzetten waar ze het grootste rendement opleveren.
Er is geen enkel argument te bedenken om te twijfelen aan het milieubewustzijn van de burger. Mevrouw Wiegman en mevrouw Van Tongeren
wezen daarop. Het milieubewustzijn van de burger is gelukkig in
Nederland heel groot, en terecht. Het is echter te gemakkelijk en te kort
door de bocht om dat alleen te spiegelen aan het statiegeldsysteem.
Terecht heeft mevrouw Van Veldhoven gezegd: mag je dan ook kijken naar
wat er met de glascontainers gebeurt en wat daar allemaal terugkomt? Ik
zou daar het papier ook nog aan toe kunnen voegen. Het is de Kamer
wellicht ontgaan, maar ook op dat vlak zijn de burgers en de huishoudens
buitengewoon enthousiast en zeker bereid om het oud papier bij de weg
te zetten en mee te geven aan diegene die het inzamelt.
Naar onze overtuiging zou de inzamelgraad, als je de drempel lager
maakt, ook voor kunststof in het algemeen en zeker voor petflessen alleen
maar verder toenemen, via onder andere het systeem van de Plastic
Heroes. Als we dat met het bedrijfsleven gaan uitrollen, werk je dus aan
een systeem dat pak «m beet meer dan 3 000 supermarkten in Nederland
zal gaan bereiken. Naast de containers die er al zijn, krijgt dan ook de
Plastic-Heroescontainer een plekje. Als het aan ons ligt, wordt er nog een
stap overheen gedaan door bijvoorbeeld in te gaan zamelen bij sportaccommodaties. Ik zou in de afspraken die gemaakt moeten worden, kunnen
opnemen dat je ook daar die slag probeert te maken. Kortom, ik wil graag
veel verder dan de 42% die we nu al halen. 52% is de ambitie. De heer
Leegte heeft daar een paar keer aan gerefereerd. Dat haal je alleen maar
door naar het totaal van de inzameling te kijken en niet door twee of drie
inzamelstromen en -systemen naast elkaar te hanteren.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Dan nu
toch echt een interruptie. De staatssecretaris zegt: ik ga niet steggelen
over de kostprijs. Daar is de staatssecretaris zelf mee begonnen! Hij
begon er direct al in de eerste termijn mee, dat peperdure statiegeldsysteem weg te zetten tegenover de fantastische, gemakkelijke en
goedkopere systemen die hij wel even zou gaan introduceren en waarmee
hij zich baseert op cijfers waar grote vragen over zijn gerezen. Als de
staatssecretaris zegt dat hij de lat hoger wil leggen, vindt hij de
ChristenUnie aan zijn zijde, maar dan zullen we het vandaag wel eens
moeten worden over de cijfers waarop we ons baseren. Ik krijg gegevens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

22

van de inspectie – die mij toch boven alle twijfel verheven lijkt – maar er is
discussie over de cijfers waarop wij ons nu baseren. Die cijfers zouden
een nulmeting moeten vormen ten opzichte van de doelstellingen die we
over een paar jaar willen bereiken. Dat is ernstig. Dan hoor ik toch graag
een reactie van de staatssecretaris op de gegevens die zijn eigen inspectie
aandraagt. Wat betekent dat voor het berekenen van de doelstellingen
voor over een paar jaar? Als we nu zeggen: de nulmeting klopt niet, dan is
het ook onmogelijk om over een paar jaar te zeggen: zie je wel, we
hebben het gehaald.
Staatssecretaris Atsma: Voorzitter. Nu worden er twee dingen door elkaar
gehaald. Aan de ene kant spreekt mevrouw Wiegman over de kosten van
het hele systeem. Daar is discussie over. En er is discussie over de cijfers
van de inspectie, die niet zozeer de kosten van het systeem raken. Ik
herhaal wat ik in mijn eerste termijn heb gezegd: het statiegeldsysteem an
sich is peperduur, zeker als je het vergelijkt met het inzamelen van
kunststof zonder een statiegeldsysteem of met inzamelsystemen voor
andere afvalstromen. Het statiegeldsysteem is duur. Dat wordt bevestigd
door iedereen die ermee moet werken. Dan zal mevrouw Wiegman
zeggen: Tomra doet dat niet. Ik heb die brief ook gelezen en ben overigens
graag bereid om daarop uitvoerig in te gaan.
Ik baseer mij toch – en ik vind dat ik dat ook mag doen – op cijfers vanuit
de Universiteit Wageningen. Ik hoorde mevrouw Hazekamp daar een en
ander in kwalificerende zin over zeggen. Die woorden neem ik niet voor
mijn rekening. WUR is een volstrekt onafhankelijke wetenschappelijke
instelling waarop je je mag baseren en als je zelf om het onderzoek hebt
gevraagd, ook móet baseren. Ik geef graag binnenkort een reactie van
WUR aan de Kamer op de cijfers die wij heel recent hebben gekregen. Dat
is geen enkel punt. Ik vind de kwestie eigenlijk niet zo relevant. Het is
slechts een middel – ik heb dat eerder gezegd – en het gaat mij om het
doel.
Als veel partijen in de keten zeggen dat het middel dat nu wordt gehanteerd om het doel te bereiken, te duur is en dat je daarvoor een ander
instrument zou kunnen inzetten – ik noem nog een keer de Plastic Heroes,
maar je zou ook andere systemen kunnen bedenken – wie zijn wij dan om
dat te betwijfelen? Wij rekenen immers de partijen in de markt af op het
realiseren van de doelen. Daarom hebben we inderdaad onze inspectie.
Daarom maken we afspraken met de inspectie en daarom ben ik ook blij
dat het rapport van de inspectie er ligt. Daarom ben ik ook ontzettend
boos over de cijfers die laten zien dat het nog veel beter moet, maar
daarom maak je dus ook afspraken.
Gaat u mij nou niet verwijten dat ik zelf het rapport van de inspectie naar
de Kamer heb geleid, omdat ik ook vind dat het anders moet en beter kan.
Daarom komen we met de certificeringseisen. Daar zullen ze aan moeten
voldoen en als ze niet willen, dan moeten ze het maar voelen, zou ik
zeggen. Kortom, juist daarom hebben we nu en straks de inspectie achter
de hand om daarop toe te zien. Dat heeft niets te maken met de bedragen
die je voor de systemen kwijt bent. Dat is een andere discussie.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Als
staatssecretaris Atsma zich ook zo ergert aan de discussie over de cijfers,
dan zie ik maar een uitweg om eruit te komen, namelijk onafhankelijk
onderzoek. Die wordt dan ook getoetst door de inspectie. Dan is de lucht
geklaard en dan hoort de staatssecretaris mij ook niet meer zeuren over
het al dan niet inzetten van allerlei middelen. Dan hebben we dat
geklaard.
Ik kom toch even terug op de inspectie, want dat lijkt met een belangrijk
punt. Er wordt gezegd: daar maken we nu juist afspraken over. Die zie ik
dus niet! Voordat wij afspraken kunnen maken over de doelen, zou je nu
inzicht moeten hebben in bedrijfsafval. Wat het huishoudelijk afval betreft,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

23

hebben we aardig inzicht. Pas met dat inzicht kun je zeggen: oké, dan zijn
dat nu de cijfers en als wij de lat dus hoger willen leggen, betekent dit dat
we over zoveel jaar met de volgende doelstellingen zitten. Dat kan nu
echter niet! Ik ben toch wel erg benieuwd naar de garanties en naar de
criteria waarop de inspectie dat straks gaat toetsen.
Staatssecretaris Atsma: Toch nog even over het eerste. U zegt dat u de
financiële cijfers wilt hebben, dat u een andere berekening wilt hebben.
Het maakt niet uit. Het gaat om het middel dat nu wordt ingezet. Ongeacht
of dat middel 1 mln. duurder of goedkoper is, kijk dan naar de keerzijde.
Als het middel zoveel goedkoper zou zijn, waarom zou het bedrijfsleven
dan hebben aangeboden om deze deal te sluiten voor meer dan 150 mln.
per jaar, structureel, tien jaar lang? Waarom zou het de zekerheid gegeven
hebben, waardoor je dus op meer dan 1,5 mld. uitkomt? Als het zoveel
goedkoper zou zijn als mevrouw Wiegman zegt en als sommigen
beweren, dan zou het bedrijfsleven toch gek zijn om met deze bedragen te
komen? Ik kan het ook omdraaien, maar ik vind het helemaal niet relevant.
Het gaat om het doel en wij koersen op het doel. Daar heeft iedereen zich
aan te houden.
Wat de inspectierapportage betreft: ik heb al aangegeven dat wij vinden
dat er a) een certificeringstoets moet komen en b) dat ook derden een en
ander moeten kunnen beoordelen. Wij hebben dat ook aan de Kamer
geschreven. Wij hebben het in dit geval overigens alleen over het
bedrijfsafval en niet zozeer over het huishoudelijk afval. Mevrouw
Wiegman zei terecht wat ze zei over het inzicht. Als je kijkt naar wat er nu
gepresteerd wordt en naar de aannames die we op dat punt van de
Belastingdienst hebben, dan zitten we gelukkig wel op het percentage dat
we zouden willen realiseren. Dat het anders en beter kan, daarover zijn wij
het eens. Daarom heb ik ook de rapportage aan de Kamer gestuurd.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Als ik de staatssecretaris goed
begrijp, krijgen wij dus in elk geval een brief met uitleg over de cijferbrij
rondom het statiegeld. De staatssecretaris zegt dat nu misschien niet,
maar hij heeft zich in de media net zoals de heer Wientjes beroepen op
1,5 cent en 6,5 cent. Dat was een van de hoofdargumenten om te zeggen
dat dit ouderwetse en peperdure systeem eruit moet. Als dat nu plotseling
niet meer zo blijkt te zijn, dan wil ik daarover graag de toegezegde brief
hebben.
Mijn tweede punt: we hebben nu nogal wat verschil van inzicht wat de
cijfers betreft. Stel dat we komen tot een «go/no go»-moment in 2014, dan
hebben we vanaf nu tot in elk geval 2013 de tijd om gezamenlijk te komen
tot een fatsoenlijke manier van doen. Is het bedrijfsafval? Er komt ook
afval vanuit het buitenland binnen. Er is huishoudelijk afval. Hoe willen we
dan die cijfers hebben? Dat lijkt mij echt iets voor de staatssecretaris. Daar
kan hij ook rustig even de tijd voor nemen. Hoe komen we aan een
fatsoenlijke manier waardoor we niet weer zo’n partij ruzie krijgen net
voor het «go/no go»-moment? Is de staatssecretaris bereid om dat
onafhankelijk uit te zetten?
Staatssecretaris Atsma: Ik heb toch ook sterk de indruk dat sommigen er
echt op uit zijn om hier en daar wat zand in de ogen te strooien. Ik zeg nog
een keer: ik ga uit van het doel en welk middel men hanteert, laat ik over
aan de partijen. Dat laat ik over aan het bedrijfsleven en aan de
gemeenten. De cijfers die eronder liggen, die kunnen interessant zijn,
maar die zijn in feite niet relevant. Ik zeg het nog een keer. Dat het
statiegeldsysteem duurder is dan een systeem zonder statiegeld, blijf ik
recht overeind houden. Het bedrijfsleven zegt niet voor niets tegen ons...
De Kamer zal zeggen: dat is een gekleurd cijfer. Dat dank je de koekoek! Is
het cijfer dat Tomra laat zien als een van de bedrijven die petflessen
innemen, dan niet gekleurd? Daarom heb ik gezegd: laat alstublieft de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

24

Universiteit Wageningen, die ons ook het bedrag van 6 cent en 1,5 cent
heeft gepresenteerd, daar inhoudelijk naar kijken. Die reactie kan de
Kamer wat mij betreft snel krijgen. Dat laat echter onverlet dat we
doorgaan met de afspraken die we hebben gemaakt en die we ook een
vervolg willen geven. We gaan niet, al zou de Kamer dat wellicht wel
willen, nu even op een pauzeknop drukken en nogmaals van alles en nog
wat onderzoeken. Nee, het doel is volstrekt helder en de middelen laten
we vrij. Als bedrijven, gemeenten en andere partijen er onderling
uitkomen en er ligt een goed voorstel, prima. Dat wordt overigens ook
niet door de VNG bestreden. Het gaat de VNG nu vooral om de discussie
wanneer je het laat ingaan. Mevrouw Van der Werf en mevrouw Van
Veldhoven hebben een aantal randvoorwaarden genoemd. Daarover kun
je praten, maar ik heb eigenlijk eenzelfde toonzetting ook in de VNG-brief
gezien. Wat dat betreft, ben ik niet bang dat we niet voluit door kunnen
gaan.
Het is overigens een misverstand dat het statiegeld er sowieso niet kan
blijven. Natuurlijk kan dat er blijven. Als een keten vindt dat er statiegeld
op de flessen moet blijven bestaan, dan is men vrij om dat te doen. Tegen
de heer Leegte zeg ik: de bepaling die het verplichtende karakter van het
statiegeld zou moeten opleggen bij wet is inderdaad niet in werking
getreden, omdat alle partijen zich tot nu toe keurig aan de gemaakte
afspraken hebben gehouden. Dat zeg ik dan ook maar tegen de fracties
die hebben gevraagd wat akkoorden en convenanten waard zijn. Gelukkig
houdt men zich eraan als er afspraken zijn gemaakt. Als dus een winkelketen het statiegeld wil houden, ongeacht of het een Nederlandse of een
Duitse keten is, krijgt die keten daar alle ruimte en alle vrijheid toe, maar
het wordt niet opgelegd vanuit de overheid. Het is overigens ook mijn
stellige overtuiging dat het statiegeld voor bierkratten en bierflesjes
gewoon zal blijven bestaan. Dat heeft een heel andere achtergrond dan de
discussie over de petflessen. Een bierflesje wordt tig keer opnieuw
gebruikt en dat is met pet in een heel andere vorm het geval.
De voorzitter: Nogmaals mevrouw Van Tongeren, want ik begrijp dat dit
niet is wat zij vroeg?
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Nee, ik krijg wel een heleboel
antwoorden, maar niet op de vraag die ik gesteld heb. Hoe bepalen wij in
2014 als we een «go-» of «no go»-moment gaan inbouwen, of het
afgesproken doel inderdaad gehaald is? Daarvoor zul je toch overeenstemming moeten hebben over wat je meet, hoe je meet, hoeveel het is,
of je bedrijfsafval meetelt, hoe je dat doet, of je buitenlands afval meetelt
en hoe. Daarover is de discussie ook niet helder. Ik vroeg de staatssecretaris of hij bereid is om dat te doen. We hebben nog even twee jaar de tijd
en kunnen misschien voor die datum tot een systeem komen waar we ons
allemaal in kunnen vinden. Dan doet zich straks niet weer de situatie voor
dat we aan de ene kant staan te juichen dat het doel gehaald is, terwijl uit
een berekening van weer een andere universiteit blijkt dat het doel
absoluut niet gehaald is. De eigen VROM-Inspectie zegt: niet gehaald,
terwijl het bedrijfsleven zegt: wel gehaald.
De voorzitter: Haalt u er niet te veel bij, mevrouw Van Tongeren, want dit
zijn veel te lange vragen.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Met alle respect, voorzitter, maar
mijn vraag-antwoordverhouding ...
De voorzitter: Nee, dat klopt helemaal. Toch moeten uw vragen en de
antwoorden van de staatssecretaris korter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

25

Staatssecretaris Atsma: Ik probeer in mijn antwoord toch een aantal
vragen mee te nemen, voorzitter. Met alle respect: mevrouw Van Tongeren
vraagt nu iets wat in de inbreng al door mevrouw Van der Werf en
mevrouw Van Veldhoven is gevraagd. Ik loop de woordvoerders graag
langs als u mij dat vraagt, maar dan moet u mij dus niet vragen om er nu
al op in te gaan. Dit is namelijk exact dezelfde vraag als de vraag die
mevrouw Van der Werf in haar bijdrage heeft gesteld. Ook mevrouw Van
Veldhoven is ingegaan op de vraag wat de afrekenbare doelen zijn en wat
wij met elkaar gaan vastleggen.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Ik heb dat ook letterlijk in mijn
inbreng gevraagd. Ik interrumpeer de staatssecretaris dus stel ik het op
prijs als mijn vraag nu ook door de staatssecretaris wordt beantwoord en
niet straks als hij bij de andere Kamerleden komt.
De voorzitter: Dan laten wij de interrupties nu even voor wat ze zijn. Wij
landen zo echt niet goed. Ik stel voor dat de staatssecretaris nu begint met
de beantwoording per persoon, omdat dat duidelijker is.
Staatssecretaris Atsma: Tot mevrouw Van Tongeren zeg ik dat er dit jaar
al volstrekte helderheid komt over de certificering. Met betrekking tot de
monitoring is eind dit jaar helder wat wij precies zullen toetsen. Over de
doelstellingen hebben twee andere afgevaardigden een aantal vragen
gesteld; ik kom daar direct op terug.
Voorzitter. De heer Leegte heeft in zijn inbreng terecht benadrukt dat het
ook gaat om economie. Ook anderen hebben dat gezegd. Ik bevestig dat
met veel instemming, omdat het de bedoeling is dat de percentages en de
doelen die wij in onze afvalagenda hebben gesteld, voor een groot deel
een economische activiteit worden. Mevrouw Van Veldhoven heeft
hierover een aantal aanvullende vragen gesteld.
De heer Leegte heeft gevraagd naar mijn opvatting over de doelstelling
met betrekking tot het hergebruik van e-waste. Ik ben het ermee eens dat
de lat ook hoog moet liggen als het gaat om e-waste. Aan de vooravond
van de Milieuraad heb ik al eens gezegd dat je op dit punt natuurlijk voor
een groot deel samen in Europees verband moet optrekken. In de
afvalbrief heb ik eerder aangegeven dat e-waste in mijn beleving een
specifieke plek moet krijgen op de verschillende rotondes. Deze zomer
wordt in Europa over Europa gesproken. De heer Van Bemmel had een
iets andere duiding van wat er uit Europa komt dan anderen. Deze zomer
wordt de nieuwe Europese richtlijn over apparatuur vastgesteld. Daarmee
zullen wij aan de slag moeten. In die nieuwe richtlijn worden hogere,
behoorlijk ambitieuze doelstellingen opgenomen. In de Kamer hebben wij
eerder gedebatteerd over de problematiek van de kleine, de middelgrote
en de grote zaken. Niet elke ondernemer kan op dezelfde manier
tegemoetkomen aan de vragen die soms uit Europa, soms uit Den Haag
komen. Dat de lat hoger wordt gelegd als het gaat om het innemen van
e-waste is echter volstrekt helder. Wij moeten hoe dan ook gezamenlijk
kijken hoe wij nog meer apparatuur kunnen inzamelen en hoogwaardig
verwerken. Hoogwaardige verwerking is de inzet voor een aantal rotondes
die vanuit ons ministerie, mede op het initiatief van de Kamer, zijn ingezet.
De heer Leegte heeft gevraagd om een betere stroomlijning van de Wabo.
Hij heeft gezegd dat je achter dat ene loket eigenlijk een allrounder moet
hebben zitten die letterlijk van alle markten thuis is. Dat zou natuurlijk
ideaal zijn. Of het in praktische zin haalbaar is, weet ik niet. In elk geval
moet de ondernemer altijd terecht kunnen bij dat ene loket en moet hij
daar onmiddellijk worden geholpen. Of er dan twee of drie verschillende
mensen paraat staan met de gevraagde expertise en ervaring, laat ik dan
even het midden. Ik heb eerder toegezegd dat dit element ook bij de
RUD-vorming kan worden meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

26

De heer Leegte heeft voorts een aantal opmerkingen gemaakt over
statiegeld waarmee ik het helemaal eens ben.
Mevrouw Wiegman heeft in een interruptie een paar vragen gesteld die zij
al eerder had gesteld. Zij noemde de Plastic Hero in haar bijdrage. Ik heb
al gezegd dat het eigenlijk de ambitie zou moeten zijn om een landelijk
gemeentedekkend systeem uit te rollen. Ik denk dan niet alleen aan een
plek bij de retail, dus de supermarkten. Je zou ook met de Plastic Hero aan
de slag kunnen gaan op plekken waar veel jeugd bijeenkomt. Mevrouw
Wiegman nam in dit kader zelf de woorden educatie en opvoeding in de
mond. Daarom hebben wij de bakken het afgelopen jaar al bij een aantal
onderwijsinstellingen geplaatst.
Met betrekking tot de cijfers en de twijfels daarover hebben wij al
gesproken in een interruptiedebatje. Datzelfde geldt voor de cijfers van
Recycling Netwerk.
Bij de pilot voor de drankenkartons wil ik later wat langer stilstaan. Deze
pilot zit overigens niet in het akkoord met het bedrijfsleven. Ik vind wel dat
wij hierover nog met de bedrijven in gesprek moeten willen gaan over de
vraag wat wel en niet haalbaar is. Er zijn inderdaad gemeenten waar de
drankenkartons al worden ingezameld. Voor een deel heeft dat te maken
met logistiek. De verwerking is in Duitsland, zoals de Kamer als geen
ander weet. De vraag is waarom wij het in Nederland niet van de grond
krijgen. Dat heeft natuurlijk te maken met de massa en de kwaliteit. Een
ding weet ik zeker: wij moeten voorkomen dat de drankenkartons in het
papier terechtkomen. Dat is desastreus voor een lading papier. Inzamelen
met kunststof is op dit moment ook niet bepaald efficiënt. Je moet het dus
echt van een specifieke pilot of een aantal pilots hebben om te kijken wat
je wel en niet kunt. Ik ben graag bereid om mij daarvoor in te zetten, zo
zeg ik ook tot andere afgevaardigden. Om nu de conclusie te trekken dat
het een systeem is dat voluit draait en waarmee je dus onmiddellijk los
kunt, is echter niet aan de orde. Je moet namelijk wel verwerkingscapaciteit hebben in Nederland. In het buitenland is die er wel maar in
Nederland niet echt. Wij zijn er wel van overtuigd dat dit een kans biedt
waarmee je aan de slag moet gaan.
Teerhoudend asfalt kan niet zo maar naar het buitenland, maar toepassing
in het buitenland mag. Het is een nuttige toepassing. Wij zijn nu met het
bedrijfsleven in gesprek om een oplossing hiervoor te vinden.
De heer Leegte (VVD): Ik dank de staatssecretaris voor zijn reacties op
mijn betoog. Ik mis echter twee dingen. Als ik het goed begrijp, is de
sector op basis van vrije wil tot het statiegeldsysteem gekomen. Er ligt
namelijk geen wettelijke verplichting; men heeft het met elkaar
afgesproken. Is het dan niet een kwestie van vertrouwen dat de sector dit
kan en dat er voortschrijdend inzicht is? Het is ook weer een kwestie van
vertrouwen dat de sector de nieuwe doelstelling kan halen. In eerste
termijn heb ik de vraag gesteld of, als dat zo is, uit de AMvB de regel kan
worden geschrapt waarmee het zwaard van Damocles boven de markt
blijft hangen, namelijk dat statiegeld nog steeds wettelijk verplicht kan
worden.
Staatssecretaris Atsma: Ik heb die vraag in eerste termijn gehoord. Je zou
de regel kunnen schrappen. Het is wat mij betreft alleen even de vraag of
je dat in deze fase moet doen. Op basis van datgene wat is vastgesteld
door de inspectie en van datgene wat wij de komende maanden met zijn
allen willen vastleggen, moeten wij eerst volstrekte helderheid hebben
over het totaalpakket voordat wij er een klap op kunnen geven. Dan zou je
kunnen overgaan tot het schrappen van de genoemde bepaling. Ik wil
haar echter wel even als stok achter de deur houden; daar ben ik heel
eerlijk in. Ik ben er dus niet voor om de bepaling nu meteen te schrappen.
Op het moment dat wij het met elkaar eens zijn en de neuzen in mijn
beleving dezelfde kant op staan, kunnen wij dit zeker overwegen. Op dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

27

moment ben ik daar nog niet aan toe. De heer Leegte heeft gesproken
over vertrouwen. In mijn eerste reactie heb ik al gezegd dat de afspraken
die in het verleden zijn gemaakt, zijn nagekomen. Iedereen die vraagtekens plaatst bij convenanten – ik hoorde er net een paar langskomen –
heeft hier het bewijs dat het niet nodig is om die vraagtekens per definitie
te plaatsen.
De heer Leegte (VVD): Precies. Ik ben dat geheel met de staatssecretaris
eens. Als de handtekeningen er staan, moeten wij de regel naar mijn
mening schrappen. Mijn tweede vraag betrof de Wabo en het stroomlijnen. Wil de staatssecretaris een brief sturen hoe dit het beste kan
worden geborgd? Ik krijg graag een toezegging van hem dat hij
binnenkort met een brief komt over het verder stroomlijnen van het
vergunningsproces in de Wabo. Op dit moment zijn de berichten namelijk
dat het onvoldoende is. Drie mensen die zich moeten bemoeien met één
vergunning van een ondernemer zijn er twee te veel. Ik krijg dus graag de
toezegging dat de staatssecretaris binnenkort met een brief komt om uit te
leggen hoe dit kan worden gestroomlijnd. Als dat niet zou kunnen, hoor ik
ook graag waarom dat zo is. Het gaat mij nu een beetje te snel en dit kan
weer een VAO schelen.
Staatssecretaris Atsma: Voor alle duidelijkheid: de discussie over de
Wabo heeft op verschillende momenten gespeeld in de Kamer. Uit mijn
hoofd zeg ik dat via de Wabo 25 vergunningen worden geïntegreerd in
één omgevingsvergunning. Ik doe graag mijn best om dit allemaal soepel
daarin mee te nemen. Ik zal ook aan de minister van I&M, die primair
daarvoor verantwoordelijk is, doorgeven dat deze specifieke vraag van de
heer Leegte moet worden meegenomen. Ik heb er alle vertrouwen in dat
zij dat doet, voor zover dat binnen de mogelijkheden kan. Wij moeten wel
in de gaten houden dat één persoon achter een loket niet alles kan weten.
Je moet er wel voor zorgen dat er één loket is waar iedereen terecht kan,
zodat de stroomlijning op die manier is gegarandeerd. Ik denk dat dat het
allerbelangrijkste is. Op de andere vragen van de heer Leegte ben ik
ingegaan. Ik geef hem dus gelijk met betrekking tot het statiegeld. Onze
ambitie blijft, hoop ik, exact dezelfde, namelijk dat het eraf kan zodra de
afspraken helder zijn.
Voorzitter. Ik kom bij de vragen van mevrouw Wiegman. Zij riep op tot
terughoudendheid in de nascheiding. Ik proef in de Kamer toch verschillende opvattingen op dit punt. Tientallen, bijna honderd gemeenten zijn
enthousiast over nascheiding; wij ook. De resultaten moeten echter wel
kwalitatief vergelijkbaar zijn. Dat is het criterium. Als je beide systemen
een-op-een naast elkaar kunt leggen omdat ze alle twee werken –
nascheiding wordt met de dag beter; de resultaten waren zeker in het
tweede halfjaar van 2011 uitstekend – dan hoeft wat mij betreft geen
sprake te zijn van de terughoudendheid waarvan mevrouw Wiegman
spreekt. Sterker nog, ook hier gaat het om de vraag of wij kiezen voor het
doel of voor het middel. Juist de gemeenten hebben gevraagd om vrijheid
in de keuze voor nascheiding of voorscheiding. De gemeenten vragen dus
om het middel – voor- of nascheiding – vrij te laten. Ik deel deze opvatting
van de gemeenten.
Mevrouw Wiegman en de heer Paulus Jansen hebben gevraagd naar de
radioactieve rookmelders. Het is inderdaad waar dat ze kunnen worden
ingeleverd op de plekken waarover ik heb geschreven, dus bij de
inzamelpunten op de verschillende locaties.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Dit
wordt een heel ingewikkelde interruptie, omdat ik een aantal dingen in
één interruptie moet gieten. Als het gaat om de Plastic Hero heb ik niet
gevraagd naar ambities – die ken ik nu – maar naar garanties. Ik hoor
graag van de staatssecretaris of hij gedetailleerd zal ingaan op de cijfers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

28

en gegevens die in de brief van Recycling Netwerk naar voren worden
gebracht. Inzake de drankenkartons zegt de staatssecretaris dat nog moet
worden gekeken wat haalbaar is. Dat is echter al onderzocht door CE Delft.
De knoop doorhakken is het enige wat moet gebeuren. Wat de nascheiding betreft, vraag ik de staatssecretaris of hij bereid is om ook daarin
simpelweg zijn eigen inspectie te volgen in plaats van te zeggen dat een
Kamermeerderheid wel of niet wil en dat gemeenten wel of niet willen.
Ook hierin moet het oordeel van de inspectie leidend en doorslaggevend
zijn.
Staatssecretaris Atsma: De inspectie beoordeelt en toetst op basis van de
criteria en de doelen die zijn gesteld; niet meer en niet minder. Inhoudelijk
bemoei ik mij daar dus ook niet mee, want ik vind dat de inspectie
gewoon haar werk moet doen. Zij beoordeelt wat wij hebben afgesproken
en kijkt of iedereen zich eraan houdt. Overigens is het goed om ook hier te
benadrukken dat in het kader van het raamakkoord dat is gesloten, het
bedrijfsleven ons heeft laten weten graag te willen dat de inspectie
continu meekijkt en mee oordeelt, juist om te voorkomen dat er free riders
actief worden. Wij hebben voluit toegezegd dat dit aan de orde moet
kunnen zijn.
Het doel van de Plastic Hero is die 52%; laat ik daarover volstrekt helder
zijn. Dat willen wij en dat kunnen wij halen. Daarmee staan wij in de top-3
van Europa; prachtig. Dat is de ambitie. Dit gaat dus veel verder dan
alleen naar de huidige ambitie te kijken met statiegeld op de grote
petflessen. Ik hoop dat mevrouw Wiegman dat met mij eens is.
Over de brief met de cijfers heb ik al gezegd dat ik ervoor zorg dat de
reactie van de WUR op dit punt de Kamer zal bereiken. Dat kan wat mij
betreft heel snel; ik heb daar geen enkel probleem mee. Sterker nog, ik
vind het prima. Ik heb de cijfers nu niet bij me, anders zou ik de brief nu al
aan de Kamer hebben gegeven.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Ik heb
de staatssecretaris gevraagd om inhoudelijk in te gaan op de argumenten
en de cijfers van Recycling Netwerk. Dat is mijn vraag. De heer Leegte
dacht dit debat nog zonder VAO te kunnen afsluiten, maar laat ik een VAO
aankondigen. Ik zou dan graag de reactie op de genoemde brief en cijfers
binnen willen hebben. Inzake de nascheiding wijs ik de staatssecretaris op
de conclusie van de inspectie. De hoofdconclusie van het onderzoek is als
volgt: op basis van nu bekend zijnde gegevens is er nog geen sprake van
gelijkwaardigheid van nascheiding en bronscheiding. Dat is gewoon een
gegeven, waaraan wij consequenties zullen moeten verbinden.
Staatssecretaris Atsma: Volgens mij betreft dit het inspectierapport over
2010. Ik heb al aangegeven – dat heb ik overigens vorig jaar ook in enkele
debatten gedaan – dat de sprongen vooruit op het gebied van nascheiding
groot zijn. De Kamer juicht dat ook zeer toe, net zoals ikzelf. Wat dat
betreft vallen wij dus onder precies dezelfde noemer. Andere landen zijn
zelfs jaloers dat dit kan. Laten wij dat ook even vaststellen. Ik kan dus niet
anders dan herhalen dat ik vind dat beide systemen, beide middelen qua
resultaat vergelijkbaar moeten zijn. Dan kunnen wij op volle kracht
vooruit. Als mevrouw Wiegman op voorhand zegt een VAO aan te vragen,
vind ik dat prima. Ik vind namelijk dat wij moeten doorgaan. Wij hebben
nu een weg ingeslagen en er liggen goede afspraken. Als je ervoor wilt
zorgen dat iedereen nu ook met een ambitieuze agenda komt, moet je een
klap kunnen geven op het akkoord, de ambities en de doelstellingen. Dan
moet je dit niet nog jarenlang in het ongewisse laten. Er moet al worden
geïnvesteerd in dat duurzaamheidsinstituut. Dat moet al worden
opgebouwd. Dat wil ik volgend jaar al aan het draaien hebben. Daar moet
gewoon snelheid worden gemaakt. Kortom, ik heb gezegd wat ik op dit
punt wilde zeggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

29

De voorzitter: Ter geruststelling van mevrouw Wiegman: het VAO is in
eerste termijn al door de heer Paulus Jansen aangevraagd, dus het komt
er sowieso.
Mevrouw Dikkers (PvdA): In een eerder interruptiedebatje zei de
staatssecretaris dat er instanties zijn die willens en wetens zand in de
ogen strooien door ons onderzoek aan te reiken waarin de cijfers die de
staatssecretaris aanvoert over de € 0,06 en de € 0,015 cent ondermijnd
zouden worden. In die € 0,06 zit onder andere 4 mln. die het de burger
kost om de petfles terug naar de supermarkt te krijgen. Dat is de instantie
die het onderzoek heeft uitgevoerd naar de € 0,06. Dat instituut vraagt de
staatssecretaris nu om de cijfers nog eens tegen het licht te houden, als ik
het goed begrijp. Ik kan hem nu al op een briefje geven dat wij van
WC-Eend WC-Eend zullen adviseren. Ik kan mij niet voorstellen dat dit
onderzoeksinstituut die cijfers tegen het licht zou moeten houden.
Staatssecretaris Atsma: Ik heb gezegd dat de € 0,06 het cijfer is waarop ik
mij heb gebaseerd. Dat komt van de WUR. Ik heb de WUR ook gevraagd
om een reactie te geven. Als ik mij van mevrouw Dikkers niet op een
wetenschappelijke instelling zoals de WUR mag baseren ... Ik ben blij dat
zij in elk geval niet de kwalificaties van haar buurvrouw in de mond
neemt, maar ook haar uitspraak over WC-Eend vind ik geen recht doen
aan datgene wat een instelling zoals de WUR doet. Ik zal zorgen dat de
Kamer ze krijgt en dan doet zij er maar mee wat zij wil. Het gaat mij om
het doel, niet om het middel. Het gaat mij dus ook niet om de prijskaartjes
die eraan hangen. Dat is volstrekt irrelevant. Ik zeg alleen dat, mocht het
prijskaartje totaal anders zijn, het verpakkend bedrijfsleven waarmee wij
maandenlang hebben gesproken en onderhandeld, toch wel gek zou zijn
om nu dit type bedragen in de aanbieding te doen. Dan zou men veel
meer weggeven dan het systeem ze kost. Ondernemers kan veel worden
verweten maar in het algemeen niet dat ze niet kunnen tellen en rekenen.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Dat de sector niet zou kunnen rekenen laat ik
voor rekening van de staatssecretaris. Dat het kabinet niet kan rekenen,
zien wij ook in het debat daarover in de plenaire zaal. Ik hoorde de
staatssecretaris zeggen dat hij koerst op het doel en dat dat de richting
moet zijn. Dat is heel goed; ambitieuze doelen ondersteun ik van harte. Dit
is echter een kwantitatief doel. Als je echter bedenkt dat met statiegeld
kwalitatief hoogwaardig plastic beschikbaar komt dat wij goed kunnen
verkopen, is het toch zonde om dat in die andere stroom mee te nemen?
Staatssecretaris Atsma: Met de resultaten van het statiegeld zullen wij
nooit en te nimmer het kwalitatieve doel van 52% kunststofrecycling
behalen. Dat is volstrekt onmogelijk. Als wij nu met datzelfde geld meer
kunnen doen, laten wij dat dan vooral proberen. Daarom komen er ook
meer dan duizend inzamelpunten voor kunststof, in alle uithoeken van het
land.
De voorzitter: Ik stel voor dat de staatssecretaris zijn betoog vervolgt.
Staatssecretaris Atsma: Ik ga slechts in op de kwaliteitsambitie en de
kwantiteitsambitie. Ik denk dat de 52% die wij nastreven, puur kwaliteit is.
Voorzitter. Ik kom bij de vragen van de heer Paulus Jansen, die gelukkig
weer is aangeschoven. Toen hij afwezig was, heb ik een aantal van zijn
vragen beantwoord. Dat zal hij ongetwijfeld via zijn medewerkers horen.
Het lijkt mij goed om nog een paar opmerkingen te maken over het
project uit Italië. De heer Jansen heeft gezegd dat Italië daarbinnen geen
inspectie heeft uitgevoerd. Ik heb geschreven dat wij de EVOA-richtlijn
erop van toepassing hebben verklaard. Daar heeft Italië zich ook aan te
houden. Daarnaast heeft Nederland – dat heeft iedereen van nabij kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

30

zien – natuurlijk wel inspecties uitgevoerd op het afval uit Napels. Tijdens
een vragenuur hebben de heer Jansen en anderen hiernaar gevraagd. Wij
hebben dat daadwerkelijk gedaan. De Kamer heeft onze eigen inspectie in
verschillende bewoordingen geroemd. Ik ben blij dat onze inspectie geen
signalen heeft gegeven dat er dingen fout gaan. Laten wij dat dan ook
even incasseren. De inspectie werkt op dit punt hopelijk ook goed; ik ga
ervan uit dat dit zo is.
Ik heb al gereageerd op de inzameling van rookmelders, maar ik weet niet
of de heer Jansen dat heeft meegekregen.
De heer Paulus Jansen (SP): Ik was al bijgepraat.
Staatssecretaris Atsma: Overigens zeggen niet alleen wij dat het kan,
maar wordt dat ook bevestigd door het ministerie van EL&I, dat zoals
bekend belast is met de verantwoordelijkheid voor radioactieve
materialen.
Mevrouw Van Tongeren heeft gezegd dat zij voor de groene kringloop
gaat. Dat spreekt mij zeer aan. Wij gaan er ook voor. De groene kringloop
is overigens de rode draad door dit groene dossier als het gaat om
afvalwerking, waar wij naartoe gaan, waar wij staan en wat wij willen
bereiken.
De opmerkingen over de cijfers zal ik niet herhalen.
Mevrouw Van Tongeren heeft gesproken over gemeenten en over de
verantwoordelijkheden en het milieugevoel van burgers. Ik heb daarop al
in algemene zin gereageerd toen ik, in navolging van mevrouw Van
Veldhoven, vroeg hoe het zat met papier of textiel. Ook textiel wordt
royaal ingezameld. Over de gemeenten wil ik nog wel eens het debat met
u allen aan. Dan wil ik de discussie graag aan welke gemeenten wel en
niet de nek uitsteken als het gaat om kunststofinzameling. Het is goed om
te beseffen dat in Nederland op dit moment per huishouden gemiddeld
een kleine 20 kg wordt ingezameld. Er zijn gemeenten die aan de
bovenkant eindigen en echt heel veel doen. Laat ik Almere als goed
voorbeeld noemen, waar gemiddeld meer dan 35 kg kunststof per
huishouden per jaar wordt ingezameld. Het spijt mij om in dit kader te
moeten zeggen dat Amsterdam op dit moment op 0,7 kg zit. Als het gaat
om verantwoordelijkheid hebben, nemen en oppakken, moeten wij ons
wel echt bepalen tot de feiten. Mevrouw Van Tongeren kan zich dan
afvragen of de feiten kloppen, want daarover heeft zij in haar termijn wat
gezegd, maar ik houd mij daar wel aan vast. Dit zijn de cijfers die wij
binnen hebben gekregen. Ze zijn ook niet nieuw of verrassend. Sommige
gemeenten hebben bewust niet gekozen voor gescheiden inzameling,
bijvoorbeeld omdat nascheiding aanstaande is. Dat is een eigen keuze. Ik
wil dit wel gezegd hebben omdat het meer is dan alleen een verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven en meer dan alleen een verantwoordelijkheid van de rijksoverheid. Ook gemeenten hebben soms een eigen
verantwoordelijkheid te nemen.
De heer Paulus Jansen (SP): De SP heeft geen wethouders in Amsterdam, dus deze vraag aan de staatssecretaris komt uit onverdachte hoek.
Volgens mij doen grote gemeenten zoals Amsterdam en Utrecht die niet
of in heel geringe mate hebben gekozen voor de Plastic Hero-benadering,
dat puur vanwege praktische redenen. In gemeenten met een hoog
percentage flats komt heel veel rotzooi in de containers terecht. Kortom,
het werkt gewoon niet. De staatssecretaris hanteert steeds de impliciete
veronderstelling dat het of statiegeld of iets anders is, bijvoorbeeld Plastic
Hero. De SP-fractie is net zoals een aantal andere fracties van mening dat
deze systemen prima complementair kunnen zijn, dus statiegeld met
Plastic Hero of statiegeld met nascheiding, of zelfs een combinatie van
drie. Waarom zou dat onmogelijk zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

31

Staatssecretaris Atsma: Ik heb al gezegd dat er een volstrekte vrijheid van
middelen is. Als ketens dat willen – Lidl en Aldi zijn genoemd – zijn ze
volstrekt vrij om dat te doen. Probeer alleen niet je Lidl-fles bij de C1000 in
te leveren. Het kan wel, maar dan krijg je er geen kwartje voor. Zo zit het
systeem dan wel in elkaar. Er zit dus echt een marketinginstrument achter.
Bedrijven zijn daarin vrij. De heer Jansen was er niet toen ik dat in eerste
instantie meldde. Zij blijven daarin ook vrij. Ik zal de laatste zijn om te
ontkennen dat het in het stedelijk gebied door de hoogbouw soms veel
ingewikkelder is om verschillende containers in een portiek of op een
galerij te hebben. Ik zeg alleen dat er ook grotere steden zijn die wel heel
goede resultaten boeken. Het is niet toevallig dat ik de mooie,
snelgroeiende stad Almere noemde. Natuurlijk is men vrij in de keuze. Wij
kiezen voor de vrijheid van middelen. Ik vind het alleen te gemakkelijk om
slechts één kant op te wijzen, zoals ik ook al tot mevrouw Van Tongeren
heb gezegd. De vinger moet naar heel veel verschillende kanten, ook naar
sommige gemeenten die best hier en daar een tandje kunnen bijzetten.
De heer Paulus Jansen (SP): Ik blijf met een vraag zitten. De staatssecretaris heeft gezegd dat bedrijven vrij zijn om voor het statiegeldsysteem te
kiezen. Dat betekent gewoon dat de meeste ermee kappen; dat is
natuurlijk duidelijk. Ik dacht dat de staatssecretaris hier zat voor het
algemeen belang en voor de hoogste maatschappelijke opbrengst en de
beste prijs-prestatieverhouding. Ik hoor graag iets meer argumenten van
de staatssecretaris waarom een combinatie van een statiegeldsysteem
met andere inzamelsystemen, die lokaal kunnen verschillen, maatschappelijk gezien niet optimaal zou zijn.
Staatssecretaris Atsma: Ik ben blij dat de heer Jansen spreekt van de
beste prijs-prestatieverhouding. Dan moeten wij de feiten, voor zover die
bekend zijn en voor zover men de cijfers wil geloven – die slag houd ik om
de arm – onder ogen zien. Het verwerken van een ton aan statiegeldpetflessen kost zo’n € 1500. Kunststof in het algemeen zit onder de € 800.
Je hebt dan een enorm laag bedrag als het in een andere verzamelstructuur terechtkomt. Dat heeft soms natuurlijk te maken met datgene
wat er achter het loket gebeurt. Het heeft te maken met het uitsorteren en
noem het allemaal maar op. Ik kan ook vertellen wat andere stromen,
zoals die van papier en textiel, kosten. Dat staat in geen verhouding tot
deze heel dure stroom. Het allerduurste zijn de statiegeld-petflessen. Het
is in theorie mogelijk om de kleine flesjes met statiegeld te verzamelen. Ik
heb eerder al gezegd dat het aantal landen in Europa dat dit doet, op de
vingers van een hand te tellen is. De Kamer heeft dat ook niet bestreden.
Zwitserland is ervan afgestapt en zit nu op een inzamelpercentage van
petflessen van 85%. Dat even terzijde, maar ik houd het als voorbeeld
voor ogen.
Stel dat het bedrijfsleven zegt – ik herhaal het nog eens – bereid te zijn om
substantieel geld te steken in een breder opgezet, uniform inzamelsysteem en -structuur met een beter rendement, waarom zou je dat dan
niet willen? Ik heb de argumenten waarom het gaat werken al aangedragen.
Over statiegeld heb ik volgens mij voldoende gezegd. De scepsis van
GroenLinks over de convenanten deel ik niet. Iedereen met wie je een
convenant afspreekt, houdt zich daaraan. Gelukkig hebben wij altijd de
inspectie als vangnet. Soms is dat onze eigen inspectie en soms de
NVWA. Ik noem de NVWA omdat zij straks nog terugkomt in verband met
de covergisting, waar mevrouw Dikkers naar vroeg. Gelukkig hebben wij
altijd nog iemand die meekijkt om vast te stellen of de doelen daadwerkelijk gehaald worden.
Dan kom ik bij de zorgen van mevrouw Van Tongeren over de ontwerpwedstrijd. Ik ben hierin meegegaan. Ik heb gezegd dat ik die ontwerpwedstrijd een prima idee vind en die suggestie bij het bedrijfsleven neerleg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

32

Wij kunnen het ook zelf doen, maar wat is erop tegen om een en ander bij
Nedvang neer te leggen? Mevrouw Van Tongeren heeft dit ook niet
bestreden. Ik dacht dat ik haar tegemoet zou komen, vandaar mijn actie.
Als mevrouw Van Tongeren zegt dat zij er toch minder gelukkig mee is,
hoor ik dat wel. Ik blijf van mening dat het goed is om die vraag daar neer
te leggen.
Over zwerfafval hebben verschillende leden opmerkingen gemaakt.
Mevrouw Van Tongeren ging er heel expliciet op in. Het is goed om even
heel precies te kijken naar de samenstelling van het zwerfafval. Ik heb
eerder al gezegd dat het onzin is om te veronderstellen dat de grote
petflessen, die vooral in de huiskamer worden gebruikt en zeker niet op
straat, voor een massale toename van de hoeveelheid zwerfafval zorgen.
Als je kijkt naar de huidige samenstelling van het zwerfafval, zie je een
fors deel kunststoffen en een heel fors deel papier; men kent de cijfers.
Het deel kunststoffen bestaat niet louter uit kleine flesjes: het is nog geen
vijfde deel van het totaal aan zwerfafval dat wij op straat vinden. Ik ben
verbaasd dat continu het beeld wordt gecreëerd dat zwerfafval enorm zal
toenemen door het afschaffen van statiegeld op de grote petflessen. Dat is
een vooronderstelling die op geen enkele manier is hard te maken, ook
niet op basis van ervaringcijfers uit het buitenland. Ik vind het jammer dat
dit gebeurt, want het doet geen recht aan de discussie. Dat laat onverlet
dat wij bij het bedrijfsleven erop hebben aangedrongen om meer
financiële middelen beschikbaar te stellen voor de aanpak van zwerfafval.
Dat heeft niets te maken met de petflessendiscussie, maar alles met de
wens van de Kamer. Kort na mijn aantreden mocht ik een debat met de
Kamer voeren. Hierin vroeg zij mij om te zorgen voor meer geld voor
zwerfafval. Het regeerakkoord heeft geleid tot minder geld voor zwerfafval, namelijk nihil. Straks hebben wij 20 mln., plus de 4 tot 5,5 mln. die
al beschikbaar was, samen dus 25 mln. De gemeenten krijgen 20 mln. en
NederlandSchoon de rest. Tegen de heer Van Bemmel zeg ik dat de
gemeenten vrij zijn om te doen wat ze met het geld willen. Het is een goed
gebruik in dit land dat als de uitkering via het Gemeentefonds loopt – ik
dacht dat het in dit geval ook zo is – de rijksoverheid zich niet met de
besteding van de middelen bemoeit. Als de gemeenten boa’s willen
inzetten, zullen ze eenieders zegen hebben. Ik ga mij er inhoudelijk niet
mee bemoeien. Ik hoop natuurlijk wel dat ze het geld voor dit doel
inzetten. Wat mij betreft gaan ze het ook nog matchen, opdat het bedrag
verdubbeld wordt. Maar dat bepalen de gemeenten ook zelf.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Stel, het convenant wordt
afgesloten, het bedrijfsleven spant zich in maar het percentage gerecycled
plastic neemt maar een heel klein beetje toe, minder dan de staatssecretaris afgesproken heeft. Wat doet hij dan concreet?
Staatssecretaris Atsma: Ik heb dat eigenlijk al gezegd. De inspectie
handhaaft. Als men niet doet wat afgesproken is, is het gebruikelijke
sanctieapparaat beschikbaar, niet meer en niet minder.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Welk deel van het bedrijfsleven
krijgt dan een dwangsom of een sanctie van de inspectie? Het gaat
immers om het hele bedrijfsleven dat samen het percentage niet haalt.
Staatssecretaris Atsma: Het lijkt mij het meest voor de handliggend dat
het apparaat dat namens het bedrijfsleven voor de registratie zorgt,
Nedvang, hierop in eerste instantie wordt aangesproken.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Hoe spreekt u Nedvang dan aan?
Krijgt Nedvang van u een dwangsom?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

33

Staatssecretaris Atsma: Dat zijn allemaal als-danvragen. Als wij nu
kunnen afspreken dat de Kamer ermee akkoord gaat dat deze deal wordt
gesloten, zorg ik ervoor dat de Kamer volgende week een overzicht heeft
van alles, inclusief de last onder dwangsom die aan het einde van de rit
ook nog kan worden opgelegd. Het heeft weinig zin om nu te spreken over
als-danvragen. De inspectie ziet erop toe. Wij hebben heldere afspraken
gemaakt, ook met de VNG. Er moeten doelstellingen gehaald wordt.
Vervolgens krijg ik de vraag op wie de inspectie zich richt.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Hoe u handhaaft.
Staatssecretaris Atsma: Hoe handhaven wij nu? Wij kijken of doelen
gehaald worden. Als dat niet het geval is, spreken wij degene die hiervoor
moet zorgen erop aan. Als er geen verbetering volgt, heb je een aantal
sanctiemiddelen tot je beschikking. Dat is overigens niet nieuw; op heel
veel andere terreinen kennen wij dat ook. In andere debatten heb ik
hierover lijstjes verstrekt. Met betrekking tot dit onderwerp kan ik de
Kamer ook een lijstje van sanctiemiddelen geven als dat helpt om sneller
ja te zeggen tegen de deal. Dan hebben wij die afspraak gemaakt.
De heer Van Bemmel (PVV): Ik heb een vraag over de gelden die aan
gemeenten worden uitgedeeld. Ik heb gevraagd naar een lijst met een
aantal suggesties. Gaat de staatssecretaris wel zover dat hij de gemeenten
zeer dwingend een lijst zal adviseren? Als wij niets zeggen, weet ik wel
hoe het gaat: dan verdwijnt het geld gewoon in de algemene middelen en
dat willen wij niet. Dat geldt waarschijnlijk ook voor de staatssecretaris.
Kunnen wij niet een zeer dringend beroep op de gemeenten doen? De
staatssecretaris spreekt over het Gemeentefonds. Je kunt daar echter ook
op korten, mocht er niet voldaan worden aan onze wens.
Staatssecretaris Atsma: Even een correctie: het gaat niet via het
Gemeentefonds. Het is gewoon een storting op de rekening van de VNG.
Die verdeelt het vervolgens over de gemeenten. Ik neem aan dat dit
gebeurt op basis van het aantal huishoudens per gemeente; zo’n soort
model zal het zijn. De VNG verdeelt het. Wat de besteding betreft: wij
moeten uitkijken dat wij niet gaan bepalen hoe de gemeenten het
besteden. In de eerste termijn had ik een interruptiedebatje met de heer
De Mos. Ik heb hem erop gewezen dat hij de gemeenteraad er desgewenst op zou kunnen aanspreken. Hij zei dat hij de weg daar naartoe wel
kende. De meest voor de handliggende methode is dat gemeenteraadsleden als algemeen bestuur van een gemeente hun dagelijks bestuur
hierop aanspreken.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Het punt van het zwerfafval is intrigerend. Het is een van de grootste bronnen van ergernis. De staatssecretaris zegt wel heel makkelijk dat gemeenten er zelf over gaan. Je kunt
zeggen dat het doel de middelen heiligen. Maar om nu het middel heilig
te verklaren ... Dat doen wij dus niet. Wij sturen op de resultaten. Bij
zwerfafval zie ik alleen een inputindicator, namelijk dit bedrag en niet het
resultaten wat wij daarmee willen bereiken. De staatssecretaris deed een
interessante suggestie: misschien moeten de gemeenten wat matchen. Ik
hoor daar graag meer over. Mij gaat het vooral om de vraag wat het doel
is dat wij willen bereiken met dat geld.
Staatssecretaris Atsma: Ik ben terughoudend met het voorschrijven aan
gemeenten wat ze met het geld moeten doen. Laat ik het voorbeeld geven
van een wethouder die ik vorige week sprak. Hij is wethouder in de
gemeente Noordwijk, een gemeente met veel strand. Ik kan mij
voorstellen dat je dan op een andere manier met middelen omgaat die
bestemd zijn voor de aanpak van zwerfvuil dan een gemeente als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

34

Amsterdam of een gemeente op het platteland. Iedere gemeente heeft
haar eigen specifieke problemen. In geval van toeristen kan ik mij daar
veel bij voorstellen. Ik kijk dan ook wel uit om voorschriften te geven. Ik
denk ook niet dat de VNG het op prijs zou stellen als wij ons daarmee
bemoeien, maar dat terzijde. Het doel is het substantieel terugbrengen
van de hoeveelheid zwerfafval. Dat kun je op verschillende manieren
doen, bijvoorbeeld door je te richten op specifieke afvalstromen van het
zwerfafval: kunststoffen, snoepafval, papier, kauwgom of voedingsresten.
Gemeenten zetten soms heel verschillende instrumenten in. Soms zetten
ze hiervoor groepen en organisaties in die bijna de groepen en organisaties raken waarnaar mevrouw Dikkers vroeg. Ik vind dat de gemeenten
hierin vrij zijn. Het doel is een kleinere afvalstroom, minder rotzooi op
straat en ook minder rotzooi in zee.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Ik ben het helemaal met de staatssecretaris eens dat wij niet moeten voorschrijven hoe elke gemeente dit moet
doen. Dat was ook niet de vraag. De vraag was wat de ambitie is. Hoeveel
minder moet het zwerfafval worden? In welke mate moet de irritatie van
mensen afnemen? Waar gaan wij op sturen? Hoe kunnen wij zien of het
zwerfafvalbeleid effectief is?
Staatssecretaris Atsma: Ambitie? Het is niet als zodanig geformuleerd.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Vandaar de vraag.
Staatssecretaris Atsma: Ik heb het heel algemeen geformuleerd. Het doel
is natuurlijk minder zwerfafval. De ene gemeente heeft er veel meer last
van dan de andere. Dat heeft ook te maken met het feit dat sommige
gemeenten veel meer doen aan opvoeding, aan educatie, aan bakken op
straat. Ik nodig u graag uit om eens in mijn eigen dorp te komen kijken en
te zien hoeveel bakken daar hangen. Wie zorgen ervoor dat die dingen
geleegd worden? Dat zijn mensen uit de eigen regio, niet de gemeente.
Iedereen vult het op zijn eigen manier in. Ten aanzien van het formuleren
van een ambitie ben ik een beetje terughoudend, maar ik wil deze vraag
graag opnemen met de VNG; geen enkel probleem. Misschien kun je het
met 50% terugbrengen door deze 20 mln. Wij hebben cijfers gezien die
veel verder reiken: er zouden honderden miljoenen ingestoken moeten
worden, vandaar mijn suggestie om te matchen.
Mevrouw Hazekamp (PvdD): Ik wil even terug naar de opmerking van
mevrouw Van Tongeren over handhaving. De staatssecretaris verwijst
naar de inspectie. Die gaat bekijken of de doelstellingen gehaald zijn en of
bedrijfsleven de afspraken nakomt. Heeft de staatssecretaris het dan over
dezelfde inspectie die in een rapport schrijft dat de gegevens waarop deze
afspraken gebaseerd zijn zo onbetrouwbaar zijn dat niet kan worden
vastgesteld of het bedrijfsleven zijn verplichtingen nakomt? Diezelfde
inspectie, die zegt dat je op basis van deze cijfers niet kunt beoordelen of
de doelen gehaald worden, moet straks gaan beoordelen of de doelen
gehaald worden. Begrijp ik dat goed?
Staatssecretaris Atsma: Ja, want volgens mij is dit het beste bewijs dat
de inspectie goed werkt. Juist omdat de inspectie er bovenop zit en streng
is, is zij als geen ander in staat om dit te doen. Daarvoor hebben wij ook
een inspectie. Als zij vaststelt dat dingen niet goed gaan of beter kunnen,
moet er een verbeterplan komen.
Mevrouw Van der Werf (CDA): Wij hebben het nu alsmaar over geld en
doelen, maar laten wij niet vergeten dat niks op straat gooien ook gewoon
een kwestie van fatsoen is. Ik hoop dat de staatssecretaris dit aspect niet
uit het oog wil verliezen en wil blijven uitdragen. Je gooit niks op straat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

35

Staatssecretaris Atsma: Dat zal ook een van de leidende thema’s worden
in de campagne die wij willen initiëren om meer zwerfafval op straat te
voorkomen. Ik ben het hiermee volledig eens. De buurman van mevrouw
Van der Werf, die een vraag stelde over de boetes, zal volmondig beamen
dat het vooral gaat om «fatsoen moet je gewoon doen».
Ik vond dat mevrouw Van der Werf een zeer terecht statement maakte,
namelijk dat de afvalsector een topsector is. Ik ben dat volledig met haar
eens. Het kan altijd beter en anders, maar ik vind dat er heel goede
prestaties worden geleverd, ondanks alle kanttekeningen die je kunt
maken. Het is een topsector. Door die bril wordt er ook naar gekeken, ook
vanuit het buitenland. Mevrouw Van der Werf heeft gevraagd in hoeverre
je dit als een exportproduct kunt beschouwen, niet zozeer het slepen met
afval als wel de kennis die wij op het gebied van afvalverwerking en
recycling hebben. Ik deel deze opvatting. Ik heb dan ook tegen Eurocommissaris Potocnik gezegd dat afval in algemene zin heel goed past op de
Europese agenda in het kader van Rio+20. Wij doen het heel goed in
Europa en als je kijkt hoe Europa het doet ten opzichte van andere
werelddelen, dan doet Europa het ook prima. Nederland wil er proactief
aan bijdragen om dit op de agenda te zetten.
Op voor- en nascheiding ben ik uitvoerig ingegaan, inclusief het kennisinstituut. Als je echt je doel wilt waarmaken, dan moet het kennisinstituut
volgend jaar draaien. Wetenschap, gemeenten en bedrijfsleven dienen als
stakeholders en de financiering komt voor een groot deel uit het bedrijfsleven. Ik ben ervan overtuigd dat je vragen over bijvoorbeeld de
haalbaarheid en betaalbaarheid van drankkartons juist bij zo’n kennisinstituut kunt neerleggen.
Wat het oordeel over het akkoord betreft: de «ja, mits»-benadering spreekt
mij aan. Het kan niet vrijblijvend zijn. Ook anderen hebben erop gewezen
dat er wel aan een aantal voorwaarden moet worden voldaan wil je echt
verder kunnen gaan. Het bedrijfsleven, gemeenten en andere betrokkenen
zullen hierop positief reageren. Ik maak dat ook op uit de brief van de
VNG. Zij zegt echter wel dat zij het ook wil zien. Dan is het extra belangrijk
dat het kennisinstituut snel aan de slag kan gaan. Je kunt dan immers
dingen laten zien.
Met de opmerking dat er geen petflessen in de verbrandingsinstallaties
terecht moeten komen ben ik het eens. Vooral de restfracties zullen in de
installatie terechtkomen. Ik heb eerder al aangegeven dat er momenteel
sprake is van overcapaciteit in Nederland. Met name de heer Jansen heeft
hierover in de eerste termijn vragen gesteld. Ik ben hierop al ingegaan in
mijn antwoord in eerste termijn. Volgens mij verschillen wij niet van
opvatting over de vraag wat er wel en niet in de installatie moet.
Dan de doelstellingen. Mevrouw Van der Werf zei net als mevrouw Van
Veldhoven: ja, mits. Een aantal specifieke eisen willen zij nader ingevuld
zien. Dan gaat het bijvoorbeeld om de uitrol van het systeem van Plastic
Hero en het hergebruik van kunststof. Mevrouw Van der Werf voegt
hieraan toe dat zij ook de garantie wil dat er sprake is van upcycling en ...
Dat is een misverstand, hoor ik.
Mevrouw Van der Werf (CDA): Dat is een misverstand. Toen ik het had
over differentiatie van hoogwaardig en laagwaardig, sprak ik over de
afvalbrief en niet over kunststoffen, hoewel het ook in dat kader
interessant is. Laten wij echter eerst gewoon inzamelen.
Staatssecretaris Atsma: Helder. Dan delen wij elkaars opvatting. Ik vind
het namelijk ingewikkeld om bij verwerkt kunststof, de nieuwe grondstof
dus, de knip te maken tussen hoogwaardig en laagwaardig. Het zijn
nieuwe producten, gemaakt van een kunststof grondstof. Ik heb er dan
zelf moeite mee om er een kwalificatie aan te geven. Het stelt mij gerust
dat mevrouw Van der Werf zegt dat dit niet hoeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

36

Werken aan vertrouwen kwam bij een aantal sprekers, met name bij
mevrouw Van der Werf, als een rode draad terug. Ik heb al gezegd dat
werken aan vertrouwen niet opschiet als je elkaar in de haren vliegt over
cijfers. Ik heb veel liever dat wij het eens worden over de doelen en
daarover bestaat gelukkig weinig verschil van opvatting tussen de grote
partijen. Als je elkaar vindt op de doelen, mag je best over één of twee
middelen een verschil van mening hebben.
Dan kom ik bij het experiment Pijnacker-Nootdorp. Ik vind dat heel
interessant. Vorige week heb ik in het gesprek met een raadslid uit de
gemeente aangegeven dat wij heel geïnteresseerd zijn in de uitkomsten
van de evaluatie. Die zal, naar ik aanneem, voor de zomer verschijnen. Als
er aanknopingspunten in zitten die voor het nationale beleid interessant
zijn, moeten wij die zeker meenemen. Ik wil dit punt graag onder de
aandacht brengen bij de VNG. Als een gemeente met zo’n experiment
komt en iedereen enthousiast is – ik kan niet inschatten of de evaluatie
positief is, want er zitten ook nadelen aan – en het perspectief biedt aan
andere gemeenten, moet het zeker bij de VNG onder de aandacht
gebracht worden. Wij zullen niet nalaten om hieraan zelf een impuls te
geven.
Worden kosten op gemeenten afgewenteld? In principe worden alle
kosten vergoed die gemeenten voor de inzameling maken. Ik heb in mijn
inleiding al gezegd dat de bovengrens van 115 mln. van het Afvalfonds er
niet eens in zit. Als een afvalstroom aantoonbaar is ingezameld door een
gemeente, komt daar ook een vergoeding voor. Het is dus niet zo dat er
kosten worden afgewenteld op gemeenten, in welke zin dan ook. Ik ben
ervan overtuigd dat het Plastic Hero-systeem tot een veel hoger resultaat
zal leiden. De gemeenten zullen daarvoor een vergoeding krijgen.
Volgens mij heb ik alle vragen van mevrouw Van der Werf beantwoord. Zo
niet, dan hoor ik het wel in tweede termijn.
De voorzitter: Nee, wij hebben geen tweede termijn. Dit is de tweede
termijn. Wij blijven niet bezig. Mevrouw Van der Werf mag nog een laatste
keer interrumperen.
Mevrouw Van der Werf (CDA): Wij hebben prachtige verbrandingsinstallaties met een hoog rendement. Dat is goed, want dan halen wij nog
energie uit de restfracties. Dat is een nuttige toepassing; allemaal prima.
Ik kan mij er alles bij voorstellen dat er ook afval uit het buitenland komt,
maar er verdwijnt te veel. Er zijn nu zo veel voorbeelden dat te recyclen
materiaal wordt verbrand, hoewel dat niet mag. De staatssecretaris
verwijst telkens naar controle en handhaving. Ik wil best stilstaan bij de
vraag of er nog andere maatregelen nodig zijn, maar dan wil ik graag iets
zien. Ik wil een brief van de staatssecretaris: hoe ziet de handhaving en
controle eruit? Wat blijkt er uit de steekproeven? De containers met
restafval uit de milieustraten gaan linea recta naar de verbrandingsinstallatie, hoewel hierin aantoonbaar te recyclen materiaal zit. Er gaat dus van
alles fout.
Staatssecretaris Atsma: Ik twijfel even. Mevrouw Van der Werf zegt dat er
aantoonbaar van alles fout gaat. Gelukkig gaat er ook veel aantoonbaar
goed, laten wij dat ook even vaststellen. Recentelijk ben ik bij
verscheidene verbrandingsinstallaties geweest. Tot mijn enthousiasme
wordt daar eerst voorgescheiden. De ondernemers zeggen: wij willen niet
dat metalen en mineralen die wij nog kunnen gebruiken, mee de oven
ingaan. Men heeft mij laten zien wat er via de nascheiding alsnog is
gered. Ik ben graag bereid om samen met de sector op een rij te zetten
hoe de stromen zijn samengesteld en wat men eruit kan halen. Neem van
mij aan dat de verbrandingssector – dat zijn bedrijven die vaak een
publieke eigenaar hebben – het helemaal niet zo gemakkelijk heeft
vanwege de overcapaciteit. Mevrouw Van der Werf zei zelf dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

37

afvalsector een topsector is. Afval is economie. Men zou heel stom zijn
om niet alles van meerwaarde vooraf te scheiden. Ik geef graag een
overzicht. Ik zal de sector vragen om een en ander inzichtelijk te maken.
Wie is het bevoegd gezag? Bij de verbrandingsinstallaties zijn dat de
provincies, zoals men weet. De controle op de werkvloer is dan ook in de
eerste plaats aan de provincie.
Mevrouw Van der Werf (CDA): Als het allemaal zo voor de hand ligt, wil
ik het graag op papier zien. De staatssecretaris zegt dat er een noodzaak is
om het van tevoren te scheiden. Dat is dus niet zo, want van tevoren
scheiden is duurder dan het direct aanbieden bij de AVI. De prikkel werkt
al andersom. Je moet dan heel veel geloof en vertrouwen hechten aan je
handhaving. Als de staatssecretaris zegt dat het klopt en hij ons daarvan
kan overtuigen, is dat prima. Maar ik wil graag op papier zien wat er
gebeurt en welk afval er nog uit wordt gehaald.
Staatssecretaris Atsma: Ik kan niet voor alle afvalverbrandingsinstallaties
spreken. Ik vertel op basis van mijn eigen waarneming. Ik ben bij een van
de bedrijven geweest. Ik geef graag namen en adressen. Daar gebeurt het
gewoon. De ondernemer in kwestie zei letterlijk tegen mij: wij zouden gek
zijn om dit in de oven te stoppen. Ik zorg ervoor dat de Kamer een
overzicht krijgt van wat op dit terrein al gedaan is en nog gedaan wordt.
Een van de vragen die ik in dit verband zelf al heb gesteld, is hoe het zit
met de recyclingstromen die dan vrijkomen en of die meetellen voor die
80%. Als ze niet meetellen, dan betekent dat een extra plus. Ik zal zorgen
dat de Kamer het overzicht krijgt. Dat is wat mij betreft geen enkel
probleem.
Mevrouw Van der Werf (CDA): Voorzitter. Ik moet mij nu verontschuldigen. Ik wil hier graag over doorpraten in een VAO. Ik denk dat ik namens
meer leden spreek als ik stel dat de afvalbrief, overigens alles op het
gebied van grondstoffen, nog onvoldoende is besproken. Ik kaart dat
graag aan in de volgende procedurevergadering I en M.
De voorzitter: We hebben morgenvroeg al een procedurevergadering.
Dan kunt u de kwestie opnieuw aankaarten. De staatssecretaris gaat nu
door in een rap tempo, want we hebben niet veel tijd meer.
Staatssecretaris Atsma: De PVV heeft een vraag gesteld over de
bestuurlijke boete. Ik heb al aangegeven in de richting van de heer De
Mos, nu ook in de richting van de heer Van Bemmel, dat de maximale
boete naar € 390 gaat, maar dat wil niet zeggen dat dit het bedrag is. Het
is de maximale boete. Het maximum is erin gelegd om de recidivisten
waarover de PVV sprak harder te kunnen aanpakken. Op het moment dat
er andere acties nodig zijn, is het aan de gemeenten om op te treden, al
ligt de voorbereiding van de verdere uitwerking op dit moment bij BZK.
Op enig moment komt dat naar deze commissie terug, maar juist om
recidivisten te kunnen aanpakken, is de boete verhoogd. Het gaat om
substantiële bedragen. We zijn momenteel daarover in gesprek met BZK.
Over de besteding van de middelen heb ik al iets gezegd. Ik doel ook op
de VNG. Ik juich het heel erg toe als hiervoor mensen kunnen worden
ingezet die ook de bevoegdheid hebben om te kunnen optreden. Ik laat
het graag aan gemeenten en anderen over om te bepalen of dat bijvoorbeeld bijzondere opsporingsambtenaren moeten zijn.
Het scherper aanbesteden is een interessante. Ik ervaar dat gevoel van de
heer Van Bemmel, maar wij gaan er niet over. Als de heer Van Bemmel
concrete aanwijzingen heeft dat door het scherper aanbesteden winst is te
boeken – vooral voor huishoudens omdat die dan minder hoeven te
betalen aan gemeenten – dan geef ik deze suggestie, onderbouwd met die
aanwijzingen, graag door aan de VNG.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

38

De heer Van Bemmel heeft ook gesproken over de 39%. Ik herhaal nu wat
ik in de richting van mevrouw Van Tongeren heb gezegd. Ook gemeenten
kunnen doen wat wij mogen verwachten als het gaat om de inzameling
van in dit geval kunststof. Er mag hier en daar wel een tandje bij, maar ik
laat ze daarin vrij. Het gaat om de doelen, maar ik stel soms vast dat
degenen die het hardst roepen qua prestaties niet in de eerste waaier
zitten, om er even een wielerterm in te gooien.
De heer Van Bemmel ging ook in op het verbod van de EU op plastic
zakken, maar dat ligt iets genuanceerder. Juist de EU is niet al te happig
om een Europees verbod te introduceren. Nederland is zelf met de
suggestie gekomen om de kleine zakjes uit de supermarkten te weren. In
het totaal van de afspraken zou ook dat een afrekenbare afspraak kunnen
zijn, zeg ik in de richting van mevrouw Van Veldhoven, mevrouw Van der
Werf en anderen, met de retail in Nederland om de gratis verstrekking van
plastic zakjes definitief verleden tijd te maken. Daar zou ik erg voor zijn,
maar dit is een private afspraak die niet vanuit Europa wordt opgelegd.
Als het bedrijfsleven en de gemeenten daar positief op reageren, dan zie
ik geen enkele reden om daar niet aan mee te werken, want het scheelt
ook in Den Haag zwerfafval. Er is geen nascheidingsplicht voor afval dat
naar de verbrander gaat.
De heer Van Bemmel (PVV): Nog iets over de boetes. Ik heb ook nog
gevraagd naar het communiceren van de boetes, eventueel via de
campagne. Dan wordt het de mensen ook duidelijk dat er sprake is van
een sanctie.
Staatssecretaris Atsma: Ik heb in ander verband al aangegeven dat
educatie en voorlichting onderdeel is van de campagne. De sanctie hoort
er ook in thuis. Ik wijs via de heer Van Bemmel ook anderen erop dat in
een aantal landen waar het erg schoon op straat is, dit ook te danken is
aan het stevige sanctiebeleid dat er wordt gevoerd.
Mevrouw Van Veldhoven heeft een aantal vragen gesteld waar ik al op
ben ingegaan. Die laat ik nu gaan.
Textiel heeft niet alleen onze aandacht, wij zijn er ook volop mee bezig.
Het klopt dat niet alleen niet meer gebruikte kleding, maar ook kleding
waarvan je soms zegt dat het vodden zijn, een nuttige bestemming, een
nuttige en nieuwe toepassing kan krijgen. Daar wordt volop aan gewerkt.
Ik kan en wil geen uitspraak doen over een lager btw-tarief voor
gerecycled materiaal. Dat onderwerp moet worden ingebracht bij de
behandeling van het Belastingplan. In algemene zin moet je heel erg
uitkijken dat je hierdoor geen ongelijk speelveld creëert. Mevrouw Van
Veldhoven wijst terecht op het verschil in prijs, want producten van een
nieuwe of een hergebruikte grondstof gaan eigenlijk voor hetzelfde
bedrag in de aanbieding. De vraag is of daar geen impuls aan moet
worden gegeven. Wat je uit je afval terughaalt aan grondstof, zou als
grondstof uiteraard goedkoper moeten zijn, want dat is echte winst. Een
discussie over btw-tarieven is dan al helemaal niet meer aan de orde. Dat
zou het ultieme doel moeten zijn. Er is in toenemende mate vanuit het
bedrijfsleven belangstelling om daar met een aantal specifieke materialen
aan te gaan werken.
Mevrouw Van Veldhoven heeft in eerste termijn gewezen op piepschuim.
We hebben dat nog even nagekeken. Het inzamelpercentage van
piepschuim is buitengewoon hoog, juist omdat je dat opnieuw kunt
gebruiken. Het inzamelpercentage zit tussen de 70 en de 80. Dat is al veel
hoger dan ik dacht. Als je ziet hoeveel piepschuim er bij aankoop van
televisietoestellen, radio’s en dergelijke wordt gebruikt, dan valt het mij in
positieve zin op dat er zo veel wordt ingezameld en een nieuwe
bestemming krijgt.
Ik heb al wat gezegd over de pilot voor drankenkartons. Ik wil daar echt
afspraken over maken. In het kader van de EU-roadmap heb ik in allerlei

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

39

terloopse opmerkingen de ambitie van Rio, plus 20%, en de betekenis van
Nederland al aangegeven. Ook Nederland zou één van de gidslanden in
Europa kunnen zijn. Als zodanig heb ik een aantal concrete voorbeelden
bij de Europees Commissaris neergelegd.
Dan de vraag naar de garanties wil je «ja» kunnen zeggen. Ik ben het eens
met de garantie-pvc. Ik vind dat wij pvc zo veel mogelijk moeten uitfaseren. Dat kan op heel veel terreinen. Waar pvc nog wordt gebruikt, kan
dat daadwerkelijk gebeuren. Ik heb wel begrepen dat het wat ingewikkelder ligt bij het verpakken van medicijnen. In algemene zin moeten wij
daaraan gaan werken.
De ambitie met betrekking tot de Plastic Heroes is om meer dan 3 000
inzamelpunten te organiseren, maar dat kan alleen in samenspraak met
de gemeenten, omdat die in algemene zin moeten zorgen voor de
locaties.
Ik heb al iets gezegd over plastic tassen. Volgens mij is mevrouw Van
Veldhoven het eens met de benadering die wij hebben gekozen. Zij stelt
voor een lijst op te maken aan de hand waarvan het go-moment in 2014
definitief kan worden vastgesteld, maar ik vind dat die lijst nu al moet
worden gemaakt, zodat iedereen eraan kan werken. Het enige wat je naar
mijn beleving in 2014 kunt doen, is op dat moment aangeven, als men de
doelen niet heeft gehaald, dat we niet verder gaan. Het bedrijfsleven en
anderen moeten daar de komende tijd al in investeren. Het moet de
uitdaging zijn om langs die route te werken. Ik heb al een aantal ingrediënten genoemd dat wij met het bedrijfsleven en de VNG zouden moeten
oppakken.
Dan stookolie. Ik heb een uitvoerig antwoord voor mij liggen, maar ik stel
voor dat ik met een schriftelijke reactie kom, want er zit ook een internationale component aan. Ik begrijp de zorg van mevrouw Van Veldhoven,
maar ik ga er liever schriftelijk op in. Het onderwerp raakt niet alleen de
Nederlandse ondernemers, maar heeft ook een internationale dimensie.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Dank. Ik vind het prima als de staatssecretaris met een brief over stookolie komt, want het is een onderwerp an
sich. Wij hebben daar nu te weinig tijd voor. Wanneer komt de staatssecretaris met die brief? Ik wil die redelijk snel hebben.
Dan drankenkartons. Ik wil een concrete bevestiging van de staatssecretaris dat uit de pilot niet hoeft te blijken of deze kwestie onderdeel wordt
van het akkoord, maar hoe dat gebeurt. Ik vond de staatssecretaris
daarover niet duidelijk genoeg.
Ik heb ook al eerder gesproken over verbranding. De staatssecretaris
antwoordde op mijn mondelinge vraag over het Italiaanse afval dat hij het
voor 200% met mij eens is dat materialen die kunnen worden gerecycled
niet moeten worden verbrand. Maar dat is gewoon een kwestie van
kosten. Met nascheiding van het afval kun je er nog heel veel uithalen. De
vraag is alleen welke norm wij daarbij opleggen. Is de staatssecretaris
bereid om te kijken naar een norm voor materialen waarvan wij vinden
dat die niet meer moeten worden verbrand? Dan wordt het voor de
inspectie ook gemakkelijker om daarop te handhaven.
Staatssecretaris Atsma: Bij verbranden gaat het vooral over restfracties.
Stel dat er waardevolle stromen uit de hoeveelheid afval kunnen worden
gehaald. Dan is een bedrijf gek als het dat niet doet. Dat in algemene zin.
Op instroom uit het buitenland is volgens mij al voor een deel scheiding
van toepassing geweest, tenminste voor zover mijn informatie strekt. Ik
heb het dan over Italië, Duitsland en Engeland. Ik wil er nog wel op
terugkomen, omdat het beeld nog niet compleet is. In elk geval is er geen
verplichte nascheiding aan de orde. Ik wil dit met de Vereniging Afvalbedrijven opnemen om te bekijken wat er op dit punt specifiek gebeurt bij de
verbrandingsinstallaties en wat er nog meer zou kunnen. Op het moment

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

40

dat dit loont, ga ik ervan uit dat men de intentie heeft om het te doen,
want dat is immers ook kassa.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Ik heb ook gevraagd of de staatssecretaris die lijst, dat pakket wil laten doorrekenen op de milieueffecten. Het
gaat wat mij betreft niet zozeer om de kosten, maar om de milieueffecten.
We willen namelijk naar een systeem dat beter is dan het huidige. Dat
geeft de industrie het vertrouwen dat wij in 2014 op basis van de lijst
waarmee wij het allemaal eens waren «ja» zullen zeggen als men voldoet
aan de eisen.
Staatssecretaris Atsma: Dat is geen enkel probleem, maar ik kan het niet
voor alle stromen toezeggen. Voor de petflessen is het geen enkel
probleem. Ik zal kijken of dat lukt, maar ik beloof niet dat het voor alle
stromen lukt. Dat hangt ook af van de afspraken die worden gemaakt.
Mevrouw Dikkers vraagt hoe lang ik op de hoogte ben van de cijfers.
Laten wij eerlijk zijn, ik word ook via de media geïnformeerd over de
cijfers die partijen hanteren. Ik neem daar kennis van. Ik heb dat
vanmorgen ook nog gedaan, maar het gaat mij om het doel en niet zozeer
om het middel. Op het moment dat er wordt gediscussieerd over de prijs
die aan het middel hangt, dan laat ik dat graag over aan de partijen die
aan het bakkeleien zijn. Natuurlijk moeten wij ernaar kijken, maar ik was
niet op de hoogte van al het gedoe bij de verschillende geledingen. Meer
hoef ik er niet over te zeggen.
Een relevante vraag van mevrouw Dikkers betreft de covergisting. Ik heb
in een bijzin al gezegd dat behalve de inspectie de Voedsel- en Warenautoriteit soms ook aan de bak moet als het gaat om controle en toezicht. Bij
covergisting is dat aan de orde. Dit is ook bevestigd naar aanleiding van
de vraag van mevrouw Dikkers. Dat is overigens een coproductie van EL&I
en het ministerie van I en M. Covergisting is prima, maar iedereen moet
zich aan de regels houden. Dat betekent dat datgene wat je toevoegt aan
het vergisten op de positieve lijst moet staan. Daar moet op worden
toegezien. Vervolgens wordt er gekeken naar de wijze van waarop het
digestaat kan worden afgezet. Daarover heeft de Kamer vanmiddag zelfs
een motie aangenomen.
Mevrouw Dikkers vraagt ook naar recycling en de rol die werknemers uit
sociale werkplaatsen in algemene zin zouden kunnen spelen. Ik heb de
vorige keer aangegeven dat ik deze suggestie met de VNG wil bespreken.
Mevrouw Dikkers suggereert om dat ook met het bedrijfsleven te doen. Ik
doe dat graag, geen enkel punt van discussie, maar als je naar het
bedrijfsleven wilt, dan kom je de VNG of gemeenten vaak weer tegen,
want 80% van de stortplaatsen is in publieke handen. Dat geldt voor een
groot deel ook voor de afvalverbrandingsinstallaties. Dan gaan we dus
wellicht met dezelfde bestuurders praten. De VNG is soms ook de
ondernemer die een bedrijf runt. Ik voer dat overleg echter graag. Het kan
alleen maar betekenen dat het gesprek daarover misschien iets gemakkelijker verloopt. Ik neem deze suggestie graag over.
De vragen van de PvdD zijn eigenlijk al langs gekomen, vooral de
discussie over het zwerfvuil. Ik ben daar al uitgebreid op ingegaan. Ik deel
de kritische kanttekeningen van de PvdD, eigenlijk het waardeoordeel over
Wageningen University & Research centre, absoluut niet. Ik vind dat een
diskwalificatie die hier eigenlijk niet thuis hoort. De opvatting van de PvdD
over het aanbod met betrekking tot statiegeld deel ik ook niet. Wij komen
schriftelijk terug met een reactie op Tomra. Ik heb al aangegeven op wiens
reactie ik mij dan baseer, namelijk op die van Wageningen University. Dat
zal de PvdD onvoldoende vinden, maar ik houd daar toch aan vast, want ik
acht dat instituut hoog. De PvdD kent mij op dit punt en weet dat ik wat dit
betreft geen ander antwoord geef. Daarmee heb ik gezegd wat ik wil
zeggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

41

Mevrouw Dikkers (PvdA): Twee vragen van mij zijn nog niet beantwoord.
De eerste vraag ging over de ruimte van gemeenten om het statiegeldsysteem alsnog te handhaven. De staatssecretaris heeft het over 52% als
doel, maar volgens hem kan dat doel niet worden gehaald als we
petflessen blijven inzamelen, terwijl we daar juist de meeste van
inzamelen. Ik kan die logica niet helemaal volgen.
De tweede vraag ging over e-waste en het inzamelen in kleine winkels.
Kan de staatssecretaris aangeven wanneer de Kamer wordt geïnformeerd
over de uitkomsten van het overleg met de VNG over een combinatie van
de WSW en de recyclingbedrijven?
Staatssecretaris Atsma: Over e-waste heb ik al een aantal opmerkingen in
algemene zin gemaakt. Volgens mij komt dat in de Milieuraad van juni aan
de orde. Ik heb de oppervlakten van kleinere winkels niet precies in mijn
hoofd, maar de kwestie komt nog terug vanwege de vertaling via de
Europese richtlijn. Over de 52% heb ik gezegd dat je daar met petflessen –
we zitten op een enorm hoog percentage met de liter- en anderhalf
literflessen, maar die laatste paar procent kan misschien ook nog en dan
komen we op 100% – nooit op komt als ambitie. Het doel is 52% kunststof
terug. Daar hebben wij het over, maar dat halen wij nooit via de petfles.
We halen het wel door het uitrollen van het Plastic Heroes-systeem.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Maar dan is het en-en: en een goede stroom
petflessen en een goede stroom andere kunststoffen. Ik hoor de staatssecretaris ook zeggen dat de sector niet wil betalen voor twee systemen. De
sector heeft dat recht, maar dan moet je dat ook zeggen.
Staatssecretaris Atsma: Ik heb eerder aangegeven dat één transparant
systeem het beste is. Ook heb ik gezegd dat het systeem in Zwitserland is
afgeschaft en dat daar nu voor 85% aan petflessen wordt ingezameld. Ik
heb ook gewezen op de glasinzameling die nu ver boven de 90% zit. Dat
komt ook door het milieubewustzijn van de vele burgers in het land. Ik
heb er alle vertrouwen in dat dit ook via de Plastic Heroes gaat gebeuren.
De ruimte die gemeenten hebben om hun eigen systeem in te voeren, is
buitengewoon marginaal. Ik heb dit een van de wethouders in een
gemeente horen roepen, maar ik heb het cijfer al genoemd dat in die
gemeente wordt ingezameld. Ik wens die wethouder veel sterkte. Het kan
via de ketens, maar het lijkt mij niet zo aantrekkelijk om de gemeente
Amsterdam statiegeld te laten betalen en de rest van Nederland niet. Dan
zou het misschien wel eens druk kunnen worden in Amsterdam.
Mevrouw Hazekamp (PvdD): De staatssecretaris zei een aantal keren dat
cijfers voor hem een middel zijn en geen doel. Hij stelde echter ook dat hij
vasthoudt aan de cijfers over inzamelingspercentages plastic in
Amsterdam. Hij houdt zich ook vast aan de feiten wat betreft de kosten
van statiegeld. Het ene moment baseert de staatssecretaris zich dus op
cijfers, maar op het andere moment niet. Juist van zaken waarover heel
veel discussie is, stelt de staatssecretaris dat het om een middel gaat.
Afgezien van wat de PvdD vindt van Wageningen University en onze
kwalificatie daarvan heb ik geen antwoord gekregen op mijn vraag wat de
staatssecretaris ervan vindt dat de onderzoekers in hun rapport zelf
aangeven dat de berekeningen erg subjectief zijn en dat die kunnen leiden
tot heel variabele uitkomsten. Daarnaast stellen ze dat alle uitkomsten in
principe valide kunnen zijn. Het is opmerkelijk dat de staatssecretaris daar
niet op in is gegaan. Hij heeft ook nog niet gereageerd op het gestelde dat
zijn eigen inspectiedienst alle cijfers, ook die over het hergebruik, ter
discussie stelt.
Staatssecretaris Atsma: Volgens mij heb ik er al het nodige over gezegd.
Ik heb indicatief aangegeven wat er op dit moment in sommige steden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

42

wordt ingezameld. Ik had Zwolle kunnen noemen. Ik had heel veel andere
steden kunnen noemen, maar ik heb dat niet gedaan, omdat het mij niet
uitmaakt wat er in de ene of in de andere stad wordt ingezameld. Het gaat
om het doel waar wij met zijn allen voor staan. Als je dat doel bereikt, dan
is elk middel valide. Dat is het vertrekpunt, maar je moet niet selectief
gaan shoppen. Dat zeg ik er bij. Dan de analyse van een onderzoeker van
de Wageningen University. Er is uiteraard sprake van aannames bij het
berekenen van het statiegeldsysteem, want de personeelskosten in winkel
A zijn anders dan die in winkel B, om een simpel voorbeeld te noemen. Je
moet dan wel uitgaan van aannames. Dat kan niet anders, maar im
grossen und ganzen is het systeem duur. Ik ben daarom blij dat er nu in
de breedte wordt gekozen voor een systeem waarvan ik in het begin heb
gezegd dat het daardoor goedkoper, gemakkelijker en beter wordt. Wij zijn
leidend in Europa en daar ben ik trots op.
De voorzitter: Ik dank de staatssecretaris voor zijn antwoorden en
toezeggingen. De staatssecretaris heeft de volgende toezeggingen
gedaan.
– De staatssecretaris stuurt de reactie van Wageningen University op de
financiële cijfers inzake het voorstel om het statiegeld af te schaffen
voor het VAO naar de Kamer; hij baseert zich daarbij tevens op de brief
van Tomra die de Kamer nog tegoed heeft.
– De staatssecretaris zal de Kamer een overzicht sturen van de differentiatie van de recyclingstromen bij afvalverwerkingsbedrijven.
Staatssecretaris Atsma: Het laatste kan niet op heel korte termijn. Dat
komt in de loop van het jaar.
De voorzitter: Dat heb ik ook niet gezegd. De derde toezegging luidt als
volgt.
– De staatssecretaris komt met een schriftelijke reactie op de vragen
over stookolie.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Ook graag voor het VAO.
De heer Paulus Jansen (SP): Ik wil graag dat dit een beetje ordentelijk
wordt afgehandeld. Bij de regeling hebben wij vanmiddag, mede namens
de fractie van het CDA, gevraagd om een reactie van de minister van
Veiligheid en Justitie en de staatssecretaris gezamenlijk. Het gaat namelijk
om de KLPD en het blenden van stookolie met chemisch afval.
De voorzitter: Dan had ik die toezegging niet eens meer hoeven noemen.
Staatssecretaris Atsma: Dan had die vraag niet eens hoeven te worden
gesteld.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Ik heb een aantal vragen gesteld dat niet
helemaal overeenkomt met de vraag van de heer Jansen. Ik wil graag dat
die vragen schriftelijk worden beantwoord. Het is prima dat de heer
Jansen allerlei andere informatie heeft gevraagd, maar dat neemt niet
weg dat ik graag antwoord wil op mijn vragen.
De voorzitter: U krijgt uw antwoorden.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Voor het VAO graag.
Staatssecretaris Atsma: Komt goed.
De voorzitter: Daar houden wij rekening mee. Dat was stookolie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

43

De vierde toezegging gaat over petflessen, ook in reactie op een vraag van
mevrouw Van Veldhoven.
– De staatssecretaris heeft toegezegd te komen met een doorrekening van
de milieueffecten inzake de petflessen.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Het gaat niet alleen om een doorrekening betreffende de petflessen. Ik wil een doorrekening van dit akkoord.
Er lag een akkoord op tafel van VNG en het bedrijfsleven. Dat bevat een
aantal zaken. De Kamer zet echter in op scherpere doelstellingen. Ik wil
een doorrekening van de milieugevolgen van het pakket, zoals dat er nu
ligt. Wat is de milieu-impact van dat pakket?
De voorzitter: Nu even ordentelijk. Ik lees alleen de toezeggingen voor
die de staatssecretaris heeft gedaan, maar u wenst iets meer.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Volgens mij ging de toezegging van de
staatssecretaris breder dan alleen petflessen.
De voorzitter: Zo heb ik hem niet begrepen en zo begrijp ik hem nu ook
niet. Ik lees de toezeggingen voor. Als u nog meer wilt, dan komt u er
maar weer op terug. Ik zie nu een heleboel vingers, maar ik ga het
afsluiten.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Voorzitter. De staatssecretaris
heeft op mijn vraag hoe je handhaaft, ook in relatie tot de dwangsom,
toegezegd dat ik daar een overzichtje van zou krijgen.
Staatssecretaris Atsma: Maar u hebt vervolgens ook een toezegging
gedaan. Dat was gelijk oversteken.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Dat ik dan mogelijkerwijs positief
naar het voorstel zou kijken, maar dat geldt voor alle voorstellen,
staatssecretaris.
De voorzitter: Dan is ook die toezegging genoteerd.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Ik heb
nog gevraagd, en ik dacht dat er nog wel een reactie op zou komen, naar
het rapport van het Recycling Netwerk. Vorige week lagen er gegevens
van Tomra. Het Recycling Netwerk kwam met extra informatie. Het lijkt mij
goed als wij daar voor het VAO meer over horen. Laten wij het VAO
plannen een week nadat alle informatie is binnengekomen.
Staatssecretaris Atsma: Ik had al toegezegd dat dit alles in één reactie
komt.
De voorzitter: Dit betrof de eerste toezegging. Dat is dan geregeld.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Nog even over het misverstand van
zojuist. Het ging mij om een vergelijking van het effect van het nieuwe
systeem met het huidige systeem van statiegeld op petflessen. Daardoor
werd de link met petflessen wellicht gelegd, maar ik wil die vergelijking
graag, juist omdat met het nieuwe systeem voor een andere aanpak wordt
gekozen, niet alleen maar kijken naar petflessen, maar naar de bredere
kunststofstroom. De vraag is of dit meer oplevert voor het milieu dan de
exclusieve focus op petflessen via statiegeld.
Staatssecretaris Atsma: Ik hoor nu een nuancering in de vraag. We gaan
even kijken of wij dit kunnen organiseren. Het hoeft niet vandaag op
morgen, maar wij gaan ons best doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

44

De voorzitter: Toch ook voor het VAO?
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Graag.
Staatssecretaris Atsma: Dat gaat niet lukken.
De voorzitter: Laten we nog even terugkomen op het moment waarop dit
wel kan.
Drie woordvoerders hebben gevraagd om een VAO. De heer Jansen heeft
dat als eerste aangekondigd, maar het VAO wordt nog niet komende week
gehouden. We nemen daar een iets langere termijn voor, omdat er nog
een aantal zaken volgen. De heer Jansen was officieel de eerste, want hij
heeft dit in eerste termijn al aangekondigd, maar als hij wat dat betreft wil
ruilen met het CDA, dan heb ik daar geen bezwaar tegen.
De heer Paulus Jansen (SP): Ik ook niet.
De voorzitter: Dan sluit ik dit AO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 872, nr. 105

45