Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

21 501-08

Milieuraad

Nr. 773

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 29 mei 2019
De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat en de Minister van Economische Zaken en Klimaat
over de brief van 25 april 2019 over de geannoteerde agenda Informele
Milieuraad van 20 en 21 mei 2019 (Kamerstuk 21 501-08, nr. 771).
De vragen en opmerkingen zijn op 9 mei 2019 aan de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Waterstaat en de Minister van Economische Zaken en
Klimaat voorgelegd. Bij brief van 15 mei 2019 zijn de vragen, mede
namens de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Agnes Mulder
Adjunct-griffier van de commissie,
Rijkers

kst-21501-08-773
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 773

1

II Reactie van de bewindspersonen
Transitie naar klimaatneutraliteit
De leden van de CDA-fractie vragen naar het verwachte besluitvormingsproces om te komen tot een EU-langetermijnstrategie en
in hoeverre de vorming en samenstelling van de nieuwe Europese
Commissie hierop van invloed kan zijn.
Het besluit over de centrale doelstelling van de EU-langetermijnstrategie
zal worden genomen door de Europese Raad. In maart besloten
regeringsleiders dat de EU zich zou moeten richten op het bereiken van
klimaatneutraliteit, maar verbonden hier nog geen concreet tijdspad aan.
Naar verwachting zal hierover later in het jaar een knoop worden
doorgehakt door de Europese Raad. Dit staat los van de vorming en
samenstelling van de Europese Commissie, die op 1 november a.s. zal
aantreden.
Ook willen de leden van de CDA-fractie weten wanneer de
definitieve INEK door de lidstaten moet worden ingediend bij de
Europese Commissie en of de huidige Europese doelen worden
gehanteerd voor de door Nederland in te dienen INEK.
De deadline voor het indienen van het definitieve INEK is in de
governance-verordening vastgesteld op 31 december 2019. Het klimaatakkoord, gericht op het bereiken van een broeikasgasreductie van 49% in
2030 t.o.v. 1990 zoals afgesproken in het regeerakkoord (bijlage bij
Kamerstuk 34 700, nr. 34), zal leidend zijn voor het Nederlandse INEK. Het
INEK zal daarmee verder gaan dan de huidige Europese doelen.
Global Assessment over Biodiversiteit en Ecosyteemdiensten
De leden van de D66-fractie vragen of er wordt gestreefd naar
een Natuurakkoord in navolging van het Parijse Klimaatakkoord
om onze biodiversiteit veilig te stellen?
Ja, het streven is om in het najaar van 2020 in China een «New deal for
nature» overeen te komen.
De leden van de D66 fractie vragen in welke hoedanigheid de
Aichi biodiversiteit doelstellingen worden meegenomen in de
discussie en kunnen de Staatssecretaris en Minister uitleggen
waar de Europese Unie nu staan in het proces van het behalen
van de Aichi doelstellingen?
De Aichi biodiversiteitsdoelstellingen voor 2020 vormen de basis voor de
huidige mondiale inzet. In Europees verband voeren we de Europese
Biodiversiteitsstrategie uit. De evaluatie daarvan start nu en is aan het
eind van dit jaar gereed. De basis voor de evaluatie wordt gevormd door
de nationale rapportages in het kader van het Biodiversiteitsverdrag. Dit
voorjaar wordt de Kamer geïnformeerd middels de 6e nationale
rapportage voor het Biodiversiteitsverdrag over waar Nederland staat met
het behalen van de Aichi biodiversiteitsdoelstellingen.
De leden van de D66 fractie vragen op welke manier de
Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties
worden meegenomen in deze vergadering?
De Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen vormen mede de context voor
de toekomstige inzet op het terrein van biodiversiteit. Bijna alle Aichi
biodiversiteitsdoelstellingen maken onderdeel uit van de Duurzame
Ontwikkelingsdoelstellingen.
De leden van de D66 fractie vragen welke mechanismes er nu
gebruikt worden om voortgang op biodiversiteit te monitoren en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 773

2

hoe deze worden ingepast in de verschillende biodiversiteitsdoelstellingen?
Mondiaal vindt er vierjaarlijks rapportage plaats over de voortgang in het
kader van het VN Biodiversiteitsverdrag (Convention on Biological
Diversity, CBD). Uw Kamer wordt binnenkort geïnformeerd over de zesde
nationale rapportage (2019) voor dit verdrag.
De leden van de D66 fractie lezen in de brief (Kamerstuk
21 501-08, nr. 771) dat Nederland streeft naar een focus op
betere implementatie van het biodiversiteitsverdrag, onder
andere doormiddel van het verbeteren van mechanismes om
voortgang te monitoren. Waarom is dit belangrijk en om welke
mechanismes gaat het?
Het gaat om mechanismen voor de beoordeling en evaluatie van de
voortgang van de implementatie van de gemaakte afspraken in het kader
van het VN Biodiversiteitsverdrag. Deze afspraken kunnen bijvoorbeeld
gaan over of voldoende gebieden beschermd zijn, en of voorgenomen
regelgeving over duurzaam gebruik van biodiversiteit daadwerkelijk tot
stand is gekomen. Het is van belang voor het vertrouwen in het nakomen
van gemaakte afspraken dat partijen bij het VN-verdrag door middel van
monitoring en evaluatie mechanismen goed onderbouwd laten zien welke
bijdragen aan de doelstellingen van het verdrag gerealiseerd zijn.
Is de Minister van LNV het eens met de leden van D66 dat het
belangrijk is niet alleen te focussen op monitoring, maar dat er zo
snel mogelijk actie ondernomen moet worden om de duurzaamheidsdoelstellingen te behalen? Zo nee, waarom niet?
Ja, mede in navolging van de motie van de leden Jetten en De Groot
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 1440) van 25 april jl. is de inzet van Nederland
zich in te zetten voor ambitieuze en bindende doelstellingen in China,
zodat het voortdurende uitsterven van dier- en plantensoorten een halt
kan worden toegeroepen.
Is de Minister van LNV het eens met de leden van de D66 fractie
dat subsidiëring vanuit de Europese Unie de biodiversiteit niet
mag schaden? Zo nee, waarom niet?
In het IPBES-rapport wordt geconcludeerd dat subsidies die een negatief
effect hebben op de biodiversiteit zouden moeten worden afgeschaft. Het
kabinet onderschrijft de wetenschappelijke juistheid van de conclusies.
Afwegingen over subsidies worden echter gemaakt in een breder kader,
waarbij ook andere factoren een rol spelen.
De leden van de CDA-fractie vragen om een reactie op de
bevindingen van het global assessment rapport over Biodiversiteit en Ecosysteemdiensten van het Intergouvernementeel
Platform over Biodiversiteit en Ecosysteemdiensten.
Het IPBES-rapport is een zeer uitgebreide synthese over de staat van de
biodiversiteit, de beïnvloedende factoren en de gevolgen daarvan. Het is
tot stand gekomen via een uitgebreid intergouvernementeel reviewproces
door nationale overheden en maatschappelijke organisaties. Het rapport
is opgesteld door een interdisciplinair team van wetenschappers en maakt
ook gebruik van lokale kennis en kennis van inheemse volken.
Nederland is samen met 131 andere landen lid van het IPBES en heeft
deelgenomen aan de reviews. Nederland accepteert het rapport als zijnde
de best beschikbare informatie over de wereldwijde biodiversiteit.
Nederland heeft het werk van IPBES de afgelopen jaren stevig ondersteund, zowel financieel als in-kind. Het rapport trekt wetenschappelijke
conclusies en schrijft geen beleid voor.
De conclusies van het IPBES-rapport geven reden tot zorg over de
wereldwijde achteruitgang van diersoorten en biodiversiteit. Vanwege de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 773

3

mogelijk grote gevolgen voor onze natuur, voedselproductie en
consumptie is dit een probleem dat velen dagelijks bezighoudt. Ik stuur u
voor het zomerreces een uitgebreide reactie op de bevindingen van het
IPBES-rapport, waar uw Kamer ook om heeft verzocht in de regeling van
werkzaamheden van dinsdag 14 mei 2019 (Handelingen II 2018/19, nr. 81,
item 19).
De leden van de CDA fractie vragen naar het volledige rapport
inclusief alle onderliggende data. Waarom zijn deze data nog niet
beschikbaar en wanneer zal het volledige rapport naar buiten
gebracht worden?
De beleidssamenvatting is toegankelijk via www.ipbes.net. Het achterliggende rapport van 1800 pagina’s wordt op dit moment voor publicatie
beschikbaar gemaakt door het secretariaat van IPBES. Dat kost tijd, het
IPBES secretariaat geeft aan dat het volledige rapport naar verwachting de
komende weken hoofdstuk voor hoofdstuk beschikbaar zal komen.
Ten aanzien van het in voorbereiding zijnde VN Biodiversiteitsverdrag vragen de leden van de CDA-fractie in hoeverre dit
verdrag een oplossing gaat bieden voor de bevindingen van het
global assessment rapport.
Het VN Biodiversiteitsverdrag is in 1992 afgesloten. Op de bijeenkomst in
China in november 2020 moet een nieuw strategisch raamwerk
afgesproken worden. Nederland streeft met name naar afspraken gericht
op concrete actie en het vergroten van de implementatie van het verdrag.
Bindende doelen zijn naar verwachting mondiaal niet haalbaar. Ook
bindende afspraken over een verandering in het economische systeem, of
duurzame consumptie en productie zijn in het kader van dit verdrag
moeilijk te maken.
De leden van de CDA fractie en van de PvdD fractie vragen welke
verwachtingen er zijn van biodiversiteitsverdrag in voorbereiding
en zou er in uw ogen in ieder geval onderdeel van moeten
uitmaken?
Het nieuw af te spreken raamwerk moet een belangrijke bijdrage leveren
om de biodiversiteit veilig te stellen in 2050. Tot nu toe hebben de partijen
van het verdrag zich uitgesproken voor een set ambitieuze doelen op het
gebied van bescherming en duurzaam gebruik van biodiversiteit en het
behoud van genetische bronnen en een eerlijke verdeling van de baten
daarvan.
Nederland is van mening dat er actiegerichte afspraken gemaakt moeten
worden. Dat betekent een goed zichtbaar systeem waar maatschappelijke
organisaties hun actie kunnen aanmelden, een mechanisme om op
vrijwillige basis commitments aan te gaan, en een mechanisme voor
monitoring en evaluatie.
De leden van de CDA-fractie en de PvdD-fractie vernemen graag
welke rol de regering ziet voor Nederland om een bijdrage te
kunnen leveren aan biodiversiteitsverlies, bijvoorbeeld op het
gebied van natuureducatie. Op welke vlakken bijvoorbeeld in
marine ecologie of natuur inclusieve steden kan Nederland echt
het verschil maken?
Het kabinet onderneemt in Nederland diverse acties om de biodiversiteit
te verbeteren, zoals:
– Het beschermen van de natuur; zoals de Natura 2000-gebieden en het
Natuurnetwerk Nederland.
– Het beschermen van onze mariene en waternatuur, nemen van
maatregelen om deze gebieden duurzaam in een goede situatie te
krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 773

4

–

Het omvormen van de landbouw naar een kringlooplandbouw, zoals
verwoord in de LNV-visie (Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 5).
– Onderzoek naar het verlies van biodiversiteit in het agrarisch gebied.
– Herstel van biodiversiteit in het agrarisch gebied door aanpassing van
het GLB en verduurzaming van de visserij door aanpassing van het
Europees visserijbeleid.
– Steun aan het Deltaplan Biodiversiteitsherstel (Kamerstukken 26 407
en 33 576, nr. 114) van een brede maatschappelijke coalitie.
– Opstellen van een bossenstrategie.
– Integratie van de natuuropgave in andere beleidsterreinen (bedrijfsleven, financiële sector, openbare ruimte, stadsontwikkeling).
Het kabinet erkent daarbij ook het belang van natuureducatie. Dat komt
onder andere tot uiting in een subsidie aan IVN Natuureducatie voor
educatie en communicatie in Nationale Parken.
Ten aanzien van natuur in de stad werkt het kabinet onder andere aan de
uitvoering van de bij de behandeling van de LNV-begroting 2019
aangenomen moties op dit punt (Kamerstuk 35 000 XIV, nrs. 25 en 32).
De leden van de CDA fractie vragen hoe in het beleid voor
ontwikkelingssamenwerking ook aandacht is voor het
voorkomen van biodiversiteitsverlies of het goed beheren van
natuur.
In het kader van het nieuwe strategisch raamwerk van het VN Biodiversiteitsverdrag is de inzet van Nederland gericht op uitvoerbaarheid,
voldoende aandacht daarbij voor de ontwikkelingsdimensie acht het
kabinet van groot belang.
In de Kamerbrief van 2 april jl. (Kamerstuk 26 407, nr. 126) is de
samenhang tussen biodiversiteit, klimaat en voedselzekerheid in de
buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking (BHOS) activiteiten
uiteengezet. Door te zorgen voor gezonde natuur kunnen we tegelijk
klimaatverandering mitigeren en kunnen we ons door grotere veerkracht
beter aanpassen aan veranderingen. Deze samenhang komt al sterk naar
voren in de activiteiten voor voedselzekerheid en bossen. In het kader
voor het Dutch Fund voor Climate and Development zijn ook indicatoren
voor duurzaam landschapsbeheer opgenomen. Tijdens de VN Biodiversiteitstop vorig jaar zijn vrijwillige richtlijnen voor ecosysteem gebaseerde
klimaat adaptatie aangenomen, deze kunnen helpen om de samenhang
tussen klimaat en biodiversiteit in de BHOS-portfolio verder te versterken.
Nederland zet zich voorts in voor de verduurzaming van productieketens
van agrarische grondstoffen en richt zich daarbij onder andere op
biodiversiteit en milieuvervuiling. In dit beleid stimuleert Nederland de
Nederlandse private sector om duurzaam geproduceerde grondstoffen in
te kopen. Nederland spant zich ook in om de marktvraag naar gecertificeerd duurzame binnen de Europese Unie en daarbuiten te vergroten.
De leden van de CDA-fractie lezen in de geannoteerde agenda
(Kamerstuk 21 501-08, nr. 771) dat Nederland graag sneller
concrete stappen zou maken. Kan de Minister van LNV toelichten
waarop zij doelt?
Het verleden heeft geleerd dat ambitieuze doelen keer op keer niet
gehaald worden. Nederland werkt daarom aan actiegerichte afspraken,
die landen er toe aanzetten om harder te werken op de voor hen meest
relevante onderwerpen, en elkaar daar ook op kunnen gaan controleren.
De snellere, concrete stappen zullen dus met name genomen worden op
die terreinen die elk land zelf kiest, en kunnen bijvoorbeeld liggen op
vlakken waar ook maatschappelijke organisaties en private partijen actief
zijn. Het kabinet zet een actieve lobby in om een strategisch gekozen
groep landen mee te nemen in deze richting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 773

5

De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat de impact
van onze consumptie veel verder gaat dan ons eigen deel van de
wereld. Het verlies aan soorten is vooral een gevolg van het
verlies van habitat en vervuiling. Onze honger naar grondstoffen,
van soja, en palmolie tot hout, vis of mijnbouw, zorgt elders voor
ontbossing, roofbouw vervuiling en habitatverlies voor talloze
soorten. Hoe zet het kabinet zich in om op Europees niveau in te
zetten voor strenge richtlijnen en criteria voor de import van
grondstoffen en producten die mogelijk bijdrage aan het verlies
van biodiversiteit?
Nederland zet zich in voor de verduurzaming van de wijze waarop
agrarische grondstoffen worden geproduceerd en richt zich daarbij zowel
op de biodiversiteit als de milieuproblematiek, de verbetering van
arbeidsomstandigheden en naleving van mensenrechten. In dit beleid
stimuleert Nederland de private sector om duurzaam geproduceerde
grondstoffen in te kopen. Een beleid uitsluitend gericht op de Nederlandse
markt is echter onvoldoende om de onderliggende problematiek van
duurzame productie en het tegengaan van ontbossing te adresseren.
Nederland spant zich daarom ook in om productie te verduurzamen en de
marktvraag naar gecertificeerd duurzame en ontbossingsvrije producten
binnen de Europese Unie en daarbuiten te vergroten. Ook werkt
Nederland in Europees verband actief samen met zes andere Europese
landen (Duitsland, Denemarken, Frankrijk, Italië, Noorwegen en het
Verenigd Koninkrijk) in het Amsterdam Declarations Partnership (ADP). Dit
samenwerkingsverband is gebaseerd op de Amsterdam Verklaringen over
ontbossing en duurzame palmolie ter ondersteuning van de private sector
commitments op dit gebied. Nederland is gedurende de eerste helft van
2019 voorzitter van het ADP.
Voorts versterkt de Nederlandse overheid haar inzet op bescherming en
herstel van waardevolle bosgebieden die belangrijk zijn voor biodiversiteit
en opslag van broeikasgassen, zoals veengebieden en tropisch
regenwoud. Op dit moment wordt bijgedragen aan programma’s zoals de
GEF (Global Environment Facility) en het Green Climate Fund voor
behoud van bossen en biodiversiteit.
Door verlies van habitat en vervuiling zien we de soortenrijkdom
afnemen, stellen de leden van de GroenLinks-fractie. Desondanks
treuzelen we jaar in jaar uit met het verbieden van de ergste
gifstoffen, resulteren subsidies en andere regelingen in steeds
verdere intensivering van de landbouw en verschraling van de
natuur. De leden van de GroenLinks fractie vragen of de Minister
deze onderwerpen niet alleen op de komende informele
milieuraad zal bespreken, maar ook daar waar de sleutel tot de
oplossing ligt, zoals bij landbouw en buitenlandse handel?
De Nederlandse landbouwvisie past goed bij de bevindingen uit het IPBES
Global Assessment Rapport. Het betekent een omslag naar kringlooplandbouw en verdere verduurzaming. In Europees verband is het GLB een
belangrijk instrument om dit te realiseren. Nu al biedt het GLB ruime
mogelijkheden om kringlooplandbouw en verduurzaming te ondersteunen. Het is de inzet van Nederland dat deze mogelijkheden in een
herzien GLB sterk zullen toenemen.
De leden van de PvdD-fractie zijn, net als de opstellers van het
IPBES rapport, van mening dat zonder structurele economische
veranderingen de achteruitgang niet te stoppen is. Erkent het
kabinet dat onze manier van leven, met een eenzijdige focus op
economische groei, deze ramp heeft veroorzaakt?
Nederland onderschrijft dat de conclusies uit het IPBES-rapport de juiste
wetenschappelijke conclusies zijn. Zoals ik u eerder in deze brief heb

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 773

6

gemeld ontvangt u, mede op verzoek van uw Kamer, voor het zomerreces
een uitgebreide reactie op de bevindingen van het IPBES-rapport.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vraagt of het
kabinet erkent dat we de biodiversiteitscrisis niet op kunnen
lossen door vast te houden aan business as usual?
Ja, het kabinet erkent dat er voor het herstel van de biodiversiteit op vele
fronten tegelijk gewerkt moet worden. Nederland doet al veel om het
behoud en duurzaam gebruik van biodiversiteit te bevorderen, onder
andere via de uitvoering van de LNV-visie, en de transitie naar een
circulaire economie.
De leden van de PvdD-fractie vragen op welke wijze het kabinet
van plan is dit in te brengen bij de onderhandelingen over een
nieuw mondiaal biodiversiteitsakkoord en in het Nederlandse
biodiversiteitsbeleid?
De inzet is om een overeenkomst te krijgen die ambitieus is en gericht op
uitvoering met daarin concrete toezeggingen van Partijen over welke
acties zij gaan ondernemen om een bijdrage te leveren aan de biodiversiteitsdoelstellingen. Het vinden van draagvlak voor besluitvorming over
ambitieuze doelen en concrete uitvoering is cruciaal in het onderhandelingsproces. In analogie met het Parijs akkoord voor klimaat ligt hier een
belangrijke rol voor nationale bijdrages aan het realiseren van de
doelstellingen. Nationale bijdrages kunnen zowel een publiek als privaat
karakter hebben.
Nederland heeft met de LNV-visie (Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 5), betrokkenheid van maatschappelijke organisaties zoals met het Deltaplan
Biodiversiteitsherstel (Kamerstukken 26 407 en 33 576, nr. 114) en de
betrokkenheid van financiële instellingen goede voorbeelden om het
natuurbeleid daadwerkelijk te implementeren.
De leden van de PvdD-fractie vragen hoe het kabinet van plan is
de Kamer op de hoogte te houden van de Nederlandse inzet en de
vorderingen bij de onderhandelingen, en op welke termijn?
Uw Kamer zal regelmatig op de hoogte worden gesteld van de Nederlandse inzet en de vorderingen bij de onderhandelingen. Over de
Nederlandse inzet wordt de Kamer geïnformeerd voorafgaand aan
belangrijke onderhandelingsmomenten richting China. De formele
onderhandelingen vinden plaats in EU-verband. Om die reden zullen de
onderhandelingen de komende periode regelmatig op de agenda staan
van formele en informele bijeenkomsten van de Milieuraad, waarbij de
Minister van LNV nauw optrekt met de Staatssecretaris van I&W. In dat
kader zal de Kamer regelmatig bij de voorbereidingen en de inzet van
Nederland betrokken worden.
De leden van de PvdD fractie vragen of de Minister in aanloop
naar de top in Beijing al bezig is om andere landen het ambitieniveau omhoog te laten schroeven?
Zowel binnen de EU als daarbuiten is het de Nederlandse inzet om
voorafgaand aan de bijeenkomst in China al te komen tot een ambitieuze
inzet voor de top en concrete acties te formuleren.
De leden van de PvdD fractie vragen of het kabinet kan reflecteren op het feit dat de 2020 doelen niet gehaald zijn en sterker
nog, dat de biodiversiteit sinds de jaren negentig met rasse
schreden achteruit is gegaan?
Er zijn in het kader van het biodiversiteitsverdrag op wereldschaal
ambitieuze doelen afgesproken voor 2020. Het is de mondiale gemeenschap niet gelukt om die doelen te halen. Daarom streeft het kabinet nu
naar actiegerichte afspraken binnen het biodiversiteitsverdrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 773

7

Uw Kamer wordt nog dit voorjaar geïnformeerd over het behalen van de
biodiversiteitdoelen in Nederland, middels de zesde nationale rapportage
aan van het biodiversiteitsverdrag.
De leden van de PvdD fractie vragen of het kabinet kan
toelichten of en zo ja, op basis waarvan zij het vertrouwen heeft
dat een nieuw raamwerk met voluntary commitments in het
kader van het Biodiversiteitsverdrag betere resultaten zullen
opleveren dan de afspraken uit 2001?
Het kabinet streeft naar een versterking van het VN Biodiversiteitsverdrag,
waarover in 2020 in China een nieuw raamwerk wordt afgesloten, de
«New Deal for Nature». We willen in dit kader komen tot ambitieuze
afspraken en een sterk «review»-mechanisme. Het IPBES-rapport biedt
hiervoor een goede onderbouwing en geeft richting aan oplossingsrichtingen, zoals het veel meer integreren van biodiversiteit in andere
sectoren.
De leden van de PvdD-fractie vragen of het kabinet erkent dat zij
met vrijwillige afspraken de rekening van het verlies van de
natuur doorschuift naar volgende generaties? Het kabinet is van
mening dat met vrijwillige, maar nationaal bindende afspraken een
belangrijke bijdrage kan worden geleverd aan het behoud van biodiversiteit. Het verleden leert dat afspraken uit het biodiversiteitsverdrag niet
goed geïmplementeerd worden. Het kabinet is van mening dat het goed
kan werken om, naast het stellen van ambitieuze doelen ook bottom- up
acties te stimuleren. Het zichtbaar maken van veel kleine acties, het
aangaan van nationale commitments op onderdelen en een beter
monitorings- en evaluatiesysteem heeft naar verwachting, en naar
analogie met de klimaatafspraken uit Parijs, meer effect dan alleen het
stellen ambitieuze doelen. Het aangaan van bindende doelen lijkt gezien
het mondiale krachtenveld niet aan de orde.
De leden van de PvdD-fractie vragen wat het kabinet gaat doen
om ervoor te zorgen dat de doelen voor 2030 wel gehaald zullen
worden?
Het kabinet zet in op een overeenkomst in het Biodiversiteitsverdrag die
gericht is op implementatie en concrete actie. Het is daarom aan de
landen die lid zijn van het Biodiversiteitsverdrag om aan te geven aan
welke concrete bijdrage zij zich kunnen committeren voor aan het
realiseren van de doelstellingen van het verdrag. Deze bijdragen moeten
vrijwillig worden opgesteld maar krijgen vervolgens voor de afzonderlijke
landen op nationaal niveau een bindend karakter vergelijkbaar met het
klimaatakkoord uit Parijs. Er moet tevens een monitorings- en evaluatiemechanisme worden opgetuigd, zodat kan worden nagegaan of landen
hun afspraken nakomen. Op deze manier hoopt het kabinet de implementatie van de mondiale afspraken te stimuleren.
Het kabinet verwacht daarnaast van alle in Nederland opererende
bedrijven dat zij de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen
en de UN Guiding Principles on Business and Human Rights (UNGPs)
naleven. Dit betekent dat zij potentiële en daadwerkelijke negatieve
gevolgen van hun eigen activiteiten diensten of producten, en die van hun
zakelijke relaties (zoals toeleveranciers) in kaart moeten brengen en
moeten voorkomen of mitigeren.
De leden van de PvdD-fractie zijn bezorgd dat het kabinet vooral
een «aanjagende» rol wil spelen en daarbij de verantwoordelijkheid voornamelijk bij de maatschappij legt. De leden zijn van
mening dat de voortschrijdende ramp alleen beteugeld kan
worden door een sturende rol van de overheid, waarbij duidelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 773

8

grenzen gesteld worden aan de hoeveelheid vervuiling,
ontbossing, gif en overbevissing die de natuur aankan. Het IPBES
rapport geeft duidelijk aan dat de industriële landbouw en
veehouderij de grote boosdoeners zijn. Zo vond de helft van de
mondiale uitbreiding van de landbouw en de veeteelt plaats in
(tropisch) bos. Nederland is het meest vee-dichte land ter wereld,
heeft een torenhoog gifgebruik en is mega-importeur van
palmolie en veevoer-soja. Een radicale koerswijziging in het
kabinetsbeleid is daarom noodzakelijk. Wat is hierop uw reactie?
De in het IPBES Global Assessment bedoelde omslag kan niet gemaakt
worden door de overheid alleen. Het vraagt een verandering van onze
consumptie en productiepatronen, die gedragen zal moeten worden door
de maatschappij als geheel. De overheid kan acties ondernemen om zo’n
transitie te faciliteren. De kabinetsinzet op de LNV visie is een van de
voorbeelden van hoe het kabinet zo’n transitie ondersteunt.
De leden van de PvdD-fractie vragen om welke nationale commitments het gaat en welke snelle concrete stappen kan het kabinet
nu al nemen?
We zijn samen met maatschappelijke partijen aan het inventariseren welke
concrete toezeggingen Nederland zou kunnen doen. Voor maatschappelijke organisaties zouden dat bijvoorbeeld elementen uit het Deltaplan
Biodiversiteitsherstel (Kamerstukken 26 407 en 33 576, nr. 114) kunnen
zijn. Voor de rijksoverheid kan er bijvoorbeeld gedacht worden aan
concrete maatregelen, zoals het uitbreiden van het areaal bloemrijke
akkerranden om insecten te behouden en het behoud van gevarieerde
landschapselementen, of acties die passen binnen het kader van de
LNV-visie.
Nederland onderneemt bovendien nu al veel acties die passen bij de
constateringen uit het IPBES Global Assessment. De LNV-visie van het
kabinet (Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 5) streeft naar kringlooplandbouw en
moet een grote bijdrage gaan leveren aan de verbetering van de
biodiversiteit in het landelijk gebied en de verkleining van onze voetafdruk
wereldwijd.
Watermanagement: verontreinigende stoffen, plastics en microplastics van rivier tot zee
De leden van de D66-fractie vragen op welke wijze er nu een
samenhangend beleid (monitoring, preventie en innovatie) op
EU-niveau en bilateraal-niveau binnen de EU plaats vindt, in het
tegengaan van zwerfafval en plastics in de wateren van de
Europese Unie, zoals rivieren, meren en zeeën? Op welke wijze
wordt er kennis en kunde gedeeld tussen lidstaten in de aanpak
van zwerfafval en plastics in hun wateren?
De fractie van de Partij van de Dieren vraagt de Staatssecretaris
aan te geven welke concrete extra maatregelen zij gaat nemen
om plastic vervuiling te voorkomen nu duidelijk is geworden dat
plastic vervuiling sinds 1980 vertienvoudigd is, en welke «Nederlandse aanpak jegens plastic zwerfvuil» zij voornemens is om te
delen in de Raad.
Nederland is verheugd dat het Roemeens Voorzitterschap dit onderwerp
heeft geagendeerd op de informele Milieuraad. Zoals uiteengezet in de
brief over de gezamenlijke aanpak plastic zwerfafval van 6 november
20181, werken de Minister van Infrastructuur en Waterstaat en ik aan een
aanpak om verdere verspreiding van macro- en microplastics in het milieu
te voorkomen. Dit is een aanvulling op het bronbeleid. Voor deze aanpak
1

Kamerstuk 30 872, nr. 222.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 773

9

is het nodig de problematiek van macro- en microplastics in de rivieren in
kaart te brengen (monitoringmethodiek), vast te stellen waar de concentratie het grootst is, welke technologieën voorhanden zijn om het op te
ruimen en andere interventiestrategieën te ontwikkelen. Het is immers
belangrijk om eerst kennis op te doen over de problematiek om
vervolgens goed beleid te kunnen maken. Zo starten in het derde kwartaal
van 2019 twee pilotprojecten om vangsystemen van plastic zwerfvuil te
testen. Kortom, Nederland probeert een zo coherent mogelijk beleid te
ontwikkelen.
Voor wat betreft het EU-beleid, kan ik u melden dat de Kaderrichtlijn
Mariene Strategie (hierna: KRM) in 2008 is vastgesteld. Lidstaten zijn
verplicht om een initiële beoordeling te doen van hun eigen zeeën, een
monitoringsplan op te stellen, en maatregelen te nemen om de goede
milieutoestand te behalen. Marien zwerfvuil is een van de onderdelen van
de richtlijn waar beleid op wordt gemaakt. Conform de KRM is in 2012 de
initiële beoordeling van de staat van het Nederlands deel van de
Noordzee vastgesteld, welke in 2018 is herzien. Daarnaast is er in 2014 het
monitoringsplan vastgesteld waarin indicatoren op zee en kust zijn
ontwikkeld, en in 2016 is het programma van maatregelen van start
gegaan waarbij in Nederland aandacht wordt geschonken aan maatregelen voor de visserij-, strand- en scheepvaartsectoren. Ook is er aandacht
voor educatie, specifieke kunststofproducten en ook in stroomgebieden
(bijvoorbeeld de Schone Rivieren samenwerkingen). Er is momenteel
geen EU-beleid specifiek gericht op zwerfvuil in rivieren en meren. Ik wil
graag de Nederlandse aanpak van plastic zwerfafval in rivieren delen met
mijn Europese collega’s om van elkaar te leren en om de groeiende
problematiek effectief aan te pakken. Zo heeft Nederland de ambitie
gedeeld met de Ministers van milieu van de EU-lidstaten en aangegeven
bereid te zijn het voortouw te nemen in een integrale aanpak van het
plastic zwerfafval in de Europese stroomgebieden. Via voortgangsbrieven
over het waterbeleid en circulaire economie zullen wij u blijven informeren.
De leden van de Partij voor de Dieren vragen de Staatssecretaris
aan te geven welke fundamentele systeemwijziging zij voor ogen
heeft om te voorkomen dat plastics en andere schadelijke stoffen
in het milieu belanden. De leden van de D66-fractie vragen of er
in het kader van het tegengaan van zwerfafval en plastic in
rivieren ook gesproken zal worden over design for recycling om
zwerfafval tegen te gaan en de Single Use Plastic aanpak van de
EU? Hoe verhoudt de Single Use Plastic aanpak zich tot dit
agendapunt van watermanagement?
De systeemwijziging betreft de transitie naar een klimaatneutrale en
circulaire economie. Ik vul deze systeemwijziging in, door het Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie, dat ik u op 8 februari jl. heb aangeboden.2 Aan de transitie wordt op diverse manieren invulling gegeven.
Nederland zal in de informele Milieuraad het voorbeeld geven van het
Nederlandse Plastic Pact en dat het van belang is om slimmer en zuiniger
om te gaan met plastics. Dat betekent minder plastic produceren, slimmer
ontwerpen, anders samenstellen en beter recyclen. Met alle partijen in de
plasticketen wordt gewerkt aan het verminderen van de milieudruk van
plastics en het bevorderen van circulariteit. Samen met Frankrijk zet
Nederland zich in voor een Europees Plastic Pact om gezamenlijke
afspraken te maken voor verantwoord gebruik en recycling op Europees
niveau.
Voor wat betreft de Single Use Plastic-richtlijn (SUP): dit is een ambitieus
pakket waarmee diverse plasticproducten een marktrestrictie krijgen, of
2

Kamerstuk 32 852, nr. 76.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 773

10

worden gebonden aan uitgebreide producentenverantwoordelijkheid
(UPV), zoals eetbakjes, drinkbekers, natte doekjes, ballonnen, sigarettenpeuken en visnetten. Met UPV worden producenten/importeurs van deze
producten onder meer verantwoordelijk voor (de kosten van) het
voorkomen en opruimen van zwerfafval. Implementatie hiervan zal direct
effect hebben voor zwerfafval in rivieren en oceanen. Vanuit watermanagement kan er nog extra inzet worden gepleegd om bijvoorbeeld
microplastics te reduceren, bijvoorbeeld met onderzoek naar waterfilters
die microplastics afkomstig van synthetische kleding kan filteren.
De leden van de D66-fractie vragen of er al een EU-planning
bestaat om een verdere aanpak van plastic in rivieren te ontwikkelen en hoe ziet deze planning eruit?
Er bestaat nog geen EU-planning voor een verdere aanpak van plastic in
rivieren. Wel staat (micro)plastics als onderwerp op de agenda van de
internationale riviercommissies van Rijn en Maas. In de Maas zijn er
regelmatig gezamenlijke opruimacties. In het nieuwe werkprogramma
Rijn 2040 van de Internationale Commissie ter Bescherming van de Rijn
wordt opgenomen dat er aan een gezamenlijk monitoringprogramma
voor de Rijn gewerkt gaat worden.
De leden van de D66-fractie vragen of er gesproken zal worden
over de ondersteuning en het stimuleren van initiatieven tegen
zwerfafval en plastic in water vanuit de Europese Unie?
Er is al technische ondersteuning van de Europese Commissie op het
terrein van marien zwerfvuil in het KRM-verband. Ik zal aangeven dat
Nederland dit een goede ontwikkeling vindt en dat er nuttig werk wordt
verricht door de experts van de lidstaten en van de Commissie.
De leden van de D66-fractie vragen of de Staatssecretaris de
mening deelt dat een gezamenlijke en samenhangende Europese
aanpak van zwerfafval en plastic in water noodzakelijk is?
Ja.
De leden van de CDA-fractie stelden een vraag of Nederland zal
pleiten voor monitoring van afval en in het bijzonder plastics en
microplastics, die gebruikt zou kunnen worden voor bronaanpak?
Ja, dat zal ik doen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Staatssecretaris
van IenW bereid is om te leren van de recycling en statiegeld
aanpak van andere landen en te pleiten voor een verbod van meer
wegwerpproducten?
Nederland is op veel gebieden, waaronder het tegengaan van zwerfafval
en plasticsoep, een koploper en een voorbeeld voor andere EU-lidstaten.
Dat neemt niet weg dat Nederland continue kijkt naar de best practices in
andere landen en hoe deze in Nederland kunnen worden meegenomen. Ik
heb uw Kamer uitgebreid geïnformeerd over mijn inzet voor het
bestrijden van zwerfafval van kleine plastic flesjes en statiegeld3. Het
verbod op wegwerpproducten is op Europees niveau in de Single Use
Plastic richtlijn uniform geregeld. In de richtlijn is een evaluatie voorzien
na zes jaar, waarbij de lijst met producten waar een marktrestrictie voor
geldt kan worden uitgebreid. In de looptijd van de richtlijn zal Nederland
bezien welke andere producten grote impact hebben op de plastic soep en
die op deze lijst thuishoren.
De leden van de Partij voor de Dieren fractie vragen op welke
wijze de Nederlandse de inzet ten aanzien van plastics en andere
3

Kamerstukken 28 694 en 30 872, nr. 135

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 773

11

afvalstoffen die in het milieu terechtkomen, gewijzigd zal worden
na kennis te hebben genomen van het IPBES-rapport? Is de
Staatssecretaris van IenW van mening dat daarmee recht wordt
gedaan aan de oproep tot fundamentele systeemwijziging?
Het IPBES-rapport spoort mij nogmaals aan om mijn beleid met
betrekking tot plastics met prioriteit uit te voeren.
De leden van de Partij voor de Dieren fractie vragen welke
concrete extra maatregelen genomen worden om te voorkomen
dat gifstoffen in het milieu belanden nu duidelijk is geworden dat
jaarlijks 300 tot 400 miljoen ton zware metalen, oplosmiddelen,
giftige slik en andere gifstoffen uit industriële faciliteiten
geloosd worden?
Het voorkomen van gifstoffen loopt via verschillende sporen. Er is
Europese regelgeving die toelating van stoffen bepaalt en invloed heeft
op het gebruik ervan. Daarnaast is er nationaal beleid dat iedere zes jaar
wordt vermeld in de maatregelprogramma’s bij de stroomgebiedbeheerplannen voor de Kaderrichtlijn Water en in het programma van maatregelen mariene strategie4. Daarnaast werk ik samen met alle waterpartners
in de Delta-aanpak Waterkwaliteit aan chemisch schoon en ecologisch
gezond water. De aanpak van chemische stoffen is hierbij een van de
prioriteiten. In november vorig jaar heeft u het Uitvoeringsprogramma
voor opkomende stoffen in water ontvangen5. Ik werk hierbij samen met
alle partijen in de keten, van industrie tot drinkwaterbedrijven, aan de
Versnellingstafel opkomende stoffen en medicijnresten. Concrete
maatregelen zijn onder andere een opleidingsprogramma voor vergunningverleners om hun kennis over risico’s van opkomende stoffen te
vergroten; een vergunningencheck door RWS en aantal bevoegde
gezagen, de Ketenaanpak Medicijnresten, aanpassing van het Handboek
vergunningverlening, aanscherping van de emissietoets en verdere
verbetering van het zuiveren van afvalwater door bedrijven en waterschappen. Ook de industrie zelf heeft vanuit haar zorgplicht een belangrijke rol om transparant te zijn over de stoffen die geloosd worden en te
zorgen dat ze over de juiste informatie beschikken over deze stoffen bij
het aanvragen van een vergunning. De problematiek zoals benoemd in
het IPBES-rapport geeft aan dat naast onze nationale inzet, ook een
Europese aanpak noodzakelijk is. In dat kader zitten we zowel in Brussel
als met de buurlanden (in het kader van de Rijn en de Maas) om de tafel.
De leden van de Partij voor de Dieren fractie vragen welke
concrete extra maatregelen Nederland gaat nemen om de
uitspoeling van meststoffen te voorkomen, nu duidelijk is
geworden dat de uitspoeling van meststoffen geleid heeft tot 400
dode zones in de oceanen met een gezamenlijk oppervlakte dat
groter is dan dat van Groot-Brittannië?
Het Nederlandse meststoffenbeleid is uiteengezet in het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn 2018–2021 dat op 22 december 2017 aan uw
Kamer is aangeboden door de Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit, de Minister van Infrastructuur en Waterstaat en de
Minister van Economische Zaken en Klimaat6. Gedurende de looptijd van
dit actieprogramma worden concrete maatregelen genomen om de uit- en
afspoeling van stikstof en fosfaat uit agrarische bronnen te verminderen
waardoor de kwaliteit van grond- en oppervlaktewater (inclusief kust- en
overgangswateren) in Nederland verbetert. Nederland voldoet hiermee
aan de Nitraatrichtlijn en deze maatregelen dragen eveneens bij aan het
bereiken van de doelen van de Kaderrichtlijn Water en de Kaderrichtlijn
4

Bijlagen bij Kamerstukken 31 710 en 27 625, nr. 45
bijlage bij Kamerstuk 35 000 J, nr. 7
6
Kamerstuk 33 037, nr. 250
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 773

12

Marien. Conform de Nitraatrichtlijn wordt de Europese Commissie en uw
Kamer in 2020 geïnformeerd over de implementatie van deze richtlijn en
de effecten ervan. Deze rapportage geeft een basis voor het 7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn en de 3e stroomgebied beheerplannen Kaderrichtlijn Water die beiden in december 2021 door Nederland moeten zijn
vastgesteld.
De leden van de Partij voor de Dieren fractie vragen verder wat
de waarde van Europese samenwerking is als de goede
voorbeelden uit andere landen, zoals landen die een verregaand
statiegeldsysteem hebben, niet gevolgd worden.
Nederland is op veel gebieden waaronder het tegengaan van zwerfafval
en plasticsoep een koploper en een voorbeeld voor andere EU-lidstaten.
Dat neemt niet weg dat Nederland continue kijkt naar de best practices in
andere landen en hoe deze in Nederland kunnen worden meegenomen.
Uw Kamer is uitgebreid geïnformeerd over de inzet voor het bestrijden
van zwerfafval van kleine plastic flesjes en statiegeld. Het verbod op
wegwerpproducten is op Europees niveau in de SUP-richtlijn uniform
geregeld. In de richtlijn is een evaluatie voorzien na zes jaar, waarbij de
lijst met producten waar een marktrestrictie voor geldt kan worden
uitgebreid. In de looptijd van de Richtlijn zal Nederland bezien welke
andere producten grote impact hebben op de plastic soep en die op deze
lijst thuishoren.
De leden van de Partij voor de Dieren fractie vragen of er
aangegeven kan worden hoe het staat met het voornemen van de
Europese Commissie om het gebruik van opzettelijk toegevoegde
microplastics (microbeads) te beperken? Is Nederland bereid in de
Raad op te roepen tot een zo breed mogelijk verbod op het
toevoegen van microplastics?
De Europese Commissie heeft het Europese Agentschap voor chemische
stoffen (ECHA) verzocht een voorstel te ontwikkelen voor «restrictie» van
het bewust toepassen van microplastics in cosmetica (en oxodegradeerbare plastics). Inmiddels heeft ECHA een voorstel gepubliceerd dat
eerst zes maanden ter publieke consultatie voorligt (tot september 2019).
Vervolgens zullen twee wetenschappelijke comités adviseren, waarna in
het voorjaar van 2020 door de lidstaten gestemd zal worden over het
voorstel. Het is op zich een interessant idee om te kijken naar een «zo
breed mogelijk verbod» op het toevoegen van microplastics, waarmee
een nieuwe standaard gecreëerd kan worden voor de industrie. Tegelijkertijd moet oog gehouden worden voor de handhaafbaarheid van een
breed verbod zonder duiding van de specifieke toepassingen.
Tot slot vragen de leden van de Partij voor de Dieren fractie naar
de Nederlandse positie aangaande bioplastics. De leden vragen
om de aanpak van het plastic probleem vooral in te zetten op een
aanpak bij de bron, op een reductie van het gebruik en de
productie van plastics en op hergebruik van plastics, waar het
gebruik niet vermeden kan worden.
Ik verwijs u graag naar de bovenstaande antwoorden op de vragen van de
D66- en PvD-fractie alsmede de brief over de gezamenlijke aanpak plastic
zwerfafval van 6 november 2018 (Kamerstuk 30 872, nr. 222). De zienswijze dat bioplastics – in het bijzonder bioafbreekbare plastics – geen
oplossing voor het zwerfafvalprobleem zijn, worden volledig gedeeld. Dit
is ook aangegeven in de brief d.d. 29 juni 2018 die aan uw Kamer is
verstuurd als reactie op de transitieagenda’s7. Ook staat Nederland voor
een bronaanpak. De Nederlandse inzet rond de plastic flesjes kent u.
Daarbovenop wordt de SUP-richtlijn geïmplementeerd en zijn we aan de
7

Kamerstukken 32 852 en 33 043, nr. 59

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 773

13

slag gegaan met 75 partijen om het Plastic Pact NL voortvarend uit te
voeren. Dit alles met als doel om de milieudruk van plastics te verminderen en circulariteit te bevorderen. Dit betekent minder plastics produceren, beter ontwerpen, minder gebruiken, meer hergebruiken, meer
recyclen en uiteindelijk ook meer recyclaat opnieuw toepassen in nieuwe
producten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-08, nr. 773

14