Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 777

Persbeleid

Nr. 31

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 november 2021
In deze brief informeer ik uw Kamer over de toezeggingen die ik deed in
het debat dat ik 9 september jl. met uw Kamer voerde over het onderwerp
agressie en geweld tegen journalisten (Handelingen II 2020/21, nr. 104,
items 5 en 8). Ik stuur u deze brief mede namens de Minister voor Basisen Voortgezet Onderwijs en Media (BVOM).
Allereerst wil ik benadrukken dat agressie en geweld tegen journalisten
onacceptabel is, en dat dit nooit getolereerd mag worden. Het heeft geen
plek in onze samenleving. De verschillende incidenten van de afgelopen
periode laten zien dat we met een ernstig probleem te maken hebben.
Niet alleen zijn incidenten op zichzelf bijzonder serieus, maar is ook de
ontwikkeling dat journalisten in hun werk gehinderd worden een
probleem dat onze open en vrije maatschappij schaadt. Het kabinet zet
zich in om dit tegen te gaan. In dat kader steunen wij PersVeilig van harte,
ook met een structurele financiering. Weerbaarheid van journalisten is –
helaas – van groot belang. Daar is de financiering die de Minister voor
BVOM en ik beschikbaar stellen op gericht. Daarnaast blijft het bestaande
beleid onverminderd van kracht. Dat beleid zorgt voor snel en hard
straffen van daders: onder meer lik-op-stuk-beleid en een prioritaire
afhandeling door politie en het Openbaar Ministerie (OM).
Toezegging over steun PersVeilig
Tijdens het debat van 9 september jl. heb ik, mede namens de Minister
voor BVOM, uw Kamer toegezegd dat wij doorgaan met de structurele
steun voor PersVeilig en dat wij hier geld voor vrij zullen maken. Recentelijk heeft overleg plaatsgevonden tussen JenV, OCW en PersVeilig.
Daarop gebaseerd kan ik het volgende melden. Het streven van PersVeilig
is dat zij op termijn door de journalistieke sector zal worden gefinancierd.
Het is immers primair een verantwoordelijkheid van werkgevers en
opdrachtgevers om te zorgen voor de veiligheid, gezondheid en het
welzijn van de bij hen werkzame journalisten. Totdat deze financiering
geregeld is, en in ieder geval tot en met 2024, dragen zowel de Minister

kst-31777-31
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 777, nr. 31

1

van BVOM als ikzelf jaarlijks bij aan de activiteiten die PersVeilig ontplooit.
Hiervoor maak ik geld vrij uit de beschikbare middelen voor de versterking
van de weerbaarheid van togadragers en journalisten in het kader van het
brede offensief tegen de ondermijnende criminaliteit, en mijn collega uit
de regeerakkoordmiddelen voor onderzoeksjournalistiek, zoals sinds 2018
al gebeurt. Voor de periode na 2024 zal ik het gesprek van PersVeilig met
de sector over financiering in de gaten houden en blijf ik in gesprek met
PersVeilig over wat mogelijk nodig is in termen van eventuele financiering. Bij dit alles staat buiten kijf dat de nauwe samenwerking die
bestaat tussen de stuurgroepleden van PersVeilig (bestaande uit politie,
het OM, de Nederlandse Vereniging van Journalisten, en het Genootschap
van Hoofdredacteuren) gecontinueerd wordt.
Ten aanzien van het Flexibel Beschermingspakket Freelancers heeft de
Minister voor BVOM, mede namens mijzelf, uw Kamer geïnformeerd in
zijn brief van 7 oktober jl.1 Ik herhaal hier graag wat er in die brief ook
gezegd is, namelijk dat wij in nauw contact staan met PersVeilig over het
beschermingspakket. Als gedurende de looptijd van het beschermingspakket tot en met 2023 zou blijken dat een andere invulling van het pakket
of aanvullende financiering ervan nodig zou zijn, dan gaan wij daarover
met PersVeilig in gesprek.
Maatregelen bescherming journalisten
Tijdens het debat van 9 september jl. verwees uw Kamer een aantal keer
naar maatregelen en activiteiten van PersVeilig om journalisten te sterken
in hun positie tegen agressie en bedreiging. Voor uw inzicht is in de
bijlage van deze brief een overzicht opgenomen van preventieve,
repressieve, en overige maatregelen die binnen PersVeilig en breder zijn
genomen om journalisten te beschermen2.
Uitvoering protocol PersVeilig
Conform het «protocol Persveilig» worden zaken met betrekking tot
agressie en geweld tegen journalisten eenduidig geregistreerd, worden
slachtoffers geïnformeerd over hun aangifte en krijgen journalisten een
preferente positie in het aangifteproces. Tijdens het debat op 9 september
jl. zijn zorgen geuit dat bovenstaande punten niet goed zouden gaan,
nadat ik u op 31 maart van dit jaar heb geïnformeerd over het functioneren van dit protocol.3 Uit een ronde langs de deelnemers aan de
Stuurgroep kwam naar voren dat de uitvoering van het protocol goed
gaat, en dat de betrokkenen constructief samenwerken. De politie en het
OM zijn zich bewust van deze aandachtspunten en hebben doorlopend
aandacht voor de afspraken. Daarbij merk ik op dat het een relatief nieuwe
werkwijze betreft, en dat een continue foutloze uitvoering niet altijd lukt.
Uit diverse evaluaties van de Eenduidige Landelijke Afspraken (ELA, die
gelden voor agressie en geweldsdelicten tegen personen met een
publieke taak) blijkt dat nieuwe werkwijzen tijd kosten om in te dalen in
alle gelederen van organisaties en dat het noodzakelijk is om daar
aandacht voor te houden. Die tijd moet ook gegund worden, en binnen de
stuurgroep PersVeilig is hier terechte aandacht voor.
De politie en het OM hebben mij toegezegd om in het reeds lopende
verbetertraject inzake de Eenduidige Landelijke Afspraken4 expliciet
aandacht te besteden aan het protocol PersVeilig, waaronder de prefe1

Kamerstukken 31 777 en 28 684, nr. 30
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
3
Kamerstuk 35 570 IV, nr. 104
4
Kamerstuk 28 684, nr. 596
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 777, nr. 31

2

rente positie van journalisten en het goed op de hoogte houden van
journalisten inzake hun aangifte, zodat er meer kennis, bekendheid en
herkenning gegenereerd wordt bij de (lokale) politie en de officieren van
justitie. Met betrekking tot de registraties laat het OM mij weten dat het
overgrote deel van de zaken volgens de landelijke maatschappelijke
classificatie die het OM voor geweld tegen journalisten gemaakt heeft
geregistreerd wordt. Waar dat niet goed gaat betekent het geenszins dat
er zaken met betrekking tot agressie en geweld tegen journalisten niet
kunnen worden teruggevonden, dit kost op zijn hoogst voor het OM meer
werk. Bij dezen geef ik uitvoering aan de motie van de leden Van Baarle en
Den Haan.5
WODC-onderzoek naar agressie en geweld tegen journalisten
Het onderzoek naar agressie en geweld tegen journalisten, waaronder ook
de vraag of geweld tegen journalisten onder de werking van het taakstrafverbod kan worden gebracht, is in de najaarsronde van 2021 geagendeerd, en het onderzoek bevindt zich nu in de opstartfase. Zoals ik tijdens
het debat op 9 september jl. uw Kamer heb gemeld is het de doelstelling
dit onderzoek in de zomer van 2022 af te ronden. Ik zal u te zijner tijd
informeren over de uitkomsten en appreciatie van het onderzoek.
Extremisme
Tijdens het plenair debat van 9 september jl. heb ik tevens toegezegd in te
gaan op de rol vanuit extremistische hoeken in de maatschappij bij
bedreiging van journalisten. Vooropgesteld staat dat dit fenomeen de
aandacht heeft van de politie en het OM. In algemene zin merk ik op dat
het verwerpelijk is wanneer mensen bedreigd worden in welke vorm dan
ook, en zeker tijdens de uitvoering van journalistieke taken.
Het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN) 54 schrijft dat er een
zekere kruisbestuiving plaatsvindt tussen actiegroepen die zich tegen het
overheidsbeleid verzetten en complotdenkers. Personen die onderdeel
uitmaken van beide onlinegemeenschappen delen complotconstructies,
desinformatie en misinformatie over (de aanpak van) COVID-19. De
overname van complotdenken draagt bij aan een verharding op sociale
media, maar ook tijdens fysieke protesten. De online uitingen van vaak
legitieme grieven worden afgewisseld met bedreigingen richting politici,
journalisten en wetenschappers en het verspreiden van doxinglijsten.
Sommige van zulke online bedreigingen hebben een serieus karakter. Dit
heeft tot meerdere aanhoudingen geleid. Ook richten actievoerders zich
soms direct tot politie, journalisten, politici, wetenschappers, of medici,
zowel tijdens demonstraties als op een andere wijze. Dit kan bijvoorbeeld
gaan om het bezorgen van dreigbrieven op huisadressen van personen
die betrokken zijn bij de aanpak van COVID-19, maar ook om niet-strafbare
acties die intimiderend kunnen overkomen.
Ook vanuit andere (ideologische) hoek vinden bedreigingen van journalisten plaats. Zoals het recent verschenen DTN 55 stelt manifesteren de
activiteiten van rechts-extremisten zich met name online. Online intimidatie van tegenstanders maakt hier ook onderdeel van uit.
Ongeacht de ideologische motivering voor het bedreigen van journalisten
geldt dat indien personen in beeld komen de overheid hier gepast en
gericht tegen optreedt. Waarbij waar nodig en mogelijk zowel strafrechtelijk als vanuit zorg en veiligheid naar de casuïstiek gekeken wordt.
Tenslotte merk ik op dat de politie geen registratie bijhoudt van de

5

Kamerstuk 32 827, nr. 224

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 777, nr. 31

3

ideologische achtergrond van een bedreiging. Zodoende kan ik hier geen
verdere conclusie aan verbinden.
Aanspreekpunt politie
Uw Kamer heeft de regering in de motie Yeşilgöz c.s. verzocht om voor de
veiligheid van journalisten een gelijkwaardig aanspreekpunt aan het Team
Bedreigde Politici te realiseren voor de zwaardere categorie bedreigde
journalisten, zodat er altijd een aanspreekpunt is bij de politie.6
Omdat agressie en geweld tegen journalisten in heel Nederland voor
komt en ook bedreiging vaak een lokale aanpak vraagt, staat een
decentrale aanpak voorop. Bij agressie en geweld is de eerste stap dat de
journalist op de gebruikelijke manier melding of aangifte doet. De politie
heeft mij herbevestigd dat binnen iedere eenheid een centraal
aanspreekpunt beschikbaar is voor Veilige Publieke Taak (VPT)gerelateerde zaken. Zij waarborgen onder andere een goede implementatie en monitoring van het meldings- en aangifteproces en spelen een rol
bij een eventueel noodzakelijke interventie in een lopend onderzoek of bij
een zware bedreiging.
Dit aanspreekpunt is ook beschikbaar voor journalisten die met agressie
en geweld te maken hebben. Dit aanspreekpunt zal met de partners van
de politie worden gecommuniceerd, waaronder (de werkgevers van)
journalisten en PersVeilig.
Voor zaken die een lokale aanpak overstijgen beschikt de politie over een
landelijk programmamanager die strategisch aanspreekpunt is voor het
onderwerp agressie en geweld tegen journalisten en in de volle breedte
geweld tegen mensen met een publieke taak. Dit aanspreekpunt is tevens
lid van de stuurgroep PersVeilig en kan journalisten helpen wanneer op
landelijk niveau een interventie nodig is, bijvoorbeeld in geval van
maatregelen na een zware bedreiging. Daarnaast zal de politie ter
ondersteuning van dit aanspreekpunt zorgen voor de beschikbaarheid van
expertise en capaciteit zodat bij een geval van zware bedreiging van een
journalist adequaat ingrijpen altijd gewaarborgd is.
Maatregelen politie en Openbaar Ministerie
Bij de politie en het Openbaar Ministerie heeft de aanpak van agressie en
geweld tegen journalisten prioriteit. Dit is een afspraak die gemaakt is in
het «protocol PersVeilig». Het «protocol PersVeilig» bevat opsporings- en
vervolgingsafspraken waaraan de politie en het OM zich hebben gecommitteerd als er sprake is van agressie- en of geweldsdelicten tegen
journalisten. Deze afspraken zijn één op één overgenomen uit de
Eenduidige Landelijke Afspraken (ELA) zoals die gelden voor geweld
tegen personen met een publieke taak. Het protocol bevat onder meer de
volgende afspraken: lik-op-stuk-beleid wordt toegepast, de strafeis van de
Officier van Justitie wordt met +200% verhoogd en schade wordt zo veel
mogelijk verhaald op de dader, en zaken krijgen hoge prioriteit.
Dit beleid van harder en snel straffen door politie en Openbaar Ministerie
is een nodige aanvulling op het preventieve beleid waar PersVeilig uiting
aan geeft. Voor deze aanpak is repressie het sluitstuk.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

6

Kamerstuk 35 570 VI, nr. 35

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 777, nr. 31

4