Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 601

Initiatiefnota van de leden Berckmoes-Duindam
en Van der Linde over beschermd wonen

Nr. 3

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 februari 2017
Op 8 november 2016 hebben de leden Berckmoes-Duindam en Van der
Linde (beide VVD) hun initiatiefnota over beschermd wonen aan de Kamer
aangeboden (Kamerstuk 34 601, nr. 2). De commissie voor Wonen en
Rijksdienst heeft mij bij schrijven van 16 november 2016 verzocht hierop
te reageren.
Hierbij reageer ik, gelet op het onderwerp mede namens de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en mijn ambtgenoot van
Veiligheid en Justitie, op deze initiatiefnota.
Inhoud initiatiefnota
De initiatiefnota heeft betrekking op de doorstroom vanuit het beschermd
wonen. Deze woonvorm is bestemd voor mensen met psychiatrische
klachten of psychosociale problemen die niet in staat zijn zich op eigen
kracht te handhaven in de samenleving.
De initiatiefnemers signaleren een probleem met de uitstroom naar een
reguliere woning waardoor de instroom van nieuwe cliënten in het
beschermd wonen wordt belemmerd. Zij wijzen op het systeem dat
zorgaanbieders aparte contracten afsluiten met de cliënt voor de huur van
een woning en voor zorg en ondersteuning. Op basis van de huidige
huurwetgeving kunnen mensen die beschermd wonen aanspraak maken
op huurbescherming, ook wanneer het contract voor zorg en ondersteuning is beëindigd. Hierdoor worden plekken in het beschermd wonen
uiteindelijk bewoond door mensen die, zij het vaak met begeleiding, wel
zelfstandig kunnen wonen in de wijk, aldus de initiatiefnemers.
Met de initiatiefnota beogen de indieners zorgaanbieders in staat te
stellen het huurcontract te beëindigen bij beëindiging van de zorg. Zij
stellen voor om de mogelijkheden in artikel 7:274 van het Burgerlijk
Wetboek (BW) om een huurovereenkomst op te zeggen wegens «dringend

kst-34601-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 601, nr. 3

1

eigen gebruik», aan te vullen voor de doelgroep mensen met psychiatrische of psychosociale problemen. Er wordt daarbij aangesloten bij
begrippen uit de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo).
Concreet wordt het volgende voorgesteld:
Aan artikel 7:274 BW zal een nieuw onderdeel toegevoegd worden met de
volgende tekst
1. Onder eigen gebruik in de zin van artikel 7:274 lid 1 onder c BW wordt
mede begrepen het verstrekken van een zelfstandige woning aan een
bewoner met psychiatrische of psychosociale problemen, die
beschikt over een gemeentelijke Wmo-beschikking voor de behandeling van die problemen door een zorginstelling, dan wel die voor de
behandeling van die problemen een begeleidingsovereenkomst is
aangegaan met een zorginstelling, die daarover zorgafspraken heeft
gemaakt met een gemeente op grond van de Wmo;
2. De woning moet door de betreffende zorginstelling zijn bestemd voor
bewoning ten behoeve van beschermd wonen en opvang in de zin
van de Wmo.
3. In de huurovereenkomst met de huurder tegen wie de in artikel 7:274,
lid 1 onder c BW bedoelde vordering is ingesteld, moet zijn bepaald
dat die woonruimte na beëindiging van de huurovereenkomst
opnieuw zal worden verhuurd aan een bewoner met psychiatrische of
psychosociale problemen ten behoeve van de behandeling ervan in
de vorm van begeleid wonen en opvang.
4. De huurder tegen wie de vordering als bedoeld in dit onderdeel,
wordt ingesteld, zal in staat moeten zijn om zelfstandig te gaan
wonen en aan hem moet ook daadwerkelijke alternatieve woonruimte
beschikbaar worden gesteld, hetgeen zal zijn aangetoond indien
hetzij de huurder niet langer beschikt over een Wmo-beschikking als
hiervoor bedoeld in lid 1 van dit onderdeel, hetzij de zorginstelling
aantoont, dat de huurder in staat is om zelfstandig te wonen en
aantoonbaar andere woonruimte is aangeboden aan de huurder door
de verhuurder dan wel via de gemeente.
Door de initiatiefnemers zijn diverse partijen, te weten de cliëntenraden
van de G4 voor maatschappelijke opvang, de Federatie Opvang, Aedes, de
RIBW Alliantie en de VNG, geconsulteerd. De initiatiefnemers geven aan
dat deze partijen zich overwegend positief ten aanzien van dit initiatief
hebben geuit.
Beschermd wonen en doorstroming
Het kabinet heeft reeds een aantal maatregelen genomen die bijdragen
aan een betere uitstroom uit het beschermd wonen naar de reguliere
woningmarkt. Een voorbeeld hiervan is de herziening van de Woningwet.
Gemeenten hebben meer dan voorheen een bepalende rol in het
realiseren van betaalbare en geschikte woningen. Als een gemeente een
woonvisie met daarin haar volkshuisvestingsbeleid opstelt, zijn de
betreffende woningcorporaties verplicht daaraan naar redelijkheid bij te
dragen. In prestatieafspraken worden de gemaakte afspraken tussen
gemeenten en woningcorporaties vastgelegd, waarbij ook huurders
betrokken dienen te worden. Deze afspraken kunnen ondermeer gaan
over het aantal beschikbaar te stellen woningen voor mensen die uit de
maatschappelijke opvang of het beschermd wonen uitstromen. Betaalbaarheid en beschikbaarheid van woningen voor de doelgroep respectievelijk bijzondere doelgroepen zijn ook benoemd als prioritaire thema’s
voor de prestaties van de corporaties in de komende jaren (Kamerstuk
32 847, nr. 180).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 601, nr. 3

2

Andere maatregelen die bijdragen aan de vergroting van de beschikbaarheid van woningen in de sociale huursector zijn het tegengaan van
scheefwonen via de inkomensafhankelijke huurverhoging, het passend
toewijzen en de Wet Doorstroming Huurmarkt 2015. Hierdoor wordt de
sociale huursector toegankelijker voor deze doelgroep.
Aedes, Federatie Opvang, Leger des Heils en Vereniging Nederlandse
Gemeenten zijn momenteel druk doende om hun gezamenlijke visie,
uitgangspunten en activiteiten te vervatten in het actieplan «Weer thuis».
Dit actieplan beoogt lokale initiatieven die gericht zijn op het laten
uitstromen van personen die toe zijn aan zelfstandig wonen uit de
maatschappelijke opvang en beschermd wonen te stimuleren en te
ondersteunen. Het actieplan is gericht op ondersteuning van een landelijk
bestuurlijk netwerk en van een netwerk voor professionals dat kennis en
informatie deelt en met elkaar de voortgang bewaakt. Dit netwerk moet
vorm krijgen doordat vanuit iedere regio een bestuurlijk netwerk wordt
gevormd uit een centrumgemeente, corporatie en instellingen die binnen
de eigen regio de lokale opgave oppakken. De Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en ik voeren overleg met de betrokken
partijen.
Daarnaast werken gemeenten in het kader van de «Toekomstvisie
Beschermd wonen» aan een plan per regio waarin zij aangeven hoe zij de
ondersteuning aan de doelgroep van beschermd wonen en maatschappelijke opvang vorm gaan geven. Een integrale aanpak op alle probleemgebieden van de cliënt is daarbij het uitgangspunt. De doorstroom uit
beschermd wonen maakt onderdeel uit van die integrale aanpak. De
gemeenten zullen deze plannen o.a. afstemmen met woningcorporaties.
Tot slot wordt door de ministeries van BZK en VWS het kennis- en
experimentenprogramma «Langer Thuis» van Platform31 gefinancierd,
waarin de uitstroom vanuit het beschermd wonen en de maatschappelijke
opvang een belangrijk thema vormt. In september 2016 is de publicatie
«Doorstromers beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Thuis in
de wijk»1 verschenen en recent is een traject met een aantal gemeenten
gestart waarbij wordt onderzocht welk beleid het meest effectief is.
Reactie op initiatiefnota
Op de maatregelen die reeds zijn getroffen of in gang zijn gezet om de
uitstroom uit het beschermd wonen te faciliteren, kan het voorstel van de
leden Berckmoes- Duindam en Van der Linde een goede aanvulling
vormen.
Een deel van de personen met psychiatrische of psychosociale problemen
zal altijd in een vorm van beschermd wonen blijven wonen, maar een
ander deel zal na verloop van tijd in staat zijn vanuit die situatie uit te
stromen naar een reguliere woning. Die doorstroming is ook van belang,
niet alleen voor het welzijn van de persoon zelf, maar ook voor anderen
die op een plek in een beschermde woonvorm zijn aangewezen.
Omdat beschermd wonen vaak in een complex of geclusterde setting
wordt aangeboden kan ook de minimale schaal voor de voorzieningen
wegvallen wanneer er huurders wonen die niet langer begeleiding
afnemen. Dit geldt zowel wanneer de begeleidingsovereenkomst met de
zorginstelling eindigt omdat de huurder geen begeleiding meer nodig
heeft en dus de beschikking voor beschermd wonen op grond van de

1

Guido de Ruiter, Netty van Triest en Hilda Kooistra (Platform31), 2016: «Doorstromers
beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Thuis in de wijk»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 601, nr. 3

3

Wmo vervalt, als wanneer de huurder de begeleidingsovereenkomst uit
eigen beweging heeft opgezegd.
De financiering van het beschermd wonen vindt sinds kort plaats op
grond van de Wmo. Voorheen gebeurde dit uit de Algemene Wet
Bijzondere Ziektekosten. Vanuit de Wmo wordt de begeleiding gefinancierd, en de cliënt/huurder financiert vaak zelf het wonen (betaalt huur). Er
wordt dan ook steeds vaker gewerkt met een separaat huurcontract en
een begeleidings-/zorgcontract. Dat is ook nuttig omdat mensen op die
manier kunnen wennen aan de situatie waarin zij geheel zelfstandig
huren. Zij kunnen hiermee hun huurdersvaardigheden trainen.
Dat betekent echter wel dat het, om de huur te kunnen beëindigen
wanneer de huurder geen begeleiding meer afneemt, nu nog nodig is om
het huur- en het zorgcontract via ingewikkelde juridische constructies met
elkaar te verknopen zodat het zorgelement in het totaal overheerst.
Wanneer dit het geval is kan de huur namelijk beëindigd worden wanneer
de zorg eindigt. Of dit daadwerkelijk zo is vereist echter een rechterlijke
beoordeling van de contracten die wisselend kan uitpakken. Een en ander
is sterk afhankelijk van casuïstiek. Er is dus geen garantie dat de huur op
deze wijze beëindigd kan worden.
De nieuwe mogelijkheid uit de Wet doorstroming huurmarkt 2015
(Kamerstuk 34 373) om een contract voor bepaalde tijd van maximaal 2
jaar (zelfstandige woonruimte) of maximaal 5 jaar (onzelfstandige
woonruimte) af te sluiten biedt in deze situaties ook geen oplossing
omdat het op voorhand niet duidelijk is wanneer de indicatie en
beschikking voor begeleiding vervalt. De periode van begeleiding kan
bovendien langer dan 2 respectievelijk 5 jaar duren. Deze contractvorm is
overigens wel bruikbaar voor zogenoemde omklap- en laatste kanscontracten, waarbij een huurder in een reguliere woning woont en daarin na
het eerste tijdelijke contract kan blijven wonen wanneer het goed gaat.
Om in de opzegging bij beschermd wonen te voorzien lijkt het mij dan ook
zinvol om het idee van aanvulling van de opzeggrond «dringend eigen
gebruik» in het BW nader te onderzoeken.
Het is goed om te bezien of op die manier, op een eenvoudiger wijze dan
nu gebeurt en tegelijkertijd met meer garanties voor de huurder, de huur
van een huurwoning die is bestemd voor «beschermd wonen» opgezegd
zou kunnen worden wanneer de huurder geen gebruik meer hoeft te
maken of meer wil maken van de in die woning geboden begeleiding of
zorg.
In dat kader is het wel van belang om te komen tot een werkbare definitie
van «woning voor beschermd wonen» en een concrete indicator van het
wel of niet meer behoren tot de doelgroep van beschermd wonen. De
doelgroep van het beschermd wonen zal exact moeten worden bepaald
en omschreven. Van belang is immers dat hierover volstrekte duidelijkheid bestaat. De rechtszekerheid voor huurders en verhuurders dient te
zijn gewaarborgd. Ook dient het voor de rechter die beslist over de
vordering tot opzegging van de huurovereenkomst, feitelijk vast te stellen
te zijn dat de huurder niet meer tot de doelgroep behoort. Het is niet zijn
taak om een beoordeling te maken van de psychische gesteldheid van de
huurder. De door de initiatiefnemers voorgestelde begrippen zullen
daarop nader worden bezien.
Het voorstel van de initiatiefnemers dat de huurder beschikbare alternatieve woonruimte ter beschikking moet worden gesteld, wijkt af van de
bestaande regeling wat betreft dringend eigen gebruik. Daarbij wordt in
bepaalde gevallen gekeken of de huurder andere passende woonruimte
kan verkrijgen. Onderzocht zal worden of de door de initiatiefnemers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 601, nr. 3

4

voorgestelde, verdergaande verplichting in dit verband passend is en hoe
deze in praktijk kan worden uitgewerkt.
Ik zal daarom, samen met de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en de Minister van Veiligheid en Justitie, in overleg gaan
met de initiatiefnemers en met belanghebbenden uit de betreffende
sector. Ik denk hierbij aan vertegenwoordigers van woningcorporaties,
zorgvragers, organisaties voor opvang, zorgaanbieders en gemeenten.
Daarna zal ik beslissen over de vraag of er wordt overgegaan tot het
opstellen van een concept-wetswijziging.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 601, nr. 3

5