Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 659

Wijziging van de Wet gemeenschappelijke
regelingen en enkele andere wetten in verband
met de afschaffing van de plusregio’s

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I Algemeen
1. Doel
Dit wetsvoorstel tot afschaffing van de plusregio’s maakt een einde aan de
verplichte samenwerking in de acht plusregio’s. Het betreft een voortzetting van het beleid dat in gang gezet is door het voorgaande kabinet
om te komen tot een compacte overheid zoals verwoord in de Visienota
Bestuur en bestuurlijke inrichting1. In de «Samenhangende visie op de
modernisering van de bestuurlijke organisatie van Nederland»2 van het
huidige kabinet wordt dit beleid bestendigd. Uitgangspunt van het vorige
én het huidige kabinet is een bestuurlijke inrichting die bestaat uit twee
niveaus van algemeen bestuur naast het Rijk.
De plusregio’s zijn een permanente vorm van verplichte samenwerking,
waaraan door de wetgever rechtstreeks taken zijn opgedragen, welke
deels door het Rijk worden bekostigd.
Deze van het grondpatroon van de bestuurlijke verhoudingen in ons
binnenlands bestuur afwijkende bestuursvorm, is oorspronkelijk in het
leven geroepen als tijdelijke bestuursvorm in het kader van een proces
van vernieuwing van de bestuurlijke organisatie dat had moeten
resulteren in een nieuwe, definitieve vorm van bestuur in daarvoor in
aanmerking komende grootstedelijke gebieden, vanuit de noodzaak om te
komen tot een bovenlokale aanpak van de grootstedelijke gebieden. Met
deze nieuwe vorm – waarvoor het concept van de stadsprovincie werd
ontwikkeld – zou het primaat van de bestuurlijke hoofdstructuur worden
hersteld en een einde komen aan deze overgangsvoorzieningen.
Het instellen van deze, van de gebruikelijke bestuurlijke verhoudingen in
ons binnenlands bestuur afwijkende, bestuursvorm was in de jaren
negentig van de vorige eeuw verdedigbaar vanuit de noodzaak om te
komen tot een bovenlokale aanpak van bestuurlijke problematiek in
1
2

kst-33659-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Kamerstukken II 2011/12, 33 047, nr. 1.
Kamerstukken I 2012/13, CII, A en Kamerstukken II, 2012/13, 33 047 nr. 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 659, nr. 3

1

grootstedelijke gebieden, waar een dergelijke aanpak op vrijwillige basis
in onvoldoende mate van de grond kwam. Dit heeft geleid tot in omvang
bescheiden en efficiënt werkende eenheden, toegerust voor de
opgedragen taken. Maar de belofte dat daarmee de weg zou worden
geëffend naar een zich weer in onze bestuurlijke structuur voegende
bestuursvorm is niet ingelost.
Met de Wijzigingswet Wgr-plus werden in 2006 de in 1994 ingestelde, als
tijdelijk bedoelde maar nadien steeds verlengde, kaderwetgebieden
uiteindelijk omgezet in een aparte bestuursvorm met een onbepaalde
werkingsduur: de plusregio’s. Daarmee kwam een voorlopig einde aan
een discussie die in de jaren 90 van de vorige eeuw gevoerd is over de
vernieuwing van de bestuurlijke organisatie waarin werd gezocht naar een
oplossing voor de regionale bestuursproblematiek welke met name rond
de grote steden in de Randstad werd gevoeld.
Met dit wetsvoorstel komt het kabinet terug op het besluit om deze
bestuursvorm in 2006 een permanente status te geven.
Het kabinet is namelijk van mening dat er thans langs andere weg kan
worden voorzien in de behoefte aan bestuurlijke voorzieningen rondom
de grote steden, namelijk door de overheden zelf weer meer de ruimte te
bieden om te kiezen voor de meest adequate vorm van samenwerking.
Zulke meer flexibele vormen van samenwerking passen beter bij de
vraagstukken van deze tijd. Hiermee kan het primaat van de bestuurlijke
hoofdstructuur, bestaande uit drie bestuurslagen, worden hersteld.
2. Historische terugblik
In 1994 trad de Kaderwet bestuur in verandering in werking. Deze
Kaderwet had betrekking op zeven stedelijke gebieden die nu bij wet zijn
ingesteld als Wgr-plusregio: de Stadsregio Amsterdam, de Stadsregio
Rotterdam, het Stadsgewest Haaglanden, het Bestuur regio Utrecht, het
Samenwerkingsverband regio Eindhoven, regio Twente en de Stadsregio
Arnhem Nijmegen.
Nederland kent thans acht plusregio’s. In 2006 maakten gemeenten in het
oostelijk deel van Zuid-Limburg gebruik van de wettelijke mogelijkheid
om op eigen initiatief een Wgr-plusregio in te stellen onder de naam:
Parkstad Limburg.
In het kader van het beleid gericht op vernieuwing van de bestuurlijke
organisatie (Besturen op niveau) werd gekozen voor een procesmatige
aanpak – vandaar de naam Kaderwet bestuur in verandering – waarbij in
de stedelijke gebieden die zich daartoe bereid hadden verklaard, in de
vorm van wettelijk verplichte samenwerking tijdelijke bestuurlijke
structuren werden gevormd als overgang naar nader te bepalen nieuwe
bestuurlijke verhoudingen in de grootstedelijke gebieden.
De in de begin jaren 90 in de regio Rotterdam ontwikkelde voorstellen
leidden tot het perspectief van de stadsprovincie als het eindbeeld voor de
belangrijkste grootstedelijke regio’s. In 1996 werden de wetsvoorstellen
ingediend die de Rotterdamse regio als eerste de status van stadsprovincie zouden bezorgen3. Als gevolg van het afbrokkelend draagvlak voor
de voorstellen tot deze ingrijpende veranderingen in de bestuurlijke
organisatie en het verzet van de Rotterdamse bevolking tegen de opdeling
van Rotterdam stagneerde de behandeling van de voorstellen en werden
ze uiteindelijk ingetrokken. Dat leidde er toe dat het proces van
vernieuwing tot stilstand kwam. De verplichte samenwerkingsvormen die
3

Kamerstukken II, 24 087 en 24 088.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 659, nr. 3

2

waren ingesteld om als wegbereider naar en kwartiermaker voor de
nieuwe bestuurlijke verhoudingen te fungeren werden echter niet
opgeheven.
Met de Wijzigingswet Wgr-plus werden in 2006 de in 1994 ingestelde, als
tijdelijk bedoelde maar nadien steeds verlengde, kaderwetgebieden
omgezet in bestuurlijke voorzieningen met een onbepaalde werkingsduur:
de plusregio’s.
3. Herverdeling taken plusregio’s noodzakelijk
Het bijzondere van de samenwerking in de voormalige kaderwetgebieden
en de huidige plusregio’s is dat deze geen vrijwillig karakter heeft maar is
gebaseerd op een wettelijke verplichting. Afwijkend is ook dat de wet
rechtstreeks taken en bevoegdheden toekent (attributie) aan het bij
gemeenschappelijke regeling ingestelde openbaar lichaam, terwijl dat
normaal gesproken zijn taken en bevoegdheden ontleent aan de
(vrijwillige) overdracht (delegatie) van de deelnemers, als uitdrukking van
hun wens deze taken niet afzonderlijk maar gezamenlijk te behartigen. De
beëindiging van de verplichte samenwerking in de plusregio’s betekent
derhalve dat moet worden bezien wat er moet gebeuren met de taken die
de wetgever daaraan rechtstreeks heeft toegekend.
Er zijn taken die in de Wet gemeenschappelijke regelingen (hierna Wgr)
zelf aan de plusregio zijn toegekend. Het gaat daarbij om taken op het
terrein van economische ontwikkeling (artikel 118) en grondbeleid (artikel
119). Omdat de wet voor de uitoefening van deze taken geen specifieke
bevoegdheden verleent aan het bestuur van de plusregio, maar de
uitvoering plaatsvindt door de deelnemende gemeenten, kunnen deze
taken vervallen. De andere rechtstreeks aan de plusregio toegekende
taken zijn niet in de Wgr geregeld, maar in de desbetreffende medebewindswetgeving, zoals de Wet personenvervoer 2000 en de Huisvestingswet. Per taak is bezien door welke bestuurslaag deze het beste kan
worden uitgeoefend. Uitgangspunt bij de herverdeling van deze taken
binnen de bestuurlijke hoofdstructuur zijn de taakprofielen van de
bestuurslagen, welke zijn opgenomen in de bestuursafspraken 2011–2015
tussen Rijk, IPO, VNG en Unie van Waterschappen.
Een wettelijke taak die bijzondere aandacht behoeft, is de bevoegdheid
van de plusregio’s om een regionale huisvestingsverordening vast te
stellen. Het kabinet acht het van belang dat een vorm van intergemeentelijke beleidscoördinatie in woningmarktregio’s waar dat voor een
evenwichtige woonruimteverdeling noodzakelijk is, behouden blijft. Hier
krijgt de provincie een verantwoordelijkheid. Dit onderwerp komt in
paragraaf 3.1 aan de orde.
Van de in sectorwetgeving geregelde taken liggen de belangrijkste, ook
budgettair gezien, op het terrein van verkeer en vervoer. Een groot aantal
van de benodigde wetswijzigingen hebben dan ook betrekking op de
daarmee verband houdende wetgeving. Deze komen in paragraaf 3.2 en
3.3 uitvoerig aan de orde. Hoofdregel is dat de verkeer- en vervoertaken
overgaan naar de provincies. Hierop wordt een uitzondering gemaakt
voor de verkeer- en vervoertaken en BDU-middelen van de plusregio’s
Amsterdam, Haaglanden, en Rotterdam, die bij de twee beoogde
vervoerregio’s (Amsterdam-Almere en Rotterdam-Den Haag) worden
ondergebracht.
Bij de jeugdzorg ten slotte is geen sprake van een wettelijke taak in de
hiervoor bedoelde zin. Het is namelijk niet de Wet op de jeugdzorg die
deze taak rechtstreeks toekent aan de plusregio’s. De toekenning van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 659, nr. 3

3

verantwoordelijkheid van de jeugdzorg aan de plusregio’s berust op
artikel 107, eerste lid, van de Provinciewet, dat het mogelijk maakt
provinciale taken aan (onder meer) de plusregio’s over te dragen
(delegatie). Uitsluitend de drie plusregio’s rond de grote steden
Amsterdam, Rotterdam en Den Haag voeren deze taak uit als gevolg van
een delegatiebesluit van de provinciebesturen van Noord- en
Zuid-Holland op basis van de Provinciewet. Er is een nieuwe Jeugdwet in
voorbereiding die, naar verwachting met ingang van 1 januari 2015, de
verantwoordelijkheid voor de jeugdzorg zal decentraliseren naar de
gemeenten. De provinciale verantwoordelijkheid voor de jeugdzorg – en
dus ook de dienovereenkomstige verantwoordelijkheid van de plusregio’s
– verdwijnt dus binnen afzienbare tijd. In paragraaf 3.4 wordt aangegeven
hoe de overgang naar die nieuwe taakverdeling zal plaatsvinden.
Behalve de hiervoor met name genoemde taken hebben de plusregio’s
nog enkele andere wettelijke taken en bevoegdheden van beperkt belang,
welke bovendien niet altijd door de plusregio’s zijn ingevuld. Vanwege de
relatief geringe betekenis van deze taken, zullen deze uitsluitend in de
artikelsgewijze toelichting worden besproken.
Het afschaffen van de plusregio’s behelst het vervallen van de wettelijke
verplichting om een plusregio (zoals omschreven in artikel 104 Wgr) in het
leven te roepen en het herverdelen van de hiervoor genoemde wettelijke
taken die de plusregio’s vervullen. De plusregio’s voeren daarnaast echter
ook andere taken uit, die de deelnemende gemeenten vrijwillig hebben
overgedragen. Daarbij gaat het om uiteenlopende taken die per plusregio
verschillen. Gelet op de vrijheid die de Wgr decentrale overheden biedt
om taken gemeenschappelijk uit te voeren, staat de deelnemende
gemeenten niets in de weg om deze vrijwillig overgedragen taken op de
schaal van de voormalige plusregio te blijven vervullen. De wenselijkheid
tot samenwerking op verschillende thema’s zijn in de regio vaak op basis
van een gezamenlijke agenda ontstaan nog voor de invoering van de
wettelijke verplichte samenwerking in de Wgr-plus. De verwachting is dat
de deelnemers aan de huidige plusregio’s ook na afschaffing van de
Wgr-plus de samenwerking op vrijwillige basis zullen gaan continueren.
Om deze plusregio’s in staat te stellen de samenwerking voor hun
vrijwillige taken voort te zetten biedt het wetsvoorstel de mogelijkheid om
de bestaande gemeenschappelijke regeling voort te zetten, en daarmee
het bestaande openbaar lichaam in stand te houden, nadat het zijn status
van plusregio heeft verloren. Uiteraard zal de gemeenschappelijke
regeling dan moeten worden aangepast en in overeenstemming moeten
worden gebracht met de wetgeving zoals die na de inwerkingtreding van
onderhavig wetsvoorstel komt te luiden.
De positieve ervaringen die de afgelopen twintig jaar met de verplichte
samenwerking in de plusregio’s zijn opgedaan, hebben geleid tot een
duurzaam gewortelde cultuur van samenwerking, waarin niet de
verschillen maar de gezamenlijke belangen de boventoon voeren. Het
kabinet vertrouwt er dan ook op dat de gemeenten, ook zonder het
verplichte karakter van de Wgr-plus, in goede samenwerking zullen
zoeken naar oplossingen voor vraagstukken die zich in de toekomst op
bovenlokaal niveau voordoen. Samenwerking blijft immers nodig ook na
de overheveling van de wettelijke taken van de plusregio’s naar provincies
en gemeenten.
Het afschaffen van het verplichtende karakter draagt er ook toe bij dat de
lokale besturen flexibel kunnen inspelen op toekomstige ontwikkelingen:
er bestaat immers de mogelijkheid om nieuwe deelnemers toe te laten in
de gemeenschappelijke regeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 659, nr. 3

4

3.1. Huisvestingsverordening
De plusregio’s hebben de bevoegdheid een regionale huisvestingsverordening vast te stellen. Gemeenten in een plusregio mogen zelf geen
huisvestingsverordening vaststellen. De verordening reguleert de
woonruimteverdeling en wijzigingen van de woonruimtevoorraad
(bijvoorbeeld samenvoegen van woningen) door middel van vergunningsstelsels: de huisvestingsvergunning, de vergunning voor onttrekking,
samenvoeging en omzetting en de splitsingsvergunning. Ten aanzien van
de huisvestingsvergunning is in deze verordening vastgelegd aan welke
voorwaarden bewoners moeten voldoen om in aanmerking te komen
voor een woning of standplaats. Ook bepaalt de regionale huisvestingsverordening de wijze waarop de beschikbare woningen en standplaatsen
worden toegewezen aan bewoners die voldoen aan de voorwaarden in de
huisvestingsverordening, bijvoorbeeld wie met voorrang (urgentie) een
woning moet krijgen (woonruimteverdeling).
Het kabinet vindt het van belang dat een vorm van intergemeentelijke
beleidscoördinatie behouden blijft in woningmarktregio’s waar dat in het
belang van een evenwichtige woonruimteverdeling noodzakelijk is. Dat zal
met name aan de orde kunnen zijn in verstedelijkte regio’s waar de
gemeenten van elkaar afhankelijk zijn, maar hun belangen niet zonder
meer parallel lopen. Zo kunnen grootschalige stadsvernieuwing of de
aanpak van wijken met zware leefbaarheidsproblemen ertoe leiden dat
voor de daarmee samenhangende huisvestingsbehoefte een beroep op de
woningen van de omliggende gemeenten moet worden gedaan. Als de
gemeenten er in zo’n situatie niet in slagen om een oplossing te vinden,
kan interventie van buitenaf nodig zijn om gemeenten alsnog tot een
gemeenschappelijke aanpak te veroordelen.
Uitgaande van het primaat van de bestuurlijke hoofdstructuur en de
taakprofielen van gemeenten en provincies, ligt het voor de hand om de
provincie daarbij een taak te geven. In dit wetsvoorstel wordt aan de
provincie de bevoegdheid gegeven om, op verzoek van één of meer
gemeenten, een woningmarktregio aan te wijzen waar uitsluitend met
toepassing van de Wet gemeenschappelijke regelingen een huisvestingsverordening tot stand kan worden gebracht. De provincie kan een
aanwijzing geven als het belang van een evenwichtige regionale
woonruimteverdeling dat vereist. De provincie kan niet op eigen initiatief
een aanwijzing geven, maar kan uitsluitend in actie komen als een of meer
gemeenten daarom vraagt. Ook de algemene grondslag die de Wgr in
artikel 99 biedt om gemeenten tot samenwerking te verplichten gaat uit
van een verzoek van een of meer gemeenten.
Het gevolg van een provinciale aanwijzing is dat de gemeenten in de
woningmarktregio geen lokale huisvestingsverordening kunnen
vaststellen respectievelijk dat bestaande lokale verordeningen (op termijn)
vervallen. Dat betekent dat het wettelijk uitgangspunt van vestigingsvrijheid blijft gelden, totdat de gemeenten overeenstemming hebben
bereikt over een gemeenschappelijke aanpak. Deze gemeenschappelijke
aanpak kan op twee manieren gestalte krijgen. Allereerst kan, net als in de
huidige plusregio’s, een regionale huisvestingsverordening tot stand
worden gebracht. Dat veronderstelt dat de betrokken gemeenten hun
bevoegdheid overdragen aan het bestuur van een bij gemeenschappelijke
regeling ingesteld openbaar lichaam. Als de betrokken gemeenten ook al
voor andere taken samenwerken kan de samenwerking op dit terrein
daaraan worden toegevoegd. Als dat niet mogelijk is en als de gemeenten
de instelling van een openbaar lichaam een te zwaar middel vinden,
kunnen zij ook kiezen voor een zogenaamde gemeenschappelijke regeling
zonder meer. Dat is een met inachtneming van de regels van de Wgr tot
stand gebrachte bestuursovereenkomst, waarin de betrokken gemeenten
afspraken maken over de wijze waarop zij hun bevoegdheden op een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 659, nr. 3

5

bepaald terrein zullen uitoefenen. De door de provinciale aanwijzing
noodzakelijk geworden beleidscoördinatie vindt haar uitdrukking in het
feit dat de betrokken gemeenten hun lokale bevoegdheid tot het
vaststellen van een huisvestingsverordening overeenkomstig de
bestuursovereenkomst uitoefenen.
De aanwijzing blijft van kracht totdat de provincie de aanwijzing intrekt of
vervangt door een andere aanwijzing. Desgewenst kan de provincie de
indeling in woningmarktregio’s vastleggen in de provinciale woonvisie.
3.2. Hoofdregel verkeer en vervoertaak naar de provincies
Zeven van de acht plusregio’s verrichten wettelijke taken op het terrein
van verkeer en vervoer. Zij voeren deze taken voor hun gebied zelfstandig
uit naast de provincies. Vanuit de visie van het kabinet over de bestuurlijke hoofdstructuur wordt de verkeer- en vervoertaak daar waar mogelijk
bij voorkeur uitgevoerd door de provincie en gefinancierd vanuit het
Provinciefonds. De taakverdeling die elders in Nederland al bestaat geldt
dan ook in de provincies waar nu een plusregio bestaat. Dit betekent dat
de verkeer- en vervoertaak en bijbehorende middelen van het Bestuur
Regio Utrecht, Samenwerkingsverband Regio Eindhoven, de Stadsregio
Arnhem/Nijmegen, en Regio Twente respectievelijk overgaan naar de
provincies Utrecht, Noord Brabant, Gelderland en Overijssel. Het kabinet
maakt hierbij een uitzondering voor de plusregio’s Amsterdam, Rotterdam
en Haaglanden, waar provincies en gemeenten gaan samenwerken op het
gebied van verkeer en vervoer in twee vervoerregio’s. De plusregio
Parkstad Limburg heeft geen wettelijke taak en middelen rondom
verkeer-en vervoer. Voor de provincie Limburg worden er dus geen
middelen toegevoegd aan het Provinciefonds.
Plusregio’s verrichten wettelijke taken op het terrein van verkeer en
vervoer: het verlenen van openbaar vervoer-concessies (Wet personenvervoer 2000, hierna Wp2000), het doen van uitgaven op basis van de Wet
BDU verkeer en vervoer (hierna Wet BDU) en het vaststellen van een
Regionaal verkeer- en vervoerplan (Planwet verkeer- en vervoer).
Daarnaast kunnen plusregio’s bij voorbeeld ook subsidie ontvangen voor
(infrastructuur)projecten op basis van de Wet Infrastructuurfonds.
Plusregio’s voeren voor hun gebied deze wettelijke taken zelfstandig uit
naast de provincies. Deze taken kunnen vanuit de visie van het kabinet
over de bestuurlijke hoofdstructuur als hoofdregel het beste worden
uitgevoerd door de provincies. Hiertoe dient in de Wp2000 te worden
geregeld dat de provincie het bevoegd gezag is voor de concessieverlening regionaal openbaar vervoer en het regionaal spoor. Met deze taak
dienen ook de in de Wet BDU
opgenomen financiële middelen (BDU-middelen) die samenhangen met
de exploitatie van het regionale openbaar vervoer door de plusregio’s aan
de provincies te worden toegekend. De plusregio’s ontwikkelen ook beleid
voor bovenlokale en samenhangende inzet van BDU-middelen op het
gebied van infrastructuur, verkeersveiligheid, voorzieningen openbaar
vervoer, fietsbeleid en dergelijke. Met het oog op een planmatige en
niet-versnipperde inzet van de middelen worden deze middelen eveneens
aan de provincies toebedeeld, die deze kunnen inpassen in de al
bestaande methodiek.
Gelet op de inmiddels opgedane ervaringen met deze uitkering op basis
van de Wet BDU en de wens het aantal specifieke uitkeringen te verminderen, is het niet langer noodzakelijk voor deze middelen een afzonderlijke
doeluitkering in stand te houden. Na de opheffing van de plusregio’s
zullen de BDU-middelen voor de provincies overgaan naar het provinciefonds. Het beschikbare budget zal worden verdeeld over de provincies via
een decentralisatie-uitkering uit het provinciefonds op basis van de
bestaande verdeling van de BDU-middelen. Hiermee wordt voorkomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 659, nr. 3

6

dat overheveling van de BDU-middelen naar het provinciefonds tot
herverdeeleffecten leidt. In de loop der jaren zal worden bezien hoe
verdere integratie van deze middelen in de systematiek van het provinciefonds tot stand kan worden gebracht.
3.3. Twee vervoerregio’s voor de vleugels in de Randstad
In de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte4 staat dat bereikbaarheid van
stedelijke regio’s, mainports, brainports en greenports en achterlandverbindingen op orde moet zijn. Gemeenten en provincies moeten de
handschoen oppakken en samen met het Rijk aan de slag. Ook na de
opheffing van de plusregio’s verwacht het kabinet dat gemeenten en
provincies – evenals in de stedelijke gebieden waar geen plusregio actief
is – de handen ineen slaan en samen tot goede maatregelen voor verkeer
en vervoer komen. De grootstedelijke problematiek op de twee vleugels
van de Randstad vraagt evenwel om een specifieke aanpak. Het kabinet
wil erop aansturen dat de betrokken gemeenten en provincies in deze
gebieden in elk geval tot een vruchtbare vorm van samenwerking gaan
komen. Hiervoor is aanleiding om de volgende redenen: de complexe
situatie met veel knooppunten, vermenging van soorten verkeer,
vervlechting van verkeerssystemen bij wegen en openbaar vervoer, grote
drukte, en de noodzaak van slimme maatregelen en investeringen met
name in het verstedelijkt gebied vereisen samenspel van de overheden
die daar het meeste bij betrokken zijn en daarin elk een eigen verantwoordelijkheid hebben: als concessieverlener voor openbaar vervoer, als
beheerder van infrastructuur of als ruimtelijk regisseur voor een goede
afstemming tussen ontwikkelingen voor bijvoorbeeld wonen en werken
en de verkeerstromen. Alleen dan zijn plannen en programma’s effectief.
Vervoerregio’s op de twee vleugels moeten leiden tot verbreding en
versterking van de bestuurlijke samenwerking op het terrein van verkeer
en vervoer in en rond het verstedelijkt gebied, aansluitend bij bestaande
bewegingen in de twee regio’s en zij moeten ervoor zorgen dat plannen
en besluiten van provincies en gemeenten snel tot stand komen en
worden uitgevoerd. Het is van belang voor de verkeer- en vervoertaak dat
de steden en de provincies in partnerschap samenwerken. Dat impliceert
dat de provincies een betekenisvolle positie in het bestuur hebben. De
steden hebben zich daartoe bereid verklaard.
De vervoerregio’s zijn een platform voor samenwerking van gemeenten
en provincies op basis van een vrijwillige samenwerkingsregeling
overeenkomstig de Wgr. In de Zuidvleugel zal de vervoerregio het gebied
beslaan van de metropoolregio Rotterdam – Den Haag. In de Noordvleugel zal de vervoerregio actief zijn in het gebied rond Amsterdam en
Almere en de gemeenten van de voormalige plusregio Amsterdam. De
precieze invulling wil het kabinet overlaten aan de desbetreffende
gemeenten en provincies. Het is aan hen om te komen tot vormen van
samenwerking, die het beste passen bij het betrokken gebied. Daarom
wordt de omvang van het gebied en de inrichting van de vervoerregio,
waarover in de gemeenschappelijke regeling afspraken worden gemaakt,
aan de betrokken overheden gelaten. Aldus kan flexibel worden gereageerd op nieuwe ontwikkelingen rondom verkeer en vervoer: er bestaat
immers steeds de mogelijkheid om – in goed overleg en zonodig met
nieuwe deelnemers in de gemeenschappelijke regeling – actuele kwesties
rond verkeer en vervoer aan te pakken.
Om de vervoerregio te faciliteren, creëert het kabinet de mogelijkheid van
een praktische toedeling van taken en financiële middelen, die aansluit op
de samenwerkingsregeling en die de samenwerking stimuleert. Deze
4

Kamerstukken II, 20011/12, 32 660 A, nr. 50.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 659, nr. 3

7

praktische regeling voorziet erin dat de vervoerregio rechtstreeks de
beschikking krijgt over de OV-taak en de BDU-middelen die nu aan de drie
plusregio’s Amsterdam, Rotterdam en Haaglanden toevallen. Daarmee
beschikken de betrokken decentrale overheden over één gemeenschappelijk werkkapitaal voor verkeer en vervoer in dat gebied, waarover zij
gezamenlijk beslissen. Zij kunnen vervolgens in goed overleg ook voor
andere verkeer- en vervoertaken en met aangrenzende gebieden via de
vervoerregio gaan samenwerken: toetreden van nieuwe deelnemers
behoort immers tot de mogelijkheden. In voorkomende gevallen kan ook
de uitvoering van eigen verkeer- en vervoertaken via de samenwerking
aan de vervoerregio worden opdragen.
3.4. Overgangsregeling jeugdzorg
In verband met het afschaffen van de plusregio’s vervalt ook de grondslag
in artikel 107, eerste lid, van de Provinciewet, die het mogelijk maakt
provinciale taken aan plusregio’s over te dragen. De provincies NoordHolland en Zuid-Holland hebben gebruik gemaakt van deze mogelijkheid
om hun taken inzake de jeugdzorg over te dragen aan de plusregio’s rond
Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. Deze drie plusregio’s zijn als gevolg
daarvan voor de Wet op de jeugdzorg (artikel 2) gelijkgesteld met een
provinciebestuur. In de nieuwe Jeugdwet die naar verwachting op
1 januari 2015 in werking zal treden, zullen de taken met betrekking tot de
jeugdzorg worden gedecentraliseerd en van de provincies overgaan naar
de gemeenten.
Om te voorkomen dat de verantwoordelijkheid voor de jeugdzorg in de
drie genoemde plusregios als gevolg van de opheffing van de plusregio’s
eerst terugvalt naar beide provincies en vervolgens weer overgeheveld
moet worden naar de gemeenten, is een voorziening getroffen voor het
geval dat de opheffing van de plusregio’s op een eerder moment
plaatsvindt dan de decentralisatie van de jeugdzorg naar de gemeenten.
Deze overgangsvoorziening strekt ertoe dat de voormalige plusregio’s –
dat wil zeggen de gemeenschappelijke regelingen in deze plusregio’s die
als gevolg van het verlies van hun wettelijke taken hun plusstatus
verliezen – als «gewone» gemeenschappelijke regelingen doorgaan en de
hen bij provinciaal besluit overgedragen taken ten aanzien van de
jeugdzorg blijven uitvoeren. Op deze wijze wordt voorkomen dat de
bestuurlijke verantwoordelijkheid voor de jeugdzorg in deze stedelijke
regio’s twee keer kort na elkaar verandert. De continuïteit van de
taakuitvoering wordt gewaarborgd zonder dat de opheffing van de
plusregio’s wordt gehinderd. Daarvoor is nodig dat de gemeenten in deze
drie plusregio’s hun gemeenschappelijke regeling voortzetten, nadat deze
zijn status als plusregio heeft verloren. Artikel XVIII, maakt dat mogelijk.
Daarnaast zorgt artikel XXIV ervoor dat geen nieuw provinciaal delegatiebesluit nodig is, maar het bestaande besluit van kracht blijft.
4. Financiële gevolgen voor de decentrale overheden
Het onderhavige wetsvoorstel behelst een overgang van de verplichte
taken naar een ander bestuursorgaan. Alleen met betrekking tot de
uitvoering van de taken voor verkeer en vervoer ontvangt de plusregio
een bijdrage van het Rijk welke wordt verstrekt op grond van de Wet BDU.
Met de overgang van de taken zullen ook de middelen en financiële
verplichtingen die deze verkeer- en vervoertaak met zich meebrengt
overgaan naar de rechtsopvolger. Dat betekent dat de BDU-middelen voor
verkeer en vervoer van de plusregio’s Utrecht, Eindhoven, ArnhemNijmegen en Twente zullen toekomen aan de betrokken provincies. Dit
deel van het BDU-budget zal worden gestort in het provinciefonds. Het
deel van de BDU verkeer en vervoer dat toekomt aan de plusregio’s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 659, nr. 3

8

Amsterdam, respectievelijk Rotterdam en Haaglanden zal via de Wet BDU
gaan toekomen aan de twee vervoerregio’s. De overgang zal plaatsvinden
zonder herverdeling. Voor de jeugdzorg wordt de huidige situatie
gecontinueerd tot het moment dat de taken overgaan naar de gemeenten.
Ten aanzien van de taken die de gemeenten vrijwillig hebben overgedragen aan de plusregio’s vindt bekostiging plaats door de deelnemende
gemeenten. Het is aan de gemeenten om te bepalen of zij de uitvoering
van deze taken willen voortzetten, met inbegrip van de daarmee
gemoeide kosten.
5. Consultatie5
Vanaf het moment dat het voornemen om de plusregio’s af te schaffen
bekend werd, zijn verschillende reacties ontvangen van betrokken
partijen. Door de toenmalige en huidige bewindspersonen van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Infrastructuur en Milieu is
diverse malen op bestuurlijk niveau met de betrokken provincies,
gemeenten, plusregio’s en met de VNG en het IPO gesproken over het
voornemen tot de opheffing van de plusregio’s.
Op basis van de schriftelijke reacties en de gevoerde gesprekken, valt te af
te leiden dat het onmogelijk is om met alle partijen tot eensluidende
conclusies te komen over de overdracht van taken en middelen van de
plusregio’s, met name wat betreft de wettelijke taken op het gebied van
verkeer en vervoer. Dit is nog eens bevestigd in de hoorzitting die op
23 november 2011 in de Tweede Kamer is gehouden over dit onderwerp,
waarin alle betrokken partijen in de gelegenheid zijn gesteld hun
opvattingen te geven. Partijen zijn het wel in grote lijnen eens over nut en
noodzaak van samenwerking in de regio, maar geven met name buiten de
Randstad aan dat dit ook op vrijwillige basis heel goed mogelijk is. Binnen
de Randstad is het beeld dat een bijzonder samenwerkingsverband zeker
in het kader van verkeer en vervoer in een andere samenstelling en vorm
dan van de bestaande plusregio’s nodig en gewenst is. De keuze van het
toenmalige en het huidige kabinet voor het in de Randstad toedelen van
deze taken en middelen aan nieuw in te stellen vervoerregio’s wordt
daarmee ondersteund.
Bovenstaand en onderstaand beeld is nogmaals bevestigd in de
gesprekken die de huidige bewindspersonen van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en van Infrastructuur en Milieu begin 2013 met een
aantal betrokken partijen hebben gevoerd.
Taken en middelen voor verkeer en vervoer buiten de Randstad
Er is een duidelijke scheidslijn zichtbaar tussen de reacties vanuit
gemeenten en plusregio’s enerzijds en provincies anderzijds over de
toedeling van taken en middelen buiten de Randstad. Vanuit de
gemeenten en plusregio’s wordt gewezen op de afspraak in de bestuursafspraken 2011–2015 waarin staat «de BDU verkeer en vervoer wordt in lijn
met het regeerakkoord overgeheveld naar de algemene fondsen». Daarbij
wordt ervan uitgegaan dat dit betekent dat de middelen die nu naar alle
plusregio’s gaan, ook allemaal naar het gemeentefonds overgaan. Een
ander argument dat gehanteerd wordt, is dat in de plusregio’s het geld in
het verleden ook van de gemeenten kwam. Na enige tijd is vanuit
gemeenten ook de optie ingebracht van rechtstreekse financiering van
vrijwillige samenwerkingsverbanden waarin ook de provincie deelneemt,
met het gemeentefonds als terugvaloptie.
5

De ontvangen reacties zijn ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 659, nr. 3

9

Vanuit provincies wordt de overdracht naar provincies als een logische
stap gezien. Er is al eerder in twee fasen (2000 en 2004) opgeschaald van
gemeentelijk naar provinciaal niveau buiten de plusregio’s. Dit is als
vanzelfsprekend en logisch ervaren met het oog op de vergroting van
concessiegebieden. Het overdragen van taken en middelen uit de
plusregio’s naar de gemeenten is een stap terug en past niet bij de schaal
van de concessiegebieden. Daarbij is de tendens om de concessiegebieden juist nog verder te vergroten. Ook is de wijze van subsidieverlening gewijzigd van een subsidie op tekort op exploitaties naar een
subsidie op basis van maatstaven.
De bestuurders van de plusregio’s buiten de Randstad hebben op
29 februari 2012 blijk gegeven van hun teleurstelling ten aanzien van het
voornemen van het kabinet om de middelen voor de BDU buiten de
Randstad naar de provincie over te hevelen. Provincies en IPO toonden
zich tevreden.
Taken en middelen voor verkeer en vervoer binnen de Randstad
Voor de taken en middelen binnen de Randstad is het beeld meer divers.
In eerste instantie is er geen overeenstemming over de noodzaak om voor
Noord- en Zuidvleugel apart iets te regelen. Zuid-Holland wilde in eerste
instantie nog de optie van een metropoolregio voor de hele Randstad
onderzoeken, maar gaat in latere reacties uit van een metropoolregio op
de Zuidvleugel die in ieder geval de regio’s Den Haag en Rotterdam bevat,
mogelijk uitgebreid richting Rijn-Scheldedelta. Partijen in de Noordvleugel
verschilden in hun eerste reacties van mening over de grenzen van een
samenwerkingsverband op de Noordvleugel: met of zonder de provincie
Utrecht. In latere reacties wordt uitgegaan van het principe, dat voor een
samenwerkingsverband met alleen taken en middelen op het gebied van
verkeer en vervoer het daily urban system de grenzen van het gebied
bepalen moet. Het gebied in de Noordvleugel wordt zo vooralsnog
beperkt tot het gebied rond Amsterdam en Almere. Met het oog op de
toekomst en het doel van economische ontwikkeling in de hele Noordvleugel wordt een systeem van organische groei voorgestaan. Het
samenwerkingsverband voor verkeer en vervoer moet deze organische
groei kunnen accommoderen.
Voor de beschikbaarheid van de middelen wordt naast de optie om te
decentraliseren naar het gemeentefonds (VNG), de optie rechtstreeks naar
een nieuwe samenwerkingsvorm voor verkeer en vervoer (gemeenten en
plusregio’s in de Noordvleugel en later ook VNG en SkVV) ook de
mogelijkheid geopperd om het budget te splitsen in een deel via het
gemeentefonds naar de 3 grote steden met een eigen vervoerbedrijf en de
rest naar het provinciefonds (door het IPO en de provincie NoordHolland). Rechtstreekse financiering van een nieuwe samenwerkingsvorm
wordt door IPO en Noord-Holland afgewezen omdat dit te veel op de
Wgr-plus zou lijken. De gemeenten en plusregio’s in de Noordvleugel zien
rechtstreekse financiering juist als een voorwaarde om deze samenwerkingsvorm te kunnen laten functioneren. Tijdens de bijeenkomst op
29 februari 2012 toonden de bestuurders van de G3 zich zeer tevreden met
de keuze voor rechtstreekse financiering van nieuw in te richten vervoerregio’s. Alle aanwezige partijen waren tevreden met het feit dat het
kabinet een keuze gemaakt had.
Jeugdzorg
Het Stadsgewest Haaglanden pleit er in een brief aan de staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voor om tot de transitie van de
jeugdzorg de continuïteit van het beleid ten aanzien van de taken door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 659, nr. 3

10

plusregio en de gezamenlijke voorbereiding op de transitie niet te
doorbreken en verzoekt om verlenging van de status van het Stadsgewest
Haaglanden voor de jeugdzorg mogelijk te maken. Dit moet onnodige
bestuurlijke drukte en onzekerheid bij instellingen door wijziging van
procedures en verhoudingen wegnemen. Aan die wens is het kabinet
tegemoet gekomen door het treffen van de hiervoor beschreven
overgangsregeling voor de jeugdzorg in de plusregio’s Amsterdam,
Rotterdam en Den Haag.
Huisvestingsverordening
In een brief namens de vier grote steden aan de Tweede Kamer over de
nieuwe Huisvestingswet geeft de wethouder van Rotterdam aan dat de
opheffing van de plusregio’s in de grote steden zal leiden tot een werend
beleid van gemeenten in de regio. In de brief wordt gepleit om een
grondslag in de Huisvestingswet op te nemen om, waar dat nodig is voor
het functioneren van de regionale woningmarkt, alleen een regionale
huisvestingsverordening vast te stellen.
II Artikelsgewijs
Artikel I (Wet gemeenschappelijke regelingen)
Met hoofdstuk XI vervallen alle bepalingen over de plusregio’s in de Wet
gemeenschappelijke regelingen.
Artikel II (Wijzigingswet Wgr-plus)
Met het afschaffen van de plusregio’s kan de wijzigingswet Wgr-plus
worden ingetrokken.
Artikel III (Algemene wet bestuursrecht)
Met het afschaffen van de plusregio’s vervalt de noodzaak om besluiten
van de plusregio’s aan te merken als besluiten waartegen de gemeenten
rechtstreeks in beroep kunnen gaan zonder daartegen eerst bezwaar te
maken. De opname van deze besluiten in Bijlage 1 van de Algemene wet
bestuursrecht kan dan ook komen te vervallen. In artikel XXII, vierde lid, is
een overgangsregeling getroffen ten aanzien van besluiten die reeds door
een plusregio zijn genomen.
Artikel IV (Provinciewet)
In artikel 107, eerste lid, van de Provinciewet vervalt de grondslag om
provinciale taken over te kunnen dragen naar plusregio’s. Van deze
mogelijkheid is door de provincies Noord-Holland en Zuid-Holland
gebruik gemaakt om de verantwoordelijkheid voor de jeugdzorg over te
dragen aan de plusregio’s rond Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. In
de artikelen XVIII en XXIV, is een overgangsregeling getroffen om de
taakuitvoering door deze regio’s te kunnen continueren tot de inwerkingtreding van de nieuwe Jeugdwet die de jeugdzorg zal decentraliseren naar
de gemeenten.
Artikel V (Huisvestingswet)
Onderdeel A
Hiermee worden verwijzingen naar de plusregio’s verwijderd.
Onderdeel B

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 659, nr. 3

11

Dit onderdeel bevat in artikel 2a de in het algemeen deel van deze
memorie toegelichte provinciale aanwijzingsbevoegdheid aan de
gemeenten in een woningmarktregio om een gecoördineerd huisvestingsbeleid te voeren.
Ten aanzien van gebieden, waarin aan woningzoekenden bepaalde eisen
kunnen worden gesteld op grond van artikel 10 van de Wet bijzondere
maatregelen grootstedelijke problematiek, is het in de huidige situatie de
gemeente en niet de plusregio die de huisvestingsverordening vaststelt.
Met het vervallen van de plusregio’s wordt niet beoogd om dit te wijzigen.
In het tweede lid worden gebieden, die op grond van artikel 5 van de Wet
bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek zijn aangewezen,
daarom van de aanwijzingsbevoegdheid uitgezonderd.
In de eerste volzin van het vijfde lid is de termijn geregeld waarop de op
het tijdstip van een aanwijzing van kracht zijnde gemeentelijke huisvestingsverordeningen vervallen. Voorgesteld wordt een termijn van een jaar.
Binnen die termijn moet het redelijkerwijs mogelijk zijn om uitvoering te
geven aan de aanwijzing en tot een regionale huisvestingsverordening te
komen of tot lokale huisvestingsverordeningen op basis van een tussen
de gemeenten bereikt akkoord.
De tweede volzin brengt tot uitdrukking dat de vervaltermijn die in de
eerste zin is opgenomen in alle gevallen in de plaats komt van de
vervaltermijnen die hadden gegolden als geen aanwijzing zou zijn
gegeven. Dat kan leiden tot een kortere geldingsduur van de bestaande
huisvestingsverordening dan vier jaar, maar ook, in het geval dat de
aanwijzing wordt gegeven op een tijdstip dat die verordening nog minder
dan een jaar zou gelden, tot een iets langere. In die laatste gevallen heeft
het immers geen zin om tussentijds tot het voorbereiden van een nieuwe
gemeentelijke huisvestingsverordening over te gaan. Het na de oorspronkelijke termijn van vier jaar vervallen van de bestaande huisvestingsverordening zou de betrokken gemeente(n) in deze gevallen bovendien een te
korte voorbereidingstijd geven en ook anderszins tot onwerkbare situaties
kunnen leiden.
Artikel VI, VII, VIII en XII tot en met XVII
De artikelen betreffen met name een technische wijziging van de
Woningwet (artikel VI), de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke
problematiek (artikel VII), de Wet op het BTW-compensatiefonds (artikel
VIII) de Wet bereikbaarheid en mobiliteit (artikel XII), de Wet Infrastructuurfonds (artikel XIII), de Wet Luchtvaart (artikel XIV), de Wet houdende
regels met betrekking tot enkele specifieke uitkeringen aan provincies en
gemeenten op het terrein van Verkeer en Waterstaat (artikel XV), de Wet
milieubeheer (artikel XVI) en de Wet bodembescherming (artikel XVII). In
deze wetten komen de verwijzingen naar de plusregio’s te vervallen, of
worden deze vervangen door een openbaar lichaam als bedoeld in artikel
20, derde lid, van de Wet personenvervoer 2000.
Artikel IX (Wet BDU verkeer en vervoer)
Zoals aangegeven in het algemeen deel van de toelichting wordt
voorgesteld de Wet BDU niet langer van toepassing te laten zijn op de
uitkeringen aan provincies. De bijdragen voor verkeer en vervoer voor
provincies zullen voortaan via het provinciefonds lopen. Wel wordt nog op
grond van de Wet BDU in een specifieke uitkering voorzien voor openbare
lichamen als bedoeld in artikel 20, derde lid, van de Wp 2000. De
bepalingen van de Wet BDU worden in het wetsvoorstel gewijzigd om dit
mogelijk te maken. Dit houdt in dat de verwijzingen naar de provincies en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 659, nr. 3

12

de plusregio’s in de bepalingen van de Wet BDU verkeer en vervoer zullen
worden geschrapt en tegelijkertijd een grondslag in die wet wordt
gecreëerd voor de mogelijkheid van een specifieke uitkering aan
eerdergenoemde openbare lichamen. De systematiek van de Wet BDU
wordt grotendeels in stand gehouden en wordt slechts op een enkel
onderwerp gewijzigd. Voor wat betreft de in de Wet BDU opgenomen
verplichting om een bestedingsplan op te stellen zal worden aangesloten
bij de werkwijze van het provinciefonds. Omdat de uitkering uit het
provinciefonds niet kan worden gecombineerd met een bestedingsplan
vervallen de artikelen die betrekking hebben op het bestedingsplan
(artikelen 6, 7 en 8). Ten slotte is van de gelegenheid gebruik gemaakt om
enkele technische aanpassingen door te voeren.
Artikel X (Wet personenvervoer 2000)
Het voorgestelde artikel wijzigt de Wp 2000. In artikel 20 van de Wp 2000
is vastgelegd wie bevoegd is tot verlening van concessies voor openbaar
vervoer. In verband met het vervallen van de plusregio’s is in het tweede
tot en met het vierde lid de volgende systematiek opgenomen. Het
voorgestelde tweede lid regelt dat gedeputeerde staten bevoegd zijn tot
het verlenen, wijzigen of intrekken van concessies voor openbaar vervoer,
anders dan openbaar vervoer per trein. Het voorgestelde derde lid maakt
mogelijk om bij algemene maatregel van bestuur een gebied aan te wijzen
waarin niet de betrokken provincie, maar een openbaar lichaam bevoegd
concessieverlener is. Beoogd wordt hiermee de basis te creëren om het
dagelijks bestuur van de op te richten gemeenschappelijke regelingen (de
twee vervoerregio’s) bevoegd te maken voor de concessieverlening in het
aan te wijzen gebied. Met de aanwijzing bij algemene maatregel wordt
duidelijk bepaald voor welk gebied de bevoegdheid wordt verleend. Deze
aanwijzing zal plaatsvinden zodra de gemeenschappelijke regelingen ten
behoeve van die vervoerregio’s in de Randstad tot stand zijn gekomen.
Met deze systematiek kan geen twijfel bestaan wie in de concrete situatie
als het bevoegd gezag met betrekking tot concessieverlening in de zin van
artikel 20 van de Wp2000 moet worden aangemerkt. Hiermee wordt een
soepele overgang van de situatie van de verplichte samenwerking in de
plusregio naar een vrijwillige samenwerking in de twee vleugels van de
Randstad bewerkstelligd. Het voorgestelde vierde lid is gelijkluidend aan
het huidige artikel 20, derde lid met dien verstande dat het mogelijk wordt
om in plaats van het dagelijks bestuur van de plusregio, het dagelijks
bestuur van het openbaar lichaam als bedoeld in het derde lid aan te
wijzen.
Vervolgens zijn enkele technische aanpassingen aangebracht om
verwijzingen in de desbetreffende artikelen naar de verschillende leden
van artikel 20 aan te laten sluiten bij het voorgestelde artikel 20.
Voor wat betreft de verwijzing in artikel 63a naar de plusregio’s die de
gemeenten Amsterdam, ’s-Gravenhage, Rotterdam of Utrecht omvat is
aangesloten bij de systematiek van concessieverlening zoals uitgewerkt in
artikel 20. Deze uitwerking past binnen de verordening (EG) 1370/2007. Dit
betekent dat het in artikel 63a, eerste lid gaat om de concessieverlener als
bedoeld in artikel 20, derde lid (de vervoerregio’s), en het de gemeenten
Amsterdam, ’s-Gravenhage of Rotterdam betreft. In het tweede lid gaat
het om het concessiegebied van het huidige Bestuur Regio Utrecht,
waarin de gemeente Utrecht ligt met als concessieverlener de provincie.
De betrokken concessieverlener moet in dat geval zeggenschap over de
vervoerder uitoefenen net als over haar eigen diensten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 659, nr. 3

13

Artikel XI (Planwet verkeer en vervoer)
De voorgestelde wijziging van artikel 16 van de Planwet regelt dat een
regionaal verkeers- en vervoerplan niet langer door de plusregio, maar
door de dagelijkse besturen van de openbare lichamen, bedoeld in artikel
20, derde lid, van de Wp 2000 worden vastgesteld. Voor het overige heeft
een wetstechnische aanpassing plaatsgevonden.
Artikel XVIII (Wet op de jeugdzorg)
In verband met het afschaffen van de plusregio’s vervalt ook de grondslag
in artikel 107, eerste lid, van de Provinciewet, dat het mogelijk maakt
provinciale taken aan plusregio’s over te dragen (zie artikel IV). Voorts is
artikel 2 van de Wet op de jeugdzorg niet meer passend, omdat daarin
wordt verwezen naar de plusregio’s, bedoeld in artikel 104 van de Wgr. Ter
continuering van de delegatie van de taken inzake de jeugdzorg aan de
regio’s rond Rotterdam, Amsterdam en Den Haag tot het moment dat de
nieuwe Jeugdwet in werking treedt, wordt in artikel 2 van de Wet op de
jeugdzorg een zelfstandige delegatiegrondslag opgenomen.
Artikel XIX en XX (samenloop met de Huisvestingswet 2013)
Het wetsvoorstel houdende nieuwe regels met betrekking tot de verdeling
van woonruimte en de samenstelling van de woonruimtevoorraad
(Huisvestingswet 2013, 32 271) dient ter vervanging van de huidige
Huisvestingswet. De wijzigingen die met artikel XIX in de Huisvestingswet
2013 worden doorgevoerd hebben dezelfde strekking als de wijzigingen
die in artikel V in de huidige Huisvestingswet worden doorgevoerd. Voor
een toelichting op dit artikel wordt dan ook verwezen naar de toelichting
bij artikel V.
In artikel XX wordt een voorziening getroffen voor het geval beide wetten
gelijktijdig in werking treden. In artikel 47, tweede lid, van het voorstel
voor de Huisvestingswet 2013 is bepaald dat verordeningen die berusten
op de Huisvestingswet zes maanden na inwerkingtreding van die wet
vervallen. Dit betreft niet alleen huisvestingsverordeningen die door een
gemeente zijn vastgesteld, maar ook huisvestingsverordeningen die door
het bestuur van een plusregio zijn vastgesteld.
Ten aanzien van deze verordeningen is in artikel XXIII van het onderhavige
wetsvoorstel bepaald dat deze van kracht blijven tot het moment waarop
de gemeenschappelijke regeling waarbij de plusregio is ingesteld,
krachtens artikel XVII, eerste lid, is beëindigd. Dergelijke verordeningen
vervallen uiterlijk een jaar na inwerkingtreding van deze wet.
Bij gelijktijdige inwerkingtreding van beide wetten doet zich de vraag voor
welk van beide bepalingen voorrang dient te krijgen, de algemene
overgangsbepaling van de Huisvestingswet 2013 of de overgangsbepaling
van het onderhavige wetsvoorstel die specifiek ziet op de huisvestingsverordeningen die door het bestuur van een plusregio zijn vastgesteld. Om
die reden is in artikel XX bepaald dat in een dergelijk geval artikel XXIII
van dit wetsvoorstel van toepassing is op de huisvestingsverordening van
de plusregio.
Artikel XXI (samenloop met Wet lokaal spoor)
In het wetsvoorstel houdende regels over de aanleg, het beheer, het
gebruik en de veiligheid van lokale spoorwegen (Wet lokaal spoor, 33 324)
wordt de verantwoordelijkheid voor de aanleg en het beheer van de lokale
spoorweginfrastructuur bij de dagelijkse besturen van de provincie en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 659, nr. 3

14

plusregio’s belegd. Zodra dit wetsvoorstel tot wet wordt verheven en
hoofdstuk 1 daarvan in werking treedt, dient ook die wet aangepast te
worden aan de voorgestelde afschaffing van de plusregio’s. Dit artikel
draagt daar zorg voor.
De voorgestelde wijzigingen sluiten aan bij de gevolgde systematiek van
de wijzigingen die in de Wp 2000 en de Wet BDU zijn doorgevoerd. De
verantwoordelijkheid wordt neergelegd bij gedeputeerde staten,
respectievelijk de dagelijkse besturen van de openbaar lichamen, bedoeld
in artikel 20, derde lid, van de Wp 2000.
Artikel XXII (opheffing of omzetting plusregio’s)
Het bijzondere van de plusregio’s is dat het wettelijk verplichte gemeenschappelijke regelingen zijn die door de gemeenten in een gebied met
stedelijke kenmerken (moeten) worden getroffen om wettelijke taken uit te
voeren met het oog op de oplossing van de stedelijke afstemmingsproblematiek (artikel 104 Wgr). Deze wettelijke taken betreffen met name enkele
taken die in sectorwetgeving aan de plusregio’s zijn opgedragen, zoals die
op het terrein van verkeer en vervoer en de woonruimteverdeling, maar
daarnaast ook twee taakopdrachten in de Wgr zelf met betrekking tot het
regionaal economisch beleid en het grondbeleid. Een bijzonder geval zijn,
in de derde plaats, de taken met betrekking tot de jeugdzorg die door de
provincies worden uitgevoerd, maar op basis van een delegatiebesluit van
de provincies Noord-Holland en Zuid-Holland door de drie plusregio’s
rond Rotterdam, Amsterdam en Den Haag worden uitgevoerd. Het gaat bij
de jeugdzorg dus niet om een door de wet aan de deze plusregio’s
opgedragen taak, maar om een overgedragen taak.
Het afschaffen van de plusregio’s betekent dat de wettelijke taken dienen
te worden herverdeeld over provincies en gemeenten. Het afschaffen van
de plusregio’s hoeft niet te leiden tot opheffing van de gemeenschappelijke regelingen die destijds zijn getroffen om als plusregio’s wettelijke
taken uit te voeren. In verschillende regio’s zijn aan deze gemeenschappelijke regelingen namelijk ook andere, van de deelnemers zelf afkomstige
taken overgedragen (gedelegeerd) en worden dus zowel de wettelijk
verplichte als niet wettelijk verplichte taken uitgevoerd. Als de deelnemers
deze taken in regionaal verband willen blijven uitvoeren, is het niet
doelmatig de plusregio’s eerst op te (moeten) heffen om vervolgens
opnieuw een gemeenschappelijke regeling te treffen om de behartiging
van de vrijwillige, niet wettelijk verplichte taken te kunnen voortzetten. Het
wetsvoorstel bevat als hoofdregel, opgenomen in het eerste lid, dat de
gemeenten die deelnemen aan de plusregio de gemeenschappelijke
regeling waarbij de plusregio is ingesteld, binnen een jaar na de totstandkoming van deze wet moeten ontbinden door de gemeenschappelijke
regeling waarbij de desbetreffende plusregio is ingesteld, op te heffen.
Het tweede lid biedt echter de mogelijkheid om de gemeenschappelijke
regeling na het verlies van de status van plusregio voort te zetten. In het
eerste geval vindt de afwikkeling plaats met toepassing van de bepalingen
die ingevolge artikel 9, eerste en tweede lid, van de Wgr met betrekking
tot de opheffing en de vereffening van het vermogen in de gemeenschappelijke regeling (moeten) zijn opgenomen. In het tweede geval zal de
gemeenschappelijke regeling, eveneens binnen een jaar, in overeenstemming moeten worden gebracht met alle wetswijzigingen die uit
onderhavig wetsvoorstel voortvloeien.
Gedurende de periode dat de gemeenschappelijke regeling waarbij de
plusregio is ingesteld nog niet is opgeheven of nog niet in overeenstemming is gebracht met de Wgr blijft bij gemeenschappelijke regeling
ingestelde regionaal openbaar lichaam voortbestaan. Voor zover taken en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 659, nr. 3

15

bevoegdheden niet reeds als gevolg van de bepalingen in dit wetsvoorstel
bij een ander orgaan zijn belegd, blijft het bestuur van het regionaal
openbaar lichaam (de voormalige plusregio) bevoegd om besluiten te
nemen. Tot het moment dat toepassing is gegeven aan het eerste
onderscheidenlijk het tweede lid, dienen de paragrafen 3 en 5 van
Hoofdstuk XI van de Wgr dan ook van toepassing te blijven op de
gemeenschappelijke regeling waarbij de plusregio is ingesteld (derde lid).
Artikel XXIII (Overgangsbepaling regionale huisvestingsverordening)
In dit artikel is een overgangsregeling opgenomen voor de regionale
huisvestingsverordeningen die gelden op het moment dat deze wet in
werking treedt. In de eerste volzin is de termijn geregeld waarop de op het
tijdstip van inwerkingtreding van deze wet in de plusregio’s van kracht
zijnde regionale huisvestingsverordeningen vervallen. Voorgesteld wordt
de huisvestingsverordeningen in de dienovereenkomstige gebieden van
kracht te laten zijn tot het moment waarop de plusregio door de deelnemende gemeenten is ontbonden, met dien verstande dat de verordeningen hoe dan ook uiterlijk na een jaar vervallen. De deelnemende
gemeenten hebben dus maximaal één jaar om te bezien of een nieuwe
regionale huisvestingsverordening nodig is of dat zij ervoor kiezen om zelf
een huisvestingsverordening voor hun gemeente vast te stellen.
Het tweede lid brengt tot uitdrukking dat deze vervaltermijn in alle
gevallen in de plaats komt van de vervaltermijnen die (indien van
toepassing) hadden gegolden als de plusregio’s zouden hebben voortbestaan. Dat kan leiden tot een kortere geldingsduur, zeker als de betrokken
huisvestingsverordening anders voor onbepaalde tijd had gegolden, maar
ook tot een langere.
Op grond van het derde lid kan het algemeen bestuur van de voormalige
plusregio de regionale huisvestingsverordening, zolang deze van kracht
blijft, wijzigen of intrekken.
Artikel XXIV (Overgangsregeling jeugdzorg)
In het eerste lid is een voorziening getroffen die inhoudt dat de provinciale
delegatiebesluiten, op grond waarvan de plusregio’s waarin Rotterdam,
Amsterdam onderscheidenlijk Den Haag zijn gelegen, hun geldigheid
behouden. Daarmee wordt voorkomen dat een nieuw besluit moet
worden genomen, terwijl er materieel niets verandert.
Het tweede lid bepaalt dat de in artikel XXII, eerste en tweede lid,
bepaalde termijn waarbinnen de »gemeenschappelijke regeling moet zijn
opgeheven dan wel zijn omgezet in vrijwillige samenwerkingsverbanden
in deze drie regio’s, pas begint te lopen op een bij koninklijk besluit te
bepalen tijdstip. Beoogd wordt dit moment gelijk te laten vallen met het
moment dat de Wet op de jeugdzorg wordt ingetrokken. Op deze wijze
krijgen de drie regio’s de tijd om hun taken inzake de jeugdzorg uit te
voeren totdat de nieuwe Jeugdwet in werking treedt.
Artikel XXV (Overgangsbepalingen bijdragen op gebied verkeer
en vervoer)
Met ingang van de inwerkingtreding van de wet gaan de taken op het
gebied van verkeer en vervoer van de plusregio’s over op de rechtsopvolgers: gedeputeerde staten van de provincies waarin de plusregio is
gelegen respectievelijk het dagelijks bestuur van een openbaar lichaam
als bedoeld in artikel 20, derde lid, van de Wp 2000.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 659, nr. 3

16

In dit artikel zijn overgangsbepalingen opgenomen voor bijdragen,
subsidies en uitkeringen die zijn verleend of verstrekt aan plusregio’s op
grond van de Wet bereikbaarheid en mobiliteit, de wet van 24 april 1991
houdende regels met betrekking tot enkele specifieke uitkeringen aan
provincies en gemeenten op het terrein van Verkeer en Waterstaat (Stb.
1991, 225), de Wet BDU verkeer en vervoer, of de Wet Infrastructuurfonds.
In het eerste lid is bepaald dat deze bijdragen, subsidies en uitkeringen
worden geacht te zijn verleend aan voornoemde rechtsopvolgers en dat
de rechtsopvolgers dienaangaande in de rechten en plichten treden van
de plusregio’s.
Dit betekent dat de rechtsopvolgers uitvoering geven aan de rechten en
plichten die voortvloeien uit voornoemde bijdragen, subsidies en
uitkeringen. Het is de bestuurlijke verantwoordelijkheid van de rechtsopvolgers zelf om te bepalen op welke wijze zij de uitvoering van deze
rechten en plichten vormgeven. Een informatieplicht voor de gemeenten
in de voormalige plusregio’s voor de rechtsopvolgers zorgt ervoor dat de
rechtsopvolgers voldoende geïnformeerd worden omtrent de rechten en
verplichtingen, die deze van de plusregio overneemt (tweede lid).
De middelen die ingevolge artikel 9 van de Wet BDU voor toekomstige
uitgaven zijn gereserveerd, zijn geoormerkte middelen en zullen dus
overgedragen moeten worden aan de rechtsopvolgers van de plusregio’s.
Het is van belang dat bij de overdracht van de reserves wordt aangegeven, welke verplichtingen reeds zijn aangegaan en welke projectafspraken zijn gemaakt. In het derde lid is bepaald dat de gemeenten in de
voormalige plusregio’s de stand van zaken ten aanzien van deze verplichtingen en afspraken vastleggen. Op basis van dat overzicht kunnen
partijen onder regie van de rechtsopvolger in goed overleg met
gemeenten afspreken, bijvoorbeeld via een convenant, hoe met dergelijke
afspraken wordt omgegaan en hoe de reserves daarvoor worden ingezet.
Het vierde lid bepaalt dat de bepalingen van de Wet BDU met betrekking
tot de rekening en verantwoording van toepassing blijven op de reeds
verstrekte uitkeringen.
Met het oog op de nieuwe situatie wordt in het vijfde lid tenslotte de
mogelijkheid gecreëerd om direct na inwerkingtreding van deze wet aan
het dagelijks bestuur van een openbaar lichaam als bedoeld in artikel 20,
derde lid, van de Wp2000 tijdens het kalenderjaar een uitkering te
verstrekken voor het lopende uitkeringsjaar.
Artikel XXVII (Overgangsrecht Planwet verkeer en vervoer)
In dit artikel is vastgelegd dat de op grond van artikel 16 door de plusregio
vastgestelde regionale verkeers- en vervoerplannen met de inwerkingtreding van deze wet worden geacht te zijn vastgesteld door gedeputeerde staten of, indien van toepassing, door het dagelijks bestuur van
een openbaar lichaam als bedoeld in artikel 20, derde lid, van de Wp 2000.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 659, nr. 3

17