De (algemene) beraadslaging wordt heropend.
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2011
(32500-VIII);
- het wetsvoorstel Jaarverslag en slotwet
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
2009 (32360-VIII, nr. 3);
- het jaarverslag van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2009 (32360-VIII, nr.
1);
- het rapport van de Algemene Rekenkamer bij
het jaarverslag van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap 2009 (32360-VIII, nr. 2), en
van:
- de motie-Jadnanansing/Jasper van Dijk over de
beleidsterreinen onderzoek en wetenschap onder het
minister van OCW houden (32500-VIII, nr. 58);
- de motie-Jadnanansing c.s. over afzien van het
verhoogde collegegeld voor langstudeerders (32500-VIII,
nr. 59);
- de motie-Jadnanansing c.s. over standaard invoeren
van studiekeuzegesprekken (32500-VIII, nr. 60);
- de motie-Lucas/De Rouwe over mogelijkheden voor
scholarships (32500-VIII, nr. 61);
- de motie-Jasper van Dijk/Van der Ham over ongedaan
maken van de collegegeldverhoging voor een tweede
studie (32500-VIII, nr. 62);
- de motie-Jasper van Dijk/Beertema over stopzetten van
de subsidie aan de HBO-raad (32500-VIII, nr. 63);
- de motie-Jasper van Dijk over afzien van collegegelddifferentiatie (32500-VIII, nr. 64);
- de motie-De Rouwe/Lucas over private investeringen in
onderwijshuisvesting (32500-VIII, nr. 65);
- de motie-De Rouwe/Lucas over het aantal contacturen
dat een instelling aanbiedt (32500-VIII, nr. 66);
- de motie-Van der Ham/Jasper van Dijk over maatregelen voor langstudeerders meenemen in de uitwerking
van de aanbevelingen van de commissie-Veerman
(32500-VIII, nr. 67);
- de motie-Van der Ham/Klaver over de opbrengsten van
internationale studenten in het Nederlands hoger
onderwijs (32500-VIII, nr. 68);
- de motie-Beertema/Jasper van Dijk over de bevoegdheid voor de overheid om in te grijpen in de financiële
kaders van instellingen (32500-VIII, nr. 69);
- de motie-Beertema/Jasper van Dijk over landelijke
eindtermen voor de kenniscomponent van vakken in het
hbo (32500-VIII, nr. 70);
- de motie-Klaver over afzien van de langstudeerdersmaatregel (32500-VIII, nr. 71);
- de motie-Dijkgraaf over ongedaan maken van de
perverse prikkel die het uitstellen van studies stimuleert
(32500-VIII, nr. 72).
(Zie vergadering van 11 november 2010.)
De voorzitter: Ik heb net met u afgesproken dat de
leden elkaar niet zullen interrumperen. Ik geef gelegenheid om vragen te stellen aan de staatssecretaris als
daartoe aanleiding is. Ik zal dat echter zeer beperkt
toestaan, want ik wil echt uiterlijk om 18.00 uur het debat
hervatten over de begroting SZW. We gaan dat niet
helemaal redden, maar we gaan dat wel proberen.

Tweede Kamer

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

©
Mevrouw Jadnanansing (PvdA): Voorzitter. Op de
maatregel voor langstudeerders is niet lang genoeg
gestudeerd. Als dat wel was gebeurd, zou de uitspraak
van de Hoge Raad van 1989 vast en zeker naar voren zijn
gekomen. Die uitspraak behelst dat het beboeten van
studenten die meer dan een jaar studievertraging hebben
opgelopen, in strijd is met het rechtszekerheidsbeginsel.
Ook in het artikel in het NRC Handelsblad van 1 december jongstleden van de voorzitter van het college van de
Radboud Universiteit Nijmegen wordt geattendeerd op
deze uitspraak. Een andere uitspraak deed de staatssecretaris van Onderwijs zelf. Op 29 november jongstleden
gaf hij in het wetgevingsoverleg aan dat hij denkt dat
deze maatregel wel haalbaar is. In hoeverre verhoudt het
een zich tot het ander?
Ik stel een aantal vragen, omdat er veel onduidelijkheid is. Sluit de staatssecretaris zijn ogen voor de
uitspraak van de Hoge Raad? En gaat hij in tegen de
praktijk die door al zijn voorgangers is gevestigd naar
aanleiding van het zojuist door mij aangehaalde arrest
van de Hoge Raad en die inhoudt dat zittende populaties
worden herzien? Waarom breekt de staatssecretaris met
de handelswijze van zijn ambtsvoorgangers door een
dergelijke maatregel met grote spoed in te voeren? Heeft
hij de aangekondigde maatregelen wel goed doordacht
en ligt daaraan een grondige analyse ten grondslag van
de mogelijke juridische, financiële, sociale en maatschappelijke gevolgen? Zo ja, dan verzoek ik hem om die
analyse zo spoedig mogelijk met de Tweede Kamer te
delen. Zo nee, waarom is die analyse niet gedaan, gelet
op de onrust die in de onderwijswereld is ontstaan? Is
het wellicht een idee om aan de hand van de eventuele
grondige analyse van de staatssecretaris eerst goed
overleg te voeren met betrokkenen? Is deze aangekondigde strafmaatregel die met onmiddellijke ingang in
werking treedt, niet veel te kort door de bocht? De
zittende studenten die daardoor direct getroffen worden,
kunnen immers niets meer veranderen aan hun huidige
studiesituatie. Ze zijn daarvan de dupe: of ze moeten nog
meer betaald werk gaan zoeken om de verhoging te
kunnen betalen. Dat zal tot gevolg hebben dat zij nog
langer moeten studeren. Of zij worden gedwongen om
met hun studie te stoppen. Dat zal in elk geval sociale en
maatschappelijke kapitaalvernietiging tot gevolg hebben.
Is invoering van de wet met ingang van het studiejaar
2011 wel realistisch en haalbaar, gelet op de onduidelijke
planning die uit de brief van de staatssecretaris van
6 december jongstleden is af te leiden? Het conceptwetsvoorstel zal binnenkort worden behandeld in de
Ministerraad. Ik vraag mij af wanneer dat gebeurt.
Daarna zal het naar de Raad van State gaan voor advies.
Wanneer gaat dat gebeuren? Vervolgens zal het bij de
Tweede Kamer worden ingediend. Over die datum is ook
niets bekend. Kan de staatssecretaris een duidelijk
stappenplan geven waarin de data voor de Tweede
Kamer zijn vermeld?
Vooropgesteld dat deze hele regeling ongewenst is –
dat blijkt nu ook uit de opdoemende juridische problemen bij de groep zittende studenten – merk ik op dat
deze kennelijk niet eens haalbaar is. Ik verzoek de
staatssecretaris dan ook nadrukkelijk om te bezinnen eer
hij begint. Ik eindig met de volgende motie.

9 december 2010
TK 33

33-64

Jadnanansing

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het kabinet begin 2011 met een
wetsvoorstel komt dat gericht is op het aanpakken van
langstudeerders via verhoging van de jaarlijkse
collegegelden met € 3000;
constaterende dat deze regeling zowel voor zittende
studenten als voor toekomstige studenten gaat gelden;
overwegende dat de Hoge Raad in april 1989 reeds
stelde dat een dergelijke maatregel zonder overgangsregeling in strijd is met het rechtszekerheidsbeginsel;

overheid hard nodig heeft om te investeren in de
kwaliteit van het onderwijs.
Ik gebruik de heropening van dit debat wel om een
motie in te dienen over de Canadagelden. De staatssecretaris heeft tijdens het wetgevingsoverleg toegezegd
dat hij hierover nogmaals in gesprek wil gaan. Ik wil de
bal nadrukkelijk ook bij de VSNU leggen. Het kan niet zo
zijn dat universiteiten het er enerzijds onderling over
eens zijn dat onderzoeksgelden oneerlijk zijn verdeeld
tussen de universiteiten, maar dat het hen anderzijds
alleen lukt om tot een oplossing te komen als er een zak
geld bij komt. In tijden van financiële krapte verwacht ik
dat ook universiteiten oud en wijs genoeg zijn om samen
tot overeenstemming te komen over een eerlijke
verdeling. Daarom dien ik de volgende motie in.
Motie

van mening dat dit zowel op financieel vlak als op
sociaal en maatschappelijk vlak veel te veel gevolgen
heeft;

De Kamer,

van mening dat de recente informatie over de eerdere
uitspraak van de Hoge Raad aangeeft dat verschillende
aspecten matig zijn onderzocht en dat die matig
onderbouwd blijken;

constaterende dat de Kamer zich reeds eerder heeft
uitgesproken voor een meer evenwichtige verdeling van
de onderzoeksbekostiging tussen de universiteiten;

verzoekt de regering, de mogelijke financiële, sociale en
maatschappelijke gevolgen op korte termijn duidelijk in
kaart te brengen en deze informatie aan de Kamer te
verstrekken;
verzoekt de regering voorts, de landsadvocaat een
onafhankelijk juridisch advies te vragen en dit advies zo
spoedig mogelijk aan de Kamer te doen toekomen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Jadnanansing en Van der Ham. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 83 (32500-VIII).
©
Mevrouw Lucas (VVD): Voorzitter. De VVD-fractie vindt
de discussie die vanmiddag wordt gevoerd over de
langstudeerregeling prematuur. Wij hebben het immers
over een regeling die nog niet eens naar de Kamer is
gestuurd. Ik kan dus niet beoordelen of deze regeling
juridisch houdbaar of niet houdbaar is, om de simpele
reden dat ik de regeling niet ken. Uiteraard weet ik wat
er in het regeerakkoord staat. Het zal de Kamer niet
verbazen dat ik daar achter sta. Pas als de regeling bij de
Kamer ligt en we het rapport van de Raad van State
hebben, kan de Kamer beoordelen of wat we willen ook
mogelijk is. Dan kunnen we bekijken of er uitzonderingen
op de regel nodig zijn.
Laat ik duidelijk zijn; ik vind het feit dat er nu 60.000
tot 80.000 langstudeerders zijn echt een probleem. Nu
alleen over de langstudeerregeling spreken als over een
strafmaatregel, vind ik echt te kort door de bocht gaan.
Dit is een maatregel die een prikkel geeft aan zowel de
instellingen als aan de studenten. Zij moeten de vaart
erin houden. Bovendien levert de regeling geld op dat de

Tweede Kamer

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat met het Canada-akkoord de universiteiten het signaal hebben gegeven dat ook zij van mening
zijn dat er sprake is van een oneerlijke verdeling van
onderzoeksgelden tussen de universiteiten;
constaterende dat met het schrappen van de enveloppenmiddelen Alfa/Gammaonderzoek er geen extra
middelen meer beschikbaar zijn;
voorts overwegende dat het niet zo kan zijn dat alleen
door het beschikbaar stellen van extra middelen door het
Rijk de universiteiten tot overeenstemming kunnen
komen, maar een beroep gedaan moet worden op de
universiteiten om ook in financieel mindere tijden
onderling tot afstemming te komen;
verzoekt de regering, de VSNU op te roepen om in het
voorjaar van 2011 met een gedragen voorstel te komen
voor een meer evenwichtige verdeling van de onderzoeksbekostiging tussen de universiteiten, binnen de
vaste voet onderzoek van de lumpsumvergoeding van
het wetenschappelijk onderwijs, en de Kamer hierover te
informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Lucas. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 84 (32500-VIII).
©
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. In het debat
dat wij 29 november hielden, vroeg ik al aan de
staatssecretaris of deze enorme verhoging van het
collegegeld juridisch mogelijk is. Hij zei toen: naar onze
inschatting is het antwoord op die vraag ja. Dat klinkt
niet erg overtuigend; blijkbaar is het nog niet zeker. De

9 december 2010
TK 33

33-65

Jasper van Dijk
kritiek draait om het rechtszekerheidsbeginsel. Kun je de
huidige studenten confronteren met een enorme
verhoging van het collegegeld, terwijl zij daarop niet zijn
voorbereid? Kun je de regels tijdens de wedstrijd
veranderen? Ook bij de instellingen ontstaan problemen.
Wie krijgt de strafkortingen als een student tussentijds
overstapt naar een andere universiteit? Het is allemaal
knap lastig. Daarom is het beter om deze huidige
studenten te ontzien. Hetzelfde probleem ontstaat
overigens met de afschaffing van de studiefinanciering
voor masterstudenten in 2012.
Hoe zit het verder met de informatie over het
studiesucces van de verschillende masteropleidingen?
Vindt de staatssecretaris het, gezien zijn plannen, niet
eens tijd worden om dit uit te zoeken? Studenten weten
nu niet op welke universiteit zij het best terechtkunnen.
Voorop staat dat de SP het niet eens is met het
politieke besluit om het collegegeld te verhogen naar
bijna € 5000. Dit is een kille bezuiniging op het hoger
onderwijs. Voor veel studenten wordt een enorme
drempel opgeworpen. De uitval zal toenemen en
opleidingen zullen makkelijker worden. De verhoging
werkt dus als een perverse prikkel. Daarom roep ik
iedereen op om morgenmiddag naar de Dam in
Amsterdam te komen. Daar zullen de studenten
demonstreren tegen deze plannen. Ook de staatssecretaris is welkom.
Verder dien ik de volgende motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
van mening dat het onverstandig is om het collegegeld
voor langstudeerders met € 3000 te verhogen;
constaterende dat deze maatregel niet getuigt van
behoorlijk bestuur, omdat huidige studenten vanaf
september 2011 met de verhoging worden geconfronteerd;
verzoekt de regering, ten minste de huidige studenten te
ontzien in het voorstel voor de collegegeldverhoging
voor langstudeerders,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Jasper van Dijk. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 85 (32500-VIII).
©
De heer De Rouwe (CDA): Voorzitter. Het CDA wil de
kwaliteit van het onderwijs verder verbeteren. De basis
op orde, de lat omhoog; dat is ons uitgangspunt. Dat
geldt voor het onderwijs én de studenten.
Met de basis op orde bedoelen wij een basisbeurs,
een ov-jaarkaart en wettelijke collegegelden, om zo voor
iedereen in dit land onderwijs breed toegankelijk te
houden. Het CDA stond daarvoor en staat daarvoor. Ik

Tweede Kamer

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

noem bewust even de basisbeurs, die het CDA voor 90%
van de studenten heeft weten te behouden.
Wij willen ook de lat omhoog. Het CDA steunt daarom
de gedachte achter de ideeën voor het verhoogde
collegegeld voor studenten die langer studeren dan
nominaal, vermeerderd met een uitloopjaar. Ik noem het
uitloopjaar, want ja, ook in de voorgestelde plannen is en
blijft er ruimte voor uitloop en/of extra activiteiten. En
nee, die ruimte zal niet meer onbeperkt zijn, zeker niet
tegen de achtergrond van de bezuinigingsoperatie en
andere investeringen in het hoger onderwijs.
De concrete uitwerking van de plannen roept terecht
vragen op van studenten. Ik vraag de staatssecretaris
dan ook om snel mogelijk met zijn voorstel te komen,
zodat wij helderheid krijgen over wat wel en niet
mogelijk is. Ik krijg graag een reactie van de minister
over de planning die hij voor ogen heeft.
©
De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. Wij zijn geen
voorstander van de langstudeerdersregeling die het
kabinet wil voorstellen. Niet omdat wij denken dat er
niets mis is met de langstudeerders, maar omdat je dat
op een betere manier kunt organiseren, namelijk door
het voorstel over te nemen van mijzelf en de heer
Dijkgraaf. Je moet studenten die niets doen, uiteindelijk
van een universiteit of hogeschool kunnen weren. Dat
doen we niet met geldelijke boetes, want daarmee tref je
ook hen die je juist niet wilt treffen.
We spreken hier specifiek over de vraag of het
juridisch kan. Ik heb de uitspraak van de Hoge Raad uit
1989 erbij gepakt. Het is ongelooflijk ingewikkelde taal,
maar daar staat veel in over internationale verdragen,
over dat wij ons daaraan moeten houden, dat de
overheid zich moet inspannen om daaraan te voldoen,
dat er een wettelijke uitwerking moet komen die daar
daadwerkelijk richting aan geeft, zodat het ook daarbinnen kan functioneren, en dat er een goed overgangsrecht
moet zijn in de aard en de strekking van de regeling. De
vraag is of de staatssecretaris zomaar zo’n verhoging kan
doorgeven aan mensen die al begonnen zijn aan hun
studie. In 1989 is daar al eens een zaak over geweest.
Hoe reageert de staatssecretaris daarop? Hoe verhoudt
de jurisprudentie van de uitspraak van de Hoge Raad
zich tot het voorgenomen wetsvoorstel? Want de
staatssecretaris kan nu wel veel tijd gaan besteden aan
het uitwerken ervan, maar het is van belang om dit
principiële punt eerst te tackelen.
Ik herinner de staatssecretaris ten slotte aan het feit
dat hij ooit heeft gezegd over het snel invoeren van de
gratis schoolboeken dat hij vond dat het er niet
rücksichtslos doorheen gejast zou moeten worden. Ik
hoop dat hij die opmerking ter harte neemt bij het
schrijven van het wetsvoorstel en dat hij niet zomaar
over internationale verdragen heenstapt, voordat hij het
aan de Kamer aanbiedt.
©
De heer Klaver (GroenLinks): Voorzitter. Het is goed dat
we nog even kunnen doorpraten over de langstudeerdersmaatregel, want het verbaast me oprecht dat de
staatssecretaris deze maatregel voor zijn rekening neemt.
Zijn samenwerkingspartners beginnen voorzichtig
afstand te nemen van de maatregel. En terecht, want de

9 december 2010
TK 33

33-66

Klaver
maatregel is onverstandig, ondoordacht en vooral ook
onzorgvuldig. Om te voorkomen dat het een warboel
wordt van uitzonderingen voor dan weer die ene en dan
weer die andere groep, roep ik de staatssecretaris ertoe
op om terug te keren naar de teken- en rekentafel. Beter
ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.
Dit kabinet straft studenten die extra vakken of een
tweede opleiding volgen, die besturen en die vrijwilligerswerk doen. Niet alleen studenten moeten meer gaan
betalen als zij te lang over hun studie doen; instellingen
worden beboet met € 6000. Dat is een open uitnodiging
om studenten snel door hun studie heen te jassen en
een loopje te nemen met de kwaliteit. Vandaar nogmaals
de vraag: erkent de staatssecretaris dit gevaar?
De maatregel is onzorgvuldig. Het kabinet weet dit
ook, want het gaat er in zijn plannen van uit dat
studenten die nu al studeren, overvallen worden door
deze maatregel en hun gedrag dus niet meer kunnen
aanpassen. Het kabinet boekt een bedrag in voor
gedragseffect maar pas vanaf 2013 en pas in 2015 in
volle omvang. In 2012 levert die overvaltechniek 180 mln.
op van studenten en 190 mln. van instellingen. De heer
De Wijkerslooth, oud-dg van het ministerie en nu
bestuursvoorzitter van de Radboud Universiteit, wees
erop dat het kabinet al eerder iets dergelijks heeft
geprobeerd en dat de Hoge Raad toen heeft gesteld dat
dit in strijd is met het rechtszekerheidsbeginsel. De
staatssecretaris heeft al laten weten zich geen zorgen te
maken. Waarom niet? Hij verdient toch grof geld aan de
overvaltechniek die hij hanteert?
Waarschijnlijk is er binnen en buiten de Kamer best
consensus te vinden over het feit dat studenten die te lui
zijn om te studeren, aangepakt moeten worden. Op zich
is het niet verkeerd om hun extra te laten betalen. Zo
hebben wij veel minder problemen met het feit dat er
een sociaal leenstelsel komt voor masterstudenten. Niet
alleen de samenleving maar ook individuele studenten
zelf hebben voordeel bij het afronden van hun studie.
Mogelijke alternatieven zijn er voldoende. Laat dit
kabinet, VVD, CDA en PVV nu niet aankomen met: wij
kunnen niet anders, onze handen zijn gebonden. Ik heb
vorige week de doorwerkbonus geopperd. Daarmee
kunnen wij in ieder geval het studentendeel van deze
maatregel terugdraaien. Ook de VVD had dit in haar
verkiezingsprogramma staan. Ik kan mij niet voorstellen
dat de PVV liever haar geld uitgeeft aan rijke ouderen die
toch wel blijven werken dan aan kinderen, die de
toekomst hebben.
Minister Van Bijsterveldt wil meer aandacht besteden
aan rekenen en taal in het voortgezet onderwijs. Dan
kunnen wij bijna wel stoppen met het uitgeven van
belastinggeld aan de maatschappelijke stage. Ook daarin
zouden wij dekking kunnen vinden om deze langstudeermaatregel van tafel te krijgen. En dan hebben wij
natuurlijk de JSF, die wij bij ieder voorstel op tafel
kunnen halen, dus ook bij dit. Kort gezegd, er zijn
genoeg alternatieven. Waarom gaat de staatssecretaris
daar niet voor?
©
Staatssecretaris Zijlstra: Voorzitter. Ik heb slechts drie
moties. Dat blijkt te kloppen.
De voorzitter: En u hebt ook een amendement.

Tweede Kamer

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Staatssecretaris Zijlstra: Laat mij over het amendement
het volgende zeggen. Het is sowieso goed om dat even
te benadrukken.
De voorzitter: U hebt zelfs twee amendementen: een op
stuk nr. 81 en een op stuk nr. 82.
Staatssecretaris Zijlstra: Het gaat om twee gewijzigde
amendementen. Maandag krijgt de Kamer generiek
schriftelijk antwoord op alle amendementen die bij de
begroting en het wetgevingsoverleg zijn ingediend en
dus ook op deze wijzigingen. Laat ons afspreken dat het
maandag aan het eind van de dag naar de Griffie gaat.
Dan komt het ongetwijfeld per direct bij de Kamerleden
terecht.
Vandaag gaat het over de langstudeerdersregeling.
Daarover hebben wij ook van gedachten gewisseld
tijdens het wetgevingsoverleg. Die regeling is gebaseerd
op de zinsneden in het regeerakkoord. De Kamer heeft
een aantal zorgen geuit en een aantal denkrichtingen
meegegeven. Die heb ik opgeslagen. De heer Van Dijk
van de SP-fractie heeft ook de vraag gesteld: denkt u dat
het juridisch kan? Mijn antwoord was: ja, wij denken dat
dat juridisch kan. Veel meer dan dat kan ik vandaag ook
niet zeggen. Er ligt namelijk nog geen wetsvoorstel in de
Kamer.
Er is gevraagd naar de planning. Wij hopen dat
morgen de ministerraad akkoord gaat met het versturen
van een conceptwetsvoorstel aan de Raad van State. Dat
is een belangrijke stap. In de motie-Jadnanansing/Van
der Ham op stuk nr. 83 wordt de regering verzocht om de
landsadvocaat ernaar te laten kijken. Het wetgevingstraject houdt in dat wij eerst als kabinet wel of niet akkoord
gaan met het versturen van een wetsvoorstel aan de
Raad van State. De Raad van State geeft een juridisch
advies over het betreffende wetsvoorstel. Daar zijn ook
allerlei gradaties voor. Als de raad juridische bezwaren
ziet, adviseert hij dat aan het kabinet. De Kamer krijgt
daar ook een afschrift van als het wetsvoorstel bij haar
terecht komt. Het kabinet bepaalt na de advisering van
de Raad van State of het wetsvoorstel moet worden
aangepast. Ik verzoek de geachte afgevaardigden om
deze gebruikelijke praktijk vooral overeind te houden en
om vandaag geen inhoudelijke discussie aan te gaan
over een wetsvoorstel dat nog niet in definitieve vorm bij
de Kamer ligt.
De voorzitter: Ik zie dat de heer Van der Ham wil
interrumperen, maar we doen de interrupties aan het
eind van het betoog van de minister.
De heer Van der Ham (D66): Van de minister?
De voorzitter: Ik bedoel de staatssecretaris.
Staatssecretaris Zijlstra: Voorzitter. Op heel veel vragen
die door mevrouw Jadnanansing zijn neergelegd kan ik
nog niet ingaan. Er is immers nog geen definitief
wetsvoorstel. We moeten de advisering van de Raad van
State afwachten. We moeten afwachten wat het
definitieve wetsvoorstel zal zijn dat ik bij de Kamer ga
indienen. Dan moeten wij over al die vragen het debat
zeker aangaan, want daar zal een nette invulling voor
moeten komen; laat dat helder zijn.
Ik zeg vandaag tegen de heer Jasper van Dijk en
anderen die dat hebben gezegd dat wij nog steeds van

9 december 2010
TK 33

33-67

Zijlstra
mening zijn dat dit juridisch kan. Anders zouden wij het
überhaupt niet naar de Raad van State sturen. Maar ook
de ministerraad moet er nog overheen en dan nogmaals
de Raad van State. Dan pas komen wij naar de Kamer.
Daarna hebben we het debat.
Er werd gevraagd om een planning. Morgen vindt de
ministerraad plaats. Bij de Raad van State ligt een
verzoek om het in een spoedprocedure te behandelen.
Het mooie van de Raad van State is dat hij gaat over zijn
eigen behandelingstermijnen en snelheid. Ik zou mij
vandaag niet willen permitteren om uitspraken te doen
over hoe en met welke snelheid de raad dit zal doen. Het
enige wat ik kan garanderen is dat de Raad van State dat
terdege zal doen. Vanaf het moment dat het voorstel
naar de Raad van State zou gaan – ik hoop dat dit begin
volgende week is – wacht het kabinet af wanneer hij
ermee terugkomt. Dat zal gezien het verzoek om de
spoedprocedure hopelijk snel zijn. Ik hoop dat wij nog in
het eerste kwartaal van volgend jaar het wetsvoorstel in
de Kamer hebben. Dat zal ook moeten, want wij willen
het wetsvoorstel invoeren per 1 september 2011. Dat
vereist ook dat wij het hele wetgevingstraject, de
behandeling in de Tweede Kamer en daarna nog de
behandeling in de Eerste Kamer hebben afgerond. Dat
vereist ook wel dat het wetsvoorstel in het eerste
kwartaal bij de Kamer ligt.
Mevrouw Jadnanansing en de heren Van der Ham,
Klaver en Jasper van Dijk hebben allemaal gewezen op
het Harmonisatiewetarrest. Dat arrest kennen wij ook.
Wij betrekken het in de definitieve vormgeving van het
wetsvoorstel. De Raad van State zal daar ook ongetwijfeld naar kijken.
Laat ik er meteen helder over zijn dat ik de motieJadnanansing/Van der Ham op stuk nr. 83 ontraad. Het is
namelijk veel te vroeg in het proces om deze conclusies
te trekken, laat staan dat het niet verstandig is om nu de
landsadvocaat in te schakelen terwijl de Raad van State
zijn werk nog moet doen.
Mevrouw Lucas heeft in haar bijdrage gezegd dat er
nader gespecificeerd moet worden dat er op het gebied
van de Canadagelden ook een verantwoordelijkheid ligt
bij universiteiten in brede zin. Zo lees ik ook haar verzoek
in haar motie op stuk nr. 84. Ik heb al toegezegd dat ik
met de VSNU naar de toekomst toe zal bekijken in
hoeverre we, als we kwaliteitsgelden investeren, aan het
probleem van de Canadagelden invulling kunnen geven.
Mevrouw Lucas vraagt feitelijk: ga nu op korte termijn
kijken wat men binnen de VSNU kan doen. Dat kan ik
toezeggen. Ik ga dat gesprek graag aan. Ik wijs mevrouw
Lucas er wel op dat men er tot op heden niet in is
geslaagd om het onderling op te lossen. Wie weet lukt
het alsnog als ik heel vriendelijk glimlach. Het oordeel
over deze motie laat ik graag aan de Kamer.
In zijn motie op stuk nr. 85 verzoekt de heer Van Dijk
de regering, de huidige studenten te ontzien. Voor deze
motie geldt hetzelfde als voor de motie-Jadnanansing/
Van der Ham op stuk nr. 83: het is te vroeg in het proces.
Als er een wet is, zullen wij dat doen. Deze discussie
hebben wij eerder gevoerd, tijdens het wetgevingsoverleg. Met alle respect: dit is een herhaling van zetten. Ik
ontraad dus ook deze motie.
Ik meld mij af voor de demonstratie op de Dam; dat
was een open uitnodiging van de heer Van Dijk. Ik ben
morgen in Stockholm bij de uitreiking van de Nobelprijs
aan een Nederlandse wetenschapper. Aangezien ook
wetenschap in mijn portefeuille zit, hoop ik dat de heer

Tweede Kamer

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Van Dijk het mij niet euvel duidt dat ik daar aanwezig zal
zijn. Zo vaak gebeurt het nu ook weer niet!
De heer De Rouwe vroeg naar de planning. De heer
Van der Ham vroeg naar het arrest. Dat zal blijken. Het
citaat was overigens van een partijgenoot van mij en niet
van mijzelf.
Tegen de heer Klaver zeg ik dat deze staatssecretaris
geen grof geld verdient aan deze maatregel. Maatregelen
van de regering slaan überhaupt niet neer bij individuele
bewindspersonen. Ik denk dat wij voorzichtig moeten zijn
met de terminologie dat de overheid grof geld verdient
aan welke maatregel dan ook. Een van de alternatieven
is volgens de heer Klaver de doorwerkbonus. Wij hebben
met elkaar – bij ″met elkaar″ denk ik aan de bewindspersonen van het kabinet – een scheiding van inkomsten- en
uitgavenkaders afgesproken. Dat staat ook in het
regeerakkoord. Bovendien is het een goede traditie in dit
huis dat er begrotingstechnisch zo naar wordt gekeken.
De doorwerkbonus is onderdeel van het inkomstenkader
en de langstudeerregeling van het uitgavenkader. Als wij
de suggestie van de heer Klaver zouden uitvoeren,
zouden wij de afspraken doorbreken die wij begrotingstechnisch met elkaar hebben gemaakt. Nogmaals: met de
term ″met elkaar″ duid ik op het kabinet en de coalitieondersteunende partijen.
De JSF komt elke keer voorbij. Hoe groot het bedrag
hiervoor ook mag zijn, het betreft een incidentele dekking
terwijl wij hier over een structurele maatregel spreken.
Ook dat is, vanuit de begrotingsdiscipline bezien, dus
niet verstandig om te doen.
De voorzitter: Wij zullen één interruptieronde houden.
Het lijkt mij hoffelijk om de aanvraagster van de
heropening van het debat als eerste het woord te geven.
Mevrouw Jadnanansing (PvdA): De staatssecretaris
zegt: er komt nog een conceptwetsvoorstel, dus wacht
het allemaal maar af. Er is echter al een uitspraak. In
1989 is een uitspraak gedaan waaruit blijkt dat wij dit
gewoon niet moeten willen! Deze regeling is in strijd met
het rechtszekerheidsbeginsel. Die uitspraak ligt er al heel
veel jaren. Dan hoeven wij toch nergens meer op te
wachten?
Staatssecretaris Zijlstra: Er ligt een uitspraak in een
zaak. In de voorbereiding van de wetgeving hebben wij
naar de jurisprudentie gekeken. Naar onze mening moet
de wet daarbinnen passen. Daarom gaan wij ook langs
de Raad van State; dat is het goede van het proces. Als
de wetgever in generieke zin denkt dat het een kansloze
zaak is, dan gaan wij dat traject niet in! Wij doen het
zorgvuldig: eerst vragen wij het advies van de Raad van
State, dan doen wij een eventuele aanpassing van het
wetsvoorstel en ten slotte gaan wij het gesprek aan.
Mevrouw Jadnanansing heeft nog twijfels. In de
memorie van toelichting zal ik helder aangegeven
waarom het wel kan; er zal nooit staan waarom het niet
kan, want anders is er geen wetsvoorstel. Als wij nu
concluderen dat iets per definitie niet kan omdat er een
arrest ligt van de Hoge Raad, komen wij nooit meer aan
wetgeving toe in dit huis!
De heer Van der Ham (D66): Het is natuurlijk waar dat
wij pas echt kunnen bezien of het in strijd is met de wet,
als wij de wet hebben. Dat is waar. U hebt het wetsvoorstel nog niet ingediend. Ik verzoek u dan ook om in de

9 december 2010
TK 33

33-68

Zijlstra
memorie van toelichting specifiek op deze uitspraak in te
gaan. Dat is van groot belang.
Erkent u dat dit de laatste stand van de jurisprudentie
is?
De voorzitter: Wilt u via de voorzitter spreken,
alstublieft?
De heer Van der Ham (D66): Stelt u zich voor dat ...
De voorzitter: Nee, nee, dan moet u dus niet ″u″
zeggen. Alleen tegen mij mag u ″u″ zeggen. Het is laat,
maar ...
De heer Van der Ham (D66): Het is inderdaad laat; wij
zijn allemaal moe.
Voorzitter. Ik vraag de staatssecretaris om ook in te
gaan op de volgende vraag. Stel dat de uitspraak uit
1989 ook van toepassing is op het desbetreffende
wetsvoorstel en dat het voorstel op deze manier, zonder
overgangsregeling, niet kan worden ingevoerd. Heeft de
staatssecretaris dan ruimte om het financieel te dekken?
Het heeft namelijk financiële gevolgen. Is daar ruimte
voor in het hoofd en in de portemonnee van de
staatssecretaris; in ieder geval in zijn hoofd?
Staatssecretaris Zijlstra: De heer Van der Ham loopt al
een tijdje mee in dit huis en hij weet heel goed dat een
″stelt u zich eens voor″-vraag een hypothese is. Als lid
van het kabinet ga ik echter de discussie op basis van
feitelijkheden aan. Er ligt nog geen wetsvoorstel voor,
maar als wij een wetsvoorstel indienen, moeten wij
verzekeren dat dit wetsvoorstel juridisch kan standhouden. Daarvan zijn wij tot nu toe overtuigd, maar wij
wachten het verdere verloop van het proces en de
advisering van de Raad van State af. Dat doen wij altijd.
Ik kan niet anders dan ook tegen de heer Van der Ham
zeggen dat hij nog even moet wachten totdat er een
wetsvoorstel voorligt.
De voorzitter: Mijnheer Van der Ham, nu is de heer
Klaver aan de beurt.
Staatssecretaris Zijlstra: Voorzitter, ik ben nog een
antwoord voor de heer Van der Ham vergeten. Het
financieel kader van het regeerakkoord is helder. In het
regeerakkoord is 370 mln. ingeboekt per 1 september
2011 en daar streef ik dus naar.
De heer Van der Ham (D66): Het punt is als volgt. Als
blijkt dat hetgeen u hebt voorgenomen juridisch niet kan,
dan hebt u financieel probleem. U zegt nu eigenlijk: dan
moet ik het geld ergens anders vandaan halen. Dat is uw
uitspraak. Kunt u al antwoord geven op de vraag waar u
dit geld vandaan wilt halen? Dat vraag ik de staatssecretaris.

verzinnen en niet komen met een herhaling van zetten. Ik
vertrouw op uw originaliteit, anders druk ik uw microfoon uit.
De heer Klaver (GroenLinks): Er rust een last op mijn
schouders. Ik doe mijn best.
Voorzitter. De staatssecretaris wuift mijn voorstel voor
een doorwerkbonus wat formalistisch weg. Hij sprak over
de begrotingsregels voor lasten en uitgaven die zijn
afgesproken in de coalitie. Ik maak het wat gemakkelijker
aan de hand van het verschil tussen roze en blauw. Als
de doorwerkbonus niet in een blauwe maar in een roze
envelop van de Belastingdienst/Toeslagen binnenkomt, is
er volgens de begrotingsregels geen probleem. Dan kan
mijn voorstel gewoon als alternatieve dekking dienen.
Daarom vraag ik de minister het volgende. Als de
doorwerkbonus in een roze envelop door de brievenbus
komt, gaat u dan wel akkoord met mijn alternatieve
dekking?
De voorzitter: De staatssecretaris.
Staatssecretaris Zijlstra: Voorzitter, ik word inderdaad de
hele middag al gepromoveerd op de een of andere
manier.
Het moet helder zijn dat het niet zo simpel is, want
ook toeslagen hebben invloed op de kaders. Bij de
uitwerking van het wetsvoorstel blijf ik bij het regeerakkoord, waarin de maatregel in kwestie staat. Ik apprecieer alle pogingen van de Kamer om te zoeken naar
alternatieven. Ik voer echter het regeerakkoord uit,
waarin deze maatregel staat. Ik ben er nog steeds van
overtuigd dat deze maatregel door te voeren is.
De voorzitter: Een laatste poging voor de heer Van Dijk.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik heb een vraag gesteld
over de informatieverstrekking over universiteiten en
masteropleidingen.
Staatssecretaris Zijlstra: Ja, daar hebt u gelijk in.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik heb ook nog een
andere vraag. De staatssecretaris dénkt dat de maatregel
uitvoerbaar is, maar hij wil niet zeggen waarop hij die
gedachte baseert. Dat is jammer, want daardoor kunnen
wij nu niet hierover debatteren. Als u nu niet wilt
toelichten waarop u die gedachte baseert, is het dan niet
reëler om te zeggen dat u hóópt dat de maatregel
uitvoerbaar is?

De voorzitter: Mijnheer Klaver, u moet iets nieuws

Staatssecretaris Zijlstra: Ik begin met de laatste vraag.
Deze staatssecretaris zal nooit bij voorbaat zeggen dat
iets per definitie kan. Volgens mij geldt dit ook voor veel
van mijn voorgangers. Dus ik zal bij elk wetsvoorstel
zeggen dat ik denk dat het kan. Ik acht namelijk de taak
van de Raad van State zeer belangrijk. Anders zouden we
de Raad van State niet meer in hoeven te schakelen als
de staatssecretaris of de minister denkt dat het per
definitie kan. Daarom hebben we de onafhankelijke toets
van de Raad van State en daarom formuleer ik het zoals
ik het heb geformuleerd en is er geen sprake van hoop
of wat dan ook. Dat is de achterliggende reden.
Dan de vraag die ik inderdaad was vergeten te
beantwoorden. Het kabinet deelt de mening van de heer
Van Dijk dat dit soort informatie van waarde is en

Tweede Kamer

9 december 2010
TK 33

Staatssecretaris Zijlstra: Nee, dat kan ik niet. Er ligt
namelijk nog geen wetsvoorstel voor. Ik heb er alle
vertrouwen in dat het wetsvoorstel prima invulling geeft
aan hetgeen in het regeerakkoord staat beschreven.
Zolang ik die overtuiging heb, zie ik geen enkele
noodzaak om een discussie aan te gaan over alternatieve
bezuinigingen of iets dergelijks.

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

33-69

Zijlstra
beschikbaar zou moeten komen. Deze informatie kunnen
wij echter alleen maar goed aanleveren als er sprake is
van een harde knip tussen bachelors en masters. Als ik
het pleidooi van de heer Van Dijk mag lezen als
instemming met een harde knip die binnenkort voor
komt te liggen bij de behandeling van het wetsvoorstel
Ruim baan voor talent, zijn wij op dit punt een enorm
eind opgeschoten.
De voorzitter: Mijnheer Van Dijk, heel kort.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik moet zeggen: creatief
bedacht. Zo mag de staatssecretaris het niet lezen. Mijn
vraag was in algemene zin of het terecht is om meer
informatie te geven over het studierendement van
mastersopleidingen.
Staatssecretaris Zijlstra: Wij willen ook dat het
studierendement van mastersopleidingen inzichtelijk
wordt. Daar zijn wij het over eens. Ik maak geen
flauwigheid: daarvoor is het wel noodzakelijk dat die knip
er is. Nu heb je situaties waarin een maand nadat de
bachelorsopleiding wordt afgesloten ook de mastersopleiding wordt afgesloten. Dan krijg je heel vervuilde
bestanden, geen reële gegevens. Hopelijk wordt het
wetsvoorstel Ruim baan voor talent door de Kamer
aangenomen. Dan is die knip er en dan kan het proces in
gang worden gezet om de informatie te ontsluiten en
zichtbaar te maken voor de studenten. Het is namelijk
belangrijk bij de studiekeuze als duidelijk is voor welke
mastersopleiding je gaat kiezen.
De voorzitter: Ik dank de staatssecretaris voor zijn
beantwoording. Ik hoop dat hij namens de Kamer de
laureaat wil feliciteren.
Staatssecretaris Zijlstra: Met genoegen, voorzitter.
De voorzitter: Dank u wel. Ik wens u een goede vlucht.
De (algemene) beraadslaging wordt gesloten.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Tweede Kamer

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

9 december 2010
TK 33

33-70