

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Inhoudsopgave [1/2]
Samenvatting

4

Inleiding

6

Strafbare discriminatie en het Openbaar Ministerie in 2017

7

De betekenis van de discriminatiecijfers in het rapport

11


Het jaar 2017 in vogelvlucht

14

Instroom specifieke discriminatiefeiten per parket

18

Instroom specifieke discriminatiefeiten per wetsartikel

19

Instroom discriminatiegronden bij specifieke discriminatiefeiten

20

Waar vinden specifieke discriminatiefeiten plaats?

23

Achtergrond van verdachten van specifieke discriminatiefeiten

25

De relatie tussen de aangever van specifieke discriminatiefeiten
en de persoon tegen wie de aangifte wordt gedaan

27

Hoe worden specifieke discriminatiefeiten gepleegd?

28

2

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Inhoudsopgave [2/2]
Instroom CODIS-feiten per parket

29

Instroom CODIS-feiten per artikel

33

Instroom discriminatiegronden bij CODIS-feiten

36

Waar vinden CODIS-feiten plaats?

37


Achtergrond van verdachten van CODIS-feiten

38

De relatie tussen de aangever van CODIS-feiten en de persoon tegen wie
de aangifte wordt gedaan

39

Afdoening specifieke discriminatiefeiten OM

40

Uitspraken van de rechter

42

Een greep uit 2017 

43

Bijlage 1:

Discriminatieartikelen in het Wetboek van Strafrecht 

44

Bijlage 2:

Toelichting discriminatiegronden in het Wetboek van Strafrecht 

46

Bijlage 3:

Verklarende woordenlijst

47

3

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Samenvatting
In het rapport Strafbare Discriminatie in Beeld 2017 (voorheen: Cijfers in Beeld) wordt
gerapporteerd over de in 2017 ingestroomde en afgedane specifieke discriminatie­
feiten bij het Openbaar Ministerie (OM). Specifieke discriminatiefeiten zijn de feiten
die worden ingeschreven en waar een beslissing over wordt genomen op grond van
één van de discriminatieartikelen uit het Wetboek van Strafrecht (Sr): artikel 137c,
137d, 137e, 137f, 137g of 429quater Sr.

een week voorwaardelijke gevangenisstraf met een
proeftijd van twee jaar. De uitspraak is onherroepelijk.3
• Ook de rechtszaken inzake de belediging en bedreiging
van Sylvana Simons vonden in 2017 plaats.4
• De huisbaas van een flatgebouw krijgt een beledigende
mail waarin door een bewoner van de flat op meerdere
gronden wordt gediscrimineerd, namelijk op grond van
ras en godsdienst/levensovertuiging.5

In het rapport wordt tevens gerapporteerd over

In 2017 behandelde, beoordeelde en vervolgde het OM

• Een vrouw krijgt ruzie met een andere bewoner van

ingestroomde commune feiten met een discriminatie-

onder meer de volgende discriminatiezaken:

een flatgebouw waar zij woont. De bewoner bedreigt

aspect (CODIS-feiten). CODIS-feiten betreffen feiten

• Geweld waarbij de slachtoffers homoseksueel zijn.

haar op grond van haar handicap: "(…) jij met je ene

waarbij een discriminatie-aspect als motief of aanleiding

• Discriminatie door voetbalsupporters, tijdens en

kanker arm, ik pak je toch wel". De bewoner wordt

heeft meegespeeld of waarbij van een discriminatie-

rondom voetbalwedstrijden. Vaak van antisemitische

veroordeeld tot één dag jeugddetentie en 20 uur

aspect gebruik is gemaakt om het feit indringender te

aard.

taakstraf. De uitspraak is onherroepelijk.6

plegen.

• Verschillende verdachten die discriminerend

• Discriminatie bij burenruzies, verkeersconflicten, in

reageerden op de Kick Out Zwarte Piet-selfie op

het openbaar vervoer, op straat en in openbare

Het strafrecht is één van de middelen om discriminatie

Facebook, verschenen in 2017 voor de rechter.

gelegenheden, of in andere situaties van het dagelijks

aan te pakken: met een vervolging kan een krachtig

• Een docent van een naaicursus kreeg een straf­

1

signaal aan de samenleving worden gegeven dat

beschikking in de vorm van een boete van 2300 voor

discriminatie niet wordt getolereerd. Met de publicatie

het weigeren van een cursist met een hoofddoek.2

van dit rapport (april 2018) worden specifieke

leven.

• Discriminerende uitingen op social media, waaronder

discriminatiezaken en zaken betreffende commune

een uiting die door de Turkse media wordt opgemerkt

feiten met een discriminatie-aspect in beeld gebracht.

en daar in het nieuws is gekomen. De verdachte kreeg

Zo wordt inzicht gegeven in de aanpak van discriminatie
door het OM.

1 P
 arketnummers: 01-108513-17, 01-125298-17, 01-172397-17,
02-167973-17, 16-659750-17, 18-100728-17, 18-162902-17,
18-162903-17.
2 Parketnummer: 02-173815-16.



3 Parketnummer 08-050465-17.
4 R
 echtbank Amsterdam 18 mei 2017,
ECLI:NL:RBAMS:2017:3343, ECLI:NL:RBAMS:2017:3344,
ECLI:NL:RBAMS:2017:3346, ECLI:NL:RBAMS:2017:3347,
ECLI:NL:RBAMS:2017:3349, ECLI:NL:RBAMS:2017:3350,
ECLI:NL:RBAMS:2017:3351, ECLI:NL:RBAMS:2017:3352,
ECLI:NL:RBAMS:2017:3353.
5 Parketnummer 09-135733-17.
6 Parketnummer 13-156103-17.

4

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Instroom specifieke discriminatiefeiten

Bij de 144 specifieke discriminatiefeiten werd het meest

De specifieke discriminatiefeiten vonden het vaakst

In 2017 stroomden 144 specifieke discriminatiefeiten in,

gediscrimineerd op grond van huidskleur, etniciteit, en

plaats tijdens of rondom sportevenementen (42%).

behorend bij 138 verschillende zaken. De specifieke

nationale of etnische afkomst (42%), gevolgd door

Al deze feiten betroffen leuzen of uitingen van supporters.

discriminatiecijfers zijn ten opzichte van 2016 gedaald,

discriminatie gericht tegen Joden (41%). Daarna was de

19% van de discriminatiefeiten vond plaats op het

maar liggen iets hoger dan in 2013, 2014 en 2015.

discriminatie het vaakst gericht tegen personen op grond

internet en 13% vond plaats op straat of in openbare

van hun seksuele gerichtheid (8%) en moslims (7%).

gelegenheden.

Instroom CODIS-feiten
In 2017 stroomden 187 CODIS-feiten in, behorend bij 154



verschillende zaken. In het geval van de CODIS-feiten is
er ten opzichte van 2016 een flinke daling te zien, maar
ligt het aantal iets hoger dan in 2015.
Bij CODIS-feiten zag het discriminatie-aspect het vaakst
op huidskleur, etniciteit, en nationale of etnische afkomst
(45%), gevolgd door homoseksuele gerichtheid (29%).
In 9% van de gevallen zag het discriminatie-aspect op
Joden. Het percentage in geval van een discriminatieaspect gericht tot moslims is even hoog (9%).
Bij 63% van de ingestroomde CODIS-feiten betrof het
commune feit waarbij het discriminatie-aspect
meespeelde eenvoudige belediging (artikel 266 Sr), bij
10% van de ingestroomde CODIS-feiten is dat bedreiging
(artikel 285 Sr), bij 9% openlijke geweldpleging (artikel
141 Sr) en in 6% van de gevallen betrof het commune feit
mishandeling (artikel 300 Sr).

5

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Inleiding
Het rapport Strafbare Discriminatie in Beeld is opgesteld

feiten dat in het voorgaande jaar bij het OM is ingestroomd

door het Landelijk Expertise Centrum Discriminatie

en afgedaan; er wordt een beeld gegeven van de aard

(LECD) van het Openbaar Ministerie (OM).

en verschijningsvorm van de ingestroomde discriminatie­
feiten, en er wordt inzichtelijk gemaakt wat de

In Strafbare Discriminatie in Beeld wordt gerapporteerd

verschillende wijzen van afdoening zijn geweest.

over de ingestroomde en afgedane specifieke

Om ontwikkelingen door de jaren heen te kunnen

discriminatiefeiten bij het Openbaar Ministerie (OM).

volgen, beslaat het rapport een periode van vijf jaar.

Specifieke discriminatiefeiten zijn de feiten die worden
ingeschreven en waar een beslissing over wordt

Het rapport dient onder andere als een terugkoppeling

genomen op grond van één van de discriminatieartikelen

aan het College van procureurs-generaal en aan alle

uit het Wetboek van Strafrecht (Sr): artikel 137c, 137d,

parketten over het aantal en de aard van discriminatie­

137e, 137f, 137g of 429quater Sr. In het rapport wordt

feiten waar het OM mee te maken krijgt, en de aanpak van

tevens gerapporteerd over ingestroomde commune feiten

strafbare discriminatie door het OM. Met de gegevens uit

met een discriminatie-aspect (CODIS-feiten).

Strafbare Discriminatie in Beeld is het OM in staat het



strafvorderlijk beleid betreffende discriminatie beter
Discriminatie is een uiting van onverdraagzaamheid tegen

vorm te geven. Daarnaast kan het OM hiermee

medemensen en staat op gespannen voet met de begin­

rapporteren over de aanpak van strafbare discriminatie

selen en principes waarop onze samenleving is gebouwd.

aan de minister van Justitie en Veiligheid, onder andere in

Door de instroom en afdoening van discriminatiezaken in

het kader van het verstrekken van informatie aan het

beeld te brengen, wordt het belang dat het OM hecht aan

VN-Comité betreffende de bestrijding van rassen­

het thema discriminatie mede tot uitdrukking gebracht.

discriminatie (CERD), de Europese Commissie tegen
Racisme en Intolerantie van de Raad van Europa (ECRI),

De cijferrapporten van het OM over strafbare discrimi­

het EU-agentschap voor fundamentele rechten (FRA) en

natie gaan terug tot en met 1998, het jaar waarin het

het OVSE Bureau voor Democratisering en Mensen­

LECD is opgericht. In Strafbare Discriminatie in Beeld

rechten (ODIHR).

wordt een overzicht gegeven van het aantal discriminatie­

6

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Strafbare discriminatie en het Openbaar Ministerie in 2017
Discriminatie in de Nederlandse wet
Het verbod op discriminatie is op verschillende plekken in
de Nederlandse wet opgenomen. Zo is discriminatie

Specifieke
discriminatiefeiten

opgenomen in artikel 1 van de Grondwet, de Algemene
Wet Gelijke Behandeling, het Burgerlijk Wetboek, de
Ambtenarenwet en in het Wetboek van Strafrecht. Al deze
wettelijke verboden op discriminatie worden gekenmerkt

Discriminatie
in het strafrecht

door een eigen werking en reikwijdte.
De informatie en cijfers in dit rapport zien op strafbare
discriminatie als opgenomen in het Wetboek van Strafrecht

Commune feiten
met een
discriminatie-aspect

Uitingsdelicten:
137c, 137d, 137e Sr

Uitsluitingsdelicten:
137g, 429quater Sr


en op commune feiten met een discriminatie-aspect.

Discriminatie in het Strafrecht

voorwerpen, het steun verlenen aan discriminatie en tot

en 429quater Sr). De uitingsdelicten betreffen strafbare

In artikel 90quater Sr is de definitie van discriminatie in

slot: het discrimineren in de uitoefening van een ambt,

uitingen, bijvoorbeeld door middel van een uitspraak, een

het strafrecht opgenomen. De artikelen 137c tot en met

beroep of bedrijf.

bericht op social media of een spandoek. De uitsluitings­

137g en 429quater Sr behelzen de zogeheten specifieke

In ieder artikel zijn de discriminatiegronden opgenomen

delicten maken het strafbaar om onder bepaalde

discriminatieartikelen. In deze specifieke

waarop de uiting of handeling moet zien, wil het strafbaar

omstandigheden personen feitelijk uit te sluiten (zoals

discriminatieartikelen is strafbaar gesteld groeps­

zijn. Zo is groepsbelediging in de zin van artikel 137c Sr

het uitsluiten van een persoon in de horeca vanwege zijn

belediging, het aanzetten tot discriminatie, haat of

enkel strafbaar wanneer men zich beledigend uitlaat over

etnische afkomst).

geweld; het verspreiden van discriminerende uitingen of

een groep mensen wegens hun ras, hun godsdienst of

7

7 A
 rtikel 90quater Sr: Onder discriminatie of discrimineren
wordt verstaan elke vorm van onderscheid, elke uitsluiting,
beperking of voorkeur, die ten doel heeft of ten gevolge kan
hebben dat de erkenning, het genot of de uitoefening op voet
van gelijkheid van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden op politiek, economisch, sociaal of cultureel terrein
of op andere terreinen van het maatschappelijk leven, wordt
teniet gedaan of aangetast.

levensovertuiging, hun hetero- of homoseksuele

Naast de specifieke discriminatiefeiten kennen we

gerichtheid of hun lichamelijke, psychische of

commune feiten als mishandeling, openlijke geweld­

verstandelijke handicap.

pleging, eenvoudige belediging, vernieling en
brandstichting, maar ook doodslag, waarbij een

De specifieke discriminatieartikelen zijn onder te

discriminatie-aspect als motief of aanleiding heeft

verdelen in twee categorieën: de uitingsdelicten (artikel

meegespeeld of waarbij van een discriminatie-aspect

137c, 137d en 137e Sr) en uitsluitingsdelicten (artikel 137g

gebruik is gemaakt om het feit indringender te plegen.

7

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Een COmmuun feit met een DIScriminatie-aspect wordt

Wanneer het OM beoordeelt dat er sprake is van een

ook wel een 'CODIS-feit' genoemd. Het discriminatie-

CODIS-feit, dan wordt door de officier van justitie in zijn

aspect moet zien op een discriminatiegrond als

requisitoir een strafverhoging van 50% of 100% geëist.

opgenomen in artikel 137c Sr, genoemd op de vorige

Een discriminatie-aspect staat overigens niet in de

pagina. Het OM is daarbij ook alert op een genderidentiteit

tenlastelegging, en hoeft dus niet te worden bewezen,

die niet past bij het geboortegeslacht als discriminatie­

maar het discriminatie-aspect moet wel aantoonbaar

grond.

aanwezig zijn om strafverhoging te kunnen eisen.

Als bij een feit mogelijk een discriminatie-aspect heeft

In het Wetboek van Strafrecht staat dus een beperkt

meegespeeld, dan wordt daar tijdens het gehele

aantal gedragingen, die in geval van een beperkt aantal

opsporingsonderzoek door de politie en de vervolging

discriminatiegronden, strafbaar zijn gesteld als discri­

andere opsporingsdiensten. Deze samenwerking, waarbij

door het OM grondig en zorgvuldig aandacht aan besteed.

minatie. Strafbare discriminatie is daarom beperkter dan

de officier van justitie het opsporingsonderzoek leidt,

Deze zorgvuldigheid en de aandacht voor het discriminatie-

wat men in het algemeen in het maatschappelijk leven als

moet bewerkstelligen dat een persoon die wordt verdacht

aspect vangt direct aan zodra de mogelijkheid van een

discriminatie kan ervaren. Het gevolg hiervan is dat niet

van het plegen van strafbare feiten de juiste reactie krijgt

discriminatie-aspect zich voordoet. Indicaties dat sprake

alles wat in het dagelijks leven discriminatie wordt

op de al dan niet bewezen feiten, dat recht wordt gedaan

is van een discriminatie-aspect kunnen gestoeld zijn op

genoemd, in dit rapport wordt behandeld.

aan de slachtoffers en dat zichtbaar is hoe op het plegen

alle feiten, omstandigheden of handelingen van het geval,

De betekenis van de cijfers in dit rapport wordt

van strafbare feiten wordt gereageerd.

en al die feiten en omstandigheden kunnen er dus aan

uiteengezet onder het kopje 'De betekenis van de

bijdragen dat een discriminatie-aspect in juridische zin

discriminatiecijfers in het rapport'.

8

aantoonbaar is. Als wordt gescholden met discriminerende



Strafbare feiten die door het OM kunnen worden vervolgd
zijn opgenomen in de wet, waarbij het Wetboek van
Strafrecht de basis vormt. Immers, een feit is pas

onderzoek betrokken als een mogelijk discriminatie-

Het Openbaar Ministerie en strafbare
discriminatie

aspect.

Personen die worden verdacht van het plegen van een

baar feit staat beschreven in de wet. Zoals benoemd kent

strafbaar feit, krijgen met het Openbaar Ministerie (OM)

het Nederlandse Wetboek van Strafrecht verschillende

te maken. Het is immers de taak van het OM om strafbare

vormen van strafbare discriminatie, en kan bij commune

feiten op te sporen, te beoordelen en te vervolgen.

feiten uit het Wetboek van Strafrecht een discriminatie-

Daartoe werkt het OM nauw samen met de politie en

aspect meespelen.

termen zoals 'vuile homo', wordt dat bijvoorbeeld in het

8 I n dit rapport zal de term 'CODIS-feit' worden gebruikt zodra
het gaat om een commuun delict met een discriminatieaspect.

strafbaar indien het feit daaraan voorafgaand als straf­

8

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Het OM behandelt en beoordeelt al deze vormen van

volwaardig burger kunnen weten en voelen en

strafbare discriminatie, en bepaalt of er wordt

gevrijwaard blijven van uitlatingen en handelingen die

Het Landelijk Expertise Centrum Discriminatie
in 2017

overgegaan tot vervolging. Bij de beoordeling en

hem als lid van een vermeend minderwaardige groep

Het Landelijk Expertise Centrum Discriminatie is een

vervolging van uitingen is artikel 10 van het Europees

bestempelen. De aanpak van discriminatie is daarom van

intern expertisecentrum van het OM en is onderdeel van

Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en

essentieel belang en een belangrijk speerpunt binnen het

het arrondissementsparket Amsterdam. Het LECD is

de fundamentele vrijheden (EVRM) van groot belang.

OM. In een democratische samenleving waarin iedereen

speciaal belast met het onderwerp discriminatie en heeft

Artikel 10 EVRM houdt in dat iedereen recht heeft op

gelijk is en mensenrechten worden gerespecteerd, kan

als doel het optimaliseren van de strafrechtelijke hand­

vrijheid van meningsuiting. Het staat iedereen immers

discriminatie immers niet worden geaccepteerd.

having inzake discriminatie, dat wil zeggen standpunt­

vrij discussies te voeren over maatschappelijke kwesties,

bepaling, advisering, beleidsvorming, opsporing,

en deel te nemen aan het maatschappelijk debat, wat bij

Om de aanpak van discriminatie goed te laten verlopen,

uitstek wordt beschermd door het recht op vrijheid van

zijn de regels omtrent de opsporing en vervolging van

meningsuiting. Dit recht mag onder omstandigheden door

strafbare discriminatie vastgelegd in de Aanwijzing

Zo is de één van de taken van het LECD het zorg dragen

het strafrecht worden ingeperkt, mits dat op een juiste

discriminatie. In deze aanwijzing staat onder andere

voor een zo goed mogelijke behandeling van discrimi­

wijze is afgewogen. Deze afweging kan per geval tot een

beschreven hoe aangiftes en meldingen van discriminatie

natiezaken door het OM, vanaf het moment van opsporing

andere uitkomst leiden. Immers, bij het bepalen van de

door de politie dienen te worden afgehandeld en hoe de

en onderzoek tot een uitspraak van de hoogste rechter.

verhouding tussen de vrijheid van meningsuiting en

beoordeling en afdoening van discriminatiezaken door het

Een andere taak van het LECD is het adviseren,

strafbare discriminatie dienen alle relevante omstandig­

OM dient te geschieden.

informeren en stimuleren van medewerkers binnen het

heden van het concrete geval in de afweging te worden

Bovendien is in 1998 het Landelijk Expertise Centrum

OM. Landelijk onderhoudt het LECD contact met

meegenomen. Het OM zet zich per geval in om de

Discriminatie (LECD) van het OM opgericht. De werk­

officieren en andere medewerkers die gespecialiseerd

gemaakte afweging helder uit te leggen, bijvoorbeeld in

zaamheden van het LECD worden in de volgende

zijn op het gebied van strafbare discriminatie. Zij kunnen

het requisitoir ter terechtzitting of in een sepotbrief, zodat

paragraaf besproken. Daarnaast kennen alle afzonderlijke

contact opnemen met het LECD voor overleg en

inzichtelijk is hoe de afweging is gemaakt.

parketten discriminatieofficieren van justitie en andere

informatie. Tweemaal per jaar organiseert het LECD

discriminatie-portefeuillehouders. Zij zijn gespecialiseerd

een bijeenkomst met alle portefeuillehouders.

op het gebied van de aanpak van strafbare discriminatie.

Bovendien houdt het LECD zich bezig met het opbouwen,

Door middel van een strafrechtelijke aanpak van

9

vervolging en rapportage.

discriminatie wordt door het OM een duidelijk signaal

bijhouden en organiseren van expertise. Zo onderhoudt

afgegeven dat discriminatie, in welke vorm dan ook, niet

het LECD een uitgebreid archief op het gebied van

wordt getolereerd. Iedere burger moet zich een

9

Aanwijzing discriminatie, stcrt. 2011, 19256.a



discriminatie met daarin jurisprudentie, adviezen,

9

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

literatuur, onderzoek op het gebied van discriminatie, wetgeving en
beleidsstukken. Ook houdt het LECD een archief bij van requisitoirs in
discriminatiezaken.
Naast de rol die het LECD binnen het OM vervult, overlegt het LECD
regelmatig met partners als de politie en antidiscriminatievoorzieningen.
Tot slot is het de taak van het LECD om te rapporteren over de aard en de



omvang van discriminatiezaken. Het LECD is sinds 1998 verantwoordelijk
voor het opstellen van dit cijferrapport.
Alle werkzaamheden van het LECD vinden plaats onder de leiding van
twee discriminatieofficieren, en onder verantwoordelijkheid van de
Amsterdamse hoofdofficier van justitie. De discriminatieofficieren

Discriminatieofficieren van justitie Jacobien Vreekamp en Paul Velleman (linksboven), tijdens de

worden bij hun werkzaamheden ondersteund door twee beleids­

zitting inzake de beledigingen en bedreigingen van Sylvana Simons bij de rechtbank Amsterdam.

medewerkers en een medewerker beleidsondersteuning.

Het proces ging van start op 12 april 2017 en op 18 mei 2017 deed de rechtbank uitspraak.

Het LECD bestaat dit jaar 20 jaar.

Van de 21 volwassen verdachten die terechtstonden voor opruiing, bedreiging of belediging van
politica Sylvana Simons krijgen er vier een werkstraf (3 keer 60 uur en 1 keer 80 uur) en 16 een
geldboete, variërend van 150 tot 450 euro. Eén verdachte is vrijgesproken omdat onduidelijk is of
zijn discriminerende uitlating daadwerkelijk Simons betrof. 3 verdachten gingen in hoger beroep.
Op 15 februari veroordeelde het Hof Amsterdam hen tot dezelfde straffen als in eerste aanleg.10

10 Rechtbank Amsterdam 18 mei 2017, ECLI:NL:RBAMS:2017:3343, ECLI:NL:RBAMS:2017:3344,
ECLI:NL:RBAMS:2017:3346, ECLI:NL:RBAMS:2017:3347, ECLI:NL:RBAMS:2017:3349 en Gerechtshof
Amsterdam 15 februari 2018, ECLI:NL:GHAMS:2018:536, ECLI:NL:GHAMS:2018:537 en
ECLI:NL:GHAMS:2018:538.

10

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

De betekenis van de discriminatiecijfers in het rapport
Het rapport geeft een overzicht van de specifieke discriminatiefeiten en CODIS-feiten
die in 2017 bij het OM zijn ingestroomd, en de specifieke discriminatiefeiten die in 2017
door het OM en de rechter zijn afgedaan.
Het is van belang om 'feiten' niet te verwarren met

Bovendien wordt niet altijd aangifte of melding gedaan

hebben ervaren dan de cijfers in dit rapport weergeven.

'zaken'. Zo kan een verdachte in één zaak, met één

van discriminatie. Wordt er bij de politie wel melding of

Daarnaast verklaren deze situaties waarom de cijfers in

parketnummer, verdacht worden van meerdere feiten die

aangifte gedaan, dan is het mogelijk dat er geen

dit rapport verschillen ten opzichte van de cijfers in het

worden opgenomen in het rapport. Denk bijvoorbeeld aan

verdachte wordt gevonden of dat er sprake is van

rapport van de politie.

een verdachte aan wie in één zaak artikel 137c (groeps­

onvoldoende bewijs. Een ander scenario is dat een

belediging) en artikel 266 Sr (eenvoudige belediging) ten

incident bij de politie staat geregistreerd als specifiek

De cijfers in het rapport zijn afhankelijk van allerlei

laste is gelegd. Zodra bij artikel 266 een discriminatie-

discriminatiefeit, maar dat bij de beoordeling door het OM

factoren waar weinig invloed op uit te oefenen is. Zo kan

aspect heeft meegespeeld, is er in één zaak sprake van

blijkt dat niet is voldaan aan één of meer bestanddelen

één zaak al voor een groot verschil in de cijfers zorgen

een specifiek discriminatiefeit en een CODIS-feit. In het

van het specifieke discriminatie-feit. Bij commune feiten

ten opzichte van voorgaande jaren. Het aantal van 144

rapport komt dit terug als twee afzonderlijke feiten.

met mogelijk een discriminatie-aspect, die in de

ingestroomde specifieke discriminatiefeiten en 187

politiesystemen als discriminatie-incident geteld staan,

ingestroomde CODIS-feiten in 2017 maakt, net als

Het rapport geeft geen compleet beeld van alle

kan na opsporing blijken dat het discriminatie-aspect niet

voorgaande jaren, dat het statistisch niet mogelijk is om

discriminatie in Nederland in 2017. Niet alles wat in het

aannemelijk kan worden gemaakt.

vergaande conclusies te trekken over stijgingen of

dagelijks leven discriminatie wordt genoemd, wordt

In al deze situaties stroomt een feit niet in bij het OM, en

dalingen in de cijfers. Waar mogelijk zijn de conclusies en

behandeld in dit rapport. De wettelijke taak van het OM is

staat het feit dus niet in de cijfers van dit rapport. Het

bevindingen die voortvloeien uit de cijfers terug te vinden

het opsporen en vervolgen van strafbare feiten. De feiten

gevolg is dat mensen in 2017 mogelijk meer discriminatie

in het rapport.

11

die in dit rapport terugkomen, betreffen dan ook feiten
die óf zijn ingestroomd bij het OM omdat zij mogelijk
strafbaar zijn op grond van één van de discriminatie­
artikelen in het Wetboek van Strafrecht, óf een ander
strafbaar feit betreffen waarbij discriminatie een rol heeft
gespeeld.

11 Wanneer men alle vormen van melden van discriminatie bij
elkaar optelt (het melden bij politie en adv's, maar ook bij
familie, een docent of bijvoorbeeld een manager), dan blijkt dat
slechts één op de acht ervaringen met discriminatie ergens
wordt gemeld. Zie: I. Andriessen, Discriminatie herkennen,
benoemen en melden, Sociaal Cultureel Planbureau:
Den Haag, 2017.

In het rapport zijn alle percentages per categorie
afgerond. Hierdoor kan bij optelling van afzonderlijk
weergegeven percentages het totaal soms iets onder of
boven de 100% uitkomen.



11

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

De registratie van specifieke discriminatie­
feiten en CODIS-feiten

Afgedane specifieke discriminatiefeiten
De cijfers over de afgedane specifieke discriminatiefeiten

gepleegd, valt onder andere 'tegen een opsporings­

Het registratiesysteem van het OM is de bron van de

betreffen de feiten waarover door het OM een eind­

ambtenaar'.14 Het LECD heeft besloten deze

gegevens in dit rapport. De feiten die in de cijfers van het

beslissing is genomen, en de uitspraken van de rechter

subcategorie te veranderen in 'tegen een persoon met

rapport zijn meegenomen, betreffen ten eerste

waarbij een specifiek discriminatiefeit ten laste is gelegd.

een publieke functie'. Zo vallen ook medewerkers van

ingestroomde specifieke discriminatiefeiten en ten

• Onder de categorie 'waar' een discriminatiefeit is

openbaar vervoerbedrijven, zorg-, welzijn- en

tweede commune feiten die in het registratiesysteem van

De categorieën in het rapport

onderwijsinstellingen, politie en gemeente die te

het OM de maatschappelijke classificatie 'discriminatie'

Bij alle ingestroomde specifieke discriminatiefeiten en

maken hebben met discriminatie onder deze

hebben gekregen, omdat mogelijk een discriminatie-

CODIS-feiten is een dossieronderzoek verricht naar de

subcategorie.15 Deze verandering heeft als gevolg dat

aspect heeft meegespeeld.12 Dat discriminatie-aspect

grond(en) waarop de discriminatie ziet, de achtergrond

de cijfers binnen deze subcategorie niet meer met

moet aantoonbaar dan wel aannemelijk zijn om voor de

van de verdachte , waar het feit zich heeft voorgedaan,

voorgaande jaren kunnen worden vergeleken.

rechter een strafverhoging te kunnen eisen. Zoals

hoe het feit zich heeft voorgedaan en wat de relatie is

uitgelegd in de paragraaf 'Discriminatie in de

tussen de aangever en de persoon tegen wie aangifte is

Nederlandse wet' kan een discriminatie-aspect hebben

gedaan. Bij de CODIS-feiten valt de categorie 'hoe' echter

is de subcategorie 'voetbal/sportsupporter'

meegespeeld bij het motief van de verdachte of de

af, nu op grond van het commune feit al duidelijk is hoe

toegevoegd.16 Voor deze extra subcategorie is gekozen

aanleiding van het feit, of wanneer van een discriminatie-

het feit zich heeft voorgedaan. Tevens zijn tijdens het

omdat in de afgelopen jaren is gebleken dat er veel

aspect gebruik is gemaakt om een feit indringender te

dossieronderzoek opvallende bevindingen genoteerd.

voetbalsupporters als verdachte voorkomen in de

aspect dus breder dan enkel het mogelijke motief van de

Met betrekking tot de verschillende categorieën cijfers

verdachte. Bestaat er twijfel over een al dan niet

die in het rapport worden behandeld, zijn enkele

aantoonbaar discriminatie-aspect, dan moet dit wél

aanpassingen doorgevoerd ten opzichte van het rapport

worden aangevinkt in het systeem.

van 2016. Een kort overzicht:

14 De categorie 'WAAR' slaat op de locatie waar een
discriminatiefeit is gepleegd. Bij uitzondering valt ook 'tegen
een opsporingsambtenaar' onder deze categorie. Deze
subcategorie wordt al sinds de start van het rapport
gehanteerd en voor de consistentie in het rapport en de
vergelijkbaarheid is besloten de subcategorie, hetzij in dit
rapport met een andere definitie, te behouden.

13

• Aan de categorie 'verdachte' van een discriminatiefeit

plegen. Bij het OM is een aantoonbaar discriminatie-

12 De maatschappelijke classificatie 'discriminatie', kent zes
verschillende categorieën: discriminatie ras, antisemitisme,
seksuele gerichtheid, handicap, godsdienst/levensovertuiging
en overig.

15 Met deze subcategorie wordt de definitie van het OM
aangehouden, als gebruikt in de richtlijn voor de aanpak
van geweld tegen personen met een publieke taak.
Zie: https://www.om.nl/onderwerpen/geweld-personen/

13 Voor zover dat uit het dossier is op te maken.



16 De categorie 'VERDACHTE' zegt iets over de hoedanigheid of
achtergrond van de verdachte die wordt verdacht van het
plegen van een specifiek discriminatiefeit of een CODIS-feit.

12

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

onderzochte dossiers. Door de voetbal/sportsupporter

De rapporten van andere organisaties

als aparte groep verdachten mee te tellen wordt de

In Nederland rapporteren meerdere (overheids-)

omvang van het probleem betreffende voetbal­

organisaties over discriminatie. De politie, de

supporters goed in kaart gebracht.

antidiscriminatievoorzieningen, het College van de
Rechten van de Mens en het Meldpunt Internet

• Tot slot is in dit rapport voor het eerst geanalyseerd
wat de relatie is tussen de aangever en de persoon

Discriminatie (MiND) rapporteren jaarlijks over hun
cijfers.

tegen wie aangifte is gedaan. Deze analyse heeft geleid
tot een vijfde categorie. Deze vijfde categorie bestaat

Alle organisaties hebben uiteenlopende (wettelijke) taken,

uit de volgende subcategorieën:

en daardoor uiteenlopende registratiesystemen en

1. Aangifte van incident in buurt/wijk/directe

informatieverzamelingen. Het gevolg is dat de cijfers in

leefomgeving van aangever



de rapporten van elkaar verschillen. De rapporten zijn

2. Aangifte van werkgerelateerde discriminatie

niet met elkaar te vergelijken. Bovendien kunnen de

3. Aangifte van klantgerelateerde discriminatie

cijfers uit de verschillende rapporten niet bij elkaar

4. Meerdere aangiftes

worden opgeteld.

5. Aangifte namens een organisatie of stichting
6. Aangifte door publiek figuur
7. Eigen waarneming door politie of opsporing zonder
aangifte (in opdracht van OM)
8. De aangever en de persoon tegen wie aangifte is
gedaan hebben geen specifieke relatie (overig)

13

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Het jaar 2017 in vogelvlucht
In 2017 stroomden 144 specifieke discriminatiefeiten in, behorend tot
138 verschillende zaken. De specifieke discriminatiecijfers zijn ten opzichte
van 2016 gedaald, maar liggen iets hoger dan in 2013, 2014 en 2015.

Eén van de ontwikkelingen die al enige tijd te zien is, is de ontwikkeling

In 2017 stroomden 187 CODIS-feiten in, behorend tot 154 verschillende
zaken. In het geval van de CODIS-feiten is er ten opzichte van 2016 een
flinke daling te zien, maar ligt het aantal iets hoger dan in 2015.

• Het Meldpunt Internet Discriminatie Nederland (MiND) doet bij het

van discriminatie op social media. In totaal vond 12% van alle
ingestroomde discriminatiefeiten plaats op social media. Een aantal van
deze feiten behoort tot de volgende zaken:
LECD aangifte van de volgende uitingen, geplaatst op een openbare
Facebookpagina: "Dood aan die kut moslims, schiet ze dood of gooi
benzine over ze heen als ze in de moskee aan het bidden zijn",
"Die kut moslim mongolen" en "Vieze varkens, kogel door de kop is de



enigste oplossing voor die vieze zwartjoekels".17 Op 28 december 2017
doet de politie­rechter uitspraak in deze zaak. De rechter veroordeelt
de verdachte, conform de eis van de officier van justitie, tot een
werkstraf van 80 uur.18
• Verdachte reageert op Facebook op een foto van een pro-Palestina
demonstratie op de Dam, onder andere met de volgende tekst:
"Afschieten die vieze Zionisten" en "Deze Zionisten hebben NIETS
meegemaakt in de tweede wereld oorlog". Het dossier stroomt in met
het strafbare feit 'opruiing'. Daarbij is de maatschappelijke
classificatie 'discriminatie' aangevinkt. De verdachte ontvangt
namens het OM een strafbeschikking, inhoudende een boete van
2350,-.19

17 Parketnummer 01-213259-17.
18 Zie: https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/
Rechtbanken/Rechtbank-Oost-Brabant/Nieuws/Paginas/Veroordeling-vooropruiing,-groepsbelediging-en-aanzetten-tot-discriminatie-via-Facebook.aspx.
19 Parketnummer 13-201320-17.

14

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

• Bij verschillende parketten stroomden in 2017 de

Net als in de jaren vóór 2017 worden social media een

Bij de dossieronderzoeken van social media-zaken is

CODIS-feiten betreffende de Kick Out Zwarte Piet-

steeds vaker gebruikt communicatiemiddel. Social media,

onder andere opgevallen dat sommige verdachten een

selfie in. Deze selfie werd door anti-Zwarte Piet

zoals Facebook, Twitter en YouTube, zijn platformen waar

vergelijkbare verklaring geven voor hun gedrag. In de

demonstranten op Facebook geplaatst na een

iedereen gebruik van kan maken en waar zonder

verhoren is dan terug te lezen dat de uiting een in een

demonstratie bij de intocht van Sinterklaas in 2015.

tussenkomst van anderen een groot publiek mee bereikt

opwelling geschreven reactie op een foto, filmpje of

De foto werd veel bekeken en kreeg veel reacties.

kan worden. Social media zijn mede belangrijk voor de

nieuwsbericht betreft. Deze verdachten verklaren dat zij

Bepaalde reacties werden door het OM beoordeeld als

maatschappij, omdat het voor iedereen mogelijk is om op

op het moment van schrijven boos of gepikeerd waren, en

strafbaar. In totaal worden acht verdachten vervolgd.

een makkelijke en goedkope manier informatie en

dat zij de uiting achteraf bezien soms nutteloos en

meningen te delen. De opkomst van social meida

overbodig vinden. Enkele verdachten zeggen spijt te

Twitter-account met veel woede op verschillende

betekent echter ook dat discriminerende uitingen snel en

hebben van hun daad.21 Het betuigen van spijt maakt de

nieuwsberichten en filmpjes. Verdachte plaatst onder

makkelijk kunnen worden verspreid en lang zichtbaar

uiting op zichzelf niet minder kwalijk, maar toont wel aan

andere de tekst: "Allemaal uitroeien die kut Marokkanen

kunnen blijven. Het bereik van deze discriminerende

dat twee keer nadenken voordat iemand besluit een

en stinknegers!". Tijdens het verhoor geeft de

uitingen kan daardoor groot zijn. Dit maakt dat in de tijd

dergelijke uiting op social media te plaatsen een

verdachte aan dat hij de reacties in een opwelling heeft

dat één verdachte van een strafbare uitlating op internet

strafrechtelijk onderzoek kan voorkomen. Zoals een

geschreven, dat het niet zo was bedoeld en dat hij als

wordt opgespoord en vervolgd, duizenden anderen

rechter in één van de social media-zaken zei: "Je gewoon

mens niet zo in elkaar zit. Na de afweging van alle

inmiddels al vele nieuwe uitlatingen hebben kunnen doen.

alert moet zijn op wat je daar (lees: op Facebook) plaatst".22

feiten en omstandigheden in deze zaak besluit het OM

Alhoewel het OM een krachtig signaal kan geven door

voorwaardelijk te seponeren, met als voorwaarde dat

strafbare uitingen op internet te vervolgen, zal alleen het

de verdachte zich een jaar lang niet schuldig maakt

strafrecht nooit genoeg zijn om te voorkomen dat steeds

aan een strafbaar feit. Het OM benadrukt dat deze

nieuwe discriminerende uitingen online verschijnen.

• Een gepensioneerde verdachte reageert via zijn

15

beslissing is gebaseerd op de uitzonderlijke
omstandigheden van het geval.20
21 Zie o.a. parketnummers 01-108513-07, 18-100728-17,
16-659750-17, 18-162902-17, 18-652903,17, 13-192311-17,
13-659047-17, 02-167973-17, 18-050465-17.

20 Parketnummer 13-192311-17, sepotgrond 55.



22 http://www.rtvoost.nl/nieuws/281326/voorwaardelijkecelstraf-voor-man-uit-zwolle-voor-racistische-uitspraak-opfacebook#

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

De meerderheid van de antisemitische uitingen die in

(potentiële) klant wordt gediscrimineerd.24 Van de

In geval van 53 van de 187 ingestroomde CODIS-feiten,

2017 bij het OM zijn ingestroomd zijn voetbalgerelateerd.

laatstgenoemde relatie was sprake in een zaak waarbij

was het discriminatie-aspect gericht op de subcategorie

Dit betekent dat de antisemitische uitingen zijn gedaan

een slager aangifte deed tegen een klant van zijn slagerij.

'anti-zwart/Afrikaanse afkomst, van de discriminatie­

door een zogenaamde 'voetbalsupporter', rondom of

De klant was kwaad omdat de slager enkel halal-vlees

grond 'ras'.

tijdens een voetbalwedstrijd. Veelal betreft het een

verkocht: "Waarom verkopen jullie alleen Islamitische

reactie op de Amsterdamse voetbalclub Ajax. Supporters

producten? (…) Jullie zijn buitenlanders, wij willen jullie niet".

Op 14 februari 2017 oordeelde de Hoge Raad dat de

en spelers van deze voetbalclub dragen immers de

Omdat de uiting van de verdachte niet wettig en

verkoper van antiquarische exemplaren van het boek

geuzennaam 'Joden'. De uiting op grond waarvan de

overtuigend kon worden bewezen, volgde in deze zaak

'Mein Kampf' niet strafbaar is. Eerder had het hof

meeste 'voetbalsupporters' worden vervolgd luidt:

vrijspraak. Een voorbeeld waarbij de aangever een

Amsterdam in hoger beroep geoordeeld dat er geen

"Hamas, Hamas, Joden aan het gas".23

potentiële klant was van de persoon tegen wie aangifte is

dringende maatschappelijke noodzaak bestond om de

gedaan, is de zaak waarbij een aangeefster genaamd

vrijheid van meningsuiting als opgenomen in artikel 10

In 2017 zijn 28 CODIS-feiten ingestroomd, waarbij het

Souad een offerte aanvroeg voor het ontwikkelen van een

EVRM, in te perken en de verdachte te veroordelen. Het

commune feit een geweldsdelict of een bedreiging betrof

website. De websitebouwer reageerde als volgt op de

OM ging tegen de uitspraak van het hof in cassatie.

en het discriminatie-aspect gericht was op de

aanvraag: "Sorry wij werken alleen voor mensen met

Volgens de Hoge Raad kon het hof ondanks het

discriminatiegrond 'seksuele gerichtheid'.

normale namen zoals Jeroen, Kees en Rob. Namen als

antisemitische karakter van het boek onder deze

Souad, Osama en Saddam dienen 50% vooruit te betalen. Is

omstandigheden tot dit oordeel komen.27

25

Zoals eerder is aangegeven is voor dit rapport voor het

dit voor u een probleem?". De verdachte in deze zaak moet

eerst gekeken naar de relatie tussen de aangever en de

nog voor de rechter verschijnen.26

Het hof Den Haag deed op 2 mei 2017 uitspraak in de zaak

persoon tegen wie de aangifte is gedaan. Deze nieuwe

tegen een verdachte die op Twitter de volgende tekst had

categorie kent onder andere de subcategorie 'aangifte

geplaatst: "In Raqqa krijg je als homo gratis vlieglessen van

van klantgerelateerde discriminatie'; het gaat hierbij om
feiten waarbij de aangever als potentiële klant wordt
gediscrimineerd, of waarbij de aangever dóór een

23 Zie voor verdere informatie over, en de omvang van
antisemitische uitingen onder voetbalsupporters pagina 25 van
dit rapport.

IS! En dat allemaal zonder vleugels of vliegtuig! Alle homo's
24 Deze subcategorie kent enige overlap met 'aangifte van
werkgerelateerde discriminatie'. Deze laatste subcategorie is
echter breder omdat zodra de aangever of de persoon tegen
wie aangifte wordt gedaan aan het werk is, het feit onder deze
subcategorie valt. De klantgerelateerde discriminatie
subcategorie is daarentegen enkel van toepassing zodra het
een duidelijke klant – aanbieder relatie betreft.

kunnen zich aanmelden. Als men wil genezen van deze ziekte
kunnen ze daar heengaan." Voor het schrijven en plaatsen
van deze tekst was aan de verdachte artikel 137d Sr ten

25 Parketnummer 08-123791-17.
26 Parketnummer 13-659109-17.

27 Hoge Raad 14 februari 2017 ECLI:NL:HR:2017:200.



16

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

last gelegd, omdat hij met deze uiting zou aanzetten tot

Bovendien is het volgens het hof een feit van algemene

haat en discriminatie.

bekendheid dat zowel de kreet "White power" als het

Het hof Den Haag sprak de verdachte hiervoor vrij:

uitbrengen van de Hitlergroet uitingen zijn van rechts­

"(…)kan in de uitlating niet worden gelezen dat anderen

extremistisch gedachtegoed en beledigend voor een

daadwerkelijk worden aangespoord om zich jegens (de groep

groep mensen op grond van ras en/of herkomst. Om die

van) homoseksuelen gewelddadig of laakbaar te gedragen,

reden acht het hof het volstrekt onaannemelijk dat

dan wel om hen uit te sluiten van, of te beperken in, de

verdachte niet van de beledigende strekking op de hoogte

uitoefening op voet van gelijkheid van de rechten van de

was, zodat aan die stelling verder voorbij wordt gegaan.

mens en de fundamentele vrijheden."

Het hof Arnhem veroordeelt de verdachte tot een

De verdachte werd wel veroordeeld op grond van andere

taakstraf van 20 uur.29



door hem op Twitter geplaatste teksten.28
Het hof Arnhem oordeelde op 26 april 2017 over de
strafbaarheid van een verdachte die de Hitlergroet had
gebracht waarna hij de woorden "White Power" uitsprak.
De verdediging pleitte in het hoger beroep voor
vrijspraak, nu de verdachte niet wist waar de woorden

17

"White Power" voor stonden.
Het hof Arnhem ging niet mee in dat verweer, en
oordeelde dat bij het opzettelijk beledigen van een groep
vanwege hun ras niet is vereist dat iemand de exacte
betekenis van de beledigende uitlating kent. Voldoende
is dat hij zich bewust is van de beledigende uitlating.

28 Gerechtshof Den Haag 2 mei 2017, ECLI:NL:GHDHA:2017:1224.

29 Parketnummer 21-004987-15. Uitspraak is niet gepubliceerd.

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Instroom specifieke discriminatiefeiten per parket
In het kort

Ingestroomde specifieke discriminatiefeiten

De instroom van discriminatiefeiten betreft het aantal
discriminatiefeiten dat in 2017 werd ingeschreven bij het OM.
163

In 2017 stroomden 144 specifieke discriminatiefeiten in.

142

Deze 144 feiten hoorden bij 138 afzonderlijke zaken.

142

144

Eén zaak kan meerdere feiten omvatten, bijvoorbeeld als
aan één verdachte in een zaak twee specifieke

88

discriminatiefeiten ten laste wordt gelegd.


De specifieke discriminatiecijfers zijn ten opzichte van 2016
gedaald, maar liggen iets hoger dan in 2013, 2014 en 2015.
2013

2014

Feiten per arrondissementsparket

30 Opgemerkt moet worden dat dit cijfer niet betekent dat in
Rotterdam meer wordt gediscrimineerd dan voorgaande jaren. De
feiten staan voor een belangrijk deel in verband met evenementen
rondom voetbalwedstrijden. Gedurende deze evenementen
hebben de politie en het OM gesignaleerde discriminatie direct
aangepakt.

2015

2016

2017

2013

2014

2015

2016

2017

AP Amsterdam

23

37

20

34

22

AP Noord-Holland

3

8

11

12

7

AP Midden-Nederland

5

16

16

7

12

AP Noord-Nederland

13

12

4

8

13

AP Oost-Nederland

20

30

24

25

17

AP Den Haag

4

12

17

21

AP Rotterdam

16

20

30

27

AP Limburg

1

3

4

2

1

AP Oost-Brabant

1

1

4

9

7

AP Zeeland-West-Brabant

2

3

12

18

4

Totaal

88

142

142

163

144

5
56

30

18

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Instroom specifieke discriminatiefeiten per wetsartikel
In het kort
Onderzocht is hoe vaak specifieke discriminatieartikelen
zijn ingestroomd bij het OM in 2017.
• Net als in voorgaande jaren betrof het merendeel
van de discriminatiefeiten uitingsdelicten, namelijk
artikel 137c of 137d Sr, met zoals ieder jaar artikel
137c Sr (groepsbelediging) als meest voorkomend,
namelijk 84%.



• 14% van de feiten betrof artikel 137d Sr, het aanzetten
tot haat, discriminatie of geweld.
• 1% van de feiten betrof artikel 137e Sr en 1% van de
feiten betrof artikel 137g Sr.

Instroom per wetsartikel in %

2013

2014

2015

2016

2017

Instroom per wetsartikel

137c

82%

80%

82%

68%

84%

137d

6%

9%

12%

20%

137e

9%

4%

1%

137f

1%

0%

137g

2%

429quater
Totaal

2013

2014

2015

2016

2017

137c

72

114

116

107

121

14%

137d

5

13

17

35

19

6%

1%

137e

8

6

2

12

2

0%

2%

0%

137f

1

0

0

3

0

4%

1%

3%

1%

137g

2

5

2

4

2

0%

3%

4%

1%

0%

429quater

0

4

5

2

0

100%

100%

100%

100%

100%

Totaal

88

142

142

163

144

19

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Instroom discriminatiegronden bij specifieke discriminatiefeiten
In de discriminatieartikelen in het Wetboek van Strafrecht worden ras, godsdienst
of levensovertuiging, hetero- of homoseksuele gerichtheid en lichamelijke,
psychische of verstandelijke handicap genoemd als discriminatie­gronden.
In artikel 137d, 137e en 429quater Sr staat ook de grond 'geslacht' genoemd.
Eén tenlastegelegd feit kan meerdere uitingen betreffen, en daarom meerdere
gronden. De casus op de volgende pagina is daar een voorbeeld van.

In het kort
• Discriminatie op grond van ras is in 2017 het meest
voorgekomen (42%), gevolgd door discriminatie tegen
Joden, oftewel 'antisemitisme' (41%).
• Bij 23% van de gevallen, dus bijna een kwart, was de
discriminatie gericht tegen personen van Afrikaanse
afkomst ('antizwart').
• Van het totaalpercentage van de discriminatiegrond

De invulling van de discriminatiegronden in de

De term antisemitisme heeft in dit rapport dus niet

'antisemitisme' (41%), is 32% voetbalgerelateerd en de

wetsartikelen wordt bepaald door de wetsgeschiedenis

dezelfde betekenis als wat men in het dagelijks leven

overige 9% niet-voetbalgerelateerd.

en de rechtspraak.

antisemitisme zou kunnen noemen.

Het woord 'ras' is afkomstig uit het Internationaal

Bij de grond 'homoseksuele gerichtheid' gaat het om

Verdrag inzake de Uitbanning van alle vormen van

discriminatie gericht tegen mensen vanwege hun seksuele

Rassendiscriminatie (IVUR). De definitie van ras in het

voorkeur (homoseksueel, lesbisch, of biseksueel).

IVUR is door de Nederlandse wetgever overgenomen.

Discriminatie op grond van heteroseksualiteit is ook

Met 'ras' wordt onder meer bedoeld huidskleur, afkomst,

strafbaar, maar stroomt vrijwel nooit in. Discriminatie

en nationale of etnische afstamming.

van mensen met een genderidentiteit die niet past bij het

De grond 'antisemitisme' betekent in het strafrecht zoveel

geboortegeslacht, zoals transpersonen, valt niet onder de

als strafbare discriminatie tegen Joden. De grond is apart

grond 'homoseksuele gerichtheid', maar kan wel vallen

opgenomen omdat antisemitisme juridisch onder de

onder de grond 'geslacht'.

grond 'ras' en onder de grond 'godsdienst' kan vallen.
In Bijlage 2 van het rapport worden alle discriminatie­
gronden nader toegelicht.



• Bij 8% van de gronden was de discriminatie gericht
tegen homoseksuelen.
• De grond 'godsdienst-levensovertuiging' is 7% en is in
alle gevallen gericht tegen moslims.

20

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Drie discriminatiegronden op Amsterdam Centraal Station

1% 1%
0% 0%

De twee aangeefsters zitten op zaterdagmiddag op een bankje in de IJpassage van het station Amsterdam
Centraal. Naast hen komt verdachte zitten. Of voorafgaand aan de tirade van de verdachte een woordenwisseling
plaatsvond tussen de aangeefsters en de verdachte is niet duidelijk; aangeefsters zeggen dat de man uit het niets
kwaad werd, verdachte verklaart zelf eerst te zijn beledigd. In ieder geval wordt verdachte boos. Hij beledigt en

 Ras
 Antisemitisme

8%

 Godsdienstlevensovertuiging

7%

bedreigt de aangeefsters, en discrimineert. Verdachte zegt onder andere: "Deze kutmarokkanen en Turken moeten

42%

hier weg, die moslims en Turken verzieken de boel. Varkensmoslims. Ga terug naar jullie eigen land, Marokkanen",

 Geslacht

met daaropvolgend de bedreiging: "Moet ik jouw hoofd er ook afsnijden/afhakken. Ik ga jou slachten".
De uitingen van verdachte zijn te scharen onder ten minste drie discriminatie­gronden: Turken als ras,

 Homoseksuele
gerichtheid
 Handicap

41%

 Overige gronden

Marokkanen als ras en moslims wegens hun godsdienst.



 Onbekend

De politierechter acht de belediging (artikel 266 Sr), bedreiging (artikel 285 Sr) en groepsbelediging (artikel 137c Sr)
bewezen en veroordeelt de man tot een voorwaardelijke gevangenisstraf van één week. Ook moet verdachte beide
aangeefsters een schadevergoeding betalen van ieder 2250,-. De uitspraak van de politierechter is onherroepelijk.31

Antisemitisme, 2017
Gronden

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Ras

41%

45%

47%

50%

51%

42%

Antisemitisme

28%

39%

30%

28%

22%

41%

Godsdienst-levensovertuiging

7%

0%

9%

13%

11%

7%

Homoseksuele gerichtheid

13%

14%

11%

6%

10%

8%

Geslacht

1%

0%

0%

1%

0%

0%

Handicap

1%

1%

1%

1%

0%

0%

Overige gronden

8%

0%

1%

0%

3%

1%

Onbekend

1%

1%

2%

2%

3%

0%

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Totaal

31 Parketnummer 13-087368-17. Mondeling vonnis van de politierechter is niet gepubliceerd.

32%

21

9%

Voetbalgerelateerd

Niet voetbalgerelateerd

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Discriminatie in het openbaar vervoer op grond van ras (antizwart/Afrikaanse afkomst)
In januari 2017 doet aangever aangifte bij de politie Noord-Holland. Aangever had die dag in de bus gezeten met
een andere passagier die gedurende de busrit opmerkingen over personen met een donkere huidskleur had
gemaakt. Zo zei de passagier: "Laat je neuken voor een pak peuken kanker zwarte", "wat zijn twee negers in een
slaapzak, een Twix" en "Wat is een Bros, een neger met botkanker".
De politierechter achtte discriminatie op grond van artikel 137c Sr bewezen en veroordeelde de man tot een
taakstraf van 12 uur. De uitspraak van de politierechter is nog niet onherroepelijk.32


Uitsplitsing ras

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Antizwart (Afrikaanse afkomst)

11%

14%

14%

17%

23%

23%

Donkere huidskleur (niet Afrikaanse afkomst)

6%

4%

4%

4%

0%

1%

Blanken

0%

0%

1%

0%

4%

2%

Surinamers

2%

4%

2%

5%

1%

1%

Antillianen

0%

0%

1%

2%

0%

0%

Turken

4%

6%

8%

7%

4%

3%

Marokkanen

5%

4%

10%

9%

3%

6%

Roma/Sinti

0%

3%

0%

1%

1%

0%

Andere afkomst algemeen

13%

9%

3%

4%

15%

5%

Overige

1%

0%

3%

1%

1%

1%

Totaal

41%

45%

47%

50%

51%

42%

32 Parketnummer 15-023621-17. Mondeling vonnis van de politierechter is niet gepubliceerd.

22

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Waar vinden specifieke discriminatiefeiten plaats?
In het kort

Het effect en bereik van social media: uiting opgepikt door de Turkse media

Er is onderzocht waar het feit werd gepleegd; bijvoor­

Verdachte deelt eind 2016 een nieuwsbericht over een dodelijke bomaanslag in de Turkse

beeld in de woonomgeving, op school, in het kader van

hoofdstad Istanbul op zijn openbare Facebookpagina. Bij het nieuwsbericht plaatst hij de volgende

sport, of op internet.

zelfgeschreven tekst: "Jammer dat er maar 29 doden zijn, hadden er veel meer mogen zijn, maarja??,

Omdat de subcategorie 'tegen personen met een publieke

die 29 komen gelukkig niet hierheen, top".

functie' dit jaar breder is getrokken, kunnen de gegevens

Het bericht wordt opgemerkt door de Turkse media en enkele dagen later verschijnt de verdachte

niet helemaal met de voorgaande jaren worden

met naam en foto op de Turkse televisie. De verdachte verklaart tijdens het verhoor veel negatieve

vergeleken. In de grafiek met de percentages van 2016

reacties te hebben ontvangen en dat zijn woonadres op Facebook is gedeeld. Niet lang daarna

en 2017 is de subcategorie dan ook niet meegenomen.

wordt verdachte ontslagen door zijn werkgever PostNL die, wederom via Facebook, openlijk

• De grootste categorie is 'sport' met 42%. Op de

afstand neemt van verdachte en zijn uitspraken.33

volgende pagina van dit rapport wordt het hoge

Op 6 december 2017 stond de zaak tegen verdachte op zitting. De rechter noemde de uitlating

percentage onder 'sport' toegelicht.

stuitend en gaf de verdachte mee dat hij "gewoon alert moet zijn op wat je daar (lees: op Facebook)

• In de tabel is een kleine stijging te zien in het
percentage discriminatie op internet.



plaatst". De rechter veroordeelt de man tot een week voorwaardelijke celstraf. Volgens de rechter
speelde met het nemen van deze beslissing mee dat ook aan de buitenwereld moest worden
getoond dat racistisch en beledigend gedrag niet wordt getolereerd. De uitspraak is
onherroepelijk.34

23

33 Parketnummer 08-050465-17.
34 Uitspraak niet gepubliceerd. Zie: http://www.rtvoost.nl/nieuws/281326/voorwaardelijke-celstraf-voor-man-uitzwolle-voor-racistische-uitspraak-op-facebook#

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Waar

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Tegen opsporingsambtenaar

10%

11

3%

3

6%

9

3%

4

5%

8

6%

8

Werk

2%

2

9%

8

6%

9

6%

8

9%

14

6%

8

School/ Onderwijsinstelling

2%

2

1%

1

1%

2

2%

3

0%

0

1%

1

Sport

18%

21

7%

6

11%

15

18%

26

15%

25

42%

60

Horeca - uitsluiting aan deur

4%

4

1%

1

4%

5

1%

1

2%

3

1%

1

Horeca - algemeen

4%

4

2%

2

4%

5

3%

4

1%

1

3%

4

Woonomgeving

17%

19

15%

13

23%

33

18%

25

9%

16

8%

12

Straat/openbare gelegenheid

31%

35

40%

35

27%

38

25%

36

34%

58

13%

19

Internet

8%

9

16%

14

11%

16

18%

25

18%

29

19%

27

Pers (media)

2%

2

5%

4

1%

1

1%

1

0%

0

0%

0

Overige

2%

2

0%

0

5%

7

4%

6

4%

5

3%

4

Onbekend

3%

3

1%

1

1%

2

2%

3

3%

4

0%

0

100%

114

100%

88

100%

142

100%

142

100%

163

100%

144

Totaal



24

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Achtergrond van verdachten van specifieke discriminatiefeiten
In het kort

De Hamas-leus op de radio bij RTV Rijnmond

De achtergrond van de verdachten bij discriminatiefeiten is onderzocht

Op 7 mei 2017 verloor de Rotterdamse voetbalclub Feyenoord de wedstrijd tegen stadgenoot

op basis van informatie afkomstig uit het dossier.

Excelsior, waardoor Feyenoord op deze zondag nog geen landskampioen werd. Een journalist van

• De in dit rapport voor het eerst toegevoegde categorie 'voetbal/

RTV Rijnmond interviewde ter plaatse een aantal supporters live voor de radio, toen een

sportsupporter' is direct de grootste categorie verdachten (42%).
• De blanke particulieren vormen de op één na grootste groep
verdachten. 35% van de verdachten in 2017 is blanke particulier.

Feyenoordsupporter een interview verstoorde door in de microfoon van de journalist de Hamasleus te schreeuwen. Later wordt de supporter op videobeelden herkend. De supporter bekent in
het verdachtenverhoor de leus te hebben geroepen.35

Ten opzichte van voorgaande jaren is een daling te zien van het aantal
verdachte blanke particulieren. Deze daling is voor een deel te

De rechter acht het opzettelijk beledigend uitlaten over een groep mensen wegens hun ras

verklaren door de invoering van de categorie 'voetbalsupporter'.

bewezen. De rechtbank veroordeelt de vrouw op grond van artikel 137c Sr en openlijke

Dat betekent overigens niet dat alle verdachten in de subcategorie

geweldpleging tot een taakstraf van 220 uur. De uitspraak is onherroepelijk.36



voetbalsupporters tevens blanke particulieren zijn.
De Hoge Raad heeft zich in 2009 al over de strafbaarheid van de Hamas-leus uitgelaten:
Het LECD constateert al meerdere jaren een groot aantal discriminatoire

"Niet aannemelijk is geworden dat de leus "Hamas, hamas, Joden aan het gas", onderdeel is van de

uitlatingen door voetbalsupporters. Dit jaar is onder de categorie

cultuur van onze maatschappij. De aanname dat deze leus veelvuldig wordt gebruikt, doet hier niet aan

'verdachte' de voetbal- en sportsupporter toegevoegd, om de omvang

af, terwijl de inspanningen die in de voetbalwereld worden gepleegd om het gebruik van deze en

van deze problematiek in beeld te brengen.

dergelijke leuzen in de stadions terug te dringen het tegendeel aantonen.(…) Hun aanwezigheid

Het overgrote deel van de in dit rapport opgenomen uitlatingen van

betekent dat de leus publiekelijk is gehoord en bij de toehoorders gevoelens van vernedering of

voetbalsupporters is van antisemitische aard. Het betreft dan uitingen

geschoktheid teweeg heeft kunnen brengen. Daarvoor is niet vereist dat onder het publiek

van rivaliserende voetbalsupporters aan het adres van voetbalclub Ajax

daadwerkelijk mensen van joodse afkomst aanwezig waren.

en haar supporters. Ajax heeft de naam van oudsher een 'Joodse' club te

Daarmee heeft hij een groep mensen, te weten Joden wegens hun ras, hun godsdienst of hun

zijn, reden waarom Ajacieden de geuzennaam 'Joden' gebruiken. Het

levensovertuiging beledigd."37

gebruik van de term Joden in het voetbal leidt ertoe dat supporters van
rivaliserende voetbalclubs reageren met strafbare antisemitische
leuzen. Zo is bijvoorbeeld het zingen van de leus "Hamas, Hamas, Joden
aan het gas", strafbaar.

35 Parketnummer 10-742082-17.
36 Rechtbank Rotterdam 25 september 2017, ECLI:NL:RBROT:2017:7296.
37 Hoge Raad 15 september 2009, LJN:BI4739.

25

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Verdachte

2013

2014

2015

2016

2017

Extreemrechts

3%

3

3%

4

2%

3

7%

11

1%

1

Godsdienst levensovertuiging

6%

5

0%

0

3%

4

2%

4

4%

6

Politieke overtuiging

0%

0

1%

2

1%

2

0%

0

4%

6

Door opsporingsambtenaar

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

Particulier Surinaams

0%

0

4%

5

4%

6

2%

4

1%

2

Particulier Antilliaans

0%

0

0%

0

1%

1

0%

0

1%

2

Particulier Turks

6%

5

4%

6

1%

1

7%

11

3%

5

Particulier Marokkaans

2%

2

6%

8

6%

8

4%

6

1%

2

Overige niet-blanke particulier

3%

3

6%

9

1%

1

6%

10

4%

6

Blanke particulier

77%

68

67%

95

77%

110

66%

109

35%

50

Particulier (etnische achtergrond onbekend)

0%

0

5%

7

1%

1

2%

3

0%

0

Overige

2%

2

4%

6

1%

1

1%

1

3%

4

Onbekend

0%

0

0%

0

3%

4

3%

4

0%

0

-

-

-

-

-

-

-

-

42%

60

100%

88

100%

142

100%

142

100%

163

100%

144

Voetbal/sportsupporter
Totaal



26
In sommige gevallen is het mogelijk dat meer dan één van de bovenstaande categorieën
van toepassing is op een verdachte. Dat is bijvoorbeeld het geval zodra een blanke
particulier stelt dat homofilie een doodzonde is. De verdachte doet deze uiting vanwege
zijn afkeer voor homofilie op grond van zijn godsdienste overtuiging. In dit geval zal de
verdachte dus onder de categorie 'godsdienst/levensovertuiging' worden meegeteld.
Hetzelfde geldt bij de categorie 'politieke overtuiging': zodra een verdachte iets zegt of
doet op grond van zijn politieke overtuiging, valt hij onder deze categorie en niet onder
de categorie die bij zijn afkomst past.

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

De relatie tussen de aangever van specifieke discriminatiefeiten
en de persoon tegen wie de aangifte wordt gedaan
In het kort

Relatie

Voor dit rapport is voor het eerst onderzocht wat de relatie is tussen de aangever en de persoon tegen

Buurt/wijk/directe leefomgeving

12%

17

wie aangifte is gedaan. Zo is onder andere gekeken naar hoe vaak een publiek persoon en hoe vaak een

Werkgerelateerd

8%

12

persoon namens een organisatie of stichting aangifte hebben gedaan van discriminatie. De categorie

Klantgerelateerd

6%

9

'aangifte vanuit stichting of organisatie' bedraagt in 2017 16% van alle aangiften.

Meerdere aangiften

6%

8

De categorie 'eigen waarneming door politie of opsporing zonder aangifte (in opdracht van OM)' is de

Aangifte vanuit stichting of organisatie

16%

23

grootste categorie (42%). Dit is te verklaren doordat veel voetbalsupporters na de eigen waarneming

Aangifte door publiek figuur

1%

1

van de politie op heterdaad zijn aangehouden.

Eigen waarneming door politie of opsporing
zonder aangifte (in opdracht van OM)

42%

60

Overig

10%

14

Totaal

100%

144

De 14 feiten die onder de categorie 'overig' vallen, betreffen uiteenlopende gevallen: ruzies tussen
onbekenden op straat, in de supermarkt en in het openbaar vervoer, en een enkele verkeersruzie.

2017



Burenruzie
17 van de ingestroomde specifieke discriminatiefeiten en CODIS-feiten in 2017 vonden plaats in de
buurt/wijk/directe leefomgeving van de aangever. Deze categorie bestaat voornamelijk uit
burenruzies, maar ook ruzies tussen ouders op de school van hun kinderen, ruzies in de speeltuin
of het park. Veelal kennen de aangever en de persoon tegen wie de aangifte wordt gedaan elkaar
persoonlijk of in ieder geval van gezicht.
Een voorbeeld is een burenruzie die volgens aangever al tien jaar duurt. Volgens aangever
verloopt de verhouding met de buren moeizaam: of er is geen contact, of er is sprake van ruzie.
De aangever doet in dit geval aangifte van discriminatie op grond van artikel 137c Sr. De buurman
heeft het volgende vanaf het balkon naar beneden geschreeuwd: "Ze moeten alle Molukkers op een
bootje zetten en op zee laten verdrinken, jullie zijn nog erger dan vluchtelingen".
De rechter veroordeelt de buurman tot een gevangenisstraf van 2 weken. Bovendien moet de
buurman de aangeefster een bedrag van 2525,- immateriële schade betalen.
De buurman is tegen de uitspraak in hoger beroep gegaan.38

Instroom relatie aangever - verdachte, 2017

Werkgerelateerd

8%

Klantgerelateerd

6%

Meerdere aangiften

6%

Aangifte door publiek figuur

27

16%

Aangifte vanuit stichting of organisatie

1%

Eigen waarneming door politie of opsporing
zonder aangifte (in opdracht van OM)
Overig

38 Parketnummer: 09-020472-17. Uitspraak is niet gepubliceerd.

12%

Buurt/wijk/directe leefomgeving

42%
10%

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Hoe worden specifieke discriminatiefeiten gepleegd?
In het kort

Hoe

2013

2014

2015

2016

2017

Per ingestroomd discriminatiefeit is onderzocht hoe het

Mondeling

60%

66%

66%

56%

62%

feit is begaan, bijvoorbeeld mondeling, bij geschrift, door

Schriftelijk

13%

12%

20%

25%

19%

middel van een afbeelding, of in samenloop met geweld.

Afbeelding

16%

4%

2%

6%

5%

Een voorbeeld van een uitlating bij geschrift is een tekst

Bekladding

1%

1%

2%

3%

0%

die wordt geplaatst op internet; een voorbeeld van een

8%

7%

4%

4%

13%

afbeelding is een symbool op een spandoek.

Samenloop met (bedreiging met)
geweld tegen persoon

• In 2017 betroffen de meeste ingestroomde feiten

Overige

2%

8%

4%

4%

1%

mondelinge uitlatingen (63%), evenals in voorgaande

Onbekend

0%

1%

2%

2%

0%

jaren.

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%



• 19% van de feiten werd schriftelijk gedaan. Onder de
categorie 'schriftelijk' vallen onder andere geschreven
reacties op internet.

1%

• Het percentage gevallen waarbij de discriminatie

0%

plaatsvond in samenloop met (bedreiging met) geweld
is hoger dan in voorgaande jaren, namelijk 13%.
Tijdens het dossieronderzoek naar deze feiten is
gebleken dat in veel gevallen niet aan de

0%

 Mondeling

13%

 Schriftelijk

5%

 Afbeelding
 Bekladding

delictsbestanddelen van het specifieke
discriminatiefeit was voldaan. Wel was in veel gevallen
sprake van een eenvoudige belediging (artikel 266 Sr)
waarbij een discriminatie-aspect meespeelde.

19%

62%

 Samenloop met
(bedreiging met)
geweld tegen persoon
 Overige
 Onbekend

28

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Instroom CODIS-feiten per parket
De CODIS-feiten worden in dit rapport op nagenoeg dezelfde wijze geanalyseerd als de
specifieke discriminatiefeiten. Hiervoor is gekozen om meer inzicht te krijgen in de
onderliggende feiten en discriminatiegronden, en bijvoorbeeld de plaatsen waar
CODIS-feiten zijn gepleegd.
Zoals eerder beschreven, is een commuun feit met een discriminatie-aspect een feit
waarbij een discriminatie-aspect als motief of aanleiding heeft meegespeeld, of waarbij
van een discriminatie-aspect gebruik is gemaakt om het feit indringender te plegen.
De hier beschreven casussen kenden beide een mogelijk discriminatie-aspect, waar
door de politie en het OM vanaf het moment dat het mogelijke discriminatie-aspect



kenbaar werd, veel aandacht aan is besteed. Bij de ene zaak kon het discriminatieaspect van het geweld worden aangetoond, bij de andere zaak niet.

Anti-homogeweld op de Dam
In deze zaak werden vier homoseksuele mannen op straat door een voor hen
onbekende man aangesproken en bedreigd. De man zegt onder andere: "Zijn jullie
homo? Ik ben geen vriend van homo's. Ik wil jullie dood maken", waarna de man zijn
vrienden belt. Zodra de vrienden arriveren worden twee van de vier homoseksuele
mannen ernstig in elkaar geschopt en geslagen. De twee slachtoffers verklaren
dat zij zijn aangesproken en mishandeld omdat zij homoseksueel zijn. De twee
mannen die kunnen ontkomen getuigen in de zaak en verklaren over de aanleiding
van de vechtpartij hetzelfde.
Vlak na de mishandeling filmen twee van de verdachten zichzelf lachend, waarbij
één van beiden zegt: "Ik zeg je eerlijk, ik heb die homo kanker hard gekrast".39

39 Parketnummer 13-650371-17.

29

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Het OM acht bewezen dat de twee hoofdverdachten zich schuldig hebben gemaakt aan poging
doodslag en openlijke geweldpleging. De derde verdachte wordt een poging zware mishandeling
en openlijke geweldpleging ten laste gelegd. Volgens het OM heeft bij al deze feiten een
discriminatie-aspect meegespeeld. De officier van justitie eist een strafverhoging van 100%, en
komt tot eisen van vijf, vier en twee jaar gevangenisstraf.
De rechtbank acht in geval van de twee hoofdverdachten poging doodslag en zware mishandeling
bewezen. Bij allebei de commune feiten heeft volgens de rechter een discriminatie-aspect
meegespeeld: "De aanleiding van het geweld was onmiskenbaar homoseksueel gerelateerd. (…)
De vrijheid om te durven zijn wie je bent wordt door incidenten zoals deze ernstig ingeperkt. Dit blijkt
ook uit de verklaring van [naam 2] , die zegt 'dat hij nu wel twee keer moet nadenken om verkleed over
straat te gaan.' Mensen komen mede naar Nederland vanwege de tolerantie ten opzichte van ras,
afkomst en seksualiteit. [slachtoffer 1] heeft verklaard dat hij juist vanuit Jamaica naar Nederland is
gevlucht om aan geweld tegen homo's te ontsnappen. Het is van groot belang dat de rechtsstaat als

"Het is schokkend te noemen dat de
verdachten zo tekeer zijn gegaan tegen de
twee slachtoffers, en dat enkel en alleen
maar omdat zij homoseksueel zijn. (…)
Dat het motief hierin ligt maakt het feit
des te onbegrijpelijker, pijnlijker en
kwetsender. Wat het Openbaar Ministerie
betreft zijn dergelijke zaken onacceptabel
en dient er hard opgetreden te worden
tegen dit soort geweld."



Een fragment uit een requisitoir van de officier
van justitie inzake het anti-homogeweld op de Dam.
In het requisitoir is stilgestaan bij het discriminatieaspect van de ernstige mishandeling.

waarborg voor deze open houding fungeert en hard optreedt tegen mensen die hiertegen in gaan.
De rechtbank rekent verdachte het homofobe en zinloze karakter van het geweld dan ook ernstig aan."
De rechtbank komt tot een veroordeling van 40, 28 en 4 maanden. Bovendien moeten de
verdachten de slachtoffers een schadevergoeding betalen; het eerste slachtoffer heeft recht op
een bedrag van 25.853,97, het tweede slachtoffer heeft recht op een bedrag van 21.750,-.40
De zwaarst gestrafte verdachte is in hoger beroep gegaan. In geval van de twee andere
verdachten is uitspraak onherroepelijk.
Naar een vierde verdachte is de politie nog op zoek. Als hij is aangehouden zal hij ook worden
vervolgd voor dezelfde feiten.

40 Rechtbank Amsterdam 9 maart 2018, ECLI:NL:RBAMS:2018:1329, Rechtbank Amsterdam 9 maart 2018,
ECLI:NL:RBAMS:2018:1330 en Rechtbank Amsterdam 9 maart 2018, ECLI:NL:RBAMS:2018:1331.

30

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Het geweldsincident bij de pont

Op 19 oktober 2017 deed de rechter uitspraak in de zaak tegen één van de

Het is zondag 16 oktober 2016 iets voor 2 uur 's nachts, wanneer beide slachtoffers

verdachten. De rechter gaat in de uitspraak mee in het oordeel van de officier van

in deze zaak op hun scooter de Buiksloterweg­pont in Amsterdam op rijden,

justitie; nu slechts één getuige verklaart de woorden "homootje, homootje" te

onderweg naar Amsterdam Centraal. Op de pont ontstaat een woordenwisseling

hebben gehoord, kan het discriminatie-aspect van de mishandeling niet worden

tussen de twee slachtoffers en de verdachten. De slachtoffers verklaren zich

aangetoond. De rechtbank acht zware mishandeling en openlijke geweldpleging

achteraf niet goed te kunnen herinneren wat er precies is gezegd. Eén getuige op

bewezen, en legt de verdachte een celstraf op van 30 maanden.42 De uitspraak van

de pont verklaart dat iemand "homootje, homootje" heeft geroepen.

de rechtbank is onherroepelijk.

Aangekomen bij Centraal Station worden de beide slachtoffers op hun scooter

De zaak tegen de andere verdachte is op het moment van schrijven van dit rapport

klemgereden door de drie verdachten, en ontstaat er een vechtpartij. Beide

door de rechter aangehouden en wordt op een later moment voortgezet.

slachtoffers worden geslagen en geschopt terwijl zij op de grond liggen.

41



De politie en OM hebben in deze zaak van het begin af aan zorgvuldig onderzocht of
het roepen van de woorden "homootje, homootje" kon worden bewezen en of dus
een discriminatie-aspect heeft meegespeeld waardoor het geweld indringender is
gepleegd, of dat uit het motief van de verdachten of de aanleiding van de
vechtpartij was op te maken dat de slachtoffers zijn mishandeld omdat zij homo
zijn. Immers, het gegeven dat de slachtoffers in deze zaak homoseksueel zijn, is
ook een indicatie dat een discriminatie-aspect mogelijk heeft meegespeeld.
Na het afwegen van al het bewijs was het OM van mening dat de aanwijzingen dat
er een discriminatie-aspect heeft meegespeeld, juridisch niet voldoende waren

31

om het discriminatie-aspect aan te kunnen tonen en mee te kunnen nemen in de
strafeis. Bij het schrijven van het requisitoir is door de officier van justitie goed
nagedacht over de uitleg van deze beslissing, zonder dat daarbij wordt afgedaan
aan het onrecht dat de slachtoffers is aangedaan.
Het OM achtte poging doodslag en openlijke geweldpleging bewezen en kwam tot
een eis van een gevangenisstraf van vier jaar.

41 Parketnummers 13-650625-16 en 13-650017-17.

42 Rechtbank Amsterdam 19 oktober 2017, ECLI:NL:RBAMS:2017:7635.

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

In het kort

Wanneer het OM beoordeelt dat er sprake is van een

In onderstaande tabel is de instroom van CODIS-feiten

In 2017 stroomden 187 CODIS-feiten in. Deze 187 feiten

CODIS-feit, dan wordt door de officier van justitie in zijn

per parket van het OM weergegeven. De CODIS-feiten

hoorden bij 154 afzonderlijke zaken. Eén zaak kan

requisitoir een strafverhoging van 50% of 100% geëist.

zijn op verschillende momenten in 2017 bij het OM

meerdere feiten omvatten, bijvoorbeeld als aan één

Een discriminatie-aspect staat overigens niet in de

ingestroomd, en verkeren in verschillende stadia van

verdachte in een zaak twee CODIS-feiten ten laste worden

tenlastelegging, en hoeft dus niet te worden bewezen;

beoordeling en behandeling. Zo is mogelijk dat op een

gelegd.

het discriminatie-aspect moet wel aantoonbaar aanwezig

later moment wordt beoordeeld dat het discriminatie-

zijn om strafverhoging te kunnen eisen.

aspect niet als voldoende vaststaand kan worden

CODIS-feiten zijn commune feiten als mishandeling,

beschouwd. Nu er door het OM bij de beoordeling van de

openlijke geweldpleging, eenvoudige belediging,

Zodra bij het OM een dossier is ingestroomd vanuit de

zaak wel aandacht aan het discriminatie-aspect is

vernieling en brandstichting, maar ook doodslag, waarbij

politie, dan wordt onder andere beoordeeld of er mogelijk

besteed, blijft de maatschappelijke classificatie

een discriminatie-aspect als motief of aanleiding heeft

sprake is van een discriminatie-aspect. Is dat het geval,

ongewijzigd.

meegespeeld of waarbij van een discriminatie-aspect

dan moet de maatschappelijke classificatie 'discriminatie'

gebruik is gemaakt om het feit indringender te plegen.

worden aangevinkt. Mocht er bij de beoordeling twijfel

Het discriminatie-aspect moet zien op een discriminatie­

zijn over een al dan niet aanwezig discriminatie-aspect,

grond als opgenomen in artikel 137c Sr.43 Het OM is

dan dient de classificatie 'discriminatie' wel te worden

daarbij ook alert op een genderidentiteit die niet past bij

aangevinkt. De feiten waarbij deze classificatie is

het geboortegeslacht als discriminatiegrond.

aangevinkt, komen terug in de cijfers van het rapport.

43 Dit betreft de discriminatiegronden ras, godsdienst of
levensovertuiging, hetero- of homoseksuele gerichtheid of
lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap.

CODIS-feiten per
arrondissementsparket



2015

2016

2017

Amsterdam

32

72

60

Noord-Holland

24

19

9

Midden-Nederland

14

3

13

Noord-Nederland

23

51

21

Oost-Nederland

22

18

23

Den Haag

31

25

21

Rotterdam

7

21

17

Limburg

2

7

2

Oost-Brabant

11

10

8

Zeeland-West-Brabant

2

6

9

168

232

189

Totaal

32

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Instroom CODIS-feiten per artikel

Ras

• In 2017 betrof het commune feit met discriminatie-aspect 117 keer de belediging van een
individu, 20 keer bedreiging, 17 keer openlijke geweldpleging en 11 keer mishandeling.
• In de lijst rechts op deze pagina is per maatschappelijke classificatie uitgesplitst hoe vaak een
bepaald CODIS-feit in 2017 is ingestroomd. De maatschappelijke classificatie 'discriminatie

Antisemitisme

overig' is daarbij buiten beschouwing gelaten.4445

Wetsartikel feit Omschrijving feit45

• Eenvoudige belediging 		
54 keer
• Bedreiging			8 keer
• Openlijke geweldpleging
6 keer
• Mishandeling			4 keer

2015

2016

2017

• Eenvoudige belediging		
8 keer
• Bedreiging			1 keer
• Vernieling			1 keer
• Diefstal			1 keer

131 Sr

Opruiing

3

13

4

138 Sr

Huisvredebreuk

2

1

0

Seksuele gerichtheid

141 Sr

Openlijke geweldpleging

2

4

17

180 Sr

Geweld/Bedreiging in verzet tegen ambtenaar

0

1

0

261 Sr

Smaad

1

3

0

266 Sr

Eenvoudige belediging

127

150

117

• Eenvoudige belediging		
24 keer
• Openlijke geweldpleging
11 keer
• Bedreiging			6 keer
• Mishandeling			4 keer

267 Sr

Belediging van (onder meer) ambtenaren

2

0

3

284 Sr

Dwang

1

0

0

285 Sr

Bedreiging

11

32

19

300 Sr

Mishandeling

8

12

11

302 Sr

Zware mishandeling

1

0

0

350 Sr

Vernieling

4

5

5

47 Sr

Medeplegen

1

9

1

Overig

Alles wat niet in bovenstaande categorieën valt

5

2

12

168

232

189

Totaal

44 Naar de feiten met deze classificatie is nader dossieronderzoek gedaan. Een aantal van deze feiten kon
alsnog worden onderverdeeld bij een discriminatiegrond.
45 De wetsartikelen worden hier, voor de leesbaarheid van het rapport, omschreven met een verkorte
aanduiding.



Handicap
• Eenvoudige belediging		
1 keer
• Bedreiging			1 keer
• Mishandeling			1 keer

Godsdienst/levensovertuiging
• Eenvoudige belediging		
6 keer
• Bedreiging			1 keer
• Mishandeling			1 keer

Het volledige overzicht van het aantal
CODIS-feiten per maatschappelijke classificatie,
is terug te vinden op pagina 35 van het rapport.

33

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Vernieling bij het Joodse restaurant 'HaCarmel'

Bedreiging met een discriminatie-aspect gericht op handicap

Op 7 december 2017 sloeg verdachte de ruiten van het Joodse restaurant

Eén van de zaken waarbij het discriminatie-aspect op de grond handicap ziet, komt

HaCarmel in Amsterdam-Zuid in. Hij schreeuwde daarbij "Allahu Akbar" en

uit Amsterdam. De verdachte en de aangever in deze zaak wonen in hetzelfde

"Palestina". Ook betrad hij het restaurant om een Israëlische vlag te stelen.

flatgebouw. De aangever heeft één arm. Er ontstaat een woordenwisseling in de

De verdachte werd na het pakken van de vlag door de politie overmeesterd.

lift van het gebouw. De woordenwisseling loopt snel uit op een ruzie, waarbij de

Toeschouwers op straat filmden het incident en de beelden werden door

verdachte de aangever bedreigt: "Hoer. Wie denk je wel niet dat je bent met je ene

verschillende (internationale) media opgepikt.

arm. Sensatiezoeker. Ik klap je andere arm er ook af. Ik zoek je op. Ik steek je neer.

46

De zaak is al voor de rechter geweest. De rechter besloot de inhoudelijke

Ik maak je af. Je krijgt een pak slaag en ik maak je dood" en/of "Weet je wel tegen wie

behandeling van de zaak echter aan te houden, zodat de verdachte eerst kan

je het hebt, kijk maar op YouTube, dan kan je zien hoe gevaarlijk ik ben, dan weet je

worden onderworpen aan een psychologisch en psychiatrisch onderzoek.

tegen wie je het hebt. Jij met je kanker één arm, ik pak je toch wel".

47

Omdat de inhoudelijke behandeling van de zaak is uitgesteld, kan er op het

De rechter acht de bedreiging bewezen en veroordeelt de verdachte tot één dag

moment van schrijven van het rapport nog niet te inhoudelijk op de zaak worden

jeugddetentie en een taakstraf van 20 uur. De uitspraak is onherroepelijk.48



ingegaan. Het OM beoordeelt zorgvuldig alle aspecten die mee hebben gespeeld
bij het plegen van de delicten in deze zaak. De officier van justitie zal bij de
inhoudelijke behandeling van de zaak uitgebreid aandacht besteden aan al de van
belang zijnde aspecten.

34

46 Parketnummer: 13-703029-17.
47 Zie: https://www.parool.nl/amsterdam/psychiatrisch-onderzoek-naar-vernieler-joodsrestaurant~a4546730/.

48 Parketnummer: 13-156103-17.

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Het aantal ingestroomde CODIS-feiten per maatschappelijke classificatie49
Wetsartikel feit Omschrijving feit49

Ras

Antisemitisme

Seksuele
gerichtheid

Handicap

Godsdienst/
levensovertuiging

131 Sr

Opruiing

1

0

0

0

1

138 Sr

Huisvredebreuk

0

0

0

0

0

141 Sr

Openlijke geweldpleging

6

0

11

0

0

180 Sr

Geweld/Bedreiging in verzet tegen ambtenaar

0

0

0

0

0

261 Sr

Smaad

0

0

0

0

0

266 Sr

Eenvoudige belediging

54

8

24

1

6

267 Sr

Belediging van (onder meer) ambtenaren

1

0

0

0

0

284 Sr

Dwang

0

0

0

0

0

285 Sr

Bedreiging

8

1

6

1

1

300 Sr

Mishandeling

4

0

4

1

1

302 Sr

Zware mishandeling

0

0

0

0

0

350 Sr

Vernieling

1

1

1

0

0

47 Sr

Medeplegen

0

0

0

0

0

Overig

Alles wat niet in bovenstaande categorieën valt

2

1

8

0

1

77

11

54

3

10

Totaal

49 De wetsartikelen worden hier, voor de leesbaarheid van het rapport, omschreven met een verkorte aanduiding.



35

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Instroom discriminatiegronden bij CODIS-feiten
In het kort

Gronden

2015

2016

2017

Bij de analyse van de CODIS-feiten zijn dezelfde gronden aangehouden als bij de analyse

Ras

46%

57%

48%

van de specifieke discriminatiefeiten. Ook is het mogelijk dat bij één CODIS-feit

Antisemitisme

7%

1%

10%

meerdere discriminatiegronden van toepassing zijn, bijvoorbeeld zodra een verdachte

Godsdienst-levensovertuiging

0%

4%

9%

iemand beledigt op grond van zijn ras en godsdienst.

Homoseksuele gerichtheid

5%

9%

29%

• De meest voorkomende grond is 'ras', gevolgd door de grond 'homoseksuele

Geslacht

13%

13%

1%

gerichtheid'. De grond 'homoseksuele gerichtheid' is gestegen ten opzichte van de

Handicap

1%

1%

1%

voorgaande jaren.

Overige gronden

29%

16%

2%

Totaal

100%

100%

100%

• In geval van de grond 'ras' blijkt bij 27% de discriminatie gericht te zijn tot de groep



'antizwart' (Afrikaanse afkomst).
• Bij de discriminatiegrond 'godsdienst-levensovertuiging', betrof het discriminatie
van moslims.

Ras

2017

Antizwart (Afrikaanse afkomst)

27%

maatschappelijke classificatie steeds accurater wordt toegepast door het OM,

Donkere huidskleur (niet Afrikaanse afkomst)

0%

en dus alleen wordt gebruikt als het discriminatie-aspect daadwerkelijk ziet op

Blanken

1%

één van de gronden uit het Wetboek van Strafrecht.

Surinamers

1%

Antillianen

0%

2017

Turken

5%

 Ras

Marokkanen

5%

Roma/Sinti

0%

Andere afkomst algemeen

7%

Overige

3%

Totaal

49%

• Er is sinds 2015 een daling te zien bij de grond 'overig', mogelijk omdat de

1%

1% 2%

 Antisemitisme
 Godsdienst-levensovertuiging

29%
48%

 Homoseksuele gerichtheid
 Geslacht
 Handicap

9%
10%

 Overige gronden

36

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Waar vinden CODIS-feiten plaats?
In het kort

Instroom waar, 2017

Omdat de categorie 'waar' in geval van de CODIS-feiten
niet eerder is geanalyseerd, is het niet mogelijk om de

87

cijfers met voorgaande jaren te vergelijken.
• 45% van alle incidenten vond plaats op straat of een
andere openbare gelegenheid. Incidenten in het
openbaar vervoer vallen hier ook onder.
• 12% van de incidenten was gericht tegen personen met
een publieke functie.

Waar

2017

Tegen personen met een publieke functie

12%

22

Werk

5%

10

School/ Onderwijsinstelling

2%

3

Sport

3%

5

Horeca - uitsluiting aan deur

0%

0

Horeca - algemeen

5%

9

Woonomgeving

19%

35

Straat/openbare gelegenheid

45%

87

Internet

8%

15

Pers (media)

0%

0

Overige

2%

3

Onbekend

0%

0

100%

189

Totaal

35
10

3

5

0

9

15
0

3

0

Te
ee gen
n pe
pu rs
bl on
ie
ke en
Sc
fu me
nc t
ho
tie
ol
/O
nd
W
er
er
wi
k
jsi
ns
Ho
te
re
lli
ca
ng
-u
its
lu
Sp
iti
or
ng
t
aa
Ho
n
re
de
ca
ur
-a
lg
St
em
ra
W
at
ee
oo
/o
n
no
pe
m
nb
g
ar
ev
e
in
ge
g
le
ge
nh
ei
d
In
te
rn
et
Pe
rs
(m
ed
ia
)
Ov
er
ig
e
On
be
ke
nd

22



37

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Achtergrond van verdachten van CODIS-feiten
In het kort
Omdat de categorie 'verdachte' in geval van de CODIS-feiten niet eerder

Ruzie bij bushalte

is geanalyseerd, is het niet mogelijk om de cijfers met voorgaande jaren

Aangeefster wordt terwijl zij op de bus wacht aangesproken door

te vergelijken.

verdachte: "Jullie mogen jezelf niet zo aankleden. Jullie horen hier

• Bij ruim de helft van de CODIS-feiten is de verdachte een blanke

niet. Jullie zijn IS strijders. Oprotten. Ga terug naar je eigen land."

particulier.

Meerdere getuigen leggen een verklaring af over het incident en de

• Slechts een klein deel van de verdachten van CODIS-feiten is

verdachte bekent de woorden te hebben gezegd. Daarbij verklaart

voetbalsupporter. Omdat de uitingen van voetbalsupporters vrijwel

hij dat hij vindt dat de islam, het christendom en het jodendom aan

altijd onder groepsbelediging vallen, komen zij bij de CODIS-feiten

het overheersen is en dat moslims misbruik maken van de

minder vaak voor.

vrijheden die de joods-christelijke samenleving kent.



De verdachte in deze zaak valt onder de categorie 'godsdienst/
levensovertuiging', nu hij verklaart dat hij de aangeefster heeft
Verdachte

2017

Extreemrechts

0%

0

De politierechter veroordeelt de verdachte tot het betalen van een

Godsdienst/levensovertuiging

2%

4

geldboete van 2500,-. Deze uitspraak is onherroepelijk.50

Politieke overtuiging

3%

6

Door opsporingsambtenaar

0%

0

Particulier Surinaams

1%

2

Particulier Antilliaans

3%

5

Particulier Turks

4%

7

Particulier Marokkaans

10%

18

Overige niet-blanke particulier

19%

35

Blanke particulier

56%

105

Particulier (etnische achtergrond onbekend)

0%

0

Overige

1%

2

Voetbal/sportsupporter

3%

5

100%

189

Totaal

aangesproken vanuit een godsdienstig motief.

38

50 P arketnummer: 05-047594-17. Mondeling vonnis politierechter is niet
gepubliceerd.

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

De relatie tussen de aangever van CODIS-feiten en de persoon tegen
wie de aangifte wordt gedaan
In het kort
Ook bij de CODIS-feiten is onderzocht wat de relatie is tussen de

Huisbaas ernstig beledigd door bewoner flat

aangever en degene tegen wie aangifte is gedaan.

De aangever in deze zaak is werkzaam als huisbaas
van een woonflat. Hij stuurt verschillende bewoners van de flat in
zijn hoedanigheid als huisbaas een brief over viezigheid op de galerij
en spuug op de portiekdeur.
Eén van de bewoners voelt zich na het ontvangen van de brief
valselijk beschuldigd van de viezigheid, omdat hij ervan uitgaat dat
hij de brief als enige bewoner van de flat heeft ontvangen. De
verdachte besluit zijn huisbaas een mail te sturen om zo zijn
ongenoegen te uiten en de aandacht van de huisbaas te krijgen, en
gebruikt daarin onder andere de volgende uitingen: "Laaghartig
gedrochtige moslim terrorist" en "Jouw rottende noordafrikaanse
kankermuil".

• Meer dan een kwart van de aangiftes wordt gedaan tegen een persoon
uit de buurt, wijk of directe leefomgeving van de aangever (27%).
• Het percentage bij de subcategorie 'overig' bedraagt 33%. Dit betekent
dat de aangever en de persoon tegen wie de aangifte is gedaan geen
specifieke relatie hebben. Uit dossierstudies blijkt dat dit vaak
spontaan ontstane conflicten betreft tussen voor elkaar onbekende
mensen bij openbare gelegenheden. Bijna de helft van deze incidenten
betreft een geweldsincident of een bedreiging met geweld.

Relatie

2017

Buurt/wijk/directe leefomgeving

28%

53

Werkgerelateerd

19%

36

Klantgerelateerd

11%

20

Aangifte door meerdere personen

1%

1

Aangifte vanuit stichting of organisatie

5%

9

Aangifte door publiek figuur

2%

3

Eigen waarneming door politie of opsporing
zonder aangifte (op opdracht van OM)

3%

6

Overig

32%

61

Totaal

100%

189

Tijdens het verdachtenverhoor verklaart de bewoner zijn huisbaas
als persoon een "prima man" te vinden. De actie was gericht op de
aangever in zijn hoedanig­heid als huisbaas, en niet op hem als
persoon. Wanneer bewoner verneemt dat de brief ook naar andere
bewoners van de flat is gestuurd zegt hij spijt
te hebben van zijn uitingen.51
De politierechter veroordeelt de verdachte tot het betalen van een
boete van 2500,00. De uitspraak is onherroepelijk.

51 P arketnummer 09-135733-17. Mondeling vonnis politierechter is niet
gepubliceerd.



39

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Afdoening specifieke discriminatiefeiten OM
Met afdoening wordt bedoeld de eindbeslissing die door het OM wordt

In het kort

genomen. Dat kan de beslissing zijn om te vervolgen, bijvoorbeeld om de

• Het percentage dagvaardingen in 2017 is 44% van het totaal aantal afdoeningen van

verdachte voor de rechter te brengen (te dagvaarden), of de beslissing tot
een transactie of een strafbeschikking. Het OM kan ook beslissen om
niet te vervolgen en de zaak te seponeren. Daarbij bestaat het
onderscheid tussen een onvoorwaardelijk sepot en een voorwaardelijk
sepot.

specifieke discriminatiefeiten.
• Het percentage OM-strafbeschikking is 17% van het totaal aantal afdoeningen van
specifieke discriminatiefeiten in 2017.
• 26 van de 36 onvoorwaardelijke sepots betreffen een beleidssepot, 7 betreffen een
technisch sepot en 3 onvoorwaardelijke sepots zijn administratieve sepots.

Het voorwaardelijk sepot betekent dat de zaak tegen de verdachte wordt

• Nieuw meegenomen in de query is de afdoening 'oproepen ter terechtzitting n.a.v.

geseponeerd, mits de verdachte zich aan bepaalde voorwaarden houdt.

verzet'. Deze categorie houdt in dat een verdachte een OM-strafbeschikking heeft

Doet de verdachte dat niet dan kan er alsnog worden vervolgd.

geweigerd, en dat hij daarna alsnog is gedagvaard om voor een rechter te

Het onvoorwaardelijke sepot kent drie vormen. Zo wordt het technisch

verschijnen.



sepot gegeven als een zaak om een juridisch-technische reden niet tot
een geslaagde vervolging kan leiden, bijvoorbeeld omdat er onvoldoende

Uitgesloten van naaicursus

wettig en overtuigend bewijs is. Een beleidssepot wordt gegeven

Het OM deed in 2017 twee zaken af waarbij de verdachte een overtreding van

wanneer er technisch gezien wel vervolgd kan worden, maar er andere

artikel 429quater Sr ten laste was gelegd. Eén van deze zaken betrof een

redenen zijn om dat niet te doen. Tot slot bestaat het administratief

aangeefster die zich had opgegeven voor een naaicursus. Aangekomen bij het

sepot. Dit is een administratieve handeling waarmee een zaak enkel in

cursuslokaal werd haar de toegang tot de cursus geweigerd door de docent.

het systeem van het OM wordt afgesloten, bijvoorbeeld wanneer een

De docent, en tevens verdachte in deze zaak, weigerde haar toegang omdat zij

zaak tweemaal is ingeboekt.

een hoofddoek droeg. De docent zei tegen de aangeefster dat het dragen van de
hoofddoek in strijd is met de huisregels van de cursus, waarop de aangeefster

Het aantal ingestroomde feiten kan verschillen van het aantal feiten dat

vertrok.

in een bepaald jaar wordt afgedaan, en het gaat daarbij niet per se om
dezelfde feiten. Een feit kan immers in het ene jaar instromen en in het

De docent van de cursus kreeg van het OM een strafbeschikking in de vorm van een

daaropvolgende jaar worden afgedaan.

boete van 2300,-. De verdachte is niet tegen de strafbeschikking in verzet gegaan.52

52 Parketnummer: 02-173815-16.

40

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

OM-afdoening

2013

2014

2015

2016

OM-afdoening per parket, 2017

2017

Dagvaarden

53%

48

60%

82

50%

67

53%

85

44%

79

Transactie

4%

4

6%

8

7%

9

3%

4

4%

8

OM-strafbeschikking

4%

4

7%

9

10%

13

11%

17

17%

 Amsterdam

32

Voorwaardelijk sepot

3%

3

6%

8

3%

4

3%

4

7%

12

Onvoorwaardelijk sepot

33%

30

21%

29

30%

41

20%

32

19%

36

Oproepen ter
terechtzitting n.a.v. verzet

-

-

-

-

-

-

-

-

6%

10

1%

3%

1%

1

1%

1

Totaal

100%

90

100% 137

1%

1

100% 135

11%

17

100% 159

3%

2014

2015

2016

5%

5

7%

100% 182

80%

72

84% 122

76% 107

74%

118

79%

72

137d

6%

5

8%

12

13%

19

17%

27

14%

13

137e

9%

8

3%

4

3%

4

6%

9

0%

0

137f

1%

1

0%

0

0%

0

0%

0

3%

3

137g

4%

4

4%

6

2%

3

2%

3

1%

1

429quater

0%

0

1%

1

6%

8

1%

2

2%

2

100%

90

100% 145

100% 159

100%

91

100% 141

7%
11%

 Den Haag
 Rotterdam



 Limburg
 Oost-Brabant
 Zeeland-West-Brabant

2017

137c

Totaal

 Noord-Nederland
 Oost-Nederland

7%

2013

 Midden-Nederland

23%

33%

Overig

OM-afdoening
per wetsartikel

 Noord-Holland

3%

41

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Uitspraken van de rechter
In het kort
Onderstaande tabel geeft het aantal rechterlijke beslissingen in 2017
weer van zaken waarin een specifiek discriminatieartikel ten laste was
gelegd. Het betreft uitspraken van de rechter die zien op zaken als
geheel, en dus niet enkel op het specifieke discriminatiefeit.
De weergegeven uitspraak kan daarom andere, niet aan discriminatie
gerelateerde delicten betreffen, die geheel los staan van het



discriminatiefeit. Aangezien een veroordeling geen betrekking hoeft te
hebben op alle tenlastegelegde feiten kan het ook zijn dat het
discriminatiefeit niet bewezen is verklaard.

Rechtbankafdoening

2013

2014

2015

2016

2017

Veroordeling

72%

64

91%

70

88%

71

74%

57

71%

62

Vrijspraak

18%

16

9%

7

12%

10

9%

7

18%

16

OM niet ontvankelijk

0%

0

0%

0

0%

0

1%

1

0%

0

Ontslag van rechtsvervolging

2%

2

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

Schuldigverklaring zonder oplegging van straf

0%

0

0%

0

0%

0

8%

6

1%

1

Overig

8%

7

0%

0

0%

0

8%

6

9%

8

Totaal

100%

89

100%

77

100%

81

100%

77

100%

87

42

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Een greep uit 2017
1

Een blik op de tien Nederlandse parketten

grondstewardess werkzaam bij de incheckbalie.
Ze zou door een reiziger zijn uitgescholden voor

1 Het AP Noord-Nederland vervolgt in 2017 drie van de
acht verdachten in de Kick Out Zwarte Piet-selfie zaak.
supporters van de club die spelers van de voetbalclub

7

PSV zouden hebben uitgescholden voor "kanker

9

Na een zorgvuldig onderzoek door de politie en het

beoordeling tot de conclusie dat er sprake was van
onvoldoende bewijs.

10

2 De voetbalclub VVV-Venlo doet aangifte tegen

neger". Ook zijn er oerwoudgeluiden gemaakt.

Zwarte Piet. Het AP Noord-Holland kwam na

6

8

5

4

waarbij een servicemedewerker van de gemeente
Leiden wordt uitgescholden voor "kanker Marokkaan"
en wordt bedreigd. De verdachte is in hoger beroep

3

Zie parketnummer: 09-012732-17.

2

8 Het AP Zeeland-West-Brabant behandelde en

Het is echter niet mogelijk de gewraakte uitlatingen

beoordeelde in 2017 een zaak over een Marokkaanse

wettig en overtuigend toe te schrijven aan een

pizzabakker die in een nieuwsitem van de NOS vertelt

specifiek persoon. Wegens te weinig wettig en

hoe vaak hij zelf discriminatie ervaart. Als PowNed de

overtuigend bewijs is de zaak geseponeerd.

twitterpagina van de man doorloopt blijkt dat de man

Zie o.a. parketnummers: 03-043317-18 en 03-033829-18.
3 Het AP Oost-Brabant vervolgt in 2017 een 48-jarige



gegaan tegen een taakstraf van 30 uur.

AP Limburg blijkt dat door iemand in de groep
VVV-supporters discriminerende uitingen zijn gedaan.

7 Het AP Den Haag behandelde en beoordeelde een zaak

5 De zaak tegen een verdachte die zich tijdens een

daar zelf discriminerende uitingen heeft geplaatst,

demonstratie tegen de komst van een AZC schuldig

gericht tot Joden.

Facebookgebruiker op grond van opruiing,

heeft gemaakt aan het aanzetten tot haat en

De man is in verzet gegaan tegen een

groepsbelediging en het aanzetten tot discriminatie en

discriminatie, en zich schuldig heeft gemaakt aan

OM-strafbeschikking en moet nu voor de rechter

geweld. De rechtbank veroordeelt de verdachte,

opruiing, deed het AP Midden-Nederland af met een

verschijnen.

conform de eis van de officier van justitie, tot een

OM-strafbeschikking, inhoudende een taakstraf van

Zie parketnummer: 02-169393-17.

werkstraf van 80 uur. De uitspraak is onherroepelijk.

24 uur. De verdachte is niet tegen de strafbeschikking

Zie parketnummer: 01-213259-17.

in verzet gegaan. Zie parketnummer: 16-089555-17.

9 95% van de specifieke discriminatiefeiten die bij AP
Rotterdam zijn ingestroomd, zijn voetbalgerelateerd.

4 52% van de ingestroomde CODIS-feiten bij het AP

6 Het AP Noord-Holland omvat onder andere luchthaven

10 Bij 57% van alle CODIS-feiten, ingestroomd bij AP

Oost-Nederland, betreft feiten gepleegd naar

Schiphol. Zo beoordeelde het AP Noord-Holland een

Amsterdam, speelde de seksuele gerichtheid mee als

aanleiding van burenruzies.

eenvoudige belediging gericht tegen een

de enige of één van de discriminatiegrond(en).

43

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Bijlage 1: Discriminatieartikelen in het Wetboek van Strafrecht
Artikel 137c

Artikel 137e

1 Hij die zich in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding, opzettelijk

1 Hij die, anders dan ten behoeve van zakelijke berichtgeving:

beledigend uitlaat over een groep mensen wegens hun ras, hun godsdienst of
levensovertuiging, hun hetero- of homoseksuele gerichtheid of hun lichamelijke,

1°. een uitlating openbaar maakt die, naar hij weet of redelijkerwijs moet

psychische of verstandelijke handicap, wordt gestraft met gevangenisstraf van

vermoeden, voor een groep mensen wegens hun ras, hun godsdienst of

ten hoogste een jaar of geldboete van de derde categorie.

levensovertuiging, hun hetero- of homoseksuele gerichtheid of hun lichamelijke,
psychische of verstandelijke handicap beledigend is, of aanzet tot haat tegen of

2 Indien het feit wordt gepleegd door een persoon die daarvan een beroep of

discriminatie van mensen of gewelddadig optreden tegen persoon of goed van

gewoonte maakt of door twee of meer verenigde personen wordt gevangenisstraf

mensen wegens hun ras, hun godsdienst of levensovertuiging, hun geslacht, hun

van ten hoogste twee jaren of geldboete van de vierde categorie opgelegd.

hetero- of homoseksuele gerichtheid of hun lichamelijke, psychische of



verstandelijke handicap;

Artikel 137d

2°. een voorwerp waarin, naar hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden, zulk een

1 Hij die in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding, aanzet tot haat

uitlating is vervat, aan iemand, anders dan op diens verzoek, doet toekomen, dan

tegen of discriminatie van mensen of gewelddadig optreden tegen persoon of

wel verspreidt of ter openbaarmaking van die uitlating of verspreiding in voorraad

goed van mensen wegens hun ras, hun godsdienst of levensovertuiging, hun

heeft;

geslacht, hun hetero- of homoseksuele gerichtheid of hun lichamelijke,
psychische of verstandelijke handicap, wordt gestraft met gevangenisstraf van

wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of geldboete van de

ten hoogste een jaar of geldboete van de derde categorie.

derde categorie.

2 Indien het feit wordt gepleegd door een persoon die daarvan een beroep of

2 Indien het feit wordt gepleegd door een persoon die daarvan een beroep of gewoonte

gewoonte maakt of door twee of meer verenigde personen wordt gevangenisstraf

maakt of door twee of meer verenigde personen wordt gevangenisstraf van ten

van ten hoogste twee jaren of geldboete van de vierde categorie opgelegd.

hoogste een jaar of geldboete van de vierde categorie opgelegd.

44

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Artikel 137f

Artikel 429quater

Hij die deelneemt of geldelijke of andere stoffelijke steun verleent aan activiteiten

1 Hij die in de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf personen discrimineert

gericht op discriminatie van mensen wegens hun ras, hun godsdienst, hun

wegens hun ras, hun godsdienst, hun levensovertuiging, hun geslacht of hun

levensovertuiging, hun geslacht, hun hetero- of homoseksuele gerichtheid of

hetero- of homoseksuele gerichtheid wordt gestraft met hechtenis van ten hoogste

hun lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap, wordt gestraft met

twee maanden of geldboete van de derde categorie.

gevangenisstraf van ten hoogste drie maanden of geldboete van de tweede
categorie.

2 Met dezelfde straf wordt gestraft hij wiens handelen of nalaten in de uitoefening
van een ambt, beroep of bedrijf zonder redelijke grond, ten doel heeft of ten gevolge
kan hebben dat ten aanzien van personen met een lichamelijke, psychische of

Artikel 137g

verstandelijke handicap de erkenning, het genot of de uitoefening op voet van

1 Hij die, in de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf personen opzettelijk

gelijkheid van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden op politiek,

discrimineert wegens hun ras, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten

economisch, sociaal of cultureel terrein of op andere terreinen van het

hoogste zes maanden of geldboete van de derde categorie.

maatschappelijk leven, wordt teniet gedaan of aangetast.



2 Indien het feit wordt gepleegd door een persoon die daarvan een gewoonte maakt
of door twee of meer verenigde personen wordt gevangenisstraf van ten hoogste
een jaar of geldboete van de vierde categorie opgelegd.

45

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Bijlage 2: Toelichting discriminatiegronden in het Wetboek van Strafrecht
In dit rapport worden de gronden en termen gebruikt zoals die in de discriminatieartikelen in het Wetboek van

Homoseksuele gerichtheid

Strafrecht zijn vastgelegd. Hieronder volgt een korte toelichting van de gronden en de in dit rapport gebruikte

In de wettekst van artikel 137c Sr en verder staat
hetero- en homoseksuele gerichtheid genoemd als
discriminatiegrond. Omdat het in de praktijk vrijwel altijd
gaat om discriminatie op grond van homoseksuele
gerichtheid is om praktische redenen alleen deze term
opgenomen in dit rapport.
Biseksualiteit staat als zodanig niet genoemd in de wet,
maar kan worden beschouwd als een combinatie van
homo- en heteroseksualiteit.

categorieën.

Ras

Antisemitisme

Het woord ras is afkomstig uit het Internationaal Verdrag

Antisemitisme is apart als grond opgenomen, omdat

inzake de Uitbanning van alle vormen van Rassendiscriminatie

antisemitisme, wat in het strafrecht zoveel betekent als

(IVUR), het verdrag dat de aanleiding was voor de

strafbare discriminatie van Joden, zowel het aspect ras

invoering van de discriminatieartikelen in hun huidige

als het aspect godsdienst kan behelzen. Onder de grond

structuur in 1971. In navolging van dit verdrag is door de

antisemitisme vallen uitlatingen waarmee Joden in

wetgever ook in de tekst van de discriminatieartikelen de

diskrediet worden gebracht en hun waardigheid wordt

Geslacht

term ras gebruikt, waarmee de wetgever voor wat betreft

aangetast. Uitlatingen over bijvoorbeeld (de politiek van)

de uitleg van de term ras heeft aangesloten bij de uitleg

Israël zijn niet strafbaar, tenzij deze tevens

zoals die wordt gegeven in het IVUR. Onder ras wordt

discriminerende uitlatingen over Joden inhouden.

De grond geslacht is niet opgenomen in artikel 137c Sr,
maar wel in de artikelen 137d, 137e, 137f en 429quater Sr.
Discriminatie wegens genderidentiteit, bijvoorbeeld tegen
transpersonen, kan vallen onder de grond geslacht.

volgens het IVUR-verdrag in elk geval verstaan
huidskleur, afkomst, en nationale of etnische afstamming.

Bij (bekladdingen met) nationaalsocialistische symbolen,
zoals hakenkruizen, is de interpretatie van de boodschap

De grond ras is uitgesplitst naar categorieën, om zo apart

doorslaggevend voor de vraag in welke categorie deze

in kaart te brengen welke groepen in welke mate geraakt

worden geplaatst.

worden door discriminatie. Door middel van deze
uitsplitsing wordt getracht de aard en omvang van de

Godsdienst of levensovertuiging

ingestroomde discri­minatiefeiten meer inzichtelijk te

Onder deze grond vallen in ieder geval alle bekende

maken. De categorieën zijn antizwart (Afrikaanse afkomst),

godsdiensten waarin een god centraal staat. Bij

donkere huidskleur (niet van Afrikaanse afkomst), blanken,

levensovertuiging moet het gaan om een fundamentele

Surinamers, Antillianen, Turken, Marokkanen, Roma/Sinti,

opvatting over het leven in al zijn facetten, om beginselen

andere afkomst algemeen en overige nationale of etnische

waarnaar men zijn leven inricht. Politieke opvattingen

afstamming.

vallen hier niet onder, humanisme en atheïsme wel.



Handicap
Discriminatie op grond van lichamelijke, psychische of
verstandelijke handicap is sinds 2006 strafbaar gesteld.
Onder handicap valt dat wat in het normale
maatschappelijke verkeer als handicap zal worden
ervaren. Het moet gaan om voldoende objectiveerbare
handicaps, om gebreken of stoornissen die iedereen
redelijkerwijs als een handicap zal ervaren.

Overige
De categorie overige is bedoeld voor feiten waarbij de
discriminatiegrond (bij nader inzien) niet valt onder één
van de hiervoor genoemde gronden.

46

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Bijlage 3: Verklarende woordenlijst
In dit rapport worden verschillende juridische termen

Commuun feit met een discriminatie-aspect

Discriminatiezaak

gebruikt die hieronder worden toegelicht. Voor alle

Een strafbaar feit, niet zijnde een discriminatieartikel,

In het kader van dit rapport: een proces-verbaal dat bij

termen geldt dat deze worden beschreven zoals deze

waarbij (mogelijk) een discriminatie-aspect een rol

het OM is ingestroomd betreffende een persoon, verdacht

worden gebruikt in dit rapport. Het is mogelijk dat deze

speelt. Het is niet noodzakelijk dat dit discriminatie-

van een feit waar mogelijk discriminatie-aspecten aan

termen in een andere situatie een andere betekenis

aspect het motief is geweest. Het discriminatie-aspect

zitten.

hebben.

moet één van de discriminatiegronden in het Wetboek van
Strafrecht betreffen.

Aangifte

Discriminerende uitlating
Een uiting die mogelijk strafbaar is op grond van de

Het bij de politie kenbaar maken van een (mogelijk)

Discriminatieartikelen

discriminatieartikelen in het Wetboek van Strafrecht, of

strafbaar feit, waarbij een aangifte tevens geldt als

Een wetsartikel in het Wetboek van Strafrecht dat

een uiting die een discriminatie-aspect in zich draagt en

verzoek tot vervolging van het strafbare feit. Een aangifte

specifiek discriminatie strafbaar stelt: namelijk artikel

mogelijk strafbaar is op grond van een ander

van discriminatie leidt tot een opsporingsonderzoek.

137c, 137d, 137e, 137f, 137g en 429quater Sr.

strafrechtartikel.

Antidiscriminatievoorziening (Adv)

Discriminatiefeit

Feit

De Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen

Een (mogelijk) strafbaar feit op grond van één van de

Een (mogelijk) strafbaar feit.

(Wga) bepaalt sinds 2009 dat iedere gemeente haar

discriminatieartikelen in het Wetboek van Strafrecht.

Ingestroomd feit

inwoners toegang biedt tot een antidiscriminatie­
voorziening (adv). Een adv heeft twee wettelijke taken:

Discriminatiegrond

Zodra een strafdossier door de politie wordt

onafhankelijk bijstand verlenen aan personen bij de

Een grond voor discriminatie in de zin van de

overgedragen aan het OM, spreekt men van een bij het

afwikkeling van hun discriminatieklachten en de

discriminatieartikelen in het Wetboek van Strafrecht:

OM ingestroomd dossier. Dit rapport telt de ingestroomde

registratie van klachten.

ras (huidskleur, afkomst, en nationale of etnische

specifieke discriminatie en CODIS-feiten uit al deze

afstamming), godsdienst of levensovertuiging, hetero-

ingestroomde dossiers.

CODIS-feit

of homoseksuele gerichtheid, geslacht, lichamelijke,

Een afkorting voor 'commuun feit met een discriminatie-

psychische of verstandelijke handicap.

aspect'



47

Strafbare Discriminatie in Beeld 2017

Maatschappelijke classificatie Discriminatie

Parketnummer

ZSM-afdeling

Bij het OM is het mogelijk om aan 'gewone' delicten, niet

Het registratienummer van een dossier zodra dat dossier

Veelvoorkomende criminaliteit daadkrachtig, snel,

zijnde discriminatiedelicten, een classificatie te koppelen,

bij het OM is ingestroomd en ingeschreven.

passend en efficiënt aanpakken staat centraal in de

om aan te geven dat er mogelijk een discriminatie-aspect

ZSM-werkwijze. De afdoening van de strafzaak moet

aan de zaak zit. De maatschappelijke classificatie

Requisitoir

passend zijn, het slachtoffer moet recht worden gedaan

'discriminatie', kent zes verschillende categorieën:

De aanklacht van de officier van justitie tijdens een

en de sanctie moet zijn toegesneden op de persoon van

ras, antisemitisme, seksuele gerichtheid, handicap,

strafproces waarin hij de feiten op een rij zet, de visie van

de dader en de ernst van het delict. Bestraffing is een

godsdienst/levensovertuiging en overig.

het OM geeft over het bewijs en op grond daarvan een

belangrijk element van het optreden tegen strafbaar

bepaalde straf eist. De officier van justitie kan in het

gedrag. Ook opvang van het slachtoffer, schadevergoeding

requisitoir ook vrijspraak vragen.

en zorg en begeleiding van de dader zijn belangrijk. Om

Melding van discriminatie
Alle keren dat een mogelijke discriminatie kenbaar wordt

tot de juiste mix te komen, werkt het OM op een ZSM-

gemaakt aan een organisatie die op één of andere wijze

Tenlastelegging

locatie samen met ketenpartners, politie, reclasserings­

discriminatie bestrijdt. Een melding kan gedaan zijn bij de

In de tenlastelegging worden de strafbare feiten waar de

organisaties (3RO), Slachtofferhulp Nederland (SHN) en

politie, maar ook bij een antidiscriminatiebureau of een

verdachte van wordt verdacht, beschreven. De rechter

de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK).

andere organisatie. Een melding bij de politie heeft in

beoordeelt of de feiten die op de tenlastelegging worden

principe niet tot gevolg dat een opsporingsonderzoek

beschreven bewezen kunnen worden verklaard.

wordt gestart, zoals gebruikelijk is na een aangifte, maar
het kan wel.

Transactie
De transactie is een schikking. Door het betalen van een

OM-strafbeschikking

geldsom, voorgesteld door de officier van justitie, kan de

Een straf opgelegd door het OM, zonder tussenkomst van

verdachte bij lichte misdrijven voorkomen dat hij voor de

een rechter. De strafbeschikking kan worden ingezet bij

rechter moet komen.

een aantal veel voorkomende strafbare feiten. Het is in
geval van een strafbeschikking niet mogelijk om een
vrijheidsbenemende straf op te leggen.



48