Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 000 IX

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Financiën (IXB) en de
begrotingsstaat van Nationale Schuld (IXA) voor
het jaar 2015

Nr. 4

BRIEF VAN DE ALGEMENE REKENKAMER
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 september 2014
Met deze brief ontvangt u enkele aandachtspunten bij onderdelen van de
begroting 2015 van het Ministerie van Financiën en Nationale Schuld en
de Miljoenennota 2015. Een goede verantwoording begint bij een goede
begroting. Deze brief kan uw Kamer desgewenst betrekken bij de
voorbereiding op de Algemene Financiële Beschouwingen.
De begroting 2015 van het Ministerie van Financiën omvat € 6.923 miljoen
aan uitgaven en € 121.576 miljoen aan ontvangsten, bij de Nationale
schuld gaat het om € 54.833 miljoen aan uitgaven en € 58.096 miljoen
aan ontvangsten. We besteden in deze brief aandacht aan de volgende
onderwerpen:
1. Verantwoording over bezuinigingen;
2. Inzicht in risico’s voor de overheidsfinanciën;
3. Uitvoerbaarheid van nieuwe fiscale maatregelen;
4. Actualisatie website kredietcrisis;
5. Europese regels naar aanleiding van de financiële en economische
crisis;
6. Het verslaggevingsstelsel op nationaal en Europees niveau;
7. Decentralisaties;
8. Beleidsdoorlichtingen;
9. Opvolging aanbevelingen Algemene Rekenkamer;
10. Open data;
11. Ontwikkelingen in het accountantsberoep.
De onderwerpen 3, 4, 5 en 10 hebben betrekking op de beleidsartikelen
Belastingen (artikel 1), Financiële markten (artikel 2) en Financieringsactiviteiten publiek-private sector (artikel 3). De overige zeven onderwerpen
zijn niet artikel- gebonden, maar rijksbreed van belang. Aangezien de
Minister van Financiën mede verantwoordelijk is voor deze dossiers,
stellen we ze hier aan de orde.

kst-34000-IX-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 4

1

1 Verantwoording over bezuinigingen vraagt extra inspanning
Bezuinigingen hoofddoelstelling achtereenvolgende kabinetten ...
Een van de belangrijkste doelstellingen van het huidige en vorige kabinet
is het op orde brengen van de overheidsfinanciën. Tussen Prinsjesdag
2010 en Prinsjesdag 2013 zijn er omvangrijke saldoverbeterende maatregelen in de rijksbegroting ingeboekt, die bij elkaar optellen tot een
beoogde besparing van € 51 miljard in 2017 (zie figuur 1).
... dat vraagt om een goede verantwoording en beheersing ...
Een goede verantwoording over de financiële realisatie en de effecten van
deze majeure operatie is van belang. Van het kabinet mag worden
verwacht dat het inzicht heeft en geeft in de vorderingen van de bezuinigingsoperatie en de budgettaire en maatschappelijke effecten van de
(belangrijkste) individuele maatregelen. Deze verantwoordingsinformatie
is essentieel om het parlement zijn budgetrecht te kunnen laten uitoefenen.
Figuur 1. Totaal aan intensiveringen, ombuigingen, lasten- en overige maatregelen,
periode 2011–2017 en structureel1 (in miljarden euro’s)

1
De pakketten van het kabinet-Balkenende IV, kabinet Rutte/Verhagen, Begrotingsakkoord 2013,
kabinet-Rutte/Asscher, Woonakkoord, Aanvullend Beleidspakket Miljoenennota 2014 en
Begrotingsafspraken 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 4

2

... die volgens het kabinet ondergebracht kan worden in de reguliere
begrotings- en verantwoordingscyclus ...
In het rapport Bezuinigingsmonitor 2011 hebben wij het kabinet daarom
aanbevolen om zich over de financiële voortgang en de maatschappelijke
effecten van de operatie te verantwoorden. Na aandringen van de Tweede
Kamer heeft het kabinet-Rutte/Verhagen in 2011 en 2012 de 18- en de
30 Miljard Monitor uitgebracht waarin het kabinet aangaf welke bedragen
waren ingeboekt in de Rijksbegroting. Het kabinet-Rutte/Asscher heeft
deze monitorrapportages vervangen door informatie over de bezuinigingen voortaan via de reguliere begrotings- en verantwoordingscyclus te
geven, en aangevuld met een wetgevingsoverzicht van de Minister van
Veiligheid en Justitie.
... terwijl wij concluderen dat de begrotings- en verantwoordingscyclus
daar niet vanzelf een volledig beeld van geeft ...
In de reeks Zicht op Bezuinigingen hebben wij dit jaar tot nu toe voor vier
bezuinigingsmaatregelen de budgettaire realisatie en de maatschappelijke
effecten in kaart gebracht. De overkoepelende conclusie is dat de
informatie die het kabinet over deze maatregelen tijdens de reguliere
begrotings- en verantwoordingscyclus verschaft, niet vanzelf het
gewenste inzicht geeft aan het parlement. Kort samengevat komt dit
doordat de bestaande begrotings- en verantwoordingscyclus niet
automatisch een meerjarig beeld geeft van de ontwikkeling (van raming
tot realisatie) van de besparing op uitgaven en belastingverhogingen,
inclusief de effecten daarvan.
... waarbij ook aandacht voor de ramingen gewenst is ...
In hoofdstuk 3 van de Miljoenennota staat het kabinet uitvoerig stil bij de
realisatie van inkomsten en uitgaven in recente jaren. Omdat per saldo
tegenvallers optraden, zijn in 2013 en 2014 forse aanvullende maatregelen
genomen om het saldo op het gewenste pad te houden. De raming van
inkomsten en uitgaven in de Miljoenennota 2015 laat relatief weinig
ruimte over om tegenvallers op te vangen, gelet op de eisen die de
Europese begrotingsdiscipline met zich meebrengt. Ook de Raad van
State wijst in haar advies bij de Miljoenennota 2015 op de beperkte
ruimte. Dit schraagt het belang van een adequaat ramingsproces. Ook is
het verstandig dat het kabinet het parlement goed inzicht geeft in
afwijkingen van budgettaire realisaties ten opzichte van de ramingen,
inclusief voor zover als mogelijk de oorzaken.
... terwijl inzicht in realisatie en effecten zowel vanuit beheersingsperspectief relevant is als bij een gedegen verantwoording aan het parlement
past.
Voor een goede beheersing van de rijksbegroting is het van belang dat
het kabinet voor individuele maatregelen goed zicht heeft op de budgettaire realisatie en de effecten die de bezuinigingsmaatregelen maatschappelijk teweeg brengen en deze informatie deelt met het parlement. Het is
verstandig als de Minister van Financiën in of bij gelegenheid van het
verschijnen van het komende Financieel Jaarverslag 2014 van het Rijk het
parlement hierover nader informeert, en in het bijzonder aandacht schenkt
aan maatregelen waarvan de budgettaire realisatie (al dan niet meerjarig)
een (substantieel) ander beeld laat zien dan oorspronkelijk geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 4

3

2 Verbeterd inzicht in risico’s voor de overheidsfinanciën
In onze achtereenvolgende rapporten Risico’s voor de overheidsfinanciën1
en Financiële risico’s voor Nederland bij internationale garanties2 hebben
wij aandacht gevraagd voor een goede verantwoording en beheersing
van financiële risico’s die op de rijksbegroting afgewenteld kunnen
worden.
Het is positief dat de Minister van Financiën in de Miljoenennota 2015 de
integrale risicoanalyse heeft uitgebreid met een schokproef voor de
overheidsfinanciën, waarin diverse scenario’s zijn meegenomen en
bovendien lering wordt getrokken uit de vorige schokproef uit 2011. Deze
analyses verschaffen het parlement waardevolle informatie over het effect
van (macro-economische) schokken op de ontwikkeling van de overheidsfinanciën, die kan worden gebruikt bij de wegingen van de risico’s.
Daarnaast is dit inzicht in de inhoud, samenstelling en de verdeling van de
risico’s relevant voor de beheersing van deze risico’s door de Minister van
Financiën teneinde risicomanagement te voeren.
Vanaf 2015 bevatten alle begrotingen bovendien een uitgebreid overzicht
van garanties en achterborgstellingen. Wij waarderen de inspanning die
de Minister van Financiën heeft gedaan om de transparantie over deze
risicoregelingen richting de Tweede Kamer verder te vergroten. Een
consistente verantwoording van alle risicoregelingen op de rijksbegroting
komt de beheersing van deze risico’s ook ten goede. In dat verband is het
ook van belang dat in deze verantwoording voor de garantieregelingen
het risico nader wordt geduid aan de hand van een beperkt, maar
consistent aantal indicatoren. Een goed voorbeeld is de beschrijving van
het risico op de uitstaande garanties inzake de DNB-deelneming in het
kapitaal van het Internationaal Monetair Fonds en de Europese Investeringsbank. Daarin geeft de Minister van Financiën aan in welke omstandigheden deze garanties ingeroepen kunnen worden, hoe de balans van
deze instellingen eruit ziet in termen van risico’s en buffers en hoe zij de
risico’s zelf beheersen. De Minister geeft bovendien een inschatting van
de kans dat de garantie wordt ingeroepen. We geven de Tweede Kamer in
overweging om de Minister van Financiën te vragen om ook voor andere
garantieregelingen de risico’s op deze wijze toe te lichten.
3 Het belang van de uitvoeringstoets bij nieuwe fiscale maatregelen
In ons verantwoordingsonderzoek 2013 merkten wij op dat het verstandig
is dat de Staatssecretaris van Financiën het reduceren van de complexiteit
van fiscale wetgeving en fiscaal beleid in zijn «Brede Agenda» tot één van
de prioriteiten heeft benoemd.3 Een van de sporen waarlangs de
Staatssecretaris dit wil oppakken is de herwaardering van de uitvoeringstoets. Met uitvoeringstoetsen onderzoekt de Belastingdienst ex-ante de
uitvoeringsconsequenties van voorgestelde fiscale maatregelen. Ten tijde
van de bekendmaking van de begroting van 2015 is de Belastingdienst
nog bezig om de «uitvoeringstoets nieuwe stijl» te ontwikkelen. In ons
verantwoordingsonderzoek zullen we hierover in mei 2015 nader
rapporteren. We merken op dat bij verschillende complexe fiscale
regelingen ondanks signalen van de Raad van State, Actal en/of de
Belastingdienst over de uitvoerbaarheid ten tijde van de ontwerpfase toch
1

Algemene Rekenkamer (2012). Risico’s voor de overheidsfinanciën; Inzicht en beheersing.
Tweede Kamer, 2012. Vergaderjaar 2011–2012, 33 299, nr. 1.
2
Algemene Rekenkamer (2013). Financiële risico’s voor Nederland bij internationale garanties;
Garanties aan instellingen betrokken bij Europese schulden- en bankencrisis. Tweede Kamer,
vergaderjaar 2013–2014, 31 371, nr. 376.
3
Algemene Rekenkamer (2014). Verantwoordingsonderzoek 2013. Alle resultaten van het
verantwoordingsonderzoek zijn te vinden op www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek.
Kamerstuk 33 942, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 4

4

werd besloten om een regeling door te zetten. Voorbeelden hiervan zijn
de Werkkostenregeling en Kansspelbelasting, beide met voorziene
inwerkingtreding op 1 januari 2015. Enerzijds moet het parlement ervan
op aan kunnen dat de Belastingdienst uitvoeringsproblemen op adequate
wijze het hoofd biedt en de juiste prioriteiten stelt. Anderzijds is het
verstandig als het parlement tijdig de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid meeweegt bij nieuwe fiscale wetgeving. Daar bij zijn adviezen
zoals die van de Raad van State van belang.
Een ander instrument dat een rol kan spelen in vergroten van de
uitvoerbaarheid van fiscale wetgeving en fiscaal beleid, is de tax gap
analyse. De tax gap is het verschil tussen het bedrag waarop de rijksoverheid recht heeft als iedereen alle belastingen zou betalen volgens de
geldende wetgeving, en hetgeen daadwerkelijk wordt afgedragen. De
Staatssecretaris van Financiën heeft in juli 2014, zoals toegezegd naar
aanleiding van ons verantwoordingsonderzoek 2013, de uitkomsten van
een onderzoek naar de tax gap aangeboden aan de Tweede Kamer.4 Uit
het onderzoek blijkt dat het verschil tussen de afgedragen en berekende
btw in de periode 2000–2012 fluctueert van € 2,8 mld in 2009 (0,5% van
het bbp) tot € -0,6 mld in 2007 (-0,1% van het bbp). De Staatssecretaris wil
graag met de Tweede Kamer in gesprek over het doel en het nut van
onderzoeken naar de omvang van de tax gap. Wij herhalen onze aanbeveling om een tax gap-analyse uit te voeren voor alle grote belastingmiddelen. Zoals de Staatssecretaris zelf ook aangeeft, kunnen uitkomsten
ervan gebruikt worden bij de discussie met het parlement over de
handhavingsstrategie en hervormingen van het belastingstelsel.
4 Actualisatie website Kredietcrisis
Wij volgen sinds het najaar van 2008 de maatregelen en interventies die
het Ministerie van Financiën heeft genomen om de gevolgen van de
kredietcrisis tegen te gaan. In het webdossier Kredietcrisis http://
kredietcrisis.rekenkamer.nl is daartoe een overzicht van de relevante
gebeurtenissen opgenomen. We hebben deze website geactualiseerd met
de volgende onderwerpen:
• De ontwikkelingen rond het verkoopproces van REAAL en ASR. In juli
2014 is het verkoopproces gestart voor REAAL. REAAL zal worden
verkocht via een onderhandse verkoop (controlled auction) waarbij
partijen worden uitgenodigd om een bod te doen op REAAL. Na de
verkoop van REAAL zal de Minister van Financiën de Tweede Kamer
informeren over de nadere uitwerking van het verkoopproces van ASR.
• De verkoop van de vordering op Landsbanki van € 617 miljoen. Het
verkoopbedrag van € 623 miljoen kan nog hoger uitvallen omdat
hierin niet zijn inbegrepen de rente- en uitvoeringskosten en de 11
miljoen IJslandse kronen die op een rekening staan bij de IJslandse
centrale bank.
5 Europese regels naar aanleiding van de financiële en economische crisis
In 2014 vindt een verschuiving van toezichtstaken voor de bankensector
plaats van de EU-lidstaten naar de Europese Unie (EU). Dit dient vergezeld
te gaan van een heldere verdeling van verantwoordelijkheden, goede
afspraken over het afleggen van verantwoording over het uitgeoefende
toezicht en een structurele mogelijkheid van publieke externe controle op

4

Kamerstuk 31 066, nr. 211 en bijlage: Ministerie van Financiën, Directoraat-generaal Belastingdienst (2014). Onderzoek naar macro-economische schatting van gemiste omzetbelasting (btw
gap). Onderzoek uitgevoerd in samenwerking met het Centraal Bureau voor de Statistiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 4

5

het toezicht. Gaarne wijzen wij u op de brief over de Europese bankenunie
die wij op 2 juli 2014 stuurden.5
Op 9 september 2014 publiceerden we het rapport Europees economisch
bestuur: Europese coördinatie van begrotings- en macro-economisch
beleid en de positie van Nederland. Uit het rapport komt naar voren dat er
sprake is van een lappendeken van Europese wetten en regels, waarbij
weinig aandacht is voor controle en verantwoording. We staan in het
rapport stil bij de noodzaak tot heldere en eenduidige processen in het
Europees economisch bestuur, en een sluitende en stabiele verantwoording.
6 Naar één uniform verslaggevingsstelsel op nationaal en
Europees niveau
De transparante publieke verantwoording over de overheidsrekeningen
vergt een meer uniforme aanpak op het niveau van de EU-lidstaten, zodat
de informatie onderling vergelijkbaar wordt.6 Momenteel is echter sprake
van variatie in zowel de boekhoudstelsels, reikwijdte (centrale en
decentrale overheden), als het moment waarop de verantwoording over
de uitvoering van de begroting (de rekening) gereed is en voorzien is van
een oordeel door de nationale rekenkamer. Die oordelen kunnen variëren
in verband met uiteenlopende nationale regelgeving. In onze brief over de
herziening van de Comptabiliteitswet aan uw Kamer van 7 november 2013
schetsten we een aantal knelpunten dat voortvloeit uit het hanteren van
verschillende stelsels:7
• Vergelijkbaarheid van voor de berekening van de EMU-cijfers benodigde
data.
Zoals gesteld zijn de verslaggevingsregels voor de drie voor de
EMU-cijfers relevante sectoren (de centrale overheid, de lokale overheid
en de budgetsectoren zorg en sociale zekerheid) verschillend en worden
zelfs binnen de rijksdienst verschillende stelsels gehanteerd. Dat betekent
dat de informatie onderling niet vergelijkbaar is en dat het veel moeite
kost om op basis van de verschillende data van de aanleverende
organisaties de EMU-cijfers te berekenen.
• Kwaliteit statistische data EU-lidstaten
Om de kwaliteit, de transparantie, vergelijkbaarheid en de betrouwbaarheid van de statistische data die gebruikt worden voor het monitoren
van de financiële situatie in de Europese lidstaten te verbeteren, wil de
Europese Commissie uniforme verslaggevingsregels voor de publieke
sector invoeren (European Public Sector Accounting Standards, EPSAS).
Voor Nederland betekent dit mogelijk dat de overheid dat het huidige
verplichtingenkasstelsel zal vervangen door een state of the art batenlastenstelsel. Dit zorgt ook binnen Nederland voor aansluiting, aangezien
provincies en gemeenten dit al hebben, evenals vele uit Rijksgeld
gefinancierde instellingen (ZBO’s, RWT’s en diensten).

5

Kamerstuk 32 013, nr. 78.
Algemene Rekenkamer (2014). Europees Economisch Bestuur; Europese coördinatie van
begrotings- en macro-economisch beleid en de positie van Nederland. www.rekenkamer.nl/
Publicaties/Onderzoeksrapporten/Introducties/2014/09/Europees_economisch_bestuur.
7
Zie Factsheets 1 (Europese Unie) en 4 (Boekhoudstelsels en verslaggevingsregels) van onze
brief aan de het parlement «Input voor rondetafelgesprek modernisering Comptabiliteitswet»
van 7 november 2013. http://www.rekenkamer.nl/Publicaties/Onderzoeksrapporten/Introducties/
2013/11/
Brief_aan_de_Tweede_Kamer_Input_voor_rondetafelgesprek_modernisering_Comptabiliteitswet.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 4

6

• Beperkingen huidige verslaggevingsstelsel voor de rijksoverheid
Het huidige verplichtingen-kasstelsel dat bij de rijksoverheid wordt
gehanteerd kent veel beperkingen. Zo verhouden (investerings)beslissingen met meerjarige financiële gevolgen zich moeilijk tot het jaarlijkse
budgetrecht. Daarnaast ontbreekt het in een verplichtingen-kasstelsel,
vanwege het ontbreken van een balans, aan informatie over bijvoorbeeld
de ontwikkeling van de waarde van vaste activa, zoals vastgoed, defensiematerieel en infrastructuur. Dit onderwerp verdient, mede in het licht van
het budgetrecht, de aandacht van het parlement.
7 Aandacht nodig voor welslagen decentralisaties
In de Staat van de rijksverantwoording 2013 8 hebben wij aangegeven dat
uiterlijk medio oktober het uiterste moment is waarop het kabinet
zekerheid kan geven dat het verantwoord is om taken per 1 januari 2015 te
decentraliseren. Het kabinet kan dan nog aanvullende maatregelen
treffen, dan wel komen met alternatieven voor de overgang van
jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning en arbeidsparticipatie naar de
gemeenten. Wij riepen het kabinet op een tijdelijke en onafhankelijke
transitieautoriteit sociaal domein in te stellen die eventuele fricties in
samenhang probeert op te lossen en als dat niet leidt tot de gewenste
continuïteit van zorg, ondersteuning en begeleiding de bewindspersonen
kan adviseren tot het nemen van bestuurlijke maatregelen. Wij constateren dat het kabinet hier gevolg aan heeft gegeven door het instellen van
een transitie commissie sociaal domein.9 Deze commissie heeft de taak
gekregen te signaleren of gemeenten de noodzakelijke bestuurlijke,
organisatorische en financiële maatregelen hebben getroffen en in staat
zijn de decentralisaties in samenhang uit te voeren en adviseert de
Minister van BZK en de gemeenten over knelpunten en risico’s zodat tijdig
kan worden bijgestuurd.
Verder hebben we de Minister van BZK in ons advies op het wetsvoorstel
voor de «Tijdelijke wet deelfonds sociaal domein»10 in overweging
gegeven om de bestedingsvoorwaarde van het deelfonds sociaal domein
los te laten. De bestedingsvoorwaarde suggereert een schijnzekerheid
over de besteding van de middelen en brengt aanzienlijke en onnodige
verantwoordings- en controlelasten voor gemeenten en het Rijk met zich
mee. We zijn verheugd dat de Minister van BZK mede namens zijn
ambtgenoot van Financiën het wetsvoorstel heeft ingetrokken.
Het is belangrijk dat het kabinet inzicht houdt in de werking van het
nieuwe stelsel dat bedoeld is om veelal kwetsbare mensen efficiëntere en
effectievere zorg te geven. Daarom is goede informatievoorziening op
stelselniveau noodzakelijk. We hebben het kabinet daarnaast opgeroepen
om deze eigen informatievoorziening op een slimme en slanke manier in
te richten. Slank door aan te sluiten bij de informatie die gemeenten
verzamelen voor de (horizontale) verantwoording en controle van hun
beleid op dit terrein. Slim door gebruik te maken van moderne techniek.
Het kabinet heeft in samenwerking met gemeenten een aantal stappen
gezet in het slim en slank inrichten van de informatievoorziening over het
sociaal domein. In onze brief bij de begroting 2015 van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) zullen wij hierop
terugkomen. Wij zijn voornemens deze brief in november 2014 naar de
Tweede Kamer sturen.

8

Kamerstuk 33 942, nr. 1.
Staatscourant, 2014, nr. 19676.
10
Kamerstuk 33 935, nr. 6.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 4

7

8 Blijf alert op de kwaliteit en relevantie van beleidsdoorlichtingen
Beleidsdoorlichtingen zijn een belangrijk instrument om verantwoording
af te leggen over de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid. De
Minister van Financiën heeft het belang van beleidsdoorlichtingen bij
diverse gelegenheden uitgedragen en zet zich in om de kwantiteit en de
kwaliteit van beleidsdoorlichtingen op een hoger niveau brengen. Zo heeft
de Minister van Financiën dit jaar de begrotingsvoorschriften aangepast
en moeten de Ministers vanaf de begroting 2015 per geplande beleidsdoorlichting aangeven welk deel van een artikel wordt doorgelicht. De
Minister van Financiën moet er op toezien dat de vakministers aan dit
voorschrift in de praktijk gehoor geven. Wij ondersteunen de inzet van de
Minister Financiën van harte. Dat op het terrein van evalueren verbeteringen nodig waren, bleek eerder uit onze rapporten Effectiviteitsonderzoek bij de rijksoverheid uit 2012 en het vervolgonderzoek uit 2013.11
Minder dan de helft van de beleidsuitgaven bleek toen op effectiviteit te
zijn onderzocht. Er bestaat momenteel nog een andere belemmering voor
een goed inzicht in hoe het in de praktijk gesteld staat met de
«dekkendheid» van de beleidsdoorlichtingen. Binnen de rijksoverheid is er
geen eenduidige definitie van wat moet worden verstaan onder een
beleidsdoorlichting. Vakministers telden de afgelopen jaren rapporten
mee, die het Ministerie van Financiën zelf niet als beleidsdoorlichting
aanmerkte.12 Zo labelden sommige Ministers rapporten die zijn opgesteld
in het kader van de Brede Heroverwegingsoperatie uit 201013 als
beleidsdoorlichting, ook indien deze rapporten geen antwoord geven op
de vraag of het beleid doeltreffend en doelmatig is geweest. Deze
onduidelijkheid zorgt ervoor dat uw Kamer op dit moment niet goed kan
vaststellen of het beleid voldoende wordt doorgelicht. Zodoende kan uw
Kamer niet goed controleren of er voldoende zicht is op de mate waarin
beleid doelmatig en doeltreffend is. De Minister van Financiën zou vanuit
zijn regierol voor de beleidsdoorlichtingen kunnen zorgdragen voor een
duidelijke afbakening van wat in de praktijk tot een beleidsdoorlichting
kan worden gerekend. Wij bevelen de Tweede Kamer tevens aan om zelf
alert te zijn op de kwaliteit en relevantie van beleidsdoorlichtingen.
9 Opvolging aanbevelingen Algemene Rekenkamer
In het verlengde hiervan wijzen we de Tweede Kamer op het opvolgen van
de aanbevelingen van de Algemener Rekenkamer door de Minister van
Financiën. Tot voor kort was er geen goed inzicht in de mate waarin de
ministeries onze aanbevelingen opvolgden. Sinds 2013 vragen wij daarom
de ministeries om ons te rapporteren welke acties zij hebben ondernomen
naar aanleiding van onze onderzoeken. Voor het Ministerie van Financiën
betreft het voor de periode van 2012 tot en met juni 2014 15 rapporten
met daarin 59 aanbevelingen. Op 34 van deze aanbevelingen deed de
Minister een toezegging, maar op twee hiervan ondernam hij geen actie.14
In de bijlage staat een uitgebreidere rapportage van de resultaten voor het
11

Kamerstuk 33 269, nr. 1 (onderzoek 2012) en Kamerstuk 33 269, nr. 3 (vervolgonderzoek uit
2013).
12
http://www.rijksbegroting.nl/beleidsevaluaties/evaluaties-en-beleidsdoorlichtingen/archief.
13
http://www.rijksbegroting.nl/beleidsevaluaties/beleidsonderzoek/brede-heroverwegingen.
14
Dit zijn 1) de aanbeveling «verantwoord eventuele afwijkingen van het voorschrift uit de
Comptabiliteitswet» uit ons onderzoek Overzicht effectiviteitsonderzoek rijksoverheid,
vervolgonderzoek (2013). Dit wordt volgens het ministerie al gedaan; en 2) De aanbeveling dat
de consequenties van bezuinigingen op de budgetten van uitvoeringsorganisaties expliciet
gemaakt moeten worden op het niveau van individuele uitvoeringsorganisaties, uit ons
onderzoek Bezuinigingen op uitvoeringsorganisaties (2013). Het Ministerie van Financiën
onderneemt geen actie omdat er naar eigen zeggen op dit moment geen bezuiniging op een
uitvoeringsorganisatie is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 4

8

Ministerie van Financiën. Via onze website is bovendien per rapport
inzichtelijk gemaakt in hoeverre ministeries daadwerkelijk aan de slag
gaan met onze aanbevelingen (www.rekenkamer.nl/
opvolgingaanbevelingen).
10 Maak openbare gegevens actief beschikbaar als open data
De overheid moet méér het voortouw nemen in het actief digitaal
beschikbaar stellen van de openbare data waar zij over beschikt. Daarmee
neemt het inzicht in de besteding van belastinggeld toe, ontstaan kansen
voor hergebruik van data en wordt de overheid gestimuleerd om te
innoveren en efficiënter te werken. Hiervoor is het van belang dat de
departementen weten over welke data zij beschikken en welk deel daarvan
openbaar is, dan wel openbaar zou kunnen zijn, en die (ook) als open data
kunnen worden aangeboden. We constateerden in ons Trendrapport Open
Data (maart 2014) onder meer dat er geen open data over overheidsuitgaven beschikbaar zijn en dat het kabinet alleen inzicht biedt in de begrote
uitgaven op beleidsartikelniveau.15Inmiddels zien we dat de Minister van
Financiën stappen zet om het aanbod van financiële open data te
vergroten, bijvoorbeeld door het vrijgeven van overzichten met subsidieontvangers op transactieniveau. Dit kan uiteindelijk leiden tot het
openstellen van de financiële administraties van de departementen. Een
voorbeeld van data die relatief eenvoudig op korte termijn door de
Minister van Financiën opengesteld kunnen worden zijn de beschikbare
data over staatsdeelnemingen. Informatie hierover is al deels beschikbaar
via www.rijksoverheid.nl, maar niet als computerleesbaar bestand. We
bevelen de Tweede Kamer aan om alle Ministers, dus ook de Minister van
Financiën, te vragen om een data-inventarisatie uit te voeren en aan uw
Kamer aan te geven welke data binnen de rijksoverheid op korte termijn
open kunnen worden aangeboden aan het publiek.
11 Ontwikkelingen in het accountantsberoep
Wij hebben in 2011 een ernstige onvolkomenheid geconstateerd in de
controle van de verantwoording over specifieke uitkeringen volgens het
principe van «single information, single audit».16 De controle-informatie
van de accountants bij de medeoverheden bood toen onvoldoende basis
voor de beoordeling van de rechtmatige besteding van de specifieke
uitkeringen. Daarnaast heeft een aantal recente affaires en een rapport
van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) uit 2010 laten zien dat de
kwaliteit van de controles door accountants, zowel in de publieke als
private sector, verder verbeterd moet worden. De AFM komt in september
met een nieuwe rapportage over dit onderwerp. Met de aangenomen
motie Nijboer uit mei 201417 vraagt de Tweede Kamer aan het accountantsberoep om te komen met concrete voorstellen ter verbetering van de
kwaliteit van de accountantscontrole. Daarbij tekent de Kamer aan dat «er
zowel in de governance, de aansturing als in het verdienmodel verbeteringen aan te brengen zijn in het borgen van kwaliteit en onafhankelijkheid». De Tweede Kamer heeft de regering in de motie tevens verzocht
om met voorstellen te komen om de accountantscontrole te verbeteren.
De Algemene Rekenkamer ondersteunt deze oproep vanuit uw Kamer van
harte en is dan ook voornemens om dit najaar een brief te sturen met
aandachtspunten die van belang kunnen zijn voor de discussie over de
toekomst van het accountantsberoep in het publieke domein.
15

Algemene Rekenkamer (2014). Trendrapport open data. http://www.rekenkamer.nl/Publicaties/
Onderzoeksrapporten/Introducties/2014/03/Trendrapport_Open_data.
Algemene Rekenkamer (2012). Rapport bij het jaarverslag 2011 van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Kamerstuk 33 240 VII, nr. 2.
17
Kamerstuk 32 681, nr. 9.
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 4

9

Tot slot
De komende tijd verwachten we op het terrein van het Ministerie van
Financiën de volgende onderzoeken te publiceren:
• Verzoekonderzoek Fiscaal verdragennetwerk Belastingontwijking,
publicatie voorzien vierde kwartaal 2014.
• Brief aan de Tweede Kamer inzake Noodfondsen, publicatie voorzien
vierde kwartaal 2014.
• Zicht op deelnemingen, publicatie voorzien eerste kwartaal 2015.
• De publicatiereeks Zicht op bezuinigingen 18. Tot nu toe hebben we
gepubliceerd over de zorgtoeslag, kinderopvangtoeslag, groen
beleggen en assurantiebelasting. We publiceren nog over cultuursubsidies en inburgering (eerste kwartaal 2015).
Indien gewenst gaan wij graag met u in gesprek over de door ons
geconstateerde aandachtspunten bij de Miljoenennota 2015 en de
begroting 2015 van het Ministerie van Financiën. Een afschrift van deze
brief sturen wij naar de voorzitter van de Eerste Kamer, de MinisterPresident, de Minister van Financiën en de Koning.
Algemene Rekenkamer
drs. Saskia J. Stuiveling,
president
dr. Ellen M.A. van Schoten RA,
secretaris

18

Zie ons webdossier http://www.rekenkamer.nl/Publicaties/Dossiers/B/Bezuinigingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 4

10

Bijlage Zelfrapportage: Stand van zaken op aanbevelingen
Hieronder staat de stand van zaken voor het Ministerie van Financiën
weergeven wat betreft de opvolging van onze aanbevelingen. In de
periode van 2012 tot en met juni 2014 hebben we 15 rapporten aan de
Minister van Financiën gericht, met daarin 59 aanbevelingen.
Aantal acties naar aanleiding van aanbevelingen

In het volgende figuur vergelijken we de mate waarin onze aanbevelingen
zijn opgevolgd door het Ministerie van Financiën met het rijksbrede
gemiddelde.
Financiën vergeleken met de totale rijksoverheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 4

11