Bijlage 1

Voortgangsrapportage Gasrotonde 2011
1. De ontwikkeling van de vraag en de geboekte resultaten
A. De vraag naar gas in Nederland

Gas voorziet in bijna de helft van de primaire energie in Nederland en blijft
ook de komende decennia van groot belang voor de Nederlandse
energievoorziening, zoals blijkt uit de nog steeds groeiende vraag naar gas:
Nederlandse gasvraag
CPB, ECN en GTS

60

Jaarvolume BCM

50
40
30
20
10
0
2012

2016

2021

Gasdistributiebedrijven

2026
Industrie

2031

Centrales

Bron: Rapportage Voorzieningszekerheid Gas 2011 van GTS.

Zeker op middellange termijn (tot 2030) blijft gas een belangrijke
energiebron:
•

•

Er is mondiaal nog genoeg gas voor vele decennia aanwezig, onder
andere door de opkomst van onconventioneel gas. Bij de huidige
productie kunnen de bewezen reserves nog 58 jaar in de vraag
voorzien. De onbewezen reserves zijn naar verwachting voldoende
voor de komende 250 jaar. Daarbij is nog geen rekening gehouden
met de ontwikkeling van onconventioneel gas. Gas is tevens relatief
goedkoop. Het gebruik van gas is dan ook goed voor de
voorzieningszekerheid en de betaalbaarheid.
Gascentrales vormen een natuurlijke combinatie met hernieuwbare
energie omdat ze flexibel inzetbaar zijn. Gascentrales kunnen bij
uitstek voorzien in reservecapaciteit voor elektriciteitsopwekking uit

•

wind en zon, omdat gascentrales relatief gemakkelijk en goedkoop
kunnen op- en afregelen.
Gas is de schoonste fossiele brandstof. Een gascentrale stoot per
geproduceerde kWh veel minder CO2 uit dan een kolencentrale. Bij
een stijgende CO2-prijs zijn gascentrales dan ook rendabeler dan
kolencentrales.

Investeringen gasgestookte elektriciteitscentrales groeien
Dat de vraag naar gas blijft toenemen, blijkt ook uit veel (voorgenomen)
initiatieven vanuit de markt om in gasgestookte elektriciteitscentrales te
investeren. Dit versterkt niet alleen de positie van Nederland als gasland,
maar past ook binnen en draagt bij aan de vermindering van emissies vanuit
de Nederlandse energiehuishouding. Overigens is de trend naar een grotere
inzet van gas in elektriciteitscentrales ook in andere Europese landen
zichtbaar. Dit is mede ingegeven door de mogelijkheid om gascentrales
flexibel in te zetten om de wisselende beschikbaarheid van duurzame energie
op te vangen.
Project

Investeerders Status

Nieuwbouw
Sloecentrale

Delta
EDF (Energie
de France)
Intergen

in bedrijf

Ingebruik- Elektrisch
name
vermogen
2009
870 MW

in bedrijf

2010

428

Electrabel

in bedrijf

2010

880 MW

Essent

in aanbouw

2011

430 MW

Eneco (50%)
Dong Energy
(50%)

in aanbouw

2011

870MW

Essent

in aanbouw

2012

Nuon

in aanbouw

2012

van 640
MW
naar
1275 MW
435 MW

Nuon
Nuon
Essent

in aanbouw
2012
in aanbouw
2012
in
2016
voorbereiding

435 MW
1311 MW
van 640
MW naar

Maasstroom
centrale
Maxima
Centrale
Nieuwbouw
Centrale
Moerdijk II
Nieuwbouw
centrale
Enecogen
Europoort
Modernisering
Clauscentrale B
Nieuwbouw
WKK Diemen
34
Hemweg 9
Magnuscentrale
Modernisering
Clauscentrale A

1350 MW
Bron: schema is samengesteld uit openbare bronnen.

B. Geboekte resultaten

In de Gasrotondebrief van twee jaar geleden zijn drie uitdagingen
geformuleerd ter versteviging van de Nederlandse positie op het gebied van
gas en het leggen van een fundament waardoor, ook bij teruglopende eigen
productie, Nederland een spilfunctie in de Noordwest-Europese gasmarkt
blijft vervullen. Ons land kan daardoor, nu en in de toekomst, haar huidige
positie en natuurlijke concurrentievoordelen op het gebied van gas zo goed
mogelijk benutten en verzilveren. Deze uitdagingen hadden betrekking op:
• de tijdige beschikbaarheid van transportcapaciteit;
• de aanwezigheid van flexibiliteitsmiddelen; en,
• de diversificatie van bronnen en aanvoerroutes.
De uitdagingen zijn geconcretiseerd in acht beleidsacties. Onderstaand wordt
weergegeven wat ten aanzien van die acties is bereikt.
1) Samen met het bedrijfsleven
In de Gasrotondebrief is de oprichting van het Overlegplatform Gasrotonde
aangekondigd. Dit platform is geen adviesorgaan, maar dient als plek voor
afstemming en het bespreken van nieuwe initiatieven en strategische
vraagstukken tussen bedrijfsleven en overheid. Hiervoor zijn vier
werkgroepen in het leven geroepen: “?The roadmap of gas and the Gas Hub”,
“A shared gas communication strategy”, “?International positioning of the
Gas Hub” en “The Dutch mining climate”.
De werkgroepen zijn verschillende malen bijeengekomen en hun resultaten
zijn tijdens een bijeenkomst van het Overlegplatform Gasrotonde in
november 2010 besproken. Vervolgens is besloten dat de werkgroepen “The
Dutch mining climate” en “A shared gas communication strategy” hun
werkzaamheden voortzetten1 .
Resultaat: Mede door de bevindingen van de Werkgroep “A shared gas
communication strategy” zijn bedrijven actiever een bijdrage gaan leveren
aan de Europese discussies over de energiemix. Vanuit dit perspectief is in
het Energierapport 2011 ruim aandacht gegeven aan de rol van gas voor onze
samenleving en economie, en het belang van gas voor het verduurzamen van
de energiehuishouding.
Als follow-up van de werkgroep “The Dutch mining climate” wordt
onderzocht hoe de opsporing en winning van de nog aan te tonen
http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/gas/nieuws/2010/12/08/gasrotonde-in-nederland-samen-verderuitbouwen.html Deelnemers Overlegplatform: APX-Endex, Clingendael, Delta, DONG Energy, EBN, ECN, EDI,
Eneco, ExxonMobil, Fluxys, GasTerra, Gasunie, GDF SUEZ, GTS, NUON, RWE-Essent, Shell, TAQA Energy en
TNO.
1

gasvoorkomens en de winning van de nog resterende gasreserves in reeds
aangetoonde gasvoorkomens in technische en economische zin verder kan
worden bevorderd.

2) Bevorderen marktwerking en integratie Noordwest -Europese
gasmarkt
Werking binnenlandse gasmarkt
Door een wijziging van de Gaswet zijn per 1 april 2011 maatregelen, die de
werking van de Nederlandse gasmarkt verbeteren, in werking getreden. Door
de maatregelen ontstaat er één binnenlandse markt voor gas in plaats van
gescheiden deelmarkten voor laagcalorisch en hoogcalorisch gas
(kwaliteitsconversie), kan iedere marktpartij zelf bijdragen aan het in balans
houden van het gastransportnet (een marktgebaseerd balanceringsregime) en
kan een koper van gas zelf bepalen wat hij met zijn gas doet, verbruiken of
doorverkopen (verhandelbaarheid gas).
Daarnaast is per 1 juli 2011 een wijziging van de Regeling tariefstructuren en
voorwaarden gas in werking getreden met als doel het bevorderen van de
beschikbaarheid van grensoverschrijdende transportcapaciteit 2 .
Resultaat: De maatregelen ter verbetering van de werking
van de gasmarkt zijn door marktpartijen goed ontvangen en
de eerste resultaten zijn positief, de liquiditeit van de
Nederlandse gasmarkt is duidelijk toegenomen.
Ontwikkeling van de gashandel in Nederland
Ook in 2010 vertoonde de Title Transfer Facility (TTF) een forse groei, dit
mede als gevolg van de commerciële integratie van de markten voor laag- en
hoogcalorisch gas. Marktpartijen leverden in 2010 een volume van 33,8
miljard m3 aardgas, een stijging van 25% ten opzichte van 2009. Het totaal
op de TTF verhandelde volume steeg eveneens, naar bijna 115 miljard m3 .
Het grootste aantal handelaren dat op één dag actief was bedroeg 83, terwijl
dat er in 2009 71 waren.
Verhandeld
volume

Geleverd
volume

miljard m3

miljard m3

2008
2009
2010

65,4
82,2
114,8

20,3
27
33,8

Toename in miljard m3 '09 à'10

32,6
39,7%

6,8
25,2%

Procentuele toename '09 à'10

Max aantal
handelaren
op 1 dag

62
71
83

Bron: GTS, Rapport voorzieningszekerheid gas 2011

De groei zette zich, mede als gevolg van de inwerkingtreding van het nieuwe
balanceringsregime per 1 april 2011, door in 2011. Eenzelfde beeld is te zien
Regeling van 3 mei 2011 tot wijziging van de Regeling tariefstructuren en voorwaarden gas, Staatscourant
2011, 7740.
2

bij de aan de TTF gekoppelde beurs van APX- Endex. Daardoor wordt de
gasmarkt meer liquide en krijgen handelaren meer mogelijkheden om hun
portfolio samen te stellen.
Als gevolg van de sterke ontwikkeling is de rating van de TTF in de
zogenaamde ICIS Heren Tradability Index nu gelijk aan die van het Britse
NBP, de grootste handelsplaats in Europa. De andere Europese gashubs
blijven hierbij nog duidelijk achter.
Resultaat: De ontwikkeling, die de TTF laat zien als gevolg van de
introductie van het nieuwe balanceringsregime, vertaalt zich door naar de
aan de TTF gekoppelde spotmarkt van APX-Endex, waar de dag- vooruit en
de binnen-de-dag markten record na record breken voor wat betreft
verhandeld volume en het aantal transacties3 . De liquiditeit van de markt
groeit dus sterk. Overigens laat niet alleen de spotmarkt een groei zien, dat
geldt ook voor de aan de TTF gekoppelde futures-markt van APX-Endex.
Daar was in augustus 2011 al meer gas verhandeld dan over geheel 2010 4 .
Ook dit geeft aan dat de markt aan liquiditeit wint.
De Noordwest-Europese markt en de regionale samenwerking
De dialoog met de landen in Noordwest-Europa om onze regionale gasmarkt
gezamenlijk verder te ontwikkelen en te integreren, wordt steeds intensiever
gevoerd. Samen met Duitsland, België, Luxemburg en Frankrijk wordt in het
Pentalaterale Gas Platform gewerkt aan vraagstukken op het gebied van
voorzienings- en leveringszekerheid en op het gebied van
marktaangelegenheden. Hierbij zijn ook netbeheerders en toezichthouders
betrokken.
Resultaat: De regionale samenwerking in het kader van het Pentalaterale
Gas Platform heeft geleid tot een eerste analyse van de verschillen in
balanceringsregime’s en allocatiemechanismen. Voor wat betreft
voorzienings- en leveringszekerheid is onder andere in kaart gebracht wat
een mogelijke verstoring in de gasaanvoer vanuit Noorwegen zou betekenen
voor onze regio.
Daarmee zijn eerste stappen gezet op weg naar een meer structurele en
inhoudelijke regionale samenwerking.
Na de voortvarende start in 2008 en 2009, is de voortgang van het proces
minder snel gegaan dan gewild. Dit komt eerst en vooral door de forse
aandacht die in alle betrokken landen, ook in Nederland, moest worden
gegeven aan het derde pakket en de Verordening leveringszekerheid aardgas.
Dit is ten koste gegaan van de capaciteit die beschikbaar kon worden gesteld
voor de activiteiten van het Pentalaterale Gas Platform. Inmiddels hebben de
deelnemende landen besloten om de samenwerking weer te intensiveren en
de inhoudelijke agenda verder uit te werken.
Persbericht APX-Endex “APX-Endex Gas NL (TTF) Spot Reaches Market Records” 26 september 2011.
Persbericht APX-Endex “TTF Gas Futures Market Volume Surpasses The Total Volume Of 2010; New Contracts
Launched”, 26 augustus 2011.
3
4

Een andere regionale ontwikkeling is dat Gasunie (Nederland) en Fluxys
(België) in april 2011 een intentieverklaring hebben getekend om de
mogelijkheden voor grensoverschrijdende samenwerking te verkennen. De
verkenning betreft primair de ontwikkeling van grensoverschrijdende
diensten. Het doel is het vrije verkeer van aardgas verder te stimuleren en de
werking van de gasmarkt te verbeteren, twee centrale doelstellingen in het
Europese energiebeleid.
Resultaat: Samenwerking tussen Gasunie en Fluxys biedt goede kansen
voor beide landen om de huidige positie in de internationaliserende
energiemarkt verder te versterken en in te spelen op wijzigingen in de
aardgasstromen.
3) Optimale benutting eigen energiebronnen
Het kleineveldenbeleid
Het maximaal benutten van onze nationale bodemschat aardgas (het
Groningenveld en de kleine velden) is een belangrijke doelstelling van de
gasrotondestrategie. Hieraan wordt invulling gegeven met het
kleineveldenbeleid, dat is verankerd in de Gaswet via de afnameplicht van
GasTerra en de inname- en transportplicht van GTS. Een ander bela ngrijk
onderdeel van het kleineveldenbeleid is het risicodragend deelnemen door
EBN B.V. in opsporings- en winningsactiviteiten.
EBN B.V.
De voornaamste wettelijke taak van EBN is het risicodragend deelnemen in
opsporings- en winningsactiviteiten onshore en offshore middels het sluiten
van overeenkomsten van samenwerking met houders van opsporings- en
winningsvergunningen. Daarnaast houdt EBN een belang van 40% in
GasTerra. De basis voor deze publieke taken is de Mijnbouwwet. Voor het
verrichten van andere activiteiten dan die ter uitvoering van de wettelijke
taken heeft EBN beperkt ruimte. Dergelijke activiteiten moeten nauw
verwant zijn aan de publieke taken, niet in de weg staan aan een goede
uitvoering van die publieke taken en mede het algemeen belang van het
energiebeleid dienen.
Getroffen maatregelen
In 2010 zijn maatregelen getroffen om de tendens van dalende gasproductie
uit de kleine velden, in het bijzonder op het continentaal plat, te beperken:
• de investeringsaftrek voor investeringen in nieuwe marginale
gasvoorkomens offshore;
• het convenant met mijnbouwondernemingen om gebieden offshore
waarvoor een winningsvergunning is verleend zelf actief te benutten of
anders aan derden ter beschikking te stellen;
• een bevoegdheid in de Mijnbouwwet voor de minister van Economische
Zaken, Landbouw en Innovatie om vergunningsgebieden te verkleinen

met die delen waar de vergunninghouder geen activiteiten verricht of zal
verrichten.
Resultaat: Gestegen productie
De Nederlandse gasproductie is in 2010 ten opzichte van
2009 met 16,5% gestegen, vooral als gevolg van een koude
winter in 2010. Dat blijkt uit het Jaarverslag 2010 over
delfstoffen en aardwarmte in Nederland, dat door TNO Bouw
en Ondergrond is samengesteld5. De totale gasproductie op
het Nederlandse territoir en het Nederlands e deel van het
continentaal plat kwam in 2010 uit op 85,9 miljard m³ (73,7
miljard m³ in 2009). De productie uit het Groningenveld
steeg met 35% tot 53,7 miljard m³. Daarentegen nam,
conform de prognose, de productie uit de kleine velden op
het Nederlandse territoir en op het continentaal plat af6.
De Nederlandse gasproductie (in miljarden m3 ) in de afgelopen jaren:
2008
Productie
Groningenveld
Kleine velden
onshore
Kleine velden
offshore
Productie totaal

2009

2010

43,5
11,2

39,7
10,6

53,7
10,2

25,2

23,4

22,1

80,0

73,7

85,9

Bron: ‘TNO, Jaarverslag Delfstoffen en Aardwarmte in Nederland’ .

In Nederland en op het Nederlandse deel van het continentaal plat zijn nog
substantiële, potentieel winbare hoeveelheden gas aanwezig. Een deel
daarvan is reeds ontdekt en aangetoond en al dan niet in productie genomen;
een ander deel moet nog worden opgespoord en aangetoond. Met
inachtneming van onzekerheden ten aanzien van de economische situatie,
technische mogelijkheden en technologische en innovatieve ontwikkelingen,
wordt het exploratiepotentieel onshore geschat op 60 – 150 miljard m³.
Offshore komt het exploratiepotentieel uit op 80 – 200 miljard m³. Om dit
exploratiepotentieel te kunnen omzetten in aangetoonde reserves zijn
exploratieboringen nodig. In 2010 waren dat er 3 onshore en 7 offshore.
Resultaat: Gasbaten
De Nederlandse aardgasproductie vormt een belangrijke bron van inkomsten
voor de Staat. Via dividenden, vennootschapsbelasting en vooral via de
afdrachten voor verleende vergunningen deelt de Staat fors mee in de
5
6

Delfstoffen en aardwarmte in Nederland; Jaarverslag 2010.
Cijfers uitgedrukt in standaard kubieke meters (refer entiecondities 15°C en 101,325 kPa).

inkomsten die met de winning en verkoop van het Nederlandse aardgas
worden behaald. Daarbij valt op te merken dat de inkomsten voor de Staat
fluctueren over de afgelopen decennia. Zo bedroegen de aardgasbaten rond
1970 minder dan € 500 mln, was dit rond 1985 opgelopen tot bijna € 8 mld
om vervolgens weer terug te zakken tot ca. € 4 mld in het jaar 2000. Voor
2012 wordt de omvang van de aardgasbaten geraamd op ca. € 14 mld, het
hoogste bedrag tot op heden. De verwachting is dat de aardgasbaten in de
komende jaren zullen afnemen als gevolg van de afnemende Nederlandse
gasproductie

Aardgasbaten (inclusief vpb) in mr. euro. Realisaties 2000-2010, ramingen 2011 -2012

16
14
12
10
8
6
4
2
0
2000

2002

2004

2006

2008

2010

2012

4) Voorzieningszekerheid en het bevorderen van investeringen
Bij Gasrotonde- gerelateerde investeringen moet onderscheid worden
gemaakt tussen investeringen die worden gedaan als uitvloeisel van
wettelijke taken (gereguleerde investeringen) en overige investeringen (vaak
zijn dit niet-gereguleerde investeringen of investeringen waarvoor een
ontheffing kan worden aangevraagd). In de kern komt het verschil er op neer
dat bij gereguleerde investeringen de tarieven voor het gebruik worden
bepaald door de NMa. Bij niet-gereguleerde investeringen worden de
tarieven bepaald door vraag en aanbod in de markt.
In Nederland worden de gereguleerde investeringen eerst en vooral gedaan
door de netbeheerders. Daarvan zijn de investeringen van de beheerder van
het landelijke gastransportnet (GTS) het meest zichtbaar, ook omdat zij vaak
aan de Gasrotonde worden verbonden. Investeringen door marktpartijen

vallen in de regel in het niet-gereguleerde domein. Voor LNG- installaties en
gasopslagen moet dan vaak wel een ontheffing worden aangevraagd.

Investeringen in het landelijk gastransportnet
Met de wet van 2 december 2010 tot wijziging van de Gaswet en de
Elektriciteitswet 1998 7 is ook een belangrijke bijdrage geleverd aan het
investeringsklimaat voor gasnetwerken. Door netbeheerders in een eerder
stadium duidelijkheid te geven over voorgenomen investeringen, wordt een
belangrijke drempel om te investeren in de aanleg of uitbreiding van netten
weggenomen.
Als gevolg van deze wijziging beoordeelt de minister van Economische
Zaken, Landbouw en Innovatie of de aanleg of uitbreiding van het landelijke
gastransportnet nuttig en noodzakelijk is. De beheerder van het landelijke
gastransportnet heeft dan zekerheid vooraf dat hij de efficiënte kosten
verbonden aan de uitbreiding, inclusief een redelijk rendement, via de door
de NMa vast te stellen tarieven kan terugverdienen. Dit bevordert de
besluitvorming over de uitbreiding van het transportnet. Hierdoor kan
mogelijke congestie in het netwerk snel worden verholpen. De NMA heeft in
dit proces een adviesrol.
Sinds 2005 heeft GTS ter invulling van haar wettelijke taak (art. 10 en 10a
van de Gaswet) drie zgn. Open Seasons 8 gehouden:
Periode

Project

2005 - 2011
2007 - 2013
2010-14

1 e Open Season
2 e Open Season
3 e Open Season9;
Nederlandse deel

2004 - 2014

Additioneel
totaal10

Gasunie / GTS deelname
(in miljoen €)
1.070
546
495

Totale kosten
(in miljoen €)
1.070
546
495

876

876

In deze Open Seasons is de markt gevraagd om de extra behoefte aan
gastransportcapaciteit kenbaar te maken. Deze is vervolgens in langjarige
contracten met netgebruikers (de shippers) vastgelegd. Op basis van de
ontwikkelingen va n de afgelopen jaren kan worden geconstateerd dat er veel
entrycapaciteit op de grens is gecontracteerd, een toename van ca. 60% in de
laatste twee jaar, waardoor nieuw gasaanbod naar Nederland kan komen.

Verder bedraagt de lengte van het (hoofd)transportnet thans 12.050
kilometer.
Staatsblad 810.
Marktpartijen moeten met vaste regelmaat kunnen inschrijven op uitbreiding van de transportcapaciteit. GTS is
daarom verplicht tenminste elke twee jaar een open inschrijving (‘open season’) te organiseren voor uitbreiding
van transportcapaciteit. Deze open seasons dienen voor grensoverschrijdende aangelegenheden te worden
afgestemd met de relevante netbeheerder(s) in het buitenland.
9
Gezamenlijk Open Season Nederland en Duitsland (zogeheten “Integrated Open Season”).
10
Onder andere Piekstikstofinstallatie Heiligerlee.
7
8

Resultaat: In 2009 en 2010 is 275 km toegevoegd in het kader van het
project ‘Noord-Zuid Route’. Nog eens 210 km is in voorbereiding of aanleg.
Ook de distributienetten zijn in de afgelopen 2 jaar uitgebreid, zie
onderstaande tabel.
2009

2010

Lage druknet

94.671 km

Midden- en
hoge druknet

23.350 km

98.808
km
24.371
km

Wijziging 20092010
+4,4%
+4,4%

Bron: Cijfers zijn ontleend aan het rapport ‘Energie in Nederland 2011’, uitgegeven door Energiened.

Methodebesluit landelijk gastransportnet
Recent heeft de NMa nieuwe methodebesluiten voor de gereguleerde taken
van GTS vastgesteld. Hiermee komt een einde aan een periode van
onzekerheid over de transporttarieven die GTS in rekening mag brengen, en
kan GTS verder werken aan het verzekeren van voldoende
transportcapaciteit van blijvend goede kwaliteit. In vergelijking met het
vorige methodebesluit zullen de tarieven, en daarmee de inkomsten voor
GTS, lager zijn. Dit kan gevolgen hebben voor de financiële positie van
Gasunie. Een mogelijke oplossing ligt in de minderheidsprivatisering, die het
kabinet in het Energierapport 2011 heeft aangekondigd.
Toenemende flexibiliteit
De aanwezigheid van flexibiliteitsmiddelen is van belang voor het opvangen
van zowel kortdurende (binnen de dag) als van langdurige (over de
seizoenen) wisselingen in de gasvraag. Thans voorziet het Groningenveld
nog voor een belangrijk deel in het opvangen van deze wisselingen, maar bij
voortdurende productie wordt dit langzaam minder. Aanvullende
flexibiliteitsmiddelen voor zowel het opvangen van kortdurende als van
langdurige wisselingen zijn dan ook nodig.
In de Gasrotondebrief heeft de toenmalige minister van Economische Zaken
aangegeven dat verzoeken van EBN om deel te mogen nemen in een
gasopslag, zoals die in Bergermeer, welwillend zullen worden beoordeeld,
als dat in het licht van het algemeen belang van het energiebeleid de
gewenste totstandkoming van gasopslagen ondersteunt. Dit heeft ertoe geleid
dat EBN voor een bedrag van € 326 mln deelneemt in Gasopslag
Bergermeer.
Resultaat:
• Begin 2011 heeft Gasunie de gasopslag Zuidwending in bedrijf genomen.
Deze opslag bestaat uit vier ondergrondse cavernes die ieder een omvang
van 50 miljoen m3 hebben en zal vooral wo rden ingezet voor het

opvangen van kortdurende schommelingen in de gasvraag. Naast
Gasunie ontwikkelt ook Nuon cavernes voor gasopslag in Zuidwending.
• Gasopslag Bergermeer is een zeer grote gasopslag in de regio Alkmaar
die volgens planning in 2014 operationeel kan zijn. Deze gasopslag, één
van de grootste van Europa, zal een belangrijke bijdrage leveren aan de
voorzieningszekerheid in Noordwest-Europa. Begin 2012 wordt de
bodemuitspraak van de Raad van State verwacht inzake een aantal
beroepen dat is ingesteld tegen de definitieve besluiten voor dit project.

Productiecapaciteit

Werkgasvolume
(in miljarden m3 )

NAM - Norg
NAM - Norg

1995
20122015
1995

G
G

51 mln m3/dag
30 mln m3/dag

3

NAM Grijpskerk
TAQA - Alkmaar
Gasunie Zuidwending
Gasunie Zuidwending
Nuon Zuidwending
Eneco – Epe,
Duitsland
RWE/Essent, Epe
Duitsland
RWE, Kalle
Duitsland
Nuon – Epe,
Duitsland
TAQA Bergermeer

H

55 mln m3/dag

1,5

Gasveld
4 Cavernes

1995
20032011
20092014
20092015
20092012
2005

G
G

36 mln m3/dag
1,6 mln m3/uur

0,5
0,2

G

1,6 mln m3/uur

0,1

H

0,8 mln m3/uur

0,8

H

0,2–0,4 mln
m3/uur
0,5 mln m3/uur

0,89

0,2

H

0,45 mln
m3/uur
0,5 mln m3/uur

H

57 mln m3/dag

4,1

1 Caverne
4 Cavernes
2 Cavernes
4 Cavernes

In bedrijf

Gasveld
Gasveld,
uitbreiding
Gasveld

Type

Calorische waarde

De onderstaande tabel bevat een overzicht van de (geplande) ondergrondse
bergingen die aangesloten zijn op het Nederlandse gasnetwerk of dicht tegen
de Nederlandse grens aan liggen.

Aquifer
4 Cavernes
Gasveld

G
H

20052011
20122014

0,4

0,22

Bron: GTS, Rapport Voorzieningszekerheid Gas 2011; Website: NAM, Eneco, Nuon, RWE/ Essent, Olie en
Gasportaal (www.nlog.nl/nl/home/NLOGPortal.html)

De NMa constateerde in haar Marktmonitor 2009 dat partijen, die actief zijn
op de groothandelsmarkt voor gas, onvoldoende mogelijkheden hebben om
een eigen gasproductenpakket samen te stellen, dit als gevolg van beperkte
toegang tot flexibiliteit 11 . Op basis van deze constatering hebben de NMa en
GasTerra, als grote speler op de Nederlandse groothandelsmarkt, bezien op
welke wijze hierin verbetering kan worden aangebracht. Gevolg hiervan is
dat GasTerra sinds voorjaar 2011 het product ‘Storage Service’ aanbiedt via
door APX-Endex georganiseerde veilingen.
Resultaat: Met het product ‘Storage Service’ wordt 1,95 miljard m3 aan
virtuele seizoensflexibiliteit aan de markt aangeboden in de vorm van
zogeheten bundels. Alle bundels voor het seizoen 2011-2012 zijn in het
voorjaar van 2011 verkocht. Een vooraankondiging voor het seizoen 20122013 heeft reeds plaatsgevonden. Inmiddels heeft APX- Endex eind
september 2011 besloten om een secundaire markt voor SBU’s in het leven
te roepen12 .
Toenemende diversificatie
Diversificatie in de energievoorziening en de gasaanvoer is van belang om
de beschikbaarheid van gas op de lange termijn te waarborgen en de
marktwerking te bevorderen.
In dit kader dienen de investeringen van Gasunie worden onderscheiden van
de investeringen die GTS doet in het landelijke gastransportnet. Deze laatste
investeringen volgen rechtstreeks uit de wettelijke taken die GTS als
beheerder van dat net heeft. Er is geen vergelijkbare grondslag voor de
investeringen van Gasunie, alhoewel die wel aan regulering onderhevig
kunnen zijn.
Sinds de splitsing in 2005 heeft Gasunie € 4,9 miljard ge ïnvesteerd in
projecten die geen direct verband hebben met wettelijke taken, maar wel een
bijdrage leveren aan de diversificatie in gasaanvoer.
Resultaat: Op dit vlak kunnen de volgende belangrijk ontwikkelingen
worden genoemd waarbij staatsdeelneming Gasunie was betrokken:
• In september 2011 is de GATE-terminal, de eerste LNG-importterminal
in Nederland, in gebruik genomen. De terminal, die een belangrijk
invoerpunt is voor LNG naar Noordwest-Europa, heeft een initiële
doorzetcapaciteit van 12 miljard m3 per jaar. Deze doorzetcapaciteit kan
uitgebreid worden naar 16 miljard m3 . Met de ingebruikname van de
GATE-terminal kan nu ook gas uit landen als Qatar en Trinidad en
Tobago direct naar Nederland worden aangevoerd. Nederland is
daarmee aangesloten op de wereldmarkt voor LNG, en dat is een
belangrijke toevoeging aan de Gasrotonde.

Monitor Groothandelsmarkten Elektriciteit en Gas 2009, NMa, November 2009.
Persbericht APX-Endex “ APX-Endex Introduces Storage Trading Facility for the TTF Spot Market”, 30
septem ber 2011.
11
12

• Door de overname van het Noord-Duitse gasnetwerk (eind 2007) is
Gasunie in staat om een spilfunctie te vervullen tussen de grote
gasproducenten in Noorwegen, Rusland en Nederland enerzijds en
afnemers in Nederland, Duitsland en de rest van de Noordwest-Europa
anderzijds. Het netwerk is gekoppeld aan Noorse importpijpleidingen in
Emden en het Deense gastransportnet, en zal via de Nordeuropäische
Erdgas Leitung (NEL) direct gekoppeld worden aan de Nord Streampijpleiding, die Rusland rechtstreeks verbindt met Duitsland.
• De gaspijpleiding Nord Stream zorgt voor een extra aanvoerroute van
Russisch gas naar Noordwest-Europa. Gas dat via de Nord Stream
wordt aangevoerd zal via de NEL en het netwerk van Gasunie
Deutschland ook Nederland bereiken. Gasunie heeft een belang van 9%
in Nord Stream en 20% in de NEL. De eerste helft van de capaciteit van
Nord Stream komt in november 2011 beschikbaar; de tweede helft van
de capaciteit zal in het laatste kwartaal van 2012 volledig operationeel
zijn.
Resultaat: De vergroening van de Gasrotonde:
investeringen in groen gas
De productiecapaciteit van groen gas in Nederland is
gestegen van 16 miljoen m3 aardgasequivalent in 2009 naar
37 miljoen m3 in 2010, ongeveer 0,24% van de
jaarconsumptie van kleinverbruikers in Nederland.
Onderstaande tabel geeft een indicatief overzicht van de
groengasinstallaties die in 2009 en 2010 in gebruik genomen
zijn.
Project

Jaar
ingebruikname

BioGast, Mijdrecht
Bouwhuis, Witteveen
Natuurgas Overijssel
(ROVA/HVC), Zwolle
Van der Groep, Spakenburg
Attero, Groningen
Totaal

2009
2010
2010
2010
2010

Volume
(mln.
3
m /jaar)
0,3
1,6
3,2
5,5
5,6
16,2

Bron: AgentschapNL

Ontwikkeling SDE+
De SDE+ biedt de mogelijkheid om de productie van groen gas de komende
jaren ruim uit te bouwen. Ruim tweederde van de subsidieaanvragen voor de
SDE+ in 2011 betrof aanvragen voor het opwekken van groen gas. Naar
verwachting zal de snelle groei van groen gas de komende jaren doorzetten
en dat levert een belangrijke bijdrage aan de vergroening van de Gasrotonde.
Doel van de Stichting ‘Groen Gas Nederland’ is dat de productie van groen

gas in Nederland in 2014 uit zal komen op 300 miljoen m3 , In de periode
2025-2030 zou dat nog eens honderd maal zoveel moeten zijn.
Afrondend
Er worden door verschillende partijen grote investeringen gedaan die in
meerdere of mindere mate gerelateerd zijn aan de gasrotondestrategie. Uit
bovenstaande informatie blijkt dat er de afgelopen periode, ondanks de
economisch magere tijden, substantieel is geïnvesteerd in Nederland als
Gasrotonde en daarmee ook in de verbindingen met de ons omringende
landen. Zoals ook aangetoond in het rapport van Brattle is dit goed voor de
ontwikkeling van de gasmarkt, de energievoorzieningszekerheid en onze
economie.
5) Voeren van een ‘ Gasdiplomatie’
In het Energierapport 2011 staat dat de Nederlandse inzet in internationale
energieorganisaties en -fora, waarbij vooral het International Energy Agency
(IEA) en het International Energy Forum (IEF) van belang zijn, wordt
voortgezet. In beide organisaties speelt gas een belangrijke rol. In oktober
2011 heeft de ministeriële bijeenkomst van het IEA plaatsgevonden en in
maart 2012 zal de ministeriële bijeenkomst van het IEF worden
georganiseerd. Nederland is co- host van de ministeriële bijeenkomst van het
IEF. Nederland is ook waarnemer bij het Gas Exporting Countries Forum,
een overlegplatform tussen de grootste gasproducenten ter wereld. Dit houdt
in dat Nederland de bijeenkomsten kan bijwonen en de mogelijkheid heeft
om de relevante discussies te volgen en daarbij scherp in de gaten houdt dat
deze organisatie zich niet onverhoopt tot een kartel ontwikkelt.
Resultaat: In de afgelopen jaren hebben over en weer ministeriële bilaterale
bezoeken plaatsgevonden die (mede) in het teken van gas stonden. Zo
werden Kazachstan, Rusland, de Verenigde Arabische Emiraten, SaudiArabië, Oman, Brazilië, Noorwegen en Qatar bezocht. Ook hebben
verschillende bilaterale gesprekken en marge van internationale conferenties
plaatsgevonden en hebben er bezoeken op hoog ambtelijk niveau
plaatsgevonden.
6) Internationaal ondernemen
Het bedrijfsleven heeft de afgelopen jaren diverse bezoeken aan gaslanden
gebracht, dit vaak in het kader van de hiervoor genoemde bilaterale
ministeriële bezoeken. In een aantal gevallen zijn deze bezoeken ondersteund
vanuit het programma voor Collectieve Promotionele Activiteiten (CPA) 13 .

13

Doel van het programma CPA is het bevorderen van handel, investeringen en samenwerking van Nederlandse bedrijven op buitenlandse
markten door hen de gelegenheid te bieden deel te nemen aan collectieve promotionele activiteiten. Dit gebeurt d.m.v. een subsidie voor
Nederlandse en EU-ondernemingen en organisaties die inkomende en uitgaande handelsmissies, collectieve beursinzendingen en andere
collectieve promotionele activiteiten voor Nederlandse bedrijven in het buitenland kunnen en willen organiseren.

Alle gas gerelateerde CPA-projecten van 2009-2011 staan in onderstaande
tabel.
Lijst van CPA projecten
Organisator

Project

VGT
FME-CWM
VGT
IRO
Koninklijke Metaalunie
IRO
NCH
IRO

CBI PowerGen Asia 2009, Thailand
UM Olie-en Gasindustrie, Algerije
CBI Power Gen 2010, Singapore
UM Olie- en Gasindustrie, Maleisië
UM Metaalsector, Oekraïne
CBI Olie en Gas, Australië
UM Gaswinning, Egypte
CBI World Petroleum Congress, Qatar

Jaar
2009
2009
2009
2009
2009
2010
2011
2011

7) Versterken kennisinfrastructuur
In de afgelopen twee jaar is het Gasrotonde innovatie beleid verder vorm
gegeven door de gasindustrie uit te nodigen om nieuwe initiatieven en
strategische kwesties met betrekking tot de Gasrotonde te bespreken met de
overheid. Ook zijn initiatieven ondersteund om de Nederlandse positie op he t
gebied van gaskennis en innovatie verder te ontwikkelen. In het huidige
topsectoren beleid en de Green Deal zal samen met de industrie verder
gewerkt worden aan een concreet Gasrotonde innovatie programma.
8) Monitoren
Afgelopen jaar is het derde rapport Voorzieningszekerheid Gas (VZG) door
GTS opgesteld 14 . Het doel van dit rapport is om inzicht te verschaffen in
hoeverre de voorzieningszekerheid op korte tot middellange termijn in
Nederland is gewaarborgd. De rapportage heeft een horizon tot en met 2030.
Het rapport is in opdracht van de minister van Economische Zaken opgesteld
ter uitvoering van de
wettelijke monitoring taak. Het resultaat van deze werkzaamheden is een
jaarlijks rapport dat de input vormt voor de jaarlijkse monitoring rapportage
aan de Europese Commissie op grond van de daarvoor geldende Europese
richtlijnen.

Zie http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/gas/documenten-enpublicaties/rapporten/2011/07/26/voortgangsrapportage-gas.html
14

2. Verwachte ontwikkelingen en de agenda voor de komende jaren
A. “A Golden Age of Gas”

Onlangs presenteerde het IEA een rapport met de titel “Are we entering a
Golden Age of Gas?”15 . Dit rapport gaat in op een aantal internationale
factoren en ontwikkelingen die het belang van gas binnen de wereldwijde
energiemix verder kunnen doen toenemen.
In zijn analyse benadrukt het IEA dat gas alleen een “gouden periode” kan
ingaan indien de industrie, samen met de overheden, in staat is om de juiste
marktcondities te creëren en nieuwe technologieën te bevorderen om met gas
een bijdrage te leveren aan de mitigatie van de klimaatproblemen. Vanuit dit
perspectief is in het kader van het Overlegplatform Gasrotonde gewerkt aan
een analyse over de positionering van gas in de energiemix van NoordwestEuropa, onder andere in opmaat naar de Roadmap 2050 van de Europese
Commissie waarin mogelijke paden zullen worden beschreven op weg naar
een CO2-reductie van 80-95% in 2050 ten opzichte van 1990 16 .
Actie: Roadmap 2050
In het totstandkomingproces van deze Roadmap heb ik me ingezet om
een strategische inbedding van gas en de Gasrotonde in de ontwikkeling
van de Europese brandstofmix te realiseren. Naar verwachting zal de
Commissie in november 2011 de mededeling hierover uitbrengen.
Mogelijkerwijs zal het Deense voorzitterschap in het voorjaar van 2012
de mededeling als één van de prioriteiten aanmerken.
B. Energierapport 2011: Nieuwe beleidslijnen

In het Energierapport 2011 geeft het kabinet aan de Gasrotonde te willen
versterken door:
• Handhaven productieniveau kleine velden,
Actie: Schaliegas
De ontwikkeling van schaliegas in Nederland kan een belangrijke rol
spelen in de ambitie van het kabinet om de Nederlandse gasvoorraden ten
volle te benutten. Hoewel de schattingen over de theoretisch aanwezige
hoeveelheden schaliegas in de Nederlandse ondergrond veelbelovend
zijn, moet de technische en economische potentie van schaliegas in
Nederland nader worden geïnventariseerd.
Tijdens het Algemeen Overleg met de Tweede Kamer op 27 oktober jl. is
extra onafhankelijk onderzoek toegezegd. Onderzoek zal worden gedaan
naar de mogelijke gevolgen van het zoeken en winnen van schaliegas in
Nederland. Hierbij gaat het dan over de mogelijke gevolgen voor
veiligheid en impact op mens, natuur en milieu. Tevens is van belang, dat
daarbij inzichtelijk wordt gemaakt hoe onze wetgeving deze genoemde
“Are we entering a Golden Age of Gas” OECD/IEA, Parijs, 2011
Zie Position Paper Gas Hub Consultative Platform, http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/gas/documenten en-publicaties/rapporten/2011/01/10/position -paper-gas -hub-consultative-platform.html
15
16

veiligheden borgt. Bij deze ontwikkelingen staat veiligheid voor dit
kabinet voorop; toezicht speelt hierbij een belangrijke rol. Om
verantwoord toezicht te kunnen houden, krijgt Staatstoezicht op de
Mijnen voldoende mankracht en financiële middelen erbij.
Inmiddels zijn er twee vergunningen verleend voor de opsporing van
schaliegas die beogen meer duidelijkheid te krijgen over de economisch
winbare hoeveelheden schaliegas in de ondergrond.
• Faciliteren gasopslag,
• Beter benutten en vergroten transportcapaciteit.
Hiermee wordt voorgebouwd op de beleidsacties die al in gang gezet zijn op
basis van de Gasrotondebrief 2009. In aanvulling daarop vraagt het
Energierapport 2011 meer specifiek de aandacht voor:
• Versterken kennisontwikkeling
Nederland beschikt over veel hoogwaardige kennis, expertise en ervaring
op gasgebied. Het kabinet maakt zich sterk voor het verder uitbouwen
van deze kennispositie via het innovatiebeleid dat bepalend is voor de
concurrentiekracht en het vergroenen van de Gasrotonde via met name
groen gas. Via het Gasrotonde innovatieprogramma zal een technologie
en innovatie agenda met de gassector worden ontwikkeld. De eerste stap
hierin was een analyse van de huidige positie ten aanzien van R&D. Het
AgentschapNL heeft alle door haar fiscaal gestimuleerde innovatieve
gasproject geanalyseerd en rondt op dit moment deze studie af via een
consultatie van een aantal stakeholders. Ik zal binnenkort dit rapport
“Dutch Gas Sector, R&D and Technologies” naar de Tweede Kamer
sturen zoals ook door mij aangekondigd naar aanleiding van een verzoek
van de Tweede Kamer 17 .
Actie: Doelstellingen van het Gasrotonde Innovatieprogramma:
- ontwikkelen lange-termijn strategie om de samenwerking tussen
bedrijven en de Nederlandse kennisinstellingen op het gebied van gas
te versterken;
- ontwikkelen van een technologie en innovatie agenda met de
gassector;
- opzetten van een drietal SBIR aanbestedingen op Gasrotonde
innovatie 18 ;
- vergroening van gas en de gevolgen daarvan op o.a. infrastructuur,
handel en de bio- markt;
- bevorderen van de commercialisatie van patenten en kennis op het
gebied van gas.

17 Tweede Kamer, vergaderjaar 2010/2011, 29023, nr. 80
18
Zie www.agentschapnl.nl/onderwerp/hoe-werkt -sbir

Daarnaast laat ik in het MeerJarenProgramma Energie 2011-2014 dat
TNO voor mijn ministerie uitvoert een aantal concrete innovatieve
ontwikkelingen onderzoeken die gerelateerd zijn aan de Gasrotonde.
• Ondersteuning van de Gasrotonde door de rol van GasTe rra als
handelshuis
In de Gasrotondebrief is aangegeven dat de toekomst van GasTerra
vooral moet worden bezien in het belang van de aanwezigheid van een
sterk handelshuis voor de verdere ontwikkeling van de Gasrotonde. Dit is
herbevestigd in het Energierapport 2011 waarin is gesteld dat binnen de
gasrotondestrategie een blijvende rol van een actieve Europese speler als
GasTerra mogelijk kan zijn. GasTerra is gevraagd om, in overleg met
zijn aandeelhouders, die toekomstige rol nader uit te werken.
C. Grensoverschrijdende samenwerking netbeheerders en minderheidsprivatisering

In het Energierapport heeft het kabinet een aantal beleidsaanpassingen
geformuleerd in relatie tot de landelijke netbeheerders die relevant zijn voor
de verdere ontwikkeling van de Gasrotonde:
• Het kabinet zal minderheidsprivatisering van Gasunie toestaan. Hiervoor
is een wetswijziging aangekondigd. Minderheidsprivatisering bevordert
grensoverschrijdende samenwerking en participatie van netbeheerders.
De toenemende integratie van de Europese energiemarkt vraagt hierom.
Landelijk netbeheerders in andere landen zijn echter (gedeeltelijk) in
private handen. Minderheidsprivatisering kan vergaande samenwerking
vergemakkelijken. De netbeheerders kunnen dan wederzijds allianties
aangaan en een belang nemen in elkaars aandelen, ook als dit private
partijen zijn.
• Ruimte voor voorzieningszekerheid en het inpassen van hernieuwbare
energie.
De tariefregulering is sinds de liberalisering sterk gericht op
kostendoelmatigheid. Dat heeft goed gewerkt. Maar hierdoor is het lastig
om in het huidige reguleringskader rekening te houden met extra ruimte
voor investeringen in netten in het kader van voorzieningszekerheid, het
verbeteren van de marktwerking en de inpassing van duurzame energie.
Ik kom daarom op korte termijn met een wetsvoorstel om in de
Elektriciteits- en Gaswet vast te leggen dat bij de regulering van
netbeheerders ook rekening moet worden gehouden met
voorzieningszekerheid en de transitie naar een duurzame
energiehuishouding.
Actie: Toekomstige positie (landelijke) netbeheerders
Het kabinet maakt met een wetswijziging de weg vrij voor private
financiering in Gasunie en GTS en verruimt daarmee de toegang tot de
kapitaalmarkt. Dit maakt (extra) investeringen in het landelijke
gastransportnet mogelijk zonder dat deze voor rekening komen van de
Rijksbegroting.

Daarnaast zorgt het kabinet er voor dat in de regulering van netbeheerders
rekening wordt gehouden met voorzieningszekerheid en de transitie naar
een duurzame energiehuishouding.
D. Veranderende Gassamenstelling: een transitievraagstuk

In het Energierapport is uitgebreid aandacht besteed aan de veranderende
gassamenstelling. Er zijn tevens verschillende maatregelen aangekondigd om
de transitie naar een nieuwe gassamenstelling te faciliteren.
In het publieke debat is een verband gelegd tussen de veranderende
gassamenstelling als gevolg van de gasrotondestrategie. Ik heb richting de
Tweede Kamer aangegeven dat hier sprake is van een onvermijdelijke
ontwikkeling als gevolg van:
•
het afnemen van de Nederlandse productie van hoogcalorisch gas uit
de Nederlandse kleine velden;
•
een groter aandeel van aardgassen uit andere bronnen zoals Rusland
en Noorwegen;
•
de aanvoer van LNG uit bijvoorbeeld Midden-Oosten of Afrika en,
•
de productie van biogas en opwerking tot groen gas.
Op verzoek van GTS, de industrie en brancheverenigingen heb ik begin 2010
de regie op mij genomen ten aanzien van de veranderende
gassamenstelling 19 . Mijn beleid is erop gericht om een zo breed mogelijk
aanbod van verschillende gassen (samenstellingen) in de huidige
infrastructuur te kunnen accommoderen. Deze diversificatie komt ten gunste
van consumenten en bedrijven.
Voor de verdere uitwerking verwijs ik naar de diverse brieven en rapporten
die ik de Tweede Kamer heb toegezonden over dit onderwerp 20 .
Actie: Toelaten van nieuwe gassen
Uitgangspunt bij het toelaten van ander gas blijft dat er geen extra risico´s
mogen zijn voor de veiligheid van burger en werknemer alsmede dat de
leverings- en voorzieningszekerheid in Nederland afdoende geborgd zijn.
Daarbij streef ik ook naar een oplossingsrichting met zo laag mogelijk
maatschappelijke kosten.
E. De Europese Agenda

Voor de uitbouw van de Gasrotonde is het wenselijk en noodzakelijk dat er
sprake is van een goed functionerende en transparante interne markt. Alleen
dan kan gas zonder restricties naar Nederland stromen en vanuit ons land
worden gedistribueerd naar elders in de regio.
Actie: Pentalateraal Gas Platform: agenda 2012 en verder
19
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010/2011, 29 023, nr . 81
Tweede Kamer, vergaderjaar 2010/11, 29 023, nrs. 84, nr. 87, nr. 91

De agenda voor het Pentalateraal Gas Platform wordt langs de volgende
lijnen uitgewerkt:
• leverings- en voorzieningszekerheid: het onderling afstemmen van de
risico-evaluaties en plannen die moeten worden opgesteld in het kader
van de Verordening leveringszekerheid aardgas;
• marktwerking: het onderling afstemmen van de procedures rondom Open
Seasons en uitwerkingsvraagstukken inzake het derde pakket
(kaderrichtsnoeren en netcodes).
Hiermee wordt tevens invulling gegeven aan de intensivering van de
regionale samenwerking die zowel met het derde pakket als met de
Verordening leveringzekerheid aardgas wordt beoogd. Dit alles zal worden
geconcretiseerd in een naar verwachting begin 2012 af te sluiten
Memorandum of Understanding. Voor Nederland zal daarbij de nadruk
liggen op het creëren van een goed investeringsklimaat, de toegankelijkheid
van markten en leveringszekerheid.
Het op 3 maart 2011 in werking getreden derde energiepakket kan hieraan
een belangrijke bijdrage leveren. Dit pakket aan Europese wet- en
regelgeving markeert immers de volgende stap naar een daadwerkelijke
interne markt voor energie en daarmee ook voor gas. Wetgeving waarmee dit
derde pakket wordt geïmplementeerd in de Gaswet is eind juni 2011
ingediend bij de Tweede Kamer 21 .
Het derde pakket gaat verder dan het aanpassen van de nationale wet- en
regelgeving. Een belangrijk onderdeel wordt gevormd door de zogenaamde
kaderrichtsnoeren, richtsnoeren en netcodes die de grensoverschrijdende
handel in en het transport van gas moeten vereenvoudigen en faciliteren.
Daarbij wordt als streefjaar 2014 genoemd, hetgeen als ambitieus valt te
kwalificeren.
De kaderrichtsnoeren richten zich op zaken als congestiemanagement,
capaciteitsallocatie, balanceren en harmonisering van tariefstructuren. De
nadere uitwerking is daarbij in eerste instantie in handen van de
toezichthouders en de landelijke netbeheerders via hun Europese
organisaties. Uiteindelijk besluitvorming en vaststelling vinden plaats door
de nationale overheden via de daarvoor geldende afspraken binnen de
Europese Unie (comitologie).
Actie: De Nederlandse inzet zal per richtsnoer en netcode worden bepaald
wanneer deze in comitologie worden gebracht. Van belang daarbij is het
volgende:
• de effecten op de werking van de Nederlandse gasmarkt en de
marktintegratie in Noordwest- Europa;
• de invloed op de overgang naar een meer duurzame energiehuishouding
en
21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010/11, 32 814, nrs. 1-3.

•

de invloed op de positie van Nederland als gasland (Gasrotonde) en de
waarde van het Nederlandse gas.

Leverings- en voorzieningszekerheid staan hoog op de Europese agenda. Dit is
niet ve rwonderlijk aangezien grote delen van de EU voor hun gas afhankelijk zijn
van import uit derde landen. Nederland vormt hier met zijn eigen gasvoorraden
een grote uitzondering op, iets dat verder alleen van Denemarken kan worden
gezegd.
Deze afhankelijkheid heeft er toe geleid dat eind 2010 de Verordening
leveringszekerheid aardgas is vastgesteld22. Deze beoogt de gaslevering aan
zogenaamde beschermde klanten (in Nederland de groep van kleinverbruikers)
veilig te stellen ten tijde van verstoringen in de gasvoorzieningen. De
verordening legt daartoe een infrastructuur- en een leveringsnorm vast en
verplicht landen om periodiek een risico-evaluatie uit te voeren en op basis
daarvan een preventieve actie - en een noodplan op te stellen. Wetgeving
waarmee onderdelen van de verordening worden geïmplementeerd in de Gaswet
is eind juni 2011 ingediend bij de Tweede Kamer 23. Parallel daaraan is een start
gemaakt met de risico-evaluatie.

F. Gasrotonde als innovatiedrager

Om de innovatie- en concurrentiekracht van de Nederlandse energiesector te
versterken is energie, in het kader van het topsectorenbeleid van het kabinet,
aangemerkt als economische topsector. Het advies van het topteam Energie
onder leiding van de heer Jeroen van der Veer, pleit voor een generieke
aanvliegroute om te komen tot een sterke energiesector (“het organiseren van
de wedstrijd, in plaats van het kiezen van winnaars”). In dit advies is de
Gasrotonde gepositioneerd als innovatievehikel. Centrale vraag in het advies
is op welke wijze de overheid de Nederlandse energiesector optimaal kan
ondersteunen om economische kansen te benutten. Geconstateerd wordt dat
het stimuleren van innovatieve toepassingen noodzakelijk is om de
gasrotondestrategie tot een succes te maken.
In haar advies heeft het topteam energie aangegeven dat het consistent en
generiek beleid zinvoller vindt dan het “kiezen van winnaars” of het
uitsluiten van opties. Het topteam geeft aan dat het wenselijk is dat de
Nederlandse energiesector tussen nu en 2020 een transitie naar een meer
duurzame en CO2-arme sector weet te realiseren en daar tegelijkertijd meer
geld mee gaat verdienen. Het verbeteren van het innovatiebeleid is hierbij
cruciaal, want innovatie is bepalend voor de concurrentiekracht op lange
termijn en voor het rendabel maken van duurzame energieopties.
De door het topteam aangegeven gewenste verbeteringen zijn:
• verhogen van de organisatiegraad van de sector en aanpakken van
versnippering van mensen en middelen op onderzoeksvlak om de sector

Verordening (EU) Nr. 994/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 20 oktober 2010 betreffende
maatregelen tot veiligstelling van de gaslevering en houdende intrekking van Richtlijn 2004/67/EG van de Raad.
23
Tweede Kamer, vergaderjaar 2010/11, 32 806, nrs. 1-3.
22

•

•
•

beter in staat te stellen marktkansen te benutten en de R&D effectiviteit
te verhogen;
verbeteren van de regie in de onderzoeksketen en focus in
onderzoeksinspanningen ten behoeve van de vertaling van onderzoek
naar toepassing en aansluiting tussen onderzoeksinspanningen en
marktkansen;
meer vraagsturing aanbrengen in het onderzoek ten behoeve van het
verhogen van de R&D en verbeteren van de aansluiting van onderzoek
op toepassing;
sector stimuleren tot het flexibel inspelen op marktkansen door als
overheid meer faciliterend en minder sturend te zijn.

Het topteam geeft hierbij een aantal adviezen die opgenomen zijn in het
rapport van het Topteam Energie 24 .
Actie: Topgebied Energie en de Gasrotonde
Verwacht mag worden dat de bovenstaande maatregelen
ook een positief effect zullen hebben op de ontwikkeling van
de Gasrotonde.”. In de Bedrijfslevenbrief heb ik aangegeven
de adviezen van het topteam te gaan uitvoeren25. Inmiddels
is het topteam energie in de tweede fase gestart. Belangrijke
accenten in hun werk zullen liggen op het bewerkstelligen
van innovatiecontracten, waarmee bedrijfsleven,
onderzoekswereld en overheid programma’s schrijven op
inhoudelijke innovatie thema’s, en het schrijven van een
Human Capital agenda (topsectoren breed).
Green Deals
De Green Deal is gericht op het moge lijk maken van concrete projecten die
leiden tot groene economische groei. Het kabinet heeft verschillende
Green Deals afgesloten die de vergroening van de Gasrotonde stimuleren26 .
Groen gas komt terug in deals met onder andere de provincies Fryslan,
Groningen, Drenthe en Noord-Holland en in de deal met de provincie
Gelderland. Daarnaast is de Stichting Groen Gas Nederland door bedrijven
en het kabinet opgericht om bedrijven met plannen voor de productie van
groen gas te ondersteunen. Doel van de Stichting Groen gas Nederland is het
realiseren van 300 mln m3 groen gas in 2014 en verdere groei richting
uiteindelijk 3 miljard m3 in 2030. Ook zijn er verschillende deals in het
agrocomplex die een verlagend effect kunnen hebben op de kostprijs van
groen gas.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010/11, bijlage bij Kamerstuk 32637, nr.14.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2010/11, 32 637, nr. 15.
26
Tweede Kamer, vergaderjaar 2011/12, 33043.
24
25

Actie: De Green Deal is een continu proces. Het kabinet moedigt bedrijven,
maatschappelijke organisaties en medeoverheden dan ook aan om in de
komende tijd met nieuwe projecten voor de Green Deal te komen, ook in het
kader van groen gas.