Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

SAMEN WERKEN AAN
DE VOLGENDE STAP

Tweede Onderwijsagenda
Caribisch Nederland

2017
2020
1

Saba
Sint Eustatius
Bonaire

2

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

Tweede Onderwijsagenda Caribisch Nederland
2017-2020

SAMEN WERKEN AAN
DE VOLGENDE STAP

3

21

Lijst van afkortingen
1

Inleiding
1.1 Doel
1.2 Een nieuwe fase

2

Verhogen onderwijskwaliteit
2.1 Duidelijke verantwoordelijkheden en voorspelbare ondersteuning
2.2 Toezicht

3

De prioriteiten
3.1 Bevorderen van bestuurskracht, professionaliteit en continuïteit
3.2 Een gezond financieel beheer, een ordelijke administratie en een meerjarig beleid
3.3 Effectiever taalonderwijs
3.4 De onderwijszorgstructuur verder op orde brengen
3.5 Onderwijs dat aansluit op een vervolgopleiding en/of de arbeidsmarkt
3.6 Verbeterde randvoorwaarden
3.6.1
Huisvesting
3.6.2
Leerplicht
3.6.3
Wetgeving
3.6.4 Arbeidsvoorwaarden(vorming)
3.6.5 (Integrale) samenwerking
3.7 Vervolg

Ondertekening
Bijlagen: Eilandelijke delen
Bonaire
Sint Eustatius
Saba

4

INHOUDSOPGAVE

5
6
8
10

LIJST VAN AFKORTINGEN

avo

arbeidsvoorwaardenovereenkomst

CJG

Centrum voor Jeugd en Gezin

CVQ

Caribbean Vocational Qualification

CXC

Caribbean Examinations Council

EC2

Expertise Center Education Care (EOZ Saba)

ECE

Expertise Centre Education Care (EOZ Sint Eustatius)

EOZ

Expertisecentrum Onderwijszorg

GvP

Gwendoline van Putten school

HRM

Human Resource Management

ib-er

interne begeleider (inzake zorg in het primair onderwijs)

mbo

middelbaar beroepsonderwijs

NCF

New Challenges Foundation

NVT

Nederlands als Vreemde Taal

OCW

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

OL

Openbaar Lichaam

OLB

Openbaar Lichaam Bonaire

OLE

Openbaar Lichaam Sint Eustatius

OLS

Openbaar Lichaam Saba

Po

primair onderwijs

PO-raad

Sectororganisatie voor het primair onderwijs

VO-raad

Vereniging van scholen in het voortgezet onderwijs

RCN/OCW

Rijksdienst Caribisch Nederland, afdeling Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap

ROA CN

Raad Onderwijs Arbeidsmarkt Caribisch Nederland

SCS

Saba Comprehensive School

SGB

Scholengemeenschap Bonaire

SHS

Sacred Heart School

SKJ

Sociale Kanstrajecten Jongeren

SRF

Saba Reach Foundation

vmbo

voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs

vo

voortgezet onderwijs

vsv

voortijdig schoolverlaten

zc-er

zorgcoördinator (inzake zorg in het voortgezet onderwijs)

5

HOOFDSTUK 1

Inleiding
In deze ‘Tweede Onderwijsagenda voor Caribisch Nederland: Samen werken aan de volgende stap’, kunt
u lezen hoe alle betrokkenen verder gaan met het verbeteren van het onderwijs in Caribisch Nederland. 1
Het doel van de onderwijsagenda is dat de leerlingen in Caribisch Nederland (de eilanden Bonaire, Sint
Eustatius en Saba) in 2020 onderwijs krijgen waarvan de kwaliteit minimaal voldoet aan EuropeesNederlandse maatstaven, maar ook aantoonbaar verbetert met als gevolg een stijgende lijn in de
onderwijsresultaten.

1.1 Doel
Die kwaliteitsverbetering is van doorslaggevend belang
voor de leerlingen op de eilanden. Het vergroot hun
kansen op welvaart en welzijn aanzienlijk, en stelt hen
in staat om als volwaardige burgers bij te dragen aan de
samenleving waarvan zij deel uit maken.
Deze tweede onderwijsagenda voor de periode 20172020 zet het beleid voort van de Onderwijsagenda
‘Samen werken aan kwaliteit’ 2011-2016 en handhaaft de
daarin genoemde prioriteiten.2 Uit de in opdracht van het
ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)
uitgevoerde externe evaluatie van de eerste agenda, is
gebleken dat er met de gezamenlijke inspanningen van
alle betrokken partijen een indrukwekkende prestatie
is geleverd.3 Ten tijde van de ondertekening van deze
tweede onderwijsagenda hebben alle scholen voor
primair onderwijs (po) basiskwaliteit gerealiseerd. Dat
geldt ook voor één van de drie scholen voor voortgezet
onderwijs (vo) en middelbaar beroepsonderwijs (mbo),
voor twee van de drie Expertisecentra onderwijszorg
(EOZ’s) en voor twee van de drie uitvoeringsorganisaties
van de Sociale Kanstrajecten Jongeren (SKJ). De
overige scholen en instellingen hebben grote stappen
voorwaarts gezet en de leraren, schoolbesturen en de
schoolleiders zijn beter toegerust om hun taken uit te
voeren. Dat is een enorme vooruitgang ten opzichte
van de situatie van voor de
staatkundige transitie. De
kwaliteit van het onderwijs
is verbeterd, maar ook de
omstandigheden waaronder de
leerlingen onderwijs krijgen zijn
ingrijpend verbeterd.

Veel leerlingen hadden forse leerachterstanden en
op veel scholen ontbrak de deskundigheid om vast te
stellen of een leerling een zorgbehoefte had.
Verder was het meeste schoolmeubilair verouderd en
waren veel schoolgebouwen aan renovatie toe.
Daarom is in 2009-2010, dus nog vóór de staat­
kundige transitie, gestart met een programma om
het onderwijs te verbeteren. Er zijn schoolboeken,
schrijfmateriaal en schoolinventarissen aangeschaft,
er is toetsingsmateriaal beschikbaar gesteld en de
schoolhuisvesting wordt aangepakt. Na de staat­
kundige transitie maakten de scholen, de onderwijs­
gedeputeerden en OCW in de Onderwijs­agenda
2011-2016 afspraken over beter onderwijs. Sindsdien is
er verder vooruitgang geboekt, maar zijn de ambities
nog niet volledig gerealiseerd. Daarom werken wij met
de Onderwijsagenda 2017-2020 verder aan de volgende
prioriteiten:
•	Bevorderen van bestuurskracht, professionaliteit en
continuïteit.
•	Gezond financieel beheer, een sluitende
administratie en meerjarig financieel beleid.
• Effectiever taalonderwijs.
• De onderwijszorgstructuur verder op orde brengen.
•	Onderwijs dat aansluit op een vervolgopleiding en/
of op de arbeidsmarkt.
•	Verbeterde randvoorwaarden in de vorm van
huisvesting, leerplicht, wetgeving, arbeids­
voorwaarden en (integrale) samenwerking.

1.2 Een nieuwe fase
In 2008 voldeed geen enkele school op Bonaire,
Saba en Sint Eustatius aan de basiskwaliteit.4
Schoolleiders en leerkrachten waren zeer betrok­
ken bij hun school en bij de leerlingen, maar er
waren onvoldoende goede leermiddelen.

6

Met deze agenda begint een nieuwe fase in de ont­
wikke­ling van het onderwijs in Caribisch Nederland.
Het accent ligt op het eigenaarschap van alle par­tijen
en hun rol bij de onderwijsverbetering. De school­

1 Deze onderwijsagenda loopt van 1 januari 2017 tot 31 december 2020.
2 Kamerstukken II, 2010-2011, 32 500 VIII, nr. 166
3 Kamerstuk 2016, 31568, nr. 178
4 www.onderwijsinspectie.nl/onderwijssectoren/caribisch-nederland/documenten/rapporten/2009/01/31/het-onderwijs-op-bonaire-sint-eustatius-en-saba

besturen en de schoolleiders zijn beter toegerust
om hun taken uit te voeren en ook de andere bij het
onderwijs betrokken instellingen hebben een beter
beeld van hun eigen rol en taken in het onderwijsveld.
OCW doet daarom een stap terug.
OCW blijft wel steun bieden en zal ook bezien hoe de
scholen en andere onderwijsinstellingen in Caribisch
Nederland mee kunnen lopen met beleidsintensi­
ve­ringen in Europees Nederland. Rekening houdend
met de afwijkende situatie op de eilanden kan daarbij
maatwerk noodzakelijk zijn.

Beter onderwijs
voor het welzijn van
de leerlingen

Voor deze onderwijsagenda is intensief overlegd met
alle betrokkenen in Caribisch Nederland. De afdeling
OCW van de Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN/OCW)
heeft hiertoe in 2015 en 2016 meerdere bijeenkomsten
op de eilanden georganiseerd. De scholen, de andere
bij het onderwijs betrokken instellingen en de openbare
lichamen hebben bij die gelegenheden inbreng geleverd
voor deze onderwijsagenda.
Het resultaat is een onderwijsagenda waarin de scholen,
de EOZ’s, de uitvoeringsorganisaties van de SKJ, de Raad
Onderwijs Arbeidsmarkt Caribisch Nederland (ROA CN)
en de openbare lichamen, met OCW nieuwe afspraken
vastleggen voor verdere onderwijsverbetering.

Linksonder: Bonaire
Rechtsonder: Saba
Boven: Sint Eustatius

In de bij deze onderwijsagenda behorende eilande­lijke
delen staat per eiland beschreven wat de onderwijs­
situatie is, welke activiteiten er (voor zover nu voorzien)
op basis van de gemaakte afspraken zullen worden
uitgevoerd en wie ze gaan uitvoeren.
De eilandelijke partijen zullen de in deze onderwijs­
agenda gemaakte afspraken vertalen naar hun school-,
zorg- of jaarplannen en daarmee naar het door hen te
voeren beleid. Alle partijen hebben de afspraken op 28
november 2016 ondertekend tijdens een conferentie op
Sint Eustatius.

7

HOOFDSTUK 2

Verhogen van
de onderwijskwaliteit
2.1 	Duidelijke verantwoordelijkheden en
voorspelbare ondersteuning
Deze onderwijsagenda is opgesteld vanuit het
besef dat er een nieuwe fase is aangebroken in de
kwaliteitsverbetering van het onderwijs in Caribisch
Nederland. Er wordt toegewerkt naar een situatie
waarin de instellingen zelfstandig hun taken kunnen
uitvoeren. OCW zet hiertoe stappen terug en geeft
de onderwijsinstellingen de ruimte om hun verant­
woordelijkheid te nemen voor de kwaliteits­
verbetering. Daarbij wordt uitgegaan van duidelijke
verant­woordelijkheden en voorspelbare (meerjarige)
ondersteuning en financiering. OCW draagt hier, in
samenspraak en samenwerking met de andere bij deze
onderwijsagenda betrokken partijen, zorg voor.
Vanuit de voorspelbaarheid van de ondersteuning
en financiering zijn de onderwijsinstellingen primair
verantwoordelijk voor hun eigen functioneren en het
onderwijs dat ze geven.
Met ingang van 2016 is er voor het po een nieuw
bekostigings­model geïntroduceerd dat rekening houdt
met specifieke kenmerken van de scholen. Verder zal
een voorstel worden ingediend tot wijziging van de Wet
Primair Onderwijs BES, om het bekostigingssysteem
toekomstbestendig te maken.

de betreffende inzet voor de periode na 2020 zal nadere
besluitvorming plaatsvinden.
De eigen verantwoordelijkheid van de onderwijs­
instellingen is het uitgangpunt, maar tegelijkertijd
bevindt het onderwijs in Caribisch Nederland zich,
onder meer vanwege de kleine schaal, in een volstrekt
unieke situatie met daarmee samenhangende
uitdagingen. OCW zorgt onder andere voor onder­
steuning ten behoeve van het taalonderwijs op Sint
Eustatius, Saba en Bonaire. Zie paragraaf 3.3. over
effectiever taalonderwijs.
OCW zal, met uitzondering van de genoemde specifieke
ondersteuning, steeds minder met additionele subsi­
dies en regelingen gaan werken. De reguliere bekosti­
ging volstaat om kwalitatief goed onderwijs te geven.
Er wordt toegewerkt naar een situatie waarbij OCW de
sturing van het onderwijs in Caribisch Nederland zoveel
mogelijk in lijn brengt met de sturing in EuropeesNederland. De inspectie geeft dan via haar toezicht
inzicht in het verloop van de kwaliteitsverbetering van
het onderwijs in Caribisch Nederland.

2.2 Toezicht
De aanvullende bekostiging voor de scholen in het vo
eindigt op 31 december 2018. Vanaf dat moment wordt
voor de bekostiging zoveel mogelijk aangesloten bij het
bekostigingsmodel van Europees Nederland, maar wordt
wel rekening gehouden met specifieke kenmerken van
de verschillende scholen. De geplande vereenvoudiging
van de bekostiging van het vo, wordt uiteindelijk ook in
Caribisch Nederland ingevoerd.
Verder continueert OCW samen met de PO-Raad de
inzet van de bestuurscoach ter ondersteuning van de
schoolbesturen en de samenwerkingsverbanden in de
onderwijszorg.5 Daarnaast draagt OCW voor de duur van
deze onderwijsagenda zorg voor de financiering van de
EOZ’s, de lerarenopleiding op Bonaire en het stimuleren
van een regionale infrastructuur voor het opleiden en
professionaliseren van nieuwe en zittende leraren. Over

De inspectie volgt sinds de staatkundige transitie
de ontwikkelingen op de scholen via geïntensiveerd
toezicht. De nadruk ligt op het monitoren van de
kwaliteitsverbetering op basis van de verbeterplannen
van de scholen en instellingen. Vanaf 1 augustus
2017 vernieuwt de inspectie in Europees Nederland
het onderwijstoezicht. Voor de scholen in Caribisch
Nederland die de basiskwaliteit hebben behaald, geldt
vanaf die datum ook een nieuw onderzoekskader.
Dit onderzoekskader geeft aan waar scholen aan
moeten voldoen (wettelijke eisen) en naar welke
kwaliteitsaspecten de inspectie kijkt om hen te
stimuleren tot verdere verbetering. In vergelijking tot
de huidige situatie gaan deze scholen, vanwege het
behalen van de basiskwaliteit, over naar een minder
intensieve vorm van toezicht.

5 Het samenwerkingsverband bestaat per eiland uit vertegenwoordigers van de schoolbesturen uit het po en het vo/mbo, het bestuur van de uitvoeringsorganisatie
van de SKJ en de directeur van het EOZ.

8

OCW geeft de onderwijsinstellingen de
ruimte om hun verantwoordelijkheid te nemen
voor de kwaliteitsverbetering
Voor de onderwijsinstellingen die nog geen basiskwaliteit
laten zien, blijven de bestaande normen voor het behalen
van basiskwaliteit en het geïntensiveerde toezicht tot
uiterlijk 1 januari 2019 van kracht. De reden hiervoor is dat
het niet verstandig is om lopende het verbeterproces de
beoordelingssystematiek aan te passen en te verbreden.
Vanaf 1 januari 2019 gaan ook deze scholen over naar
het nieuwe onderzoekskader voor Caribisch Nederland,
ongeacht of zij basiskwaliteit hebben bereikt. Indien dat
nog niet het geval is, blijft voor deze scholen een intensief
toezichttraject gelden. Onder de condities van het nieuwe
onderzoekskader zal worden bepaald wat voor deze
scholen het juiste toezichtarrangement is.
Voor de EOZ’s en de uitvoeringsorganisaties van de
SKJ hanteert de inspectie een specifiek (eigen) waarde­
ringskader. Dit kader blijft van toepassing.

Linksonder: Bonaire
Rechtsonder: Saba
Boven: Sint Eustatius

9

HOOFDSTUK 3

De prioriteiten
In dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op de doelstellingen om de onderwijskwaliteit verder omhoog
te brengen. De prioriteiten worden nader toegelicht. Per prioriteit wordt beschreven wat de ambitie en
de beoogde resultaten voor 2020 zijn en welke rol de betrokken partijen hebben.

3.1 Bevorderen van bestuurskracht,
professionaliteit en continuïteit
Ambitie
In 2020 zijn alle schoolbestuurders, schoolleiders en
leraren, goed toegerust voor het uitvoeren van hun taken.
Zij zijn onverminderd verantwoordelijk en doen wat goed
is voor de kwaliteit en continuïteit van het onderwijs.
Toelichting
De kwaliteit van de schoolbestuurders, schoolleiders
en leraren is sinds 2011 flink verbeterd. Dat gebeurde
door hun eigen inzet en met hulp van schoolcoaches,
docentcoaches en bestuurscoaches. Onbevoegde leraren
werden en worden tot medio 2017 opgeleid via het
programma ‘Maestro Kompas’.6 Ook volgden leraren
trainingen met financiële steun van OCW. Op Bonaire was
er al een lerarenopleiding (een Bachelor Lerarenopleiding
Funderend Onderwijs, een dependance van de Universi­
teit van Curaçao) en op Sint Eustatius is door de Pedago­
gische Academie van Aruba een lerarenopleiding gestart.
Verder namen scholen deel aan twinningtrajecten met
scholen in Europees Nederland.
Besturen moeten voldoen aan de Code Goed Bestuur.
Om het onderwijs verder te verbeteren, moeten zij hun
bestuurskracht versterken. Ze kunnen dat doen door het
vergroten van hun professionaliteit en deskundigheid
op het gebied van financiën (zie paragraaf 3.2),
onderwijskundige kennis en leiderschap.
Om een stijgende lijn in de onderwijsresultaten te
realiseren, is het van belang dat de besturen en de school­
leiding kwantitatieve en kwalitatieve leerlinggegevens
(onder andere via een leerlingvolg­systeem) benutten
om het onderwijs op de behoefte van leerlingen af te
stemmen en om de leraren verder te professionaliseren.
Daarnaast is het van belang dat scholen een
kwaliteitszorgsysteem hanteren waarbij systematisch
wordt gemonitord of de doelen worden bereikt.
Vanwege de kleine schaal zijn gekwalificeerde bestuur­
ders en schoolleiders beperkt beschikbaar. Daarnaast is er

10

een groot verloop onder bestuurders, schooldirecteuren
en onderwijspersoneel. Het is van belang dat de scholen
structuren inrichten om de continuïteit en kwaliteit van
het onderwijs te garanderen, en om te voorkomen dat er
talent verloren gaat.
Bonaire, Sint Eustatius en Saba zijn kleine eilanden en
hebben een regionale infrastructuur nodig voor het
opleiden en professionaliseren van nieuwe en zittende
leraren. Dat vereist samenwerking met Aruba, Curaçao
en Sint Maarten.7
Daarom maken we de volgende afspraken.

Resultaten in 2020
•	Elk schoolbestuur voert een
professionaliseringsagenda gericht op (duurzame)
kwaliteit, professionaliteit en continuïteit (qua
onderwijsproces) van de scholen, schoolleiders en van
het bestuur zelf.
•	De besturen van de onderwijsinstellingen werken
met elkaar samen bij het inhuren van mensen en het
inkopen of delen van materiaal.
•	Elk bestuur voert een Human Resource Managementbeleid (HRM-beleid) uit waarbij de competenties
van de personeelsleden zijn afgestemd op de
doelen van de onderwijsinstelling. Daarbij is ook
aandacht voor de overdracht van werkzaamheden bij
personeelswisselingen.
•	Alle schoolbesturen werken conform de Wet goed
onderwijs goed bestuur.
•	Om te zorgen voor voldoende onderwijspersoneel
wordt zoveel mogelijk gebruikt gemaakt van de
opleidingsmogelijkheden in de regio zoals op Aruba,
Curaçao en Sint Maarten.

Rol besturen onderwijsinstellingen
•	Dragen zorg voor de professionaliteit en de
continuïteit van de organisaties die onder hun
verantwoordelijkheid vallen en de mensen die daarin
werkzaam zijn.
•	Stellen het HRM-beleid vast en houden toezicht op de
uitvoering daarvan.

6	Maestro Kompas’ is een programma dat in opdracht van OCW is uitgevoerd door de Open Universiteit en de Hogeschool Utrecht. Het programma loopt eind 2016 af.
Zie http://maestrokompas.org
7	In dat kader wordt de doorontwikkeling van UniCarib, het samenwerkingsverband van de hoger onderwijsinstellingen op Aruba, Curaçao en Sint Maarten verkend.

Rol openbare lichamen

Daarom maken wij de volgende afspraken.

•	Ondersteunen en bevorderen initiatieven voor het
opleiden en werven van onderwijspersoneel.

Resultaten in 2020

Rol OCW
•	Stimuleert de ontwikkeling van een zoveel als
mogelijk regionale infrastructuur voor het opleiden en
professionaliseren van nieuwe en zittende leraren.

3.2 	Een gezond financieel beheer,
een ordente­lijke administratie en
een meerjarig beleid
Ambitie
De ambitie is dat alle scholen en andere onderwijs­
instellingen in 2020 volledig grip hebben op hun
financiële processen, een sluitende administratie
hebben en een meerjarig (financieel) beleid voeren. De
lumpsumbekostiging wordt rechtmatig en doelmatig
besteed en alle scholen zijn financieel gezond.
Toelichting
Goed financieel beheer is een voorwaarde voor goed
onderwijs. Het geeft dan ook vertrouwen dat er de
afgelopen jaren voortgang is geboekt dankzij de inzet van
de betrokkenen en de steun van de bestuurscoach. Bij de
scholen voor vo en mbo is dat wel beperkt. In het po zijn in
korte tijd goede resultaten geboekt.
Door de overgang van een declaratiesysteem naar
lumpsum­bekostiging kunnen de scholen vanaf 2011 zelf
beslissen over de inzet van middelen en zelf prioriteiten
stellen. Zij ervaren dit als een belangrijk verbeterpunt,
maar in de praktijk hebben de scholen meer tijd nodig om
hier op een goede manier invulling aan te geven. Sommige
besturen hebben moeite met het gebruik van bekostiging
als sturingselement en met de financiële planning.
De scholen waarvan de financiële continuïteit op korte
termijn in het geding is, staan onder geïntensiveerd
toezicht van de inspectie. De inspectie maakt met deze
scholen afspraken om hen spoedig weer financieel gezond
te krijgen.

•	Alle schoolbesturen, de besturen van de EOZ’s, de
uitvoeringsorganisaties van de SKJ en het bestuur
van de ROA CN, hebben een gezonde financiële
huishouding. Zij leggen jaarlijks in hun jaarverslag
financieel verantwoording af.
•	De besturen zorgen ervoor dat de kosten en baten
meerjarig in evenwicht zijn. Zij leggen in het jaarverslag
uit waaraan ze hun geld besteden.
•	De besturen beschikken over een goed functionerend
financieel systeem. De financiële processen zijn op
orde en knelpunten worden vroegtijdig door de
bestuurders onderkend en opgelost.
•	Er is binnen alle onderwijsorganisaties op bestuurlijk
niveau kennis van financieel management
beschikbaar (controlfunctie) bij bestuursleden of door
samenwerking of inkoop.
•	Besturen garanderen op bestuurlijk niveau kennis
van financieel management. Zij hebben zicht op de
structureel beschikbare middelen en zorgen ervoor dat
de (school)verbeter-plannen gekoppeld zijn aan de
(meerjaren)begroting.

Rol onderwijsinstellingen
•	Zetten de bekostiging goed en efficiënt in en
dragen zorg voor het continue verbeteren van
het financieel beheer. Zij beslissen zelf waaraan
ze hun budget besteden, binnen de kaders van de
onderwijswetgeving. Doel is het vasthouden en
verbeteren van onderwijskwaliteit.
• Verantwoorden tijdig hun uitgaven in de jaarverslagen.

Rol openbare lichamen
•	Bekostigen de SKJ8.
•	Creëren een infrastructuur voor het scheppen van
nieuwe arbeidsplaatsen op de lokale arbeidsmarkt
en stimuleren arbeidsparticipatie.

Rol OCW
• Bekostigt de onderwijsinstellingen.

Het is van belang dat de scholen en onderwijsinstellingen
de komende jaren verder invulling geven aan hun ver­ant­­
woordelijkheid op het gebied van financiën, administratie
en meerjarig beleid.

8	De openbare lichamen ontvangen daartoe jaarlijks een bijzondere uitkering van OCW.

11

HOOFDSTUK 3

3.3 Effectiever taalonderwijs
Ambitie
Leerlingen moeten uiterlijk in 2020 de in de les gebruikte
taal of talen goed genoeg beheersen zodat zij:
• Primair onderwijs kunnen volgen.
• Kunnen instromen naar het vo en het mbo.
•	Goed voorbereid zijn op een vervolgopleiding (in de
regio of in Europees Nederland) die aansluit bij hun
opleidingsniveau.
•	Goed kunnen functioneren in de maatschappij en op
de arbeidsmarkt.
Toelichting
De meeste leerlingen krijgen intensief les in (minstens)
twee talen: Engels en Nederlands op Sint Eustatius en
Saba, en Nederlands en Papiaments op Bonaire. Het
is belangrijk dat dit taalonderwijs van goede kwaliteit
is, want taalbeheersing bepaalt voor een groot deel
het succes van leerlingen in het onderwijs, op de
arbeidsmarkt en in de maatschappij.
Op een aantal scholen zijn de taalachterstanden deels
ingelopen, maar de taalbeheersing van de meeste
leerlingen voldoet nog niet aan de Europees-Nederlandse
normen. Vooral het taalonderwijs van en in het
Nederlands is voor de scholen een opgave. Voor de
meeste leerlingen is Nederlands immers een taal die in
hun omgeving buiten de school, niet of nauwelijks wordt
gesproken. Om het taalonderwijs verder te verbeteren is
het nodig dat alle betrokken partijen blijven inzetten op
de vorming en uitvoering van een consistent taalbeleid.

•	Alle scholen gebruiken goede voortgangstoetsen voor
het taalonderwijs en zorgen voor het periodiek en
systematisch monitoren van de resultaten. Zij bieden
leerlingen met een taalachterstand of taalvoorsprong
taalleerinhouden en begeleiding aan, die passen bij de
individuele onderwijsbehoefte van deze leerlingen.
•	De scholen maken gebruik van goede toetsen,
respec­tie­velijk examens om de leeropbrengsten
inzichtelijk te maken en de taalvakken af te sluiten. De
ontwikkeling van opbrengstnormen is in gang gezet.
•	Er is door de openbare lichamen een taalbeleid
uitgewerkt voor aanverwante terreinen, zoals kinder­
opvang en jeugd- en gezinsbeleid. Doel is dat ouders
zich meer betrokken voelen bij de taalontwikkeling
van hun kinderen.

Rol onderwijsinstellingen
Daarom maken we de volgende afspraken.

Resultaten in 2020
•	Alle scholen, instellingen en de uitvoeringsorganisaties
van de SKJ hebben een (school)taalbeleid uitgewerkt in
hun schoolplan en voeren dat uit. In het beleid wordt
aandacht besteed aan een goede aansluiting tussen de
voorschoolse kinderopvang, het po, het vo en het mbo.
•	Alle scholen hebben een goed leerstofaanbod
(met voldoende geschikt leesmateriaal) en een
goede pedagogisch-didactische aanpak voor het
taalonderwijs, gebaseerd op een doorlopende leerlijn.
Docenten geven bij alle onderwijsactiviteiten les op
een manier die de taalbeheersing van de leerlingen
bevordert (taalontwikkelend lesgeven).
•	Het onderwijspersoneel beheerst de taal waarin het
lesgeeft op voldoende niveau.

12

•	Geven invulling aan hun verantwoordelijkheid voor
het taalbeleid en het aanbod van het taalonderwijs
binnen de school.

Rol openbare lichamen
•	Bepalen het taalbeleid buiten het onderwijs en het
beleid op aanverwante terreinen, zoals de kinder­
opvang en het jeugd- en gezinsbeleid. Ze nemen
initiatieven om taalontwikkeling van groepen buiten
het reguliere onderwijs te stimuleren.

Rol OCW
•	Dient (indien nodig) een voorstel in voor aanpassing
van de bestaande wetgeving of invoering van
nieuwe wetgeving om scholen in staat te stellen hun
taalonderwijs uit te voeren.
• Ondersteunt de reeds ingezette taalverbetertrajecten.

3.4 De onderwijszorgstructuur verder
op orde brengen
Ambitie
In 2020 moeten alle leerlingen met een zorgbehoefte
ondersteuning, begeleiding en een onderwijsaanbod
krijgen dat past bij hun niveau en potentieel.
Toelichting
Het lukt steeds beter om de leerlingen die dat nodig
hebben passende ondersteuning te bieden. De onderwijs­
zorg wordt ook planmatiger aangepakt. De scholen en
de EOZ’s werken steeds beter samen, zowel onderling
als met partners buiten het onderwijs. Vooral op
Saba en Sint Eustatius zijn in 2015 en 2016 belangrijke
stappen voorwaarts gezet. Zo biedt het EOZ op Saba
(EC2) inmiddels voor alle zorgleerlingen op het eiland de
benodigde ondersteuning en is er op Sint Eustatius sprake
van een duidelijke afstemming tussen de scholen en het
EOZ (ECE) bij de uitvoering van de onderwijszorg.

De resultaten in de onderwijszorg zijn echter nog kwets­
baar. Op Bonaire moet er nog veel werk worden verzet
om leerlingen passende ondersteuning te kunnen
bieden. In het vo en mbo moet de interne zorgstructuur
verder worden verbeterd. Daarnaast is het nodig dat
leerkrachten zorgleerlingen beter herkennen en hen
kunnen doorverwijzen naar de juiste begeleiding. Het
praktijk­onderwijs verkeert nog in een beginstadium van
ontwikkeling.

Goede onderwijszorg is een gezamenlijke verantwoorde­
lijkheid van alle betrokken eilandelijke partijen, met
het eilandelijk samenwerkingsverband als spil. Om de
onderwijszorg verder te verbeteren, is het noodzakelijk
dat alle partijen zich verder ontwikkelen in hun rol en de
uitoefening van hun taken.
Daarom maken we de volgende afspraken.

Resultaten 2020
•	De samenwerkingsverbanden vervullen een
voortrekkersrol in de onderwijszorg op hun eiland en
handelen proactief.
•	De EOZ’s hebben basiskwaliteit behaald en hebben
daarop voortgebouwd.
•	De eilandelijke zorgplannen geven, zowel in kwalita­
tieve als kwantitatieve zin, een actueel en gedetailleerd
beeld van de onderwijszorgproblematiek op de
eilanden.
•	Kennis en vaardigheden binnen de EOZ’s zijn duurzaam
verbeterd. De EOZ’s hebben voldoende eigen expertise
om leraren en leerlingen te ondersteunen.
•	Processen voor determinatie, plaatsing en het opstellen
van ontwikkelingsperspectieven zijn op orde. De
door­loop­tijden zijn kort, de doorlopende leerlijn
voor elke leerling is duidelijk en elke leerling met een
zorgbehoefte krijgt maatwerk aangeboden.
•	De onderwijsinstellingen en de EOZ’s zetten zich
ervoor in om de betrokkenheid van ouders bij de
onderwijsondersteuning van hun kind te vergroten.
•	Interne begeleiders (ib-ers) en zorgcoördinatoren
(zc-ers) werken zelfstandig. Ze ondersteunen hun
medeleerkrachten bij het geven van onderwijs aan
leerlingen met een zorgbehoefte.
•	Leerkrachten kunnen leerlingen met een zorgbehoefte
herkennen en hen doorverwijzen zodat ze de juiste
begeleiding krijgen.
•	De sociaalpsychologische context van de leerlingen
voor wie dat relevant is, is in kaart gebracht.
13

HOOFDSTUK 3

•	Schept kaders via regelgeving voor een
onderwijszorgstructuur waarbinnen het belang van
leerlingen met een specifieke zorgbehoefte zo goed
mogelijk wordt geborgd.
•	Bevordert waar nodig dat de noodzakelijke
wetswijzigingen worden doorgevoerd.

3.5 	Onderwijs dat aansluit op een
vervolgopleiding en/of op de arbeidsmarkt
Rol onderwijsinstellingen
•	Regelen dat alle leerlingen met een specifieke
onderwijsbehoefte zoveel mogelijk onderwijs op
hun eigen school kunnen volgen. Zij kiezen in overleg
met de EOZ’s de beste oplossingen aansluitend bij de
behoefte en schaal van het eiland. Ze betrekken ouders
hierbij.
•	Geven de processen voor determinatie vorm, zorgen
voor een procedure voor goede plaatsing, werken de
ontwikkelingsperspectieven uit en zorgen voor een
eenduidig beleid binnen de school.
•	Zorgen voor een goede toerusting van de leerkrachten
in het algemeen en de ib-ers en zc-ers in het bijzonder.

Rol EOZ’s
•	Diagnosticeren, coördineren en ondersteunen de
scholen en leerkrachten zodat de leerlingen het
onderwijs en de zorg krijgen die zij nodig hebben.
• Ondersteunen de ib-ers en de zc-ers.
•	Werken goed en nauw samen met (jeugd)keten­
partners.

Rol samenwerkingsverbanden
•	Maken afspraken over de onderwijszorgvoorzieningen
voor leerlingen op de eilanden en leggen deze vast in
een eilandelijk zorgplan.
•	Zorgen voor professionalisering en continuïteit binnen
de EOZ’s.

Rol openbare lichamen
•	Ondersteunen de onderwijszorg vanuit hun
verantwoordelijkheid voor het jeugdbeleid. Dit doen
zij onder andere door de samenwerking tussen alle
(jeugd)ketenpartners te stimuleren.
• Dragen zorg voor de huisvesting van de EOZ’s.

Rol OCW
•	Bekostigt de onderwijszorg via de lumpsumbe­kosti­
ging van de scholen en verstrekt subsidie aan de EOZ’s.
14

Ambitie
De ambitie is dat in 2020 alle leerlingen voldoende
kennis, vaardigheden en algemene ontwikkeling hebben
om goed voorbereid te zijn op vervolgonderwijs, de
beroepspraktijk en de arbeidsmarkt.
Toelichting
Studenten die in Caribisch Nederland een vervolg­
opleiding willen volgen, hebben inmiddels meer
keuzemogelijkheden dan in 2011. Er worden meer
mbo-opleidingen aangeboden, die beter aansluiten op
de arbeidsmarkt. Ook zijn de leerbedrijven verbeterd
en is de werving ervan goed op gang gekomen. De
eilanden werken samen met Aruba, Curaçao en Sint
Maarten om leerlingen voor te bereiden op een studie
in Europees Nederland. Tegelijkertijd willen zij ook
de studiemogelijkheden in de Caribische regio, ZuidAmerika en in de Verenigde Staten in kaart brengen. Dit
is ook van belang omdat Sint Eustatius en Saba door hun
keuze voor Caribische onderwijs- en examensystemen
hun blik al meer op de eigen regio hebben gericht.

Het mbo sluit echter nog onvoldoende aan op de
vraag van de werkgevers. Dat komt mede doordat de
mbo-opleidingen, die op Saba uitgezonderd, nog geen
basiskwaliteit hebben behaald. De invoering van een
nieuw, Engelstalig curriculum voor het beroepsgerichte
onderwijs op Sint Eustatius en Saba zal naar verwachting
helpen om een betere aansluiting op de behoeften van
het regionale bedrijfsleven te realiseren.
Voor een goede aansluiting is het van belang dat jongeren
goed voorbereid en gediplomeerd het onderwijs verlaten.
Jongeren van 18 tot 25 jaar die nog geen startkwalificatie
hebben behaald, zijn feitelijk voortijdig schoolverlaters. Zij
moeten hun startkwalificatie alsnog halen, eventueel na
deelname aan een Sociaal Kanstraject.
Net als in Europees Nederland zetten we ook in Caribisch
Nederland alles op alles om te voorkomen dat deze
jongeren buiten de boot vallen. Schoolverzuim is vaak
een voorbode van schooluitval. Het is daarom belangrijk
dat de scholen en de openbare lichamen de leer­
plicht goed handhaven. Zie ook paragraaf 3.6 over de
randvoorwaarden.
Jongeren die wel uitvallen, moeten terug naar het onder­
wijs of begeleid worden naar werk. Op dit moment
kunnen leerlingen die niet meer leerplichtig zijn (vanaf
16 jaar) bij schooluitval echter nog niet deelnemen aan
de SKJ (vanaf 18 jaar). Dat is niet bevorderlijk voor een

goede doorlopende leerlijn. Om dat te verhelpen zal
OCW in samenwerking met de openbare lichamen
onderzoeken of leerlingen die niet meer onder de
leerplicht vallen maar nog geen 18 zijn, toch kunnen
deelnemen aan de SKJ.
Ook de aansluiting van het onderwijs op vervolg­oplei­
dingen in de regio of in Europees Nederland vraagt om
verdere verbetering. Studeren buiten het eigen eiland
zal altijd uitdagingen met zich meebrengen. Daarbij
speelt naast cultuur en taal, ook zelfredzaamheid een
belangrijke rol. Het is dus cruciaal dat leerlingen goed
voorbereid hun eiland verlaten.
Daarom maken wij de volgende afspraken.

Resultaten in 2020
•	Op Sint Eustatius en Saba zijn de programma’s en
examens van de Caribbean Examinations Council
(CXC) volledig ingevoerd, conform de door OCW
aangegeven kaders. De uitvoering voldoet minimaal
aan de eisen van de inspectie.
•	Alle uitvoeringsorganisaties van de SKJ hebben
basiskwaliteit behaald en hebben daarop voort­
gebouwd. Ter verbetering van hun efficiëntie werken
zij nauw met elkaar samen.
•	De mogelijkheid om in te stromen in de SKJ is ver­
vroegd naar de leeftijd van 16 jaar en sluit daarmee
aan op het einde van de leerplicht.

15

HOOFDSTUK 3

•	Er is een goede aansluiting tussen het mbo en de
lokale/regionale arbeidsmarkt. De ROA CN, de scholen
en het bedrijfsleven werken nauw met elkaar samen
om dit te bereiken.
•	Studenten krijgen een passende voorbereiding, of zij
nu doorstromen naar een vervolgopleiding in de regio,
naar Europees Nederland of de arbeidsmarkt opgaan.
In Europees Nederland en binnen Caribisch Nederland
krijgen zij, desgewenst, begeleiding na hun aankomst.
•	Zowel de doorstroom naar een vervolgopleiding als
het studiesucces van de studenten wordt gemonitord.
•	Studenten hebben een helder beeld van de
doorstroommogelijkheden naar vervolgopleidingen in
de Caribische regio en omliggende omgeving.

Rol uitvoeringsorganisaties SKJ
•	Bieden jongeren in de SKJ-doelgroep vormings-,
educatie- en opleidingstrajecten aan om een vervolg­
opleiding te kunnen gaan volgen gericht op het
bereiken van een startkwalificatie of het vinden van
een baan.

Rol openbare lichamen
•	Voeren beleid ter stimulering van de arbeidsmarkt en
arbeidsparticipatie.
• Bekostigen de SKJ.

Rol OCW
•	Stelt de noodzakelijke regelgeving op voor de
inrichting van het vo, het mbo en de SKJ.
•	Bevordert zo nodig dat noodzakelijke wets­wijzi­
gingen worden doorgevoerd.
•	Stemt af met Aruba, Curaçao en Sint Maarten over de
doorstroom van leerlingen naar vervolgonderwijs in
deze landen en naar de rest van de regio.
•	Bevordert samenwerking tussen alle onderwijs­
partners.
•	Borgt de financiële toegankelijkheid van het
onderwijs in de Caribische regio door het in stand
houden van een studiefinancieringsstelsel.

Rol onderwijsinstellingen
•	Bieden opleidingen van goede kwaliteit, die zijn afge­
stemd op de behoeften van de regionale arbeidsmarkt,
zowel qua inhoud als kwaliteit.
•	Bieden goede begeleiding bij de studiekeuze en
bereiden de leerlingen voor op doorstroom naar een
vervolg­opleiding of de arbeidsmarkt (binnen of buiten
Caribisch Nederland).

Rol ROA CN
•	Geeft voorlichting aan de scholen en begeleidt
hen onder meer bij de ontwikkeling van
beroepsopleidingen.
•	Analyseert trends op de arbeidsmarkt van Caribisch
Nederland en de omgeving en adviseert OCW
onder andere over de aansluiting van het onderwijs
op de arbeidsmarkt en de erkenning van de
beroepsopleidingen.
•	Zorgt voor het realiseren van voldoende plekken voor
beroepspraktijkvorming, beroepspraktijkplaatsen en
goede leermeesters die de studenten begeleiden om
zich tot goede beroepsbeoefenaars te ontwikkelen.
•	Ondersteunt het middelbaar beroepsonderwijs onder
meer via gastcolleges en het beschikbaar stellen van
materiaal.
•	Ondersteunt bij de aansluiting van het opleidings­
aanbod op de arbeidsmarkt.
16

3.6 Verbeterde randvoorwaarden
Om deze onderwijsagenda tot een succes te maken, is
commitment en inzet nodig van alle betrokken partijen,
maar moeten ook een aantal randvoorwaarden op orde
zijn. Hierna volgt een toelichting op de randvoorwaarden,
die elk van belang zijn voor het slagen van de ambities en
het behalen van de resultaten in deze onderwijsagenda.

3.6.1 Huisvesting
Ambitie
In 2020 zijn de resterende onderwijshuisvestingsprojecten
uitgevoerd. De openbare lichamen dragen met de school­
besturen zorg voor adequaat onderhoud en reserveren
hiervoor structureel de benodigde middelen.
Toelichting
In 2012 hebben OCW en de openbare Lichamen van
Bonaire, Sint Eustatius en Saba convenanten vastgesteld
voor het op orde brengen van de onderwijshuisvesting
door ingrijpende renovatie en nieuwbouw. Inmiddels zijn
meerdere schoolgebouwen gebouwd en gerenoveerd.

Resultaten 2020
•	Conform de in de convenanten vastgestelde
verantwoordelijkheidsverdeling voor onderwijshuis­
vesting, worden de resterende projecten van de
door OCW en de eilanden opgestelde onderwijshuis­
vestingsplannen en de daaropvolgende besluiten, in
de stuurgroepen gerealiseerd.
•	Conform de in de convenanten vastgestelde verant­
woordelijkheidsverdeling, dragen de openbare
lichamen in samenwerking met de schoolbesturen
zorg voor het opstellen en uitvoeren van meerjaren­
onderhoudsplannen.

Rol schoolbesturen
•	Werken met de openbare lichamen en OCW
	aan de verdere uitvoering van de plannen voor
onderwijs­huisvesting.
•	Maken afspraken met de openbare lichamen
over meerjarenonderhoudsplannen conform
de in de convenanten opgenomen verant­
woordelijkheidsverdeling.

Rol openbare lichamen
•	Werken samen met OCW en de schoolbesturen
aan de verdere uitvoering van de plannen voor
onderwijshuisvesting.
•	Stellen met de schoolbesturen meerjarenonder­
houds­plannen op en dragen samen met de
school­besturen zorg voor de uitvoering daarvan,
conform de in de convenanten opgenomen
verantwoordelijkheidsverdeling.

Rol OCW
•	Werkt met de openbare lichamen en de school­
besturen samen aan de verdere uitvoering van de
onderwijshuisvestingsplannen.
•	Verstrekt conform de vastgestelde convenanten een
bijzondere uitkering voor onderwijshuisvesting.

17

HOOFDSTUK 3

3.6.2 Leerplicht
Ambitie
In 2020 zijn de processen rondom het registreren en
hand­haven op orde en zijn het verzuim en de voortijdige
schooluitval teruggedrongen.
Toelichting
Ongeoorloofd schoolverzuim is vooral in het po gedaald,
maar de verzuimcijfers zijn nog niet compleet. Er hebben
veel wisselingen plaatsgevonden onder de leerplicht­
ambtenaren. Verdere professionalisering van de leer­
plichtambtenaren is noodzakelijk.

3.6.3 Wetgeving
Ambitie
Met het oog op de realisatie van deze onderwijsagenda
worden de wettelijke artikelen waarvan de invoering
voor Caribisch Nederland op termijn is gesteld, waar
nodig alsnog ingevoerd. Daarbij wordt alles goed afge­
stemd met de betrokken scholen, instellingen en zo
nodig met de openbare lichamen. Daarbij wordt steeds
gezocht naar wettelijke maatregelen die bij de eilanden
passen.

Resultaten 2020
•	De verzuimcijfers zijn kwalitatief en kwantitatief op
orde.
• De handhaving van de leerplicht loopt goed.
•	Er is een plan van aanpak om schooluitval terug te
dringen, waardoor de schooluitval tot een minimum is
beperkt.
•	Er is goede samenwerking tussen de scholen, het
openbaar lichaam en de leerplichtambtenaar.

Toelichting
Op dit moment zijn er geen concrete knelpunten in
de wetgeving gesignaleerd, behalve de wijzigingen
die in paragraaf 2.1 van deze onderwijsagenda staan.
Als voor de realisatie van de onderwijsagenda wet- of
regelgeving moet worden aangepast, zal OCW dat doen
of bevorderen dat de openbare lichamen het doen.

Rol scholen
•	Registreren en melden verzuim bij de leerplicht­
ambtenaar.
•	Maken een plan van aanpak om voortijdig school­
verlaten terug te dringen.
•	Werken goed samen met de openbare lichamen en de
leerplichtambtenaar om het voortijdig schoolverlaten
tot een minimum te beperken.

Rol openbare lichamen

Rol OCW

• Stellen één of meerdere leerplichtambtenaren aan.
•	Dragen zorg voor de professionalisering van de
leerplichtambtenaren.
• Dragen het belang van leerplicht uit.

•	Stelt lagere regelgeving (algemene maatregelen
van bestuur en ministeriële regelingen) op voor
de onderwijsinstellingen in Caribisch Nederland
en bevordert waar nodig nieuwe wetgeving of de
bijstelling daarvan.
•	Zorgt voor een goede begeleiding bij de invoering van
nieuwe wetgeving.
•	Zorgt voor aansluiting van de wetgeving
op de maatschappelijke opdracht van de
onderwijsinstellingen en waar nodig voor
differentiatie vanwege afwijkende lokale
omstandigheden.
•	Zorgt voor de noodzakelijke instrumenten in de
wetgeving om de ambities in deze onderwijsagenda
te kunnen behalen.
•	Consulteert de onderwijsinstellingen en (waar van
toepassing) de openbare lichamen over nieuwe
wetgeving.

Rol leerplichtambtenaar
•	Ziet toe op het verzuimbeleid en het schoolverzuim op
de scholen conform de Leerplichtwet.
• Draagt zorg voor een jaarlijkse rapportage.
• Zorgt voor de eigen professionalisering.

Rol OCW
•	Ondersteunt (indien nodig) de scholen en de openbare
lichamen bij het optimaliseren van de verzuim­
registratie.
•	Ondersteunt (indien nodig) bij het vormgeven van
beleid ter bestrijding van voortijdig schoolverlaten, in
samenhang met het SKJ-beleid.
18

3.6.4 Arbeidsvoorwaarden(vorming)
Ambitie
In 2020 is het duidelijk welke arbeidsvoorwaarden van
toepassing zijn op het onderwijspersoneel, worden
arbeidsvoorwaardenovereenkomsten (avo’s) correct
uitgevoerd en is er één onderwijs-cao als helder kader
voor de arbeidsvoorwaarden. De inzet is het proces
van de collectieve arbeidsvoorwaardenvorming te
verbeteren en de arbeidsvoorwaarden juridisch te
borgen.
Toelichting
Op basis van de ervaringen in de voorgaande jaren
verdient de arbeidsvoorwaarden-vorming voor Caribisch
Nederland bijzondere aandacht. Doel is verbetering van
de collectieve arbeidsvoorwaardenvorming. Waar nodig
wordt dat geformaliseerd in wet- en regelgeving.

Rol openbare lichamen
•	Zetten de overeengekomen avo’s om in arbeids­
voorwaardenregelingen overeenkomstig de
bepalingen in de onderwijswetgeving. Dit doen zij op
korte termijn bij eilandbesluit, na bespreking in het op
overeenstemming gericht overleg.

Rol OCW
•	Stelt een personeelshandboek op voor de correcte
toepassing van de arbeidsvoorwaarden door de
onderwijsinstellingen.
•	Ondersteunt de openbare lichamen bij het opstellen
en vaststellen van de arbeidsvoorwaardenregelingen.
•	Voert een haalbaarheidsanalyse uit inzake het
verbeteren van de vorming van de collectieve
arbeidsvoorwaarden voor het onderwijs in Caribisch
Nederland. De scholen, de vakbonden en de openbare
lichamen zullen hierover worden geïnformeerd en
geconsulteerd.
•	Werkt de randvoorwaarden uit van het proces van
collectieve arbeidsvoorwaardenvorming. Het gaat

daarbij om de professionele rol van werkgevers- en
werknemersdelegatie, de positionering van een
‘cao-secretariaat’ en eventuele verankering in weten regelgeving van OCW (onderwijswetgeving)
en het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (ambtenarenrecht).
•	Neemt met de betrokkenen een besluit over de
wijze van verbetering van het proces van collectieve
arbeidsvoorwaardenvorming. Daarbij wordt bezien
welk onderhoud en welke aanpassing van wet- en
regelgeving nodig is.

3.6.5 (Integrale) samenwerking
Ambitie
In 2020 is er op de drie eilanden in Caribisch Nederland
sprake van een nauwe samenwerking tussen de onder­
wijsinstellingen onderling en met de (jeugdketen)
partners met name op de beleidsterreinen zorg, jeugd,
kinderopvang en arbeidsmarkt. Daarnaast werken de
onderwijsinstellingen ook samen met hun collega’s in
de regio, vooral op Aruba, Curaçao en Sint Maarten, om
tot gezamenlijke oplossingen te komen voor gedeelde
problemen.
Toelichting
De kleine schaal van de eilanden in Caribisch Nederland
brengt automatisch onderlinge afhankelijkheid met
zich mee. Daarnaast raken de sociaal-maatschappelijke
problemen in Caribisch Nederland de leerlingen en
daarmee het onderwijs, maar kunnen niet alleen in en
vanuit het onderwijs worden opgelost. Samen­werking
binnen en buiten het onderwijs vormt een belang­
rijke sleutel tot verbetering van het onderwijs en de
onderwijszorg. Ook de samenwerking met onderwijs­
instellingen in de verdere regio, vooral op Aruba, Curaçao
en Sint Maarten, kan daaraan een belangrijke bijdrage
leveren. Dat biedt kansen om van elkaar te leren, krachten
en kennis te bundelen en waar dat kan tot (gezamenlijke)
oplossingen te komen voor gedeelde problemen.
19

HOOFDSTUK 3

3.7. Vervolg
De komende jaren zullen alle bij deze onderwijsagenda
betrokken partners verder bouwen aan het onderwijs
in Caribisch Nederland. OCW zal de voorwaarden
daarvoor scheppen en een verbindende en waar nodig
faciliterende rol vervullen.

Resultaten in 2020
•	De onderwijsinstellingen hebben hun samenwerking
met partners uit het zorgbeleid, het jeugdbeleid en de
kinderopvang verstevigd en verbreed.

Rol scholen en andere instellingen
•	Zoeken de samenwerking met andere onderwijs­
instellingen en (keten)partners binnen en buiten
Caribisch Nederland.

Rol openbare lichamen
•	Stimuleren het belang van de samenwerking op lokaal
niveau en dragen dit uit.

Rol OCW
•	Overlegt waar nodig met de andere betrokken
departementen om samenwerking op lokaal niveau
of met de Caribische landen in het Koninkrijk mogelijk
te maken of te vergemakkelijken.

De scholen en de andere belanghebbenden op de
eilanden zullen hun taken steeds zelfstandiger gaan
uitvoeren. Dit proces is al zichtbaar in deze onder­
wijsagenda, die in nauwe betrokkenheid met hen tot
stand is gekomen. De betrokkenheid en het eigenaar­
schap van de eilandelijke partijen komt in het bijzonder
tot uiting in de eilandelijke delen, die als bijlagen bij deze
agenda zijn gevoegd.
De eilandelijke partijen hebben een belangrijke stap
gezet door samen te verkennen welke activiteiten nodig
zijn om deze onderwijsagenda tot een succes te maken.
Zij hebben met elkaar afgesproken hoe ze de voortgang
op hun eigen eiland gaan evalueren. De scholen en
instellingen op Bonaire zullen twee keer per jaar bijeen
komen om het proces te bewaken en op Saba hebben
de betrokken partijen afgesproken dit jaarlijks in de
maand september te doen. Op Sint Eustatius zullen de
individuele scholen en instellingen tweemaal per jaar
met de bestuurscoach de stand van zaken bespreken en
evalueren waar zij staan.
OCW zal de eilandelijke partijen bij het uitvoeren van hun
rol en taken ondersteunen op de wijze zoals in paragraaf
2.1. is toegelicht.

20

BIJLAGEN

Uitwerking per eiland
Bonaire
Sint Eustatius
Saba

Bonaire

BIJLAGEN

Bonaire
Ontwikkelingen en uitdagingen
Bonaire heeft te maken met een gestage bevolkingsgroei
door de komst van economische migranten uit de
Caribische en de Zuid-Amerikaanse regio. Naast de
jongeren die met hun ouders meekomen en zo het
Bonairiaanse onderwijs instromen, komen er ook
studenten uit de Bovenwindse eilanden en uit Aruba
en Curaçao naar Bonaire om onderwijs te volgen.
Kenmerkend aan het onderwijs op Bonaire is, dat het
wordt aangeboden in een meertalige omgeving. Dit
brengt voor het onderwijspersoneel uitdagingen met
zich mee en vraagt om een consistent taalbeleid met
doorlopende leerlijnen vanaf de kinderopvang tot
en met het voortgezet onderwijs en het middelbaar
beroepsonderwijs. Ook gelet op de grote mate van
armoede is het de uitdaging om onderwijs te realiseren
met voldoende resultaten.
Ook onderwijszorg vormt een belangrijke uitdaging. De
zorgproblematiek is nog niet volledig in beeld. Voor veel
leerlingen die een eigen leertraject nodig hebben is een
ontwikkelingsperspectief opgesteld, maar het EOZ heeft
nog geen basiskwaliteit. Het is belangrijk dat de scholen
en het EOZ, verenigd in het samenwerkingsverband,
erin slagen om te doen wat noodzakelijk is om de
onderwijszorg op orde te krijgen.
Fundashon FORMA, de uitvoeringsorganisatie van de
SKJ op Bonaire, was de eerste instelling in Caribisch
Nederland die basiskwaliteit heeft bereikt. Na deze
mijlpaal te hebben bereikt, ontwikkelt de organisatie zich
gestaag verder. Met de afdeling mbo van de Scholen­
gemeenschap Bonaire worden de mogelijkheden
verkend om op termijn een klein Regionaal
Opleidingscentrum op te richten.
De bevolkingsgroei leidt ook tot economische groei.
Daardoor is er groeiende behoefte aan gekwalificeerde
arbeidskrachten, ook in het onderwijs. Het voeren van
een goed personeelsbeleid is een belangrijk instrument
om goed gekwalificeerd personeel binnen te kunnen
halen en te behouden.
Verder moet het aanbod vanuit het middelbaar
beroepsonderwijs beter worden afgestemd op de vraag
vanuit de lokale arbeidsmarkt. Op dit moment is het
eiland sterk afhankelijk van externe arbeidskrachten.
Door effectief gebruik te maken van het toelatingsbeleid
en de toekenning van werkvergunningen, kan het

openbaar lichaam ook steeds meer lokaal opgeleide
arbeidskrachten van de groei laten profiteren.
Om kwaliteit, stabiliteit en continuïteit in het onderwijs
te garanderen, is een nauwe samenwerking tussen
alle belanghebbende partijen in het onderwijs cruciaal.
Het openbaar lichaam kan hierin een belangrijke rol
vervullen door deze samenwerking te stimuleren en
obstakels te elimineren.

Gegevens scholen
Er zijn op het eiland zeven bekostigde scholen voor
primair onderwijs.

Scholen

Telling ( 1-10-2016)

Primair onderwijs
Kolegio Strea Briante (openbaar)
Kolegio Rayo di Solo (openbaar)
Kolegio San Luis Bertran (RK)
Kolegio San Bernardo (RK)
Kolegio Bon Wardador (RK)
Skol Amplio Papa Cornes (RK)
Pelikaan (alg bijzonder)

67
319
128
157
461
362
297

Totaal
1791
		
	En er is één school voor voortgezet onderwijs en
middelbaar beroepsonderwijs, de Scholenge­
meenschap Bonaire (SGB). Per 1 oktober 2016 heeft
de school in totaal 1716 leerlingen waarvan 1126 in
het vo en 590 in het mbo.
	De SKJ worden uitgevoerd door Fundashon FORMA
(FORMA).

Activiteiten periode 2017-2020
In het algemene deel van deze onderwijsagenda
zijn voor het onderwijs in Caribisch Nederland
als geheel resultaten voor 2020 benoemd. De
onderwijsinstellingen en het openbaar lichaam van
Bonaire hebben verkend welke activiteiten zij, voor
zover zij deze nu al kunnen voorzien, gaan uitvoeren
om deze resultaten te kunnen behalen. Deze
activiteiten staan op hoofdlijnen in de onderstaande
tabellen vermeld. Daarbij is aangegeven wie er
voor het uitvoeren van de betreffende activiteit
verantwoordelijk en aanspreekbaar is of zijn. Na de
ondertekening van deze onderwijsagenda zullen de

betrokkenen de activiteiten nader uitwerken in hun
verbeter­plannen. Ze doen dat door doelen en tussen­
doelen per activiteit te formuleren en aan te geven
binnen welke termijn zij de activiteit zullen uitvoeren.

Een goed personeelsbeleid
is een belangrijk instrument
om goed gekwalificeerd
personeel te kunnen
binnenhalen en behouden

Bevorderen van bestuurskracht, professionaliteit en continuïteit
Resultaat t.a.v.

Verantwoordelijke partij/partijen + activiteit

Professionalisering	De schoolbesturen maken een inventarisatie van wat er in de afgelopen jaren
al op het gebied van professionalisering van bestuurders en schoolleiders is
gedaan en verkennen waar behoefte aan is.
Samenwerking	De schoolbestuurders/schoolleiders benutten, ondersteund door de
bestuurscoach, het samenwerkingsverband om behalve over onderwijszorg
ook te spreken over mogelijkheden om de onderlinge samenwerking te
bevorderen.
Integraal HRM-beleid	De schoolbesturen, ondersteuningsinstanties en FORMA zorgen dat er
onderling afstemming is op het gebied van het HRM-beleid. Er wordt een
projectleider aangesteld om een plan van aanpak/stappen-plan te maken om te
komen tot een gezamenlijke aanpak voor integraal HRM-beleid.
Bevoegdheid	De schoolbesturen gaan na of er onbevoegde docenten zijn en maken zo nodig
een plan van aanpak om deze bevoegd te maken.

Een gezond financieel beheer, een sluitende administratie en een meerjarig beleid voeren
Resultaat t.a.v.

Verantwoordelijke partij/partijen + activiteit

Verantwoording

Alle schoolbesturen:
- Publiceren tijdig hun (financieel) jaarverslag.
- Hebben een financieel handboek.
-	Inventariseren of hun financiële verantwoording kan worden verbeterd en
volgen zo nodig een training.

Evenwichtige begroting	De schoolbesturen inventariseren of hun begroting evenwichtig is en gekoppeld is
aan een meerjarenbeleid.
Goed financieel 	De schoolbesturen werken toe naar één gezamenlijk administratiesysteem
systeem
(eerst de po-scholen samen en dan met vo).
Controlefunctie

De schoolbesturen in het primair onderwijs willen samen gebruik maken van één
externe accountant.

Kennis financieel
Alle schoolbesturen werken eraan dat de kennis van financieel management
management 	binnen hun scholen verder worden verbeterd. De schoolbesturen, schoolleiders
en administrateurs delen kennis van financieel management via periodieke
bijeenkomsten.

BIJLAGEN

Bonaire

Effectiever taalonderwijs
Resultaat t.a.v.

Verantwoordelijke partij/partijen + activiteit

Schooltotaalbeleid

 e schoolbesturen geven opdracht tot een inventarisatie van het huidige taalbeleid
D
op de verschillende scholen met als doel de meest effectieve interventies te
identificeren en zo tot een gezamenlijk plan van aanpak te komen.

Leerstofaanbod en
De schoolleiders zorgen ervoor dat het onderwijs wordt ondersteund door
pedagogisch-didactische technologie en dat er meer activerende werkvormen worden gebruikt.
aanpak		
Taalbeheersing
onderwijspersoneel

De schoolbesturen zorgen ervoor dat:
-	Alle leerkrachten ernaar streven het niveau 4F voor Nederlands en niveau 3F voor
Papiaments te hebben.
-	De taalbeheersing van het personeel jaarlijks wordt geëvalueerd en er zo nodig
maatregelen ter verbetering worden genomen.

Toetsen en examens	De schoolbesturen zijn voornemens om een commissie in te stellen voor het
evalueren van toetsen.
De commissie toetsen zorgt voor nieuwe taaltoetsen.
Opbrengstnormen	Aan de hand van het kader dat de inspectie aangeeft werken de scholen dit verder
uit.
Taalbeleid buiten
het onderwijs

Het openbaar lichaam is voornemens om in 2017 een plan van aanpak voor het
eilandelijk taalbeleid op te stellen, met name voor de kinderopvang.

Om kwaliteit te garanderen is een
nauwe samenwerking tussen alle
onderwijspartijen cruciaal

De zorgstructuur verder op orde brengen
Resultaat t.a.v.

Verantwoordelijke partij/partijen + activiteit

(Basis)kwaliteit

Het samenwerkingsverband zorgt voor:
-	Eenduidige definities van eerste-, tweede- en derdelijnszorg en van het
begrip zorgleerling.
-	Versterking van tweedelijnszorg op de scholen door professionalisering van
leerkrachten, zc-ers en ib-ers.

	Het samenwerkingsverband en het OLB nemen het initiatief om de ‘sociale
kaart’ op te stellen.
Inzicht in zorgproblematiek

Het EOZ:
-	Zorgt voor het bottom-up opstellen van het eilandelijk zorgplan.
-	Geeft in samenwerking met de scholen laagdrempelige voorlichting aan
ouders over problemen en stoornissen.
-	Zorgt er in samenwerking met het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) en de
kinderopvang voor, dat er meer aandacht komt voor de vroege signalering
van de zorgbehoefte bij kinderen.
-	Brengt met de scholen de ondersteuningsbehoefte van de zorgleerlingen in
kaart.

Determinatie, plaatsing en
De schoolleiders zorgen ervoor dat leerkrachten, ib-ers en zc-ers eventueel
ontwikkelings-perspectieven/ met ondersteuning van het EOZ:
context leerling in kaart
-	In overleg met ouders een ontwikkelingsperspectief voor zorgleerlingen
opstellen waarin de ondersteuning en het uitstroomperspectief zijn
opgenomen.
-	Bij de overdracht van de ene naar de andere po-school en van het po naar
het vo, in het onderwijskundig rapport alle relevante informatie van de
zorgleerlingen opnemen.
Intern begeleiders en
zorgcoördinatoren

Zowel de ib-ers als de zc-ers wisselen onderling kennis en kunde uit.

Scholing leerkrachten

Het EOZ:
-	Stemt de scholing van leerkrachten af op de individuele behoeften van de
scholen en/of leerkrachten omtrent zorgleerlingen.
-	Organiseert miniconferenties over verschillende onderwerpen inzake de
onderwijszorg.

BIJLAGEN

Bonaire
Onderwijs dat aansluit op een vervolgopleiding en/of op de arbeidsmarkt
Resultaat t.a.v.

Verantwoordelijke partij/partijen + activiteit

(Basis)kwaliteit en
FORMA en het OLB starten een schakeltraject taal gericht op taalbeheersing
samenwerking SKJ 	(Papiaments en Nederlands) om het juiste niveau van uitstroom aan
te bieden aan SKJ studenten, mbo-studenten en deelnemers van de
‘jobprograms’.
	De SGB en FORMA begeleiden studenten bij hun studiekeuze en informeren
hen over de loopbaanmogelijkheden die er (regionaal) zijn.
Het OLB:
-	Realiseert betere aansluiting van de mbo-’jobprograms’ gericht op de
lokale/regionale arbeidsmarkt.
-	Stimuleert de ontwikkeling van bedrijfsopleidingen ter bevordering van
duurzame arbeidsplaatsen op de arbeidsmarkt.
Betere aansluiting mbo-lokale/ De ROA CN:
regionale arbeidsmarkt
-	Versterkt in samenwerking met de afdeling mbo van de SGB, FORMA, het
bedrijfsleven en het OLB, de samenwerking binnen het Arbeidsplatform
Bonaire.
-	Zorgt voor betere afstemming van de toeleidingstrajecten en de
beroepsopleidingen op de regionale arbeidsmarkt door frequentere
branchemeetings.
	De SGB en FORMA bespreken het mbo-opleidingsaanbod regelmatig met
alle partners en passen dit desgewenst aan.
	Het OLB stemt het toelatingsbeleid af met het Arbeidsmarktplatform
Bonaire.
	De ROA CN overlegt met OCW over het verkorten van de aanvraagprocedure
van erkenning van de MBO-opleidingen om te anticiperen op de
ontwikkelingen van de arbeidsmarkt.
Het SGB-bestuur:
- Maakt de procedure voor de opleidingsaanvraag korter en effectiever.
- Realiseert een mbo-niveau 2 in het Papiaments.
Betere aansluiting voorgezet
onderwijs op hoger onderwijs

ROA, SGB en het bedrijfsleven gaan samen na of de bedrijven geschikt zijn
voor een mbo-4 stage.

	De overheden richten in samenwerking met FORMA en de SGB een
loopbaanadviesbureau in met actuele informatie over studiemogelijkheden
en arbeidsmarktperspectieven in de regio.
	Alle docenten spelen samen met de decaan een belangrijke en actieve rol als
studieloopbaanbegeleider van de leerlingen en studenten.
Passende voorbereiding en/of Het OLB draagt in samenwerking met de partners zorg voor een doorlopende
begeleiding) bij doorstroom
leer- en zorglijn voor de SKJ, de ‘jobprograms’, volwasseneneducatie en de
naar vervolgonderwijs of 	mbo-opleidingen. Dit in het licht van het mogelijk ontwikkelen van een
de arbeidsmarkt
Regionaal Opleidingscentrum.

Inventarisatie doorstroommogelijkheden

RCN/OCW stelt in samenwerking met FORMA en de afdeling mbo van de SGB
een opleidingskaart op van de studiemogelijkheden.

Bonaire
Verbeterde randvoorwaarden, in de vorm van huisvesting, leerplicht, wetgeving,
arbeidsvoorwaarden en (integrale) samenwerking
Resultaat t.a.v.

Verantwoordelijke partij/partijen + activiteit

Huisvesting

-	Er komt een meerjarenonderhoudsplan per schoolgebouw en dit wordt
jaarlijks geëvalueerd en bijgesteld.
Groot onderhoud → OLB
Klein onderhoud → schoolbestuur

Leerplicht

De schoolbesturen brengen de verzuimgegevens in kaart.
Het OLB:
- Zorgt voor de professionalisering/scholing van de leerplichtambtenaar.
-	Stelt een tweede leerplichtambtenaar aan zodat alle meldingen van de
scholen ook echt worden opgevolgd.
-	Zorgt i.o.m. de marechaussee voor de hervatting van de controle bij de
luchthaven.

Arbeidsvoorwaarden 	Het OLB stelt i.s.m. met OCW bij eilandbesluit een arbeidsvoorwaardenregeling vast.
De schoolbesturen passen zo nodig hun HRM-beleid daarop aan.
(Integrale) samenwerking	Het samenwerkingsverband fungeert als trekker bij het verkennen van
verdere samenwerking met onder andere jeugdzorg, het CJG, de Stichting
verslavingszorg, de naschoolse opvang, de kinderopvang en de voorschoolse
educatie en het OLB.
Het OLB:
- Stimuleert het brede schoolconcept.
-	Zorgt in samenwerking met de kinderopvang, de po-scholen en andere
relevante partijen voor het opstellen en implementeren van een beleid
inzake de kinderopvang en voor de deskundigheidsbevordering van het
personeel van de kinderopvang.
	Alle onderwijsinstellingen werken eraan om in samenwerking met
ketenpartners en het OLB een ‘warme overdracht’ te realiseren. Het gaat
dan om kinderen die van de kinderopvang/speelscholen naar het primair
onderwijs gaan en om leerlingen die van het po naar het vo of van de ene
schoolsoort naar de andere overstappen.

Sint Eustatius

BIJLAGEN

Sint Eustatius
Ontwikkelingen en uitdagingen
Kenmerkend aan het onderwijs op Sint Eustatius is,
dat de scholen steeds meer met elkaar samenwerken.
De transitie naar het Engels als instructietaal en de
bijbehorende introductie van regionale Engelstalige
onderwijsprogramma’s vormen hierbij een belangrijke
factor. De schoolbesturen en schoolleiders moeten
nog wel verder worden versterkt, zodat ze hun rol en
verantwoordelijkheid volledig aankunnen.

Als het gaat om de randvoorwaarden ervaren de
onderwijsinstellingen een achterstand ten aanzien van
de bandbreedte van het internet. Dit is van invloed
op het onderwijs als geheel. Hierover en ook over het
initiëren van stimuleringsprojecten voor muziek en
lokale cultuur zullen de onderwijsinstellingen afspraken
maken met het openbaar lichaam.

Gegevens scholen
De docenten zijn zeer gemotiveerd en slagvaardig.
Een gebalanceerd scholingsprogramma is van evident
belang om te waarborgen dat zij over de juiste kennis en
vaardigheden beschikken om te kunnen functioneren
binnen de nieuwe, regionale onderwijsprogramma’s.
Vanuit dat perspectief blijft het aantrekken van leer­
krachten met de juiste kennis en vaardigheden een uit­
daging. Het recente onderzoek in opdracht van Maestro
Kompas naar lerarenmobiliteit, biedt aanknopings­
punten voor verbetering.
Veel leerlingen vertrekken na hun eindexamen naar
Bonaire om daar een mbo-opleiding te volgen. Daarbij
vormt de overgang van Engels naar Nederlands en
Papiaments nog wel een uitdaging.
De partners in de onderwijszorg op Sint Eustatius
hebben grote stappen voorwaarts gezet en streven naar
samenwerking en uitwisseling van informatie met de
kinderopvang, het consultatiebureau en andere partners
uit het jeugdbeleid.
De uitvoeringsorganisatie van de SKJ heeft nog moeite
om haar rol te vinden en heeft nog geen basis­kwaliteit.
Voor het versnellen van de ontwikkeling is samen­
werking met instellingen op het gebied van jeugd- en
zorgbeleid noodzakelijk.
Het onderwijs op Sint Eustatius is sterk afhankelijk van
externe arbeidskrachten. Om deze afhankelijkheid
enigszins te kunnen beperken, moeten het aanbod uit
het middelbaar beroepsonderwijs en de vraag vanuit
de lokale arbeidsmarkt op elkaar af worden gestemd.
Dat vereist een goede samenwerking met het openbaar
lichaam, de lokale overheid, de Raad Onderwijs en
Arbeidsmarkt en het bedrijfsleven.
Het is van belang dat het openbaar lichaam de werk­
gelegenheid verder stimuleert om goed opgeleide
beroepsbeoefenaars voor het eiland te kunnen
behouden.

	Er zijn op Sint Eustatius vier bekostigde scholen in
	het primair onderwijs. Het primair onderwijs
kent vier school­besturen: drie met een religieuze
grondslag en één openbare school.

Scholen

Telling ( 1-10-2016)

Bethel Methodist School
Golden Rock School (Rooms-Katholiek)
Lynch Plantation Seventh Day Adventist
School
Governor de Graaffschool (openbaar)
Totaal

112
87
90
36
325

	En er is één school voor voortgezet onderwijs en
middelbaar beroepsonderwijs, de Gwendoline van
Puttenschool (GvP). Per 1 oktober 2016 heeft de
school in totaal 260 leerlingen, waarvan 244 in het vo
en 16 in het mbo.
	De SKJ worden uitgevoerd door de New Challenges
Foundation (NCF).

Activiteiten periode 2017-2020
In het algemene deel van deze onderwijsagenda
zijn voor het onderwijs in Caribisch Nederland als
geheel resultaten voor 2020 benoemd. De onder­wijs­
instellingen en het openbaar lichaam van Sint Eustatius
hebben verkend welke activiteiten zij, voor zover zij
deze nu al kunnen voorzien, gaan uitvoeren om deze
resultaten te kunnen behalen. Deze activiteiten staan
op hoofdlijnen in de onderstaande tabellen vermeld.
Daarbij is aangegeven wie er voor het bereiken
van de betreffende activiteit verant­woordelijk en
aanspreekbaar is of zijn. Na de onder­tekening van deze
onderwijsagenda zullen de betrokkenen de activiteiten
nader uitwerken in hun verbeterplannen. Ze doen dat
door doelen en tussendoelen per activiteit te formu­
leren en aan te geven binnen welke termijn zij de
activiteit zullen uitvoeren.

De partners in de onderwijszorg op Sint Eustatius
streven naar samenwerking en uitwisseling van
informatie met de kinderopvang, het consultatiebureau
en andere partners uit het jeugdbeleid
Bevorderen van bestuurskracht, professionaliteit en continuïteit
Resultaat t.a.v.

Verantwoordelijke partij/partijen + activiteit

Professionalisering	De schoolbesturen organiseren een training ter verbetering van hun
professionele vaardigheden op die terreinen waar dit nodig is.
Samenwerking

De schoolbesturen zullen:
- Onderling afstemmen over de aanschaf van materialen.
-	Gezamenlijk gebruik maken van ‘bovenschoolse krachten’ voor gymnastiek
en muziek.
- Onderling afstemmen over de training van de decanen.
- Gezamenlijk de beheersing van het Engels van hun docenten verbeteren.

Integraal HRM-beleid	De schoolbesturen zullen:
- Het bestaande HRM-beleid evalueren en waar nodig bijstellen.
-	Zorgen voor de verdere professionalisering van het zittende onderwijs- en
onderwijsondersteunend personeel.
- Meer lokaal onderwijspersoneel gaan werven.
Bevoegdheid	De schoolbesturen gaan na of er onbevoegde docenten zijn en maken zo nodig
een plan van aanpak om deze bevoegd te maken.

Een gezond financieel beheer, een sluitende administratie en een meerjarig beleid voeren
Resultaat t.a.v.

Verantwoordelijke partij/partijen + activiteit

Verantwoording

Alle schoolbesturen publiceren tijdig hun (financieel) jaarverslag

	De gezamenlijke schoolbesturen volgen een training over algemene
verslaglegging.
Evenwichtige begroting	De gezamenlijke schoolbesturen volgen een training over het opstellen van een
begroting.
	Elk schoolbestuur stelt een financiële commissie in met daarin vertegenwoordigd
bestuursleden en leden van het management.
Goed financieel 	Elk schoolbestuur evalueert en verbetert waar nodig de bestaande plannen.
systeem
Controlefunctie	De gezamenlijke schoolbesturen volgen een training inzake de de voorbereiding
van audits.
Kennis financieel
Kennis van financieel management moet verder worden verbeterd.
management
	De schoolbesturen, schoolleiders en administrateurs delen kennis van financieel
management via periodieke bijeenkomsten.

BIJLAGEN

Sint Eustatius

Effectiever taalonderwijs
Resultaat t.a.v.

Verantwoordelijke partij/partijen + activiteit

Schooltaalbeleid	De vijf scholen en de kinderopvang stellen samen een werkgroep in, die (eventueel
met ondersteuning van een externe taalexpert) het schooltaalbeleid opstelt. Voor
de vier po-scholen komt er één gezamenlijk taalbeleid met specifieke paragrafen
per school
Leerstofaanbod en
pedagogisch-didactische
aanpak

De schoolbesturen werken verder aan hun pedagogisch-didactische aanpak,
(eventueel met ondersteuning van een taalcoach en het ECE).

Taalbeheersing
onderwijspersoneel

De schoolbesturen:
-	Organiseren training(en) voor docenten die het Engels nog niet op het niveau C1
van het Europees Referentiekader beheersen.
-	Nemen de beheersing van het Engels van docenten mee in het HRM-beleid,
onder andere bij werving en selectie.
-	Zorgen ervoor dat het Nederlands ook op voldoende niveau wordt beheerst.
-	Onderzoeken de mogelijkheid van ‘bovenschoolse vakdocenten’ voor het
Nederlands als vreemde taal (NVT).

Leerlingvolgsysteem en
De schoolbesturen zorgen (eventueel met ondersteuning van de bestuurscoach)
leerlingenzorg	voor een gebruiksvriendelijk leerlingvolgsysteem voor de vakken Engels, rekenen/
wiskunde, Nederlands en ‘science’ (geïntegreerd programma van scheikunde en
natuurkunde).
Toetsen en exames	De schoolbesturen en OCW onderzoeken de mogelijkheden m.b.t. de ontwikkeling
van voortgangstoetsen voor het NVT.
	De GvP, SCS en OCW onderzoeken de mogelijkheden m.b.t. inkoop en/of
ontwikkeling van examens voor het NVT.
Taalbeleid buiten	Het OLE:
het onderwijs
- Wijst een beleidsadviseur aan die projecten inzake taalbeleid uitvoert.
-	Ontwikkelt in samenwerking met ECE en scholen (in licht van taalbeleid) een
beleid voor het betrekken van ouders bij de ontwikkeling van hun kinderen.

Sint Eustatius

De zorgstructuur verder op orde brengen
Resultaat t.a.v.

Verantwoordelijke partij/partijen + activiteit

(Basis)kwaliteit	
De scholen en onderwijsinstellingen zorgen ervoor dat alle zorgleerlingen een
ontwikkelingsperspectief wordt opgesteld en dat voor elke zorgleerling de
juiste begeleiding wordt geregeld.
Inzicht in zorgproblematiek

Het ECE:
-	Biedt de mentoren en docenten en een training om zorgleerlingen te kunnen
signaleren.
- Brengt samen met de scholen de zorgleerlingen in kaart.
-	Zorgt voor het testen van de zorgleerlingen en verwijst waar nodig door naar
een gepaste zorglijn.

Determinatie, plaatsing en
De schoolbesturen en schoolleiders stellen een plaatsingscommissie in.
ontwikkelings-perspectieven/ De scholen:
context leerling in kaart
- Stellen de determinatieregels voor po, vo en mbo vast.
- Voeren intakegesprekken bij plaatsing van leerlingen.
- Zorgen ervoor dat elke leerling een schoolloopbaanplan heeft.
Intern begeleiders en
zorgcoördinatoren

Het ECE en de schoolbesturen/schoolleiding zorgen voor de verdere scholing
van de ib’ers, de zc-ers en de decanen.
De schoolbesturen zorgen voor kwaliteitsbewaking en kwaliteitsborging van
de ib-ers en de zc-ers.

Scholing leerkrachten 	De schoolbesturen zorgen ervoor dat docenten worden getraind in het
signaleren van zorgleerlingen.

BIJLAGEN

Sint Eustatius
Onderwijs dat aansluit op een vervolgopleiding en/of op de arbeidsmarkt
Resultaat t.a.v.

Verantwoordelijke partij/partijen + activiteit

Implementatie CXCDe GvP zet de invoering van het Caribbean Certificate of Secondary Level
programma’s	Competence, het Caribbean Secondary Education Certificate en de Caribbean
Vocational Qualification (CVQ) voort.
De ROA CN:
- Doet een onderzoek naar de behoeften op de arbeidsmarkt.
-	Stelt in samenwerking met de GvP een opleidingsaanbod vast op basis van
arbeidsmarktonderzoek.
-	Richt in samenwerking met de GvP en het OLE een arbeidsmarktplatform op.
-	Wordt door de NCF ondersteund bij de implementatie van CVQ.
	De GvP past het opleidingsaanbod aan op basis van de behoefte van de
arbeidsmarkt.
(Basis)kwaliteit en
De leiding van de mbo-unit van de GvP en de uitvoeringsorganisatie
Samenwerking SKJ
van de SKJ werken nauw met elkaar samen.
	Het uitvoeringsorgaan van de SKJ stelt een verbeterplan op om alsnog zo
spoedig mogelijk basiskwaliteit te behalen.
Betere aansluiting mbo
De ROA CN ontwikkelt zich tot een ‘National Training Association’ in het kader
op lokale/regionale
van de overgang naar het Caribisch systeem van beroepsonderwijs.
arbeidsmarkt	
	De mbo-unit van de GvP en de uitvoeringsorganisatie van de SKJ zorgen voor
de training van interne en externe ‘verifiers’.
	De mbo-unit van het GVP maakt in samenwerking met het bedrijfsleven
mogelijk dat er op de school gastdocenten vanuit het bedrijfsleven worden
ingezet.
De ROA CN organiseert meer ‘branche meetings’ op het eiland.
Betere aansluiting
voortgezet op hoger
op hoger onderwijs

De decanen van de GvP zorgen ervoor dat de studenten die verder (willen)
studeren beter en eerder worden voorbereid op/geïnformeerd over de inhoud
van de onderwijssystemen in de regio of in Europees Nederland.

Passende voorbereiding
en/of begeleiding) bij
doorstroom naar vervolgonderwijs of de arbeidsmarkt

De decanen van de GvP geven informatie en goede voorlichting aan 		
examenkandidaten over de inhoud, duur en studiemogelijkheden in de regio of
in Europees Nederland.
De decanen van de GvP:
-	Verkennen met ouders hoe zij hun kinderen kunnen voorbereiden op de
overstap naar vervolgonderwijs.
-	Zorgen ervoor dat leerlingen die het beroepsonderwijs verlaten voldoende
sociale vaardigheden hebben om te kunnen functioneren op de
arbeidsmarkt.

Inventarisatie doorstroommogelijkheden

RCN/OCW stelt in samenwerking met de NCF en de GvP een opleidingskaart op
van de studiemogelijkheden.

	De mbo-unit van de GVP brengt in samenwerking met instellingen voor
mbo en hoger beroepsonderwijs op Aruba, Curaçao en Sint Maarten, een
uitwisselingsprogramma tot stand.
	De GvP gaat een samenwerking aan met de buitenlandse instituten/
onderwijsinstellingen die meedoen aan de studieberoepenmarkt op de bovenen benedenwindse eilanden.

Sint Eustatius
Verbeterde randvoorwaarden in de vorm van huisvesting, leerplicht, wetgeving,
arbeidsvoorwaarden en (intergrale) samenwerking
Resultaat t.a.v.

Verantwoordelijke partij/partijen + activiteit

Huisvesting	De schoolbesturen maken een inventarisatie waarin ze hun onderhouds­
plannen meenemen en sturen deze naar het openbaar lichaam als input voor
het eilandbrede schoolonderhoudsplan.
	Het openbaar lichaam stelt een eilandbreed onderhoudsplan op zodat er geld
opzij kan worden gezet voor het buitenonderhoud aan de schoolgebouwen.
Leerplicht 	De schoolbesturen en de leerplichtambtenaar volgen een workshop over
adequate informatiestromen.
Arbeidsvoorwaarden 	Het OLE stelt in samenwerking met met OCW bij eilandbesluit een
arbeidsvoorwaarden­regeling vast. De schoolbesturen passen zo nodig hun
HRM-beleid daarop aan.
(Integrale) samenwerking	Alle onderwijsinstellingen werken eraan om in samenwerking met keten­
partners en het OLE een ‘warme overdracht’ te realiseren. Het gaat dan om
kinderen die van de kinderopvang/ speelscholen naar het primair onderwijs
gaan en om leerlingen die van het po naar het vo of van de ene schoolsoort
naar de andere overstappen.

Saba

BIJLAGEN

Saba
Ontwikkelingen en uitdagingen
De bewoners van Saba vormen een kleine en zeer hechte
gemeenschap. Er is een sterk gevoel van saamhorigheid
dat ook merkbaar is in het onderwijs. De (school)
besturen werken nauw met elkaar samen en willen deze
samenwerking verder vergroten. Het onderwijs op Saba
voldoet aan de basiskwaliteit.
Op Saba vindt het onderwijs al sinds de jaren tachtig
van de twintigste eeuw plaats in het Engels. Sinds een
aantal jaren wordt het Nederlands aangeboden als een
sterke vreemde taal. In lijn met de taaltransitie op Sint
Eustatius werken de scholen op Saba verder aan de
verbetering van het taalonderwijs. Ook in de inrichting
van het Engelstalige beroepsgerichte onderwijs trekken
Sint Eustatius en Saba samen op. Een gebalanceerd
scholingsprogramma is van eminent belang om te
waarborgen dat de docenten over de juiste kennis en
vaardigheden beschikken om te kunnen functioneren
binnen de nieuwe, regionale onderwijsprogramma’s.
Vanuit dat perspectief blijft het aantrekken van leer­
krachten met de juiste kennis en vaardigheden een
uitdaging.

het opzetten van een campagne om (hoog)opgeleide
Sabanen naar het eiland terug te halen, kunnen bij­
dragen aan het behoud van gekwalificeerd (lokaal
opgeleid) personeel.
De onderwijszorgstructuur is professioneel opgezet
en de onderwijszorg is goed in beeld. Elke leerling
ontvangt zorg met een planmatig karakter en het
doorstroompercentage ligt hoog. Het EOZ, de scholen
en de uitvoeringsorganisatie van de SKJ werken nauw
samen met organisaties uit het zorg- en jeugdbeleid.
De uitvoeringsorganisatie van de SKJ heeft basis­
kwaliteit behaald, maar staat voor de uitdaging dat
de SKJ-doelgroep afneemt. Het bestuur is op zoek
naar oplossingen en werkt heel nauw samen met de
school voor het voortgezet onderwijs en middelbaar
beroepsonderwijs.
Op een klein eiland als Saba is creativiteit geboden bij
het vinden van passende en duurzame oplossingen met
betrekking tot het onderwijs.

Gegevens scholen
Een groot aantal leerlingen, zowel uit het regulier
als beroepsonderwijs, stroomt door naar vervolg­
opleidingen in de regio, de Verenigde Staten of Europees
Nederland. Voor een deel van de leerlingen is de
beheersing van de Nederlandse taal echter een uitdaging.
Veel Sabaanse studenten kiezen er daarom voor om in
Europees Nederland Engelstalige opleidingen te volgen.
Om de doorstroommogelijkheden voor jongeren in
Caribisch Nederland te vergroten is het van belang dat
hun beheersing van het Nederlands veder verbetert.
De interesse om in de regio te gaan studeren neemt de
laatste jaren wel toe, maar niet alle gekozen regionale
opleidingen voldoen aan de Europees Nederlandse
maatstaven. Om studeren in de regio verder mogelijk te
maken, moeten de regionale erkende opleidingen zoveel
mogelijk in kaart worden gebracht.
Een overgroot deel van de arbeidskrachten komt
van buiten het eiland. Veel studenten die elders
vervolg­onderwijs gaan volgen, keren niet meer terug.
Tegelijkertijd is het bijzonder moeilijk om geschikte
arbeidskrachten vast te houden. Jonge leerkrachten zijn
na een paar jaar op zoek naar meer en andere sociale
activiteiten. Verbreding van de mbo-opleidingen, het
creëren van meer werkgelegenheid en stageplaatsen en

Er is op Saba één schoolbestuur in het primair
onderwijs. Dit rooms-katholieke schoolbestuur
heeft de enige basisschool op het eiland, de Sacred
Heart School (SHS), onder de hoede. Op Saba
bestaat géén openbaar onderwijs. Per 1 oktober
2016 heeft de school 166 leerlingen.
Er is op Saba één school voor voortgezet onderwijs
en middelbaar beroepsonderwijs, de Saba
Comprehensive School (SCS). Per 1 oktober 2016
heeft de school in totaal 99 leerlingen waarvan 92 in
het vo en 7 in het mbo.
De Sociale Kanstrajecten worden uitgevoerd door
de Saba Reach Foundation (SRF).

Activiteiten periode 2017-2020
In het algemene deel van deze onderwijsagenda
zijn voor het onderwijs in Caribisch Nederland als
geheel resultaten voor 2020 benoemd. De onderwijs­
instellingen en het openbaar lichaam van Saba
hebben verkend welke activiteiten zij, voor zover zij

deze nu al kunnen voorzien, gaan uitvoeren om deze
resultaten te kunnen behalen. Deze activiteiten staan
op hoofdlijnen in de onderstaande tabellen vermeld.
Daarbij is aangegeven wie er voor het bereiken van de
betreffende activiteit verantwoordelijk en aanspreekbaar

is of zijn. Na de ondertekening van deze onderwijsagenda
zullen de betrokkenen de activiteiten nader uitwerken
in hun verbeterplannen. Ze doen dat door doelen en
tussendoelen per activiteit te formuleren en aan te geven
binnen welke termijn zij de activiteit zullen uitvoeren.

Bevorderen van bestuurskracht, professionaliteit en continuïteit
Resultaat t.a.v.

Verantwoordelijke partij/partijen + activiteit

Professionalisering	De schooldirecteuren voeren, ondersteund door de bestuurscoach, structureel
overleg en wisselen zowel van gedachten over het onderwijs op Saba als over
het onderwijs CN-breed. Zij spreken dan onder andere over versterking van het
schoolbestuur, bestuursmodellen en kennis van technologie.
Het SCS-schoolbestuur:
-	Evalueert in samenwerking met de schoolleiding het functioneren van de
school.
-	Verkent mogelijke samenwerking (bijv. uitwisselingen van leerlingen en leer­
krachten) met andere scholen voor beroepsonderwijs in Caribisch Nederland
en op Sint Maarten.
	De schoolleiding van de SCS draagt zorg voor scholing van de docenten.
	De SKJ docenten blijven deelnemen aan de door de SCS georganiseerde
bijscholings­trainingen.
	De directeuren en docenten van de onderwijsinstellingen bezoeken waar moge­
lijk onderwijsconferenties in de regio of elders.
	De SRF zoekt en versterkt de samenwerking met regionale en internationale
onderwijsprofessionals en organisaties.
De besturen (scholen en andere organisaties):
- 	Zetten activiteiten op om de betrokkenheid van de ouders bij het onderwijs
van hun kinderen te stimuleren.
- 	Zorgen voor een gezamenlijke werving en gedeelde inzet van de professionals.
Samenwerking	De schoolbesturen werken een structuur uit voor onderlinge communicatie en
samenwerking.
	De schoolbesturen zorgen voor meer betrokkenheid van het bestuur bij het
onderwijs en realiseren een goede samenwerking met de schoolbesturen op
Sint Eustatius. Deze samenwerking is onder andere gericht op het aantrekken
van personeel, het uitwisselen en kennis en intervisie.
Integraal HRM-beleid	De schoolbesturen organiseren een training voor schoolleiders.
	Schoolbestuur en schoolleiding zorgen voor het opstellen en de implementatie
van een nieuw HRM-beleid, rekening houdende met de Code Goed Bestuur.
De schooldirecteuren stellen een managementplan op voor de schoolleiding.
Bevoegdheid	De schoolbesturen zorgen voor de scholing van klassenassistenten tot onder­
wijs­assistenten niveau-4.
	Het samenwerkingverband zorgt voor de verbetering van de kennis en vaardig­
heden van de EOZ-medewerkers.
	De schoolbesturen gaan na of er onbevoegde docenten zijn en maken zo nodig
een plan van aanpak om deze bevoegd te maken.

BIJLAGEN

Saba

Een gezond financieel beheer, een sluitende administratie en een meerjarig beleid voeren
Resultaat t.a.v.

Verantwoordelijke partij/partijen + activiteit

Verantwoording

Alle schoolbesturen:
- Publiceren tijdig hun (financieel) jaarverslag.
- Blijven samenwerken met de huidige financieel administrateur en accountant.
- Blijven de financiën monitoren en zo nodig aanpassen.

	Het samenwerkingsverband en het EOZ zorgen voor het opstellen en
implementeren van meerjarige plannen gekoppeld aan de meerjarige begroting.
Goed financieel
systeem

De schoolleiders zorgen voor het actualiseren van hun financiële systemen en
zorgen voor een goede financiële verslaggeving.

	Het samenwerkingsverband en het EC2 zorgen voor het aantrekken van een
gekwalificeerde en een deskundige financieel administrateur en accountant.
Controlefunctie	Alle schoolbesturen en het bestuur van het EC2 blijven hun begroting monitoren
en zo nodig aanpassen.
Kennis financieel
De schoolbesturen, de schoolleiders en administrateurs delen kennis van
management	financieel management via periodieke bijeenkomsten.

Saba

Effectiever taalonderwijs
Resultaat t.a.v.

Verantwoordelijke partij/partijen + activiteit

Schooltaalbeleid	De schoolbesturen en schoolleiders van de SHS en SCS stellen een stuurgroep in, die
in overleg met de belanghebbende partijen het schooltaalbeleid zal opstellen.
	De schoolbesturen en schoolleiders implementeren en evalueren het
schooltaalbeleid.
Leerstofaanbod en
Alle belanghebbende partijen werken samen om de ‘student centered approach’
pedagogisch-didactische (differentiatie) voort te zetten.
aanpak
	De SCS en SRF passen, waar mogelijk met hulp van EC2, hun curricula en didactiek
aan indien dit nodig is.
	Het EC2 gaat in het taalonderwijs verder met de taalleermethode ‘Total Physical
Response’ waarbij een taal “al doende” wordt geleerd.
Taalbeheersing
onderwijspersoneel

De schoolleiders en EC2 zorgen ervoor dat het onderwijspersoneel de
instructietaal goed beheerst en gebruikt.

Leerlingvolgsysteem en 	Schoolleiders, zc-ers en staf zorgen voor:
leerlingenzorg
- De implementatie van een gebruiksvriendelijk leerlingvolgsysteem.
-	De verdere verbetering van het gebruik van ‘Presentis’ (= een digitaal
begeleidingssysteem voor praktijkonderwijs).
-	De verdere verbetering van de leerlingenzorg, onder andere via invoering van
HillRAP (een Engelstalig leesprogramma), care meetings, groepsplannen en het
identificeren van jongeren met een zorgrisico en maatwerk voor leerlingen in het
praktijkonderwijs.
	Zc-ers en ‘homeroom teachers’ zorgen voor ondersteuning voor leerlingen met
een beperkte beheersing van het Engels.
	De SRF zorgt voor het monitoren van taalleerdoelen en het begeleiden van SKJdeelnemers via individuele ontwikkelplannen.
Toetsen en exames	De SHS- staf en de zc-er gaan verder met regelmatige voortgangstoetsing.
	De examencommissie en/of de externe assessoren screenen de toetsen en
examens en geven feedback aan de docenten.
	GvP, SCS en OCW onderzoeken de mogelijkheden met betrekking tot de inkoop en/
of ontwikkeling van NVT examens.
	De SKJ en het SCS-schoolbestuur zetten hun samenwerking bij de voorbereiding
van assessments van SKJ-deelnemers voort.
Taalbeleid buiten	EC2 zet:
het onderwijs
-de VSV-groep voort;
-de ondersteuning voor ouders en docenten voort.

BIJLAGEN

Saba
De zorgstructuur verder op orde brengen
Resultaat t.a.v.

Verantwoordelijke partij/partijen + activiteit

(Basis)kwaliteit

Het EC2 behoudt basiskwaliteit en bouwt daarop voort door:
- Jaarlijks een ‘plan-do-check-act’ kwaliteitssysteem uit te voeren.
- Jaarlijks functioneringsgesprekken met de medewerkers te voeren.
-	Samen met de medewerkers persoonlijke ontwikkelingsplannen op te stellen.
De schoolleiders bouwen verder aan de interne zorgstructuur op hun scholen door:
-	Ervoor te zorgen dat er een vast zorgkader wordt uitgewerkt als uitgangspunt
voor de zorgplannen en dat daarin de rol van de ouders in de zorgstructuur wordt
meegenomen.
-	Ervoor te zorgen dat het zorgkader voortdurend worden geëvalueerd.
- Het zorgen voor meer assistentie/hulp in de klassen.
-	Ervoor te zorgen dat er op de school een ib-er of zc-er aanwezig is, ook tijdens de
dagopvang.

	De SRF stelt een zorgplan op voor de SKJ en deelt dit met de deelnemers en de
onderwijspartners. Dit plan wordt jaarlijks geëvalueerd.
	Het samenwerkingsverband stelt een vierjaarlijks onderwijszorgplan op. Jaarlijks
wordt een activiteitenrapport van het EC2 opgesteld waarin de uitgevoerde
activiteiten en de resultaten worden geëvalueerd.
Inzicht in zorgproblematiek

Het EC2:
- 	Werkt aan een gedetailleerd overzicht van alle zorgleerlingen die zijn doorverwezen
door de scholen.
- 	Produceert ieder kwartaal een bijgewerkte lijst met kwantitatieve en kwalitatieve
gegevens van alle zorgleerlingen die zich momenteel in het schoolsysteem bevinden.
Daarbij wordt melding gemaakt van het soort zorg dat ze ontvangen en van de
resultaten.

Determinatie, plaatsing
De scholen en het EC2 stellen procedures op voor de signalering, behandeling en
en ontwikkelingsplaatsing van zorgleerlingen.
perspectieven/
Alle scholen hebben een regeling voor het opstellen van individuele ontwikkelingscontext leerling in kaart	plannen, met name voor leerlingen die worden verwezen naar externe zorg.
	Het EC2 en het CJG worden meer betrokken bij leerlingen met ernstige
gedragsproblemen en werken samen met de ouders.
Intern begeleiders en
zorgcoördinatoren

Het EC2
-	Informeert de nieuwe ib-ers en zc-ers en maakt hen wegwijs.
- Organiseert tweewekelijkse zorgbijeenkomsten met de ib-ers en zc-ers.
- Biedt op uitnodiging intervisie aan binnen de scholen.

Scholing leerkrachten 	De schoolleiders zorgen er in samenwerking met de ib-ers en zc-ers voor dat nieuwe
leerkrachten worden getraind in het gebruik van de zorgprocedures in de school.
	Leerkrachten, ib-ers en zc-ers wisselen kennis, ‘good practices’ en ervaringen uit bij
casusbesprekingen.
Het EC2:
- 	Kan worden uitgenodigd voor de bijeenkomsten van de SCS en de SHS om te praten
over hoe om te gaan met gedrag- en leerproblemen.
-	Organiseert een wekelijkse inloop voor vragen en ondersteuning van leraren en
ouders.

Op een klein eiland als Saba is creativiteit
geboden bij het vinden van passende en
duurzame oplossingen voor het onderwijs
Onderwijs dat aansluit op een vervolgopleiding en/of op de arbeidsmarkt
Resultaat t.a.v.

Verantwoordelijke partij/partijen + activiteit

(Basis)kwaliteiten	
Een interne of externe beoordelaar zal de beroepsopleidingen certificeren.
	De SKJ en de SCS werken samen met de werkgevers t.b.v. de erkenning van
kwalificaties.
	De SRF zal in samenwerking met de SCS en het OLS een horecagelegenheid
opzetten met een ‘echte’ functie in de maatschappij om hoogwaardige
stageplaatsen te kunnen bieden voor horecaleerlingen van de SCS en SRF.
	Het EC2 biedt PrO- en SKJ-deelnemers activiteiten aan die aansluiten bij hun
stages, opleiding en interesse, waarbij ze tevens de vereiste vaardigheden leren.
	Aangezien de basiskwaliteit is bereikt voor de afdeling beroepsonderwijs, zal
SCS deelnemen aan Skills CN.
Betere aansluiting mbo
De schoolleiding zorgt ervoor dat de decaan van de SCS:
op lokale/regionale
-	Een campagne ‘Youth on the move’ opzet om de leerlingen door te leiden
arbeidsmarkt		 naar een hoger onderwijsniveau.
-	Samenwerkingsverbanden met andere onderwijs-instellingen op een hoger
niveau brengt.
	SRF zal (korte) beroepsopleidingstrajecten faciliteren en/of organiseren, naast
de stromen die SCS biedt voor leerlingen van 16 jaar en ouder, uitgaande van de
vraag op de arbeidsmarkt.
	SRF organiseert dat de SKJ-deelnemers (korte) stages in het buitenland kunnen
volgen.
	Het EC2 introduceert Erasmus+ internationale stages, regelt een aanvraag voor
initiële financiering en zorgt voor reen initiële rapportage.
Betere aansluiting
voortgezet op hoger
op hoger onderwijs

De schoolbesturen zetten een netwerk op met als doel onderlinge afstemming
van examen- en beoordelingssystemen.

Passende voorbereiding
en/of begeleiding) bij
doorstroom naar vervolgonderwijs of de arbeidsmarkt

De loopbaanbegeleider in het voortgezet onderwijs geeft leerlingen		
voorlichting over mogelijkheden in het hoger onderwijs en helpt ze bij het
onderzoeken daarvan, op basis van door hen gekozen vakken/profielen.
De ROA CN, de SCS, de SRF en het OLS organiseren seminars en discussies om
leerlingen een beter idee te kunnen geven van de beroepen waar het eiland
behoefte aan heeft.

Inventarisatie doorstroommogelijkheden

RCN/OCW stelt in samenwerking met SRF en de MBO-unit van de SCS een
opleidingskaart op van de studiemogelijkheden.

BIJLAGEN

Saba

Verbeterde randvoorwaarden in de vorm van huisvesting, leerplicht, wetgeving,
arbeidsvoorwaarden en (integrale) samenwerking
Resultaat t.a.v.

Verantwoordelijke partij/partijen + activiteit

Huisvesting	OCW en OLS maken het mogelijk dat het aangekochte terrein voor de nieuwe
dagopvang en de kleuterschool bouwrijp wordt gemaakt.
Leerplicht 	Het OLS stelt een leerplichtambtenaar aan en zorgt ervoor dat deze goed is
opgeleid om diens taken te vervullen.
	De schoolleiders gaan na of de leerlingen die niet naar school komen of uitvallen
externe zorg nodig hebben en verwijzen deze door naar het EC2.
Arbeidsvoorwaarden 	Het OLS stelt in samenwerking met OCW bij eilandbesluit een
arbeidsvoorwaardenregeling vast. De schoolbesturen passen zo nodig hun HRMbeleid daarop aan.
De schoolbesturen en schoolleiders:
- 	Werken de huidige voorwaarden waar nodig bij en informeren de leerkrachten
hierover.
- Onderzoeken of het mogelijk is om met 2-jarige contracten te werken.
- Onderzoeken of ouderschapsverlof kan worden geïntroduceerd.
	Het EC2 stelt samen met de EOZ’s op Sint Eustatius en Bonaire algemene
arbeidsvoorwaarden op voor het personeel.
(Integrale) samenwerking	Het EC2:
-	Zet samen met de ib-ers en de zc-ers de samenwerking met verschillende
maatschappelijke partners voort. Het OLS zal een gezamenlijk beleid voor deze
partners uitwerken.
- 	Werkt samen met alle partners op het gebied van jeugdzorg, voogdij,
naschoolse opvang en activiteiten, welzijn en gezinsondersteuning op Saba en
onderhoudt contacten met de meeste van deze instellingen op Sint Eustatius en
Bonaire.
	Alle onderwijsinstellingen werken eraan om in samenwerking met ketenpartners
en het OLS een ‘warme overdracht’ te realiseren. Het gaat dan om kinderen
die van de kinderopvang/ speelscholen naar het primair onderwijs gaan en om
leerlingen die van het po naar het vo of van de ene schoolsoort naar de andere
overstappen.

51

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

Colofon
Dit is een uitgave van
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Postbus 16375 | 2500 BJ Den Haag
© Rijksoverheid | November 2016
Vormgeving
I-Design, Ivonne Zegveld
Fotografie
Marika Ringnalda
Drukwerk
Print 2000, Sint Maarten