Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 793

Preventief gezondheidsbeleid

Nr. 651

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 februari 2023
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de stand van zaken met
betrekking tot de laatste ontwikkelingen van de aanpak «Vol vertrouwen in
vaccinaties» die ik op 4 juli jl.1 met uw Kamer heb gedeeld. Ook ga ik in op
de ontwikkeling van de vaccinatiegraad van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP). Dit doe ik aan de hand van de voorlopige opkomstcijfers.
Daarnaast informeer ik u over enkele ontwikkelingen in het vaccinatiebeleid. Zo ga ik in op de motie van de leden Den Haan en Rudmer
Heerema over de doorlooptijd voor vaccins en deel ik met u de
werkagenda van de Gezondheidsraad. Tevens geef ik mijn beleidsreactie
op de adviezen van de Gezondheidsraad over de evaluatie van het
RVP-schema en vaccinatie tegen meningokokken B. Tot slot geef ik een
update over de stand van zaken bij de vaccinaties tegen gordelroos,
rotavirus en de aanvullende campagne voor jongvolwassenen tegen
Humaan Papillomavirus (HPV).
Voortgang aanpak «Vol vertrouwen in vaccinaties»
Op 4 juli 2022 heb ik mijn aanpak «Vol vertrouwen in vaccinaties» met uw
Kamer gedeeld. Hieronder geef ik de laatste stand van zaken ten aanzien
van mijn aanpak weer aan de hand van de drie actielijnen: (1) het
bewaken en het versterken van het vertrouwen, (2) het verstevigen van de
informatievoorziening en (3) het vergroten van de toegankelijkheid. Ik ga
hierbij ook in op de inhaalacties in het kader van de BMR-vaccinatie en de
inzet van lokaal maatwerk maar allereerst ga ik verder in op de invoering
van het informed consent,
Informed consent
Per 1 januari 2022 is het informed consent (cq. het informeren, navragen
en registreren van uitdrukkelijke toestemming voor de uitwisseling van
1

kst-32793-651
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 32 793, nr. 614

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 651

1

gepersonaliseerde RVP-vaccinatiegegevens tussen de jeugdgezondheidszorg (JGZ) en het RIVM) ingevoerd in het RVP. Na meer dan elf
maanden uitvoering van de uitdrukkelijke toestemming kan ik samen met
het RIVM en de JGZ voor de tweede keer de balans opmaken. Zoals
gedeeld met uw Kamer op 4 juli jl. lag het percentage vaccinaties
waarvoor geen toestemming was geregistreerd voor gegevensuitwisseling tussen de JGZ en het RIVM in de eerste weken na de invoering
rond de 40%. Dat kan betekenen dat iemand geen toestemming heeft
gegeven, maar het is ook mogelijk dat de vraag (nog) niet gesteld is, (nog)
niet beantwoord of begrepen is, of dat het antwoord (nog) niet (goed)
geregistreerd is. Inmiddels wordt gemiddeld voor 5% van de vaccinaties
geen toestemming voor RVP-gegevensuitwisseling geregistreerd. Dit is
een enorm verschil ten opzichte van de eerste weken na invoering. Het
RIVM en de JGZ-organisaties hebben zich ingezet om de implementatie zo
soepel mogelijk te laten verlopen en het percentage vaccinaties waarvoor
geen toestemming wordt gegeven zo laag mogelijk te krijgen. Ik ben hen
dan ook zeer erkentelijk voor hun inspanningen in deze.
Helaas moet geconstateerd worden dat de invoering van het informed
consent per 1 januari 2022 van grote invloed is op het monitoren van de
vaccinatiegraad door het RIVM en op de praktijkuitvoering bij de JGZ. Hier
zal ik nader op ingaan in deze brief bij de voorlopige opkomstcijfers. In
mijn Kamerbrief van 4 juli 20222 heb ik aangekondigd dat ik inzet op een
wetswijziging waarbij een basis wordt gecreëerd voor het uitwisselen van
vaccinatiegegevens met persoonsgegevens tussen het RIVM en de JGZ,
tenzij betrokkenen daartegen bezwaar maken. Aan deze wetswijziging is
de afgelopen maanden hard gewerkt en op 18 januari 2023 is de internetconsultatie gestart3. De verwachting is dat de voorgenomen wetswijziging
halverwege 2024 wordt voorgelegd aan uw Kamer.
Het bewaken en het versterken van het vertrouwen
Monitor vertrouwen
Sociaalwetenschappelijk onderzoek is belangrijk om inzicht te hebben en
te houden in de beweegredenen van ouders, jongeren en volwassenen
om al dan niet te vaccineren. In mijn Kamerbrief van 4 juli 2022 gaf ik aan
dat het RIVM start met het verkennen van de mogelijkheid om een
langdurige en structurele monitor hierop in te zetten. Deze monitor wordt
onderdeel van een breder structureel sociaalwetenschappelijk onderzoeksprogramma naar vaccineren, genaamd SocioVax.
Met dit onderzoeksprogramma zal het RIVM meer inzicht kunnen
genereren en houden op (verklaringen voor) veranderingen in vaccinatiedeelname en verschillen in vaccinatiedeelname tussen mensen. Hierbij
kan gedacht worden aan vertrouwen in vaccinaties en uitvoerders, maar
ook aan praktische barrières die mensen ervaren bij het halen van
vaccinaties. Vooruitlopend op deze ontwikkeling heeft het RIVM in juli
2022 een peiling uitgevoerd onder 1000 ouders met een kind in de leeftijd
van 0 tot 3,5 jaar en 1000 ouders met een kind in de leeftijd van 9 tot 14
jaar. Momenteel worden de resultaten van deze peiling en de vergelijking
met voorgaande peilingen verder uitgewerkt. Ik zal uw Kamer hierover
voor de zomer informeren.

2
3

Kamerstuk 32 793, nr. 614.
Overheid.nl | Consultatie Verzamelwet gegevensverwerking II (internetconsultatie.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 651

2

Het verstevigen van de informatievoorziening
Specifieke doelgroepen
Er wordt door het RIVM gewerkt aan het beter laten aansluiten van
communicatie op behoeften van specifieke doelgroepen, zoals jongeren
en niet-Nederlandstaligen. Het RIVM doet onderzoek naar de informatiebehoefte en communicatiemiddelen rondom het Rijksvaccinatieprogramma, zoals de uitnodigingen, folders en de voorlichting via de
website. Bij dit onderzoek wordt de doelgroep actief betrokken om te
achterhalen wat zij het fijnste vinden in de manier waarop ze benaderd
worden over vaccineren. De communicatiemiddelen met betrekking tot
het Rijksvaccinatieprogramma zijn in meerdere talen beschikbaar en er is
ook een nieuwe brief voor asielzoekers gerealiseerd, die beter aansluit bij
deze doelgroep.
Ook voor de aanvullende HPV-campagne voor jongvolwassenen is er
ingezet op het betrekken van de doelgroep van jongeren bij het opzetten
van de communicatie. Er is een co-creatie traject geweest met jongeren
waarbij is opgehaald wat hun kennisniveau is en wat hun behoefte aan
informatievoorziening is met betrekking tot HPV en HPV-vaccinatie. De
input uit dit traject is meegenomen in de ontwikkeling van de communicatiecampagne en heeft geresulteerd in een kennisquiz voor jongeren en
lesmateriaal voor docenten om over HPV in gesprek te gaan met jongeren
met een Islamitische achtergrond.
Sleutelfiguren
Per 1 januari 2023 is de Vrije Universiteit Amsterdam gestart met
onderzoek in samenwerking met de GGD Amsterdam en het RIVM – als
geleerde les uit de COVID-19 pandemie -naar effectieve communicatietechnieken voor discussies over kindervaccinaties tussen ouders,
professionals en sleutelfiguren uit doelgroepen, bijvoorbeeld mensen met
een laag sociaaleconomische status, met een migratieachtergrond of een
religieuze achtergrond.
Het doel van dit onderzoek is het voeren van het goede gesprek van een
sleutelfiguur met mensen uit de eigen gemeenschap. In dit gesprek is
ruimte voor twijfels, vragen of zaken die raken aan specifieke (geloofs)overtuigingen in de gemeenschap. De inzet is dat dit uiteindelijk bij kan
dragen aan het verhogen van de deelname aan het Rijksvaccinatieprogramma van specifieke doelgroepen, waarvan de vaccinatiegraad
achterblijft.
Gesprekstechnieken
Zoals benoemd in mijn brief van 4 juli jl., heeft de Vrije Universiteit
Amsterdam onderzoek gedaan naar het ontwikkelen van gesprekstechnieken voor professionals, die gesprekken voeren met ouders en kinderen,
die vragen en/of twijfels hebben over (het nut van) vaccineren. Op basis
van dit onderzoek is een scholing voor professionals ontwikkeld.
Professionals
Ook op het gebied van deskundigheidsbevordering en het beschikbaar
stellen van bijscholingsmogelijkheden aan professionals zijn stappen
gezet door het RIVM. Tijdens de COVID-19 pandemie zijn hiervoor
webinars georganiseerd. Deze webinars blijken goed te werken voor het
informeren van professionals, in aanvulling op het gebruik van
e-learnings. Het werken met webinars biedt kansen om ook bijvoorbeeld
professionals uit de kraamzorg of de kinderopvang te bereiken met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 651

3

betrouwbare informatie over vaccineren. Vanwege de goede ervaringen
tijdens de COVID-19 pandemie zijn daaropvolgend webinars georganiseerd over de maternale vaccinaties (respectievelijk de vaccinatie tegen
kinkhoest en de vaccinatie tegen griep voor zwangeren) en de aanvullende HPV-campagne voor jongvolwassenen. Per bijeenkomst hebben
honderden deelnemers meegedaan aan deze webinars. Webinars nemen
hiermee een nieuwe positie in met een groot bereik richting professionals,
in het landschap van
informatievoorziening.
Vaccinatiealliantie
Zoals te kennen gegeven in mijn Kamerbrief van 4 juli jl., vind ik de
Vaccinatiealliantie een mooi voorbeeld van hoe professionals in gezamenlijkheid meedenken over het verhogen van de vaccinatiegraad. Op
14 november jl. heeft de zesde bijeenkomst van de Vaccinatiealliantie
plaatsgevonden. Deze bijeenkomst was na twee jaar online weer eens
fysiek op locatie georganiseerd. In totaal hebben 120 deelnemers
gesproken over diverse thema’s als omgaan met vaccinatietwijfel,
vaccinaties op maat en een lokaal perspectief op de vaccinatiegraad. De
verwachting is dat de volgende bijeenkomst na de zomer van 2023 zal
plaatsvinden.
Het vergroten van de toegankelijkheid
Extra oproep BMR-vaccinatie
In het vaccinatiegraadrapport van juli 2022 stond dat er sprake is van een
lichte daling van de BMR-vaccinatiegraad van 1,3%. Dit was in lijn met de
internationale tendens. In mijn reactie op dit rapport4 benoemde ik dat de
WHO aan landen met een daling in de vaccinatiegraad adviseert om
inhaalacties te organiseren. Het RIVM en de JGZ hebben daarop ingezet
door een extra uitnodiging te sturen aan ouders van zuigelingen, die op
tweejarige leeftijd nog geen enkele BMR-vaccinatie hebben gehad.
Duiding geven aan de effectiviteit van deze extra inzet in het jaar 2022 is
gecompliceerd, vanwege de COVID-19 pandemie die ook in 2022 nog van
invloed was. Het effect van de extra oproep lijkt echter minimaal te zijn.
De opkomst naar aanleiding van deze extra oproep was 0,8%. Op basis
van de definitieve vaccinatiegraadcijfers van het RIVM – die in de zomer
van 2023 worden verwacht en gedeeld met uw Kamer – zal ik bezien of en
wat voor extra inzet nodig is om de BMR-vaccinatiegraad te verhogen.
Lokaal maatwerk
Tijdens de COVID-19 pandemie is er ervaring opgedaan met aanvullende
acties om de vaccinatiegraad te verhogen, zoals het uitsturen van
SMS-reminders voor consulten en meer flexibiliteit in de tijdstippen
waarop vaccinaties gegeven worden. Het RIVM is bezig met de inventarisatie van de best practices en het effect van deze acties op de vaccinatiebereidheid en vaccinatiegraad. Deze inventarisatie zal naar verwachting in
de loop van 2023 afgerond zijn.
Informatiestandaard Vaccinaties en PGO’s
Zoals gesteld in mijn Kamerbrief van 4 juli jl., heb ik Nictiz gevraagd om
een informatiestandaard vaccinaties te ontwikkelen. De informatiestandaard is inmiddels klaar voor gebruik. Om vervolgens mogelijk te maken
dat burgers ook daadwerkelijk vaccinatiegegevens via een Persoonlijke
4

Kamerstuk 32 793, nr. 614.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 651

4

Gezondheidsomgeving (PGO’s) kunnen ophalen, dienen zowel de bronnen
van deze gegevens (de verzenders) als de PGO-leveranciers (de
ontvangers) de informatiestandaard te implementeren. Het RIVM zet in op
het implementeren van deze informatiestandaard met als doel om als
eerste bron de COVID-19 vaccinatiegegevens te ontsluiten naar de
Persoonlijke Gezondheidsomgevingen (PGO’s). Het RIVM bekijkt ook of en
hoe vaccinatiegegevens uit het RVP op termijn kunnen worden ontsloten
naar de PGO’s. Ook de GGD’en werken aan de implementatie van de
informatiestandaard vaccinaties.
Dit doen zij in relatie tot de aanvullende HPV-vaccinatiecampagne voor
jongvolwassenen die begin dit jaar is gestart.
Voorlopige opkomstcijfers
Jaarlijks deelt het RIVM aan het begin van het jaar voorlopige opkomstcijfers in het kader van het RVP (zie bijlage «Overzicht tussentijdse
evaluatie vaccinatiegraad 13 januari 2023» bij deze Kamerbrief). Alvorens
in te gaan op deze nieuwe opkomstcijfers, is het vanaf dit jaar belangrijk
deze cijfers in de juiste context te plaatsen. Door de invoering van het
informed consent per 1 januari 2022 kan het RIVM alleen beschikken over
de vaccinatiegegevens waarvoor het informed consent is geregistreerd.
Dit heeft onvermijdelijk een onderschatting in de voorlopige opkomstcijfers tot gevolg en maakt vergelijking met voorgaande jaren niet meer
goed mogelijk. Daarom is het des te belangrijker om de tendens de
komende tijd goed in de gaten te houden en ook andere factoren te
monitoren, zoals het vertrouwen in vaccinaties. En uiteraard vol in te
blijven zetten op acties en maatregelen die bijdragen aan het vergroten
van de vaccinatiebereidheid en het vertrouwen in vaccinaties zoals
beschreven onder het kopje «Vol vertrouwen in vaccinaties».
Opkomst zuigelingenvaccinaties
Allereerst deel ik met u de voorlopige cijfers van de vaccinaties voor
zuigelingen. Deze voorlopige cijfers betreffen de vaccinaties tegen bof,
mazelen en rodehond (BMR) en difterie, kinkhoest, tetanus, en polio
(DKTP). In voorgaande jaren gaven de voorlopige cijfers het percentage
kinderen weer dat geen enkele vaccinatie heeft gehad op een bepaalde
leeftijd. Voor de BMR-vaccinatie is dat de vaccinatiestatus op 2-jarige
leeftijd en voor de DKTP-vaccinatie op 1-jarige leeftijd. Vanwege de
invoering van informed consent kunnen niet meer alle vaccinaties
meegeteld worden en kan niet meer goed gezegd worden welk deel van
de zuigelingen geen enkele vaccinatie heeft gehad. Wel kan het minimale
percentage van de zuigelingen dat een BMR-vaccinatie en/of
DKTP-vaccinatie heeft gekregen worden weergegeven. Het percentage
kinderen waarvan een BMR-vaccinatie geregistreerd is bij het RIVM op
2-jarige leeftijd op peildatum 13 januari 2023 is 89,5%. Voor de
DKTP-vaccinatie lag dit percentage op 1-jarige leeftijd op 92,9%. In
vergelijking met de cijfers een jaar eerder lagen dezelfde opkomstcijfers
voor BMR en DKTP toentertijd op respectievelijk 92,6% en 94%. Volgens
het RIVM lag het percentage vaccinaties waarvoor geen toestemming was
geregistreerd voor gegevensuitwisseling tussen de JGZ en het RIVM over
2022 voor alle BMR-vaccinaties – dit betreft zowel de zuigelingenvaccinatie als de vaccinatie op 9-jarige leeftijd – op 5,1%. Voor DKTP ligt het
percentage op 3,8%. Bij vaccinaties waarvoor geen toestemming is
geregistreerd voor gegevensuitwisseling is het niet mogelijk om een
onderscheid te maken op leeftijd. Dit onderscheid is nodig omdat zowel
de BMR als de DKTP op verschillende leeftijden gegeven worden. De
voorlopige cijfers van geregistreerde vaccinaties liggen lager dan in
januari 2022. Er kan niet goed geconcludeerd worden in welke mate er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 651

5

sprake is van een daling van de opkomst op basis van deze cijfers, omdat
de wijze waarop vaccinaties geregistreerd worden is veranderd ten
opzichte van eerdere jaren. Voor de zuigelingenvaccinaties van de
hierboven beschreven cohorten is het effect van het informed consent wel
minder groot dan voor de HPV-vaccinaties omdat deze zuigelingen
grotendeels al voor 1 januari 2022 in aanmerking kwamen voor vaccinatie.
Opkomst HPV-vaccinatie
In het voorjaar van 2022 is er gestart met een aantal wijzigingen met
betrekking tot de HPV-vaccinatie. Naast meisjes worden nu ook jongens
gevaccineerd tegen HPV. Daarnaast is de vaccinatieleeftijd verlaagd naar
het jaar waarin kinderen 10 worden en is er gestart met een grootschalige
inhaalcampagne – verspreid over twee jaar – voor alle jongeren tot 18
jaar. Alvorens in te gaan op de daadwerkelijke opkomstcijfers, is het ook
voor de HPV-vaccinatie belangrijk te vermelden dat in de genoemde
percentages het percentage anoniem geregistreerde HPV-vaccinaties niet
mee kan worden genomen. Dat percentage lag voor de HPV-vaccinatie in
2022 voor alle leeftijden gemiddeld op 3,8%.
De cijfers voor de HPV-vaccinatie over 2022 geven voor de eerste keer de
voorlopige opkomst voor zowel meisjes als jongens weer.
Figuur 1 Deelname (%) eerste HPV-vaccinatie (situatie 13 januari 2023, exclusief
anonieme vaccinaties)

In tegenstelling tot jongens, hebben meisjes geboren in 2004, 2006 en 2008 al eerder dan in 2022
een eerste uitnodiging voor HPV-vaccinatie ontvangen, namelijk in het jaar dat ze 13 jaar werden.
Zij hebben daarom meer tijd en mogelijkheden gehad om een HPV-vaccinatie te halen dan de
overige jongeren in deze grafiek.

In het kader van de inhaalcampagne werden in 2022 ook meisjes en
jongens geboren in 2008, 2006 en 2004 uitgenodigd. De meisjes uit deze
cohorten hebben in het verleden al eerder een uitnodiging gekregen voor
de HPV-vaccinatie. De opkomst voor de HPV-vaccinatie voor meisjes lag
nog niet eerder zo hoog als die voor het cohort 2008 en 2006. Deze cijfers,
samen met de meer dan 50% opkomst onder jongens uit de geboortecohorten 2012, 2009, 2008 en 2006, maakt dat ik zeer verheugd ben over het
verloop van de inhaalcampagne voor de HPV-vaccinatie. Temeer omdat
deze cijfers een onderschatting van de daadwerkelijke opkomst vormen.
Het betreft namelijk grotendeels jongeren die vanaf 2022 in aanmerking
kwamen voor vaccinatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 651

6

Geregistreerde vaccins en doorlooptijden
In de motie van de leden Den Haan en Rudmer Heerema van 6 juli 20225
wordt de regering verzocht om in overleg met veldpartijen tot voorstellen
te komen die de doorlooptijd voor vaccins van EMA6-goedkeuring tot
inzet in de praktijk in Nederland drastisch omlaag te brengen. Daarnaast
heb ik in mijn beleidsreactie op de verkenning van het vaccinatiestelsel
door de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) aangegeven
me in te spannen om deze doorlooptijd te optimaliseren.
Om hier uitvoering aan te geven heb ik de afgelopen periode apart met de
verschillende betrokken partijen7 gesproken en op 5 december jl hebben
we een gezamenlijk overleg gehad. Het doel van deze gesprekken was om
een beter beeld te krijgen van de aard en omvang van het probleem en
om tot mogelijke oplossingen te komen.
Zowel de deelnemers als ik hebben deze gesprekken als zeer nuttig en
prettig ervaren. Ze hebben ook geholpen om beter zicht te krijgen op de
problemen en de verbeteringen die mogelijk zijn. Zo hebben we vastgesteld dat er de laatste jaren, onder andere door de introductie van de
Horizonscan (waarbij vaccinleveranciers de mogelijkheid hebben om
overheidsorganisaties te informeren over de producten waar zij aan
werken), het opstellen van basisdocumenten door het RIVM en het
prioriteringsoverleg (waarbij betrokken organisaties komen tot een advies
over de werkagenda van de Gezondheidsraad), flinke winst is geboekt in
het verkorten van de doorlooptijden van programmatisch aangeboden
vaccins. De doorlooptijden die in de motie worden genoemd zijn
gebaseerd op een langjarig gemiddelde van alle vaccins (ook de vaccins
die niet programmatisch worden aangeboden) en laten niet zien dat er de
afgelopen jaren een forse verbetering is opgetreden. We hebben ook
vastgesteld dat er soms goede redenen zijn voor langere doorlooptijden
van programmatisch aangeboden vaccins, bijvoorbeeld omdat er nog (te)
weinig kennis beschikbaar is over de werkzaamheid en effectiviteit van
een nieuw vaccin en/of omdat de ernst en omvang van de ziektelast
onvoldoende of onvoldoende duidelijk is. Tegelijk hebben we geconcludeerd dat dit niet altijd voor iedereen duidelijk is en dat de communicatie
hierover sneller en beter kan. Dit zou ook meer duidelijkheid moeten
geven aan vaccinproducenten over of en wanneer een nieuw vaccin dat ze
op de markt brengen interessant is voor een programmatisch aanbod.
In de gesprekken is mij verder duidelijker geworden dat gezondheidswinst
vooral te halen is buiten het programmatisch aanbod, namelijk bij vaccins
die bedoeld zijn voor specifieke medische risicogroepen en voor burgers
die dit voor hen moverende redenen graag willen. Medische risicogroepen en burgers die dit willen krijgen nu niet altijd de vaccinaties die
nodig of van meerwaarde kunnen zijn. Dit heeft zowel te maken met de
kennis over deze vaccinaties als met de manier waarop ze aangeboden
worden.
Dit brengt mij ertoe om mij samen met de betrokken partijen in te zetten
voor het verbeteren van de communicatie over de routing van vaccins.
Hiertoe heeft het prioriteringsoverleg in december een eerste overzicht
gemaakt van alle vaccins die in 2021 en 2022 bij het CBG zijn geregistreerd en hoe deze wel of niet in aanmerking komen voor advisering voor
eventuele programmatische inzet. Als dit goed bevalt, kan dit een
structurele werkwijze worden. Voor medische risicogroepen en burgers
5

Kamerstuk 32 793, nr. 619
European Medicines Agency
7
Te weten: RIVM, Gezondheidsraad, CBG, Zorginstituut Nederland en HollandBio.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 651

7

die graag een vaccinatie willen, zetten we ons ervoor in dat de vaccins
deze doelgroepen beter bereiken. Om zo gezondheidswinst te realiseren
waar dit nu nog onvoldoende gebeurt. Dit doe ik enerzijds door in te
zetten op een nieuwe organisatie voor volwassenenvaccinaties, zoals ik
omschreven heb in mijn beleidsreactie op de verkenning van de RVS.
Deze vaccinatievoorziening voor volwassenen kan mogelijk ook een rol
spelen in de uitvoering van het vaccineren van medische risicogroepen. In
de uitvoeringstoets die het RIVM nu uitvoert wordt gekeken hoe en onder
welke randvoorwaarden het vaccinatieaanbod voor deze groepen vorm
kan krijgen. Naast de organisatie zetten we in op betere informatievoorziening over vaccinaties voor medische risicogroepen en individuen. De
informatievoorziening voor medische risicogroepen wordt al onder
handen genomen, zoals geschetst in de beleidsreactie op het rapport van
het Zorginstituut Nederland (ZIN) over deze doelgroep. Bij beide
doelgroepen gaat het zowel om informatievoorziening voor de patiënt als
voor de betrokken zorgverlener.
Ik zie deze verbeteringen met vertrouwen tegemoet en heb met de
betrokken partijen afgesproken hierover met elkaar in gesprek te blijven
en de voortgang van onze gezamenlijke inzet te monitoren.
Werkagenda Gezondheidsraad
De Werkagenda van de Gezondheidsraad wordt eens in het half jaar
opgesteld op basis van een prioriteringsoverleg tussen de Gezondheidsraad, het RIVM, ZiN en het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG). Afgelopen december jl. heeft er opnieuw een prioriteringsoverleg plaatsgevonden. Op basis daarvan stelt de Gezondheidsraad een
nieuwe werkagenda voor. Deze werkagenda deel ik als bijlage bij deze
brief met uw Kamer en stel ik daarmee vast.
In 2023 staan op de werkagenda adviezen over de pneumokokkenvaccinatie voor ouderen, monoklonale antistoffen tegen het RS-virus en de
vaccinatie tegen Mpox. Voor de advisering over Mpox zijn de ontwikkelingen in 2023 van belang. Ook zal de Gezondheidsraad in 2023 blijven
adviseren over COVID-19 gerelateerde onderwerpen. Daarnaast zal de
Gezondheidsraad het eigen beoordelingskader naar verwachting in 2023
herzien. Daarbij is de Gezondheidsraad gevraagd om, conform de
toezegging van de voormalig Minister MSZ8, bij deze herziening van het
beoordelingskader te onderzoeken of het pandemisch potentieel van
ziekteverwekkers, maatschappelijke of macro-economische effecten van
ziekteverwekkers en elementen uit het reële optiewaardenmodel een
zinvolle uitbreiding van het beoordelingskader kunnen zijn. De Gezondheidsraad neemt dit verzoek mee in de herziening van het eigen beoordelingskader. Ik ga ervan uit dat daarmee aan deze toezegging recht is
gedaan. Voor 2024 staat de pneumokokkenvaccinatie voor kinderen en
griepvaccinatie op de werkagenda. Naar verwachting volgt er een
geactualiseerde werkagenda in de tweede helft van 2023. Uiteraard zal ik
uw Kamer daarover informeren. Daarnaast is er ditmaal voor het eerst een
bijlage bij de werkagenda meegestuurd, die een overzicht geeft van de in
2021 en 2022 geregistreerde vaccins en of deze wel of niet zijn
opgenomen in de werkagenda van de Gezondheidsraad. Een nadere
toelichting hierop is eerder in deze brief gegeven onder het kopje
«Geregistreerde vaccins en doorlooptijden».

8

Kamerstuk 35 676, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 651

8

Beleidsreactie op GR-advies «Evaluatie schema RVP»
In 2021 heeft de voormalig Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport (VWS) de Gezondheidsraad gevraagd te adviseren over het
vaccinatieschema van het RVP. De vraag aan de Gezondheidsraad was
gericht op het evalueren van het huidige vaccinatieschema om te bekijken
of er aanpassingen gewenst zijn bijvoorbeeld op basis van nieuwe
wetenschappelijke inzichten. Daarnaast was gevraagd om te bekijken
welke speelruimte er is om in individuele gevallen af te wijken van het
RVP-vaccinatieschema. Op 7 september jl. heeft de Gezondheidsraad
hierover een advies uitgebracht.9 De Gezondheidsraad stelt in het advies
dat het niet wenselijk is meer flexibiliteit aan te brengen in het vaccinatieschema van het RVP door mogelijkheden te bieden om vaccinaties weg te
laten of keuzemogelijkheden te geven voor prikmomenten, omdat dat kan
leiden tot verminderde bescherming van zowel individuen als groepen en
vervolgens tot meer uitbraken van ziektes waartegen gevaccineerd wordt
In het advies worden vier wijzigingen van het RVP-schema voorgesteld:

Naar aanleiding van dit advies is het RIVM gevraagd om samen met de
koepelorganisaties van de JGZ (Actiz en GGD GHOR NL) een verkenning
uit te voeren naar de voorgestelde wijzigingen. Uit deze verkenning komt
naar voren dat de wijziging van DKTP op 4 jaar naar DKT op 5–6 jaar een
verandering in de praktijkuitvoering van de JGZ met zich meebrengt. Met
de verschuiving van de BMR-vaccinatie van 9 jaar naar 2–4 jaar zal een
inhaalcampagne voor de tussenliggende cohorten moeten worden
ingericht.
Ik sta positief tegenover het advies van de Gezondheidsraad. Voor het
overnemen van het advies dienen er een aantal randvoorwaardelijke
zaken inzichtelijk gemaakt te worden, zoals de kosten die gepaard gaan
met de voorgenomen wijzigingen, de vaccinvoorraden, de
ICT-aanpassingen en de capaciteit bij de JGZ. De komende periode zullen
deze punten worden uitgewerkt in nauwe samenwerking met de veldpartijen. De eerste mogelijkheid voor besluitvorming is voorjaarsnota 2023.
Uiteraard zal ik uw Kamer over het vervolg informeren.
In het advies van de Gezondheidsraad wordt geadviseerd vaccinaties, die
niet in het RVP zijn opgenomen, maar voor individuen wel gezondheidswinst kunnen opleveren, maximaal bekend en toegankelijk te maken voor
de mensen die er gebruik van willen maken. Op dit moment worden deze
zogenoemde «vaccinaties op maat» niet optimaal benut. Zoals eerder in
9

Kamerstuk 32 793, nr. 634

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 651

9

deze brief beschreven, verwacht ik met het oprichten van een vaccinatievoorziening voor volwassenen bij de GGD’en een betere organisatie voor
en communicatie over deze vaccinaties op maat.
Beleidsreactie op GR-advies «Vaccinatie tegen meningokokken B:
update»
Meningokokken B (MenB) is een zeer ernstige ziekte die kan leiden tot
hersenvliesontsteking en bloedvergiftiging en die fataal kan aflopen. Ik
heb de Gezondheidsraad daarom gevraagd mij te adviseren over het al
dan niet opnemen van het vaccin tegen meningokokken B in het RVP. Dit
advies, wat een actualisatie is van het advies uit 2018, heb ik in oktober jl.
met uw Kamer gedeeld.10
Volgens de Gezondheidsraad laten nieuwe gegevens zien dat de
bestaande vaccins mensen voldoende effectief kunnen beschermen tegen
MenB. Vaccinatie kan echter niet leiden tot groepsbescherming. Het
aanbieden van vaccinatie via het RVP is niet kosteneffectief, mede omdat
het aantal ziektegevallen in Nederland de laatste jaren laag is. In het
eerste halfjaar van 2022 ging het om 6 ziektegevallen bij jonge kinderen
en 15 bij adolescenten. Daarnaast is de prijs van het vaccin hoog en zijn er
meerdere doses nodig voor een goede bescherming. Deze vaccinatie
geeft in vergelijking met andere vaccinaties vooral bij jonge kinderen
relatief veel bijwerkingen, zoals hoge koorts. Dit leidt vaker tot ziekenhuisopname en extra medisch handelen. De Gezondheidsraad adviseert
daarom om vaccinatie tegen MenB vooralsnog niet in het RVP op te
nemen. Ik neem het advies van de Gezondheidsraad over. Mochten er in
de toekomst redenen zijn om dit besluit te heroverwegen, bijvoorbeeld
omdat het aantal ziektegevallen stijgt, de vaccins goedkoper worden of er
nieuwe vaccins op de markt komen met minder bijwerkingen, dan zal ik
de Gezondheidsraad uiteraard weer om advies vragen.
Tot slot merkt de Gezondheidsraad op dat mensen redenen kunnen
hebben om vaccinatie tegen MenB te willen buiten het RVP om. De
Gezondheidsraad vindt het daarom van belang dat de vaccinatie tegen
MenB bekend en toegankelijk is. Gezien de ernst van de ziekte is het voor
te stellen dat mensen er zelf wel voor kiezen om zichzelf of hun kinderen
hiertegen te vaccineren. Het vaccin tegen MenB is, weliswaar op eigen
kosten, beschikbaar via de huisarts of een vaccinatiecentrum in de regio
(zoals een GGD). Extra informatie over de vaccinatie tegen MenB is
beschikbaar op de website van het RIVM.11 Momenteel wordt vaccinatie
tegen MenB al wel aan bepaalde medische risicogroepen aangeboden. In
dat geval wordt de vaccinatie vergoed in het kader van de Zorgverzekeringswet (Zvw).
Lopende implementaties
Vaccinatie tegen gordelroos
In het najaar van 2022 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de laatste
stand van zaken van de gordelroosvaccinatie, waaronder de kosteneffectiviteit12. Op 1 februari jl. vroeg de heer Rudmer Heerema (VVD) in de
procedurevergadering van de commissie VWS opnieuw om informatie
over de gordelroosvaccinatie. In het najaar gaf ik aan met het RIVM in
gesprek te zijn over de uitkomsten van de gesprekken met de vaccinleve10

Kamerstuk 32 793, nr. 640.
RIVM. Meningokokken B-vaccinatie. Te raadplegen via: https://www.rivm.nl/meningokokken/
meningokokken-b-vaccinatie.
12
Kamerstuk 32 793, nr. 641.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 651

10

rancier en de betekenis daarvan voor de kosteneffectiviteit. Omdat de
beschermingsduur van het vaccin en de afname in effectiviteit over de
jaren evenals de kosten, die samenhangen met het toedienen van de
vaccins nog niet bekend zijn omdat het om een nieuw vaccin gaat, is het
niet mogelijk om nu met uw Kamer een harde uitspraak over de kosteneffectiviteit te delen.
Echter, op basis van mijn gesprek met het RIVM en de verwachtingen met
betrekking tot de genoemde onzekerheden, lijkt het aannemelijk dat
gordelroosvaccinatie kosteneffectief kan worden aangeboden.
Een andere voorwaarde voor het programmatisch aanbieden van deze
vaccinatie is de beschikbaarheid van de benodigde financiering. Het
eerstvolgende besluitvormingsmoment hiervoor is de voorjaarsnota van
2023.
Vaccinatie tegen rotavirus
Het lid Paulusma (D66) heeft in de procedurevergadering van
29 september jl verzocht om een nadere uiteenzetting van de kosten en
het inkoopproces met betrekking tot rotavirusvaccinatie. Dat licht ik graag
toe.
De hoogte van de kosten voor het opnemen van een vaccinatie in het
Rijksvaccinatieprogramma (waaronder die voor het rotavirus) wordt voor
het belangrijkste deel bepaald door de volgende drie elementen: (1) de
prijs van het vaccin, (2) de kosten voor het toedienen van dit vaccin en (3)
de omvang en opkomst van de doelgroep.
Bij de berekening van het benodigde budget voor het aanbieden van
rotavirusvaccinatie is uitgegaan van een inkoopprijs van het vaccin die
kosteneffectief is. De aanschaf van de vaccins vindt plaats door middel
van een aanbesteding. Daarbij wordt naast de prijs van het vaccin ook
gelet op andere zaken, zoals de leveringszekerheid, de wijze en frequentie
van toediening en gebruiksgemak. Zodra de aanbesteding is afgerond is
duidelijk tegen welke prijs de vaccins daadwerkelijk kunnen worden
aangeschaft. Omdat die prijs vertrouwelijk is kan ik daar geen mededeling
over doen. Wel geldt in algemene zin dat de prijs doorgaans lager is als er
meerdere aanbieders zijn. Voor het rotavirusvaccin zijn dit er twee.
In de implementatiefase van de vaccinatie worden afspraken gemaakt
over de kosten voor het toedienen van het vaccin met de JGZ uitvoerders.
Bij deze kosten gaat het onder andere om de inzet van personeel,
communicatie/voorlichting en huisvesting. Het uitgangspunt is dat de
vergoeding toereikend is voor een adequate uitvoering van de vaccinatie.
Omdat de gesprekken over het toedieningstarief nog moeten plaatsvinden, kan ik hier nog geen uitspraken over doen.
Een derde belangrijk element in de kostenopbouw is de omvang en
opkomst van de doelgroep. Hoe groter de doelgroep (en verwachte
opkomst), hoe hoger de kosten van de aanschaf van de vaccins en het
toedienen ervan. Voor rotavirusvaccinatie wordt de doelgroep geschat op
ongeveer 180.000 zuigelingen per jaar en de opkomst op zo’n 90%. Dit
laatste is vergelijkbaar met de opkomst voor andere RVP vaccinaties.
Gezien de vragen van mevrouw Paulusma tijdens het Commissiedebat
Medische preventie op 7 juni 2022 (Kamerstukken 32 793 en 24 077, nr.
612) merk ik ook graag op dat de wijze waarop vaccins voor het Rijksvaccinatieprogramma in Nederland worden ingekocht doorgaans leidt tot de
aanschaf van kwalitatief hoogwaardige vaccins, tegen een gunstige prijs
en goede voorwaarden. En voor zover die informatie beschikbaar is, geldt
dit ook in vergelijking met andere Europese landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 651

11

Aanvullende HPV-campagne voor jongvolwassenen
In de zomer van 2022 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de laatste stand
van zaken van de implementatie van de aanvullende
HPV-vaccinatiecampagne voor jongvolwassenen.13 U bent toen geïnformeerd over de voorbereidingen van de campagne en over de geboortecohorten die in aanmerking komen voor deze campagne. In 2023 krijgen alle
jongvolwassenen geboren tussen 1 januari 1996 en 31 december 2003
eenmalig de gelegenheid om zich alsnog kosteloos te laten vaccineren
tegen het Humaan Papillomavirus (HPV). Een vaccinatie bestaat uit twee
prikken met bij voorkeur een interval van 6 maanden tussen beide prikken.
Op 11 januari jl. is het RIVM gestart met een voorlichtingscampagne om
deze groep jongvolwassenen over HPV en de vaccinatie te informeren.
Behalve een uitnodiging op het huisadres is er een campagne gestart via
sociale media waarin een HPV-kennisquiz centraal staat, maar ook radio
en podcasts om de doelgroep te bereiken. Er is extra aandacht besteed
aan middelen en activiteiten voor jongeren met een migratieachtergrond,
zo is er bijvoorbeeld een docentenhandleiding en draaiboek voor gesprek
over HPV met islamitische leerlingen en studenten. De campagne werd op
11 januari met een live kennisquiz afgetrapt aan de Vrije Universiteit van
Amsterdam, waar de doelgroep rondloopt. De campagne sluit aan op de
HPV-campagne onder 18 jaar, zo komt de slogan «Met 1 vaccin beschermd
tegen 6 soorten kanker» terug. Jongvolwassenen, die in aanmerking
komen voor deze campagne, kunnen een afspraak plannen bij de GGD’en
en vanaf februari 2023 terecht voor de HPV-vaccinatie. Deze aanvullende
HPV-campagne zal voor het einde van 2023 worden afgerond.
Tot slot
Zoals u ziet, spelen er volop ontwikkelingen op het gebied van vaccinaties.
Na een bijzondere periode met de COVID-19 pandemie begint zich nu
langzaam een beeld te vormen over de impact van deze pandemie op het
RVP, al blijft dit beeld nog wat vertroebeld door de recente invoering van
het informed consent. Het blijft buiten kijf staan dat het uitermate
belangrijk is dat mensen vertrouwen hebben in vaccinaties. Daarmee kan
immers iedereen beschermd worden tegen verschillende infectieziekten
en wordt de kans op ernstige ziekte en complicaties verminderd. Ook de
komende periode verwacht ik nog een flink aantal ontwikkelingen. Ik zal
uw Kamer daarom in ieder geval tweemaal per jaar informeren over de
ontwikkeling van de vaccinatiegraad, de laatste stand van zaken op de
aanpak «Vol vertrouwen in vaccineren» en de laatste stand van zaken op
het gebied van de lopende implementaties. Het eerstvolgende moment zal
naar verwachting rond de zomer van 2023 zijn.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. van Ooijen

13

Kamerstuk 32 793, nr. 633.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 651

12