Voorstel van wet van de leden Kwint en Westerveld tot wijziging van diverse
onderwijswetten teneinde te verbieden dat leerlingen van ouders die geen vrijwillige
geldelijke bijdrage hebben voldaan worden buitengesloten van activiteiten
Betreft: bijlage bij Kamerstukken II 2018/19, 35 063, nr. 5

De initiatiefnemers hebben enkele (onderwijs)organisaties en de sectorraden om een reactie
op het wetsvoorstel gevraagd. Ook de VO-raad is benaderd, maar heeft geen reactie ter
publicatie aangeleverd. De reacties zijn als volgt.
LAKS
Het LAKS is blij gestemd over de initiatiefwet die een einde moet maken aan de ongelijke
toegang tot extracurriculaire activiteiten en bijles. De scholierenorganisatie deelt de zorgen
van de initiatiefnemers dat gedragsregels en afspraken niet voldoende zijn om te voorkomen
dat leerlingen uitgesloten worden, en een kloof ontstaat tussen leerlingen uit arme gezinnen en
leerlingen uit rijke gezinnen. Het LAKS is van mening dat segregatie op basis van inkomen in
het onderwijs zeer ongewenst is en structureel moet worden tegengegaan. Het voorstel beoogt
deze segregatie te voorkomen, wat de reden is om volmondig steun uit te spreken. Behalve dat
de initiatiefnemers met deze wet alle leerlingen gelijke toegang willen geven tot
extracurriculaire activiteiten is het LAKS bijzonder verheugd met de extra bepaling met
betrekking tot gelijke toegang tot bijles en examentraining die onder verantwoordelijkheid
van de school worden georganiseerd.
Het LAKS is bereid te investeren in het openstellen van zijn klachtenlijn als een extra plek om
meldingen over misstanden omtrent de vrijwillige ouderbijdrage te melden. Signalen over
scholen die zich niet aan de maatregelen houden – dan wel leerlingen uitsluiten van
extracurriculaire activiteiten, dan wel de bepaling niet vermelden in hun schoolgids – zullen
worden gedeeld met de Onderwijsinspectie met het doel de misstanden recht te zetten ten
einde de sociale druk op ouders te verlagen en uitsluiting van leerlingen te voorkomen.
Het LAKS is zich ervan bewust dat het voor schoolleiders een uitdaging wordt om een
aantrekkelijk en afwisselend extracurriculair programma op te stellen als de harde eis is dat
geen leerling wordt buitengesloten. Toch zien we liever een versoberd programma, dan de
buitensluiting van leerlingen.

Ouders & Onderwijs
Een uitgangspunten van het onderwijsbestel is dat het funderend onderwijs kosteloos
toegankelijk is voor alle leerlingen, om kansengelijkheid te bevorderen en segregatie tegen te
gaan. Daarom is elk initiatief tot het terugdringen van druk op het financieel bijdragen van
gezinnen aan school ons welkom. Onderzoek bevestigt telkens weer dat het vragen van
bijdragen leidt tot hindernissen en uitsluiting van kinderen, en dus tot ongelijke kansen. Het
principe dat scholen geen kind moeten uitsluiten van activiteiten of leermiddelen in, rond, cq.
gebruikt door de school zou veel actiever beleden en toegepast moeten worden.
Doel van de initiatiefwet is uitsluiting voor extracurricullaire activiteiten via vrijwillige
ouderbijdrage onmogelijk te maken. Doel van de wet zou ook kunnen zijn dat het kosteloze

karakter van het funderend onderwijs voor ouders gewaarborgd is, door scholen te verbieden
bijdragen op te dringen voor activiteiten en faciliteiten vanuit en voor scholen.
Druk en dwang worden toegepast rond extracurricullaire activiteiten, en ook rond bijdragen
voor verplichte schoolactiviteiten.
Waardoor ontstaat de (gepercipieerde) druk en dwang? Wij zien twee redenen:
1. Voor ouders is niet altijd even duidelijk of een activiteit een verplichte activiteit is of
niet. Dat bijdragen voor verplichte activiteiten en leermiddelen vrijwillig zijn, wordt
door scholen -ook- niet altijd gemeld. Het onderscheid tussen ‘verplichte activiteiten’
en ‘extracurricullaire activiteiten’ creëert een mist. Dit grijze gebied verkleint de grip
van ouders - en scholen - op de situatie. Ook voor verplichte activiteiten en
leermiddelen zou dus het bijvoeglijk naamwoord ‘vrijwillig’ steeds expliciet moeten
worden toegevoegd in informatie aan ouders.
2. Druk, dwang en uitsluiting worden ook toegepast rond digitale leermiddelen als iPads
en laptops. De voorbeelden in de tekst over de initiatiefwet betreffen veelal
schoolreizen.
a. Rond digitale leermiddelen is voor ouders niet altijd duidelijk (en sowieso
ingewikkeld) wanneer deze tot de verplichte leermiddelen dienen te worden
gerekend. (Zie de brief van de Inspectie aan de scholen dd 24 mei 2017, onder
de kop 'Laptop, tablet en digitaal lesmateriaal’,
https://www.oudersonderwijs.nl/oudersonderwijs/assets/20170524%20onderwi
jsinspectie%20over%20ouderbijdrage.pdf)
b. Veel scholen ontkennen impliciet dat de iPad in hun context een verplicht
leermiddel is door de kosten daarvan eenvoudigweg bij ouders neer te leggen.
Mede doordat in deze geen referentiekader hebben, en vanwege het sturende
karakter van de berichtgeving vanuit scholen, is voor ouders moeilijk
überhaupt te onderkennen dat wel eens sprake zou kunnen zijn van een hooguit
vrijwillige bijdrage.
Met het initiatiefwetsvoorstel wordt tevens vastgelegd "dat scholen geen leerlingen mogen
uitsluiten van bijlessen en examentrainingen die onder verantwoordelijkheid van de school
worden georganiseerd, indien de ouders de ouderbijdrage niet kunnen betalen of niet hebben
betaald.” De frase ‘onder verantwoordelijkheid van de school’ is vaag en in de praktijk
moeilijk toepasbaar.
Veel middelbare scholen bieden ruimte aan bedrijven voor het aanbieden van bijlessen, fysiek
binnen de school, en ook door deze bedrijven in staat te stellen zich aan leerlingen en ouders
te presenteren. Dat gebeurt door gelegenheid te bieden flyers te verspreiden onder leerlingen,
zich op ouderavonden en door berichten van private aanbieders via de digitale schoolkanalen
te verspreiden. Scholen stellen leerlingen ook in staat aan elkaar bijles aan te bieden. Maken
leerlingen gebruik van de diensten van een particulier bedrijf of een medeleerling, dan gaan
die betalingen buiten de school om. Gaat het wel of niet om aanbod onder de
verantwoordelijkheid van de school, als de school de facilitator is van het bij elkaar komen
van vraag en aanbod? Een alternatieve route om uitsluiting van bijlessen en examentrainingen
te voorkomen, is door de verantwoordelijkheid van scholen voor het realiseren van het
schooladvies waarmee de leerling de school is binnengekomen te versterken.
Scholen geven bij berichtgeving over kosten van schoolreizen en digitale leermiddelen vaak
aan dat ouders stichting Leergeld zouden moeten benaderen als ze de kosten niet zelf kunnen

betalen. In de tweede alinea van de paragraaf ‘1. Inleiding’ in de toelichting op het initiatiefwetsvoorstel wordt deze route genoemd. Enkel en alleen al het noemen van die route versterkt
dat ouders zich aangesproken voelen, ook als dat (formeel) niet aan de orde is, of als correct
gemeld wordt dat het om een verplichte activiteit of verplicht leermiddel gaat. Bovendien
leidt de route Leergeld ertoe dat onderwijskosten worden afgewenteld op liefdadigheid.
Waarom werven scholen dan niet zelf fondsen of sponsoring? Als rond bijdragen van ouders
aan school(activiteiten) het woord ‘vrijwillig’ steeds expliciet wordt genoemd, zou noemen
van de route Leergeld niet meer aan de orde moeten zijn.
Omtrent toezicht op en handhaving van de bepalingen in het initiatief-wetsvoorstel wordt
vermeld: “Wanneer de Onderwijsinspectie signalen krijgt dat een school niet handelt volgens
de wettelijke vereisten, zijn zij aan zet op scholen aan te spreken en hen in staat te stellen de
praktijk aan te passen. Naar verwachting zal de nalevingsbereidheid groot zijn en zal het niet
vaak nodig zijn dat de Inspectie een school moet aanspreken op de tekortkomingen." Niet
voor ouders is bekend dat meldingen kunnen worden doorgegeven aan de Inspectie, cq. welke
rol de Inspectie kan vervullen. Verder is de mogelijkheid tot melden bij de Inspectie niet heel
toegankelijk. Tot slot biedt de Inspectie geen terugkoppeling op signalen, noch omtrent de
interpretatie op een melding, noch omtrent de daaropvolgende actie cq. sanctie.
Om de toezichts- en handhavingsrol van de Inspectie een meer reële te maken, is óf nodig
deze publieksvriendelijker te maken, óf een organisatie als Ouders & Onderwijs in deze als
voorportaal van de Inspectie te laten fungeren. Ouders & Onderwijs biedt in het contact met
ouders rond een casus vaak al een inschatting van de meldingswaardigheid daarvan. We
geven ook namens (geanonimiseerde) ouders meldingen door.

Leergeld Nederland
Leergeld Nederland is blij met de aandacht die er is voor het thema schoolkosten en staan
geheel achter de intentie van de initiatiefwet van Kwint / Westerveld.
Leergeld deelt de analyse van Kwint en Westerveld, namelijk dat de wijze waarop een aantal
scholen omgaat met de problematiek van ouderbijdragen/schoolreizen leidt tot ongewenste
uitsluiting van kinderen. Ons uitgangspunt is dat school nooit een omgeving mag zijn waar
sociale uitsluiting plaatsvindt, ons realiserend dat sociale uitsluiting op jonge leeftijd grote
gevolgen kan hebben voor het verdere verloop van iemands leven. Met regelmaat spreken wij
‘ervaringsdeskundige’ ouders die kost wat kost willen voorkomen dat hun kind wordt
buitengesloten. “Ik was vroeger een kind dat niet mee mocht op schoolreis en ik weet nog
steeds hoe dat voelde”.
Anders aan de indieners zien wij binnen ons werkveld dat er steeds meer scholen zijn die zich
dit aantrekken en die vervolgens bereid zijn om, al dan niet in samenwerking met ouders en
stichting Leergeld, naar oplossingen te zoeken zodat het betreffende kind mee kan. Leergeld
doet dit zonder met het vingertje te wijzen maar door de betreffende
schoolleider/schoolbestuur deelgenoot te maken van het probleem. Zou er een
schoolleider/bestuurder zijn die zegt: “ik wil er graag aan meewerken om (arme) kinderen
buiten te sluiten?” Dit vraagt echter heel veel inspanning omdat je hiervoor alle individuele
schoolleiders/besturen moet benaderen en bij voorkeur in breder geografisch gebied. Eén lijn
trekken is belangrijk!

Wij constateren dat het wetvoorstel zich erg te lijkt richten op de problematiek in het
basisonderwijs. Zonder deze problematiek te miskennen, zijn wij van mening dat het
probleem op scholen voor voortgezet onderwijs zeker zoveel aandacht vraagt. Het gaat daar
vaak om nog veel hogere bedragen dan in het basisonderwijs. Ook worden daar meerdere
reizen per schoolcarrière georganiseerd. Wij maken ons zorgen om de hoogte van de kosten
van de schoolreizen, maar ook om de hoogte van andere schoolkosten, vooral leermiddelen
als laptops en iPads die op steeds meer scholen verplicht worden om aan te schaffen.
Op zich lijkt het sympathiek om deelname aan allerlei zaken (schoolreizen, bijlessen
examentrainingen) waarvoor een school nu een financiële bijdrage vraagt aan de ouders, ook
mogelijk te houden voor degenen die niet (kunnen) betalen en dit bij wet te regelen.
Uitgangspunt moet inderdaad zijn dat geen kind wordt buitengesloten.
Leergeld Nederland is van mening dat dit voorstel van Kwint en Westerveld het risico’s heeft
aan zijn doel voorbij te schieten. Wij zullen dit hieronder met argumenten onderbouwen.
Het kan leiden tot een verschraling van het aanbod in die zin dat er geen extra activiteiten of
reizen meer georganiseerd worden en dat zou jammer zijn. Je zou kunnen redeneren dat er
dan ook geen kind meer kan worden buitengesloten. Maar juist voor kinderen uit onze
doelgroep zou dit jammer zijn omdat de ervaringen die zij opdoen via een schoolreis,
ervaringen zijn die ze, door de moeilijke financiële situatie thuis, niet of nauwelijks
meekrijgen. Juist voor hen is het niet vanzelfsprekend dat ze met ouders en gezin op reis
kunnen of kennis maken met andere leefwijzen of culturen. Hiermee zou juist de
oorspronkelijke bedoeling (leerlingen in contact brengen met cultuur van taal die ze leren, mn
voor kinderen die dit van thuis niet meekrijgen) verdwijnen.
Het risico is niet ondenkbeeldig dat het voorstel juist segregatie in de hand werkt: dat binnen
of buiten het kader van ouderbijdragen doorbepaalde scholen met een bepaalde populatie toch
schoolreizen georganiseerd gaan worden. Voorbeelden uit de praktijk zijn hierover al bekend:
leerkrachten (of ouders) gaan zelf schoolreizen organiseren. Ouders en leerkrachten zien een
schoolreis als vanzelfsprekend (een schoolleider zei het treffend: “Een verworven recht”) die
zij hun kind of zichzelf niet willen afpakken.
Als je scholen iets verbiedt of verplicht, bestaat het risico dat de scholen de hakken in het
zand zetten. Deze wet tast in zekere zin de vrijheid van onderwijs aan.
Nogmaals, vanuit Leergeld onderschrijven wij de oprechte intenties van de indieners. Wij
denken echter dat er meer ingezet moet worden op bewustwording in plaats van meedoen en
het voorkomen van uitsluiting van kinderen en jongeren af te dwingen via wetgeving.
De discussie zou moeten gaan over: wat zijn we in dit land allemaal normaal gaan vinden met
betrekking tot schoolreizen? Waarom is het belangrijk om als school een schoolreis
organiseren? De schoolreis wordt veelal gezien als een verworven recht. Maar hoe zien de
schoolreizen er redelijkerwijs uit? Dragen deze nog bij aan de educatieve en vormende doelen
van het onderwijs? Behoort dit tot de basiseducatie van een kind? Vinden wij dat pretreizen
zoals ski-reizen daar thuis horen? En zijn verre reizen naar China of New York niet altijd
voorbehouden aan kinderen van kapitaalkrachtige ouders? En waarom moet het steeds verder
en duurder? Wij horen het de schoolleiders zeggen: Het is zo goed voor de (sociale)
ontwikkeling van kinderen! Maar geldt dat dan niet voor ALLE kinderen? Of is de school een
reisbureau? Ouders voelen de sociale druk om hun kind mee te laten gaan.

Wij ervaren dat een schoolreis een doel op zich is geworden dan een middel binnen de kaders
van onderwijs/educatie. Het oorspronkelijk idee achter een schoolreis is verlaten. Ouders en
leerkrachten zien het als een verworvenheid. Voor leerlingen vaak een keuze argument voor
een bepaalde school. Evenwel: schoolreis moet blijven, maar dan voor ieder kind. En: een
school is geen reisbureau! En als scholen weigeren mee te doen: naming and shaming!
Leergeld Nederland voelt voor een oplossing in de richting van een gedragscode. Dit is
ingegeven door de werkervaringen van onze lokale Leergeld stichtingen die inmiddels
werkzaam zijn in bijna 270 gemeenten.
Je kunt in groter (organisatorisch én geografisch) verband afspraken maken: bijvoorbeeld
maximaal 1 schoolreis per schoolcarrière, de reis heeft een educatief karakter dus is
gerelateerd aan een bepaald vak; vaststellen van een maximaal bedrag per schoolreis. Niet de
MR maar het schoolbestuur zelf is verantwoordelijk en beslist over de schoolreizen en neemt
de gedragsregels in acht.
Onze ervaring is dat onze lokale Leergeld stichtingen in toenemende mate goede afspraken
kunnen maken met scholen over de hoogte van schoolkosten en de regeling(en) die getroffen
kunnen worden om ouders die deze niet kunnen betalen, tegemoet te komen, vaak met
bijdragen vanuit stichting Leergeld. Het gesprek is steeds vaker mogelijk. Het is vaker
onwetendheid (hoe vaak komt armoede voor? wat doet armoede met een kind? Wat doet het
met het zelfbeeld van een kind als het niet mee mag op schoolreis?) dan onwil. Na uitleg
ontstaat meestal begrip en zijn oplossingen mogelijk. School wordt deelgenoot van het
probleem, onwetendheid neemt af en alle kinderen kunnen mee! Stichting Leergeld verzorgt
een inkomenscheck en draagt een deel van de kosten.
We kunnen daar mooie voorbeelden van noemen.
Soortgelijke opmerkingen zouden we kunne plaatsten bij deelname aan bijlessen en
examentrainingen : ook daarover dient in gesprek gegaan te worden met de scholen en
afspraken gemaakt te worden in het geval ouders / leerlingen dit niet kunnen betalen. In
beginsel dient iedere school een kind voldoende te onderwijzen tot het met succes een
diploma te behalen dat bij zijn capaciteiten hoort.
Wij missen aandacht voor de verplichte aanschaf van laptops/Ipads. Naar ons idee is dit een
(of dé) grote uitdaging binnen het onderwijs. Immers, het onderwijs stelt niet meer zonder de
inzet van digitale leermiddelen te kunnen terwijl de bekostiging daarvan via de ouders gaat in
plaats van via de algemene rijksbekostiging. En wie zijn daarvan de dupe?????

Vereniging voor openbare en algemeen toegankelijke scholen (VOS/ABB)
Met belangstelling hebben we het wetsvoorstel gelezen. VOS/ABB kan als vereniging van
openbare en algemeen toegankelijke scholen alleen maar positief zijn over dit voorstel. De
vrijwillige ouderbijdrage wordt thans te vaak op een niet correcte wijze gebruikt en de
Inspectie van het Onderwijs heeft (blijkbaar) niet de handvatten om hierop te kunnen
handhaven. Goed onderwijs dient voor alle kinderen toegankelijk te zijn en dat betekent het
hele aanbod van school, ook de extracurriculaire onderdelen.

Overigens vinden we de opstellers van de initiatiefwet nog redelijk mild in de memorie van
toelichting. Doorgaans vinden de activiteiten die worden betaald vanuit de vrijwillige
ouderbijdrage plaats binnen de schooltijden (lees: binnen de onderwijstijd). Leraren worden
ingezet in hun werktijd om die activiteiten te (bege)leiden. Het feit dat een schoolreisje niet
een-op-een binnen een kerndoel te vatten is, impliceert niet dat het geen onderwijsactiviteit is.
De activiteiten vinden plaats met een sociaal doel en vallen binnen het pedagogische karakter
van het onderwijs. Het zijn dan ook onderwijsactiviteiten. Hetzelfde geldt voor de bijlessen
door de school of door leraren van de school.
Zodra er activiteiten worden georganiseerd vanuit, met of mede door de school, dan betreffen
het aldus activiteiten waarvoor het aanbod voor alle leerlingen gelijk dient te zijn, ongeacht de
financiële draagkracht (of de wil tot betalen) van de ouder. Zodra scholen delen van hun
onderwijsaanbod slechts toegankelijk maken voor die leerlingen van wie de ouders de
vrijwillige ouderbijdrage hebben betaald, dan is het onderwijsaanbod niet meer gratis. Een
geldelijke bijdrage dient vrijwillig te zijn, zo is dit vastgelegd in de sectorwetten WPO, WEC
en WVO. Het onderwijsaanbod afstemmen op basis van betaalgedrag ten aanzien van die
bijdrage, past daar geenszins bij.
De uitwerking van een gescheiden onderwijsaanbod mag daarbij niet onbenoemd blijven. Het
Nederlands Jeugdinstituut publiceerde in december 2015 het rapport ‘Opgroeien en opvoeden
in armoede’, waarin wordt gesteld dat bijna 1 op de 8 kinderen in Nederland in armoede
opgroeit. Het gevolg daarvan voor die kinderen is een toename van gevoelens van angst,
afhankelijkheid en ongelukkig zijn. Daarbij is er een verhoogde kans op sociaal isolement, dat
wil zeggen sociale uitsluiting, als gevolg van geldgebrek: onvoldoende participatie,
onvoldoende toegang tot sociale grondrechten en onvoldoende normatieve integratie.1
Bij onze leden spelen kenmerken als afkomst, levensovertuiging, seksuele geaardheid en
etniciteit nooit een rol bij het al dan niet toelaten van een kind. Ieder kind is welkom. Ook de
financiële draagkracht van ouders bij bepaalde activiteiten mag nooit een rol spelen. Dit
wetsvoorstel draagt daaraan bij. Goed onderwijs voor alle kinderen. Niet apart maar samen

Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO)
Het is onaanvaardbaar dat kinderen niet mee mogen doen aan een activiteit op grond van een
door de ouders niet-betaalde bijdrage, waaraan ze wel graag zouden deelnemen, net als andere
kinderen. De VOO steunt het wetsvoorstel op dit punt van harte. Hieronder vindt u een aantal
aanvullingen en opmerkingen.
1. De hoogte van de vrijwillige ouderbijdrage wordt in openbare scholen voor primair
onderwijs vrijwel altijd vastgesteld en geïnd door de
ouderraad/oudervereniging/stichting van ouders en niet door de school(directie).
2. De hoogte van de vrijwillige ouderbijdrage wordt in openbare scholen voor voortgezet
onderwijs vrijwel altijd geïnd dor de school via een gezamenlijke incasso met of
gescheiden van overige, meer of minder verplichte, bijdrage van ouders.
3. De activiteiten die worden bekostigd vanuit de vrijwillige ouderbijdrage vallen in het
openbaar primair onderwijs vrijwel allemaal onder schooltijd. Een meerdaagse
schoolreis heeft dagdelen en dagen die buiten het gewone lesrooster vallen, de overige
activiteiten niet of nauwelijks. Denk hierbij aan het Sinterklaasfeest, de Kerstmarkt,
1

‘Opgroeien en opvoeden in armoede’, Nederlands Jeugdinstituut, www.nji.nl, maart 2018, p. 9.

het Kerstontbijt, de sportdag, de schoolreis in het primair onderwijs. Of de diplomauitreiking inclusief feestelijke afsluiting van de schoolloopbaan in het voortgezet
onderwijs.
4. De vraag is gerechtvaardigd op welke grond het huidige recht scholen de mogelijkheid
biedt kinderen uit te sluiten van schoolreisjes en andere extra activiteiten?
5. Aan een leerling in 5 havo of 6 VWO is nog uit te leggen dat deelname aan
buitenlandreis afhankelijk is van de al dan niet betaalde bijdrage, maar dat is niet
mogelijk aan een leerling in groep 3 of 4 in het primair onderwijs, die de bus naar de
dierentuin ziet vertrekken. Onderscheid tussen po en vo is wel mogelijk.
6. Het instemmingsrecht van de oudergeleding van de MR ten aanzien van “de
vaststelling of wijziging van de hoogte en de vaststelling of wijziging van de
bestemming van de middelen …..” zoals die in art. 13 lid 1 onder c en art. 14 lid 2
onder c Wms is beschreven, is van toepassing bij een voorstel van het bevoegd gezag
(of zijn vertegenwoordiger in de school) daartoe. Zoals eerder aangegeven wordt in
het openbaar primair onderwijs deze bijdrage vrijwel altijd gevraagd door de
ouderraad/oudervereniging of stichting van ouders, waarbij de oudergeleding van de
MR die bevoegdheid niet uitoefent. Op die scholen bepalen de ouders onderling wat
zij over hebben voor de extra(curriculaire) activiteiten binnen de school.
7. De genoemde instemmingsbevoegdheid ten aanzien van activiteiten die buiten de voor
de school geldende onderwijstijd worden georganiseerd, is correct. Deze is meer van
toepassing in het voortgezet onderwijs dan in het primair onderwijs, waar vrijwel alle
activiteiten onder onderwijstijd worden georganiseerd.
8. Ouders ervaren al jarenlang druk van school en van hun kinderen om mee te (laten)
doen aan de aangeboden activiteiten en voorzieningen. Als enige (of een van de
weinigen) niet meegaan naar Rome of welke stad dan ook leidt tot een gevoel van er
niet bij horen om van andere uitingen van medeleerlingen maar te zwijgen. Die druk
moet weg bij ouders en hun kinderen.
9. Hoe kan een school iemand dwingen iets te betalen wat vrijwillig is? De overeenkomst
tussen school en ouders, die jaren geleden nog verplicht was en die mogelijk de grond
was van een dwingend verzoek, is verdwenen. Er is dus geen enkele grondslag voor
dergelijk handelen, nog los van het morele aspect van zo’n handeling.
10. Het is een illusie te denken dat door het nadrukkelijk benoemen van de vrijwilligheid
de extreem hoge gevraagde bijdragen in bijvoorbeeld het algemeen bijzonder
onderwijs gestopt zullen worden, of dat ouders zich dan wel massaal gaan melden
voor die scholen. De cultuur en sfeer zijn zo anders voor jou als niet-betalende ouder,
dat de kans groot is dat de (sociale) druk als onprettig kan worden ervaren.
11. Een gedragscode voor dit fenomeen juicht de VOO toe.
12. Dispensatie of hulp vragen is voor veel ouders lastig. Men moet bij de schoolleiding
aankloppen om aan te geven dat men financieel zo lastig zit, dat die bijdrage niet kan
worden voldaan. Schaamte ligt op de loer. Dan zegt men soms maar niets en betaalt
zonder verder bericht niet. Of men sluit leningen (bekend in het voortgezet onderwijs)
om het risico van het stigma voor het kind te vermijden. “Je wilt toch niet dat je kind
bekend is als die arme sloeber” (of andere minder fraaie bewoordingen).
13. Dat de huidige wetgeving niet voldoet, is in de praktijk van alledag te merken. Dat
verduidelijking van het vrijwillige karakter van de bijdrage de ongewenste praktijken
zal doen verdwijnen is een zaak van wishful thinking.
14. Gedragsregels veranderen betekent dat je gedrag wilt veranderen. Gedragsregels
verander je nu door de wet te veranderen en wel in het voordeel van ouders en hun
kinderen. Maar de naleving op die regels en dus op het gewijzigde gedrag is niet
alleen een zaak van de Inspectie. De VOO zal een meldpunt inrichten voor misstanden

omtrent de vrijwillige ouderbijdrage. Dat zal ook nog nodig zijn na de aanvaarding
van de wet.
15. Terecht wordt gesteld dat bijles en examentraining tot de reguliere taken van de school
behoren, waarvoor geen enkele bijdrage aan de ouders wordt gevraagd. Het betreft
hier reguliere schooltaken om leerlingen, die op een vak minder presteren, adaptief te
ondersteunen dan wel op het examen goed en grondig voor te bereiden met alle
ondersteuning die de leerlingen nodig hebben. Daar is niets extra’s of extracurriculairs
aan.
16. Onduidelijk is wat een blinde loting voor een uitwisselingsproject of buitenlandreis in
het voortgezet onderwijs inhoudt. Ogenschijnlijk doen niet alle leerlingen mee, die
mogelijk wel hadden willen meedoen. Het is nodig dit nader uit te leggen teneinde
hierover een mening te kunnen geven.
17. Het zoek naar externe financiers raakt sponsoring van onderwijs- en extra activiteiten.
De financier zal dit vaak niet gratis doen en dan komen allerlei andere spelregels om
de hoek kijken omtrent de tegenprestatie (vermelding in de schoolgids, op de website)
en afhankelijkheid van die externe financier. De WMS biedt houvast voor dergelijke
zaken, maar het is goed alert te zijn op dit verschijnsel. Uitgangspunt moet zijn dat de
school zelf voldoende middelen heeft om alles te doen wat nodig is om de kinderen
een succesvolle en rijke schoolloopbaan te bezorgen.
18. Het uitgangspunt dat een schoolreis naar de speeltuin van en met allen is te verkiezen
boven een schoolreis naar de Efteling met achterlating van één of meer leerlingen
onderschrijft de VOO van harte.

Save the Children en Defence for Children
Onderscheid tussen ouders die niet wíllen en niet kúnnen betalen
• Allereerst valt het ons op dat er in het voorstel geen onderscheid wordt gemaakt tussen
ouders die niet wíllen en niet kúnnen betalen. In de initiatiefwet wordt genoemd dat de
Onderwijsraad het stigmatiserend acht voor ouders die de vrijwillige ouderbijdrage niet
kunnen betalen, om dispensatie aan te vragen bij de schoolleiding. Is dit de reden dat in de
wet geen onderscheid wordt gemaakt tussen niet kunnen en niet willen betalen? Wat zou
wel een geschikte manier zijn om als ouders aan te geven dat je de ouderbijdrage niet kunt
betalen? Als het een bewuste keuze is om geen onderscheid te maken tussen niet willen en
niet kunnen betalen, dient dit misschien meer expliciet benoemd/uitgelegd te worden. Wij
kunnen ons namelijk voorstellen dat dit, zonder nadere uitleg, op tegenstand stuit.
• Een mogelijkheid om sociale uitsluiting tegen te gaan die volgens ons nader onderzocht
kan worden is om extracurriculaire activiteiten (of de bekostiging hiervan) op te nemen in
het Kindpakket van de gemeente. (Een kindpakket wordt beschikbaar gesteld door de
gemeente en is een samenhangend pakket van initiatieven en regelingen gericht op
kinderen die geconfronteerd worden met -de gevolgen van- armoede). Is deze
mogelijkheid al onderzocht? Aangezien het Kindpakket beschikbaar is voor kinderen
waarvan de ouders niet kunnen betalen, is hierbij het onderscheid tussen niet kunnen en
niet willen betalen ook weer van belang.
Afschaffen vrijwillige bijdrage
• Uiteraard zetten wij als kinderrechtenorganisaties het belang van het kind voorop, dus ook
als ouders niet wíllen betalen, mogen kinderen hiervan niet de dupe zijn. In dit kader is het
afschaffen van de vrijwillige bijdrage dan misschien een goede optie (één van de vier
scenario’s onderzocht door de minister, zie ook hierna onder het kopje nader toelichten

ontwikkelingen/onderzoeken). Wij hebben bij onze collega’s in Italië nagevraagd hoe
deze kwestie daar wordt geregeld en in Italië is het vragen van een vrijwillige
ouderbijdrage door scholen bijvoorbeeld verboden. In hoeverre is ernaar gekeken/wordt er
lering getrokken uit de wet- en regelgeving die in andere landen is opgesteld?
Rekening houden met educatief/verdiepend karakter van extracurriculaire activiteiten
• Een andere belangrijk punt is dat wij een duidelijke oplossing missen/een concreet idee
over hoe er structureel gezorgd kan worden dat alle kinderen kunnen meedoen, maar dan
zonder in te leveren op de (vaak ook nuttige) reizen, excursies e.d. die op dit moment
worden gepland. Wij vragen ons af in hoeverre er ook rekening gehouden is met
extracurriculaire activiteiten die educatief en verdiepend zijn, zoals bijvoorbeeld een
Romereis? Moet er niet ingezet worden op de mogelijkheid om ervoor te zorgen dat alle
leerlingen meekunnen in plaats van te gaan voor een ‘mindere optie B’? Het lijkt ons goed
en belangrijk om hier explicieter aandacht aan te besteden in de initiatiefwet.
Financiering van de activiteiten
• En wanneer er voor een optie B wordt gekozen, zoals een speeltuin in plaats van de
Efteling, zal dit er dan niet toe leiden dat ouders die de ouderbijdrage wél betalen, dit
voortaan niet meer zullen doen omdat de leerlingen ‘slechts’ naar een speeltuin gaan (en
dit niet in verhouding staat tot de bijdrage die zij hebben gedaan)? In dit geval zal de
ouderbijdrage elk jaar lager worden. Hoe ga je dit tegen?
• Invoering van deze initiatiefwet heeft als consequentie dat scholen geen leerlingen meer
mogen uitsluiten van extracurriculaire activiteiten wanneer ouders niet in staat zijn of
weigeren de vrijwillige ouderbijdrage te voldoen. Gesteld wordt dat het een mogelijkheid
is dat scholen op zoek gaan naar financiers voor kinderen van wie de ouders de vrijwillige
ouderbijdrage niet betalen. Is dit niet een zware last voor de scholen? En wat zijn de
gevolgen als er geen financier wordt gevonden? Kan dit alsnog leiden tot uitsluiting van
de leerlingen, bijvoorbeeld als de school ook geen middelen heeft om de extracurriculaire
activiteit te betalen? Of gaat de activiteit dan in het geheel niet door?
Nader toelichten ontwikkelingen/onderzoeken
• Verder wordt er een heel aantal ontwikkelingen/ onderzoeken op dit gebied genoemd,
zonder dat hier verder op wordt ingegaan. Terwijl dit volgens ons nuttige informatie
oplevert, ook om op te nemen in de wet.
• Genoemd wordt bijvoorbeeld dat de regering eerder via een motie verzocht is om te
komen tot een gedragscode voor de vrijwillige ouderbijdrage binnen het funderend
onderwijs. Is deze gedragscode er ook gekomen? Zo ja, misschien benoemen waarom
deze niet werkt? Ook als argument tegen het antwoord van de minister die de oplossing
net als zijn voorgangers met name zoekt in gedragsregels.
• Daarnaast hebben de SP en het LAKS een klachtenlijn geopend over het onderwerp
ouderbijdrage. Komen hier veel klachten binnen en zo ja, wat valt op? Dit zou in de tekst
gebruikt kunnen worden om de urgentie van het probleem te benadrukken.
• De minister heeft vier mogelijke alternatieven voor de ouderbijdrage onderzocht en kwam
tot de conclusie dat de huidige wet- en regelgeving het beste voldoet. Zijn jullie het ermee
eens dat al deze scenario’s niet voldoen? Op basis waarvan is de minister tot deze
conclusie gekomen? En waar gaat het nu dan toch mis? Is het een
implementatieprobleem? Moet daar dan meer op ingezet worden?

Consulteren doelgroep
Tot slot zagen vragen wij ons af of er bij het opstellen van de initiatiefwet (naast het
consulteren van LAKS) ook gesproken is met de doelgroep om te vragen hoe zij tegen dit
probleem aankijken en welke mogelijke oplossingen zij zien? Vanwege de korte termijn is het
ons helaas niet gelukt om de jongeren die participeren in ons project Speaking Minds
(www.speakingminds.nl) hierover te bevragen, maar als jullie aangeven dat er langer de tijd is
om input te leveren, dan zouden we dit alsnog kunnen proberen te regelen.

PO-Raad
De toegankelijkheid van het onderwijs is voor de PO-Raad een belangrijk onderwerp. Wij
willen niet dat leerlingen worden uitgesloten van een school of bepaalde activiteiten van een
school doordat zij de ouderbijdrage niet kunnen betalen. Over dit belangrijke onderwerp
voeren wij gesprekken met onze achterban, waarin wij bekijken op welke manier onze sector
hier zelf initiatief op kan nemen. Wij verwachten dat deze gesprekken in het najaar tot
concrete resultaten kunnen leiden.
In uw initiatiefwet schetst u het beeld dat scholen de hoogte van de bijdrage bepalen, al dan
niet het vrijwillige karakter benadrukken en vervolgens de bijdrage innen. Wij zien dit als een
te simpele weergave van de situatie zoals deze zich op veel (basis)scholen afspeelt. In onze
ervaring spelen ouders (bijvoorbeeld in medezeggenschap of activiteitencommissie) een
centrale rol bij het bepalen van de activiteit zelf, de hoogte van de bijdrage, de mate waarover
men duidelijk is over het vrijwillige karakter en soms zelfs bij het innen van de bijdrage.
Uit onze gesprekken over dit onderwerp in onze achterban begrijpen wij dat over de hoogte
van het bedrag, de mate van vrijwilligheid en de gevolgen voor deelname aan activiteiten
regelmatig discussie ontstaat tussen schoolleiding en (vertegenwoordig van) ouders. In de
voorbeelden die wij horen is het juist vaak de school die hierin meer de nadruk wil leggen op
vrijwilligheid of pleit voor een lager bedrag. De praktijk waarin ouders (of een
vertegenwoordiging van hen) de hoogte van de bijdrage vaststelt is overigens wel een
mogelijke verklaring voor de correlatie tussen de hoogte van de ouderbijdrage op een school
en het inkomen van de ouders.
Voorgaande kanttekeningen doen wat de PO-Raad betreft niets af aan de onwenselijkheid van
het uitsluiten van kinderen op scholen of schoolactiviteiten. U stelt voor om wettelijk voor te
schrijven dat de informatie in de schoolgids over de ouderbijdrage aangevuld wordt met een
bepaling dat leerlingen niet mogen worden uitgesloten van activiteiten indien de bijdrage niet
is voldaan. Uiteraard ondersteunt de PO-Raad de intentie van uw voorstel. De vraag is echter
wel of het voorstel tot aanpassing van de wet dit probleem voldoende wegneemt. Net als de
voorkomende discussies tussen ouders en schoolleiding over de hoogte van het bedrag en de
mate van vrijwilligheid verwachten wij dat dit wetsvoorstel vooral tot discussie zal leiden
over de vraag of de gewenste passage in de schoolgids vermeld moet worden.