Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3515
Vragen van het lid Omtzigt (Omtzigt) aan de Ministers van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het tijdelijke
gedoogbesluit over gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen van het
RIVM gedurende de coronacrisis in het voorjaar van 2020 toen duizenden
mensen in verpleeghuizen overleden aan corona en er nauwelijks persoonlijke
beschermingsmiddelen beschikbaar waren in de verpleeghuizen (ingezonden
31 mei 2022).
Antwoord van Minister Kuipers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport), mede
namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen 12 juli
2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 3192.
Vraag 1
Herinnert u zich dat in de Outbreak Management Team (OMT)-vergadering
van 14 april 2020 een alarmerend stuk voorlag van vier hoogleraren
ouderenzorg, die vroegen om ruimer gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) in verpleeghuizen?
Antwoord 1
De stukken die destijds in het OMT voorlagen werden niet gedeeld met het
Ministerie van VWS.
Vraag 2
Herinnert u zich dat u toegegeven heeft dat in de periode van 1 maart 2020
tot 14 april 2020 maar liefst 2649 mensen in verpleeghuizen gestorven zijn
aan vastgestelde of vermoedelijke corona?1
Antwoord 2
De gegevens over besmettingen met en sterfte aan corona zijn openbaar, en
worden onder andere gepubliceerd op het dashboard. Voor de cijfers verwijs
ik daarom naar dat dashboard.
Vraag 3
Herinnert u zich dat het ministerie de volgende «verduidelijkende zin» aan het
OMT-advies heeft toegevoegd: «het uit voorzorg gebruiken van PBM bij
patiënten die geen (verdenking op) COVID-19 hebben is niet nodig en gelet

1

ah-tk-20212022-3515
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 2868

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

op de aanhoudende schaarste aan BPM ook niet gewenst», die eigenlijk
precies de andere kant op ging dan het advies van de bovengenoemde
experts, maar ook van andere landen zoals de Verenigde Staten, waar het
advies was om iedereen beschermende kleding te laten dragen bij ook maar
een coronabesmetting?2
Antwoord 3
Het Ministerie van VWS voegt geen zinnen toe aan het OMT-advies. Zoals al
in diverse antwoorden op Kamervragen, Kamerbrieven en debatten is
aangegeven is slechts verheldering gevraagd van het OMT advies op dit
punt. De genoemde zin is een suggestie voor een dergelijke verheldering.
Vraag 4
Herinnert u zich dat de uw voorganger, nadat dus het ministerie het
OMT-advies had laten aanvullen – in een richting die precies tegengesteld
was aan die van experts – aan de Kamer schreef: «Ondanks het feit dat deze
procedure (waaronder testen door RIVM en aanvullende RIVM-richtlijnen voor
een aangepast gebruik van deze middelen) niet geheel conform de wettelijke
vereisten is, heeft de Staatssecretaris van SZW, gelet op de uitzonderlijke
situatie, ermee ingestemd dat deze handelwijze wordt gevolgd en dat de
Inspectie SZW tijdelijk de door het RIVM gehanteerde normen en instructies
voor gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen als uitgangspunt
hanteert bij de invulling van haar toezichtstaken»?3
Antwoord 4
Het Ministerie van VWS heeft het OMT advies niet laten aanvullen. Het citaat
uit de door u aangegeven Kamerbrief klopt.
Vraag 5
Bij wie heeft het initiatief gelegen om een gedoogbesluit te nemen dat inhield
dat de Inspectie SZW niet langer de Arbowet als uitgangspunt nam, maar de
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)-regels?4
Antwoord 5
De Inspectie SZW, sinds 1 januari 2022 de Nederlandse Arbeidsinspectie,
heeft eind maart 2020 gesignaleerd dat de relatie van infectiebestrijdingsmaatregelen tot de Arbo regels niet expliciet werd gemaakt en dat het
wenselijk was dat wel te doen. Dat heeft geleid tot de brief van VWS aan de
Kamer van 15 april 2020 (Kamerstuk 25 295, nr. 274) en tot bevestiging in een
gedoogbesluit van 4 mei 2020 van de toenmalige Staatssecretaris van SZW.
De Arbeidsinspectie geeft hierover het volgende aan:
• De Arbeidsinspectie heeft steeds de Arbowet gehanteerd in haar corona
aanpak. De infectiebestrijdingsmaatregelen (zoals 1,5 meter afstand
houden) vonden daarbij hun doorvertaling naar de arbeidsomstandigheden via de verplichting dat de werkgever een risico inventarisatie -en
evaluatie (RI&E) en plan van aanpak moet hebben (artikel 3 en 5 van de
Arbowet) en daarin COVID-19 moet meenemen. Daarbij heeft de Inspectie,
zoals de hierboven aangehaalde passage aangeeft, ten aanzien van PBM
gebruik tijdelijk de RIVM regels als uitgangspunt gehanteerd in haar
toezicht in de periode van 15 april 2020 tot 1 september 2020.
• De volgende aspecten speelden hierbij:
• Geconfronteerd met de besmettingen, de nationale aanpak onder leiding
van VWS en het RIVM, het vanaf maart 2020 inrichten van een meldingen
-en vragenloket voor corona bij de Arbeidsinspectie, de schaarste aan
mondkapjes, het «heropenen» van sectoren op grond van «protocollen»,
heeft de Arbeidsinspectie aangegeven dat in de besluitvorming aangaande de crisisbestrijding de relatie expliciet gemaakt moest worden
tussen enerzijds de werkzaamheden van het LCH, de richtlijnen van het
RIVM en coronaprotocollen en anderzijds de Arbo regels. Dat is vervolgens door de bewindspersonen van SZW en VWS gedaan en verwoord in
2

NOS, 11 februari 2022, «Het aangepaste OMT-advies 14 april 2020, van mail tot mail» (https://
nos.nl/nieuwsuur/collectie/13889/artikel/2416821-het-aangepaste-omt-advies-14-april-2020-vanmail-tot-mail).
3
Kamerstuk 25 295, nr. 249.
4
Aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar 2021–2022, nr. 2834.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

•
•

•

•

•
•

•

de brief aan de Kamer van 15 april 2020 en dat heeft geleid tot bevestiging in een gedoogbesluit van de toenmalige Staatssecretaris van SZW.
Onderstaand de nadere achtergrond:
Binnen de Arbeidsinspectie was een crisisteam opgezet. Dit had tot taak
de besluitvorming over de nationale en departementale aanpak te volgen,
die waar nodig toe te snijden op de Inspectie, meldingen en vragen te
monitoren en waar nodig de beantwoording te coördineren en intern te
adviseren en te communiceren.
Dit team signaleerde dat in de nationale aanpak er niet expliciet aandacht
was voor hoe de maatregelen zich verhielden tot de Arbo regels. Vanwege
het zich ontwikkelende karakter van de crisis bracht de Inspectie daarom
die invalshoek vanuit de inspectiepraktijk in voor het (inter) departementale overleg.
Vanwege de tekorten aan PBM werd het LCH opgezet. Daarmee ontstond
nationale coördinatie op inkoop en distributie van PBM, terwijl normaliter
elke zorginstelling hiervoor zelf moet zorgen. Tevens formuleerde het
RIVM richtlijnen voor het gebruik van PBM in de zorg, mede indachtig de
schaarste. Beide zijn van invloed geweest op de ondertoezichtstaanden in
de zorg. De systematiek van de Arbowet gaat uit van de verantwoordelijkheid van de individuele werkgever en voorziet niet in hoe te handelen bij
centrale inkoop en distributie of landelijke richtlijnen voor PBM-gebruik in
relatie tot schaarste.
In de infectiebestrijdingsaanpak van COVID-19 was niet expliciet gemaakt
op welke wijze deze maatregelen zich verhielden tot de Arboregels.
De Inspectie heeft daarom aangegeven dat het wenselijk was die
verhouding wel expliciet duidelijk te maken. Gelet op de reeds in gang
gezette acties en genomen besluiten bij LCH en RIVM is de feitelijke
situatie als uitgangspunt genomen om zoveel mogelijk eenduidig
overheidsoptreden te bewerkstelligen. Dit is gedaan vanuit het adagium
«samen krijgen we corona onder controle» en dat daarmee zoveel als
mogelijk duidelijkheid werd gegeven.
Voor de Arbeidsinspectie was van belang dat de relatie tot de Arbo regels
helder werd gemaakt en openbaar werd. Dat gebeurde via een brief van
15 april 2020 (Kamerstuk 25 295, nr. 274) van VWS aan de Tweede Kamer
en heeft geleid tot bevestiging in een gedoogbesluit.

Vraag 6
Kunt u toelichten wat het verschil is tussen het geven van een Aanwijzing aan
de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) om wetgeving tijdelijk niet te
handhaven en het genoemde gedoogbesluit, wat ook leidt tot het tijdelijk
hanteren van de RIVM-richtlijn door de NLA, die afwijkt van de wettelijke
vereisten?
Antwoord 6
Op grond van de Regeling vaststelling Aanwijzingen inzake de rijksinspecties
(aanwijzing5 heeft een beleidsinhoudelijk verantwoordelijke Minister de
bevoegdheid om een aanwijzing te geven aan een rijksinspectie. In een
aanwijzing kan een rijksinspectie worden opgedragen om tijdelijk niet
handhavend op te treden. Een voorbeeld hiervan is de op 23 maart 2020
gegeven aanwijzing door de Minister van infrastructuur en waterstaat aan de
Inspecteur-Generaal van de Inspectie Leefomgeving en Transport (Aanwijzing
ILT niet-handhaven artikel 95 Europese biocidenverordening). In deze
aanwijzing is de ILT opgedragen om niet-handhavend op te treden tegen
overtredingen van artikel 95 van de biocidenverordening.
Kenmerkend voor een aanwijzing tot niet-handhaven is dat daarin niet
uitsluitend een beschrijving kan worden gegeven van de situatie die moet
worden gedoogd. Er moeten ook artikelen worden genoemd die bij een
overtreding niet worden gehandhaafd. Een aanwijzing biedt geen ruimte voor
maatwerk. De situatie hier aan de orde leende zich niet goed voor een
aanwijzing, omdat de tijdelijke handelwijze betrekking had op nietafgebakende bepalingen uit de Arbo regelgeving en het Warenwetbesluit
persoonlijke beschermingsmiddelen. Met het gedoogbesluit werd beoogd om
een ander uitgangspunt te hanteren bij de invulling van de toezichtstaken.
5

NOS, 11 februari 2022, «Het aangepaste OMT-advies 14 april 2020, van mail tot mail»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Daarnaast bestond de wens om maatwerk te kunnen bieden daar waar nodig
was, bijvoorbeeld in die gevallen dat een werkgever de tijdelijke RIVM
normen en instructies niet hanteerde.
Vraag 7
Kunt u de tekst van het gedoogbesluit zelf aan de Kamer doen toekomen,
tezamen met de precieze wettelijke grondslag (in gewone wetgeving of in
noodwetgeving) en de wijze waarop het kenbaar gemaakt is aan de onder
toezicht gestelden en de algemene bevolking?
Antwoord 7
Het gedoogbesluit is reeds als bijlage toegevoegd aan mijn brief van 23 mei
2022 (Kamerstuk 35 853, nr. 14). Zoals in die brief ook is aangegeven, is de
grondslag voor dat besluit te vinden in Kamerstuk 1996–1997, 25 085, nr. 2
(gedogen in Nederland). Daarin is de bevoegdheid tot gedogen als volgt
uitgelegd:
«Bij het opstellen van de wet kunnen echter niet alle situaties worden
voorzien. Daarom gaat ons recht ook niet van een volledige handhavingsplicht uit. In talloze bijzondere wetten wordt aan bestuursorganen een
handhavingstaak toegekend. De wetgever heeft daarbij doorgaans voorzien in
een wettelijke bevoegdheid, niet in een plicht, tot sanctionering. Daarmee
geeft de wetgever bestuursorganen ook de bevoegdheid onder omstandigheden geen bestuursdwang uit te oefenen of geen bestuurlijke sanctie op te
leggen. In het strafrecht heeft dit uitgangspunt onder meer erkenning
gekregen in het opportuniteitsbeginsel: op gronden aan het algemeen belang
ontleend kan onder omstandigheden van strafvervolging worden afgezien.»
Het gedoogbesluit is kenbaar gemaakt aan de Kamer bij brief van 15 april
2020. (Kamerstuk 25 295, nr. 274)
Vraag 8
Herinnert u zich dat u vorige week aan de Kamer schreef: «In Kamerstuk
1996–1997, 25 085, nr. 2 (gedogen in Nederland) is bepaald in welke gevallen
mag worden gedoogd. Zo wordt gedogen slechts aanvaardbaar geacht in
(a) uitzonderingsgevallen, (b) als het wordt beperkt in omvang en/of in tijd en
(c) als er controle mogelijk is op het gedoogbesluit (pagina 8 en 9 van
voornoemd Kamerstuk). Aan die criteria is in dit geval voldaan»?
Antwoord 8
Ja.
Vraag 9
Heeft u echt opgemerkt dat het Kamerstuk 1996–1997, 25 085, nr. 2 niet drie
maar vier voorwaarden bevat, daar de relevante passage in dat Kamerstuk
luidt: «Naar het oordeel van het kabinet noopt dit ertoe uitdrukkelijk grenzen
aan gedogen te stellen, wil gedogen nog aanvaardbaar kunnen zijn. Gedogen
is slechts aanvaardbaar:
a. in uitzonderingsgevallen
b. mits tevens beperkt in omvang en/of in tijd.
Voorts dient gedogen:
c.
slechts expliciet en na zorgvuldige kenbare belangenafweging plaats te
vinden, alsmede
d. aan controle te zijn onderworpen»?
Antwoord 9
Ja.
Vraag 10
Kunt u aangeven hoe aan voorwaarde (c) is voldaan, namelijk waar het
gedogen expliciet gemaakt is door een besluit en welke zorgvuldige kenbare
belangenafweging heeft plaatsgevonden?
Antwoord 10
Terecht wijst u erop dat in voornoemd Kamerstuk 1996–1997, 25 085, nr. 2
(gedogen in Nederland) vier voorwaarden worden genoemd die gedogen
aanvaardbaar maken:
a. slechts in uitzonderingsgevallen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

b. mits tevens beperkt in omvang en/of tijd.
Voorts dient gedogen:
c.
expliciet en na zorgvuldige kenbare belangenafweging plaats te vinden,
alsmede
d. aan controle te zijn onderworpen.
Voorwaarde c is niet over het hoofd gezien. Zo staat expliciet in de brief van
23 mei 2022 dat «op basis van een afweging van alle belangen» de beslissing
is genomen tot gedogen. 2022 (Kamerstuk 35 853, nr. 14). In de Kamerbrief
van 15 april 2020 (Kamerstuk 25 295, nr. 274) staat dat de toenmalige
Staatssecretaris van SZW – gelet op de uitzonderlijke situatie – ermee heeft
ingestemd dat de Inspectie SZW tijdelijk de door het RIVM gehanteerde
normen en instructies voor gebruik van PBM’s als uitgangspunt hanteert bij
de invulling van haar toezichtstaken. Met uitzonderlijke situatie wordt de
acute situatie van wereldwijde tekorten aan PBM’s bedoeld en de noodzaak
om snel tot een besluit te komen hoe gehandeld moest worden. Bij die
beslissing heeft een afweging plaatsgevonden tussen recht op verzorging van
zieken, plicht tot verzorging van zieken voor verplegend personeel en artsen
(beroepscode), en het recht op bescherming van werkenden en de plicht op
bescherming door de werkgever. Bij deze afweging zijn tevens risico’s
onderkend. Daarnaast heeft de toenmalige Minister voor Medische Zorg en
Sport (MZS) in de voornoemde brief van 15 april 2020 (Kamerstuk 25 295,
nr. 274) kenbaar gemaakt het proces in te richten, mede op basis van de
richtlijnen van het RIVM, zodat aan een verantwoord beschermingsniveau
wordt voldaan.
Vraag 11
Kunt u aangeven of het voor een burger of bedrijf ook toegestaan was om de
wettelijke norm (de Arboregels) te volgen en niet de lagere norm (de
RIVM-regels) voor het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen?
Antwoord 11
In de vraag wordt onderscheid gemaakt in burgers en bedrijven. Burgers
moeten voldoen aan de op hen van toepassing zijnde Wet op de publieke
gezondheid. Voor werkgevers en werknemers gelden in het algemeen de
regels uit de Arboregelgeving. Daarbij is er altijd sprake van maatwerk, het
hangt immers van de situatie af of en zo ja, welk PBM in het kader van de
Arboregelgeving noodzakelijk is. De tijdelijk door het RIVM gehanteerde
normen en instructies waren uitsluitend van toepassing op het professionele
gebruik door gezondheidswerkers en niet voor bedrijven in algemene zin.
Vraag 12
Heeft de Inspectie SZW gehandhaafd op een wijze dat alleen de RIVM-regels
gevolgd mochten worden of stond de Inspectie ook toe dat de Arboregels
gevolgd werden? Kunt u dit uitgebreid toelichten?
Antwoord 12
De corona aanpak van de Arbeidsinspectie was niet gericht op handhaven,
maar op de reductie van besmettingsrisico’s.
De werkgever is verantwoordelijk voor gezonde en veilige arbeidsomstandigheden. Bij haar toezicht gaat de Arbeidsinspectie uit van de verantwoordelijkheden van de werkgever op grond van de Arbowet, de zorgplicht en de
risico-inventarisatie -en evaluatie (RI&E). De manier waarop een werkgever
hier aan moet voldoen, is afhankelijk van de specifieke situatie binnen het
bedrijf. De tijdelijke RIVM-richtlijnen hadden betrekking op PBM’s in de zorg.
Voor de werkgevers binnen de zorg golden ten tijde van het gedoogbesluit de
door het RIVM gehanteerde normen en instructies voor gebruik van PBM’s.
Dit was dan ook het uitgangspunt van het toezicht van de Arbeidsinspectie
ten tijde van het gedoogbesluit.
Binnen de arbosystematiek stond het de werkgever vrij om aanvullende
maatregelen te treffen naast de RIVM-richtlijnen. Hier was ook ruimte voor
binnen het toezicht van de Inspectie.
Vraag 13
Op basis van welke wetenschappelijke onderbouwing is voor de richtlijn
gekozen (in plaats van voor de Arbowet), die Inspectie SZW vanaf 15 april
hanteert en waarover de Minister voor Medische Zorg op 22 september 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5

het volgende schreef: «De uitgangspunten die op verzoek heeft opgesteld zijn
gebaseerd op de stand van wetenschap en worden geschreven door een
groep van deskundigen. De betrokken inspecties, IGJ en iSZW, toetsen deze
richtlijnen niet»?6
Antwoord 13
Bij de brief van de Minister voor MZS van 22 september 2020 (Kamerstuk
25 656, nr. 340) is als bijlage een tijdlijn gevoegd met adviezen aangaande
mondneusmaskers in de zorg. In deze bijlage wordt ingegaan op de
wetenschappelijke onderbouwing van deze adviezen.
Vraag 14
Waren die twee inspecties wel goed op de hoogte van hetgeen waarop ze
tijdelijk handhaafden?
Antwoord 14
De Arbeidsinspectie was voldoende op de hoogte van de door het RIVM
gehanteerde uitgangspunten die op dat moment binnen het toezicht van
toepassing waren.
De IGJ toetst of zorgaanbieders handelen overeenkomstig de infectiepreventierichtlijnen, waaronder het (juiste) gebruik van medische mondmaskers en
PBM. Uit het toezicht bleek dat de meeste aanbieders de richtlijnen van het
RIVM over het gebruik van PBM volgden.
Naast toezicht op de zorg ziet de IGJ in haar toezicht o.a. toe op de veiligheid
en kwaliteit van medische hulpmiddelen. Een chirurgisch mondmasker is een
medisch hulpmiddel. In deze factsheet beschrijft de IGJ haar toezicht op
marktpartijen van chirurgische mondmaskers tijdens de coronacrisis.
Vraag 15
In hoeverre kwamen de professionele opvattingen van het RIVM en de NLA
overeen als het gaat om het gedoogbesluit en waar weken deze af?
Antwoord 15
Deze vraag impliceert dat het gedoogbesluit onderwerp van gesprek was
tussen het RIVM en de Arbeidsinspectie. Dat is niet het geval. Het RIVM had
richtlijnen opgesteld en het LCH coördineerde de inkoop en distributie. De
relatie met de Arbo regels was naar het oordeel van de Inspectie niet helder.
Die verheldering is door de bewindspersonen van VWS en SZW gegeven.
Bij de brief van de Minister voor Medische Zorg van 22 september 2020
(Kamerstuk 25 295, nr. 564) is als bijlage een tijdlijn gevoegd met alle
adviezen aangaande mondneusmaskers in de zorg, die daarmee de professionele opvatting van de experts, zoals verzameld en samengevat door het
RIVM, bevat.
Vraag 16
In hoeverre zijn de gedoogcriteria voor persoonlijke beschermingsmiddelen
uniform gehandhaafd door de NLA en in hoeverre heeft de NLA extra
bevoegdheden gekregen om te inspecteren/handhaven op dit besluit?
Antwoord 16
De corona aanpak van de Arbeidsinspectie was niet gericht op handhaving,
maar op de reductie van besmettingsrisico’s overeenkomstig de Arbo
systematiek van risico inventarisatie -en evaluatie (RI&E) en plan van aanpak.
Dat gold ook voor het gebruik van PBM’s. Daarvoor waren geen extra
bevoegdheden nodig.
Vraag 17
Is het u opgevallen dat de NLA in haar jaarverslag rapporteert dat er bijna
6.000 corona gerelateerde meldingen zijn binnengekomen tot 8 november
2020, waarvan 15% onvoldoende kan beschikken over persoonlijke beschermingsmiddelen?

6

Kamerstuk 25 295, nr. 564.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

6

Antwoord 17
De Nederlandse Arbeidsinspectie geeft het volgende aan.
We herkennen het percentage uit de vraag niet.
Zoals aangegeven in de Kamerbrief van 17 november 2020 (Kamerstuk
25 883/25 295, nr. 399) heeft de Arbeidsinspectie tot 8 november 2020 in
totaal 5.874 coronameldingen ontvangen. Daarvan hadden op dat moment
3.819 meldingen betrekking op het domein gezond en veilig werken. Naar
aanleiding van de vraag is naar de onderverdeling gekeken. Daaruit blijkt dat
5% van de meldingen binnen het domein gezond en veilig werken betrekking
had op het hebben van onvoldoende of ongeschikte PBM’s.
Vraag 18
Zijn er bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) ook dergelijke
meldingen binnengekomen? Zo ja, van welke aard en hoe is daarop
gereageerd?
Antwoord 18
Van maart t/m december 2020 kreeg de IGJ in totaal ongeveer 100 meldingen
over de inzet en gebruik van PBM en medische mondmaskers. Ongeveer de
helft hiervan had betrekking op de verpleeghuiszorg. De inhoud van deze
meldingen is divers. De meldingen hebben niet alleen betrekking op
mogelijke tekorten, maar onder meer ook op zorgmedewerkers die aangeven
dat zij geen of niet de juiste beschermingsmiddelen van hun werkgever
ontvangen, bijvoorbeeld omdat de werkgever dit gezien de situatie niet nodig
acht. De IGJ heeft deze meldingen beoordeeld. In veel gevallen heeft de IGJ
contact opgenomen met de bestuurder om te informeren naar de manier
waarop de zorgaanbieder omgaat met corona en/of om specifieke aspecten
van meldingen voor te leggen. Hierbij constateerde de inspectie dat bij
verreweg de meeste meldingen werd voldaan aan de op dat moment
geldende uitgangspunten RIVM en/of richtlijnen van beroepsgroepen.
Vraag 19
Voldeed de werkgever destijds aan zijn zorgplicht als hij de RIVM-richtlijnen
volgde (en niet de Arbowet)?
Antwoord 19
Ja, met dien verstande dat die beoordeling in het kader van de Arbowet altijd
alleen in het individuele geval en met de specifieke omstandigheden van het
geval gemaakt kan worden. Zoals weergegeven in de antwoorden op de
eerder gestelde vragen 1 en 2 in de brief van 23 mei 2022 2022 (Kamerstuk
35 853, nr. 14). is de werkgever primair verantwoordelijk voor veilige
werkomstandigheden en heeft een zorgplicht. Dat is geregeld in artikel 3 van
de Arbowet en artikel 7:658, eerste lid, van het Burgerlijk Wetboek. Daarbij
hoort ook naleving van de Arbowet en bijvoorbeeld het voorzien in PBM voor
werknemers in de zorg. Schiet de werkgever tekort in de die zorgplicht, dan is
hij jegens de werknemer aansprakelijk voor de schade die deze in de
uitoefening van zijn werkzaamheden lijdt.
De vraag of de werkgever destijds aan zijn zorgplicht voldeed, hangt af van
de individuele omstandigheden van het geval en kan daarom niet in
algemene zin ongeclausuleerd worden beantwoord.
Vraag 20
Waarom stuurde de Staatssecretaris van SZW pas op 4 mei een brief aan de
Inspectie met toestemming om de RIVM-normen te gebruiken, terwijl de
tijdelijke situatie met betrekking tot het gedoogbesluit per 15 april inging?
Was er voor 4 mei ook al ingestemd met de handhavingsnorm en zo ja, op
welke wijze?
Antwoord 20
Zie het antwoord op vraag 5.
Vraag 21
Wat was wettelijk gezien de handhavingsnorm tussen 15 april 2020 en 4 mei
2020?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

7

Antwoord 21
Vanaf 15 april 2020 gold dat de Inspectie SZW voor de invulling van haar
toezichtstaken tijdelijk de door het RIVM gehanteerde normen en instructies
voor gebruik van PBM als uitgangspunt hanteerde bij de invulling van haar
toezichtstaken.
Vraag 22
Hebben de heravaluaties plaatsgevonden waarover in de brief van 4 mei staat
dat de situatie elke twee weken geherevalueerd moest worden, te starten in
de week van 26 april? Kunt u aangeven op welke data die hebben plaatsgevonden en wat van elk daarvan het resultaat was?
Antwoord 22
De herevaluaties hebben plaatsgevonden op 29 april 2020, 2 juni 2020, 3 juli
2020 en 7 augustus 2020.
Hieronder volgt een korte beschrijving van de strekking van de herevaluatie:
• 29 april 2020: advies van de Arbeidsinspectie was om de tijdelijke
gedoogsituatie voort te zetten, omdat de situatie niet was veranderd. De
toenmalige Staatssecretaris ging daarmee akkoord.
• 2 juni 2020: advies van de Arbeidsinspectie was om de tijdelijke gedoogsituatie voort te zetten, omdat de situatie niet was veranderd. De toenmalige Staatssecretaris ging daarmee akkoord.
• 3 juli 2020: advies van de Arbeidsinspectie was om per 1 augustus 2020
terug te keren naar het normale toezicht, omdat de beschikbaarheid van
de PBM’s was verbeterd. De toenmalige Staatssecretaris ging daarmee
akkoord.
• 7 augustus 2020: de Arbeidsinspectie informeerde de toenmalige
Staatssecretaris dat zij voornemens was het normale toezicht per
1 september 2020 te hervatten.
Verder hebben er geen herevaluaties plaatsgevonden, omdat er op dat
moment niets nieuws te melden was.
Vraag 23
Heeft de Inspectie een formeel verzoek gedaan aan de regering voor andere
handhavingsnormen? Zo ja, kunt u dat verzoek openbaar maken?
Antwoord 23
Nee, zie het antwoord op vraag 5.
Vraag 24
Kunt u een nauwkeurige tijdlijn geven van welke wettelijke richtlijnen er van
kracht waren op het gebied van persoonlijke beschermingsmaterialen in
verpleeghuizen in de periode 1 januari 2020 – 31 december 2021 en welke
handhavingsnormen? Kunt u in de tijdlijn verwijzen naar de teksten van
beleidsbesluiten?
Antwoord 24
De uitgangspunten werden op verzoek van de sector door het RIVM
opgesteld. Partijen zoals de V&VN en de bonden vertalen de uitgangspunten
naar de zorgverlening in de eigen sector; praktische situaties laten zich
immers niet altijd vangen in algemene uitgangspunten.
Bij de brief van de Minister voor Medische Zorg van 22 september 2020 is als
bijlage een tijdlijn gevoegd met adviezen aangaande mondneusmaskers in de
zorg, deze loopt tot augustus 2020.
In november 2020 is het document «PBM buiten het ziekenhuis» samen met
het document «Beleid PBM voor de wijkverpleging» vervangen door het
geheel herziene document «Uitgangspunten PBM bij verzorging, verpleging
of medische behandelingen buiten het ziekenhuis». Deze uitgangspunten zijn
daarna diverse malen aangepast, de aanpassingen worden door het RIVM op
hun website gepubliceerd bij de LCI richtlijn, onder het kopje versiebeheer.
Vraag 25
Heeft u geïntervenieerd in handhaving door de Inspectie (NLA), gezien het feit
dat Buurtzorg openlijk door u een reprimande kreeg voor het ter beschikking
stellen, terwijl de NLA moest handhaven op ruimere normen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

8

Antwoord 25
Nee, het Ministerie van VWS heeft niet geïntervenieerd in handhaving door
de NLA.
Vraag 26
Kunt u toelichten hoeveel en welke Aanwijzingen en/of gedoogbesluiten er
verder zijn gegeven vanuit het Ministerie van VWS en Ministerie van SZW
aan de inspecties IGJ en NLA in het kader van corona?
Antwoord 26
De toenmalige Staatssecretaris van SZW heeft in het kader van corona twee
gedoogbesluiten genomen. Het eerste betreft het eerder genoemde gedoogbesluit van 4 mei 2020. Het tweede gedoogbesluit is genomen door de
Minister van SZW op 21 mei 2021, waarbij de Arbeidsinspectie het gebruik
van conventionele naalden (dat wil zeggen, naalden zonder een ingebouwd
veiligheids- en beschermingsmechanisme) bij het toedienen van vaccins voor
de duur van 6 maanden in haar toezicht mocht gedogen. De gedoogtermijn is
tussentijds met akkoord van de toenmalige Staatsecretaris verlengd op
25 augustus 2021 tot en met uiterlijk 31 december 2022.
Vraag 27
Zou u de kern van de globale aandachtspunten die betrekking hadden op het
mededingings-, aanbestedings- en staatssteunrecht over het centraliseren van
de PBM kunnen toelichten en wat er van op papier gezet is aan de Kamer
doen toekomen (het gaat om de adviezen waarnaar u in de Kamervragen van
23 mei refereert)?
Antwoord 27
Afgezien van een aantal inleidende opmerkingen en slotzinnen zijn de globale
aandachtspunten die betrekking hadden op het mededingings-,
aanbestedings- en staatssteunrecht over het centraliseren van de PBM die op
papier zijn gezet als volgt:
• Zorg voor een open toetredingsmodel en laat de brancheorganisatie dat
organiseren en garanderen;
• Zorg – zo nodig – voor korte lijnen met de Europese Commissie (i.v.m.
garantie) en ACM (i.v.m. prijsafspraken);
• Organiseer een Governance of Trust, met als basis vertrouwen en
verantwoording achteraf;
• Zorg dat kleine partijen ook dezelfde voordelen kunnen behalen als de
grote partijen (zodat zij niet straks als enigen met torenhoge prijzen te
maken krijgen).
Met deze aandachtspunten is zoveel mogelijk rekening gehouden, maar dat is
gezien de enorme tijdsdruk waaronder één en ander tot stand moest komen
beperkt gelukt.
Vraag 28
Heeft u gezien dat het jaarverslag van de Inspectie SZW de volgende zin
bevat: «In maart 2020 zorgt de coronacrisis voor een acute en onzekere
situatie die leidt tot zeer ingrijpende maatregelen en aanwijzingen vanuit het
kabinet. De precieze relatie tussen de overheidsmaatregelen en de Arbo
regels was niet gelijk duidelijk»?
Antwoord 28
Ja.
De Arbeidsinspectie laat het volgende weten.
In het jaarverslag 2020 van de Arbeidsinspectie staat de betreffende zin
opgenomen op pagina 29. De maatregelen en aanwijzingen waarnaar
verwezen wordt, kunnen de indruk wekken dat deze direct zijn opgelegd aan
de Inspectie. Dat is onbedoeld.
Hiermee worden de kabinetsmaatregelen en RIVM-aanwijzingen bedoeld die
op dat moment voor heel Nederland golden en hoe die samenhingen met de
Arbowet, zie tevens het antwoord bij vraag 5.
In de bijstelling van het jaarplan 2020 en in het jaarverslag 2020 is ingegaan
op de corona aanpak van de Inspectie in relatie tot het totaal aan werkzaamheden. Zoals bijvoorbeeld in de passage op pagina 25 van het jaarverslag:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

9

«De aandacht voor effectgericht en programmatisch werken in de afgelopen
jaren heeft de Inspectie geholpen om in 2020 snel een adequate aanpak voor
corona op te stellen. Deze aanpak bestaat uit het faciliteren van meldingen
over corona en het inregelen van het registreren, triëren en interveniëren. De
aanpak is gericht op preventie van besmettingen bij bedrijven, overeenkomstig de kabinetsmaatregelen en RIVM-aanwijzingen. Naleving staat centraal;
handhaving kan daarbij aan de orde zijn, maar is geen doel.»
Vraag 29
Kunt u een lijst aan de Kamer doen toekomen van alle aanwijzingen die de
regering in 2020 aan de Inspectie SZW heeft gegeven?
Antwoord 29
De Nederlandse Arbeidsinspectie laat het volgende weten.
De aanwijzingsbevoegdheid staat in paragraaf 6, aanwijzing 14, onder 4 van
de Regeling vaststelling Aanwijzingen inzake de rijksinspecties. De Inspectie
SZW, nu Nederlandse Arbeidsinspectie, heeft nog nooit zo’n aanwijzing
gekregen van de bewindspersonen van SZW, noch van andere Ministers.
Vraag 30
Kunt u deze vragen ieder afzonderlijk binnen drie weken beantwoorden?
Antwoord 30
Nee, dat lukte helaas niet. In verband met de aard van de vragen en de
benodigde afstemming voor de beantwoording heb ik de Kamer verzocht om
uitstel voor de beantwoording van deze vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

10