Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 015

Kindermishandeling

Nr. 271

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 februari 2023
Hierbij bied ik uw Kamer, mede namens de Minister voor Rechtsbescherming, de Minister van Justitie en Veiligheid, de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de Minister voor Primair en
Voortgezet Onderwijs, de slachtoffermonitor seksueel geweld tegen
kinderen 2017–2021 aan van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en
Seksueel Geweld tegen Kinderen. In bijgaande brief vindt uw Kamer de
beleidsreactie op deze monitor.
Allereerst geef ik een algemene reactie op de monitor en dan volgen de
reacties op de drie afzonderlijke aanbevelingen uit het rapport.
Algemene reactie
Uit de monitor blijkt dat kinderen/jongeren kwetsbaar zijn om (online)
seksueel grensoverschrijdend gedrag, seksuele intimidatie en seksueel
geweld mee te maken en vaak meerdere keren slachtoffer worden. Deze
bevinding vind ik zeer ernstig en verontrustend. Ik onderschrijf dan ook
het belang van het voorkomen van (herhaald slachtofferschap van)
seksueel geweld bij kinderen/jongeren. Het gaat om kinderen/jongeren die
hun identiteit aan het ontdekken zijn en daarbij volop in ontwikkeling.
Seksualiteit is hiervan een belangrijk onderdeel. Ze ontdekken wensen en
grenzen op seksueel gebied, bij zichzelf en anderen en doen hun eerste
ervaringen op met relaties. Zoals de Nationaal Rapporteur aangeeft
kunnen de consequenties van negatieve ervaringen en trauma lang
doorwerken.
Het voorkomen en tegengaan van seksueel grensoverschrijdend gedrag is
een grote maatschappelijke opgave, waarbij in de aanpak aandacht nodig
is voor de achtergrond van deze problematiek, de kenmerken, hulpbehoeften van slachtoffers en plegers en preventie. Want zoals bleek uit het

kst-31015-271
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 015, nr. 271

1

rapport «Brede blik op slachtofferschap»1 van Nationaal Rapporteur zijn er
verschillende omgevings- en persoonlijke factoren die vaker voorkomen
onder slachtoffers dan niet-slachtoffers. Zo hebben slachtoffers vaker een
licht verstandelijke beperking en vaker dan vergelijkbare Nederlanders al
eerder hulpverlening ontvangen in verband met psychische problemen.
Hoewel deze factoren nooit de reden zijn dat iemand seksueel geweld
overkomt, kunnen ze wel bijdragen aan de kwetsbaarheid van een
persoon. Deze factoren zijn dan ook van belang voor preventie en
hulpverlening.
De slachtoffermonitor benadrukt dat we als overheid nog het nodige te
doen hebben in het beschermen van kinderen tegen (online) seksueel
grensoverschrijdend gedrag, seksuele intimidatie en seksueel geweld. Om
seksueel geweld te bestrijden en herhaling te voorkomen is samenwerking nodig op zowel landelijk als regionaal niveau en goede samenwerking tussen de betrokken organisatie uit sociaal-, zorg- en veiligheidsdomein. Het vraagt naast inzet op preventie ook laagdrempelige toegang
tot hulp en passende, integrale hulp aan de minderjarige slachtoffers en
hun ouders/opvoeders/verzorgers.
Zoals de Nationaal Rapporteur constateert is de aandacht voor het thema
seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld de afgelopen
jaren gegroeid. Het Nationaal Actieprogramma Aanpak Seksueel
Grensoverschrijdend Gedrag en Seksueel Geweld en de aanstelling van
de regeringscommissaris zijn dan ook kansen om de aanpak tegen deze
wijdverbreide problematiek een extra impuls te geven.
Ik ben de Nationaal Rapporteur erkentelijk voor deze slachtoffermonitor
met daarin concrete handvatten om preventie en bescherming te
verbeteren, welke in lijn zijn met de Hervormingsagenda Jeugd en het
Nationaal Actieprogramma Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag en
Seksueel Geweld2.
Reactie op de aanbevelingen
Aanbeveling 1
De Nationaal Rapporteur beveelt de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap, de Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs en de
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aan om te zorgen
voor een coherent aanbod van effectieve preventieve interventies en een
brede uniforme implementatie.
Samen met de Ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en voor
Primair en Voortgezet Onderwijs deel ik de zorgen van de Nationaal
Rapporteur dat de meeste preventieprogramma’s en hun effectiviteit niet
bekend zijn. Temeer omdat het inzetten van onvoldoende effectieve
interventies geen toegevoegde waarde heeft, of zelfs het tegenovergestelde effect kan hebben.
Daarnaast onderschrijf fik de aanbeveling van de Nationaal Rapporteur
om te zorgen voor coherentie en uniformiteit.
Het onderwijs is een plek waar jongeren leren over seksualiteit, relaties en
hun eigen, maar ook andermans, wensen en grenzen. Daarbij is het van
belang dat seksuele voorlichting goed aansluit bij de leefwereld van
1

Brede blik op slachtofferschap – Achtergronden van slachtoffers van seksueel geweld tegen
kinderen en seksuele uitbuiting | Rapport | Nationaal Rapporteur.
2
Kamerstuk 34 843, nr. 67.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 015, nr. 271

2

jongeren, voor wie de seksuele ontwikkeling zich voor een groot deel ook
online afspeelt.
Door de Ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de Minister
voor Primair en Voortgezet Onderwijs wordt daarom onder andere
gewerkt aan het toegankelijk en bekend maken van effectieve lesmethoden en het ondersteunen van leraren bij het doceren over seksualiteit,
diversiteit en gelijkwaardigheid in zowel in het funderend onderwijs als
het middelbaar beroepsonderwijs (mbo). Daarnaast worden onder de
verantwoordelijkheid van de Minister voor Primair en Voortgezet
Onderwijs de kerndoelen binnen het curriculum bijgesteld. In eerste plaats
de kerndoelen die over basisvaardigheden gaan, vervolgens de overige
kerndoelen, waaronder de kerndoelen die richting geven aan seksualiteit
en diversiteit. Uw Kamer is in november 2022 geïnformeerd over de
bredere maatregelen gericht op vrij en veilig onderwijs.3 Daarin wordt ook
specifiek ingegaan op de aanpak van seksueel grensoverschrijdend
gedrag. In het hoger onderwijs wordt hard gewerkt aan een agenda
sociale veiligheid. Veel van dit beleid heeft ook een plek in het Nationaal
Actieprogramma Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag en Seksueel
Geweld, daar het onderwijs hier ook een cruciale rol in speelt. Op
13 januari jl. heeft uw Kamer dit Nationaal Actieprogramma ontvangen.
We zien dat aandacht voor preventie vanuit het onderwijs goed
verbonden moet zijn met een bredere preventieve inzet, zowel op landelijk
als op lokaal niveau, met de partners die daarbij betrokken zijn. Zo is voor
het onderwijs de Stichting School & Veiligheid, die scholen ondersteunt
bij het bevorderen van een sociaal veilig klimaat, een belangrijke partij.
Recent is een leidraad over het voorkomen van en het handelen bij
seksueel grensoverschrijdend gedrag gepubliceerd en verspreid in het
onderwijs door een groep organisaties. Te weten de PO-Raad, de VO-raad,
Stichting School & Veiligheid, de Vertrouwensinspectie, de Sectorraad
Praktijkonderwijs, de Sectorraad GO en het Ministerie van OCW. Met deze
brede coalitie aan partijen is het van belang dat de coherentie tussen
preventieve interventies bewaakt wordt.
Het kabinet draagt financieel bij aan de jongerensite TestJeLeefstijl.nl en
het expertisecentrum seksualiteit Rutgers, dat zich inzet voor verbetering
van seksuele gezondheid. Voor het voortgezet onderwijs (vo) en mbo
biedt Rutgers een handreiking voor docenten ter ondersteuning bij de
behandeling van dit thema. Het Expertisepunt Burgerschap, dat sinds juli
2022 operationeel is en waaraan experts worden verbonden, ontsluit en
deelt handreikingen voor goede seksuele voorlichting en helpt scholen
met de invulling van alle aspecten van de burgerschapsopdracht. Scholen
kunnen voor advies en ondersteuning ook terecht bij de GGD in hun regio.
Scholen kunnen verder gebruikmaken van de Gezonde School-aanpak
(een verzameling van bewezen effectieve interventies). Daarbinnen
bestaat een aanpak onbedoelde en ongewenste zwangerschap, waarmee
een vervolg wordt gegeven aan het stimuleringsprogramma Gezonde
relaties en seksualiteit.
Van mbo-instellingen wordt verwacht dat zij aan alle relevante thema’s
van burgerschap, waaronder seksualiteit, aandacht schenken. Instellingen
besteden bijvoorbeeld aandacht aan seksuele ontwikkeling, seksuele
integriteit en seksuele diversiteit als onderdeel van lessen over gezonde
leefstijl en bouwen voort op de informatie die jongeren hierover in het
primair en voorgezet onderwijs al hebben gehad.

3

Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 653.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 015, nr. 271

3

Online media spelen tegenwoordig een steeds grotere rol in de seksuele
ontwikkeling van jongeren. Online seksualiteit is uiteraard geen probleem,
als het in vertrouwen gebeurt en met respect voor elkaar. Maar er zitten
ook risico’s aan. Bijvoorbeeld dat iemand zonder toestemming beelden
van iemand anders verspreidt. Daarom is het belangrijk dat jongeren
weten hoe ze veilig kunnen omgaan met online seksualiteit en dat hier
vanuit het onderwijs aandacht aan wordt besteed. In samenwerking
tussen de Ministeries van OCW, VWS en JenV en Rutgers, Halt, het
Expertisebureau Online Kindermisbruik en School & Veiligheid zijn
wegwijzers gemaakt over seksualiteit online, voor het primair onderwijs
en voortgezet onderwijs. In deze wegwijzers staan adviezen, stappenplannen en meldpunten om ongewenste sexting aan te pakken. Leraren,
ouders en schoolteams die zich zorgen maken over ongewenste
verspreiding van seksueel getinte foto’s en filmpjes onder jongeren,
kunnen gebruik maken van de wegwijzer. De aankomende periode
bespreken de Ministeries van JenV, VWS en OCW samen met bovengenoemde partijen het actualiseren van de wegwijzers en wat een
vervolgstap kan zijn op deze wegwijzer in relatie tot effectiviteit van de in
de wegwijzer opgenomen programma’s.
Aanbeveling 2
De Nationaal Rapporteur beveelt de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Minister voor Rechtsbescherming aan
om te zorgen voor een hulpaanbod dat aansluit bij de hulpbehoeften van
minderjarige slachtoffers van seksueel geweld.
Samen met de Minister voor Rechtsbescherming onderschrijf ik de
aanbeveling dat het hulpaanbod zo goed als mogelijk moet aansluiten bij
de behoeften van slachtoffers van seksueel geweld tegen kinderen. De
hulp aan deze kinderen vraagt veelal specifieke kennis en vaardigheden.
De aanbeveling sluit goed aan bij Hervormingsagenda Jeugd, die onder
andere is gericht op het voorkomen van gesloten plaatsing en opbouwen
van regionale expertise.
Kwetsbare jeugdigen die (hoog)specialistische hulp nodig hebben moeten
in het bijzonder kunnen rekenen op tijdige en passende hulp. In de
Hervormingsagenda Jeugd worden maatregelen afgesproken om de
beschikbaarheid van deze vormen van jeugdhulp te verbeteren, onder
andere door versterken van de regionale samenwerking bij inkoop en
organisatie van specialistische vormen van jeugdhulp. Dit draagt ook bij
aan opbouw en instandhouding van regionale expertise. Het wetsvoorstel
«Wet verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen» is hiervoor het
vertrekpunt. Streven is, dit wetsvoorstel in dit voorjaar in te dienen bij de
Tweede Kamer.
Ook zal vanuit het Nationaal Actieprogramma Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag en Seksueel Geweld specifiek aandacht zijn voor goede
hulpverlening die makkelijk vindbaar is voor zowel slachtoffers, plegers en
naasten. Niet voor alle slachtoffers is (hoog)specialistische zorg nodig. Het
vraagt een passend aanbod om de ondersteuning te bieden die zij nodig
hebben. Gemeenten hebben een rol en verantwoordelijkheid voor het
organiseren van dit hulpaanbod in de regio. Vanuit het actieprogramma
wordt ook ingezet op het versterken van die gemeentelijke rol op dit
terrein. Het Nationaal Actieprogramma is in januari met uw Kamer
gedeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 015, nr. 271

4

Aanbeveling 3
De Nationaal Rapporteur beveelt de Minister van Justitie en Veiligheid aan
om een structurele en duurzame oplossing te realiseren voor het
Forensisch Medisch Onderzoek bij minderjarige slachtoffers van seksueel
geweld.
De Minister van Justitie en Veiligheid dankt de Nationaal Rapporteur voor
deze aanbeveling die zij ten volle onderschrijft.
Dit raakt aan een breder probleem ten aanzien van een algemeen tekort
aan forensisch artsen, waar zij samen met de Ministers van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en Volksgezondheid, Welzijn en Sport hard
aan werkt.
Uw Kamer is daarover bij meerdere gelegenheden geïnformeerd. Justitie
en Veiligheid heeft met een ingroei in 2023 en 2024 9,5 miljoen structureel
beschikbaar om een deel van de knelpunten aan te pakken. De genoemde
Ministers zijn in gesprek over het vervolg, maar hebben nog niet
voldoende ruimte op hun begrotingen kunnen vinden om alle benodigde
maatregelen te realiseren.
Specifiek over de onderzoeken bij minderjarige slachtoffers van seksueel
geweld is uw Kamer op 1 april 2022 schriftelijke geïnformeerd over de
noodsituatie die op 1 maart 2022 was ontstaan door het onverwachte
vertrek van twee forensische artsen bij het Nederlands Forensisch
Instituut.4 In deze brief is ook melding gemaakt van de gedeeltelijke
oplossing die inmiddels was gevonden door de externe inhuur van
forensische artsen. Sindsdien heeft de situatie zich als volgt ontwikkeld.
De overeenkomst met de betreffende externe leverancier, het Landelijk
Onderzoeks- en Expertisebureau FMO (LOEF), is enkele malen verlengd en
in stappen uitgebreid naar zedenslachtoffers in de leeftijdsgroep 13 t/m 15
jaar.
De overeenkomst met LOEF is daarom met een jaar verlengd, tot eind
2023.
Voor de langere termijn, dus de periode 2024 en verder wordt nu bezien
wat de mogelijkheden zijn bij GGD, LOEF, NFI en andere private
aanbieders om deze onderzoeken kwalitatief hoogwaardig en duurzaam
uit te voeren. Zodra hierover een beslissing is genomen zal uw Kamer
hierover worden geinformeerd. Aldus wordt thans gehandeld in lijn met
deze aanbeveling van de Nationaal Rapporteur en met de door uw Kamer
aangenomen motie van de leden Van der Staaij en Bikker.5
Tenslotte
Het kabinet blijft zich onverminderd inzetten op het tegengaan van
seksueel geweld tegen kinderen. We hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid om (kwetsbare) kinderen in onze samenleving te
beschermen tegen dit geweld.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. van Ooijen

4
5

Kamerstuk 33 628, nr. 91.
Kamerstuk 36 200 VI, nr. 81.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 015, nr. 271

5