Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

31 477

Bestrijden witwassen en terrorismefinanciering

Nr. 43

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN FINANCIËN EN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 oktober 2019
Op verzoek van de vaste commissie voor Financiën van 4 juli 2019
reageren wij in deze brief op de voorstellen ter verbetering van de aanpak
van witwassen en terrorismefinanciering van het lid Van der Linde (VVD).
Wij zijn het lid Van der Linde zeer erkentelijk voor zijn betrokkenheid bij en
inzet voor dit belangrijke onderwerp. Terecht merkt het lid Van der Linde
op dat we ons meer moeten inzetten om witwassen en financieren van
terrorisme tegen te gaan. Daarom hebben wij voor de zomer een plan van
aanpak witwassen gepresenteerd.1 Het plan is besproken met betrokken
publieke en private partijen en zij scharen zich alle achter dit plan. Het
gezamenlijke plan onderstreept het belang van een overkoepelende
aanpak van witwassen, onderliggende criminaliteit en het afpakken van
crimineel verkregen vermogen. Vrijwel alle voorstellen van het lid Van der
Linde worden in het plan van aanpak geadresseerd. Hieronder gaan wij op
die punten in.
1. Strenger bestraffen van achterliggende criminaliteit
Allereerst wil het lid Van der Linde dat de achterliggende criminaliteit van
witwassen strenger wordt bestraft. Hij noemt in dat kader dat bij niet
naleving van wetgeving vergunningen van poortwachters sneller moeten
worden ingetrokken, poortwachters hogere boetes moeten krijgen en
verantwoordelijke personen sneller strafrechtelijk moeten worden
vervolgd. Hierover merken we op dat het op dit moment reeds mogelijk is
om de vergunning van financiële ondernemingen in te trekken bij niet
naleving van integriteitregelgeving. DNB houdt intensief toezicht en treedt
op bij overtredingen. DNB heeft daartoe een breed handhavingsintrumentarium tot haar beschikking. DNB zal niet schuwen om een vergunning in
te trekken indien andere instrumenten niet effectief zijn gebleken.
Daarnaast onderzoekt de EBA, samen met andere bevoegde autoriteiten,
1

kst-31477-43
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Zie de brief aan uw Kamer van 30 juni 2019 met Kamerstuk 31 477, nr. 41.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 477, nr. 43

1

momenteel hoe prudentiële toezichthouders witwasrisico’s moeten
betrekken bij het uitoefenen van hun toezicht, waaronder bij het
toekennen of intrekken van een vergunning. De EBA ontwikkelt daartoe
guidance en beste praktijken.2 Daarnaast zijn sinds 25 juli 2018 de
bestuursrechtelijke maximumboetes in de Wet ter voorkoming van
witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) verhoogd en is het ook
mogelijk om een voordeelgerelateerde of omzetgerelateerde boete op te
leggen. Ook heeft de toezichthouder de mogelijkheid gekregen om een
beroepsverbod op te leggen. Bovendien zijn toezichthouders in beginsel
verplicht om het besluit tot het opleggen van een sanctie openbaar te
maken. Tevens zijn per 1 januari 2015 de maximale gevangenisstraffen op
witwassen omhoog gegaan3 en kan aan rechtspersonen een hogere
strafrechtelijke geldboete worden opgelegd, tot ten hoogste 10 procent
van de jaaromzet.4 Indien het Openbaar Ministerie (OM) onderzoek doet
naar mogelijke strafbare feiten gepleegd door een rechtspersoon,
onderzoekt het OM ook altijd de rol van betrokken natuurlijke personen,
zoals bestuurders of medewerkers van de verdachte rechtspersoon, en het
strafrechtelijk verwijt dat hen kan worden gemaakt. Het OM beslist
vervolgens of en zo ja op welke meest effectieve wijze tot vervolging kan
worden overgegaan.
2. Meer rekenschap van Wwft-verplichtingen door poortwachters
Ten tweede vindt het lid Van der Linde dat poortwachters meer rekenschap moeten geven van hun verplichtingen op grond van de Wwft.
Daarnaast merkt hij op dat risico’s op witwassen via niet financiële
instellingen, zoals crypto-aanbieders, ondervangen moeten worden. Het
kabinet deelt het belang van beide aspecten. In zijn brief aan uw Kamer
naar aanleiding van de door het OM getroffen transactie met ING5, heeft
de Minister van Financiën reeds benadrukt dat binnen banken een klimaat
voor de beheersing van integriteitsrisico’s moet worden gecreëerd en
bestuurders zich persoonlijk moeten committeren aan het voorkomen van
de betrokkenheid van banken bij financieel-economische criminaliteit. In
het plan van aanpak witwassen is dit nogmaals onderstreept. Evenals het
lid Van der Linde zijn wij verder van mening dat crypto-aanbieders onder
de reikwijdte van de Wwft gebracht moeten worden. Het wetsvoorstel dat
hierin voorziet is momenteel aanhangig bij uw Kamer.6 Wij streven ernaar
dit wetsvoorstel zo spoedig mogelijk in werking te laten treden, mede
gelet op de implementatietermijn die op 10 januari 2020 verstrijkt.
Daarnaast zullen wij ons inzetten voor het vastleggen in Europese
regelgeving van de per juni 2019 geïntroduceerde, verdergaande
standaarden van de Financial Action Task Force over crypto’s.7
3. Versterken van samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven
Ten derde roept het lid Van der Linde op tot een betere samenwerking
tussen overheid en bedrijfsleven. Het kabinet is het eens met dit punt: het
plan van aanpak heeft tot doel om witwassen met alle betrokken partijen
gezamenlijk nog beter aan te pakken. Concreet noemt het lid Van der
Linde de mogelijkheid van gezamenlijk cliëntenonderzoek («know your
2

Zie de raadsconclusies van 4 december 2018 met kenmerk 15164/18: https://
www.consilium.europa.eu/media/37283/st15164-en18.pdf.
Zie de Wet verruiming mogelijkheden bestrijding financieel-economische criminaliteit.
4
Zie artikel 23, zevende lid, Wetboek van Strafrecht. Deze bepaling geldt op grond van het
achtste lid ook voor een vennootschap zonder rechtspersoonlijkheid, een maatschap, rederij of
doelvermogen.
5
Kamerstuk 31 477, nr. 27.
6
Kamerstuk 35 245, nr. 2.
7
Zie Kamerstuk 31 477, nr. 41, p. 7
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 477, nr. 43

2

customer») en gezamenlijke transactiemonitoring. In het plan van aanpak
is, als onderdeel van het onderzoek naar informatie-uitwisseling, gekeken
naar de wettelijke mogelijkheden hiervoor. Daaruit blijkt dat gezamenlijk
cliëntenonderzoek zoals de banken dat voor zich zien, namelijk op basis
van toestemming van de cliënt, op grond van de huidige regelgeving al
mogelijk is. Voor gezamenlijke transactiemonitoring ligt dit anders. In het
plan van aanpak is een wetsvoorstel aangekondigd om de wettelijke
belemmeringen voor gezamenlijke transactiemonitoring weg te nemen.
We streven ernaar dit wetsvoorstel in het najaar van 2019 openbaar te
consulteren. De NVB onderzoekt momenteel, samen met een aantal
banken, de mogelijkheden hiervoor. Voorts oppert het lid Van der Linde de
mogelijkheid om publiek-privaat partnerschap te realiseren. Wij onderschrijven het belang van publiek-privaat partnerschap om witwassen aan
te pakken. Binnen het Financieel Expertisecentrum (FEC) wordt op diverse
manieren samengewerkt tussen publieke en private partijen. Zo is binnen
het FEC onlangs de pilot Serious Crime Taskforce opgestart.8 In dat kader
kunnen onder stringente voorwaarden witwassubjecten uit de opsporing
worden gedeeld met grootbanken en vice versa. Tevens vinden op dit
moment binnen het FEC actief gesprekken plaats om de fenomeengerichte publiek-private samenwerking te intensiveren. Ook de
FIU-Nederland werkt nauw samen met private partijen. Tevens wordt
binnen het Anti Money Laundering Center (AMLC) kennis en ervaring
uitgewisseld tussen publieke en private partijen op het gebied van
witwasbestrijding. Voor de suggestie van het lid Van der Linde om
dergelijke partnerschappen ook te realiseren voor bijvoorbeeld notarissen,
verwijzen we naar de beantwoording van Kamervragen van 3 juli jl. over
de middelen die het notariaat ter beschikking heeft om fraude te
bestrijden.9
4. Toegang tot de BRP, gebruik van BSN en niet openbare
UBO-informatie
Ten vierde verzoekt het lid Van der Linde om gebruik door banken van het
BSN, toegang voor banken tot de gegevens in de Basisregistratie
Personen (BRP) en toegang voor poortwachters tot het afgesloten
gedeelte van het UBO-register. In het plan van aanpak is geconcludeerd
dat dit, vanwege de niet geringe inbreuk op de bescherming van
privacygevoelige persoonsgegevens, ingrijpende maatregelen zijn die een
zorgvuldige afweging vragen. Daarom worden deze vormen van
informatie-uitwisseling voor advies voorgelegd aan de Autoriteit
Persoonsgegevens (AP).
5. Vergroten van capaciteit bij de FIU-Nederland
Het lid Van der Linde verzoekt als vijfde punt om de capaciteit bij de
Financial Intelligence Unit (FIU-Nederland) te vergroten. Daaraan is reeds
tegemoet gekomen. Zoals vermeld in het plan van aanpak zijn extra
middelen toegekend aan de FIU-Nederland, alsmede aan de Fiscale
Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD), de Belastingdienst, de Douane
en het OM, om de opsporing van witwassen, fraudebestrijding en
ondermijning te intensiveren. Daarnaast zijn er tijdelijke middelen aan de
FIU-Nederland toegekend voor de aanpak van ondermijning en van
cybercrime. Het totaal aantal extra fte voor de FIU-Nederland is op basis
hiervan circa 19 fte.

8
9

Zie het Convenant Pilot Serious Crime Taskforce, Staatscourant nr. 43629, 6 augustus 2019.
Zie Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 3322.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 477, nr. 43

3

6. FIU-Nederland toegang geven tot douane-informatie
Ten zesde vraagt het lid Van der Linde om de FIU-Nederland toegang te
geven tot douane-informatie. We vinden het belangrijk dat publieke
instanties bij het voorkomen en bestrijden van witwassen zo goed
mogelijk samenwerken, ook bij het uitwisselen van informatie. De
Implementatiewet wijziging vierde anti-witwasrichtlijn, die momenteel
aanhangig is bij uw Kamer, maakt het mogelijk dat Wwft-toezichthouders
informatie kunnen delen met opsporingsinstanties, de FIU-Nederland het
OM. Ook dit draagt bij aan een effectieve aanpak van witwassen. Verder
verkennen de FIU-Nederland en de Douane op dit moment of de Douane,
naast de gegevens die zij al aan de FIU-Nederland verstrekt, nog beschikt
over additionele informatie die de FIU-Nederland kan ondersteunen bij
haar taak en, indien dit het geval is, of die informatie ter beschikking kan
worden gesteld aan de FIU-Nederland. Wij verwijzen ook naar de
beantwoording van Kamervragen van 4 september jl. over het witwassen
via export van tweedehands auto’s.10
7. Stimuleren van kleinschalige samenwerkingsprojecten
Vervolgens is het lid Van der Linde van mening dat kleinschalige
samenwerkingsprojecten gestimuleerd moeten worden. Daarbij wordt
onder andere verwezen naar het FEC en het AMLC. Het kabinet is
eveneens een voorstander van dergelijke samenwerkingen. In het plan
van aanpak wordt het belang van samenwerking op allerlei niveaus
benadrukt, door niet alleen grotere trajecten maar ook pilots van
samenwerking tussen publieke en private partners te noemen. Een
voorbeeld is een pilot tussen de FIU-Nederland en de Volksbank, die
momenteel wordt verduurzaamd en verbreed door ook andere banken te
laten aansluiten in een Fintel alliance. De betrokken partijen geloven in de
bundeling van krachten tussen publieke instanties onderling, tussen
publieke en private partijen en tussen private instellingen onderling en
onderschrijven het belang dat de bestaande initiatieven verder worden
geïntensiveerd en gestimuleerd.
8. Eenduidige wetgeving over het beëindigen van de zakelijke
relatie
Verder wenst het lid Van der Linde meer eenduidige wetgeving over
wanneer een Wwft-instelling de zakelijke relatie mag beëindigen en
afscheid mag nemen van een klant. In de Wwft is dit uiteen gezet: indien
een Wwft-instelling de risico’s op witwassen of financieren van terrorisme
onvoldoende kan beheersen, moet een instelling de zakelijke relatie
beëindigen. Dit is bewust een open norm omdat de risico’s per instelling,
per cliënt en per dienstverlening kunnen verschillen. Wij vinden ook dat
Wwft-instellingen informatie zouden moeten kunnen delen over klanten
waarmee de zakelijke relatie is beëindigd. Dit voorkomt dat criminelen die
gebruik maken van verschillende (financiële) instellingen uit het zicht
kunnen blijven. Het kunnen delen van inhoudelijke informatie waarop de
integriteitrisico’s zijn gebaseerd, is onmisbaar voor een instelling bij het
afwegen of in een concreet geval een specifieke dienst of specifiek
product kan worden verstrekt. Het biedt daarnaast de waarborg dat niet
op basis van beperkte informatie een cliënt wordt geweigerd. In het plan
van aanpak is een wetsvoorstel aangekondigd waarin dit wordt gerealiseerd, dat naar verwachting dit najaar openbaar wordt geconsulteerd. In
het plan van aanpak is tevens gekeken naar de mogelijkheid van het
aanleggen van een zwarte lijst van personen waarbij sprake is van (een
meer dan redelijk vermoeden van) witwassen. Hiervoor bestaat een
10

Zie ook de beantwoording van vraag 8 in de Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 3877.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 477, nr. 43

4

wettelijke mogelijkheid. Banken kunnen, onder door de AP gestelde
voorwaarden, hiervoor een vergunning krijgen van de AP. Banken dienen
bij het aanleggen van een dergelijke lijst uiteraard te voldoen aan de eisen
die de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) stelt.
9. Inrichten van een informatiepunt
Als negende punt noemt het lid Van der Linde dat ondernemers geholpen
moeten worden met een informatiepunt. Het betreft hier de informatievoorziening van de overheid aan (derde) partijen die diensten afnemen
van Wwft-instellingen. Verschillende overheidsinstanties, waaronder het
Ministerie van Financiën, de Wwft-toezichthouders en de FIU-Nederland
verstrekken reeds toelichtende informatie op het wettelijk kader. De
informatie is voor iedereen toegankelijk. Ten aanzien van het informeren
van klanten achten we het verder juist van belang dat de
Wwft-instellingen zelf – al dan niet in samenwerking met hun beroeps- of
brancheorganisaties – hun klanten informeren over de wettelijke
verplichtingen die voor hen gelden en waar zij jegens hun klanten aan
gehouden zijn. Dit raakt direct aan de werkwijze en dienstverlening van de
desbetreffende Wwft-instellingen.
10. Toepassen van Wwft-verplichtingen op publieke partijen
Als laatste punt merkt het lid Van der Linde op dat verplichtingen in de
Wwft, zoals de meldplicht bij de FIU-Nederland bij contante betalingen,
ook voor overheidspartijen zouden moeten gelden. Het beleggen van de
poortwachtersfunctie bij banken, andere financiële ondernemingen en
verschillende beroepsbeoefenaars wordt internationaal en Europees
gezien als de meest effectieve manier om het gebruik van het financiële
stelsel voor witwassen en financieren van terrorisme te voorkomen.
Immers, deze instellingen hebben direct contact met de klant bij het
aangaan van een zakelijke relatie en hebben doorlopend zicht op de klant
na het aangaan van een zakelijke relatie. Zij zijn daarmee bij uitstek in
staat om te beoordelen wanneer een transactie niet past binnen het
profiel van een klant en om die reden als ongebruikelijk moet worden
aangemerkt. Bij contante betalingen aan overheidspartijen wordt er geen
gebruik gemaakt van het financiële stelsel. Bovendien nemen de
mogelijkheden om bij de overheid met contant geld te betalen af. Zo
accepteert het CJIB geen creditcard of contant geld. De in het plan van
aanpak genoemde intensivering van publiek-publieke en publiek-private
samenwerking zorgt er verder voor dat signalen sneller worden
onderkend en gedeeld, ook door overheidspartijen.
Tot slot, wij zijn blij dat het lid Van der Linde constateert dat een goede
samenwerking tussen de betrokken partijen een noodzakelijke
voorwaarde is voor het effectief voorkomen en bestrijden van witwassen
en terrorismefinanciering. Gezamenlijk moeten het kabinet, de toezichthouders, de FIU-Nederland, de opsporingsautoriteiten, het OM en de
sector zich inzetten voor een veilig en integer financieel stelsel. Dit vraagt
onze voortdurende aandacht. In het najaar spreken wij opnieuw alle
betrokkenen. Daarbij zullen we samen afspraken maken over het vervolg
om de aandacht hoog te houden. Verder informeren wij uw Kamer eind
dit jaar over de uitkomsten en de stand van zaken van de maatregelen uit
het plan van aanpak.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 477, nr. 43

5