Staatsblad
van het Koninkrijk der Nederlanden
Jaargang 2020

0

122
Besluit van 6 maart 2020 tot wijziging van het
Besluit beheer verpakkingen 2014 in verband
met het opnemen van een doelstelling voor
gescheiden inzameling van kunststof
drankflessen en het aanpassen van de artikelen
over statiegeld op drankverpakkingen (Besluit
maatregelen kunststof drankflessen)

Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden,
Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.
Op de voordracht van de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat van 5 juli 2019, nr. IenW/BSK-2019/4702, Hoofddirectie
Bestuurlijke en Juridische Zaken;
Gelet op de artikelen 9.5.2, eerste lid, en 15.32, eerste lid, onderdeel a,
van de Wet milieubeheer;
De Afdeling advisering van de Raad van State gehoord (advies van
13 september 2019, no. W17.19.0197/IV);
Gezien het nader rapport van de Minister voor Milieu en Wonen van
2 maart 2020, nr. IENW/BSK-2020/30201, Hoofddirectie Bestuurlijke en
Juridische Zaken;
Hebben goedgevonden en verstaan:

ARTIKEL I
Het Besluit beheer verpakkingen 2014 wordt als volgt gewijzigd:
A
In artikel 1, eerste lid, wordt onder vervanging van de punt aan het slot
van onderdeel k door een puntkomma een onderdeel toegevoegd,
luidende:
l. drank: vloeistof bestemd voor menselijke consumptie en primair
bedoeld om te worden gedronken, niet zijnde een medicinale drank die als
geneesmiddel, als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder b, van de
Geneesmiddelenwet, kan worden gekwalificeerd.
B
Na artikel 6 wordt een artikel ingevoegd luidende:

Staatsblad 2020

122

1

Artikel 6a
De producent of importeur die drank in een kunststof fles met een
inhoud van 3 liter of minder in Nederland in de handel brengt, draagt er
zorg voor dat per kalenderjaar ten minste 90 gewichtsprocent van het
totaal van deze door hem in dat kalenderjaar in Nederland in de handel
gebrachte flessen, doppen en deksels inbegrepen, gescheiden wordt
ingezameld.
C
In artikel 8, eerste lid, wordt «van de artikelen 3, 6, 7, 12 en 15»
vervangen door «van de artikelen 3, 6, 6a, 7, 12 en 15».
D
In artikel 9, eerste lid, wordt «in de artikelen 5, 6, eerste, tweede en
vierde lid, 7 en 8, eerste lid» vervangen door «in de artikelen 5, 6, eerste,
tweede en vierde lid, 6a, 7, 8, eerste lid, en 12».
E
Artikel 11 komt te luiden:
Artikel 11
In deze paragraaf wordt verstaan onder frisdrank: drinkwaar als bedoeld
in artikel 7a van het Warenwetbesluit Gereserveerde aanduidingen.
F
Artikel 12 komt te luiden:
Artikel 12
1. De producent of importeur die water of frisdrank in een kunststof fles
met een inhoud van 3 liter of minder in Nederland in de handel brengt,
brengt op die fles statiegeld in rekening.
2. De in het eerste lid bedoelde fles wordt na gebruik, met terugbetaling
van het statiegeld, ingenomen door de producent of importeur die de in
het eerste lid bedoelde fles in Nederland in de handel heeft gebracht.
3. De kosten voor handelingen in het kader van de uitvoering van de in
het eerste en tweede lid bedoelde verplichtingen, komen ten laste van de
in het eerste lid bedoelde producent of importeur.
G
Artikel 13 vervalt.
H
In de eerste volzin van artikel 14 wordt «de hoogte» vervangen door «de
minimale hoogte» en komt de tweede volzin te luiden: In die regeling kan
voor een verschillende inhoud van de kunststof fles een verschillende
minimale hoogte van het statiegeld worden vastgesteld.
I
Artikel 20, derde lid, komt te luiden:

Staatsblad 2020

122

2

3. De artikelen 7, 11, 12, 14 en 15 treden in werking op een bij koninklijk
besluit te bepalen tijdstip.

ARTIKEL II
Dit besluit treedt in werking op 1 juli 2020 met uitzondering van de
onderdelen a, b, c en d van artikel I die in werking treden op 1 januari
2022.

ARTIKEL III
Dit besluit wordt aangehaald als: Besluit maatregelen kunststof
drankflessen.
Lasten en bevelen dat dit besluit met de daarbij behorende nota van
toelichting in het Staatsblad zal worden geplaatst.
’s-Gravenhage, 6 maart 2020
Willem-Alexander
De Minister voor Milieu en Wonen,
S. van Veldhoven-van der Meer
Uitgegeven de vierentwintigste april 2020
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

stb-2020-122
ISSN 0920 - 2064
’s-Gravenhage 2020

Staatsblad 2020

122

3

NOTA VAN TOELICHTING
1. Inleiding
Dit besluit (hierna: wijzigingsbesluit) wijzigt het Besluit beheer verpakkingen 2014 en omvat:
– het opnemen van een doelstelling voor gescheiden inzameling van
kunststof drankflessen met een inhoud van 3 liter of minder; en
– het aanpassen van enkele artikelen inzake statiegeld op drankverpakkingen.
2. Aanleiding
Op het Algemeen Overleg Circulaire Economie van 16 februari 20171 is
middels een door de Plastic Soup Surfer ingediende petitiemotie
opgeroepen tot het nemen van effectieve maatregelen om de hoeveelheid
zwerfafval van kleine plastic flesjes met 90% binnen drie jaar terug te
dringen. De petitiemotie werd door een brede kamermeerderheid
gesteund en is door de toenmalige staatssecretaris van destijds het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu overgenomen. De motie
Dik-Faber/Van Eijs2 vraagt de regering in overleg te treden met het
bedrijfsleven, lokale overheden, milieuorganisaties en consumentenorganisaties om tot een breed gedragen oplossing te komen waarmee de
ambities, genoemd in de petitiemotie, gerealiseerd worden.
In de kamerbrief «Naar een Circulaire Verpakkingsketen» van 10 maart
20183 (hierna: de kamerbrief) is door het kabinet aangegeven dat met
genoemde partijen overeenstemming is bereikt over inzet op een
recyclingdoelstelling voor kleine plastic flessen van 90% en een reductiedoelstelling voor kleine plastic flessen in het zwerfafval van 70–90%. In de
kamerbrief kondigt het kabinet aan dat de recyclingdoelstelling van 90% –
in het verlengde van de bestaande producentenverantwoordelijkheid –
wordt opgenomen in het Besluit beheer verpakkingen 2014. Voorts heeft
het kabinet in deze kamerbrief aangegeven dat een individuele financiële
prikkel voor het inleveren van plastic flessen, in de vorm van statiegeld,
een effectief middel kan zijn om het ontstaan van zwerfafval door kleine
plastic flessen in belangrijke mate te voorkomen. Uit onderzoek van CE
Delft4 is gebleken dat daarmee een reductie van kleine plastic flessen in
het zwerfafval van 70–90% mogelijk is. Het kabinet heeft daarom in
genoemde kamerbrief het voornemen geuit de wettelijke basis op te
stellen die nodig is, zodat een landelijk dekkend uniform inzamelsysteem
met statiegeld voor kleine plastic flessen voor water en frisdrank in het
voorjaar van 2021 in werking kan treden.
Ter uitvoering van deze beleidsvoornemens is een ontwerp wijzigingsbesluit opgesteld met maatregelen inzake kleine kunststof drankflessen.
Alvorens dit ontwerp ter advisering aan te bieden aan de Raad van State
is van 4 maart tot en met 3 april 2019 een ieder in de gelegenheid gesteld
zienswijzen in te dienen. Naar aanleiding van de ontvangen zienswijzen is
besloten om het ontwerp wijzigingsbesluit op twee punten aan te passen
ten opzichte van de hierboven beschreven lijn:
• Ten eerste is besloten om de 90% recycledoelstelling voor kleine
flessen van minder dan één liter te vervangen door een doelstelling voor
gescheiden inzameling van 90% voor alle plastic flessen met een inhoud
1

Kamerstukken II 2016/17, 32 852, nr. 47
Kamerstukken II 2017/18, 34 775 XII, nr. 46
Kamerstukken II 2017/18, 28 694, nr. 135
4
Kosten en effecten van statiegeld op kleine flesjes en blikjes (Kamerstukken II 2016/17, 30 872,
nr. 211)
2
3

Staatsblad 2020

122

4

van 3 liter of minder;
• Ten tweede is besloten om in plaats van de wettelijk basis voor
statiegeld op kleine plastic flessen voor water en frisdrank van minder dan
één liter een wettelijk basis op te nemen voor statiegeld voor plastic
flessen voor water en frisdrank met een inhoud van 3 liter of minder.
Met dit wijzigingsbesluit wordt geen statiegeld ingevoerd. De artikelen
in het Besluit beheer verpakkingen 2014 aangaande statiegeld treden in
werking als daartoe middels een koninklijk besluit wordt besloten. Deze
besluitvorming is voorzien na de laatste meting in 2020.
Het in de kamerbrief gebruikte Engelse begrip «plastic» is inhoudelijk
gelijk aan het in artikel 6 van het Besluit beheer verpakkingen 2014
gebruikte begrip «kunststof». Omwille van de eenduidigheid met de in dat
besluit gebruikte begrippen is ervoor gekozen in het wijzigingsbesluit
vanaf nu het begrip kunststof te gebruiken.
3. Prestatieafspraken
In de kamerbrief is door het kabinet aangegeven dat met genoemde
partijen is afgesproken statiegeld in te voeren als na de laatste meting in
2020 blijkt dat niet aan de afgesproken doelen voor recycling en zwerfafvalreductie is voldaan. Als het verpakkende bedrijfsleven na onafhankelijke validatie na de laatste meting in 2020 aantoont dat de prestatieafspraken van 90% recycling en 70%–90% zwerfafvalreductie van kleine
kunststof flessen met andere maatregelen overtuigend zijn gerealiseerd,
dan zal worden afgezien van introductie van statiegeld op kleine kunststof
flessen.
Met dit wijzigingsbesluit wordt niets vastgelegd aangaande de
prestatieafspraken en de onafhankelijke validatie daarvan na de laatste
meting in 2020 en daarmee of deze door het bedrijfsleven zijn gehaald.
Aangaande het monitoren van de prestatieafspraken en het na de laatste
meting in 2020 vaststellen of deze zijn gehaald, loopt een paralleltraject
waarover de Tweede Kamer afzonderlijk wordt geïnformeerd. Indien na de
laatste meting in 2020 wordt geconstateerd dat de prestatieafspraken niet
gehaald zijn en er daarom wordt besloten statiegeld in te voeren, dan
biedt het Besluit beheer verpakkingen 2014 – na de wijzigingen die volgen
uit dit wijzigingsbesluit – de mogelijkheid dat middels een koninklijk
besluit te doen.
In de kamerbrief «Aanpak kleine plastic flessen en blik in het zwerfafval»
van 27 september 2019 heeft het kabinet aangegeven dat het beslismoment over invoering van statiegeld zal worden vervroegd naar uiterlijk
voorjaar 2020. Dit omdat het bedrijfsleven heeft aangegeven één jaar
nodig te hebben voor de implementatie van een statiegeldsysteem voor
kunststof flessen.
4. Doelstelling voor 90% gescheiden inzameling kunststof
drankflessen
Uit het Besluit beheer verpakkingen 2014 volgt dat producenten en
importeurs zorg moeten dragen voor de gescheiden inname of de inname
en nascheiding van de door hen op de markt gebrachte verpakkingen. Met
de tekst zoals die luidt na inwerkingtreding van dit wijzigingsbesluit wordt
in het verlengde van deze bestaande verantwoordelijk in het Besluit
beheer verpakkingen 2014 een kwalitatieve doelstelling opgelegd voor
90% gescheiden inzameling van door producenten en importeurs op de
markt gebrachte kunststof drankflessen met een inhoud van 3 liter of
minder.

Staatsblad 2020

122

5

Met de term «drank» wordt gedoeld op vloeistof bestemd voor
menselijke consumptie en primair bedoeld om te worden gedronken, niet
zijnde een medicinale drank die als geneesmiddel, als bedoeld in artikel 1,
eerste lid, onder b, van de Geneesmiddelenwet, kan worden gekwalificeerd.
Met «gescheiden inzameling» wordt conform de Wet milieubeheer en
de Kaderrichtlijn afvalstoffen5 een inzameling bedoeld waarbij een
afvalstoffenstroom gescheiden gehouden wordt naar soort en aard van de
afvalstoffen om een specifieke behandeling te vergemakkelijken.
De in Nederland veel voorkomende gezamenlijke inzameling van plastic
verpakkingsafval, metalen drankverpakkingen (blik) en drankenkartons in
de zogenaamde PMD-bak, kan, gelet op de vorengenoemde omschrijving
van het begrip «gescheiden inzameling«, niet als zodanig worden
gekwalificeerd. Bij de inzameling middels de PMD-bak worden immers
meerdere – naar soort en aard van elkaar verschillende – (afval)verpakkingen gezamenlijk ingezameld. Alvorens afzonderlijk te kunnen worden
verwerkt is nascheiding van de diverse (afval)verpakkingen afkomstig uit
de PMD-bak noodzakelijk.
Met een 90% doelstelling voor gescheiden inzameling wordt aangesloten bij de doelstelling zoals die volgt uit de op 21 mei 2019 door de
Europese Raad aangenomen Richtlijn Single Use Plastics6. Ook in deze
richtlijn betreft het een doelstelling voor gescheiden inzameling van alle
kunststof flessen met een inhoud van 3 liter of minder, doppen en deksel
inbegrepen. Naast de doelstelling voor het reduceren van zwerfafval van
kunststof flessen, geldt als belangrijke overweging – zowel in het
nationale als in het Europese beleid – voor het opnemen van een
doelstelling voor gescheiden inzameling voor kunststof flessen, dat voor
deze stroom een markt voor hoogwaardig hergebruik bestaat. Mits op een
goede manier ingezameld en voor recycling aangeboden, kent kunststof
afkomstig van deze flessen een positieve marktwaarde en kan het in
nieuwe flessen worden toegepast.
De Richtlijn Single Use Plastics staat lidstaten toe om afwijkingen op de
norm van 90% gescheiden inzameling van kunststof flessen met een
inhoud van 3 liter of minder, toe te staan, indien het niet-gescheiden
inzamelen van bepaalde soorten afval niet van invloed is op het potentieel
ervan om voorbereiding voor hergebruik, recycling of andere behandelingen voor nuttige toepassing te ondergaan en een output oplevert van
die handelingen waarvan de kwaliteit vergelijkbaar is met die welke door
middel van gescheiden inzameling wordt bereikt. De bepalingen uit de
Richtlijn Single Use Plastics die betrekking hebben op verpakkingen zullen
middels een wijzigingsbesluit uiterlijk 3 juli 2021 in het Besluit beheer
verpakkingen 2014 worden geïmplementeerd. Bij dit implementatiebesluit
zal een afweging worden gemaakt of een dergelijk afwijking op de norm
van 90% gescheiden inzameling door Nederland wordt toegestaan.
Ten tijde van het opstellen van de kamerbrief in het voorjaar 2018, was
er nog geen sprake van een Richtlijn Single Use Plastics. In het voorjaar
van 2019, ten tijde van de zienswijzeprocedure en behandeling in de
Tweede Kamer van dit wijzigingsbesluit, is deze richtlijn wel definitief
vastgesteld. Geconcludeerd is dat de oorspronkelijk in de kamerbrief
5

6

Richtlijn 2008/98/EG van het Europees Parlement en de Raad van 19 november 2008 betreffende afvalstoffen en tot intrekking van een aantal richtlijnen (PbEU 2008, L 312)
Richtlijn (EU) 2019/904.van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 betreffende de
vermindering van de effecten van bepaalde kunststofproducten op het milieu (PbEU 2019,
L 155)

Staatsblad 2020

122

6

genoemde 90% recycledoelstelling en de 90% doelstelling voor
gescheiden inzameling in de richtlijn, dezelfde hiervoor genoemde
beleidsinzet hebben. Mede naar aanleiding van de ingediende zienswijzen
is daarom besloten in dit wijzigingsbesluit een 90% doelstelling voor
gescheiden inzameling op te nemen in plaats van een 90% recycledoelstelling. Daarmee wordt complexiteit van overlappende inzamel- en
recyclingdoelstellingen vermeden. Bovendien wordt met deze doelstelling
gestuurd op gescheiden inzameling waarmee recycling van hoge kwaliteit
beter wordt geborgd.
De 90% doelstelling voor gescheiden inzameling voor flessen gaat
gelden met ingang van het kalenderjaar 2022 teneinde het bedrijfsleven
voldoende voorbereidingstijd te geven voor de uitvoering. De met het
bedrijfsleven in het kader van het wel of niet invoeren van statiegeld
gemaakte prestatieafspraak van 90% recycling voor kleine flesjes,
waarvan 2020 eenmalig wordt bekeken of deze gehaald is, verandert niet.
Verwachte gevolgen van het opnemen van een 90% doelstelling voor
gescheiden inzameling voor kunststof drankflessen met een inhoud van
3 liter of minder zijn een afname van de hoeveelheid zwerfafval en
plasticsoep, een toename van de inzameling en recycling en een toename
van de hoeveelheid toegepast recyclaat. De inzameldoelstelling past in het
staande beleid om te sturen op doelen en producenten en importeurs zo
veel mogelijk vrij te laten bij het verwezenlijken van de doelstellingen en
daarvoor te gebruiken instrumenten.
In de uitvoering kunnen producenten en importeurs voor de inzameling
gebruik maken van de bestaande infrastructuur voor gescheiden
inzameling van kunststof verpakkingen waaronder het reeds bestaande
statiegeldsysteem op grote kunststof flessen. Indien de doelstelling van
producenten en importeurs vraagt de bestaande inzet te intensiveren dan
wel aanvullende maatregelen te nemen, is dit de verantwoordelijkheid
van producenten en importeurs.
Producenten en importeurs zijn verplicht jaarlijks verslag te doen van de
in het Besluit beheer verpakkingen 2014 opgenomen verplichtingen.
Hiervoor zal een ministeriële regeling verslaglegging worden opgesteld.
Hierin wordt de verplichting te rapporteren over de 90% doelstelling voor
gescheiden inzameling van kunststof flessen nader uitgewerkt. De
rapportage is de basis voor handhaving door de Inspectie Leefomgeving
en Transport (ILT), zoals dat voor de bestaande recycledoelstellingen
reeds praktijk is. Met de inwerkingtreding van de doelstelling van 90%
gescheiden inzameling voor kunststof flessen per 1 januari 2022, kan
hierover voor het eerst over het kalenderjaar 2022 verslag worden
gedaan. Dit verslag dient, gelet op artikel 8, eerste lid, van het Besluit
beheer verpakkingen 2014, voor 1 augustus 2023 aan de minister te
worden verzonden.
Ten tijde van het opstellen van dit wijzigingsbesluit, wordt aan de
verplichtingen uit de artikelen 5, 6, eerste, tweede en vierde lid, 7 en 8,
eerste lid, van het Besluit beheer verpakkingen 2014 namens producenten
en importeurs gezamenlijk uitvoering gegeven door de Stichting
Afvalfonds Verpakkingen, zijnde de rechtspersoon aan wie producenten
en importeurs, overeenkomstig de op grond van artikel 15.36 van de Wet
milieubeheer algemeen verbindend verklaarde overeenkomst, een
afvalbeheerbijdrage verschuldigd zijn. Na inwerkingtreding van dit
wijzigingsbesluit hebben producenten en importeurs ook de mogelijkheid
om de doelstelling voor gescheiden inzameling van kunststof drankflessen (artikel 6a) gezamenlijk uit te voeren.

Staatsblad 2020

122

7

5. Statiegeld
Inleiding
Het Besluit beheer verpakkingen 2014 bevat artikelen waarmee
statiegeld op drankverpakkingen verplicht gesteld kan worden. Deze
artikelen zijn niet in werking en hebben betrekking op alle drankverpakkingen. Het wijzigingsbesluit past deze niet in werking zijnde statiegeldartikelen aan en legt daarin een wettelijke basis vast voor een statiegeldstelsel voor kunststof flessen voor water en frisdrank met een inhoud van
3 liter of minder. Met deze wijzigingen wordt echter geen statiegeld
ingevoerd. Zoals in de kamerbrief is aangekondigd wordt over het in
werking treden van de artikelen over statiegeld besloten als het bedrijfsleven na de laatste meting in 2020 niet heeft aangetoond dat voor kleine
kunststof drankflessen de recyclingdoelstelling van 90% en de reductiedoelstelling van 70 tot 90% in het zwerfafval zijn behaald. De hoogte van
het statiegeld zal overeenkomstig artikel 14 van het Besluit beheer
verpakkingen 2014 worden vastgelegd in een ministeriële regeling.
Daarbij kunnen verschillende (minimale) bedragen voor grote en kleine
flessen worden vastgesteld.
Van statiegeld op kleine kunststof flessen naar statiegeld op alle
kunststof flessen.
De in de kamerbrief verwoorde beleidsinzet was er in eerste instantie op
gericht om een wettelijke basis voor statiegeld voor kleine (tot 1 liter)
kunststof flessen voor water en frisdrank te creëren. De motivatie
daarvoor lag in de bijdrage die kleine kunststof flessen leveren aan het
zwerfafval en de door de Plastic Soup Surfer ingediende petitiemotie die
oproept tot het nemen van effectieve maatregelen om specifiek de
hoeveelheid zwerfafval van kleine kunststof flessen binnen drie jaar met
90% terug te dringen.
In Nederland kennen we een goed werkend statiegeldsysteem voor
kunststof flessen groter dan 1 liter. Omdat het statiegeldsysteem voor
grote flessen goed werkt en grote flessen daarmee niet of nauwelijks in
het zwerfafval terecht komen, is het statiegeld op grote flessen niet
meegenomen in het oorspronkelijke voorstel. Het statiegeldsysteem voor
grote flessen werd tot 1 januari 2015 geborgd middels een verordening
van het Productschap dranken. Met het opheffen van de productschappen
is deze borging komen te vervallen. Sindsdien wordt het statiegeldsysteem op grote flessen uitgevoerd door Stichting Afvalfonds Verpakkingen op basis van de op grond van artikel 15.36 van de Wet milieubeheer algemeen verbindend verklaarde overeenkomst inzake de
afvalbeheerbijdrage voor verpakkingen.
In de ingediende zienswijzen op het ontwerp wijzigingsbesluit is er door
een groot aantal partijen, waaronder het bedrijfsleven, gemeenten en de
milieubeweging, voor gepleit om naast een statiegeldverplichting voor
kleine kunststof flessen ook een statiegeldverplichting voor grote flessen
in de wetgeving op te nemen. Daarop is besloten om het wijzigingsbesluit
aan te passen en daarin een wettelijke basis op te nemen voor een
statiegeldverplichting voor kunststof flessen voor water en frisdrank met
een inhoud van 3 liter of minder. Hiermee wordt het bestaande
(vrijwillige) statiegeldsysteem voor grote flessen wettelijk verankerd en
ontstaat één toekomstbestendig, integraal en efficiënt statiegeldsysteem
voor alle kunststof flessen met een inhoud van 3 liter of minder, met een
eenduidige verantwoordelijkheidsverdeling en operationele afhandeling.
Met de bovengrens tot en met 3 liter sluit de statiegeldverplichting voor

Staatsblad 2020

122

8

kunststof flessen van water en frisdrank aan bij de doelstelling voor
gescheiden inzameling.
Verplichtingen voor producenten en importeurs
Met de nieuwe tekst van artikel 12 worden verplichtingen voor het
heffen en het bij inname terugbetalen van statiegeld voor kunststof
flessen voor water of frisdrank met een inhoud van 3 liter en minder
vastgesteld. Deze verplichtingen komen te berusten bij producenten en
importeurs die deze flessen in Nederland in de handel brengen. Voor het
verantwoordelijk maken van producenten en importeurs voor de
statiegeldverplichtingen is gekozen omdat daarmee, uitgaande van
aansluiting bij het bestaande vrijwillige statiegeldsysteem voor grote
kunststof flessen, een – mede uit het oogpunt van zwerfafvalbestrijding
voor met name de kleine kunststof flessen – optimaal en kosteneffectief
systeem kan worden ingericht.
Met de keuze om producenten en importeurs verantwoordelijk te maken
voor het statiegeldstelsel is het aan hen om te bepalen waar statiegeldflessen kunnen worden ingeleverd. Gelet op de doelstelling van 90%
gescheiden inzameling voor alle kunststof drankflessen met een inhoud
van 3 liter en minder hebben producenten en importeurs er belang bij zo
veel mogelijk (statiegeld)flessen in te zamelen. Met het oog op kostenefficiëntie zullen zij ervoor zorgen dat er innamepunten zijn op locaties waar
veel drankflessen vrijkomen, dan wel waar de consument gewend is
statiegeldflessen in te leveren. Naast de bekende innamepunten bij
supermarkten is het vanuit dat perspectief aannemelijk dat ook gekeken
zal worden naar treinstations, cateringlocaties, winkel- en stadscentra en
benzinestations. De noodzaak voor producenten en importeurs om
drankflessen in te zamelen en de prikkel dat te doen op plekken waar veel
(kleine) drankflessen vrijkomen biedt een waarborg dat het systeem
effectief bijdraagt aan het tegengaan van zwerfafval.
Door de statiegeldverplichtingen neer te leggen bij de producenten en
importeurs komen deze in het verlengde te liggen van de andere in het
Besluit beheer verpakkingen 2014 vastgelegde verplichtingen voor
producenten en importeurs. Dit vergemakkelijkt de handhaving omdat er
steeds sprake is van dezelfde normadressant. Tevens vormen de
statiegeldverplichtingen samen met de verplichting tot 90% gescheiden
inzameling van kunststof drankflessen een waarborg om producenten en
importeurs te stimuleren tot een effectief innamesysteem.
Producenten en importeurs hebben de mogelijkheid gezamenlijk
uitvoering te geven aan de statiegeldverplichtingen. Ten tijde van het
opstellen van dit wijzigingsbesluit wordt aan de al bestaande verplichtingen in het Besluit beheer verpakkingen 2014 door producenten en
importeurs gezamenlijk uitvoering gegeven door de Stichting Afvalfonds
Verpakkingen. De verwachting is dat er door producenten en importeurs
voor gekozen wordt ook de statiegeldverplichtingen collectief uit te
voeren en dat door hen een uitvoeringsorganisatie wordt aangewezen die
operationeel verantwoordelijk wordt voor het statiegeldsysteem. Teneinde
op het moment van inwerkingtreding van de statiegeldartikelen duidelijkheid te hebben over het aantal en de soort van locaties waar statiegeldflessen kunnen worden ingeleverd, zullen tussen de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Waterstaat en producenten en importeurs nadere
afspraken worden gemaakt.
De hoogte van het statiegeld zal overeenkomstig artikel 14 van het
Besluit beheer verpakkingen 2014 worden vastgelegd in een ministeriële
regeling. Met dit wijzigingsbesluit is ervoor gekozen om hier een

Staatsblad 2020

122

9

minimumbedrag van te maken. Producenten en importeurs zijn vrij om
een hoger statiegeldbedrag te hanteren, als zij dat voor het halen van hun
90% doelstelling voor gescheiden inzameling nodig achten.
In de ministeriële regeling kunnen verschillende minimale bedragen
voor grote en kleine flessen worden vastgesteld
Producenten en importeurs zijn verplicht jaarlijks verslag te doen van de
verplichtingen die volgen uit het Besluit beheer verpakkingen 2014.
Hiervoor zal een ministeriële regeling verslaglegging worden opgesteld.
Hierin wordt ook de verslagleggingsverplichting met betrekking tot
statiegeld uitgewerkt. Deze rapportage is de basis voor handhaving door
de ILT zoals dat voor de bestaande verplichtingen reeds praktijk is.
Keuze voor producenten en importeurs als normadressaat
Met de statiegeldartikelen zoals die golden voor inwerkingtreding van
dit wijzigingsbesluit werden de verplichtingen aangaande statiegeld bij
verkooppunten belegd, waarbij het kleine verkooppunten tot 200 m2 was
toegestaan enkel drankverpakkingen in te nemen die zij zelf hadden
verkocht. Met dit wijzigingsbesluit is gekozen de verantwoordelijkheid
voor het statiegeld op kunststof flessen voor water en frisdrank bij
producenten en importeurs te beleggen. Een verplichting voor verkooppunten of andere ketenspelers tot het heffen en het bij inname terugbetalen van statiegeld op deze kunststof flessen, leidt tot een onduidelijke
verantwoordelijkheidsverdeling, een hogere last voor het gehele
bedrijfsleven en verkleint de kans op een operationeel en handhaafbaar
systeem in 2021 als tot invoering van statiegeld wordt besloten.
Een verplichting bij verkooppunten leidt tot onduidelijkheid in hoeverre
ook bij kleine verkooppunten wel of niet kunststof flessen voor water en
frisdrank, na gebruik en onder terugbetaling van het statiegeld, kunnen
worden ingeleverd. De oorspronkelijk in artikel 12, derde lid, van het
Besluit beheer verpakkingen 2014 geformuleerde uitzondering op basis
van «verkoopoppervlakte» leidt tot onzekerheid over welke partijen in de
praktijk verplicht zijn tot inname. Het begrip «verkoopoppervlakte» werd
niet gedefinieerd en is voor verschillende ketenspelers moeilijk te bepalen
of zelfs irrelevant. Zo was het met deze formulering onduidelijk of de
innameverplichting van toepassing is op:
• stations en pretparken waarbij op een relatief grote oppervlakte via
verschillende kleine verkooppunten (kleine) kunststof flessen worden
verkocht;
• kantines van scholen, kantoren en sportclubs waarbij op een relatief
grote, vaak multifunctionele, oppervlakte (kleine) kunststof flessen worden
verkocht aan een besloten doelgroep;
• verkoop via drankautomaten in bijvoorbeeld hotels, bioscopen of
bouwmarkten;
• groothandels zonder fysieke verkoopoppervlakte;
• online supermarkten en thuisbezorging;
• evenementen en festivals.
Voorts zou het beleggen van de statiegeldverplichting bij verkooppunten betekenen dat de gehele verantwoordelijkheid voor het statiegeldsysteem bij deze verkooppunten komt te liggen en daarmee bij een groot
aantal sterk van elkaar verschillende actoren. Daarvoor geldt dat er geen
enkel perspectief is dat deze actoren op korte termijn zouden kunnen
komen tot een samenwerking die leidt tot een eenduidig en uniform
statiegeldsysteem, noch dat dat in redelijkheid van hen kan worden
verwacht. Er zou in dat geval enkel gehandhaafd kunnen worden richting
individuele verkooppunten met een innameverplichting en niemand zou

Staatsblad 2020

122

10

verantwoordelijk zijn voor het systeem op zich zelf. Dit alles zou de kans
op een operationeel en handhaafbaar systeem in 2021 verkleinen.
Daarnaast is een verplichting voor verkooppunten niet in lijn met de in
de kamerbrief geformuleerde inzet om het verpakkende bedrijfsleven
(zijnde producenten en importeurs) verantwoordelijk te maken en niet in
lijn met de benoemde inzet om het midden en klein bedrijf te ontlasten.
De consument is in de huidige praktijk gewend om glazen bierflesjes en
grote kunststof flessen waarop statiegeld (zonder wettelijke verplichting
daartoe) wordt geheven, in te leveren bij supermarkten. De verwachting is
dat na invoering van statiegeld op basis van dit wijzigingsbesluit een
groot deel van de kunststof flessen via supermarkten zal worden
ingeleverd omdat de consument gewend is daar zijn statiegeldflessen in
te leveren. In dit verband wordt erop gewezen dat veel supermarkten
producent of importeur van kunststof flessen voor frisdrank of water zijn
en vanuit die hoedanigheid op grond van het gewijzigde artikel verplicht
zijn die flessen na gebruik en onder terugbetaling van het statiegeld, weer
in te nemen. Met een verplichting voor producenten en importeurs is
daarmee gewaarborgd dat het inleveren van kunststof flessen bij
supermarkten mogelijk is.
Het aanwijzen van innamepunten in het Besluit beheer verpakkingen
2014 zou voorts niet leiden tot een vanuit het oogpunt van het tegengaan
van zwerfafval beter systeem. Het is niet aannemelijk dat met het
aanwijzen van innamepunten door de wetgever een sluitend systeem zou
zijn ontworpen dat het meest effectief zwerfafval bestrijdt.
De keuzes die in deze regelgeving gemaakt zijn, zijn gebaseerd op
uitgebreide analyses en zijn mede gebaseerd op de analyse en rapporten
van CE Delft, waarbij ook gekeken is naar systemen in het buitenland. Uit
deze analyse blijkt dat het systeem ook goed kan werken zonder een
innameplicht bij verkooppunten.
Uitzondering sappen en zuivel
De statiegeldverplichtingen zoals opgenomen in dit wijzigingsbesluit
gelden voor kunststof flessen gebruikt voor het verpakken van frisdrank
en water. In de praktijk betekent dit dat kunststof flessen die gebruikt
worden voor het verpakken van sappen en zuivel zijn uitgezonderd van
het statiegeldsysteem. Er is gekozen sappen en zuivel uit te zonderen,
omdat:
• de lagere viscositeit van sappen en zuivel er voor zorgt dat er relatief
meer productrestant in de flessen achter blijft. Dit maakt de vervuilingsgraad van ingezamelde verpakkingen hoger hetgeen extra reiniging van
de ingezamelde verpakkingen nodig maakt voorafgaand aan de recycling;
• de hogere mate van bederfelijkheid van de restanten van zuivel en
sappen bij de inzameling van flessen geur- en hygiëneprobleem oplevert,
hetgeen vooral een probleem kan zijn indien deze worden ingezameld in
winkels waar ook levensmiddelen worden verkocht;
• het verpakken van sappen en zuivel om andere eigenschappen van de
gebruikte flessen vraagt. Daarom wordt voor het verpakken van sappen
en zuivel van andere soorten kunststof gebruik gemaakt dan voor het
verpakken van frisdrank en water, hetgeen sortering van de ingezamelde
verpakkingen nodig maakt voorafgaand aan de recycling;
• extra reiniging en extra sortering als gevolg van de aanwezigheid van
sappen en zuivel leidt tot hogere kosten in het totale statiegeldsysteem;
• ook in het reeds bestaande statiegeldsysteem voor kunststof flessen
groter dan 1 liter en in veel andere landen met een statiegeldsysteem,
flessen voor sap en zuivel zijn uitgezonderd van het statiegeldsysteem.

Staatsblad 2020

122

11

Voor de volledigheid wordt opgemerkt dat de 90% doelstelling voor
gescheiden inzameling – in tegenstelling tot de statiegeldverplichting –
wel geldt voor alle kunststof drankflessen.
Overige drankverpakkingen
In het kader van de voorbereiding van dit wijzigingsbesluit is onderzocht of het mogelijk is de statiegeldartikelen in het besluit een meer
algemeen karakter te geven en vervolgens via een ministeriele regeling te
specificeren op welke drankverpakkingen de artikelen betrekking hebben.
Indien er op een later moment de beleidsmatige wens of noodzaak zou
zijn om ook statiegeld op andere drankverpakkingen dan kunststof flessen
te verplichten, zouden in dat geval middels een ministeriële regeling
verpakkingssoorten kunnen worden toegevoegd. Geconcludeerd is echter
dat hiervoor de wettelijke grondslag ontbreekt. Voorts is het niet redelijk
om middels een ministeriële regeling een zwaarwegende verplichting tot
statiegeld op te leggen. Mocht er op een later moment een wens of
noodzaak zijn statiegeld op andere drankverpakkingen te verplichten, dan
dient hiervoor het Besluit beheer verpakkingen 2014 te worden aangepast.
6. Voorbereiding wijzigingsbesluit
Zienswijzen
Alvorens een ontwerp van dit wijzigingsbesluit ter advisering aan te
bieden aan de Raad van State is overeenkomstig artikel 21.6, vierde lid,
van de Wet milieubeheer een ieder in de gelegenheid gesteld zienswijzen
in te dienen en is het ontwerp ten behoeve van een voorhangprocedure
aangeboden aan de Eerste en Tweede Kamer. Gelet hierop is afgezien van
internetconsulatie.
De volgende instanties/organisaties hebben een reactie ingestuurd:
gemeente Son en Breugel, Hof van Twente, Horst aan de Maas, Zaanstad,
Weert, Kapelle, Noord-Beveland, Middelburg, Vlissingen, Uithoorn,
Barneveld, Ede, Renkum, de FNLI, Stichting Retourverpakkingen
Nederland, Stichting Afvalfonds Verpakkingen (mede namens de CBL en
de FNLI), Koninklijke Horeca Nederland, De Meerlanden Holding N.V.,
Retorna, Tomra, LTO Nederland, Projectgroep Schone Rivieren, een
gezamenlijke reactie van Recycling Netwerk mede namens Natuur &
Milieu, Plastic Soup Foundation, de Plastic Soup Surfer en Greenpeace.
Daarnaast hebben ook de volgende organisaties een reactie ingestuurd:
Algemeen Boerensyndicaat, The Great Bubble Barrier, Gents Milieufront,
NVRD, Ekoplaza, Have You Got The Bottle, Proper Strand Lopers, Bont
Beter Leefmilieu, People Against Dirty, Consumentenbond en 8 particulieren, hierna gezamenlijk aan te duiden als partijen.
In het hiernavolgende wordt kort ingegaan op de belangrijkste thema’s
die de insprekers hebben aangegeven. Het gaat om de volgende thema’s:
1. Verhouding 90% recyclingnorm met de 90% gescheiden inzamelnorm
uit de Richtlijn Single Use Plastic en de nieuwe meetmethode voor
recycling
2. Reikwijdte statiegeldverpakkingen
3. Statiegeld op blik
4. Innameplicht verkooppunten
5. Invoeringstermijn
6. Sappen en zuivel
7. Kunststof flessen versus kunststof verpakkingen

Staatsblad 2020

122

12

1. Verhouding 90% recyclingnorm met de 90% gescheiden inzamelnorm
uit de Richtlijn Single Use Plastic en de nieuwe meetmethode voor
recycling
Een aantal partijen stelt dat er een systeem dient te worden opgezet
waarbij minimaal 90% van de kunststof flessen via statiegeld gescheiden
wordt ingezameld. Voorts vraagt een aantal partijen daarbij hoe de 90%
recyclingnorm voor kleine kunststof flessen zich verhoudt tot de 90%
doelstelling voor gescheiden inzameling voor alle kunststof flessen zoals
die volgt uit de Richtlijn Single Use Plastics. Ook zetten partijen vraagtekens bij de realiseerbaarheid en handhaafbaarheid van de recyclenorm
vanwege het nieuwe Europese meetpunt voor recycling. De meetmethode
voor recycling is in maart 2019 in EU-verband aangepast. De wijziging
betekent dat verliezen in het recyclingproces niet meer mogen worden
meegeteld. Bij ongewijzigd beleid zou het bedrijfsleven de 90%
recyclenorm volgens de nieuwe meetmethode moeten bereiken. Voor
flessen betekent dit dat in de berekening moet worden gecorrigeerd
waardoor het percentage volgens de huidige meetmethode ver boven de
90% zou moeten zijn. Dit wordt als onhaalbaar gezien.
Bij het maken van de afspraken over de aanpak van de kleine kunststof
flessen, zoals die zijn beschreven in de Kamerbrief, waren noch de nieuwe
Europese meetmethode voor recycling noch de doelen vanuit de Richtlijn
Single Use plastics bekend.
Zoals hierboven is toegelicht is besloten om de 90% recycledoelstelling,
naar aanleiding van de ingediende zienswijzen te veranderen in een
doelstelling voor 90% gescheiden inzameling van alle kunststof flessen.
Daarmee wordt complexiteit van overlappende inzamel- en recyclingdoelstellingen vermeden. Bovendien wordt met deze doelstelling gestuurd op
gescheiden inzameling waarmee recycling van hoge kwaliteit beter wordt
geborgd.
2. Reikwijdte statiegeldverpakkingen
Een deel van de partijen geeft in hun reactie aan dat de reikwijdte van
de statiegeldbepaling niet toereikend is. Het statiegeld zou voor alle
plastic drankverpakkingen, dus ook flessen groter dan een liter, moeten
gelden.
Deze reactie is overgenomen. Met dit wijzigingsbesluit wordt uitvoering
gegeven aan de kamerbrief waarin afspraken zijn neergelegd over kleine
plastic flessen. Daarin is aangegeven dat de staatssecretaris open staat
om naar de integratie en daarmee de wettelijke borging van de grote
flessen te bekijken als dat leidt tot een effectief en efficiënt systeem. Nu er
breed de behoefte bestaat om ook het systeem voor grote flessen te
borgen ten behoeve van een landelijk dekkend uniform systeem is het
wijzigingsbesluit hierop aangepast zodat er nu een wettelijke basis is voor
een statiegeldstelsel voor alle kunststof flessen voor frisdrank en water
met een inhoud van 3 liter en minder.
3. Statiegeld op blik
Een deel van de partijen vraagt in hun reactie om ook een artikel op te
nemen voor statiegeld op blikjes. Deze reactie is niet overgenomen. Met
dit wijzigingsbesluit wordt uitvoering gegeven aan de kamerbrief. Daarin
zijn specifiek de afspraken neergelegd die met het bedrijfsleven zijn
gemaakt over de aanpak van kunststof flessen. De problematiek van
plasticsoep vraagt immers om maatregelen. Daarmee is uitvoering
gegeven aan de Plastic Soup Surfer motie die om maatregelen vraagt
voor kleine kunststof flessen. Over de aanpak van de blikjes in het
zwerfafval zijn moties aangenomen van de leden Dik-Faber, Paternotte en

Staatsblad 2020

122

13

Van Eijs.7 Deze moties verzoeken de regering afspraken te maken met het
bedrijfsleven en de gemeenten over de vermindering van blikjes in het
zwerfafval en verzoeken de regering voor blikjes vergelijkbare doelen en
een eenzelfde traject als voor kleine flesjes in gang te zetten, inclusief het
voorbereiden van wettelijke maatregelen voor introductie van statiegeld
op blikjes per 2022.
In het kader van de voorbereiding van dit wijzigingsbesluit is onderzocht of het mogelijk is de statiegeldartikelen in het besluit een meer
algemeen karakter te geven en vervolgens via een ministeriele regeling te
specificeren op welke drankverpakkingen de artikelen betrekking hebben.
In hoofdstuk 5 is toegelicht waarom hiertoe geen mogelijkheid werd
gezien.
4. Innameplicht verkooppunten
Een deel van de partijen geeft in hun reactie aan dat het ontbreken van
een innameplicht de effectiviteit van het systeem van statiegeld onzeker
maakt. Deze reactie is niet overgenomen in het wijzigingsbesluit. Doel van
de regelgeving is om te komen tot een systeem dat effectief kunststof
flessen inzamelt en zwerfafval terugdringt met inzamelpunten op plekken
waar veel flessen vrijkomen. Daarvoor worden producenten en importeurs als verantwoordelijken aangewezen. Hiermee is de verantwoordelijkheid duidelijk belegd. Er geldt een innameplicht voor producenten en
importeurs. Met de 90% norm voor gescheiden inzameling heeft het
bedrijfsleven een duidelijke, ambitieuze en afrekenbare norm, die alleen
gehaald kan worden met een fijnmazig en effectief systeem van inzamelpunten.
5. Invoeringstermijn
Een aantal partijen heeft aangegeven dat er minstens een jaar nodig zou
zijn voor de invoering van het statiegeldsysteem en het daarom niet juist
is dat die termijn uit het Besluit beheer verpakkingen 2014 wordt
geschrapt. Deze inbreng is niet overgenomen.
De vaste invoeringstermijn van een jaar die in het Besluit beheer
verpakkingen 2014 stond is inderdaad geschrapt. Er kan nu in overleg met
betrokken partijen een invoeringstermijn worden bepaald. In het voorjaar
van 2018 zijn afspraken gemaakt met het bedrijfsleven dat er in het
voorjaar van 2021 een operationeel systeem is en dat het definitieve
besluit daarover valt na de laatste meting in 2020. Het bedrijfsleven heeft
toegezegd het statiegeldsysteem op het afgesproken moment in het
voorjaar van 2021 gereed te hebben.
6. Sappen en zuivel
Een deel van de partijen heeft in hun reactie gevraagd om sap- en
zuivelflessen niet uit te zonderen van de statiegeldregelgeving. Deze
reactie is niet overgenomen.
Zoals reeds in deze toelichting in hoofdstuk 5 is aangegeven, zijn
sappen en zuivel uitgezonderd om uiteenlopende technische redenen.

7

Kamerstuk II 2017/18, 33 043, nr. 90; Kamerstuk II 2019/20, 35 300, nr. 33; Kamerstuk II 2019/20,
35 300, nr. 39.

Staatsblad 2020

122

14

7. Kunststof flessen versus kunststof verpakkingen
Een aantal partijen heeft aangegeven dat het niet correct is om alleen
over flessen te spreken en het beter zou zijn om over drankverpakkingen
te spreken zodat er geen categorieën buiten deze regelgeving vallen. Deze
reactie is niet overgenomen.
Met het wijzigingsbesluit is uitvoering gegeven aan de kamerbrief.
Daarin zijn specifiek afspraken met het bedrijfsleven over de aanpak van
kleine kunststof flessen neergelegd. Daarmee is uitvoering gegeven aan
de Plastic Soup Surfer motie die om maatregelen vraagt voor kleine
kunststof flessen. In de hierboven benoemde punten is uiteenzet dat grote
kunststof flessen zullen worden meegenomen en waarom blik en andere
drankverpakkingen buiten de regelgeving blijven. Een statiegeldsysteem
op andere (kunststof) drankverpakkingen, zoals bijvoorbeeld knijpzakjes,
wordt als niet reëel gezien en kent ook geen voorbeelden in andere
landen. Ook de Richtlijn Single Use Plastics maakt onderscheid tussen
maatregelen die gelden voor alle drankverpakkingen en maatregelen die
specifiek zijn gericht op kunststof flessen. De 90% norm voor gescheiden
inzameling geldt specifiek voor kunststof flessen. Daar sluit het wijzigingsbesluit bij aan.
Adviescollege Toetsing Regeldruk
Een concept ontwerp van dit wijzigingsbesluit is ter toetsing voorgelegd
aan het Adviescollege Toetsing Regeldruk (ATR). Het college constateert
dat de Nota van toelichting nut en noodzaak van het wijzigingsbesluit
voldoende onderbouwt en de gekozen uitgangspunten voor statiegeld in
lijn is met eerder gemaakte politieke keuzes en toezeggingen. Op
verschillende punten is de toelichting bij het wijzigingsbesluit aangevuld
naar aanleiding van het advies van de ATR.
Notificatie
Gelet op de verplichtingen die voortvloeien uit artikel I, onderdelen B en
F, van dit wijzigingsbesluit is een ontwerpbesluit op 17 juli 2019 ingevolge
artikel 5 van de Notificatierichtlijn8 voorgelegd aan de Europese
Commissie. Daarbij is aangegeven dat de verplichtingen zijn ingegeven
vanuit het algemeen belang van bescherming van het milieu. Naar
aanleiding van de aanmelding zijn geen reacties binnengekomen.
7. Gevolgen
Bedrijfseffecten en administratieve lasten van de doelstelling
voor 90% gescheiden inzameling
Het introduceren van een aparte doelstelling voor gescheiden
inzameling van kunststof drankflessen vraagt meer inspanningen van
producenten en importeurs. Ten eerste leidt de verplichting tot nalevingskosten voor de producenten en importeurs. Daarnaast levert de verslagleggingsverplichting een administratieve last op. Er is geen sprake van
financiële kosten die het gevolg zijn van een concrete en directe
verplichting om een geldbedrag over te maken aan de overheid of het
bevoegd gezag.

8

Richtlijn EU 2015/1535 van het Europees Parlement en de Raad van 9 september 2015
betreffende een informatieprocedure op het gebied van normen en technische voorschriften en
regels betreffende de diensten van de informatiemaatschappij (Codificatie) (PbEU 2015, L 241)

Staatsblad 2020

122

15

Het merendeel van de kunststof drankflessen wordt op de markt
gebracht door de bekende merken dan wel – al dan niet als huismerk –
door de bekende supermarktketens. Ten tijde van het opstellen van dit
wijzigingsbesluit wordt aan de al bestaande verplichtingen in het Besluit
beheer verpakkingen 2014 door producenten en importeurs gezamenlijk
uitvoering gegeven door Stichting Afvalfonds Verpakkingen. In samenspraak met Stichting Afvalfonds Verpakkingen wordt geschat, dat de
verplichting van gescheiden inzameling van kunststof drankflessen met
een inhoud van 3 liter of minder, circa 50 grote producenten en importeurs zal aangaan. Daarnaast is de inschatting dat er maximaal circa 200
kleinere producenten en importeurs met de verplichting te maken krijgen.
Ten aanzien van de nalevingskosten van de 90% doelstelling voor
gescheiden inzameling is de verwachting dat het kostenniveau voor
producenten en importeurs met deze verplichting niet substantieel zal
stijgen ten opzichte van de situatie voor inwerkingtreding van dit
wijzigingsbesluit. Producenten en importeurs dienen immers op basis van
het Besluit beheer verpakkingen 2014 in 2021 51% en vanaf 2022 52% van
alle kunststof verpakkingen die zij op markt brengen te recyclen.
Daarnaast geldt dat met het bestaande (vrijwillige) statiegeldsysteem op
grote flessen ongeveer 90% gescheiden inzameling wordt bereikt.
Kunststof afkomstig van (gescheiden ingezamelde) flessen heeft een
positieve marktwaarde. Daardoor kan, in vergelijking tot andere kunststofstromen, de gescheiden inzameling en recycling van kunststof flessen
efficiënt en kostendekkend geschieden.
In de huidige situatie betalen producenten en importeurs een bijdrage
aan Stichting Afvalfonds verpakkingen voor de door hun op de markt
gebrachte kunststof verpakkingen en daarmee de door hen op de markt
gebrachte kunststof flessen. Er is geen reden aan te nemen dat de
afvalbeheerbijdrage die producenten en importeurs nu al over hun
kunststof flessen betalen zal veranderen naar aanleiding van de additionele doelstelling voor de gescheiden inzameling van kunststof drankflessen met een inhoud van 3 liter en minder.
De administratieve last die volgt uit de verslagleggingsverplichting van
het Besluit beheer verpakkingen 2014 over de 90% doelstelling voor
gescheiden inzameling wordt – na consultatie van de Stichting Afvalfonds
Verpakkingen – geschat op enkele tonnen tot maximaal één miljoen euro.
Dit is inclusief de lasten die individuele producenten en importeurs
hebben met betrekking tot de gegevens die zij dienen aan te leveren bij
Stichting Afvalfonds Verpakkingen ten aanzien van het aantal door hen op
de markt gebrachte flessen.
Voor de volledigheid wordt opgemerkt dat de verplichting voor
producenten en importeurs om een afvalbeheerbijdrage aan Stichting
Afvalfonds Verpakkingen af te dragen en de verplichting voor producenten en importeurs om verslag te doen over het behalen van de
verplichtingen die volgen uit het Besluit beheer verpakkingen 2014 alleen
geldt voor de zogenoemde bovendrempelige bedrijven, zijnde producenten en importeurs die meer dan 50.000 kg verpakkingen in de handel
brengen of importeren.
Bedrijfseffecten en administratieve lasten statiegeld kunststof
flessen
Het uitvoeren van een verplicht statiegeldsysteem vraagt om inspanningen van producenten en importeurs. Ten eerste leidt de verplichting tot
nalevingskosten voor de producenten en importeurs waarop deze
betrekking heeft. Daarnaast levert de verslagleggingsverplichting een

Staatsblad 2020

122

16

administratieve last op. Bij statiegeld is er geen sprake van financiële
kosten die het gevolg zijn van een concrete en directe verplichting om een
geldbedrag over te maken aan de overheid of het bevoegd gezag. De
statiegeldverplichting geldt voor de producenten en importeurs van
frisdrank en water verpakt in kunststof flessen. De inschatting is dat de
statiegeldverplichting beperkt blijft tot de circa 50 grote producenten en
importeurs van frisdrank en water.
Door CE-Delft9 is berekend dat de jaarlijkse kosten van een statiegeldsysteem voor kleine kunststof flessen variëren tussen de 2 en 27 miljoen
euro. De nalevingskosten van een verplichting tot statiegeld zijn daaraan
gelijk. Hierin zijn meegenomen de kosten voor inname (waaronder de
kosten voor innamemachines en compacteermachines), retourlogistiek,
distributie, telcentra, labels, administratie, marketing en management.
Tevens is hierbij rekening houden met de opbrengst uit recyclede
materialen. Er bestaat op dit moment al een statiegeldsysteem voor
kunststof flessen groter dan 1 liter. Dat stelsel wordt met dit wijzigingsbesluit in wetgeving bestendigd. Dit zal niet leiden tot extra lasten voor
producenten en importeurs t.o.v. de huidige kosten van het systeem op
grote flessen. De synergievoordelen en kostenefficiëntie die met het
toevoegen van kleine flessen aan het bestaande systeem voor grote
flessen bereikt kan worden liggen naar inschatting van CE Delft rond de
4,5 miljoen euro.
De verwachte inkomsten voor het bedrijfsleven uit niet ingeleverde
flessen en bonnetjes zijn hierin niet meegenomen. Deze inkomsten liggen
naar verwachting van CE Delft tussen de 15 en 23 miljoen euro. Met deze
inkomsten zou een statiegeldsysteem voor het bedrijfsleven kostendekkend kunnen worden uitgevoerd. Hierbij dient wel te worden
opgemerkt dat de kosten dan goeddeels voor rekening komen van de
consument die flessen niet retour brengt dan wel het bonnetje niet
inlevert.
De niet in werking zijnde artikelen over statiegeld op drankverpakkingen
in het Besluit beheer verpakkingen 2014 zoals deze luidde voor inwerkingtreding van dit wijzigingsbesluit, zijn destijds overgenomen uit het in 2005
vastgestelde Besluit beheer verpakkingen en papier en karton10. Ook in
dat besluit waren deze artikelen niet in werking. Blijkens de toelichting bij
dat besluit zijn er extra kosten en administratieve lasten gemoeid bij het
invoeren van een statiegeldverplichting op alle drankverpakkingen. Het
geheel aan kosten en lasten is daar echter niet gekwantificeerd. Met de
wijziging van artikel 12 wordt de verplichting voor statiegeld beperkt tot
kunststof flessen voor frisdrank en water. De eerdere verplichting betrof
alle drankverpakkingen. Deze wijzing leidt daarmee tot een verlaging van
de last voor het bedrijfsleven bij invoering van statiegeld ten opzichte van
de oorspronkelijke verplichting. Voorts worden de statiegeldverplichtingen thans specifiek neergelegd bij producenten en importeurs. Dit
verlaagt eveneens de last voor het bedrijfsleven bij invoering van
statiegeld ten opzichte van de oorspronkelijke verplichting die gold voor
alle spelers in de aanleverketen.
De verplichting jaarlijks verslag te doen over de verplichting met
betrekking tot statiegeld wordt toegevoegd aan de bestaande jaarlijkse
verplichte verslaglegging door producenten en importeurs en leidt tot een
administratieve last. Door CE Delft zijn de kosten voor administratie
meegenomen in de totale kosten van een statiegeldsysteem.
9

Addendum: uitsplitsen kosten en effecten statiegeld naar de plastic flesjes (Kamerstukken II
2017/18, 28 694, nr. 135, bijlage 835185)
10
Besluit van 24 maart 2005, houdende regels voor verpakkingen, verpakkingsafval, papier en
karton (Besluit beheer verpakkingen en papier en karton) (Stb. 183)

Staatsblad 2020

122

17

Milieueffecten
De effecten van het invoeren van statiegeld op kleine kunststof flessen
zijn berekend door CE-Delft11. Naar verwachting leidt een statiegeld van
minimaal 10 cent voor kleine flessen tot een zwerfvuilreductie tussen de
70–90 procent van kleine flessen en een jaarlijkse CO2-reductie van 15
kton. Van het meenemen van grote flessen wordt geen additioneel
milieueffect verwacht t.o.v. de bestaande situatie.
8. Inwerkingtreding artikelen statiegeld
Als gevolg van dit wijzigingsbesluit wijzigen de (statiegeld)artikelen 11,
12, 13 en 14 in het Besluit beheer verpakkingen 2014. Deze nieuwe
artikelen zijn dan echter nog niet van kracht. Over de inwerkingtreding van
de (nieuwe) statiegeldartikelen in het Besluit beheer verpakkingen 2014
wordt separaat bij koninklijk besluit beslist.
Artikel 20 van het Besluit beheer verpakkingen 2014 zoals dat luidde
voor inwerkingtreding van dit wijzigingsbesluit bepaalde dat de statiegeldartikelen in werking treden op een bij koninklijk besluit vast te stellen
tijdstip met dien verstande dat deze artikelen niet eerder in werking treden
dan 1 jaar na uitgifte van het Staatsblad waarin dat koninklijk besluit,
waarbij het tijdstip van inwerkingtreding van die artikelen wordt bepaald,
is geplaatst.
In opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is er
door CE Delft onderzoek12 gedaan naar een redelijke invoeringstermijn.
Daarvoor is gekeken naar de ervaringen uit andere landen. Uit dit
onderzoek blijkt dat als gebruik wordt gemaakt van de bestaande
innameapparatuur voor grote flessen in supermarkten en deze een
software-update krijgen, een statiegeldsysteem voor alle flessen in een
half jaar operationeel kan zijn. Mocht er door producenten en importeurs
gekozen worden voor apparatuur met barcodescanners en compacteermachines en uitbreiding van de bestaande capaciteit, dan is er, op basis
van ervaringen in het buitenland, ongeveer 1,5 tot 2 jaar nodig.
Ten tijde van het opstellen van dit wijzigingsbesluit wordt besluitvorming over inwerkingtreding van de statiegeldartikelen in het besluit
voorzien uiterlijk in het voorjaar van 2020 en invoering van een inzamelsysteem met statiegeld in 2021. Met het oog hierop is ervoor gekozen de
inwerkingtredingsbepaling van artikel 20 in het Besluit beheer verpakkingen 2014 aan te passen, teneinde desgewenst een andere inwerkingtredingstermijn dan een jaar na publicatie van het koninklijk besluit in het
Staatsblad vast te kunnen stellen.
Het streven is erop gericht om bij de inwerkingtreding van de statiegeldartikelen, de regels met betrekking tot vaste verandermomenten van
regelgeving en de publicatietermijn in acht te nemen.

11

Addendum: uitsplitsen kosten en effecten statiegeld naar de plastic flesjes (Kamerstukken II
2017/18, 28 694, nr. 135, bijlage 835185)
12
Statiegeld op kleine plastic flesjes; effecten van wettelijke varianten (Kamerstukken II 2018/19,
30 872, nr. 226, bijlage 875001)

Staatsblad 2020

122

18

Artikelsgewijs
Artikel I, onderdeel A (Wijziging artikel 1 Besluit beheer verpakkingen 2014)
Met dit artikel wordt een omschrijving van het in artikel 6a gebruikte
begrip drank toegevoegd aan de begripsomschrijvingen in artikel 1, eerste
lid, van het Besluit beheer verpakkingen 2014. De omschrijving is
nagenoeg gelijk aan de omschrijving van het begrip drank die voor
inwerkingtreding van dit wijzigingsbesluit was opgenomen in artikel 11
van het Besluit beheer verpakkingen 2014. Verduidelijkt is dat medicinale
drank die als geneesmiddel kwalificeert niet onder de reikwijdte van dit
begrip valt.
Artikel I, onderdeel B (Nieuw artikel 6a Besluit beheer verpakkingen 2014)
Artikel 6a legt aan producenten en importeurs die drank in kunststof
flessen met een inhoud van 3 liter of minder in Nederland in de handel
brengen een plicht op om jaarlijks ten minste 90 gewichtsprocent van die
door hen in Nederland in de handel gebrachte kunststof drankflessen,
doppen en deksels inbegrepen, gescheiden in te zamelen.
De inzamelverplichting betreft 90 gewichtsprocent van de gedurende
een jaar als verpakking van drank in de handel gebrachte kunststof flessen
met een inhoud van 3 liter of minder. Het begrip «in de handel brengen»
is in artikel 1 van het Besluit beheer verpakkingen 2014 omschreven als:
voor het eerst beroepsmatig op de markt aanbieden van een product. Het
begrip «op de markt aanbieden» wordt in dat artikel omschreven als: in
het kader van een handelsactiviteit, al dan niet tegen betaling, verstrekken
van verpakkingen met het oog op distributie, consumptie of gebruik op de
markt.
Artikel I, onderdeel C (Wijziging artikel 8 Besluit beheer verpakkingen 2014)
Met dit artikel wordt artikel 6a toegevoegd aan de opsomming van
artikelen in artikel 8, eerste lid, van het Besluit beheer verpakkingen 2014.
Als gevolg hiervan ontstaat voor producenten en importeurs die jaarlijks
meer dan 50.000 kg verpakkingen in de handel brengen, de verplichting
om elk jaar voor 1 augustus aan de minister van Infrastructuur en
Waterstaat verslag te doen over de uitvoering in het voorgaande
kalenderjaar van de verplichting tot gescheiden inzameling van 90
gewichtsprocent van de door hen in dat jaar in de handel gebrachte
kunststof drankflessen met een inhoud van 3 liter of minder.
Artikel I, onderdeel D (Wijziging artikel 9 Besluit beheer verpakkingen 2014)
Dit artikel voegt de artikelen 6a en 12 toe aan de reeks van artikelen (5,
6, eerste, tweede en vierde lid, 7 en 8, eerste lid) die in artikel 9, eerste lid,
van het Besluit beheer verpakkingen 2014 worden genoemd. Dit heeft tot
gevolg dat producenten en importeurs voortaan ook aan de verplichtingen in de toegevoegde artikelen gezamenlijk uitvoering kunnen geven.
Het betreft hier de in artikel 6a opgenomen doelstelling voor gescheiden
inzameling voor kunststof drankflessen en de in artikel 12 opgenomen
verplichtingen omtrent statiegeld.

Staatsblad 2020

122

19

Artikel I, onderdeel E (Nieuw artikel 11 Besluit beheer verpakkingen 2014)
Met dit artikel wordt een omschrijving van het begrip frisdrank
opgenomen die gelding heeft binnen paragraaf 6 van het Besluit beheer
verpakkingen 2014. Die paragraaf bevat artikelen over statiegeld op
drankverpakkingen. Het begrip frisdrank wordt aldaar gebruikt in artikel 12
zoals dat luidt na inwerkingtreding van dit wijzigingsbesluit.
Voor de omschrijving van het begrip frisdrank wordt aangesloten bij
hetgeen daaronder in het kader van de Warenwet wordt verstaan.
Verwezen wordt naar de omschrijving van het begrip frisdrank in artikel 7a
van het Warenwetbesluit Gereserveerde aanduidingen. Daar wordt
frisdrank ten tijde van de voorbereiding van dit wijzigingsbesluit als volgt
omschreven:
Drinkwaar dat geen alcohol bevat, tenzij dit door een natuurlijk
gistingsproces onbedoeld en onvermijdelijk aanwezig is tot een gehalte
van ten hoogste 5 gram ethylalcohol per liter, en die bestaat uit:
– water, natuurlijk mineraal water of bronwater; en
– suikers of zoetstoffen;
– waaraan mogen zijn toegevoegd:
– koolzuur;
– aroma’s;
– eetbare bestanddelen van vruchten of planten;
– vruchten- of plantensappen;
– technische hulpstoffen; of
– additieven die voldoen aan de voorschriften gesteld bij of krachtens
Verordening (EG) nr. 1333/2008 van het Europees Parlement en de Raad
van 16 december 2008 inzake levensmiddelenadditieven (PbEU 2008,
L 354).
Artikel I, onderdeel F (Nieuw artikel 12 Besluit beheer verpakkingen 2014)
Dit artikel wijzigt de tekst van artikel 12. Daarmee verdwijnt de oude
tekst die de grondslag vormde voor een statiegeldstelsel voor alle soorten
drankverpakking en waarbij een ieder die drank aan een ander ter
beschikking stelt, de normadressaat voor het statiegeldstelsel vormde.
Met de nieuwe tekst van artikel 12 wordt nog slechts één categorie van
verpakkingen aangewezen waarvoor een statiegeldstelsel kan worden
ingevoerd en zijn producenten en importeurs die in Nederland water of
frisdrank in kunststof flessen met een inhoud van 3 liter of minder in de
handel brengen hiervoor de normadressaat en verantwoordelijk voor de
financiering daarvan.
Op grond van het eerste lid en tweede lid zijn deze producenten en
importeurs verplicht om op het moment dat zij water of frisdrank in
kunststof flessen met een inhoud van 3 liter of minder voor het eerst in
Nederland op de markt brengen, statiegeld te heffen en die verpakking na
gebruik, onder terugbetaling van het statiegeld, weer in te nemen.
De in het eerste lid van dit artikel opgenomen verplichting tot het heffen
van statiegeld op kunststof flessen voor water en frisdrank met een
inhoud van 3 liter of minder, richt zich uitsluitend tot producenten en
importeurs en niet tot bijvoorbeeld een wederverkoper, zoals een kiosk,
die de kunststof fles met water of frisdrank heeft ingekocht bij een
producent of importeur die deze fles in Nederland in de handel heeft
gebracht. Het is aan deze wederverkoper om te beslissen of hij het door
hem aan de producent of importeur betaalde statiegeld doorberekend aan
de consument of niet.
De in het tweede lid opgenomen verplichting van inname na gebruik
onder uitbetaling van het statiegeld richt zich eveneens tot de producent
of importeur die de fles in Nederland in de handel heeft gebracht. De

Staatsblad 2020

122

20

innameplicht berust dus niet op bijvoorbeeld een wederverkoper, zoals
een kiosk. Deze verkoopt weliswaar kunststof flessen met water of
frisdrank die hij heeft ingekocht bij een producent of importeur die de fles
in Nederland in de handel heeft gebracht, maar is niet verplicht tot
inname ervan onder uitbetaling van het statiegeld. Producenten en
importeurs kunnen een verkooppunt, niet zijnde een producent of
importeur, wel vragen of het bereid is als innamepunt voor statiegeldflessen te dienen. Veelal zal er dan een vergoeding betaald moeten
worden voor het vervullen van deze taak namens producenten en
importeurs.
Op grond van het derde lid zijn producenten en importeurs verplicht om
alle kosten verbonden aan de uitvoering van het statiegeldstelsel voor
hun rekening te nemen. Het expliciet opnemen van deze financiële
verplichting verduidelijkt dat het eventueel doorbelasten van kosten
verbonden aan de inname van statiegeldflesjes aan bijvoorbeeld
innamepunten, niet de bedoeling is.
Artikel I, onderdeel G (Vervallen artikel 13 Besluit beheer
verpakkingen 2014)
Met het opnemen in artikel 12 van een ander stelsel van verplichtingen
omtrent statiegeld op drankverpakkingen, kan artikel 13 komen te
vervallen. De in dat artikel opgenomen uitzonderingen zijn niet relevant
meer voor het nieuwe statiegeldstelsel.
Artikel I, onderdeel H ( Wijziging artikel 14 Besluit beheer
verpakkingen 2014)
Door de wijziging van de eerste volzin van artikel 14 wordt na inwerkingtreding van dit wijzigingsbesluit nog enkel een minimale hoogte van
het statiegeld in een ministeriële regeling bepaald. Daarmee krijgen
producenten en importeurs de mogelijk om een hoger statiegeldbedrag te
hanteren dan het in de ministeriële regeling opgenomen bedrag. Een
reden om een hoger statiegeldbedrag te hanteren zou kunnen zijn dat het
in de regeling vastgelegde (minimale) bedrag nog een onvoldoende
prikkel vormt voor de consument om een kleine of grote kunststof fles in
te leveren en er daardoor door producenten en importeurs extra maatregelen genomen moeten worden om de 90% doelstelling voor gescheiden
inzameling van kunststof flessen te halen.
De tweede volzin van artikel 14 is in lijn gebracht met de wijziging van
artikel 12. Aangezien na inwerkingtreding van dit wijzigingsbesluit nog
enkel statiegeld kan worden ingevoerd op kunststof flessen is de
mogelijkheid om te differentiëren in de hoogte van statiegeld naar soort
en inhoud van de drankverpakking achterhaald en vervangen door een
mogelijkheid om te differentiëren in de (minimale) hoogte van het
statiegeld voor kunststof flessen met een verschillend volume.
De Minister voor Milieu en Wonen,
S. van Veldhoven-van der Meer

Staatsblad 2020

122

21