86ste vergadering

Woensdag 20 mei 2009
Aanvang 10.15 uur

Voorzitter: De Pater-van der Meer

Halsema, Schreijer-Pierik, Spies en Vendrik;

Tegenwoordig zijn 130 leden, te weten:

Voordewind, alleen voor de ochtendvergadering.

Agema, Anker, Aptroot, Arib, Atsma, Bashir, Van Beek,
Besselink, Bilder, Biskop, Blanksma-van den Heuvel, Blok,
Blom, Van Bochove, Boekestijn, Boelhouwer, Van
Bommel, Bosma, Bouwmeester, Brinkman, Ten Broeke,
Van der Burg, Çörüz, Cramer, Depla, Dezentjé HammingBluemink, Tony van Dijck, Jan Jacob van Dijk, Jasper van
Dijk, Van Dijken, Eijsink, Ferrier, Fritsma, Van Gent,
Gerkens, Van Gerven, Gesthuizen, Gill’ard, Graus,
Griffith, Van Haersma Buma, Van der Ham, Hamer,
Haverkamp, Heemelaar, Heijnen, Van Heugten, Van
Hijum, Ten Hoopen, Irrgang, Jacobi, Jager, Jansen,
Joldersma, Jonker, Kalma, Kant, Karabulut, Knops,
Koopmans, Koppejan, Koşer Kaya, Kraneveldt-van der
Veen, De Krom, Kuiken, Langkamp, Leerdam, Van
Leeuwen, Leijten, Lempens, Linhard, Madlener, Mastwijk,
Van Miltenburg, Neppérus, De Nerée tot Babberich,
Nicolaï, Omtzigt, Ormel, Ortega-Martijn, Ouwehand, De
Pater-van der Meer, Peters, Pieper, Polderman, Poppe,
Van Raak, Remkes, Roefs, Roemer, De Rouwe, Rutte,
Samsom, Sap, Schinkelshoek, Schippers, Slob, Smeets,
Smilde, Smits, Snijder-Hazelhoff, Spekman, Van der
Staaij, Sterk, Tang, Teeven, Thieme, Timmer, Van
Toorenburg, Uitslag, Ulenbelt, Van der Veen, Van Velzen,
Verbeet, Verdonk, Vermeij, Vietsch, Van der Vlies,
Voordewind, Vos, Jan de Vries, Van Vroonhoven-Kok,
Waalkens, Weekers, Wiegman-van Meppelen Scheppink,
Wilders, Willemse-van der Ploeg, De Wit, Wolbert en
Zijlstra,

Deze mededeling wordt voor kennisgeving aangenomen.
De voorzitter: Op de tafel van de griffier ligt een lijst
van ingekomen stukken. Op die lijst staan voorstellen
voor de behandeling van deze stukken. Als voor het
einde van de vergadering daartegen geen bezwaar is
gemaakt, neem ik aan dat daarmee wordt ingestemd.
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het
voortgezet onderwijs en de Wet educatie en
beroepsonderwijs in hoofdzaak ten behoeve van
het volgen van assistentopleidingen in het
voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs
(31868).
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter: Ik heet de staatssecretaris van Onderwijs
van harte welkom. De woordvoerders hebben nauwelijks
spreektijd opgegeven, maar het betreft wetgeving. Ik
hoop dat wij dit onderwerp vanmorgen kunnen afronden
en zo de agenda van vandaag kunnen volgen.
©

De voorzitter: Ik deel aan de Kamer mee dat de
volgende leden zich hebben afgemeld:

De heer Biskop (CDA): Voorzitter. Gisteravond spraken
we over spijbelen en de aanzet die dat vormt tot
schooluitval, vandaag spreken we over een wetsvoorstel
dat een echte bijdrage levert om het voortijdige
schoolverlaten een halt toe te roepen. Dit wetsvoorstel
maakt het namelijk mogelijk dat een van de meest
succesvolle experimenten in het Nederlandse beroepsonderwijs wordt omgezet in formele wetgeving. Voor het
CDA is het middelbaar beroepsonderwijs een belangrijke
motor van onze economie, maar ook een belangrijk
instrument ter bevordering van het meedoen in onze
samenleving. Voor leerlingen voor wie het afronden van
het vmbo-basisberoepsgerichte leerweg te hoog is
gegrepen, is het bieden van een assistentopleiding in het
voortgezet onderwijs een goede oplossing. Voor het
onderwijs betekent dit het behoud van leerlingen en voor
de leerling het behoud van uitzicht op een waardevol
diploma.

Tweede Kamer

20 mei 2009
TK 86

en de heer Bos, viceminister-president, minister van
Financiën, mevrouw Van der Hoeven, minister van
Economische Zaken, mevrouw Verburg, minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, de heer Klink,
minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
mevrouw Albayrak, staatssecretaris van Justitie, en
mevrouw Van Bijsterveldt-Vliegenthart, staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
alsmede mevrouw Stuiveling, president van de Algemene Rekenkamer.
©

Assistentopleidingen in het vmbo

86-6677

Biskop
Goede scholing is zeker nu van groot belang, in een
tijd van economische crisis, toenemende werkloosheid
en, daardoor, toenemende onzekerheid. Met name een
kwetsbare groep leerlingen dreigt het vmbo voortijdig te
verlaten, omdat die moeite heeft met de overstap naar
het mbo. Het aanbieden van een assistentopleiding op
de eigen school kan een ruimere en praktischere
invulling van het onderwijs bieden dan de basisberoepsgerichte leerweg en het mbo elk afzonderlijk. Het kan ook
voorkomen dat leerlingen voortijdig de school verlaten,
en vergroot dus de kans dat leerlingen doorstromen naar
een mbo-niveau 2 en daardoor een startkwalificatie
halen. De kloof tussen vmbo en mbo wordt erdoor
gedicht.
Dat is allemaal prima, maar volgens de CDA-fractie
mag het naar het vmbo brengen van de assistentenniveaus niet leiden tot de uitholling van het mbo als
zodanig. Zeker nu de MBO Raad ervoor heeft gekozen
om de niveaus 1 en 2 ″funderend beroepsonderwijs″ te
gaan noemen, kan er voor de samenleving meer
duidelijkheid over ontstaan dat deze niveaus daadwerkelijk een fundament leggen onder de beroepsopleiding:
hier worden aankomende vaklieden opgeleid. De niveaus
3 en 4, die ″middelbaar beroepsonderwijs″ blijven heten,
geven duidelijk aan dat die leerlingen naar het middenen hogere kader gaan en wellicht ook doorstromen naar
het hbo, waar ze volgens recente gegevens nagenoeg
even goed functioneren als leerlingen die uit het havo
afkomstig zijn.
Tot zover een duidelijk antwoord van het kabinet op de
kwestie van de knelpunten op het kruisvlak van
onderwijs en arbeidsmarkt. Maar wie schetste onze
verbazing bij het lezen van de nota naar aanleiding van
het verslag? Daarin wordt niet alleen een voorschot
genomen op een wettelijk traject voor de zogenaamde
″VM2-trajecten″, het integreren van vmbo en mbo-niveau
2-opleidingen, maar, en ik citeer: ″Wanneer VM2
succesvol is en ook voor andere scholen een meerwaarde biedt, zal deze onderwijsvorm breder worden
ingevoerd. Dan kan ook bezien worden of een dergelijk
experiment ook voor mbo-niveau 3 en 4 interessant is.″
Dit riekt naar een vrij fundamentele herziening van ons
beroepsonderwijs. Is het kabinet voornemens om te gaan
onderzoeken of het ineenschuiven van vmbo en mbo kan
leiden tot een geheel nieuwe vorm van beroepsonderwijs? Voor niveau 3 en 4 praten we niet meer over een
basisberoepsgerichte leerweg en potentiële uitvallers,
maar hebben wij het over een heel scala aan vmboopleidingen en vmbo-leerwegen. Kan de staatssecretaris
uiteenzetten wat er met die geciteerde zinsnede precies
wordt bedoeld en welke toekomstvisie het kabinet erop
nahoudt over de verdere ontwikkeling van het beroepsonderwijs? Laat ik direct duidelijk stellen dat de
CDA-fractie op dit moment geen enkele behoefte heeft
om tot een fundamentele herziening van het Nederlandse beroepsonderwijs te komen. Ik wacht de reactie
van de staatssecretaris in dezen af.

kan mij namelijk voorstellen dat dit een bijdrage levert
aan het voorkomen van voortijdige schooluitval. Wij
hebben gezien dat de problemen juist op het kruisvlak
van vmbo en de niveaus 1 en 2 in het mbo liggen. De
problemen liggen niet op de niveaus 3 en 4. Ik kan het
citaat van de staatssecretaris over de VM2 trajecten goed
begrijpen. Mijn problemen beginnen bij de niveaus 3 en
4.
De heer Depla (PvdA): Ik vind studeren altijd erg
interessant, zeker omdat er in het onderwijs debatten
gaande zijn en er voordelen aan kunnen zitten. Waarom
vindt de heer Biskop dat dit niet bestudeerd zou mogen
worden? Sommige mensen in het onderwijs willen dat
graag.

De heer Biskop (CDA): Nee, dat vind ik juist niet. Ik maak
een duidelijk onderscheid tussen de niveaus 1 en 2. Ik

De heer Biskop (CDA): Het is geen enkel probleem om te
studeren en na te denken. Ik daag de staatssecretaris dan
ook uit om hier uiteen te zetten waar die gedachte
vandaan komt. Ik kom veel in het onderwijsveld en heb
deze gedachte nog van niemand gehoord. Mocht die
gedachte in het onderwijsveld ontstaan en mocht daar
een goede reden voor zijn, dan neem ik daarvan graag
kennis. Wanneer vanuit het kabinet zaken actief in gang
worden gezet die leiden tot het in elkaar schuiven van
niveaus 3 en 4, ook met het vmbo, leidt dat tot een
fundamentele stelselherziening van het beroepsonderwijs. De roep hierom heb ik nog nergens in de samenleving gehoord.
Voorzitter. In de ogen van de CDA-fractie kan er voor
leerlingen die dreigen uit te vallen niet genoeg maatwerk
worden geboden om de interesse bij de opleiding te
houden. Het moet echter wel passen binnen het bestel
dat wij met elkaar hebben afgesproken. Overlap en
onduidelijkheid moeten worden voorkomen. Daarom
vraag ik de staatssecretaris hoe dit wetsvoorstel zich
verhoudt tot andere oplossingen om het voortijdig
schoolverlaten tegen te gaan, oplossingen voor soms
overbelaste jongeren. Op welke wijze hangen leerwerktrajecten, lwoo, passend onderwijs et cetera samen met
dit wetsvoorstel? Is er nu sprake van een dekkend
aanbod van zorg of verwacht de staatssecretaris nog met
aanvullende experimenten en wetsvoorstellen te komen?
De CDA-fractie ziet het al te ruimhartig uithollen van
deze trajecten als een bedreiging wanneer deze in plaats
komen voor de gebruikelijke route. Er kan een impuls
van uitgaan voor meer fusies tussen vmbo en mbo. Dat
lijkt ons een verkeerd signaal. Verder is er als gevolg van
dit wetsvoorstel bij het praktijkonderwijs onduidelijkheid
ontstaan over de mogelijkheid die hun leerlingen hebben
om op een mbo-instelling een AKA of niveau 1-opleiding
te volgen. In de berichtgeving lijkt het soms alsof alle
niveau 1- en 2-opleidingen op termijn naar het vmbo
zullen gaan. Misschien is het goed om deze groep
scholen nog eens specifiek in te lichten over het doel van
het geven van assistentopleidingen in het vo en over de
specifieke rol en mogelijkheden van het praktijkonderwijs
daarin.
De staatssecretaris heeft in de nota naar aanleiding
van het verslag aangegeven dat er een probleem kan
optreden met betrekking tot bevoegdheid van mbodocenten die op grond van hun getuigschrift
pedagogisch-didactisch scholing in het mbo werken. Dat
zijn kortgezegd de vakmensen: de echt goede timmermannen, de metselaars die met een pedagogischdidactische bijscholing lesgeven op zo’n school. Juist nu

Tweede Kamer

20 mei 2009
TK 86

De heer Depla (PvdA): Stel dat die vmbo- en mbo
2-trajecten, de aaneensluiting van vmbo en mbo op het
vmbo, succesvol zijn. Vindt de heer Biskop dan ook niet
dat de scholen daar massaal op zouden mogen
overstappen?

Assistentopleidingen in het vmbo

86-6678

Biskop
er tekorten dreigen in het onderwijs en ervaren
arbeidskrachten vrijkomen op de arbeidsmarkt, zouden
die geïnteresseerd kunnen worden om hun vakkennis
over te dragen aan jongeren. Juist voor die jongeren die
wij proberen te bereiken met dit wetsvoorstel, de
jongeren die hun formele opleiding in het vmbo
misschien niet helemaal kunnen afmaken. Deze jongeren
kunnen wij een assistentopleiding aanbieden in het vo.
Juist voor die leerlingen zouden deze vakmensen heel
goede leerkrachten zijn, gepokt en gemazeld in de
praktijk. Om deze mensen een bevoegdheid voor deze
samengevoegde assistentopleidingen in het vo te geven,
heb ik een amendement ingediend.
Ten slotte een enkele opmerking over het inlenen van
mbo-docenten voor het vmbo. Gevraagd naar een
eventueel benodigde Europese aanbesteding laat de
staatssecretaris in de beantwoording open of een
dergelijk inleen aanbestedingsplichtig is. Zij geeft geen
duidelijkheid over de consequenties. In de nota naar
aanleiding van het verslag lees ik: Als er al sprake is van
een aanbestedingsplicht, dan zou het verlichte Europese
aanbestedingsregime van toepassing zijn. Maar het gaat
er nu juist om dat onderwijsinstellingen duidelijkheid
krijgen. Is deze vorm van inleen nu wel of niet aanbestedingsplichtig? De zinsnede ″als er sprake is van″ is
onvoldoende duidelijk. Graag duidelijkheid van de
staatssecretaris.
©
De heer Depla (PvdA): Voorzitter. Ik kan kort zijn: de
fractie van de PvdA steunt het wetsvoorstel. Maar ik zal
toch nog een enkele opmerking maken.
De PvdA-fractie streeft naar onderwijs dat alle
kinderen gelijke kansen biedt, zich te ontplooien en
talenten maximaal te ontwikkelen om zo volwaardig mee
te kunnen doen in de samenleving. Ons ideaal dat die
kans onafhankelijk moet zijn van afkomst, achtergrond of
inkomen heeft nooit aan relevantie verloren. Het was
daarom pijnlijk dat de commissie-Dijsselbloem concludeerde dat het beoogde doel van de onderwijsvernieuwing, het verbeteren van de onderwijskansen van
kinderen in kwetsbare posities, niet was bereikt. Of zoals
de regering in haar reactie op het rapport van de
commissie-Dijsselbloem schreef: In een poging alle
leerlingen naar een zo hoog mogelijk niveau te tillen,
kreeg een flink aantal leerlingen onderwijs aangeboden
dat niet bij hen paste.
Gelijke kansen betekent juist rekening houden met
verschillen tussen kinderen en daarom is maatwerk
noodzakelijk. Tegen die achtergrond is het een goede
zaak dat een assistentopleiding binnen het vmbo
leerlingen de kans gaat geven op een basisberoepsgerichte leerweg. Kinderen die moeite hebben met een
schoolse omgeving krijgen daardoor een alternatief
aangeboden. Door nauwe samenwerking en soms door
integratie met het mbo ontstaat een meer praktijkgerichte opleiding volgens het leerling-gezel-meestersysteem. Dat biedt deze jongeren een betere kans om
hun schoolopleiding met een diploma af te ronden, in
plaats van zonder diploma naar het mbo te gaan met alle
risico’s van uitval van dien. Ze kunnen dan immers hun
vmbo afsluiten met een mbo 1-diploma.
Ik heb maandag een school in Amsterdam bezocht
waar een negentienjarige jongen zijn mbo 1-diploma
haalde. Hij kon voor het eerst in zijn leven zeggen dat hij

Tweede Kamer

Assistentopleidingen in het vmbo

een diploma had gehaald! Dat is niet onbelangrijk om
iemand te stimuleren door te leren.
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): De
heer Depla sprak hartverwarmende woorden over het
belang om verschil te maken tussen kinderen. Neemt hij
daarmee afscheid van het gelijkheidsideaal uit de jaren
zeventig en de opborrelende roep om alle leerlingen tot
hun zestiende hetzelfde onderwijs te laten volgen? Met
dat laatste doel ik op het plan van PvdA-minister
Plasterk.
De heer Depla (PvdA): U haalt het een en ander door
elkaar. Het gelijkheidsideaal uit de jaren zeventig is nog
steeds springlevend! Als je kinderen gelijke kansen wilt
geven, moet je echter wel rekening houden met
verschillen. Het betekent dus niet, zoals u veronderstelt,
dat de PvdA afscheid heeft genomen van het gelijkheidsideaal.
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): U pleit
toch echt voor het maken van onderscheid tussen
leerlingen met verschillende talenten. Die opvatting
onderschrijf ik natuurlijk. Maar ik zou graag horen dat u
de opborrelende plannen afwijst om alle leerlingen
hetzelfde onderwijs te geven tot hun zestiende.
De heer Depla (PvdA): Van dat debat is mij niets
geworden. Er is wel een discussie over de vraag of het
wel of niet gewenst is dat kinderen al op hun twaalfde
worden geselecteerd. Daardoor zou talent verloren gaan,
omdat laatbloeiers of kinderen die thuis te weinig
Nederlands mee hebben gekregen, dan minder kansen
krijgen op onderwijs op hun niveau. Ik heb dan ook
begrip voor het standpunt dat de schoolkeuze moet
worden uitgesteld. Uniform uitstel van de schoolkeuze
voor alle kinderen lijkt mij echter ongewenst. Het is voor
de kinderen over wie wij vandaag spreken, namelijk
helemaal niet goed om tot hun zestiende in het
algemeen onderwijs te zitten. Dat lijkt mij ongewenst, om
antwoord op uw vraag te geven. Zo is het voor de
jongeren over wie wij vandaag spreken, helemaal niet
gewenst om tot hun zestiende in het algemeen onderwijs
te zitten. Wij moeten wel nadenken over de vraag hoe
wij voorkomen dat wij iedereen op twaalfjarige leeftijd
selecteren en dat wij laatbloeiers of mensen met
taalachterstanden, die veel meer talent hebben dan er op
dat moment uitkomt, geen kans meer geven. Voor dat
serieuze vraagstuk moeten wij oplossingen bedenken via
stapelen en doorstromen. Ook moeten wij scholen de
ruimte bieden die dat brede aanbod wel willen. Wij
moeten echter ook het maatwerk bieden voor dit soort
kinderen, die juist van begin af aan veel meer praktijkgericht onderwijs moeten krijgen.
Het voordeel van het voegen van het mbo 1 bij het
vmbo, is dat de kinderen niet over hoeven te stappen. Zij
zijn immers op een kwetsbare leeftijd. Jongeren die
gemakkelijker leren en op het vwo en de havo zitten,
gaan sowieso tot hun zeventiende of achttiende naar
school. Deze kinderen worden echter op hun zestiende
naar het mbo gestuurd en in die overstap gaat vaak iets
mis, zeker bij deze jongeren. Door het aanbieden van een
AKA-opleiding wordt de kans om succesvol door te
stromen naar het mbo 2 een stuk groter. Zo kunnen deze
jongeren ook een startkwalificatie halen. Immers, deze

20 mei 2009
TK 86

86-6679

Depla
jongeren hoeven niet over te stappen naar een mboschool om toch een diploma te halen.
Wij behandelen vandaag eigenlijk een kleine stelselwijziging in het onderwijs. Vier jaar lang hebben ruim
honderd scholen geëxperimenteerd met de assistentopleiding in het vmbo. Kortom: Dijsselbloem-proof, zo
zou men zeggen. Kan de staatssecretaris ons toch
aangeven of dit experiment is geëvalueerd en welke
lessen eruit zijn getrokken?
Een ander punt dat hiermee samenhangt, is de
discussie over het traject van vmbo, mbo 1 en mbo 2.
Wij zijn daarvan warm voorstander, omdat jongeren niet
over hoeven te stappen, maar een meer praktijkgerichte
opleiding aan de onderkant van het vmbo krijgen,
waardoor de kans dat de jongeren goed onderwijs
krijgen dat bij hen past, stijgt en hun kansen in de
samenleving groter zijn. Er komt nu een roep om dat
traject dan maar voor iedereen in te voeren. Daarin zijn
wij echter terughoudend. Enerzijds willen wij eerst het
experiment evalueren. Anderzijds – en dat sluit aan bij de
discussie die ik zojuist voerde met mevrouw Dezentjé
Hamming – is het in sommige delen van Nederland nog
wel degelijk mogelijk om een brede brugklas aan te
bieden van vmbo, kader of beroepsgericht, tot en met
havo/vwo. Op andere plekken, zoals in de steden, weet je
zeker dat zo’n school niet vol komt. Om allerlei redenen
hebben die vmbo/mbo 2-scholen dus de toekomst.
Afhankelijk van de omgeving en de keuze die de school
maakt, moet volgens onze fractie het ene schooltype
naast het andere kunnen blijven bestaan.
Wij zijn voorstander van het snel doorvoeren van de
trajecten van vmbo, mbo 1 en mbo 2, de vakgerichte
opleidingen, waardoor jongeren meer praktijkgericht
leren. In gebieden als Zeeland of de Achterhoek moet
men echter de mogelijkheid blijven bieden van een breed
aanbod, waardoor jongeren later een keuze kunnen
maken.
De AKA-opleiding heeft een nauwe samenwerking met
het vmbo en het mbo. De scholen moeten lokaal met
elkaar samenwerken. Er is echter een probleem dat
aansluit bij de opmerking van de heer Biskop. Als een
vmbo-school docenten inleent van een vmbo-school –
iets wat wij zeer belangrijk vinden – zou volgens de
staatssecretaris hooguit het verlichte Europese
aanbestedingsregime van toepassing zijn.
Wij willen een stapje verder gaan. Het zijn twee
instellingen, scholen die niet op de markt opereren, maar
publieke diensten leveren. Wij moeten samenwerking
juist stimuleren. Laatst kwam ik bij een school die
tijdelijk een leraar van een andere school, die overcapaciteit had, kon lenen. Als men dat deed, moest men nog
net niet aanbesteden, maar wel 20% btw betalen. Ik
verzoek de staatssecretaris dan ook duidelijkheid te
geven aan de scholen dat er geen aanbestedingsplicht is.
Daarnaast verzoek ik haar te kijken welke belemmeringen
er nog meer zijn op het gebied van btw als scholen over
en weer met docenten schuiven.
Aan het amendement van de CDA-fractie over de
zijinstromers hebben wij onze naam verbonden. Ik hoef
dat verder niet toe te lichten. De toelichting van de heer
Biskop was duidelijk.
Tot slot had ik nog een opmerking, maar die heb ik al
kunnen uitspreken omdat mevrouw Dezentjé Hamming
mij daarnaar vroeg. Ik laat het hierbij.

het standpunt van de PvdA-fractie weten over de
discussie rond het mbo. De MBO Raad heeft de discussie
gestart over het niet opsplitsen: niveau 1 en 2 aan de ene
kant, niveau 3 en 4 aan de andere kant. Volgens mij is
dat ook het inzicht dat de roc-vorming in de jaren
negentig, dus de ontwikkeling om het allemaal bij elkaar
te zetten, eigenlijk niet goed was. De MBO Raad zelf wil
het nu opsplitsen. Vindt u ook niet dat wij er volop de
discussie over moeten aangaan en bereid moeten zijn
om te erkennen dat de roc-vorming heeft geleid tot
grootschalige instellingen waar leerlingen bij elkaar
worden gezet die eigenlijk niet bij elkaar horen?
De heer Depla (PvdA): Op 15 april hebben wij een debat
gevoerd over het mbo, net zoals een half jaar daarvoor.
De fractie van de Partij van de Arbeid heeft beide keren
dit voorstel naar voren gebracht. Zij heeft elke keer
aangegeven dat het voor de buitenwereld niet duidelijk is
wat mbo 1, 2, 3 en 4 is. Het maakt wel uit of iemand naar
een beroepsleiding gaat waarvan de helft van de
jongeren of meer doorstroomt naar het hbo of naar een
vakopleiding waarna de meesten direct de arbeidsmarkt
opgaan. Daarom hebben wij zowel in het debat van
15 april als daarvoor gezegd dat het heel verstandig is
om daarin verschil te maken en dat aan de buitenwereld
helder te maken, ook door in het onderwijs scherper te
laten zien wat het verschil is. Mijn fractie heeft verschillende keren het standpunt naar buiten gebracht dat dit
wat haar betreft een goede ontwikkeling is, waardoor er
meer onderwijs wordt geboden dat past bij leerlingen en
waardoor het ambitieniveau van het mbo omhooggaat.
Dat laatste stond ook in een door mijn fractie gesteunde
motie. In sommige delen van het mbo willen studenten
meer niveau en ambitie in het onderwijs. Dat kan in het
mbo 3 en 4, die dan eigenlijk wat omhoog moeten. Mbo
1 en 2 moeten meer praktijkgericht zijn, voor mensen die
erna volgens het leerling-gezel-meesterstelsel de
arbeidsmarkt opgaan. Ik vind het dus heel goed dat dit
nu echt werkelijkheid gaat worden.
De heer Jasper van Dijk (SP): Daarmee ben ik het eens,
maar dan stel ik ook vast dat de heer Depla mijn mening
deelt dat de roc-vorming in de jaren negentig geen goed
project was en dat het nu eigenlijk wordt gedemonteerd
met deze assistentopleiding en met de VM2-trajecten. Die
juich ik overigens toe, net zoals de heer Depla, zo hoor
ik. Moeten wij dit niet stimuleren en openstaan voor de
discussie dat de roc’s verder uit elkaar worden getrokken
ten bate van leerlingen en kleinschaligheid?

De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. Ik wil graag

De heer Depla (PvdA): Als het om de menselijke maat
gaat, trekken wij samen op vanwege de fusietoets. Ook
zijn wij in debat gegaan over de vraag of er op een
gegeven moment op initiatief van ouders of docenten
stukken kunnen worden uitgesplitst. Ik wil de discussie
graag voeren op basis van de inhoud, dus niet alleen
terugkijken op de jaren negentig maar ons ook afvragen
wat er nu bij past. Wij hebben nu de vmbo/mbo
2-trajecten. Wij gaan onderscheid maken tussen mbo 3
en 4 enerzijds en mbo 1 en 2 anderzijds. Ook is er in het
mbo terecht discussie – dat was ook een idee dat wij in
het debat van 15 april naar voren brachten – om
helderheid te scheppen voor studenten, het bedrijfsleven
en ouders in de 200 verschillende diploma’s. Als je een
mbo-opleiding Zorg of Horeca doet, staat op de
achterkant van je diploma een van de 200 uitstroom-

Tweede Kamer

20 mei 2009
TK 86

Assistentopleidingen in het vmbo

86-6680

Depla
richtingen. Als je Horeca doet, kun je bijvoorbeeld kiezen
voor kok, bakker of het gastheerschap in het hotelwezen.
Het zijn allemaal verbeteringen en ik denk dat wij
langzaam maar zeker echt die weg op moeten gaan. Als
wij het allemaal op één hoop blijven vegen, worden de
zwakste leerlingen wellicht mee omhoog getrokken, maar
wordt het gehele mbo naar beneden getrokken,
waardoor uiteindelijk ook het vmbo steeds verder in de
problemen komt. Het vmbo wordt dan namelijk een
opleiding waarvan ouders zeggen: er zat helaas niet
meer in voor mijn kind. Vmbo en doorstroming naar het
mbo moeten echter geen negatieve keuzen zijn. Als je
naar de samenleving kijkt, moet het een positieve keuze
zijn voor jongeren. Als zij het diploma hebben, vormen
zij de ruggengraat van onze economie in heel belangrijke
bedrijfstakken zoals de bouw, de zorg en het onderwijs.
De voorzitter: Ik heb nu een paar keer voorbij horen
gaan wat is gewisseld in het debat van 15 april. Dat hoeft
niet over, wat mij betreft.
De heer Jasper van Dijk (SP): Dan stel ik mijn laatste
vraag. Is de heer Depla met mij van mening dat wij ook
moeten openstaan voor de discussie dat competentiegericht onderwijs in deze assistentopleidingen en
mogelijk ook in niveau 2 niet van toepassing hoeft te
zijn, zeker niet in het vmbo?
De voorzitter: Hebt u dat al gezegd op 15 april, mijnheer
Depla?
De heer Depla (PvdA): Ik dacht het wel, maar ...
De voorzitter: Zullen wij het daar dan bij laten?
De heer Depla (PvdA): Ik kan het in twee zinnen zeggen.
Wat mij betreft, is het competentiegericht onderwijs – in
tegenstelling tot wat de heer Van Dijk zegt en wat ik
soms helaas ook in de praktijk zie – iets anders dan de
gekozen onderwijsmethode van zelfwerkzaamheid. Zoals
blijkt uit onderzoek dat de Kamer heeft laten doen, is het
competentiegericht onderwijs niet meer en niet minder
dan de eindexameneisen: wat moet je kennen en kunnen
als je je diploma haalt? Dat hebben wij vastgelegd in de
kwalificatiedossiers. Op de niveaus 1 en 2 moeten wij de
goede dingen van studenten vragen om een diploma te
halen. Dat moet wat mij betreft zo blijven. Op verschillende scholen ben ik tegengekomen dat de bedrijfsvoering niet op orde is en dat ze te ver zijn doorgeschoten
met het nieuwe leren, waardoor kinderen aan hun lot
worden overgelaten. Soms vind ik het echt tenhemelschreiend dat kinderen vertellen dat hun school geen
onderwijs geeft, dat zij in de eerste klas te horen krijgen
wat zij over vier jaar moeten kunnen, waarna zij elkaar
bij wijze van spreken over vier jaar pas weer zien. Ik vind
het echt een schande als dit onderwijs wordt genoemd.
Ik ben het met de heer Jasper van Dijk eens dat wij daar
niet hard genoeg op kunnen reageren en directies erop
moeten aanspreken dat er goed onderwijs moet worden
gegeven. Kinderen hebben daar immers recht op. Ik
vrees echter dat wij die strijd nog lange tijd zullen
voeren.
De voorzitter: U spreekt elkaar ongetwijfeld nog een
paar keren over dit onderwerp.

Tweede Kamer

Assistentopleidingen in het vmbo

©
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):
Voorzitter. Juist omdat er sprake is van grote uitval van
leerlingen in de overgang tussen vmbo en mbo – dit
betreft maar liefst 30.000 leerlingen per jaar – is het goed
dat leerlingen die echt intensieve begeleiding nodig
hebben al in het vmbo kunnen worden geplaatst in het
aparte AKA-traject, dat overloopt in het mbo. Zo wordt
het mbo ook niet overspoeld met leerlingen die met
grote problemen van het vmbo afkomen en worden de
onderste niveaus van het vmbo ook ontlast. Vaak blijkt
namelijk dat het niveau in zijn geheel omlaag gaat als
deze problematische leerlingen in de reguliere onderste
niveaus van het vmbo blijven. Wij zouden dat niet
moeten willen. Vorige week bleek al dat docenten de
lessen in de onderste niveaus van het vmbo steeds
gemakkelijker maken en diploma’s bijna cadeau doen.
Dat is een ernstige ontwikkeling. De VVD is dus voor het
wettelijk verankeren van het AKA-traject voor het vmbo.
Wel heeft de VVD nog een aantal vragen, omdat ernaar
moet worden gestreefd dat de doelgroep beperkt blijft
tot leerlingen voor wie het echt nodig is en dat deelnemers ook zo snel mogelijk naar een beroepsgerichte
kwalificatie doorstromen.
Waar blijkt volgens de regering het succes van de pilot
uit? Zijn er cijfers over verminderde schooluitval of is het
succes alleen gebaseerd op het aantal deelnemers? Is
bekend hoeveel leerlingen uiteindelijk in aanmerking
zullen komen voor de assistentopleiding in het vmbo? Is
er een maximaal aantal deelnemers waarmee rekening
wordt gehouden, bijvoorbeeld in de kostenraming? Hoe
worden de extra kosten voor scholen budgettair gedekt?
Zowel de vo- als de mbo-instelling zal enige vorm van
financiering ontvangen voor een leerling die de
assistentopleiding gaat volgen. Het is mij nog niet
duidelijk om welk bedrag per leerling per instelling dit
gaat. Op welke wijze dient de school zich te verantwoorden over de besteding van de middelen, of gaat het op
in de lumpsum?
Welke verschillen zijn er voor een leerling die de
assistentopleiding in een vo-omgeving volgt ten opzichte
van een leerling die deze op het mbo volgt? Zijn er
bijvoorbeeld regelingen waarop de ene groep wel
aanspraak maakt en de andere niet, zoals de gratis
schoolboeken?
Tot slot, waarom heeft Actal dit wetsvoorstel niet
geselecteerd voor een advies? Is er een andere manier
om voor scholen de extra administratieve lasten in kaart
te brengen?
©
De heer Van der Vlies (SGP): Voorzitter. Ook de
SGP-fractie kan kort zijn: eerst een algemene duiding van
het wetsvoorstel en daarna twee vraagpunten.
Wij zijn het er volstrekt over eens dat wij op allerlei
manieren moeten proberen, het verschijnsel ″schooluitval″ in te perken. Het kabinet heeft daarbij in hoofdzaak twee beleidslijnen voor ogen, ten eerste de
bestrijding van het voortijdig schoolverlaten – op een
ander moment komen wij daarover te spreken – en ten
tweede de introductie van het passend onderwijs. De
SGP-fractie verstaat onder ″passend onderwijs″
overigens het streven om voor alle doelgroepen een
passend onderwijstraject aan te bieden. Met het

20 mei 2009
TK 86

86-6681

Van der Vlies
voorliggende wetsvoorstel wordt daar op een concreet
punt aan bijgedragen. Het behalen van een mbokwalificatie binnen de omgeving van het vmbo is naar de
mening van de SGP-fractie een uitkomst voor kwetsbare
leerlingen die de overstap naar het mbo moeilijk kunnen
maken en, als zij het al doen, daarbij risico lopen. Onze
grondhouding is dus positief.
Ten aanzien van de doelgroepen die in aanmerking
komen voor de assistentopleiding bereikte de SGP-fractie
wel een punt van zorg. De memorie van toelichting geeft
namelijk aan dat de assistentopleiding in het vmbo niet
bedoeld is voor leerlingen uit het praktijkonderwijs. Dat
is een aanscherping ten opzichte van de bestaande
praktijk, zo komt het mijn fractie voor. Er lopen namelijk
al geruime tijd experimenten, waarin sterke leerlingen uit
het praktijkonderwijs de assistentopleiding volgen. Naast
inhoudelijke voordelen voor deze leerlingen is er het
voordeel dat zij een kwalificatie op mbo-niveau kunnen
verkrijgen. Deze mogelijkheid moet wat ons betreft voor
leerlingen uit het praktijkonderwijs behouden blijven. Zij
voldoet eigenlijk aan alle doelstellingen van het kabinet.
Mijn vraag aan de staatssecretaris is dan ook, om daarop
te reageren en het liefst toe te zeggen dat voor die
categorie uit het praktijkonderwijs de assistentopleiding
open staat.
Het aanbieden van de assistentopleiding is uiteraard
een keuze van de school, zo geeft ook de staatssecretaris
terecht aan. De SGP-fractie vraagt zich af in hoeverre het
aanbod voldoende zal zijn afgestemd op de vraag naar
deze opleiding. In de memorie van toelichting lezen wij
over de groei van de deelname aan dit onderwijstraject,
maar de spreiding ervan over het land zou ook moeten
toegroeien naar een soort optimum. Kan de staatssecretaris toelichten hoe de spreiding van de assistentopleidingen er in haar ogen landelijk uit zou moeten
zien? Welke wegen zijn er om daarin te sturen waar dat
nodig is?
©
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. In het
onderwijsverslag van de inspectie staat: de zorg voor
probleemleerlingen schiet tekort. Zo’n 300.000 kinderen
in het onderwijs hebben extra hulp nodig, maar de zorg
die scholen bieden is vaak onvoldoende. Met dit voorstel
voor een assistentopleiding in het vmbo komt er meer
aandacht voor een specifieke groep leerlingen die extra
hulp nodig heeft. Dat heeft te maken met gedragsproblemen, met beperkte sociale vaardigheden en met
een onregelmatig schoolritme.
De leerlingen kunnen binnen het vmbo een speciale
route volgen, die opleidt voor mbo-niveau 1. Het is een
goed plan en het gaat ook in tegen de schaalvergroting
uit de jaren negentig. Die was natuurlijk volledig
doorgeslagen, vooral voor deze leerlingen. Vmbo en
mbo gaan nu intensiever samenwerken. Niveau 1 en
niveau 2 van het mbo splitsen zich steeds meer af van
het mbo. De grote roc’s, die eigenlijk een vergaarbak van
verschillende soorten leerlingen zijn, worden langzamerhand gedemonteerd. Erkent de staatssecretaris hiermee
dat de roc-vorming op dit punt geen succes was?
Bij het vmbo zie je dat het opnemen van zorgleerlingen deels wordt teruggedraaid. Deze leerlingen
hebben meer steun en structuur nodig dan het vmbo kan
bieden. Feitelijk wordt de afbraak van het speciaal
onderwijs deels teruggedraaid. De SP houdt daarvoor al

Tweede Kamer

Assistentopleidingen in het vmbo

langer een pleidooi. Erkent de staatssecretaris dat ook op
dit punt in feite een fout wordt hersteld?
De heer Biskop (CDA): Ik hoor de heer Jasper van Dijk
spreken over het demonteren van de roc’s. Betekent dit
dat hij het wetsvoorstel zo begrijpt dat alle niveau 1- en
2-opleidingen naar het vo zouden gaan of zouden
moeten gaan?
De heer Jasper van Dijk (SP): Nou, daarmee doet u
absoluut een interessante suggestie. Mijn punt is dat de
roc-vorming, die vanaf de jaren negentig is ingezet door
minister Ritzen, misschien wel een heel grote fout is
geweest. Daarbij zijn heel verschillende soorten
opleidingen, zoals het leerlingwezen, het vormingswerk
en het volwaardige mbo bij elkaar gezet. De staatssecretaris zet nu de stap om voor een bepaald soort leerlingen
een mooie, kleine assistentopleiding te maken binnen het
vmbo. U zou dat moeten toejuichen, want de schaalvergroting was geen goed idee.
De heer Biskop (CDA): Ik denk dat de heer Van Dijk zich
vergist. Niet ieder roc heeft een heel groot gebouw
waarin alle leerlingen bij elkaar zitten. In onderwijsinstellingen zoals Amarantis of het Da Vinci College – u
kent ze allen ook wel – wordt aan deze groep op niveau 1
en 2 in afzonderlijke units met afzonderlijke teams les
gegeven. Die zou u dan als zodanig willen overhevelen
naar constellaties van vo?
De heer Jasper van Dijk (SP): Dat is het voorstel wat de
staatssecretaris doet. Zij zegt dat zij ook in het vmbo één
volwaardige assistentopleiding wil vormen, helemaal
binnen het vmbo. Het gaat om de kerndiscussie dat de
overstap van het vmbo naar het mbo, vaak naar het
grote roc – niet altijd, dat klopt – toch zeer gevaarlijk kan
zijn voor veel leerlingen. Dat zien wij in de grote steden.
Er zit een grote kloof tussen vmbo enerzijds en de grote
roc’s anderzijds. Volgens mij is dat wat de staatssecretaris wil voorkomen met dit initiatief. De heer Biskop blijft
een voorvechter voor aparte niveau 1-opleidingen op
aparte, kleine, mooie mbo-scholen. Ik ben het ermee
eens dat daar niets mis mee is, maar ik wil toch graag de
fundamentele discussie aan over de vraag of je dat nog
steeds als twee aparte opleidingen moet beschouwen.
Alleen blijft het in de optiek van de heer Biskop zo dat
een leerling vier jaar vmbo volgt en dan nog dat ene jaar
mbo 1 moet gaan volgen in een andere instelling. Is dat
nu wel handig?
De heer Biskop (CDA): Wat is naar het idee van de heer
Van Dijk de waarde van een afzonderlijk vmbo-diploma?
Kennelijk hecht hij daar niet zo aan.
De heer Jasper van Dijk (SP): Dat is waar. Daar moeten
wij zeker een discussie over voeren voor deze leerlingen.
Dat is natuurlijk ook een groot probleem gebleken. Toen
het vmbo werd ingesteld, had je eerst alleen de
basisberoepsgerichte leerweg. Aan de andere kant had je
het praktijkonderwijs. Wat zagen we? Er viel een enorme
groep leerlingen tussen dat praktijkonderwijs en die
basisberoepsgerichte leerweg. Dat is de staatssecretaris
nu aan het herstellen, met allerlei alternatieve routes. Ik
ben het er niet mee eens dat je daar allemaal aparte
examens en diploma’s voor moet hebben. Nee, dan zeg

20 mei 2009
TK 86

86-6682

Jasper van Dijk
ik: doe dan één diploma aan het einde een geef die
leerling daarmee erkenning.
Voorzitter. De staatssecretaris zegt het eigenlijk zelf al
in de memorie van toelichting: ″Deze leerlingen hebben
intensieve begeleiding nodig in de kleinschalige,
vertrouwde omgeving van het vmbo. De assistentopleiding in het vmbo combineert de praktijkgerichte
niveau 1-opleidingen van het mbo met de kleinschalige
en vertrouwde leeromgeving van het vmbo.″ De
staatssecretaris zegt in feite dat roc’s vaak grootschalig
zijn en geen vertrouwde omgeving bieden. Dat gaat dus
op voor alle leerlingen in het mbo. Het geeft te denken.
Het voorstel werkt ook tegen schooluitval. Met de
assistentopleiding halen leerlingen op één en dezelfde
school een diploma. Zij hoeven niet meer van het vmbo
naar het grote roc. Daartussen zit nu een kloof, waardoor
veel schooluitval ontstaat. Wij willen natuurlijk dat deze
leerlingen hun school afronden met een mooi diploma,
als het even kan met een startkwalificatie, maar voor een
bepaalde groep leerlingen is een startkwalificatie niet
haalbaar. Daarvoor is de assistentopleiding een goed
alternatief. Leerlingen die wel door kunnen naar een
hoger niveau, moeten die kans natuurlijk krijgen. De SP
is dan ook voorstander van de experimenten met VM2,
de leerweg waarmee leerlingen op het vmbo een
mbo-diploma niveau 2 kunnen halen. Wordt dit nu ook
mogelijk voor de leerlingen die de assistentopleiding
volgen? Kunnen zij dus op het vmbo ook overstappen
naar het VM2? Kan de staatssecretaris daarop ingaan?
Anders moeten zij na de assistentopleiding alsnog naar
het roc.
Dan ga ik in op de verantwoordelijkheidsverdeling. Die
is nu gesplitst. Het vmbo gaat over de inschrijving, het
mbo gaat over de examens. Is dat handig? Wat vindt de
staatssecretaris ervan om op ten duur de assistentopleiding volledig onder verantwoordelijkheid te brengen
van het vmbo? Kleinschaligheid moet vooropstaan. Er is
nu veel onduidelijkheid. In de nota naar aanleiding van
het verslag staat op pagina 3: de vo-school is verantwoordelijk voor de inschrijving en alles wat daarbij hoort
en de mbo-instelling voor examinering en diplomering.
Op pagina 4 staat: het mbo heeft ervaring met het
vinden van beroepskwalificerende stages. Maar wie is er
nu verantwoordelijk voor de stages? Welke instelling
moet zich inzetten als er onvoldoende stageplekken zijn?
De vmbo-school of het roc? Iemand moet die stages
regelen en het mbo krijgt wel vergoeding voor examineren, maar niet voor het vinden van een stageplek. Hoe zit
dat? Het is wat mij betreft nu een diffuse verantwoordelijkheid.
Ik kom op het pleidooi van onder andere de MBO
Raad voor een opsplitsing van het mbo. Enerzijds is er
sprake van niveau 1 en 2, die funderend beroepsonderwijs inclusief de assistentopleiding worden genoemd.
Anderzijds hebben wij niveau 3 en 4, die middelbaar
beroepsonderwijs worden genoemd. Ook daar zien wij
een stap in de richting van het demonteren van de roc’s
en dat is niet verkeerd. Niveau 1 en 2 hadden immers
niet zo veel te maken met het echte mbo op niveau 3 en
4. Bovendien moeten wij echt af van de grootschalige
instellingen.
Het moet niet alleen een cosmetische operatie zijn.
Hoe kijkt de staatssecretaris naar een daadwerkelijke
opsplitsing van het mbo? Hoe gaat zij dat doen met het
competentiegericht onderwijs? Krijgt het competentiegericht onderwijs een plaats in het funderend beroepson-

Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Ik
ondersteun het ordevoorstel van de voorzitter van harte.
Wij spreken hier over een beleidsmaatregel die wordt
omgezet in een wettelijke maatregel. Wij gaan nu een
discussie over het mbo voeren, maar daar moeten wij
mee stoppen. Ik merk alleen maar aan de SP-fractie dat
zij vooral veel zaken niet wil in het onderwijs. Als de
fractie iets wel wil, zien wij een initiatiefnota graag
tegemoet.

Tweede Kamer

20 mei 2009
TK 86

Assistentopleidingen in het vmbo

derwijs, in het bijzonder in de assistentopleiding? Is het
realistisch om die leerlingen zelfstandig te laten leren,
zoals de heer Depla terecht opmerkte? Kunnen zij aan de
slag met persoonlijke ontwikkelingsplannen? Deze
leerlingen hebben nu juist zo veel structuur en begeleiding nodig.
Mijn hoofdpunt is dat ik voorstander ben van het
verder praten over de opsplitsing van de roc’s. Kan de
staatssecretaris een brief sturen over de discussie die nu
gaande is? Ik zie dat echt wel zitten. Ik denk ook aan de
voorstellen van de heer Winsemius.
De heer Biskop (CDA): Het is natuurlijk de queeste van
de heer Van Dijk om de roc’s op te knippen. Voor een
groot deel gaat het om bestuurlijke organisaties, die in
de praktijk soms op wel 50 of 60 locaties werken. Wat
voor zin heeft de oproep van de heer Van Dijk? Het
funderend beroepsonderwijs op niveau 1 en 2 en het
middelbaar beroepsonderwijs op niveau 3 en 4 zal voor
de samenleving inderdaad verhelderend werken. Ik
begrijp echter niet de stap die de heer Van Dijk daarna
maakt om tot een organisatorische opsplitsing te komen.
Ik begrijp daar niets van.
De heer Jasper van Dijk (SP): De CDA-fractie verklaart
nu een bepaalde discussie taboe, die ik graag wil voeren.
De heer Biskop komt steeds met de opmerking dat er
kleinschalige roc’s zijn. Die zijn er inderdaad, maar er zijn
ook grootschalige roc’s. Ik neem als voorbeeld het
Zadkine, het Alberdacollege en het roc van Amsterdam.
De heer Biskop is daar ook geweest. Het zijn enorme
instellingen, die in de jaren negentig bewust zijn
gestimuleerd vanwege budgetbeperking. Het klopt
inderdaad dat de SP voorstander is van kleinschaligheid
en tegenstander is van leerfabrieken. Ik wil de discussie
dan ook fundamenteel voeren.
De voorzitter: Ik ga even ingrijpen. De heer Van Dijk
heeft de staatssecretaris om een brief gevraagd over een
onderwerp waarover de Kamer nu al gaat discussiëren.
Ik weet niet of dat bij dit wetsvoorstel hoort. Ik stel voor
dat de heer Biskop nog een korte reactie geeft en dat er
geen ellenlange discussie wordt gevoerd.
De heer Biskop (CDA): De vraag was waarom de heer
Van Dijk dit op deze manier wil doen.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik zeg nu al voor de
derde keer dat ik niet enthousiast was en ben over de
grootschalige roc-instellingen waar niet alleen beroepsopleidingen worden gegeven, maar waarin ook het
leerlingwezen, het vormingswerk, de inburgering, de
educatie en het volwassenenonderwijs zijn opgenomen.
Wij moeten nu de discussie aangaan over deze grote
operatie. Is het nu wel zo verstandig? Moeten wij die
instellingen niet opknippen?

86-6683

Jasper van Dijk
De heer Van der Vlies (SGP): Ik sluit mij daarbij aan. Ik
hoor de heer Van Dijk regelmatig pleiten voor rust in het
onderwijs en om aandacht vragen voor het inhoudelijke
onderwijsleerproces en kleinschaligheid. Hij vraagt een
brief over een stelselwijziging, maar dat lijkt mij hierop
haaks te staan en dus onverstandig.

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:
Voorzitter. Er zijn heel veel vragen gesteld. Het was wat
lastig deze allemaal te groeperen in bundeltjes, dus ik
handel de vragen af, maar niet voordat ik een aantal
algemene opmerkingen heb gemaakt. Ook ik ben heel
blij met het voorliggende voorstel, omdat het tegemoet
komt aan een groep kinderen die op deze manier net
tussen de wal en het schip viel bij al die mooie mogelijkheden die wij inmiddels in Nederland hebben om
jongeren op te leiden. Het biedt jonge mensen mogelijkheden om het mbo 1-diploma te halen, want feitelijk is
die assistentopleiding een opleiding tot een mbo
1-diploma. Daarmee geef ik meteen aan dat ze valt
binnen de competentiegerichte kwalificatiestructuur van
het middelbaar beroepsonderwijs. Het is gewoon het
diploma mbo 1. Dat zal hiermee niet veranderen. Ik
beoog hiermee ook helemaal niet om die kwalificatiestructuur voor de eindgong aan te melden. Het blijft wat
mij betreft zoals het is. Alleen probeer ik jongeren vanuit
allerlei kanten en op allerlei manieren de ruimte te geven
om dit te kunnen halen.
Ik vind het mooie ten opzichte van het verleden,
waarin wij altijd de grote concepten neerzetten, dat wij
dit niet doen via stelselwijzigingen of iets dergelijks. Het
is gewoon een organische groei van ons onderwijssysteem. Daar past dit in en daar past een VM2-traject in.
Daarin past praktijkonderwijs dat de mogelijkheden biedt

met het mbo afspraken te maken, zeg ik tot de heer Van
der Vlies. Dat gebeurt en dat gaat ook door, maar dat
betreft echt andere kinderen dan de kinderen op de
assistentopleiding, want de praktijkschoolkinderen
zouden verloren gaan in dat traject. Die vragen weer een
andere vorm van aandacht. Al die mogelijkheden zijn er
en leiden vervolgens tot een heldere kwalificatiestructuur
met vergelijkbare diploma’s, maar de wegen ernaartoe
zijn verschillend. Daarom zit ik er heel nuchter in. Dat
past een beetje in de lijn van de heer Biskop. Dit doen
wij gewoon en waarom zou je dan al het andere weer
willen veranderen? Waarom zou je zeggen: wij moeten
een breed eerste, tweede en derde jaar hebben, terwijl
dat in een stad als Amsterdam helemaal niet kan, zoals
de heer Depla heeft aangegeven, maar in Zeeland
misschien heel goed wel kan? Het gaat erom dat wij
faciliteren dat de samenleving pluriform is, dat kinderen
heel verschillend zijn in kwaliteiten en talenten en dat wij
aan al die kinderen – dat vind ik heel mooi – gelijke
kansen geven om zich met hun talent te ontwikkelen. Dat
zal heel verschillend zijn. Daarmee is niets mis, want dat
is nu eenmaal inherent aan het leven.
Ik zie het voorstel dus als een organische ontwikkeling
van ons mooie stelsel dat heel veel mogelijkheden biedt.
Daarover hoeven wij geen radicale discussies te voeren
zoals in de jaren zestig, zeventig en tachtig. Dat is
helemaal niet nodig, wij doen gewoon wat nodig is.
Daarmee is er weer iets heel moois gecreëerd als wij dit
wetsvoorstel straks hebben aangenomen. Dit ten eerste.
Ten tweede kom ik op de discussie over funderend en
middelbaar beroepsonderwijs. Dat is een voorstel van de
MBO Raad. Ik begrijp heel goed dat men zegt: het zou
mooi zijn als kinderen zich iets meer kunnen identificeren
en wat meer kunnen zeggen: ik ben dit, terwijl een ander
kind kan zeggen: ik ben dat, en dat wij voorkomen dat je
geen recht doet aan sommige kinderen onder het motto
dat het allemaal onder één naamgevingsparapluutje
moet. Dat ben ik van harte met de heer Van Dijk eens.
Dat wil voor mij echter niet zeggen dat je daarmee het
hele stelsel overhoop moet halen. Zeker niet! Ik ga
daarover eens rustig spreken. Ik zeg dus ook nog geen
brief toe, mijnheer Van Dijk. Dat doe ik helemaal niet. Ik
ga rustig het gesprek aan met de sector, maar ook met
Colo, want laten wij niet vergeten dat het bedrijfsleven
ook graag helderheid wil hebben over wat er straks op
de markt komt. Mevrouw Dezentjé zal dit van harte met
mij eens zijn. Wat mij betreft is de kwalificatiestructuur
de structuur waarover wij spreken. Uitstroomprofielen
proberen wij, ook weer heel praktisch, wat te verdikken,
zodat wij niet met duizend en een uitstroomprofielen te
maken hebben, maar wat mij betreft zal het daarbinnen
moeten plaatsvinden, want ik heb er geen enkele
behoefte aan om het hele cluppie weer helemaal om te
gooien. Daarmee sluit ik aan bij wat de heer Van der
Vlies heeft gezegd: geef scholen de rust, de ruimte en de
luwte om hun zaken goed te doen, om de bedrijfsvoering
op orde te krijgen omdat die nu dwars door een heel
mooie aanpak heenloopt en het beeld opwekt dat
daarmee de aanpak niet goed zou zijn. Geef ze de rust
om tot zichzelf te komen en zich te realiseren dat
sommige kinderen absoluut ongeschikt zijn om aan hun
lot te worden overgelaten. Die hebben structuur en
lessen nodig. Klaar, over, uit! Ik zie scholen echt een slag
maken. Ik zie dat niet alleen in het hbo, vanuit mijn
verantwoordelijkheid voor de lerarenopleidingen, maar
ook in het mbo en dat is een goede zaak. Ik ben er zelf

Tweede Kamer

20 mei 2009
TK 86

De heer Jasper van Dijk (SP): Als mevrouw Dezentjé
niet wil discussiëren over fundamentele problemen in
het onderwijs, die ook in dit voorstel aan de orde komen
– dit raakt aan die discussie – dan laat ik dit verder aan
haar. Ik wil discussiëren over die roc-vorming.
De voorzitter: Het is duidelijk dat u daarover wilt
discussiëren, maar de vraag is wanneer wij dat doen. Ik
dacht niet vandaag, ik dacht dat wij het nu over dit
wetsvoorstel hebben. Gaat u daarmee door?
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter, er wordt mij
een vraag gesteld. Ik probeer om daarop antwoord te
geven. Dat geldt ook voor de heer Van der Vlies, die pleit
voor rust in het onderwijs. Absoluut pleit ik ook voor rust
in het onderwijs, maar ik pleit vooral voor goed
onderwijs. Maar wij moeten toch niet de discussie
ontlopen omdat wij de rust heilig verklaren, terwijl wij
zien dat er grote problemen zijn? Lees het rapport van
Winsemius. Er is een grote groep leerlingen die nu geen
goed onderwijs krijgt.
Tot slot is de SP voorstander van de assistentopleiding. Het gaat om intensief en kleinschalig
onderwijs. Dat juichen wij toe. De hamvraag is echter of
dit niet op alle leerlingen van toepassing zou moeten
zijn. Als de staatssecretaris die mening niet deelt, is het
een goed punt voor een nieuw kabinet.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
©

Assistentopleidingen in het vmbo

86-6684

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
ook buitengewoon scherp op. Kijk naar de verzuimregistratie, kijk naar de klachtenprocedures. Ik pak de
scholen in dat opzicht echt bij hun nekvel. Zij zullen die
slag naar een goede bedrijfsvoering moeten maken. Het
is overigens gewoon heel praktisch handelen binnen ons
buitengewoon mooie systeem.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik wil er vanaf zijn of wij
het nu al of niet een stelseldiscussie noemen. De
staatssecretaris is met mij geïnteresseerd in de ontwikkelingen. Zij heeft belangstelling voor het voorstel van de
MBO Raad. Zij gaat rustig in gesprek met Colo en andere
organisaties die hierbij zijn betrokken. Dan is er toch
niets mis mee als ik de staatssecretaris vraag om de
Kamer op de hoogte stellen van die buitengewoon
interessante discussie?

mbo-instelling wel extra opbrengsten kan genereren
door het uitlenen van zijn docenten aan de vo-school,
kan deze activiteit worden gekwalificeerd als een
2B-activiteit die aanbestedingsplichtig is. Het inlenen kan
bezien worden als het inkopen van een dienst waardoor
het verlichte Europese aanbestedingsregime van
toepassing is. In zo’n geval is er dus nog altijd het
verlichte aanbestedingsregime. De insteek van dit
wetsvoorstel is dat vo- en mbo-scholen elkaar bedienen
en niet aan elkaar verdienen. Hier houd ik het op, want ik
ben geen jurist. Dit is een helder verhaal.
De heer Depla (PvdA): Dat is duidelijk. Als ze elkaar
bedienen en niet aan elkaar verdienen, dan is er geen
aanbestedingsplicht.
Ik heb nog wel een vraag over de btw als men elkaar
diensten verleent. Hoe staat het daarmee?

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Als ik
de Kamer nu een brief toezeg, dan heb ik binnen een
week of vijf, zes vanuit de commissie de opdracht om de
brief dan en dan te leveren. Zover ben ik echter nog niet.
Ik wil er echt de rust voor nemen om daarover te praten
en te bezien hoe wij de identificatie – daar gaat het om,
ook bij de MBO Raad, kinderen gunnen dat ze iets
hebben waar ze trots op kunnen zijn – op een goede
manier binnen de huidige aanpak vorm en inhoud
kunnen geven. Ongetwijfeld komt daarover een discussie
met de Kamer op een bepaald moment, aan de hand van
mijn bevindingen. Ik zeg nu echter geen brief toe, want
dan komt de kwestie veel te veel onder druk te staan. Ik
wil een rustig debat waarbij geen lijken vallen, maar wat
zorgvuldig in het veld moet worden gevoerd. De MBO
Raad heeft ook nog niet met veel actoren overleg
gepleegd. Die slag moet ook nog worden gemaakt. Het
beroepsonderwijs is namelijk niet alleen van de scholen.
Dat heeft veel meer aspecten.
Dat geldt ook voor het verhaal over drie/vier. In de
nota van toelichting staat dat uiteindelijk kan worden
bezien of ... Ik ben het overigens een beetje met
mevrouw Dezentjé eens. Ik hoor die geluiden ook niet zo
vaak uit het veld, terwijl het VM2-traject echt een
gedragen traject is. Dat is ook het mooie ervan, want het
sluit aan op wat zich natuurlijkerwijs ontwikkelt in het
onderwijs. Ik zie wat dat betreft veel meer trajecten mbo
en hbo 3/4 ontstaan. Die komen ook dichter bij elkaar.
Wij moeten ook bezien of wij de ruimte kunnen bieden
voor korte trajecten. Overigens gebeurt dat gelukkig al
voor een deel, want de scholen doen ook heel veel zelf.
Zij nemen zelf ook initiatief. Zo moeten wij het ook lezen;
niet meer dan dat.
Dan kom ik bij de vragen. Eerst de kwestie van het
inlenen. Bij de aanbestedingswetgeving moet je altijd
zuiver en helder zijn, is mij gebleken bij andere trajecten,
dus ik lees het nu even voor: zolang het uitlenen door de
mbo-instelling van zijn docent er in hoofdzaak niet toe
strekt extra opbrengsten te genereren, wordt het inlenen
niet gekwalificeerd als een handeling die verricht wordt
in de rechtstreekse mededinging met commerciële
ondernemingen die aan de belasting over de toegevoegde waarde zijn onderworpen. In dat geval is het
inlenen niet aanbestedingsplichtig. Bij de assistentopleiding in het vmbo kan de vo-school docenten inlenen
van onder andere de mbo-instelling waarmee wordt
samengewerkt. Daarbij valt de mbo-docent onder
verantwoordelijkheid van die onderwijsinstelling waar hij
op tijdelijke basis onderwijs verzorgt. Wanneer een

De heer Van der Vlies (SGP): De staatssecretaris heeft
gelijk. Ik heb een praktijksituatie voor ogen waarbij
sterkere leerlingen uit het praktijkonderwijs in de
assistentopleiding zitten. Tot nu toe gebeurt dit in
experimentele vorm, in onderlinge samenspraak. Echter,
wij moeten de experimenten die nu een wettelijke basis
krijgen toch niet gaan amputeren? Dat is toch niet de
bedoeling van de staatssecretaris?

Tweede Kamer

20 mei 2009
TK 86

Assistentopleidingen in het vmbo

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:
Volgens mij heb ik de Kamer daar pas een brief over
gestuurd. Ik ga daarover met de staatssecretaris van
Financiën overleggen.
Dan kom ik bij het punt van het overstappen van de
assistentopleiding naar VM2. Wij zien dat dit op de
scholen vrij organisch geschiedt. Men rondt zijn
opleiding af. De groep gaat gewoon door naar VM2,
wordt uitgeschreven bij het vo, valt onder het mbo en
haalt daar zijn mbo 2-diploma. Er zijn dus mogelijkheden
genoeg. Op dit moment zijn op dat vlak geen belemmeringen bekend. Ik laat het dan ook rustig aan de scholen
over en ga het niet tot in de finesses regelen. Als een en
ander problemen oplevert, hoor ik het wel.
Een vmbo-school moet stageplaatsen regelen. Het is
de gezamenlijke verantwoordelijkheid van beide scholen,
mbo en vmbo. Kenniscentra zijn hierbij eveneens
betrokken. In de contracten die men afsluit spreekt men
op dit punt af wie waarvoor verantwoordelijk is. Op dit
moment levert dat geen problemen op tussen vmbo- en
mbo-scholen.
Dan de aanscherping rondom de huidige praktijk van
het PrO. In mijn inleiding ben ik hier ook al op ingegaan.
Praktijkonderwijs viel nooit onder het experiment.
Praktijkonderwijs kan zonder dit wetstraject alle
afspraken maken met mbo-instellingen. Dat gebeurt ook,
op grote schaal. Ik denk dat de heer Van der Vlies hierop
doelt. Het betreft maatwerk waarvoor geen wetsvoorstel
nodig is. Op dit moment gebeurt het gewoon; wij zien
samenwerkingsverbanden tussen praktijkonderwijs en
mbo 1. Men beziet in onderling overleg hoe een jongere
het beste zijn mbo 1-diploma kan halen. Het kan zijn dat
hij nog enigszins begeleid wordt vanuit het praktijkonderwijs. Een andere mogelijkheid is dat het onderwijs
het praktijkonderwijs wordt binnengehaald. Het zou niet
goed zijn om praktijkschoolkinderen onder de AKAopleiding te laten vallen, omdat een praktijkschoolkind
veel meer aandacht vraagt dan een kind dat de assistentopleiding volgt.

86-6685

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Nee,
dat is zeker niet mijn bedoeling. Wat op dit moment
gebeurt tussen praktijkonderwijsinstellingen en mboinstelling, gebeurt. Als een praktijkschoolkind sterk
genoeg is voor een assistentopleiding, wordt hij
uitgeschreven en vervolgens ingeschreven voor een
vo-opleiding waar hij het traject kan afronden. Voor zover
ik nu weet, levert dit geen problemen op. Mochten er
problemen ontstaan, dan moeten wij daarnaar kijken. Ik
zie echter geen problemen ontstaan. Een en ander is mij
ook bevestigd.

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Wij
hebben het praktijkonderwijs met zijn eigen bekostiging
dat met het mbo 1 afspraken kan maken. No problem,
dat kan gewoon en het gebeurt ook. Misschien zouden
wij dat tot in de finesses moeten regelen, maar dat is
niet nodig. In de praktijk gebeurt het al. Laten wij het dan
alsjeblieft niet gaan regelen. Immers, als je het gaat
regelen, gaat het vaak niet zo goed als het in de praktijk
ging. Wij hebben daarnaast de assistentopleiding met
haar eigen bekostigingssysteem. Ik kan deze niet door
elkaar heen laten lopen en dat is ook niet nodig. In de
experimentele fase kon het niet en nu kan het ook niet. Is
een praktijkonderwijskind dermate sterk dat het naar een
assistentopleiding kan, dan moet het uitgeschreven
worden uit het praktijkonderwijs en vervolgens worden
ingeschreven voor de assistentopleiding met het
bijbehorende regime. Als een praktijkonderwijskind extra
support nodig heeft, kan de praktijkschool afspraken
maken met een mbo-opleiding. Dit gebeurt ook heel veel.
Dan weten wij zo’n kind toch aan een mbo 1-diploma te
helpen. Dat is mijn verhaal. Straks in tweede termijn zal
ik dit herbevestigen.
Voorzitter. Er werd gevraagd of het experiment is
geëvalueerd. Ja, de assistentopleiding in het vmbo is
voor de eerste keer geëvalueerd in 2005. Toenmalig
minister Van der Hoeven heeft de rapportage daarvan in
juni 2005 aan de Kamer toegestuurd. De belangrijkste
conclusie daaruit is dat de scholen maatwerktrajecten
opzetten voor vmbo-leerlingen die niet in staat zijn om
de basisberoepsgerichte opleiding zonder meer goed te
kunnen volgen. Deze leerlingen zouden zonder dit traject

zonder twijfel zijn uitgevallen, maar eigenlijk zeggen alle
woordvoerders dat ook. De scholen determineren op
uiteenlopende wijze of leerlingen in aanmerking komen
voor dit traject. De samenwerking tussen vmbo en mbo
zal naar verwachting hechter worden. Dat zien wij overal
gebeuren. Dit leidt overigens niet per definitie tot fusies
tussen vmbo- en mbo-instellingen, zo zeg ik tegen de
heer Biskop. Dat is namelijk zeker niet het geval. Dat
gebeurt in regionaal verband tussen vmbo- en mboinstellingen die elkaar kennen en afspraken maken. Als
dat onder één bestuurlijke paraplu gebeurt, kan een fusie
misschien gemakkelijker zijn. Dat is echter niet noodzakelijk; het gebeurt ook gewoon bij losstaande scholen.
Op dit moment wordt de assistentopleiding wederom
geëvalueerd. Daarover zal de Kamer in het najaar nader
worden geïnformeerd, want wij houden goed de vinger
aan de pols om te bezien hoe een en ander zich verder
ontwikkelt.
Dan kom ik op de landelijke spreiding. 155 mboscholen bieden die assistentopleiding samen met
vmbo-scholen aan. Dat gebeurt inderdaad over het hele
land, zo zeg ik tegen de heer Van der Vlies. In dat opzicht
is de spreiding wel goed. Verder is het afhankelijk van
scholen die hiermee aan de slag gaan. Het gaat immers
niet om een plicht, maar om een mogelijkheid. Dat past
ook buitengewoon goed bij de zienswijze van de heer
Van der Vlies.
Mevrouw Dezentjé vroeg hoeveel een vmbo-school
ontvangt voor deze leerlingen. Een vmbo-school krijgt de
vo-bekostiging voor het hele regime, inclusief de boeken.
Zo hebben wij dat samen geregeld. Het mbo krijgt de
diplomabonus als leerlingen hun diploma behalen. Dat
gaat via het onderwijsnummer. Dat is de situatie, die wij
keurig hebben vertaald en uiteindelijk terugzien in de
feitelijke realisatie. Bij de tellingen wordt daarmee
verantwoording afgelegd over het feit dat de leerlingen
er ook daadwerkelijk zijn.
Er werd gevraagd hoeveel leerlingen deze opleiding
nu volgen, aangezien hier en daar de indruk bestaat dat
dit aantal wel eens zou kunnen groeien. Dat sluit ik ook
niet uit, maar als het nodig is: ″so what?″. Dan hebben
wij gewoon iets moois gedaan. Wij moeten het echter
altijd in de gaten houden, zoals wij elke ontwikkeling in
de gaten houden. Dat is een goede zaak. In 2004-2005
begonnen wij met 361 leerlingen. Dat liep in 2006-2007
op naar meer dan 700 en vervolgens in het afgelopen
jaar naar meer dan 900. Dat is een vrij bescheiden groei
ten opzichte van een heel grote groep jongeren die het
vmbo volgt.
Mevrouw Dezentjé had het over Actal. Actal heeft een
en ander niet geselecteerd, maar heeft er wel naar
gekeken. Als men iets niet selecteert, wordt vooraf altijd
nagegaan of men überhaupt verwacht dat iets problemen oplevert aan de administratieve kant. Men
verwachtte dat niet en daarom heeft men het niet
geselecteerd. Men bekijkt zo’n voorstel echter altijd
voordat men uiteindelijk tot een echt onderzoek
overgaat. Ik ga dat ook niet op een andere manier doen.
Dan zijn wij namelijk in dit huis bureaucratie aan het
creëren en dat wil de Kamer nu juist niet.
De heer Jasper van Dijk stipte het gebrek aan een
vertrouwde omgeving aan in relatie tot de grootschaligheid. Die gaat ons allemaal aan het hart. Het ene kind
kan dat echter beter aan dan het andere. Daar gaat het
om bij de assistentopleiding. Natuurlijk is elk mbo op de
eerste dag niet de vertrouwde omgeving. Bij de stap van

Tweede Kamer

20 mei 2009
TK 86

De heer Van der Vlies (SGP): In de inleidende opmerkingen van de staatssecretaris leek het alsof zij een en
ander wilde gaan amputeren, om het maar robuust te
formuleren. Als de staatssecretaris zegt dat ik hiervoor
niet bang hoef te zijn, kan ik dit punt nog even checken
en dan zien wij wel hoe het verder moet. Ik zou het
betreuren als er een belemmering wordt opgeworpen.
Het functioneert nu immers goed.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Voor de
tweede termijn zal ik hiernaar nog navraag doen bij mijn
ambtenaren. Volgens mijn informatie heeft dit zijn eigen
route en kan het zo blijven.
De heer Biskop (CDA): Er is wat onduidelijkheid bij het
praktijkonderwijs over dit wetsvoorstel dat belemmerend
zou werken. De staatssecretaris heeft volgens mij
zo-even een helder antwoord gegeven aan de heer Van
der Vlies. Kan zij voor de praktijkscholen zelf dit
wetsvoorstel in het licht van hun werk plaatsen, opdat
het voor hen duidelijk wordt dat er geen belemmeringen
zijn?

Assistentopleidingen in het vmbo

86-6686

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
basisschool naar voortgezet onderwijs voelt een kind zich
de eerste dag soms ook verloren. Het ene kind floreert
daarin prima, maar het andere kind kan dat minder goed
aan. Daar hebben wij de assistentopleiding en voor
sommigen ook de VM2-opleidingen voor. Dat wil echter
niet zeggen dat een niet vertrouwde omgeving per
definitie slecht is. Voor andere kinderen biedt deze
namelijk juist kansen en mogelijkheden om zich verder te
ontwikkelen of zich te herpositioneren. Zo gemakkelijk is
een schoolcarrière en een schoolomgeving immers niet
altijd voor elk kind. Soms is het heel gunstig dat je in
een mooie nieuwe schoolomgeving kunt starten.
Ook voor de grootschaligheid geldt dat de een het
aankan en de ander nog niet zo ver is. Daarom is het
mooi dat wij proberen een en ander heel pluriform in te
richten. Ik beweer dus niet dat grote roc’s per definitie
voor problemen zorgen op dit punt.
Dan kom ik bij het punt van de heer Biskop. Wij
hebben 60 roc’s, maar die zitten verspreid over zo’n 1000
à 1500 vestigingen. Dat is de werkelijkheid van het kind
en niet de grote bestuurlijke koepel met het college van
bestuursleden. De leerlingen denken daar heel weinig
aan, naar ik ook hoop.
Ik heb nog twee punten. Het eerste betreft het
amendement van de heer Biskop. Ik vind dat een goed
amendement en ik kan het dan ook van harte aanbevelen. Het biedt namelijk de mogelijk om, juist ook in deze
tijd, zijinstromers in te zetten.
Tot slot heb ik nog een kleine nota van wijziging. In de
memorie van toelichting stond het wel goed, maar niet
in de wettekst. Dat komt omdat wij te maken hebben met
leerlingen onder de zestien, die geen bbl-opleiding
mogen doen, maar fulltime onderwijs horen te volgen. Ik
wil deze nota van wijziging graag voorlezen.
Op de valreep ontdekten we nog een onvolkomenheid
in het wetsvoorstel. Die herstel ik bij deze door in artikel I
in het voorgestelde artikel 10b8, eerste lid, van de WVO,
de zinsnede ″met inachtneming van artikel 7.2.7 van
laatstgenoemde wet″ te vervangen door ″met inachtneming van de artikelen 7.2.7 en 8.1.1, vierde lid, van
laatstgenoemde wet″.
Waar gaat het om? Verzuimd is te bepalen dat de
toelating tot de beroepsbegeleidende leerweg van een
assistentopleiding (de bbl dus, niet de bol) uitsluitend
openstaat voor wie niet meer volledig leerplichtig (dus:
zestien jaar of ouder) is. Dit staat in artikel 8.1.1, vierde
lid, van de WEB en die regels moet ook gelden voor wie
diezelfde assistentopleiding niet in het mbo volgt, maar
in het vmbo. Omdat een vmbo-leerling die aan een
assistentopleiding begint, meestal veertien of vijftien jaar
zal zijn, is dus een bbl-variant geen optie: alleen de
bol-variant is in beeld. Dat is ook in overeenstemming
met het uitgangspunt dat de vmbo-leerling een voltijds
programma volgt in overeenstemming met de leerplicht
voor personen tot zestien jaar.
Tot zover de nota van wijziging. Dit moest ik formeel
nog even afhechten.
De voorzitter: Voor zover wij kunnen beoordelen, is dit
een technische wijziging. Ik denk dat het goed is om de
tekst rond te delen. Dan kunnen de woordvoerders daar
in tweede termijn op ingaan. Zij kunnen deze ook eerst
bestuderen en daar volgende week bij de stemmingen
op reageren.
Wij zijn nu aan de tweede termijn toe.

Tweede Kamer

Assistentopleidingen in het vmbo

©
De heer Biskop (CDA): Voorzitter. Ik heb nog enkele
kleine punten. Het is overigens maar goed dat wij hier
niet de tribune toespreken, want wat de staatssecretaris
allemaal aan mooie tekst heeft voortgebracht, moet ik
zelf ook nog even in de Handelingen nalezen, want het
was allemaal nogal complex.
Als het gaat om het praktijkonderwijs en de assistentopleidingen waren er twee zaken aan de orde. De ene
heeft de staatssecretaris voortreffelijk afgehandeld. Die
betrof de samenwerking tussen praktijkonderwijs en het
mbo. Ga zo voort, zei de staatssecretaris. Dat zou ik
alleen maar willen onderstrepen. Iets anders is dat ik van
het praktijkonderwijs het signaal had gekregen dat dit
wetsvoorstel een soort nevendoelstelling zou hebben.
Doordat wij aan de onderbouw-vmbo – voor leerlingen
waarvan je op voorhand al zou kunnen weten dat zij het
vmbo niet af zullen maken – die assistentopleiding
niveau 1 koppelen, zou er soort alternatieve route voor
het praktijkonderwijs ontstaan die leerlingen wegtrekt.
Mijn reactie aan de desbetreffende praktijkschool was al
dat ik dat zo niet zie, maar ik hoor dat ook graag van de
staatssecretaris.
Ik ben het helemaal met de staatssecretaris eens dat
als het gaat om niveaus 3 en 4 – wat mij betreft had dat
zinnetje er niet eens in hoeven of zelfs mogen staan – die
relatie met het hbo een kwestie is. Ik heb daar eerder al
een motie over ingediend. Wij zullen daar binnenkort
vast nog wel een keer over van gedachten wisselen.
Tot slot nog iets over de uitleen van docenten en de
btw-kwestie die de heer Depla aan de orde heeft gesteld.
Misschien kan de staatssecretaris daar opheldering over
geven. Ik had begrepen dat als het om onderwijs ging er
geen btw-verplichting zou zijn. Dat hoor ik nog wel van
de staatssecretaris.
©
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):
Voorzitter. Een vraag die ik heb gesteld, is nog niet
beantwoord. Ik had gevraagd om welk bedrag per
leerling het gaat en op welke wijze de school zich dient
te verantwoorden over de besteding van de middelen. Is
dat geld geoormerkt of gaat het in de lumpsum?
Mijn tweede opmerking is min of meer een nabrander,
maar dat is niet verboden, lijkt mij. Vaak is het moeilijk
om bij schooluitval halverwege het schooljaar nog een
opleiding te vinden waar de leerling kan instappen. Met
name bij de roc’s is dat een probleem. De bouwsector
heeft daar een oplossing voor gevonden met de
ESPEQ-opleidingen. Het nadeel daarvan is dat deze
opleidingen niet erkend zijn. Herkent de staatssecretaris
dit probleem? Is zij bereid om na te gaan of daar een
mouw aan gepast kan worden? Ik vind dat er voor dit
belangrijke praktijkprobleem een oplossing moet komen.
©
De heer Van der Vlies (SGP): Voorzitter. Ik dank de
staatssecretaris voor haar beantwoording. In mijn eerste
termijn heb ik steun betuigd aan het wetsvoorstel. Ik heb
een punt gemaakt van de betere leerling in het praktijkonderwijs en de toegang voor een dergelijke leerling tot
de assistentopleiding. Daarover heeft de staatssecretaris
het een en ander gezegd, waarvoor dank. Zij hield nog

20 mei 2009
TK 86

86-6687

Van der Vlies
een slag om de arm door te zeggen dat zij daarop, als
dat nodig is, in tweede termijn terugkomt. Ik neem aan
dat het verhaal dat zij in eerste termijn heeft gehouden
staat. Ik heb geen behoefte aan een nadere nuancering,
omdat de staatssecretaris tegemoetgekomen is aan het
bezwaar dat ik opwierp. Als bestaande verbanden en
interacties tussen praktijkonderwijs en mbo ongemoeid
blijven en voortgang kunnen vinden, zou mij dat dierbaar
zijn.
Wat de schaaldiscussie betreft ben ik het met de
staatssecretaris eens dat dit een wijziging is die
maatwerk levert voor leerlingen die daaraan behoefte
hebben. Dat moeten wij zoeken en liever geen stelselwijziging meer. Ik was vorige week vrijdag nog op het Da
Vinci College in Dordrecht, een groot roc dat regionaal
werkt, met veel locaties. Ik heb er wel vertrouwen in dat
het op die manier goed uitwerkt: een breed pakket aan
opleidingen en geborgenheid voor de leerling.
©
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. Ik dank de
staatssecretaris voor haar antwoorden. Ik snap niet goed
waarom de staatssecretaris een beetje krampachtig
reageert op mijn vraag om de Kamer te informeren over
de discussie rondom het middelbaar beroepsonderwijs.
Er is een discussie gaande; ik vraag haar de Kamer te
informeren. Dat is alles. Volgens mij behoort dat tot de
democratie. De staatssecretaris doet onderzoek, doet
voorstellen en de Kamer controleert dat.
Het gaat maar om één ding: goed onderwijs voor
leerlingen. Al het andere is daaraan ondergeschikt, dus
ook institutionele belangen of de inrichting van het
stelsel. Ik zeg: kies voor een heldere lijn ten faveure van
die leerlingen. Centraal staat daarbij kleinschalig en
intensief onderwijs, zeker voor deze leerlingen. Ik heb
een motie voorbereid om dat te ondersteunen.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering, te onderzoeken hoe het mbo kan
worden omgevormd en daarbij de mogelijkheid van een
opsplitsing te betrekken van enerzijds niveau 1- en
2-opleidingen (en mogelijke integratie daarvan in het
vmbo) en anderzijds niveau 3- en 4-opleidingen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Jasper van Dijk. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 9 (31868).
De heer Biskop (CDA): Voorzitter. Ik snap waarom de
heer Van Dijk die motie indient, want daar heeft hij net
de hele tijd over gesproken. Ik weet echter ook dat de
Onderwijsraad een rapport maakt over de toekomst van
het beroepsonderwijs. Was het niet verstandiger geweest
om daarop te wachten alvorens deze motie in te dienen?

interessant wat de Onderwijsraad doet, maar de
staatssecretaris heeft net verteld dat zij met belanghebbenden in gesprek gaat maar dat zij niet zo stond te
springen om de Kamer daarover te informeren. Ik wil
daar wel over geïnformeerd worden, want dit is een
fundamentele discussie. Ik herhaal nog maar eens dat er
op dit moment 300.000 leerlingen zijn die volgens de
inspectie niet het goede onderwijs krijgen, waar te
weinig zorg voor is. Dat moet onze allereerste aandacht
hebben.
Volgens de staatssecretaris geldt ook voor de
assistentopleiding het competentiegericht onderwijs met
alles wat daaraan vastzit, dus ook de persoonlijke
ontwikkelingsplannen, de kwalificatiestructuur, de nadruk
op zelfstandigheid. Men weet dat ik kritisch ben over het
competentiegericht onderwijs in het algemeen, ik vind
het niet goed om dat alle scholen verplicht op te leggen,
maar in het bijzonder voor de assistentopleiding vind ik
het zeer onverstandig en vandaar de volgende motie.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering, de mogelijkheid te bieden om de
assistentopleiding buiten het competentiegericht
onderwijs te houden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Jasper van Dijk. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 10 (31868).
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Ik wil
toch even vragen in wiens belang dit is. Hier zit het
bedrijfsleven natuurlijk helemaal niet op te wachten. Die
AKA’s hebben nu juist die competenties nodig. Het is
gericht op op tijd komen, afspraken maken, met mensen
omgaan. Dat zou je toch juist zo’n assistent in opleiding
moeten willen meegeven? In wiens belang handelt u dus
eigenlijk?
De heer Jasper van Dijk (SP): De VVD maakt zijn naam
weer waar. De VVD komt op voor het bedrijfsleven, ik
kom op voor leerlingen en ik heb onderzocht en
vastgesteld dat het competentiegericht onderwijs leidt tot
een verlies aan vakkennis en grote problemen veroorzaakt door de nadruk op zelfstandigheid. Juist voor deze
leerlingen, die zoveel extra aandacht nodig hebben, zou
ook u er eens over moeten nadenken of competentiegericht onderwijs voor hen wel zo geschikt is.
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Ik
vraag mij af of u er überhaupt bij nadenkt dat deze
personen juist een goede positie op de arbeidsmarkt
moeten hebben. Ik sta niet voor het bedrijfsleven, ik sta
voor de kansen van deze AKA’s die een baan moeten
hebben, een baan waar in het bedrijfsleven in ieder geval
de ruimte voor is. U ontneemt hen die kansen als u zegt
dat ze die competenties ook niet meer hoeven aan te

De heer Jasper van Dijk (SP): Ik vind het buitengewoon

Tweede Kamer

Assistentopleidingen in het vmbo

20 mei 2009
TK 86

86-6688

Jasper van Dijk
leren. Dat is echt de verkeerde weg en ik begrijp
absoluut niet waar u naar toe wilt.
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. Ik raad
mevrouw Dezentjé aan om het rapport van haar
partijgenoot de heer Winsemius te lezen. Hij stelt dat
voor deze leerlingen kleinschalig en intensief onderwijs
nodig is. Dat is heel wat anders dan het competentiegericht onderwijs met alles wat daaraan vastzit, zoals
persoonlijke ontwikkelingsplannen, de grote nadruk op
zelfstandig leren, et cetera. Dat moet je niet doen bij deze
leerlingen. Dat moet mevrouw Dezentjé eens een keer
inzien.
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Het een
sluit het ander toch helemaal niet uit?
De heer Jasper van Dijk (SP): Wel!
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Ik zou
willen aanraden om er nog eens goed over na te denken
in wiens belang dit is. Het is in ieder geval niet in het
belang van deze leerlingen.
De heer Jasper van Dijk (SP): Dit is uitsluitend in het
belang van deze leerlingen en als het andere is daaraan
ondergeschikt!
Tot slot, voorzitter, speciaal voor de heer Van der Vlies:
liever goed onderwijs na een beetje onrust dan slecht
onderwijs in alle rust!
De heer Van der Vlies (SGP): Voorzitter. Ik heb nooit
gepleit voor rust in het onderwijs als daaronder
begrepen zou worden een zekere gezapigheid ten
opzichte van de speur- en zoektocht naar wat het beste is
voor de leerling. Dat staat ook bij mij centraal. Ik heb
juist gerefereerd aan het bestendige pleidooi van de heer
Van Dijk als het gaat onderwijsontwikkelingen,
-vernieuwing, -innovatie van: alsjeblieft niet, geef die
onderwijsprovincie nu eens een keer rust. Dat heb ik toch
goed van u begrepen? Om die dingen bij elkaar te
houden, is de uitdaging waar hij en ik nu voor staan en
ik wilde hem daar even aan herinneren.

leerstroom gaat – zoals wij dit nu afkaarten in de Kamer
– moet hij worden overgeschreven en valt hij onder het
vo-regime in de zin van het gewone vmbo-regime. Dan
vervolgt hij daar zijn weg. Er zijn binnen het praktijkonderwijs mogelijkheden om die aansluiting te maken.
Het zijn vaak andere leerlingen met een andere indicatie.
Dit is geen probleem; dit gaat gewoon door.
Ik kom nu op het punt dat mevrouw Dezentjé aan de
orde stelde. Het is de vo-bekostiging zoals wij die
kennen. Ik heb het bedrag niet in mijn hoofd, maar het is
eerder vastgesteld. De diplomabekostiging is 20% en
onderdeel van de jaarbekostiging aan een mbo-instelling.
Dit gaat naar de lumpsum. Men verantwoordt zich bij de
leerlingentellingen, want die leerlingen moeten er wel
zijn.
Mevrouw Dezentjé spreekt over zijinstromers,
jongeren, in het mbo en gaat daarbij wat verder dan het
voorstel. Dit zijn jongeren die tijdelijk ergens uit zijn
gegaan en halverwege willen instromen. In het mbo zou
dit moeilijk zijn. Toch zijn er steeds meer mboinstellingen die dit type klassen creëren. Ik noem de
succesklas in Den Bosch, de Amsterdamse school, maar
rondom Amsterdam zijn er überhaupt veel mogelijkheden. Er zullen ongetwijfeld initiatieven buiten het stelsel
en de toegelaten instellingen in het stelsel zijn, maar ik
ga er vooralsnog van uit dat de mbo-instellingen dit
goed zullen regelen. Als een particuliere instelling dit wil
regelen, kan dat, maar het is een keus van de ouders om
de jongeren daar school te laten gaan.
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Het
gaat erom dat bijvoorbeeld de bouwsector een bedrijfsschool heeft waar leerlingen die halverwege het
schooljaar zijn uitgevallen, alsnog een opleiding kunnen
volgen. Die opleiding telt echter niet mee, omdat de
opleiding van de bedrijfsschool niet erkend is – niet
bekostigd ook trouwens – en waarschijnlijk ook geen
examenbevoegdheid heeft. Misschien moeten wij nagaan
of zo’n bedrijfsschool die erkenning en bevoegdheden
kan krijgen om zo een mouw te passen aan de behoefte
in de praktijk.

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:
Voorzitter. Er rest nog maar een paar vragen, de
allereerste over de btw-problematiek. Detachering in het
kader van samenwerking tussen scholen voor gezamenlijke onderwijstrajecten is feitelijk btw-vrijgesteld. Dit is
het geval als detachering plaatsvindt in het kader van het
geven van onderwijs, niet bedoeld is om extra opbrengsten te verschaffen en er geen rechtstreekse concurrentie
met commerciële ondernemers is. Daar hebben wij het
nu over. Dank voor die vraag, want nu kan ik het op
scherp zetten.
Het Landelijk Werkverband Praktijkonderwijs en de
MBO Raad hebben uitstekend voorlichtingsmateriaal
ontwikkeld voor praktijkscholen die een mbo 1-opleiding
willen combineren. Dit gebeurt ook in de praktijk en dit
kan gewoon zo blijven. Op het moment dat een leerling
van de praktijkschool naar een assistentopleiding in de

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Wij
kennen wel de mogelijkheid om particuliere instituten
licenties te geven, maar dit is wat anders dan een
toegelaten instelling die ik in het kader van de wet zal
financieren. Daarvoor is er een stelsel van mboinstellingen in Nederland en dat lijkt mij eerlijk gezegd
genoeg, want anders wordt het alleen maar versnipperd.
Die instellingen zijn toegelaten voor bekostiging. Als het
type instelling dat mevrouw Dezentjé noemt, voldoet aan
de eisen die wij stellen aan een mbo-opleiding en aan de
kwalificatiestructuur, kan die voor een licentie in
aanmerking komen.
Ik heb de vragen van de heer Van der Vlies reeds
beantwoord in mijn antwoord op de vragen van de heer
Biskop.
In antwoord op de opmerkingen van de heer Van Dijk
onderstreep ik de woorden van mevrouw Dezentjé, niet
alleen vanuit het belang van het bedrijfsleven, ook al wil
dat natuurlijk ook weten wat het in handen krijgt. Maar
als het bedrijfsleven niet weet wat het in handen krijgt,
heeft het kind geen kans. Ik kies voor kansen voor
kinderen. Ik wil een kind een diploma laten halen waar
het op de arbeidsmarkt iets aan heeft. De heer Van Dijk
zegt dat hij uit onderzoek weet dat het niet goed zit met

Tweede Kamer

20 mei 2009
TK 86

De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. Ik vind het
prachtig gezegd!
©

Assistentopleidingen in het vmbo

86-6689

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
het cgo. Maar het bedrijfsleven ziet, alles afwegende,
nog steeds een plus in de manier waarop jongeren nu
opgeleid worden en de competenties die ze volgens onze
kwalificatiestructuur hebben aan het eind van de rit. Het
woord ″competentie″ werkt voor de heer Van Dijk
misschien als een rode lap, maar het gaat er gewoon
over of mensen de telefoon goed kunnen aannemen,
dienstbaar kunnen zijn, kunnen zien of klanten eigenlijk
meer willen dan ze vragen; dat zijn vaardigheden, die er
tegenwoordig gewoon bij horen. Jongeren moeten ook
een beetje flexibel kunnen zijn, want in deze arbeidsmarkt zitten mensen niet meer 50 jaar op dezelfde plek.
Ik vind dat dus een goede zaak. Scholen die dit invullen
op een manier die niet past bij het kind en het maar los
en open laten, moeten het echt anders doen. Dit is
scholen ook zeer duidelijk gemaakt, maar het behoort
wel tot de verantwoordelijkheid van de scholen. We
waren het – ik zeg het maar weer eens – allemaal eens
over de commissie-Dijsselbloem: wij gaan over het
″wat″, de school over het ″hoe″. Ooit zijn die prachtige
beginselen bedacht, maar ik houd helemaal niet van
concepten van bovenaf. Ik sluit heel graag aan bij wat
mensen op de scholen zelf beweegt en ik zie echt dat de
scholen die slag steeds meer maken. Laten we opletten
dat we het kind niet met het badwater weggooien.

vakkennis is. Dat is dus een dikke, vette meerderheid. De
staatssecretaris moet dat niet anders voorstellen.

De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. De staatssecretaris gelooft nog in het sprookje dat het competentiegerichte onderwijs alleen gaat over het ″wat″ en over
eindexamens. Maar laat zij dit eens gaan vragen aan de
docenten op de opleidingen: die zeggen dat zij niet meer
aan hun vak toekomen, dat zij de leerlingen niet meer de
begeleiding kunnen geven die zij zo graag zouden willen
geven, vanwege de organisatie door de schoolleiding en
het schoolbestuur van dat competentiegerichte onderwijs. De staatssecretaris zegt zelf ook dat het op
sommige scholen helemaal misgaat. Ik zie een direct
verband met het competentiegerichte onderwijs. Ik wil
scholen de vrijheid geven, de staatssecretaris wil het
landelijk verplicht invoeren.

De algemene beraadslaging wordt gesloten.

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:
Voorzitter. Eigenlijk ben ik hierover een beetje klaar met
de heer Jasper van Dijk, maar voor eens en voor altijd: ik
spreek leraren die wel degelijk buitengewoon goed uit de
voeten kunnen met de kwalificatiestructuur. Het
onderzoek van de Kamer zelf – maar kennelijk bevalt
hem dat niet zo goed – geeft aan dat een meerderheid
van de docenten dit onderschrijft. Het gaat erom dat op
de scholen daarbij ruimte wordt geboden aan de
professionaliteit van docenten. Dat gaat soms niet goed;
dat ligt niet aan de kwalificatiestructuur, maar aan de
wijze waarop onderwijskundig leiding wordt gegeven.
Natuurlijk zijn we daarmee op allerlei manieren bezig, en
de Kamer zal dat in de rapportage van 2010 terugzien. Ik
pas er gewoon voor om die simpele, een-opeenbenadering van de SP te volgen; daar ben ik echt
klaar mee!

Voorzitter: Verbeet

De heer Jasper van Dijk (SP): Is de staatssecretaris zich
bewust van haar geschiedvervalsing? Als zij het
Kameronderzoek goed leest, ziet zij dat 70% van de
leraren ontevreden is over de wijze van invoering van
competentiegericht onderwijs en twee derde van de
docenten vindt dat er sprake van een verlies aan

Tweede Kamer

Jaarverslagen 2008

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Nee,
tegen de wijze van invoering bestaan bezwaren. Ik ken
alle percentages niet uit mijn hoofd, maar ik weet één
ding: een meerderheid van de leraren onderschrijft de
competentiegerichte kwalificatiestructuur. U moet die
twee zaken niet door elkaar halen, want daarmee doet u
geen recht aan de kwalificatiestructuur. That’s it, wat mij
betreft.
Er zijn nog twee moties. De motie die de regering
verzoekt om de mogelijkheid te bieden om de assistentopleiding buiten het competentiegerichte onderwijs te
houden, ontraad ik; dat moge helder zijn. De tweede
verzoekt de regering om te onderzoeken hoe het mbo
kan worden omgevormd en daarbij de mogelijkheid van
opsplitsing te betrekken van enerzijds mbo 1 en 2 en,
anderzijds, 3 en 4. Ik zei al dat dit niet nodig is. Ik ga de
zaken op een rustige manier bespreken en de Kamer
daar natuurlijk over informeren zodra ik een goed beeld
heb. Dat laatste wil ik de Kamer toezeggen, maar geen
exacte datum waarop die brief bij de Kamer aankomt. De
motie die mij veel te stelselwijzigingsachtig is, ontraad ik
sowieso, want die is helemaal niet nodig.

De voorzitter: Ik heb in de loop van het debat twee
toezeggingen gehoord en die breng ik nog even onder
de aandacht. Allereerst zal de Kamer in het najaar van
2009 de evaluatie van de assistentopleidingen ontvangen. Ten tweede zal de Kamer worden geïnformeerd
zodra de staatssecretaris een goed beeld heeft van de
stand van zaken in het mbo.
De moties en het wetsvoorstel zullen volgende week
op de stemmingslijst staan.
De vergadering wordt van 11.55 uur tot 13.00 uur
geschorst.

Aan de orde is de aanbieding van de jaarverslagen
over het jaar 2008 en de rapporten van de
Algemene Rekenkamer bij de jaarverslagen.
©
Minister Bos: Voorzitter. Al jaren proberen wij van
Verantwoordingsdag een bijzondere dag te maken, niet
alleen met betrekking tot alle informatie die die dag over
de Kamer uitgegoten wordt, maar ook als het gaat om
alle oordelen die die dag over het kabinet worden
geveld. Dat geldt zeker ook in de manier waarop wij
aandacht vragen voor het feit dat het in de politiek niet
alleen hoort te gaan over wie de mooiste plannen weet
te maken, maar minstens zozeer over wie er daadwerkelijk verantwoordelijkheid neemt en resultaten boekt, of
niet. Vanuit die gedachte sta ik hier vandaag opnieuw om
het financieel jaarverslag over 2008 aan te bieden. Maar
niet heus. De Kamer heeft dit allemaal afgelopen vrijdag
al gekregen en veel heeft hierover in de kranten gestaan.
Vaak is al publiek gereageerd op wat ik de Kamer
vandaag aanbied.

20 mei 2009
TK 86

86-6690