Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 700 B

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
gemeentefonds voor het jaar 2009

Nr. 19

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN
EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 juli 2009
Inleiding
In het Algemeen overleg van 30 juni 2009 met de vaste commissie voor
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is het onderwerp meerjarenramingen gemeentebegrotingen aan de orde geweest. Aanleiding hiervoor
zijn de vragen die bij de gemeenten zijn gerezen over dat onderwerp nu er
pm-ramingen voor de voor de accressen in de jaren 2012 en verder zijn
opgenomen in de meicirculaire Gemeentefonds 2009. Onderstaand geef ik
u mijn opvatting over dat onderwerp. Ik heb deze afgestemd met de VNG
en met de provinciale toezichthouders.
Los van akkoord
Expliciet wordt gesteld dat het accres voor de jaren 2012 en verder geen
onderdeel uitgemaakt heeft van de aanvullende afspraken tussen de
fondsbeheerders en de koepels.
In de aanvullende afspraken is wèl opgenomen dat de fondsbeheerders
en de koepels de normeringssystematiek (inclusief de incidentele afwijking) in gezamenlijkheid zullen evalueren, zoals gebruikelijk in aanloop
naar een nieuwe kabinetsperiode. Deze evaluatie zal in 2010 aanvangen.
Uitgangspunt is dat de normeringssystematiek tijdens de volgende
kabinetsperiode wordt gecontinueerd, maar de beslissing daarover wordt
door het komende kabinet genomen, in overleg met de koepels.
Over de situatie voor 2012 en verder is op dit moment vrijwel
niets te zeggen

1

Het woord «gebruikelijk» staat tussen aanhalingstekens aangezien er reeds is ingegrepen in de systematiek en gecorrigeerd wordt
voor de maatregelen die samenhangen met
de kredietcrisis.

KST133455
0809tkkst31700B-19
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

In principe zou het mogelijk zijn om de «gebruikelijke» normeringssystematiek1 door te rekenen over de jaren 2012 en verder, op basis van
de Netto Gecorrigeerde Rijksuitgaven uit de Voorjaarsnota. Echter, het
beeld dat dan zou ontstaan zou een verkeerd signaal afgeven en zou daar-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 B, nr. 19

1

door verkeerde verwachtingen kunnen wekken. Dit wordt onder andere
veroorzaakt door de volgende factoren:
• Het huidge economisch beeld is uitermate onzeker, met name de lange
termijn (de periode 2012 en verder) is extreem slecht te voorspellen
(dit is de reden waarom het kabinet de verhouding tussen stimuleren
en ombuigen in 2011 afhankelijk heeft gemaakt van de economische
groei);
• In 2011 zullen er verkiezingen plaatsvinden en zal er een nieuw kabinet
aantreden, dit kan en zal nogal wat betekenen voor de rijksfinanciën en
de financiën van de medeoverheden;
• Gegeven het verslechterde Nederlandse EMU-saldo is het zeer wel
denkbaar dat het Rijk geconfronteerd wordt met een omvangrijke
ombuigingsopgave op de netto rijksuitgaven, welke op dit moment
nog niet ingevuld is;
• In 2010 zal er in samenwerking met de koepels een evaluatie aanvangen van de normeringssystematiek en er kan niet vooruitgelopen
worden op deze evaluatie; en
• Eind 2009 zal de Wet op de tekortnormering gepresenteerd worden.
Ook de medeoverheden hebben hier een aandeel in en dit kan een
effect hebben op het saldo in de komende jaren.
Bovenstaande heersende onzekerheden zorgen voor een uitermate
beweeglijk beeld voor de jaren 2012 en verder. De fondsbeheerders
konden (en wilden) daardoor geen concrete afspraken maken over het
accres in deze periode. Daarbij zijn de fondsbeheerders terughoudend en
voorzichtig in het geven van ramingen, signalen en/of verwachtingen voor
de lange termijn.
Behoedzaamheid en bandbreedte
Gegeven de uitermate onzekere periode die te wachten staat wordt
gemeenten geadviseerd behoedzaamheid te betrachten bij het opstellen
van de meerjarige gemeentelijke begrotingen.
Gegeven de bovenstaande onzekerheden zijn twee scenario’s te schetsen,
die zouden kunnen gelden als een voorlopige hanteerbare bandbreedte,
waaraan overigens op geen enkele wijze rechten kunnen worden ontleend
door gemeenten of provincies.
• Scenario A: een reëel accres van nul in de jaren 2012 en verder. In dit
scenario wordt er gecompenseerd voor de inflatie en het nominale
accres bevat dus enkel loon- en prijscompensatie. Er is geen sprake
van reële groei. Dit scenario is in wezen het doortrekken van het accres
uit de gemaakte afspraken voor 2010 en 2011.
• Scenario B: een nominaal accres van nul in de jaren 2012 en verder. In
dit scenario wordt er geen accres uitgedeeld. Er is sprake van een reële
krimp ter grootte van de inflatie. Ook somberder scenario’s dan dit
scenario kunnen echter bewaarheid worden.
Bezuinigingstaakstelling
Gegeven de beschreven onzekerheden en geschetste bandbreedte wordt
gemeenten geadviseerd om bij het opstellen van de begroting 2010 en de
meerjarenraming (zeer) behoedzame uitgangspunten te hanteren
aangaande het accres voor de jaren 2012 en verder.
Wanneer de begroting 2010 sluitend is volgt repressief toezicht, ook
indien de meerjarenbegroting voor de jaren 2011, 2012 en 2013 niet sluit.
Van repressief toezicht is ook sprake wanneer een tekort ontstaat door
versnelling van investeringen. Daarover zijn in het aanvullende akkoord
tenslotte afspraken gemaakt. De meerjarenbegroting kan eventueel sluitend worden gemaakt met een taakstellende/richtinggevende bezuiniging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 B, nr. 19

2

Deze taakstelling moet dan volgend jaar wel invulling krijgen naar de dan
geldende inzichten. Bij begroting 2011 moet er derhalve weer zicht zijn op
een sluitende meerjarenbegroting. In geval de begroting 2010 niet sluit
geldt preventief toezicht, tenzij de meerjarenbegroting reëel in evenwicht
is (reëel, dat wil zeggen niet met een taakstellende/richtinggevende bezuiniging in evenwicht gebracht).
Risicoparagraaf opnemen
De gemeenten wordt nadrukkelijk geadviseerd om in de begroting een
paragraaf op te nemen met een uitleg over de gehanteerde meerjarige
uitgangspunten. In deze paragraaf kan aandacht geschonken worden aan
en uitleg gegeven worden over het toepassen van de scenario’s uit de
bandbreedte in de meerjarige begroting van de betreffende gemeente.
Ook kan in deze paragraaf enerzijds aandacht geschonken worden aan de
opgenomen bezuinigingstaakstelling in relatie tot de actuele (financiële)
situatie van de betreffende gemeente, anderzijds kan in deze paragraaf
aandacht geschonken worden aan de geldende begrotingsrisico’s en hoe
wordt opgetreden indien deze risico’s zich zouden manifesteren. Deze
paragraaf is belangrijk voor (het inzicht van) de toezichthouder. Dit neemt
niet weg dat gemeenten verantwoordelijk zijn en blijven voor een verantwoorde begroting.
Tot slot
Samenvattend kan gesteld worden dat de fondsbeheerders tot nu toe
geen expliciete afspraken hebben gemaakt over het accres in 2012 en
verder, maar zoals blijkt uit bovenstaand hebben de fondsbeheerders hier
goede redenen voor. De fondsbeheerders en de koepels zullen de
komende zomermaanden in dialoog blijven over dit onderwerp en bij het
Bestuurlijk overleg financiële verhouding (Bofv) van september 2009 zal
wederom worden gesproken over de dan geldende inzichten met betrekking tot de economische situatie, de stand van de rijksfinanciën en de
accressen over de jaren 2012 en verder.
Mede namens de minister van Financiën,
De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
A. Th. B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 B, nr. 19

3