Monitor
Gemeenten en
passend onderwijs 2017
Bestuurlijk overleg en
de afstemming met jeugdhulp

Dolf van Veen
Pauline Huizenga
Paolo van der Steenhoven

Monitor
Gemeenten en
passend onderwijs 2017
Bestuurlijk overleg en
de afstemming met jeugdhulp

Dolf van Veen
Pauline Huizenga
Paolo van der Steenhoven

Veen, D. van, Huizenga, P. & Steenhoven, P. van der.
Monitor Gemeenten en passend onderwijs 2017.
Bestuurlijk overleg en de afstemming met jeugdhulp.
Amsterdam: Nederlands Centrum Onderwijs & Jeugdzorg

Dit is publicatie nr. 16 in de reeks Evaluatie Passend Onderwijs.

ISBN: 978-94-92609-02-1
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, opgeslagen in een
geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, zonder
voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteurs en de uitgever.
All rights reserved. No parts of this publication may be reproduced or transmitted in any form or by any
means without prior written permission of the author and the publisher holding the copyrights of the
published articles.

Uitgave en verspreiding
Nederlands Centrum Onderwijs & Jeugdzorg
www.ncoj.nl
© Copyright NCOJ, 2017

Deze publicatie maakt deel uit van het door het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek
gefinancierde onderzoeksprogramma Evaluatie passend onderwijs (2014-2020).
NRO-projectnummer: 405-15-750

Inhoudsopgave
Samenvatting

3

1.

Inleiding
1.1 Achtergrond en doelstelling van het onderzoek
1.2 Probleemstelling en onderzoeksvragen
1.3 Opzet van het onderzoek
1.3.1 Vragenlijst
1.3.2 Dataverzameling
1.3.3 Respons
1.3.4 Representativiteit
1.4 Responskenmerken
1.5 Leeswijzer

10
10
11
11
11
14
15
15
16
17

2.

Overleg en afstemming over passend onderwijs van gemeenten met primair en
voortgezet onderwijs
18
2.1 Vormgeving oogo-ondersteuningsplan
18
2.2 Vormgeving oogo-jeugdplan
22
2.2.1 Afstemming passend onderwijs en jeugdhulp in de gemeente in voorbereiding
oogo-ondersteuningsplan
24
2.2.2 Overleg en afspraken over inzet van jeugdhulp in onderwijs
25
2.3 Inhoudelijke onderwerpen van het oogo-ondersteuningsplan en afspraken
met/zonder inzet jeugdhulp
27
2.3.1 Inhoudelijke onderwerpen, afspraken en inzet jeugdhulp bij bestuurlijk overleg
gemeenten en samenwerkingsverbanden primair onderwijs (oogoondersteuningsplan po)
28
2.3.2 Inhoudelijke onderwerpen, afspraken en inzet jeugdhulp bij bestuurlijk overleg
gemeenten en samenwerkingsverbanden voortgezet onderwijs (oogoondersteuningsplan vo)
33
2.4 Overige besproken onderwerpen oogo-ondersteuningsplan
37
2.5 Thema’s die meer aandacht in toekomstig overleg behoeven
39
2.6 Behoefte en inzet jeugdhulp in po en vo
41
2.7 Knelpunten afstemming van passend onderwijs en jeugdhulp
45
2.8 Tevredenheid met naleving van afspraken oogo-ondersteuningsplan
48
2.9 Evaluatie bestuurlijke samenwerking in het po en vo
50

3.

Overleg en afstemming over passend onderwijs van gemeenten met het mbo
52
3.1 Vormgeving overleg met mbo-instellingen
52
3.2 Inhoudelijke onderwerpen van het bestuurlijk overleg en afspraken met/zonder
inzet jeugdhulp
54
3.3 Overige besproken onderwerpen in bestuurlijk overleg
59
3.4 Thema’s die meer aandacht in toekomstig overleg behoeven
59
3.5 Behoefte en inzet jeugdhulp in het mbo
60
3.6 Knelpunten afstemming van passend onderwijs en jeugdhulp
63
3.7 Tevredenheid met naleving van afspraken
65
3.1 Evaluatie bestuurlijke samenwerking in het mbo
66
1

4.

Overleg en afstemming over passend onderwijs van gemeenten met het (v)so
67
4.1 Vormgeving overleg met (v)so-schoolbesturen
67
4.2 Inhoudelijke onderwerpen van het bestuurlijk overleg en afspraken met/zonder
inzet jeugdhulp
68
4.3 Overige besproken onderwerpen in bestuurlijk overleg
73
4.4 Behoefte en inzet jeugdhulp in het (v)so
73
4.5 Behoefte en inzet jeugdhulp in het (v)so
74
4.6 Knelpunten afstemming van passend onderwijs en jeugdhulp
77
4.7 Tevredenheid met naleving afspraken
77
4.8 Evaluatie bestuurlijke samenwerking met het (v)so
79

5.

Evaluatie van gemeenten over overleg en afstemming met het onderwijs over passend
onderwijs en jeugdhulp
80
5.1 Doelstellingen passend onderwijs
80
5.1.1 Landelijke/gemeentelijke doelstellingen
81
5.1.2 Samenhang tussen de vorm en inhoud van het overleg en de mate van
voortgang in de doelrealisatie
83
5.1.3 Andere doelstellingen van gemeenten
85
5.2 Onvoorziene effecten van beleidsdoelen
87
5.3 Het oogo-ondersteuningsplan als beleidsinstrument
88
5.4 Kwalificatie afstemming onderwijs en jeugdhulp en afstemming voor oogo’s met
andere gemeenten
90

6.

Beantwoording van de onderzoeksvragen

92

Bijlage 1 Voorbeeld uitnodiging tot deelname online-onderzoek

98

Bijlage 2 Toelichting bij de vragenlijst en achtergrondvragen

99

Bijlage 3 Toelichtingen bij open vraag over oogo-ondersteuningsplan als
beleidsinstrument

101

2

Samenvatting
In dit onderzoeksrapport Monitor Gemeenten en passend onderwijs 2017 is antwoord
gegeven op de centrale onderzoeksvraag op welke wijze gemeenten inhoud en vorm
geven aan hun verantwoordelijkheid voor de afstemming van onderwijs en jeugdhulp in
het kader van passend onderwijs. Vier deelvragen die voorafgaande aan het onderzoek
zijn geformuleerd, gaven richting aan de uitwerking:
1.
hoe zien de inhoud en vormgeving van de verantwoordelijkheid van gemeenten
voor de afstemming van onderwijs en jeugdhulp in het bestuurlijk overleg met
samenwerkingsverbanden/scholen over passend onderwijs en het gemeentelijk
jeugdplan eruit?
2.
welke (eigen en/of landelijke) doelstellingen van passend onderwijs worden
daarbij nagestreefd en wat is de voortgang in de doelrealisatie?
3.
is er samenhang tussen de gekozen inhoud en vormgeving en de mate waarin
voortgang in de doelrealisatie wordt geboekt?
4.
welke onvoorziene effecten van passend onderwijs worden gesignaleerd?
Een online-vragenlijst is voorgelegd aan gemeentelijke beleidsmedewerkers passend
onderwijs of coördinerende beleidsmedewerkers passend onderwijs van alle gemeenten.
Voor het verkrijgen van de e-mailadressen van de juiste medewerkers van gemeenten zijn
alle 388 gemeenten telefonisch benaderd. De gedragslijn hiervoor is beschreven in een
protocol en is strikt aangehouden.
Er hebben 154 gemeenten meegewerkt aan het online-onderzoek in januari 2017, een
respons van 40%. Deze gemeenten representeren 47% van de Nederlandse gemeenten
omdat zij soms ook namens andere gemeenten waarmee zij samenwerken op het gebied
van passend onderwijs en/of jeugdhulp de vragenlijst hebben ingevuld.
De respons vormt een getrouwe weergave voor de spreiding van gemeenten over
provincies, de bevolkingsomvang van gemeenten en de aanwezigheid van een of meer
vestigingen voor voortgezet onderwijs, (voortgezet) speciaal onderwijs cluster 3 en/of 4 en
middelbaar beroepsonderwijs.
Dit onderzoeksrapport beschrijft uitgebreid de resultaten van het vragenlijstonderzoek
dat is uitgezet bij gemeenten. Met de invoering van passend onderwijs in 2014 en de
transitie van de jeugdhulp naar gemeenten, de invoering van de Participatiewet en
veranderingen in de Wmo in 2015 hebben gemeenten nieuwe taken en
verantwoordelijkheden gekregen. Deze nieuwe taken en verantwoordelijkheden hebben
implicaties voor de samenwerking van gemeenten met het onderwijs en de afstemming
van onderwijs en jeugdhulp. De Wet passend onderwijs verplicht scholen en gemeenten
om met elkaar een ‘op overeenstem-mingsgericht overleg’ (oogo) te voeren over het
concept-ondersteuningsplan van het samenwerkingsverband primair en voortgezet
onderwijs (hierna po en vo). De afstemming tussen passend onderwijs en de jeugdhulp
staat daarbij op de agenda. Een andere wijze waarop gemeenten vormgeven aan hun
verantwoordelijk in de afstemming van onderwijs en jeugdhulp is het oogo-jeugdplan. De
jeugdwet verlangt dat gemeenten met de samen-werkingsverbanden po en vo een oogo
moeten voeren over het gemeentelijk jeugdplan.
3

De bevindingen aangaande de wijze waarop gemeenten inhoud en vorm geven aan hun
verantwoordelijkheid voor de afstemming van onderwijs en jeugdhulp in het kader van
passend onderwijs (centrale onderzoeksvraag en deelvraag 1) zijn beschreven in
hoofdstuk 2 tot en met 4 voor respectievelijk het primair en voortgezet onderwijs, het
middelbaar beroepsonderwijs, en het (voortgezet) speciaal onderwijs. Hoofdstuk 5 gaat in
op de resultaten voor de thema’s genoemd in de overige deelvragen, voor alle
onderwijssectoren. Het rapport behandelt een groot aantal thema’s en aspecten. Het
afsluitende hoofdstuk beantwoordt de onderzoeksvragen; dit is ook te lezen als een
samenvatting van de bevindingen. Hieronder beperken we ons tot enkele
hoofduitkomsten.
Onderzoeksbevindingen
Alle gemeenten hebben sinds 2013 minimaal één oogo-ondersteuningsplan met het
samenwerkingsverband po gevoerd. Ook de gemeenten met een vestiging voor vo hebben
in deze periode een oogo-ondersteuningsplan met het samenwerkingsverband vo
gevoerd. De meeste gemeenten voeren het overleg op regionaal niveau, dat is gezamenlijk
met andere gemeenten én met beide samenwerkingsverbanden tegelijk. In een
minderheid van de bestuurlijke overleggen nemen ook andere partijen zoals instellingen
voor jeugdhulp en het mbo deel. Twee derde van de gemeenten voert één of meer keren
per jaar bestuurlijk overleg over het ondersteuningsplan van het samenwerkingsverband
po en vo. Acht van de tien gemeenten evalueren bij zowel het po als het vo periodiek de
naleving van de gemaakte afspraken in het oogo-ondersteuningsplan. Bij een op iedere
tien gemeenten gebeurt dat volgens de respondenten niet.
De Wet passend onderwijs verplicht gemeenten niet met het middelbaar beroepsonderwijs
over passend onderwijs te overleggen. Driekwart van de gemeenten rapporteert dat zij
sinds 2014 één of meer keer met besturen in het mbo (roc, aoc of vakscholen) over
passend onderwijs c.q. leerlingen met speciale onderwijsbehoeften hebben overlegd. De
helft van de gemeenten met een mbo-instellingen overlegt hierover met schoolbesturen
minimaal een keer per jaar. Dit overleg over passend onderwijs wordt het vaakst gevoerd
in een gecombineerd overleg van mbo en het samenwerkingsverband vo. In een beperkt
aantal gevallen wordt er over deze materie met de mbo-instelling apart of in het kader van
de lokale of regionale educatieve agenda overleg gevoerd. Bijna een kwart van de
gemeenten meldt dat er (nog) geen overleg is gevoerd.
De meeste gemeenten met vestigingen voor (voortgezet) speciaal onderwijs overleggen
ook in het oogo-ondersteuningsplan of daar buiten bestuurlijk met schoolbesturen uit het
(v)so over passend onderwijs dan wel leerlingen met speciale onderwijsbehoeften. Een
vijfde van de gemeenten met een vestiging van (v)so zegt geen overleg te voeren. Een
ruime meerderheid van de gemeenten met (v)so overlegt minimaal één keer per jaar met
school-besturen over passend onderwijs c.q. leerlingen met speciale
ondersteuningsbehoeften.
De jeugdwet verlangt dat gemeenten met de samenwerkingsverbanden po en vo een oogo
moeten voeren over het gemeentelijk jeugdplan. Zes van de tien gemeenten voeren het
oogo-jeugdplan gezamenlijk met andere gemeenten en veelal met de samenwerkingsver-

4

banden po en vo tegelijk aan tafel. Een vijfde overlegt alleen namens de eigen gemeente.
Eén op de acht respondenten weet niet op welke wijze het oogo-jeugdplan wordt gevoerd.
Een meerderheid van de gemeenten voert het oogo-jeugdplan met de samenwerkingsverbanden po en vo samen aan tafel. Een kwart van de gemeenten voert het oogo met elk
samenwerkingsband afzonderlijk.
In negen van de tien gemeenten is er volgens de respondenten een inhoudelijke, binnengemeentelijke afstemming tussen het beleid voor passend onderwijs enerzijds en het
gemeentelijke beleid voor het jeugdplan/jeugdhulp anderzijds, waarvan in de helft van de
gemeenten in sterke tot zeer sterke mate. In bijna twee derde van de gemeenten is de
wethouder voor (passend) onderwijs ook verantwoordelijk voor het jeugdplan. In
eveneens twee derde van de gemeenten zijn in gezamenlijk overleg met het onderwijsveld
onderwerpen vastgesteld die de komende jaren betrekking hebben op de verbinding van
passend onderwijs met jeugdhulp. In dit kader wordt wel gesproken over een zogenaamde
ontwikkelagenda. In gemeenten waar de portefeuilles passend onderwijs en jeugd over
twee wethouders verdeeld zijn, komt de ontwikkelagenda net zo vaak voor als in
gemeenten waar die portefeuilles in één hand zijn.
Deze beleidsvoering raakt ook andere beleidsterreinen. Bij de voorbereiding van het oogo
met het po wordt door gemeenten vooral intern afgestemd over kinderopvang/integrale
kindcentra en de aanpak van voortijdig schoolverlaten/thuiszitten. Bij het vo betreft het
voornamelijk de beleidsterreinen voortijdig schoolverlaten en de Participatiewet.
Afstemming over de Wlz en Wmo gebeurt in minder dan een derde van de gemeenten.
Voor het overleg met het mbo heeft de interne afstemming vooral betrekking op het vsvbeleid, de Participatiewet en het gemeentelijk jeugdplan. Andere beleidsterreinen als Wlz
en Wmo worden aanmerkelijk minder vaak genoemd. Een kwart van de respondenten
weet niet met welke beleidsterreinen intern wordt afgestemd.
In het bestuurlijk overleg met de samenwerkingsverbanden, het mbo en het (v)so over
passend onderwijs/leerlingen met speciale onderwijsbehoeften komen verschillende
inhoudelijke onderwerpen aan de orde. Een deel van de onderwerpen vloeit voort uit
wettelijke taken of verantwoordelijkheden van de gemeente die vooral betrekking hebben
op het bevorderen en handhaven van de onderwijsdeelname (leerplicht,
leerlingenvervoer, toegankelijk maken van schoolgebouwen en werkruimten), en de
vergoeding van kosten voor diagnose en behandeling van ernstige, enkelvoudige dyslexie.
Bij deze onderwerpen speelt inzet van jeugdhulp niet of nauwelijks een rol.
De afspraken die gemeenten met de samenwerkingsverbanden po en vo over deze
onderwerpen maken, hebben in een meerderheid van de gemeenten betrekking op de
ondersteuning van leerlingen met dyslexie (alleen voor po), het vervullen van zorgplicht
door schoolbesturen, leerlingenvervoer, handhaving van de leerplicht en afstemming van
het ondersteuningsplan met het (v)so in regio.
Bij het mbo gaat het in de meerderheid van de overleggen om de handhaving van de
leerplicht en bij het (v)so eveneens om handhaving van de leerplicht en leerlingenvervoer.
Een tweede set mogelijke inhoudelijke onderwerpen van bestuurlijk overleg heeft
betrekking op onderwerpen waarbij de inzet van jeugdhulp een rol kan spelen, onderverdeeld in vier groepen: i) de bevordering onderwijsdeelname en aanpak van verzuim, ii)
5

de functies van jeugdhulp (diagnostiek, lichte jeugdhulp, de zorgstructuur van het
onderwijs, en de deskundigheidsbevordering van onderwijspersoneel), iii) programma’s
en voorzieningen voor groepen leerlingen met speciale onderwijsbehoeften, en iv) de
overige inzet van jeugdhulp in programma’s en voorzieningen. De uitkomsten van het
onderzoek tonen een zeer gevarieerd beeld als het gaat om de besproken onderwerpen en
de bestuurlijke afsprakenlijstjes over de inzet van jeugdhulp, waarbij verschillen
geïdentifi-ceerd zijn als we letten op aspecten die op een meerderheid van de gemeenten
betrekking hebben en op de onderscheiden onderwijssectoren. Zo gaat het bijvoorbeeld
in alle sectoren om de bevordering van onderwijsdeelname/aanpak van verzuim. In het
vo, mbo en (v)so valt de aandacht voor begeleiding van jongeren met een beperking op,
terwijl bijvoorbeeld in het po de bestuurlijke aandacht sterk gericht is op leerlingen met
dyslexie en dyscalculie, en in het (v)so op leerlingen die behoefte hebben aan jeugd-ggz.
Waar er specifieke afspraken worden gemaakt over de inzet van gemeentelijke
gefinancierde instellingen in de ondersteuningsstructuur van de school en het
samenwerkingsverband gaat het bij het po en vo overwegend om leerplichtzaken, de
jeugdgezondheidszorg en het (school)maatschappelijk werk. Andere instellingen zijn
minder vaak genoemd. Bij het mbo gaat het in een meerderheid van de gevallen om
leerplichtzaken en instellingen voor arbeidsmarkttoeleiding. Bij het (v)so betreft het de
inzet van leerplichtzaken, de jeugd-gezondheidszorg, het wijkteam en instellingen voor
arbeidsmarkttoeleiding. In de helft van de gevallen gaat het over de inzet van
jeugdhulpprogramma’s in en om de school, de activering van opvoedingshulp vanuit het
onderwijs, advies en consultatie van onderwijs-medewerkers, de inzet van diagnostische
expertise, en de inzet van combinatieprogram-ma’s van jeugdhulp en onderwijs voor
specifieke doelgroepen. Over de deskundigheids-bevordering van onderwijsmedewerkers
worden het minst vaak afspraken gemaakt.
In alle onderwijssectoren zijn er ook onderwerpen waarvoor in beperkte mate afspraken
over de inzet van jeugdhulp worden gemaakt. Het gaat daarbij om diagnostiek, advies- en
consultatiemogelijkheden, deskundigheidsbevordering van onderwijsmedewerkers, en
voorzieningen voor kortdurende opvang of observatie, crisisopvang en –interventie.
Daarnaast zien we dat er relatief weinig afspraken worden gemaakt over programma’s
en/of voorzieningen op school voor bepaalde groepen leerlingen met speciale
ondersteuningsbehoeften. Het betreft hier leerlingen met (meervoudig) lichamelijke en/of
zintuigelijke beperkingen, een (licht) verstandelijke beperking, leerlingen met gedrags- en
emotionele problemen, hoogbegaafde leerlingen en (met uitzondering van het po)
leerlingen met specifieke leerproblemen.
Opvallend is tevens dat bij het mbo de percentages ‘weet niet’ bij afspraken over de inzet
van jeugdhulp bij alle van de 19 onderwerpen van 30% tot 89% varieert. Bij het (v)so gaat
het om 11 van de 18 onderwerpen met 31% tot 49% weet niet.
De informatie die gemeenten voorafgaande aan het bestuurlijk overleg van samenwerkingsverbanden po en vo en schoolbesturen in het mbo en (v)so ontvangen over de aard
en omvang van de benodigde jeugdhulp voor het onderwijs, is beperkt. Over de aard van de
behoefte aan jeugdhulp vanuit het onderwijs kon, afhankelijk van de onderwijssector, 8%

6

tot 29% van de gemeenten beschikken, over informatie aangaande de gewenste omvang
hiervan 5% tot 17% van de gemeenten.
Drie van iedere tien gemeenten rapporteren dat zij voor het oogo-ondersteuningsplan po
en vo de door het onderwijs gevraagde jeugdhulp in hoge tot zeer hoge mate kunnen
leveren. Volgens een derde van de gemeenten lukt dat in enige of geringe mate, terwijl
ruim een kwart van de respondenten niet weet of hun gemeente de gevraagde jeugdhulp
aan het onderwijs kan leveren. Voor het (v)so zijn de uitkomsten vergelijkbaar met die van
po en vo. Voor het mbo zegt één op de zeven gemeenten in (zeer) hoge mate de gevraagde
jeugdhulp te kunnen leveren, terwijl bijna de helft van de respondenten aangeeft niet te
weten of hun gemeente dit kan.
Gevraagd naar de mate van progressie als we kijken naar de inzet van jeugdhulp in het
onderwijs na de invoering van passend onderwijs in 2014, dan hebben veel gemeenten
geen oordeel. Voor het po en vo is dat bij ruim een derde van de respondenten het geval,
en voor het (v)so en mbo heeft de helft van de respondenten geen oordeel. De overige
respondenten zien bij alle onderwijssectoren overwegend verbeteringen als het gaat om
de inzet van jeugdhulp in het onderwijs.
Knelpunten in de afstemming tussen passend onderwijs en jeugdhulp doen zich in het po en
vo volgens een meerderheid van de gemeente voor; in het mbo en (v)so vindt een derde
van de gemeenten dat. Ook bij dit onderwerp geldt dat een aanzienlijke groep
respondenten aangeeft niet te weten of er knelpunten zijn; voor het po en vo is dit minder
dan een kwart van de gemeenten, voor het (v)so bij vier van de tien gemeenten, en voor
het mbo voor twee derde van de gemeenten. Naast knelpunten die in meerdere sectoren
aan de orde zijn, zoals de afbakening van taken en verantwoordelijkheden, worden ook
knelpunten genoemd die voor de onderwijssectoren specifiek zijn.
Het oordeel van gemeenten over naleving van afspraken in het oogo-ondersteuningsplan
over wettelijke taken van de gemeente die in het kader van passend onderwijs worden
uitgevoerd, is overwegend positief. Dit geldt voor het mbo en (v)so met name voor het
nakomen van afspraken op het gebied van de handhaving van de leerplicht en de aanpak
van thuiszitten. Voor het mbo en (v)so is een derde van de gemeente (zeer) tevreden over
het nakomen van afspraken inzake de begeleiding van jongeren met een beperking in de
toeleiding naar de arbeidsmarkt. Ook bij dit onderwerp geldt dat een aanzienlijke groep
respondenten geen oordeel heeft.
Het oordeel van gemeenten over de mate van progressie in de bestuurlijke samenwerking
bij de afstemming van onderwijs en jeugdhulp is met de invoering van passend onderwijs
volgens de helft van de gemeenten in zowel po als vo hetzelfde gebleven; van de overige
respondenten ziet het merendeel een (sterke) verbetering. Vier van iedere tien gemeenten
zien de gemeente dan wel schoolbesturen graag een meer actieve rol nemen bij de
afstemming van onderwijs en jeugdhulp. Het oogo-ondersteuningsplan is volgens een
kleine meerderheid van de gemeenten een goed beleidsinstrument voor het maken van
afspraken tussen de gemeente en schoolbesturen over de afstemming van passend
onderwijs en jeugdhulp. Eén op de zes gemeenten is het daarmee oneens, en een kwart
van de respondenten zegt dit niet te kunnen beoordelen.

7

De bestuurlijke samenwerking bij de afstemming van het mbo en de jeugdhulp is naar het
oordeel van een derde van de gemeenten verbeterd. Bij het (v)so rapporteert vier op de
tien gemeenten dat de samenwerking (sterk) is verbeterd.
Gemeenten is gevraagd voor zes landelijke doelstellingen aan te geven of ze onderdeel
vor-men van het oogo-ondersteuningsplan po en vo of het bestuurlijk overleg met mbo
en/of (v)so. Met uitzondering van de laatste doelstelling worden alle doelstellingen door
een meerderheid van de gemeenten onderschreven en nagestreefd. Het betreft (in
aflopende frequentie):
 de reductie van het aantal thuiszitters (84%);
 transparante procedures in verband met de toewijzing van (extra) ondersteuning,
waaronder jeugdhulp, en plaatsing/terugplaatsing (70%);
 goede informatie voor ouders over (extra) ondersteuningsmogelijkheden waaronder
inzet van jeugdhulp, van de diverse scholen in de regio/samenwerkingsverband
(67%);
 de reductie van bureaucratie rondom het verkrijgen (aanvraag, diagnostiek,
toewijzing) van speciale onderwijszorg in combinatie met jeugdhulp (63%);
 minder leerlingen naar (aparte) speciale onderwijsvoorzieningen mede door inzet van
jeugdhulp (59%);
 ouders zijn tevreden over de (extra) ondersteuning, waaronder jeugdhulp, die scholen
bieden (36%).
De beantwoording van de vraag over de mate waarin voortgang wordt geboekt bij het
bereiken van de landelijke doelstellingen is voor veel gemeenten niet mogelijk. De helft tot
driekwart van de respondenten meldt bij vijf van de zes doelstellingen dat zij het niet
weten. De meeste voortgang in de doelrealisatie wordt naar het oordeel van gemeenten
geboekt bij de reductie van het aantal thuiszitters, de minste voortgang wordt geboekt bij
de reductie van bureaucratie rondom het verkrijgen van speciale onderwijszorg in
combinatie met jeugdhulp.
Een vijfde van de gemeenten zegt in het kader van passend onderwijs nog andere dan de
genoemde landelijke doelen na te streven.
In het onderzoek stellen we met betrekking tot het oogo-ondersteuningsplan een zwakke
samenhang vast tussen de vorm van de wijze waarop gemeenten hun
verantwoordelijkheid voor de afstemming van onderwijs en jeugdhulp gestalte geven
enerzijds en de voortgang bij de doelrealisatie anderzijds. Het bestuurlijk overleg met het
mbo en (v)so is vanwege de kleine aantallen in de respons buiten beschouwing gelaten in
de analyse.
Voor wat betreft de inhoud van het bestuurlijk overleg vinden we eveneens een zwakke
samenhang met de mate van doelrealisatie. Er is een zwakke positieve samenhang tussen
enerzijds in het oogo-ondersteuningsplan gemaakte afspraken en anderzijds de voortgang
bij het bereiken van de volgende doelstellingen: de reductie van het aantal thuiszitters;
goede informatie voor ouders over (extra) ondersteuning; transparante procedures i.v.m.
toewijzing van (extra) ondersteuning, waaronder jeugdhulp, en plaatsing/terugplaatsing;
en reductie van bureaucratie rondom het verkrijgen speciale onderwijszorg in combinatie
met jeugdhulp. Van de verschillende samenhangende afspraken correleert de inzet van
jeugdhulp bij de aanpak van verzuim met drie van de zes doelstellingen het vaakst.
8

De overgrote meerderheid van gemeenten ziet geen onvoorziene effecten van passend
onderwijs. Een op de vijf gemeenten constateert door de invoering van passend onderwijs
en mede gelet op de beoogde beleidsdoelen van passend onderwijs wel onvoorziene
effecten. De toelichting die een klein aantal respondenten hierbij geeft, is niet eenduidig.

9

1. Inleiding
1.1 Achtergrond en doelstelling van het onderzoek
Dit onderzoeksrapport Monitor Gemeenten en passend onderwijs is onderdeel van de
Evaluatie Passend Onderwijs die gefinancierd wordt door het Nationaal Regieorgaan
Onderwijsonderzoek (NRO) van de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk
Onderzoek (NWO). Het evaluatieprogramma dat loopt van 2014-2020 wordt uitgevoerd in
opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), is opgezet om
de invoering van passend onderwijs goed te kunnen volgen. Het evaluatieprogramma
beoogt enerzijds onderwijsinstellingen en andere betrokken partijen een beeld te geven
van de invoering van passend onderwijs en anderzijds het ministerie van OCW informatie
te verstrekken over de uitkomsten en consequenties van het uitgevoerde beleid.
Met de invoering van passend onderwijs in 2014 en de transitie van de jeugdhulp naar
gemeenten, de invoering van de Participatiewet en veranderingen in de Wmo in 2015
hebben gemeenten nieuwe taken en verantwoordelijkheden gekregen. Deze nieuwe taken
en verantwoordelijkheden hebben implicaties voor de samenwerking van gemeenten met
onderwijs. Deze monitor Gemeenten en passend onderwijs richt zich op de rol van
gemeenten bij de afstemming tussen onderwijs en jeugdhulp in het kader van passend
onderwijs. De wijze waarop de gemeenten vorm en inhoud geven aan hun
verantwoordelijkheid voor de jeugdhulp in en om scholen, zowel curatief als preventief,
vormt een belangrijk aandachtspunt bij de evaluatie van passend onderwijs en vormt de
kern van de gemeentemonitor. Deze monitor beschrijft de stand van zaken met de
mogelijkheid tot het volgen van ontwikkelingen.
De Wet passend onderwijs verplicht scholen en gemeenten om met elkaar een ‘op
overeenstemmingsgericht overleg’ (oogo) te voeren. In de toelichting van de Wet passend
onderwijs is vastgelegd dat in dit oogo gemeente en samenwerkingsverband(en) overleg
voeren over i) een concept van het ondersteuningsplan van samenwerkingsverband(en)
primair onderwijs en voortgezet onderwijs, ii) de afstemming tussen het passend
onderwijs en jeugdhulp, leerlingenvervoer, leerplicht, en onderwijshuisvesting, en iii)
gemeenschappelijke onderwerpen die elke partij zelf voor overleg kan aandragen.1
In deze monitor sluiten we allereerst aan bij het bestuurlijk overleg dat gemeenten met
samenwerkingsverbanden voeren over het concept-ondersteuningsplan van het
samenwerkingsverband en de onderwerpen die daarbij aan de orde zijn. Aangezien de
nieuwe Jeugdwet van gemeenten vraagt het concept-jeugdplan met
samenwerkingsverbanden – voor zover dat passend onderwijs raakt – af te stemmen in
een oogo, is dit onderwerp meegenomen in de vragenlijst. Daarnaast besteden we, waar
dit aan de orde is, ook aandacht aan de rol van gemeenten bij de afstemming tussen
onderwijs en jeugdhulp in het kader van passend onderwijs voor de onderwijssectoren
(v)so en mbo.
Memorie van Toelichting bij de Wet Passend Onderwijs. Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012,
33 106, nr. 3.
1

10

1.2 Probleemstelling en onderzoeksvragen
Als centrale onderzoeksvraag voor dit onderzoek is geformuleerd:
Op welke wijze geven gemeenten inhoud en vorm aan hun verantwoordelijkheid voor
de afstemming van onderwijs en jeugdhulp in het kader van passend onderwijs?
De volgende vier deelvragen zijn voorafgaande aan het onderzoek geformuleerd en geven
richting aan de uitwerking van het onderzoek:
1.

2.
3.
4.

hoe zien de inhoud en vormgeving van de verantwoordelijkheid van gemeenten
voor de afstemming van onderwijs en jeugdhulp in het bestuurlijk overleg met
samenwerkingsverbanden/scholen over passend onderwijs en het gemeentelijk
jeugdplan eruit?
welke (eigen en/of landelijke) doelstellingen van passend onderwijs worden
daarbij nagestreefd en wat is de voortgang in de doelrealisatie?
is er samenhang tussen de gekozen inhoud en vormgeving en de mate waarin
voortgang in de doelrealisatie wordt geboekt?
welke onvoorziene effecten van passend onderwijs worden gesignaleerd?

Deze deelvragen zijn bij aanvang van dit onderzoek geformuleerd en vormden het
uitgangspunt bij de uitwerking van de onderzoeksopzet.

1.3 Opzet van het onderzoek
In deze paragraaf lichten we de opzet van het onderzoek bij alle 388 Nederlandse
gemeenten toe. We besteden allereerst aandacht aan de ontwikkeling van het
onderzoeksinstrument dat conform het goedgekeurde onderzoeksvoorstel is ingezet, te
weten een online-vragenlijst voor gemeenten. Daarna wordt ingegaan op de
dataverzameling in januari 2017, de daaropvolgende dataverwerking, behaalde respons
en representativiteit.

1.3.1 Vragenlijst
Veel tijd is besteed aan de ontwikkeling van de online-vragenlijst. Voor het ontwerpen van
de vragenlijst konden we slechts in beperkte mate gebruikmaken van eerder onderzoek
op dit gebied (zie bijvoorbeeld Van der Steenhoven & Van Veen, 2005, 2010)2. Daarnaast
bleek tevens het eerdere onderzoek ter zake de lokale educatieve agenda (LEA) als ook de
NJi-monitor Aansluiting Onderwijs Jeugdhulp niet of nauwelijks gebruikswaarde te
hebben voor de ontwikkeling van de vragenlijst. De onderwerpen waarover vragen zijn
geformuleerd zijn primair afgeleid uit de onderzoeksvragen van het onderzoek en sluiten
aan bij zowel de recente wet- en regelgeving als de uitvoeringspraktijk in gemeenten. Voor
dat laatste is kennisgenomen van de website Verbinding Onderwijs-Jeugdhulp, zijn

Van der Steenhoven, P., & Van Veen, D. (2010). NJi-Monitor: Gemeenten en onderwijs 2009. Utrecht:
Nederlands Jeugdinstituut, en Van der Steenhoven, P., & Van Veen, D. (2005). NJi-Monitor
Gemeenten en onderwijs 2005. Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut.
2

11

gesprekken gevoerd met daarin samenwerkende organisaties (o.a. PO-Raad, VNG, VOraad) en zijn diverse bezoeken afgelegd bij gemeenten.
Daarnaast zijn bij de vragenlijstconstructie de consortiumpartners geconsulteerd die de
mbo-monitor en monitor samenwerkingsverbanden uitvoeren. In beide monitors wordt
voor wat betreft de samenwerking en afstemming met gemeenten vooral gekeken naar de
overlegfrequentie en de tevredenheid bij de samenwerking.
Samengevat kan worden gesteld dat naast de onderzoeksvragen, vooral de bestaande
wet- en regelgeving, het Referentiekader passend onderwijs3 van de onderwijsraden en de
werkbezoeken aan gemeenten handvatten boden bij het ontwerp van de vragenlijst.
Voorafgaande aan de distributie van de weblink voor de online-vragenlijst zijn drie eerdere
versies van de vragenlijst steeds voorgelegd aan dezelfde drie (ex-)medewerkers van
gemeenten met het verzoek de vragenlijst in te vullen en te beoordelen op vraagstelling,
redactie, routing/opbouw en styling. Mede op basis van dit commentaar zijn beslissingen
genomen over de definitieve inhoud en vormgeving van de online-vragenlijst. Vooral de
introductie en opbouw van de vragenlijst en de volgorde van de te behandelen
onderwerpen bleken van belang. Besloten is dat leidende invalshoek voor het invullen van
de vragenlijst de beleidsvoering van gemeenten m.b.t. passend onderwijs is en dus het
bestuurlijk overleg van de gemeente met samenwerkingsverbanden/schoolbesturen over
het ondersteuningsplan van het samenwerkingsverband is. In dat kader wordt verder
gevraagd naar de afstemming met jeugdhulp en andere beleidsterreinen, en ook
stilgestaan bij de taken en verantwoordelijkheden van gemeenten en het overleg met
schoolbesturen en samenwerkingsverbanden als gevolg van de nieuwe Jeugdwet.
Als gevolg van de feedback werd besloten geen algemene uitspraken voor te leggen aan
gemeenten over thema’s en deelaspecten daarbinnen deze te bevragen voor afzonderlijk
het po, vo, mbo en (v)so. Deze keuze heeft direct gevolgen gehad voor de lengte van de
vragenlijst. Grote(re) gemeenten moeten derhalve de vragenset voor alle
onderwijssectoren invullen. De vragenlijst is op basis van dit commentaar waar mogelijk
verder ingekort om afhaken te voorkomen en de introductie is verbeterd om te
bevorderen dat gemeenten de vragenlijst in het geheel invullen.
Om in de vragenlijst zoveel mogelijk rekening te houden met de dagelijkse
uitvoeringspraktijk van gemeenten zijn enkele aanpassingen ten opzichte van eerdere
teksten doorgevoerd. Zo wordt de term oogo voor bestuurlijk overleg met
samenwerkingsverbanden over hun ondersteuningsplan en het gemeentelijk jeugdplan
niet door alle gemeenten gehanteerd. Daarom is in de instructie van de vragenlijst
uitgelegd dat we onder oogo-ondersteuningsplan het volgende verstaan: “Onder het
oogo-ondersteuningsplan wordt verstaan een op overeenstemming gericht bestuurlijk
overleg tussen gemeente en de samenwerkingsverbanden primair onderwijs en
voortgezet onderwijs over het concept-ondersteuningsplan van het betrokken
samenwerkingsverband in verband met passend onderwijs.”
En het oogo-jeugdplan is als volgt omschreven: “Onder oogo-jeugdplan wordt verstaan
een op overeenstemming gericht bestuurlijk overleg tussen gemeente en de
3

PO-Raad, VO-Raad, AOC Raad, & MBO Raad (2013). Referentiekader Passend onderwijs. Utrecht.

12

samenwerkingsverbanden po en vo over het gemeentelijke concept-jeugdplan voor zover
het passend onderwijs betreft.”
In het geval dat gemeenten niet onder de naam van oogo bestuurlijk overleg voeren maar
het bestuurlijk overleg wel dezelfde functie vervult, is hun gevraagd de vragen als zodanig
te lezen en te beantwoorden.
Soms voert een gemeente zelf geen oogo(’s) met het po en/of vo maar heeft zij het
bestuurlijk overleg overgedragen of gedelegeerd aan een andere gemeente of gemeenten.
In dat geval is de gemeente gevraagd de vragenlijst toch in te vullen. En, tot slot, in het
geval een gemeente met twee of drie samenwerkingsverbanden po of vo overleg voert, is
de gemeente verzocht bij de beantwoording van de vragen uit te gaan van het
samenwerkingsverband met de meeste scholen.
Met betrekking tot het gemeentelijk jeugdplan is ook het jeugdplan bedoeld als dat
(mede) op de regio betrekking heeft of regionaal is vastgesteld.
Na de introductie en achtergrondvragen komen in de vragenlijst de volgende
onderwerpen aan bod:
Vormgeving oogo’s met po en vo
 vormgeving van het oogo-ondersteuningsplan, waaronder frequentie van het overleg,
deelnemende partijen, vooroverleg, periodieke evaluatie van afspraken;
 vormgeving van het oogo-jeugdplan, waaronder deelnemende partijen, afstemming
van passend onderwijs en jeugdhulp in de gemeente in voorbereiding op het oogoondersteuningsplan, overleg en afspraken over inzet van jeugdhulp in het onderwijs.
Inhoud van overleg en (aspecten van) afspraken in oogo met po en vo
 inhoudelijke onderwerpen, afspraken en inzet van jeugdhulp bij het oogoondersteuningsplan van gemeenten en samenwerkingsverbanden primair onderwijs
en samenwerkingsverbanden voortgezet onderwijs;
 overige besproken onderwerpen in het oogo-ondersteuningsplan;
 thema’s die meer aandacht in toekomstig overleg behoeven;
 behoefte aan en inzet van jeugdhulp in het primair en voortgezet onderwijs;
 knelpunten bij de afstemming van passend onderwijs en jeugdhulp;
 tevredenheid met de naleving van afspraken in het oogo-ondersteuningsplan;
 evaluatie van bestuurlijke samenwerking in het po en vo.
Vormgeving van het bestuurlijk overleg met het mbo en (v)so
 vormgeving van het bestuurlijk overleg met het mbo en (v)so over passend
onderwijs/leerlingen met speciale onderwijsbehoeften, waaronder de frequentie van
het overleg, deelnemende partijen, vooroverleg, afstemming van passend onderwijs
en jeugdhulp in de gemeente in voorbereiding op het bestuurlijk overleg.
Inhoud van overleg en (aspecten van) afspraken van bestuurlijk overleg mbo en (v)so
 inhoudelijke onderwerpen, afspraken en inzet van jeugdhulp bij het bestuurlijk overleg
van gemeenten en schoolbesturen van mbo en (v)so;
 overige besproken onderwerpen in het bestuurlijk overleg met mbo en (v)so;
 thema’s die meer aandacht in toekomstig overleg behoeven;
 behoefte aan en inzet van jeugdhulp in het mbo en (v)so;
13





knelpunten bij de afstemming van passend onderwijs en jeugdhulp in het mbo en
(v)so;
tevredenheid met de naleving van afspraken in het bestuurlijk overleg met mbo en
(v)so;
evaluatie van bestuurlijke samenwerking in het mbo en (v)so.

Evaluatie van landelijke/gemeentelijke doelstellingen, oogo als beleidsinstrument en
afstemming onderwijs en jeugdhulp
 evaluatie van landelijke/gemeentelijke doelstellingen, waaronder de onderlinge
samenhang in de voortgang bij het bereiken van doelstellingen passend onderwijs,
samenhang tussen de vorm en inhoud van het overleg en de mate van voortgang in de
doelrealisatie, en andere doelstellingen van gemeenten;
 onvoorziene effecten van beleidsdoelen;
 het oogo-ondersteuningsplan als beleidsinstrument;
 de kwalificatie van de afstemming onderwijs en jeugdhulp en afstemming voor oogo’s
met andere gemeenten.

1.3.2 Dataverzameling
De onderzoeksgroep (of steekproefpopulatie) bestaat uit gemeentelijke
beleidsmedewerkers passend onderwijs of coördinerende beleidsmedewerkers passend
onderwijs van 388 gemeenten (stand aantal gemeenten: 2017). Er is gekozen om de hele
onderzoeksgroep via e-mail te benaderen en uit te nodigen voor deelname aan het
onderzoek.
Voor het verkrijgen van de e-mailadressen van de juiste medewerkers van gemeenten zijn
alle 388 gemeenten telefonisch voorafgaande aan het onderzoek in oktober 2016
benaderd. De gedragslijn hiervoor is beschreven in een protocol die strikt is aangehouden.
De beoogde respondent van het onderzoek bij de gemeente is het hoofd van de afdeling
Onderwijs van de gemeente, of bij diens/haar afwezigheid, de coördinerend
beleidsmedewerker/teamleider onderwijs (soms van een bredere afdeling/unit zoals
welzijn, samenleving of sociale pijler).
De beoogde respondenten zijn telefonisch benaderd met het verzoek hun naam, functie
en e-mailadres op te geven, zodat zij op een later tijdstip een op naam gestelde
uitnodiging voor deelname aan het online-onderzoek konden ontvangen.
In het geval geen contact kon worden gelegd met het hoofd Onderwijs is het secretariaat
van Onderwijs of van de afdeling waar Onderwijs onder valt gevraagd de verlangde
gegevens te verstrekken.
Als er geen contact met de afdeling Onderwijs kon worden gelegd is gevraagd te worden
doorverbonden naar de afdeling Leerplicht/VSV. Daar is vervolgens gevraagd naar de
contactgegevens van het hoofd Onderwijs.
In het geval deze stappen niet het gewenste resultaat opleverden is de telefonische
informatiebalie van de gemeente naar het e-mailadres van de afdeling onderwijs (of de
afdeling waaronder Onderwijs valt) of naar het algemene e-maladres van de gemeente
gevraagd.

14

Het resultaat is dat voor alle 388 gemeenten e-mailadressen zijn verzameld. Daarvan zijn
er 331 voor afzonderlijke gemeenten op naam van een contactpersoon, 40 op naam voor
gemeenten die met andere gemeenten op het gebied van passend onderwijs
samenwerken, 12 op naam van een contactpersoon maar met een generiek gemeentelijk
e-mailadres, en 5 generieke e-mailadressen zonder een naam van een contactpersoon.
In de dataverzameling zijn 365 gemeenten benaderd met het verzoek om de vragenlijst
online in te vullen. Daaronder bevinden zich zowel gemeenten die zelf het bestuurlijk
overleg met samenwerkingsverbanden po en/of vo voeren als gemeenten die dat mede
namens andere gemeenten doen. Daarmee zijn alle 388 gemeenten met een uitnodiging
voor deelname aan het onderzoek benaderd.
Er zijn geen meldingen van onbestelbare e-mailadressen. De uitnodiging voor het
onderzoek (zie bijlage 1) is in januari 2017 verzonden. Twee weken later is er een
algemene rappel verstuurd. In februari is de dataverzameling gesloten.

1.3.3 Respons
Er hebben 171 gemeenten gerespondeerd op de online-vragenlijst. Het responsbestand is
na afsluiting van de dataverzamelingsperiode gecontroleerd op onvolkomenheden en het
aantal vragen dat is beantwoord. Uit de respons van 171 zijn 17 cases verwijderd, omdat
deze respondenten weliswaar de weblink hebben aangeklikt maar geen vraag hebben
beantwoord. Na deze correctie is er een netto-respons van 154 cases (40% van de 388
gemeenten). Sommige gemeenten hebben de vragenlijst ook voor een of meer andere
gemeente(n) ingevuld, omdat zij op het terrein van passend onderwijs (en/of jeugdhulp)
met elkaar samenwerken. De 154 responderende gemeenten hebben namens in totaal 181
gemeenten de vragenlijst ingevuld waarmee zij 47% van alle gemeenten representeren.

1.3.4 Representativiteit
De respons is voor verschillende kenmerken vergeleken met de hele populatie van
gemeenten. Daarbij is gekozen de spreiding van gemeenten over provincies, de
bevolkingsomvang van de gemeente en de aanwezigheid van een of meer vestigingen
voor voortgezet onderwijs, (voortgezet) speciaal onderwijs cluster 3 en/of 4 en middelbaar
beroepsonderwijs.
Met behulp van Chi2-toetsen zijn voor elk van deze kenmerken geen statistisch significante
verschillen tussen de gemeenten in de populatie en de respons geconstateerd.4 De
respons vormt daarmee voor de genoemde kenmerken een getrouwe afspiegeling van de
gehele populatie van Nederlandse gemeenten.

- spreiding gemeenten over provincies: df=11, χ2 = 8.260, p = 0.690;
- verdeling bevolkingsomvang: df=2, χ2 = 2.490, p = 0.288;
- aanwezigheid vestiging(en) vo: df=1, χ2 = 1.263, p = 0.261;
- aanwezigheid vestiging(en) (v)so cluster 3/4: df=1, χ2 = 1.917, p = 0.166;
- aanwezigheid vestiging(en) mbo: df=1, χ2 = 2.103, p = 0.147.
Aanvullende Chi2-toetsen voor de spreiding van gemeenten met vo-, (v)so- en mbo-vestigingen
over provincies laten evenmin significante verschillen zien maar voldoen niet aan het criterium dat
maximaal 20% van de cellen een minimaal verwachte celvulling van kleiner dan 5 mag hebben.
4

15

Zoals hierboven beschreven zijn in de vragenlijst vragen voor de onderwijssectoren po, vo.
mbo en (v)so opgenomen. Daardoor hebben sommige gemeenten met drie of alle vier
onderwijssectoren een langere vragenlijst moeten invullen dan gemeenten met alleen po
en vo. Dit heeft er mede toe geleid dat het aantal respondenten aan het einde van de
vragenlijst is afgenomen tot 93 gemeenten.
Deze 93 gemeenten beschouwd naar de gehanteerde kenmerken voor representativiteit
laat zien dat deze reductie geen gevolgen heeft voor de representativiteit van de respons
voor wat betreft de spreiding over provincies en de aanwezigheid van vo-vestigingen. Wel
zijn kleinere gemeenten ondervertegenwoordigd, en middelgrote en grote gemeenten en
gemeenten met een mbo- of (v)so-vestiging oververtegenwoordigd.

1.4 Responskenmerken
In de volgende tabel is de respons gespecificeerd naar de omvang van de gemeente
gemeten in aantallen inwoners en de aanwezigheid van onderwijssectoren. Driekwart van
de responderende gemeenten telt minder dan 50 duizend inwoners. Elf procent heeft er
minimaal 100 duizend.
Alle gemeenten in Nederland hebben een of meer scholen voor primair onderwijs. Voor vo,
(v)so cluster 3 en/of 4 en het mbo (roc, aoc of vakschool) bedragen de respectieve cijfers
84%, 49% en 49%.
Tabel 1-1 Kenmerken van responderende gemeenten (n=154, in procenten)
omvang gemeenten
< 50.000 inwoners

75

50.000-100.000 inwoners

14

> 100.000 inwoners

11

aanwezigheid onderwijssector
po-vestiging(en)

100

vo-vestiging(en)

84

(v)so cluster3/4-vestiging(en)

49

mbo-vestiging(en)

49

Negentig procent van de respondenten (141 gemeenten) heeft de vragenlijst voor de eigen
gemeente beantwoord. De resterende 10% heeft de vragenlijst ingevuld voor de eigen
gemeente én voor een tot vier andere gemeenten waarmee wordt samengewerkt op het
gebied van passend onderwijs.
De respons beschouwd naar het beleidsterrein van de respondent laat zien dat veruit de
meeste respondenten werkzaam zijn op het beleidsterrein onderwijs (92%). Bijna de helft
(45%) is (ook) actief binnen de sector jeugd van de gemeente en 29% (ook) binnen een
andere sector. Voorbeelden van andere beleidsterreinen zijn sociaal domein,
kinderopvang, cultuur, sport, maatschappelijke ondersteuning (Wmo), participatiewet,
gezondheidszorg en welzijn.

16

Tabel 1-2 Beleidsterrein van respondent (in procenten, meer beleidsterreinen per
respondent mogelijk, n=154)
onderwijs

92

jeugd

45

ander beleidsterrein

29

Vier van de vijf respondenten (79%) hebben een functie van beleidsmedewerker
onderwijs. Drie van iedere tien respondenten (29%) hebben (ook) een functie als
beleidsmedewerker jeugd en 13% als coördinerend ambtenaar passend onderwijs.
Tabel 1-3 Functie van respondent (in procenten, meer functies per respondent mogelijk,
n=154)
hoofd afdeling onderwijs

1

beleidsmedewerker onderwijs

79

coördinerend ambtenaar passend onderwijs

13

hoofd afdeling jeugd

0

beleidsmedewerker jeugd

29

coördinerend ambtenaar jeugdhulp

3

andere functie

16

Andere functies die vooral worden genoemd zijn die van beleidsmedewerker gezondheid,
beleidsmedewerker gezondheid, beleidsmedewerker jongerenwerk en de combinatie
beleidsmedewerker/programmaleider.

1.5 Leeswijzer
In de hoofdstukken 2 tot en met 4 staan de resultaten voor respectievelijk het primair en
voortgezet onderwijs, het mbo en het (voortgezet) speciaal onderwijs centraal. In
hoofdstuk 5 wordt aandacht besteed aan de evaluatie van landelijke en gemeentelijke
doelstellingen op het gebied van passend onderwijs. In hoofdstuk 6 ten slotte zijn de
hoofdbevindingen beschreven en worden de onderzoeksvragen beantwoord. Het
onderzoeksrapport wordt afgerond met bijlagen. Bovendien is een korte samenvatting als
start van het rapport toegevoegd.

17

2. Overleg en afstemming over passend
onderwijs van gemeenten met primair en
voortgezet onderwijs
In dit hoofdstuk worden de resultaten gepresenteerd voor het primair en voortgezet
onderwijs. Achtereenvolgens komen de volgende onderwerpen aan de orde:
 vormgeving van het oogo-ondersteuningsplan, waaronder frequentie van het overleg,
deelnemende partijen, vooroverleg, periodieke evaluatie van afspraken;
 vormgeving van het oogo-jeugdplan, waaronder deelnemende partijen, afstemming
van passend onderwijs en jeugdhulp in de gemeente in voorbereiding op het oogoondersteuningsplan, overleg en afspraken over inzet van jeugdhulp in het onderwijs.
 inhoudelijke onderwerpen, afspraken en inzet van jeugdhulp bij het oogoondersteuningsplan van gemeenten en samenwerkingsverbanden primair onderwijs
en samenwerkingsverbanden voortgezet onderwijs;
 overige besproken onderwerpen in het oogo-ondersteuningsplan;
 thema’s die meer aandacht in toekomstig overleg behoeven;
 behoefte aan en inzet van jeugdhulp in het primair en voortgezet onderwijs;
 knelpunten bij de afstemming van passend onderwijs en jeugdhulp;
 tevredenheid met de naleving van afspraken in het oogo-ondersteuningsplan;
 evaluatie van bestuurlijke samenwerking in het primair en voortgezet onderwijs.

2.1 Vormgeving oogo-ondersteuningsplan
Volgens de helft (51%) van de gemeenten heeft het eerste oogo-ondersteuningsplan van
de gemeente (of de gemeente die dat namens de gemeente doet) met het
samenwerkingsverband po in 2014 plaatsgevonden, het jaar van invoering van passend
onderwijs. Bij 16% gebeurde dit al voor 2014 en bij 9% is het eerste oogo (na invoering) in
2015 of 2016 gevoerd. Een kwart van de respondenten kan niet aangeven wanneer het
eerste oogo met het samenwerkingsverband po is gevoerd.
Een soortgelijke frequentieverdeling zien we bij het vo. De helft van de gemeenten met vovestigingen (53%) heeft het eerste oogo in 2014 gevoerd, 18% eerder en 10% recenter. Een
vijfde kan het jaar niet achterhalen (20%).

18

Tabel 2-1 Eerst gevoerde oogo-ondersteuningsplan naar onderwijssectoren (in procenten)
po

vo

2012 of eerder

2

3

2013

14

15

2014

51

53

2015

7

8

2016

2

2

weet niet

23

20

totaal abs. (n=100%)

154

129

De frequentie waarmee het oogo-ondersteuningsplan wordt gevoerd varieert sterk over
de gemeenten. Twee vijfde (43%) voert het overleg 1 keer per jaar. Een kwart (23%) voert
frequenter overleg: 2 of meer keer per jaar. Voor 19% van de gemeenten is dat een keer
per jaar tot een keer per vier jaar. Veertien procent hanteert een andere frequentie die
(voor beide onderwijssectoren) samengevat als volgt wordt omschreven: bij wijzigingen
(van het ondersteuningsplan), bij het verlopen van het ondersteuningsplan, naar
behoefte, frequentie verschilt per samenwerkingsverband, en geen vaste frequentie.
De frequentie waarmee gemeenten een oogo-ondersteuningsplan met het
samenwerkingsverband vo voeren, wijkt niet veel af van het patroon bij het po: 43%
jaarlijks, 19% meer keren per jaar en 21% juist minder frequent.
Tabel 2-2 Frequentie oogo-ondersteuningsplan naar onderwijssectoren (in procenten)
po

vo

3 of meer keer per jaar

3

4

2 keer per jaar

20

15

1 keer per jaar

43

43

eens per twee jaar

10

8

eens per drie jaar

1

2

eens per vier jaar

8

11

andere frequentie

14

17

totaal abs. (n=100%)

146

123

Voor de meeste gemeenten is het oogo-ondersteuningsplan een regionale
aangelegenheid: 78% voert het overleg met het samenwerkingsverband (po en/of vo)
samen met andere gemeenten. Circa een vijfde (16% en 17% voor po en vo) overlegt
alleen namens de eigen gemeente met het samenwerkingsverband. Enkele gemeenten
(1% en 2%) voeren het overleg ook namens een andere gemeente. Drie procent heeft het
overleg juist gedelegeerd aan een andere gemeente. Onder ‘anders’ worden REA en een
ander regionaal overleg genoemd waarbij niet duidelijk is of de gemeente zelf deel
uitmaakt van deze overleggen.
Er is geen samenhang tussen de wijze of geografische schaal waarop het overleg is
georganiseerd en de bevolkingsomvang van de gemeente.

19

Tabel 2-3 Door wie wordt oogo-ondersteuningsplan gevoerd naar onderwijssectoren (in
procenten)
po

vo

gemeente voert bestuurlijk overleg alleen namens de eigen gemeente

17

16

gemeente voert bestuurlijk overleg ook namens andere gemeente(n)

1

2

gemeente voert bestuurlijk overleg samen met andere gemeenten

78

78

gemeente heeft bestuurlijk overleg gedelegeerd aan andere gemeente(n)

3

3

anders

1

1

n.v.t.

1

2

143

121

totaal abs. (n=100%)

Een ruime meerderheid van de gemeenten (73%) meldt dat het oogo-ondersteuningsplan
gevoerd wordt in een overleg met de samenwerkingsverbanden po en vo samen aan tafel.
Een vijfde van de gemeenten (21%) voert het oogo met de samenwerkingsbanden
afzonderlijk. De resterende 6% heeft bestuurlijk overleg in wisselende samenstellingen
(soms gecombineerd, soms apart). Er is geen samenhang tussen een gezamenlijk of apart
overleg enerzijds en de bevolkingsomvang van de gemeente anderzijds.
Bij een meerderheid van de oogo’s-ondersteuningsplan zijn naast vertegenwoordigers van
het samenwerkingsverband en de gemeente geen andere partijen betrokken (po: 71%, vo:
69%).
Bij 29% van het oogo met het po nemen andere partijen deel. Deze partijen zijn (in
aflopende volgorde): instellingen voor jeugdhulp zoals jgz, j-ggz, overige jeugdhulp (28%
van de deelnemende partijen), leerplicht/RMC (15%), instellingen voor kinderopvang
(15%), mbo (13%) en niet nader aangeduide partijen (28%).
In 31% van de oogo’s met het vo nemen ook andere partijen deel: instellingen voor
jeugdhulp (28% van de deelnemende partijen), mbo (28%), leerplicht/RMC (17%) en niet
nader aangeduide partijen (28%).
Driekwart van de gemeenten (73%) bereidt het oogo met een vooroverleg voor. Dit geldt
voor beide onderwijssectoren. Bij 25% is er geen vooroverleg.
In de meeste gevallen is er vooroverleg tussen beleidsmedewerkers van de gemeente en
vertegenwoordigers van het samenwerkingsverband en/of schoolbesturen. Bij 12% van
het vooroverleg met het po en 13% met het vo nemen ook wethouders deel aan het
vooroverleg.

20

Tabel 2-4 Vormen van vooroverleg over oogo-ondersteuningsplan met onderwijs naar
onderwijssectoren (in procenten)
po

vo

vooroverleg beleidsmedewerker gemeente en samenwerkingsverband/schoolbesturen

56

55

vooroverleg beleidsmedewerker en wethouder(s) en samenwerkingsverband/
schoolbesturen

12

13

vooroverleg op andere wijze

6

6

geen vooroverleg

25

25

weet niet

2

2

142

120

totaal abs. (n=100%)

Bij acht van iedere tien gemeenten (po: 83%, vo: 84%) vindt ter voorbereiding van het
oogo-ondersteuningsplan vooroverleg plaats tussen ambtenaren en/of wethouders van
de gemeenten in het samenwerkingsverband. Bij ruim 10% is dit niet het geval.
In de helft van gemeenten zijn het alleen ambtenaren die het regionale vooroverleg
voeren. Bij drie van iedere tien gemeenten (31%) nemen zowel ambtenaren als
wethouders deel aan de voorbereidende gesprekken.
Tabel 2-5 Vormen van vooroverleg over oogo-ondersteuningsplan tussen gemeenten
onderling naar onderwijssectoren (in procenten)
po

vo

vooroverleg tussen wethouders

3

3

vooroverleg tussen ambtenaren

49

48

vooroverleg van zowel wethouders als ambtenaren

31

31

geen vooroverleg

13

14

n.v.t., enige gemeente in het samenwerkingsverband

4

4

140

118

totaal abs. (n=100%)

Acht van de tien gemeenten (po: 83%, vo: 81%) evalueren periodiek de naleving van de
gemaakte afspraken in het oogo-ondersteuningsplan. Bij een op iedere tien gemeenten
gebeurt dat niet. De evaluatie wordt door een ruime meerderheid (po: 73%, vo: 70%)
zowel ambtelijk als bestuurlijk uitgevoerd. Een op de tien gemeenten doet de evaluatie
voor beide onderwijssectoren louter ambtelijk.
Tabel 2-6 Periodieke evaluatie naleving afspraken oogo-ondersteuningsplan naar
onderwijssectoren (in procenten)
po

vo

alleen ambtelijk

10

11

alleen bestuurlijk

0

0

zowel ambtelijk als bestuurlijk

73

70

geen periodieke evaluatie over de gemaakte afspraken

8

9

weet niet

9

11

143

121

totaal abs. (n=100%)

21

Bestuurlijk overleg over de voortgang van het nakomen van de gemaakte afspraken vindt
bij negen van iedere tien gemeenten minimaal een keer per jaar plaats (po: 89%, vo: 88%).
Acht procent doet het eens per twee of drie jaar of in een andere frequentie, bijvoorbeeld
als daartoe aanleiding bestaat.
Tabel 2-7 Periodieke evaluatie naleving afspraken oogo-ondersteuningsplan naar
onderwijssectoren (in procenten)
po

vo

3 of meer keer per jaar

8

9

2 keer per jaar

39

39

1 keer per jaar

42

40

eens per twee jaar

3

3

eens per drie jaar

2

2

eens per vier jaar

0

0

andere frequentie

3

3

weet niet

3

3

143

97

totaal abs. (n=100%)

2.2 Vormgeving oogo-jeugdplan
In de nieuwe Jeugdwet is opgenomen dat gemeenten met de samenwerkingsverbanden
po en vo een oogo moeten voeren over het jeugdplan.5 Het jeugdplan van de gemeente of
van de gemeenten vertegenwoordigd op regionaal niveau wordt door elke gemeenteraad
afzonderlijk vastgesteld. Het oogo-jeugdplan kan samen met of separaat van het oogoondersteuningsplan worden gevoerd, al dan niet in een gezamenlijk overleg met de
samenwerkingsverbanden po en vo.
Een meerderheid van de gemeenten rapporteert dat zij samen met andere gemeenten het
oogo-jeugdplan met het samenwerkingsverband (po: 60%, vo: 61%) voeren. Circa een
vijfde (18%) overlegt alleen namens de eigen gemeente met de samenwerkingsverbanden.
Enkele gemeenten (1%) voeren het overleg ook namens een andere gemeente. Een of
twee procent heeft het overleg juist gedelegeerd aan een andere gemeente. Volgens circa
4% wordt het oogo-jeugdplan ten tijde van het vragenlijst nog voorbereid. Dertien procent
van de respondenten weet niet op welke wijze het oogo-jeugdplan wordt gevoerd.

Jeugdwet (2014), Artikel 2.2, lid 3: Het plan wordt, voor zover het de afstemming van en effectieve
samenwerking met het onderwijs betreft, niet vastgesteld dan nadat over een concept van het plan
op overeenstemming gericht overleg heeft plaatsgevonden met het samenwerkingsverband,
bedoeld in artikel 18a van de Wet op het primair onderwijs en het samenwerkingsverband, bedoeld
in artikel 17a van de Wet op het voortgezet onderwijs. Het overleg met deze
samenwerkingsverbanden vindt plaats overeenkomstig een procedure, vastgesteld door het
samenwerkingsverband en het college van de gemeente of gemeenten (…).
5

22

Bij een ‘andere wijze’ lichten gemeenten voor beide onderwijssectoren hun antwoord als
volgt toe:
“Oogo-jeugd is in een andere regio georganiseerd dan passend onderwijs. De
samenwerkingsverbanden worden wel uitgenodigd, maar volgens mij nemen ze niet deel
aan het overleg in de andere regio”;
“Op basis van een gezamenlijke paragraaf die in alle jeugdplannen is opgenomen”;
“Vo regionaal en po lokaal met onderwijs”;
“Voor jeugdzorgzaken zijn wij ingedeeld in een andere regio. In de regionale overleggen
m.b.t. onderwijs en met het samenwerkingsverband proberen wij de verbinding te vinden
met de regio van waaruit wij onze jeugdzorgzaken in regionaal verband organiseren”.
Er is geen samenhang tussen de wijze van het overleg (alleen, namens een gemeente of
samen met gemeenten etc.) en de bevolkingsomvang van de gemeente.
Tabel 2-8 Door wie wordt bestuurlijk overleg van gemeenten met samenwerkingsverbanden
(oogo-jeugdplan) gevoerd naar onderwijssectoren (in procenten)
po

vo

gemeente voert bestuurlijk overleg alleen namens de eigen gemeente

18

18

gemeente voert bestuurlijk overleg ook namens andere gemeente(n)

1

1

gemeente voert bestuurlijk overleg samen met andere gemeenten

60

61

gemeente heeft bestuurlijk overleg gedelegeerd aan andere gemeente(n)

1

2

andere wijze

2

3

organisatie oogo-jeugdplan in voorbereiding/geen overleg

4

3

weet niet

13

13

totaal abs. n (=100%)

134

117

Een meerderheid van de gemeenten (57%) voert het oogo-jeugdplan met de
samenwerkingsverbanden po en vo samen aan tafel. Een kwart van de gemeenten (24%)
voert het oogo met elk samenwerkingsband afzonderlijk. Drie procent heeft bestuurlijk
overleg in wisselende samenstellingen of alleen onder speciale condities (soms
gecombineerd, soms apart, als daartoe aanleiding bestaat) en 12% van de respondenten
weet niet op welke wijze het oogo-jeugdplan is georganiseerd. Vier procent heeft geen
oogo-jeugdplan of is met de voorbereiding bezig. Er is geen samenhang tussen deze
organisatievorm en de bevolkingsomvang van de gemeente.
Er zijn bij meer dan de helft van de oogo’s-jeugdplan naast vertegenwoordigers van het
samenwerkingsverband en de gemeente geen andere partijen betrokken (po: 55%, vo:
59%). Een vijfde van de respondenten weet niet of er andere gesprekspartners zijn bij het
po (22%) of het vo (21%).
Bij 23% van de gemeenten die met het po een oogo-jeugdplan voeren zijn wel andere
partijen bij het overleg betrokken. Deze partijen zijn (in aflopende volgorde): instellingen
voor jeugdhulp zoals jgz, jeugd-ggz, overige jeugdhulp (23% van de deelnemende
partijen), leerplicht/RMC (20%), mbo (17%), instellingen voor kinderopvang (13%),
speciaal onderwijs cluster 1 en 2 (3%) en andere niet nader aangeduide partijen (23%).
Bij het bestuurlijk overleg over het jeugdplan met het vo zijn in 20% van de gevallen
23

andere partijen betrokken: mbo (30% van de deelnemende partijen), instellingen voor
jeugdhulp (26%), leerplicht/RMC (17%) en andere, niet nader aangeduide partijen (26%).
In de helft van de gemeenten (51%) zijn het oogo-ondersteuningsplan en het oogojeugdplan tussen gemeente en het samenwerkingsverband po in elkaar geschoven. Bij
37% is dat niet het geval en 12% weet het niet.
Voor het vo meldt 50% van de gemeenten ook dat beide oogo’s tegelijk worden gevoerd.
Bij 38% gebeurt dat juist niet en 12% weet het niet.

2.2.1 Afstemming passend onderwijs en jeugdhulp in de gemeente in
voorbereiding oogo-ondersteuningsplan
Een onderdeel van de voorbereidingen van het oogo is inhoudelijke afstemming tussen
het gemeentelijk beleid voor passend onderwijs enerzijds en het gemeentelijke beleid
voor het jeugdplan/jeugdhulp anderzijds. In 92% van de gemeenten is er weliswaar
inhoudelijke afstemming tussen beide beleidsterreinen maar in gradaties. In de helft
(49%) is er een sterke tot zeer sterke mate vorm van afstemming. Bij 36% wordt in enige
mate gedaan en bij 7% in geringe mate.
Tabel 2-9 Mate waarin gemeentelijk beleid passend onderwijs en jeugdplan/jeugdhulp op
elkaar zijn afgestemd (in procenten)
geen inhoudelijke afstemming

3

geen inhoudelijke afstemming maar wel in voorbereiding

2

in geringe mate afstemming

7

in enige mate afstemming

36

in sterke mate afstemming

33

in zeer sterke mate afstemming

16

weet niet

3

totaal abs. (n=100%)

154

De inhoudelijke afstemming van het beleidsterrein van passend onderwijs beperkt zich
niet tot het jeugdbeleid. Passend onderwijs raakt ook andere beleidsterreinen zoals
kinderopvang, zorg, arbeidsmarkttoeleiding en voortijdig schoolverlaten. Volgens 75%
van de gemeenten wordt bij de voorbereiding van het oogo-ondersteuningsplan voor het
po inhoudelijk afgestemd met collega’s van andere beleidsthema’s. Bij het vo is dat 82%.
Voorafgaande aan het oogo-ondersteuningsplan voor het po wordt er door 15% van de
gemeenten niet intern afgestemd en voor het vo is dat 11%.
Bij het po is er vooral afgestemd over kinderopvang/integrale kindcentra (57%) en de
aanpak van voortijdig schoolverlaten (48%, waaronder ook thuiszitters vallen). Andere
beleidsterreinen zoals de Wet langdurige zorg en Wet maatschappelijke ondersteuning
(Wmo) worden minder vaak genoemd. Bij het vo worden vooral voortijdig schoolverlaten
(79%) en de Participatiewet (47%) genoemd.

24

Tabel 2-10 Beleidsterreinen binnen gemeente waarmee afstemming is gezocht bij
voorbereiding oogo-ondersteuningsplan naar onderwijssectoren (in procenten,
meer antwoorden mogelijk bij genoemde beleidsterreinen)
po

vo

geen afstemming

15

11

weet niet

10

7

afstemming met een of meer beleidsterreinen, waarvan:

75

82

- kinderopvang/integrale kindcentra

57

17

- Wet langdurige zorg (Wlz)

15

16

- Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)

29

33

- Participatiewet

21

47

- voortijdig schoolverlaten (vsv)

48

79

totaal abs. n

136

118

In 63% van de gemeenten is de wethouder voor (passend) onderwijs ook verantwoordelijk
voor het jeugdplan. Bij 37% is dit niet het geval.

2.2.2 Overleg en afspraken over inzet van jeugdhulp in onderwijs
Gemeenten maken in verschillende overleggen afspraken over de inzet van jeugdhulp in
het onderwijs. Gevraagd waar deze afspraken primair worden gemaakt levert een
geschakeerd beeld op. Een kwart van de gemeenten (26%) maakt primair deze afspraken
alleen in één of beide oogo’s en niet in een ander overleg. Een derde (32%) doet dit juist
buiten de oogo’s om. Bij nog een derde (32%) is er sprake van een combinatie van een of
beide oogo’s én een ander overleg. In tabel 2-11 staan alle voorkomende combinaties.
Tabel 2-11 Overleggen waar gemeente(n) primair afspraken over inzet van jeugdhulp in
onderwijs maken (in procenten)
alleen oogo-jeugdplan

9

alleen oogo-ondersteuningsplan

5

alleen in beide oogo’s

13

alleen in ander overleg buiten oogo’s

32

in combinatie van oogo-jeugdplan en ander overleg

6

in combinatie van oogo-ondersteuningsplan en ander overleg

4

in combinatie beide oogo’s en ander overleg

22

geen overleg over inzet jeugdhulp

2

weet niet

8

totaal abs. (n=100%)

127

Gemeenten is een lijst voorgelegd met daarin aspecten waarbij jeugdhulp in het onderwijs
kan worden ingezet en waarover afspraken over samenwerking en inzet door de gemeente
met het onderwijs kunnen zijn gemaakt.
In de tabel 2-12 zijn deze aspecten vermeld en gesorteerd naar vaakst gemaakte
afspraken. Daaruit blijkt dat minimaal driekwart van de afspraken betrekking heeft op de
inzet van schoolmaatschappelijk werk in het onderwijs (86%), de inzet van jeugdhulp in de
25

ondersteuningsstructuur in het onderwijs (83%) (scholen en samenwerkingsverbanden)
zoals het ondersteuningsteam en ZAT, en de inzet van overige individuele
jeugdhulpinstellingen in het onderwijs (76%). In 62% van de gemeenten zijn afspraken
over de inzet van de j-ggz gemaakt.
Circa de helft van de gemeenten (44% tot 52%) zegt afspraken gemaakt te hebben over de
inzet van jeugdhulpprogramma’s in en om de school, de activering van opvoedingshulp
vanuit het onderwijs, advies en consultatie van onderwijsmedewerkers, de inzet van
jeugdhulp in het onderwijs t.b.v. diagnostiek in het onderwijs, inzet van diagnostische
expertise van de jeugdhulp in onderwijs t.b.v. zorgtoewijzing/integraal arrangeren, en de
inzet van combinatieprogramma’s van jeugdhulp en onderwijs voor specifieke
doelgroepen. Over de deskundigheidsbevordering van onderwijsmedewerkers worden het
minst vaak afspraken gemaakt (32%).
Tabel 2-12 Gemaakte afspraken met onderwijs over aspecten van de inzet door jeugdhulp (in
procenten, n=124)
ja

nee

weet
niet

d. inzet van (school)maatschappelijk werk in het onderwijs

86

4

10

g. deelname van jeugdhulp in de ondersteuningsstructuur van het onderwijs (OT, ZAT)

83

7

10

f. inzet van overige individuele jeugdhulpinstellingen in het onderwijs

76

6

18

e. inzet van jeugd-ggz

62

15

23

h. inzet van jeugdhulpprogramma’s in en om de school

52

20

28

c. activering van opvoedingshulp vanuit het onderwijs

50

18

32

j. advies en consultatie van onderwijsmedewerkers

50

20

30

a. inzet van jeugdhulp in het onderwijs t.b.v. diagnostiek in het onderwijs

49

24

27

b. inzet diagnostische expertise jeugdhulp in onderwijs t.b.v. zorgtoewijzing/integraal arrangeren

45

22

33

i. combinatieprogramma’s van jeugdhulp en onderwijs voor specifieke doelgroepen

44

21

35

k. deskundigheidsbevordering van onderwijsmedewerkers

32

40

27

Voor een aantal gemeentelijk gefinancierde instellingen waarmee scholen en
samenwerkingsverbanden in het zorgteam, ZAT, wijkteam of ander multidisciplinair team
samenwerken, is nagegaan of er afspraken gemaakt zijn over hun inzet.
Bij het po bestaat de top drie van afspraken met instellingen uit leerplichtzaken (89%),
jeugdgezondheidszorg (89%) en (school)maatschappelijk werk (84%). Twee derde van de
gemeenten (65%) heeft (ook) inzetafspraken met het wijkteam. Afspraken met de jeugdggz, overige jeugdhulp, MEE en politie variëren over gemeenten van 28% tot 46%.
Bij het vo wijkt het beeld niet veel af van het po. De top drie bestaat eveneens uit
jeugdgezondheidszorg (90%), leerplichtzaken (89%) en (school)maatschappelijk werk
(84%), en het wijkteam volgt met 67%.
In 30% tot 47% van de gemeenten is de inzet van de jeugd-ggz, overige jeugdhulp,
instellingen voor arbeidsmarkttoeleiding, MEE en politie vastgelegd.
Drie procent van de respondenten weet niet met welke van de acht partijen in het primair
onderwijs en negen partijen in het voortgezet onderwijs afspraken zijn gemaakt.
26

Tabel 2-13 Gemaakte afspraken over inzet van functonarissen in ondersteuningsteam op
scholen en/of samenwerkingsverband in po en vo (in procenten, po: n=123,
vo: n=109)
po

vo

ja nee weet

ja

nee weet

niet

niet

a. leerplichtzaken

89

5

6

89

5

6

b. jeugdgezondheidszorg

89

4

7

90

4

6

c. (school)maatschappelijk werk

84

7

9

84

7

8

h. wijkteam

65

18

17

67

17

17

d. jeugd-ggz

46

30

24

47

28

25

f. overige jeugdhulp

41

25

33

44

24

32

e. MEE

35

36

29

36

35

29

g. politie

28

35

37

30

32

38

i. instelling voor arbeidsmarkttoeleiding

-

-

-

40

20

39

In 66% van de gemeenten zijn in gezamenlijk overleg met het onderwijsveld onderwerpen
vastgesteld die de komende jaren betrekking hebben op de verbinding van het onderwijs
met de jeugdhulp. In dit kader wordt ook wel eens gesproken over een ontwikkelagenda.
Bij 23% is deze ontwikkelagenda er nog niet maar wel in voorbereiding. Zes procent heeft
geen ontwikkelagenda en 6% weet het niet. Overigens, in gemeenten waar de
portefeuilles passend onderwijs en jeugd over twee wethouders verdeeld zijn, komt de
ontwikkelagenda net zo vaak voor.

2.3 Inhoudelijke onderwerpen van het oogo-ondersteuningsplan
en afspraken met/zonder inzet jeugdhulp
In deze paragraaf gaan we in op de inhoud van en afspraken in het oogoondersteuningsplan. Eerst stellen we vast over welke onderwerpen gemeenten en
samenwerkingsverbanden po en vo overleg hebben gevoerd. In de bepaling van agendaonderwerpen voor het oogo-ondersteuningsplan hebben we ons gericht op taken en
opdrachten van de gemeente die mede voortvloeien uit de Wet passend onderwijs, de
nieuwe Jeugdwet, Wet maatschappelijke ondersteuning, Wet langdurige zorg en
Participatiewet. Het Referentiekader Passend onderwijs van de onderwijsraden (januari
2013) was daarnaast richtinggevend bij de vaststelling van het aanbod van
basisondersteuning en extra ondersteuning6.
Bij de bepaling van onderwerpen die in het oogo mogelijk zijn besproken onderscheiden
we twee sets van gespreksonderwerpen waarbij de (mogelijke) inzet van jeugdhulp een
onderscheidend criterium is. De eerste set onderwerpen heeft merendeels betrekking op
wettelijke taken of verantwoordelijkheden van de gemeente waarvan sommige al voor de
invoering van passend onderwijs werden uitgevoerd of van kracht waren. Deze taken
hebben vooral betrekking op het bevorderen en handhaven van de onderwijsdeelname
zoals de handhaving van de leerplicht, leerlingenvervoer, het toegankelijk maken van
6

PO-Raad, VO-raad, AOC Raad, & MBO Raad (2013). Referentiekader Passend onderwijs. Utrecht.

27

schoolgebouwen en werkruimten, en de vergoeding van kosten voor diagnose en
behandeling van ernstige, enkelvoudige dyslexie.
Voor deze onderwerpen is nagegaan of ze zijn besproken in het oogo en of er afspraken
over zijn gemaakt met het samenwerkingsverband. Het voert in de context van deze
uitgebreide monitor en mede gelet op de aanzienlijke variëteit in afspraken te ver om de
aard van de gemaakte afspraken te verkennen. Bij deze onderwerpen speelt de inzet van
jeugdhulp niet of nauwelijks een rol.
De tweede set mogelijke gespreksonderwerpen heeft betrekking op die onderwerpen
waarbij de inzet van jeugdhulp een rol kan spelen. Deze set omvat vragen over de functies
van jeugdhulp (diagnostiek, lichte jeugdhulp, de zorgstructuur van het onderwijs en de
deskundigheidsbevordering van onderwijspersoneel), programma’s en voorzieningen
voor groepen leerlingen met speciale onderwijsbehoeften, en de overige inzet van
jeugdhulp in programma’s en voorzieningen. Ook is hier is gevraagd of deze onderwerpen
zijn besproken in het oogo. Daarna is voor elk van de besproken onderwerpen gevraagd of
er afspraken over de inzet van jeugdhulp zijn gemaakt.
Deze structuur voor de bepaling van de inhoud van het oogo met het po en vo met gebruik
van twee onderwerpensets en afspraken (over de inzet van jeugdhulp) is ook gehanteerd
bij de vragen over de inhoud van het bestuurlijk overleg tussen gemeente en het mbo en
(v)so) waarover in respectievelijk hoofdstuk 3 en 4 wordt gerapporteerd.
Om het overzicht te bewaren worden de inhoud en afspraken van het oogoondersteuningsplan met het po en vo apart besproken.

2.3.1 Inhoudelijke onderwerpen, afspraken en inzet jeugdhulp bij
bestuurlijk overleg gemeenten en samenwerkingsverbanden
primair onderwijs (oogo-ondersteuningsplan po)
In het oogo-ondersteuningsplan met het po zijn drie thema’s in minimaal driekwart van de
gemeenten besproken: het vervullen van de zorgplicht door schoolbesturen (80%), de
ondersteuning van leerlingen met dyslexie (79%) en het leerlingenvervoer (79%).
De handhaving van de leerplicht (onderdeel van het verzuimbeleid) en de afstemming van
het ondersteuningsplan met het (v)so in regio kwam in circa twee derde van de oogo’s ter
sprake.
De aanpassing van werk- en instructieruimtes voor specifieke doelgroepen en de fysieke
toegankelijkheid van scholen zijn in beperkte mate (respectievelijk door 18% en 13%)
besproken.

28

Tabel 2-14a Besproken onderwerpen in oogo-ondersteuningsplan met
samenwerkingsverband po (in procenten, n=120)
ja
b. vervullen van zorgplicht door schoolbesturen
f. ondersteuning van leerlingen met dyslexie
c. leerlingenvervoer
a. handhaving leerplicht
g. afstemming van ondersteuningsplan met (v)so in regio
d. verbeteren fysieke toegankelijkheid van schoolgebouwen
e. aangepaste werk- en instructieruimtes en/of beschikbaarheid van hulpmiddelen voor
specifieke doelgroepen (bijvoorbeeld met een lichamelijke beperking)

nee

weet

80
79
76
69
65
18

9
10
15
19
16
54

niet
11
11
9
12
19
28

13

55

33

Afspraken gemeente en samenwerkingsverband po
Voor de onderwerpen die in het oogo-ondersteuningsplan aan de orde zijn geweest, is
vastgesteld of er afspraken tussen de gemeente en het samenwerkingsverband zijn
gemaakt. In dit geval hebben we de percenteerbasis niet gesteld op het aantal gemeenten
dat het onderwerp heeft besproken maar op alle gemeenten die de vraag hebben
beantwoord of het onderwerp is besproken. Daardoor is de percenteerbasis voor elk
onderwerp gelijk en dat maakt onderling vergelijken van afspraken over de gemeenten
(per onderwijssector) mogelijk.
De cijfers laten zien dat er door 71% van alle 120 gemeenten die de vraag hebben
beantwoord of het onderwerp is besproken, afspraken zijn gemaakt met het
samenwerkingsverband po over de ondersteuning van leerlingen met dyslexie. Zes van
iedere tien gemeenten in Nederland hebben afspraken gemaakt over het vervullen van de
zorgplicht door schoolbesturen, leerlingenvervoer, handhaving van de leerplicht en de
afstemming van het ondersteuningsplan met het (v)so in de regio. In respectievelijk 15%
en 8% van de gemeenten zijn er afspraken gemaakt over het verbeteren van de fysieke
toegankelijkheid van schoolgebouwen en aangepaste werk- en instructieruimtes.
Tabel 2-14b Afspraken over besproken onderwerpen in oogo-ondersteuningsplan met
samenwerkingsverband po (in procenten, n=120)

f.
b.
c.
a.
g.
d.
e.

ondersteuning van leerlingen met dyslexie
vervullen van zorgplicht door schoolbesturen
leerlingenvervoer
handhaving leerplicht
afstemming van ondersteuningsplan met (v)so in regio
verbeteren fysieke toegankelijkheid van schoolgebouwen
aangepaste werk- en instructieruimtes en/of beschikbaarheid van
hulpmiddelen voor specifieke doelgroepen

ja

nee

weet

n.v.t.*

71
63
63
61
58
15

4
9
6
3
2
3

niet
3
7
7
4
7
0

22
21
25
32
34
83

8

3

2

88

*) thema niet besproken

Voor deze onderwerpen geldt overigens dat als het onderwerp wordt besproken er in 67%
tot 90% van de gevallen ook afspraken worden gemaakt.

29

Besproken onderwerpen in oogo met inzet van jeugdhulp
In het tweede onderwerpenblok van het oogo (tabel 2-15a) – waar de inzet van jeugdhulp
een rol speelt dan wel kan spelen – zijn elementen van het eerste thema bevordering
onderwijsdeelname en aanpak van verzuim door 81% van de gemeenten in het oogo
besproken. Deze vragenset is door 112 gemeenten beantwoord. Het gaat dan meestal om
de aanpak van schoolverzuim, het voorkomen van schooluitval en de aanpak van
thuiszitters dan wel reïntegratie in het onderwijs (circa 80%). Het bevorderen van
onderwijsdeelname van leerplichtige kinderen met complexe ondersteuningsbehoeften in
zorginstellingen is door 64% besproken.
Drie van de zes onderwerpen die vallen onder diagnostiek, lichte jeugdhulp en
zorgstructuur, namelijk licht curatieve zorg en ondersteuning van leerlingen/ouders die de
school samen met ketenpartners kan bieden, de inzet van jeugdhulp in het
ondersteuningsteam van de scholen (zorgteam, ZAT of een soortgelijk multidisciplinaire
team), en de inzet van jeugdhulp in het ondersteuningsteam van het
samenwerkingsverband, zijn in 67% tot 81% van de oogo’s-ondersteuningsplan
besproken.
De beschikbaarheid van diagnostische expertise van ketenpartners ten behoeve van
diagnostiek, zorgtoewijzing en integraal arrangeren in het onderwijs is door 55%
geagendeerd. Advies- en consultatiemogelijkheden voor onderwijsmedewerkers (46%) en
deskundigheidsbevordering van onderwijsmedewerkers (35%) is door minder dan de helft
besproken.
Het derde thema betreft programma’s en voorzieningen op school voor leerlingen met
speciale onderwijsbehoeften. Daarin hebben we vijf groepen leerlingen onderscheiden.
Hierbij zien we dat een meerderheid van de gemeenten (63%) het aanbod voor leerlingen
met specifieke leerproblemen (dyslexie/dyscalculie) heeft besproken. Het onderwerp
leerlingen met gedrags- en emotionele problemen is in 46% van de oogo’s geagendeerd.
De resterende drie door ons onderscheiden breedtegroepen, namelijk leerlingen met
speciale onderwijsbehoeften – leerlingen met een (meervoudig) lichamelijke en/of
zintuigelijke beperking, leerlingen met een (licht) verstandelijke beperking, en
hoogbegaafde leerlingen – krijgen in circa een derde van de gemeenten in het oogo
aandacht. Opvallend zijn in dit thema de relatief hoge percentages antwoorden ‘weet
niet’, namelijk 23-39%.
Het vierde thema – overige inzet van jeugdhulp in programma’s en voorzieningen – omvat
voor het po de onderwerpen voorzieningen voor kortdurende opvang en observatie,
crisisvoorzieningen of –interventie, beide 42%, en gecombineerde programma’s van
jeugdhulp en onderwijszorg (zorg/onderwijsarrangement) dat is besproken door de
gemeenten in 67% van het overleg oogo-ondersteuningsplan met het
samenwerkingsverband po. Ook binnen dit thema vallen relatief hoge percentages ‘weet
niet’ waar te nemen, namelijk 23-32%.

30

Tabel 2-15a Besproken onderwerpen met mogelijke inzet van jeugdhulp in oogoondersteuningsplan met samenwerkingsverband po (in procenten, n=112)
ja

nee

weet
niet

bevordering onderwijsdeelname/aanpak verzuim
a. voorkomen van schooluitval
b. aanpak van schoolverzuim
c. bevorderen van onderwijsdeelname van leerplichtige kinderen met complexe
ondersteuningsbehoeften in zorginstellingen
d. interventieplan/aanpak van thuiszitters c.q. reïntegratie in het onderwijs
diagnostiek/lichte jeugdhulp/zorgstructuur
e. beschikbaarheid van diagnostische expertise van ketenpartners ten behoeve van diagnostiek,
zorgtoewijzing en integraal arrangeren in het onderwijs
f. licht curatieve zorg en ondersteuning van leerlingen/ouders die de school samen met
ketenpartners kan bieden (bijvoorbeeld inzet van maatschappelijk werk, opvoedingshulp,
overige lichte jeugdhulp)
g. inzet van jeugdhulp in het ondersteuningsteam van de scholen (zorgteam, ZAT of soortgelijk
multidisciplinaire team)
h. inzet van jeugdhulp in het ondersteuningsteam van het samenwerkingsverband (ZAT,
wijkteam, MDT, MDO)
n. advies- en consultatiemogelijkheden voor onderwijsmedewerkers
o. deskundigheidsbevordering van onderwijsmedewerkers
programma’s en voorzieningen op school voor leerlingen met speciale
onderwijsbehoeften
i. programma’s en/of voorzieningen op school voor:
1 - leerlingen met een (meervoudig) lichamelijke en/of zintuigelijke beperking
2 - leerlingen met een (licht) verstandelijke beperking
3 - leerlingen met gedrags- en emotionele problemen
4 - hoogbegaafde leerlingen
5 - leerlingen met specifieke leerproblemen (dyslexie/dyscalculie)
overige inzet jeugdhulp in programma’s en voorzieningen
k. voorziening voor kortdurende opvang en observatie op scholen/in het samenwerkingsverband
l. crisisvoorziening of –interventie
m. gecombineerde programma’s van jeugdhulp en onderwijszorg (zorg/onderwijsarrangement)

80
81

11
11

9
8

64
77

16
12

20
12

55

21

24

81

6

13

79

10

11

67
46
35

16
27
33

17
27
32

32
37
46
39
63

29
25
20
26
14

39
38
34
35
23

42
42
67

25
25
11

32
32
23

Afspraken oogo over inzet van jeugdhulp in po
Het percentage gemaakte afspraken over de inzet van jeugdhulp bij de vier elementen van
de bevordering onderwijsdeelname en aanpak van verzuim varieert over de Nederlandse
gemeenten van 40% tot 65% (tabel 2-15b). De percenteerbasis heeft betrekking op de 112
gemeenten die de vraag of de onderwerpen zijn besproken, hebben beantwoord.
Ongeveer zes van de tien afspraken (58% tot 65%) hebben betrekking op de
ondersteuning door jeugdhulp bij de aanpak van schoolverzuim, het voorkomen van
schooluitval en de aanpak van thuiszitten/reïntegratie in het onderwijs.
Afspraken over de inzet van jeugdhulp bij diagnostiek, lichte jeugdhulp en zorgstructuur
variëren sterk over de verschillende aspecten. Twee derde van de gemeenten heeft
afspraken gemaakt over de inzet van jeugdhulp in het ondersteuningsteam van scholen
(65%) en bij licht curatieve zorg en ondersteuning (64%), zoals maatschappelijk werk,
opvoedingshulp en overige lichte jeugdhulp. In de helft van de gemeenten (52%) gaat het
om afspraken over de bijdrage van jeugdhulp in het ondersteuningsteam van het
31

samenwerkingsverband. Voor de resterende drie elementen is door 23% tot 39% van de
gemeenten inzet van jeugdhulp geregeld.
Bij programma’s en voorzieningen op school voor leerlingen met speciale
onderwijsbehoeften heeft 52% van de gemeenten de inzet van jeugdhulp vastgelegd bij de
ondersteuning van leerlingen met specifieke leerproblemen (dyslexie/dyscalculie). Bij de
programma’s en voorzieningen voor de overige vier groepen leerlingen met speciale
onderwijsbehoeften is dat beperkt tot 21% tot 34%.
Minder dan de helft van de gemeenten heeft afspraken gemaakt over ondersteuning van
jeugdhulp bij het thema overige inzet van jeugdhulp in programma’s en voorzieningen. Bij
de gecombineerde programma’s van jeugdhulp en onderwijszorg
(zorg/onderwijsarrangement) is het gedaan door 49% van de gemeenten. In de overige
gevallen varieert het van 23% tot 32%.
Figuur 2-15b Afspraken over inzet van jeugdhulp bij besproken onderwerpen in oogoondersteuningsplan met samenwerkingsverband po en vo (in minimaal 50%
van de gemeenten, in procenten)
jeugdhulp in ondersteuningsteam scholen
voorkomen van schooluitval
licht curatieve zorg/ondersteuning van
leerlingen/ouders
aanpak van schoolverzuim

interventieplan/aanpak thuiszitters c.q.
reïntegratie
leerlingen met dyslexie/dyscalculie
begeleiding bij toeleiding naar
arbeidsmarkt
jeugdhulp in ondersteuningsteam swv
0

20

40

po

60

vo

80

%

100

32

Tabel 2-15c Afspraken over inzet van jeugdhulp bij besproken onderwerpen in oogoondersteuningsplan met samenwerkingsverband po (in procenten, n=112)
ja

nee

weet

n.v.t.*

niet
bevordering onderwijsdeelname/aanpak verzuim
a. voorkomen van schooluitval
b. aanpak van schoolverzuim
c. bevorderen van onderwijsdeelname van leerplichtige kinderen met
complexe ondersteuningsbehoeften in zorginstellingen
d. interventieplan/aanpak van thuiszitters c.q. reïntegratie in het
onderwijs
diagnostiek/lichte jeugdhulp/zorgstructuur
e. beschikbaarheid van diagnostische expertise van ketenpartners t.b.v.
diagnostiek, zorgtoewijzing en integraal arrangeren in het onderwijs
f. licht curatieve zorg en ondersteuning van leerlingen/ouders die de
school samen met ketenpartners kan bieden (bijvoorbeeld inzet van
maatschappelijk werk, opvoedingshulp, overige lichte jeugdhulp)
g. inzet van jeugdhulp in het ondersteuningsteam van de scholen
h. inzet van jeugdhulp in het ondersteuningsteam van het swv
n. advies- en consultatiemogelijkheden voor onderwijsmedewerkers
o. deskundigheidsbevordering van onderwijsmedewerkers
programma’s/voorzieningen op school voor leerlingen met
speciale onderwijsbehoeften
i. programma’s en/of voorzieningen op school voor:
1 - leerlingen met (meervoudig) lichamelijke en/of zintuigelijke beperking
2 - leerlingen met een (licht) verstandelijke beperking
3 - leerlingen met gedrags- en emotionele problemen
4 - hoogbegaafde leerlingen
5 - leerlingen met specifieke leerproblemen (dyslexie/dyscalculie)
overige inzet jeugdhulp in programma’s en voorzieningen
k. voorziening voor kortdurende opvang / observatie op scholen/in swv
l. crisisvoorziening of –interventie
m. gecombineerde programma’s van jeugdhulp en onderwijszorg

65
61

6
9

5
8

23
22

40

10

12

38

58

9

7

26

39

5

8

47

64
65
52
37
23

4
4
5
4
5

9
7
7
3
4

22
24
36
57
68

21
26
34
28
53

4
4
5
5
3

4
5
4
3
4

71
65
56
64
40

32
30
49

4
5
10

4
4
5

60
61
36

*) thema niet besproken

2.3.2 Inhoudelijke onderwerpen, afspraken en inzet jeugdhulp bij
bestuurlijk overleg gemeenten en samenwerkingsverbanden
voortgezet onderwijs (oogo-ondersteuningsplan vo)
In het oogo-ondersteuningsplan met het vo staan twee thema’s hoog op de agenda: 79%
van de gemeenten noemt zowel het vervullen van de zorgplicht door schoolbesturen als
de handhaving van de leerplicht. De afstemming van het ondersteuningsplan van het
samenwerkingsverband vo met het (v)so in regio, leerlingenvervoer en de ondersteuning
van leerlingen met dyslexie worden door ruim 60% genoemd als besproken punten. Op
zeer ruime afstand volgt bestuurlijk overleg met respectievelijk 12% en 11% over fysieke
toegankelijkheid van scholen en de aanpassing van werk- en instructieruimtes voor
specifieke doelgroepen.

33

Tabel 2-16a Besproken onderwerpen in oogo-ondersteuningsplan met
samenwerkingsverband vo (in procenten, n=97)
ja
a. handhaving leerplicht
b. vervullen van zorgplicht door schoolbesturen
g. afstemming van ondersteuningsplan met (v)so in regio
c. leerlingenvervoer
f. ondersteuning van leerlingen met dyslexie
d. verbeteren fysieke toegankelijkheid van schoolgebouwen
e. aangepaste werk- en instructieruimtes en/of beschikbaarheid van hulpmiddelen voor
specifieke doelgroepen (bijvoorbeeld met een lichamelijke beperking)

nee

weet

79
79
66
64
62
12

12
4
13
16
23
48

niet
8
16
21
20
15
39

11

44

44

Afspraken gemeente en samenwerkingsverband vo
Zeven van iedere tien gemeenten in Nederland met een school voor vo hebben in het oogo
afspraken met het samenwerkingsverband vo gemaakt over handhaving van de leerplicht
(71%). Zes van iedere tien gemeenten hebben afspraken gemaakt over het vervullen van
de zorgplicht door schoolbesturen (62%) en de helft afspraken over leerlingenvervoer,
afstemming van het ondersteuningsplan met het (v)so in de regio en ondersteuning van
leerlingen met dyslexie. Tien procent heeft afspraken over de fysieke toegankelijkheid van
schoolgebouwen en aangepaste werk- en instructieruimtes.
Tabel 2-16b Afspraken over besproken onderwerpen in oogo-ondersteuningsplan met
samenwerkingsverband vo (in procenten, n=97)

a.
b.
c.
g.
f.
d.
e.

handhaving leerplicht
vervullen van zorgplicht door schoolbesturen
leerlingenvervoer
afstemming van ondersteuningsplan met (v)so in regio
ondersteuning van leerlingen met dyslexie
verbeteren fysieke toegankelijkheid van schoolgebouwen
aangepaste werk- en instructieruimtes en/of beschikbaarheid van
hulpmiddelen voor specifieke doelgroepen

ja

nee

weet

n.v.t.*

71
62
54
51
47
10

4
10
7
9
9
2

niet
3
6
2
5
4
0

22
22
37
35
39
88

10

1

0

89

*) thema niet besproken

Besproken onderwerpen in oogo met inzet van jeugdhulp
In het tweede onderwerpenblok van het oogo (tabel 2-17a) – waar de inzet van jeugdhulp
een rol speelt dan wel kan spelen – is binnen het thema bevordering onderwijsdeelname en
aanpak van verzuim voornamelijk (door 85-87%) gesproken over de aanpak van
schoolverzuim, het voorkomen van schooluitval en de aanpak van thuiszitters dan wel
reïntegratie in het onderwijs. Het bevorderen van onderwijsdeelname van leerplichtige
kinderen met complexe ondersteuningsbehoeften in zorginstellingen is door 62%
besproken.

34

Tabel 2-17a Besproken onderwerpen met mogelijke inzet van jeugdhulp in oogoondersteuningsplan met samenwerkingsverband vo (in procenten, n=93)
ja

nee

weet
niet

bevordering onderwijsdeelname/aanpak verzuim
a. voorkomen van schooluitval
b. aanpak van schoolverzuim
c. bevorderen van onderwijsdeelname van leerplichtige kinderen met complexe
ondersteuningsbehoeften in zorginstellingen
d. interventieplan/aanpak van thuiszitters c.q. reïntegratie in het onderwijs
diagnostiek/lichte jeugdhulp/zorgstructuur
e. beschikbaarheid van diagnostische expertise van ketenpartners ten behoeve van diagnostiek,
zorgtoewijzing en integraal arrangeren in het onderwijs
f. licht curatieve zorg en ondersteuning van leerlingen/ouders die de school samen met
ketenpartners kan bieden (bijvoorbeeld inzet van maatschappelijk werk, opvoedingshulp,
overige lichte jeugdhulp)
g. inzet van jeugdhulp in het ondersteuningsteam van de scholen
h. inzet van jeugdhulp in het ondersteuningsteam van het samenwerkingsverband
n. advies- en consultatiemogelijkheden voor onderwijsmedewerkers
o. deskundigheidsbevordering van onderwijsmedewerkers
programma’s en voorzieningen op school voor leerlingen met speciale
onderwijsbehoeften
i. programma’s en/of voorzieningen op school voor:
1 - leerlingen met een (meervoudig) lichamelijke en/of zintuigelijke beperking
2 - leerlingen met een (licht) verstandelijke beperking
3 - leerlingen met gedrags- en emotionele problemen
4 - hoogbegaafde leerlingen
5 - leerlingen met specifieke leerproblemen (dyslexie/dyscalculie)
overige inzet jeugdhulp in programma’s en voorzieningen
j. begeleiding van jongeren met een beperking bij de toeleiding naar de arbeidsmarkt
k. voorziening voor kortdurende opvang en observatie op scholen/in samenwerkingsverband
l. crisisvoorziening of –interventie
m. gecombineerde programma’s van jeugdhulp en onderwijs zorg (zorg/onderwijsarrangement)

86
87

5
5

9
8

62
85

13
5

25
10

52

19

29

82
76
63
47
30

4
9
18
23
35

14
15
18
30
34

31
32
43
32
45

33
32
25
31
27

35
35
32
37
28

65
56
41
65

14
16
27
15

22
28
32
20

Een ruime meerderheid van de gemeenten heeft bij diagnostiek, lichte jeugdhulp en
zorgstructuur drie onderwerpen voor het oogo geagendeerd: licht curatieve zorg en
ondersteuning van leerlingen/ouders die de school samen met ketenpartners kan bieden
(82%), de inzet van jeugdhulp in het ondersteuningsteam van de scholen (zorgteam, ZAT
of een soortgelijk multidisciplinaire team) (76%), en de inzet van jeugdhulp in het
ondersteuningsteam van het samenwerkingsverband (63%). De beschikbaarheid van
diagnostische expertise van ketenpartners ten behoeve van diagnostiek, zorgtoewijzing
en integraal arrangeren in het onderwijs is door 52% besproken. Advies- en
consultatiemogelijkheden voor onderwijsmedewerkers en
deskundigheidsbevordering van onderwijsmedewerkers staan bij 47% en 30% op de
onderwerpenlijst.
Bij programma’s en voorzieningen op school voor leerlingen met speciale
onderwijsbehoeften is qua onderwerpkeuze de aandacht bij een minderheid van de
gemeenten het hoogst voor leerlingen met specifieke leerproblemen (45%) en leerlingen
met gedrags- en emotionele problemen (43%). De resterende drie groepen leerlingen
krijgen in circa een derde van de oogo’s (31-32%) aandacht.
35

Binnen het thema overige inzet van jeugdhulp in programma’s en voorzieningen gaat de
aandacht het meest uit naar de begeleiding van jongeren met een beperking bij de
toeleiding naar de arbeidsmarkt en gecombineerde programma’s van jeugdhulp en
onderwijszorg (elk 65%). Voorzieningen voor kortdurende opvang en observatie en
crisisvoorziening of -interventie zijn in respectievelijk 56% en 41% van de oogo’s met het
samenwerkingsverband vo besproken.
Afspraken oogo over inzet van jeugdhulp in vo
Het percentage gemaakte afspraken over de inzet van jeugdhulp bij de bevordering
onderwijsdeelname en aanpak van verzuim varieert over de Nederlandse gemeenten van
46% tot 80% (tabel 2-17b). Zeven tot acht van de tien gemeenten (69% tot 80%) hebben
afspraken gemaakt over de ondersteuning door jeugdhulp bij de aanpak van
schoolverzuim, het voorkomen van schooluitval en de aanpak van thuiszitten/reïntegratie
in het onderwijs.
Bij diagnostiek, lichte jeugdhulp en zorgstructuur zien we dat de afspraken over de bijdrage
van de jeugdhulp vooral betrekking hebben op de inzet van jeugdhulp bij licht curatieve
zorg en ondersteuning (71%), het ondersteuningsteam van scholen (67%) en het
ondersteuningsteam van het samenwerkingsverband (53%). Voor de andere drie aspecten
diagnostische expertise, advies- en consultatiemogelijkheden voor
onderwijsmedewerkers en deskundigheidsbevordering van onderwijsmedewerkers, is
minder vaak en wel door 25% tot 44% van de gemeenten inzet van jeugdhulp vastgelegd.
Bij programma’s en voorzieningen op school voor leerlingen met speciale
onderwijsbehoeften heeft ruim een derde van de gemeenten afspraken over de inzet van
jeugdhulp gemaakt bij de ondersteuning van leerlingen met specifieke leerproblemen
(38%) en
met gedrags- en emotionele problemen (35%). Bij de programma’s en voorzieningen voor
de resterende groepen leerlingen met speciale onderwijsbehoeften is dat beperkt tot 23%
tot 27%.
Ongeveer de helft van de gemeenten heeft in het kader van het thema overige inzet van
jeugdhulp in programma’s en voorzieningen de inzet van jeugdhulp vastgelegd. Het gaat in
het bijzonder om de begeleiding van jongeren met een beperking bij de toeleiding naar de
arbeidsmarkt en gecombineerde programma’s van jeugdhulp en onderwijszorg (52% en
48%). Afspraken over de inzet van jeugdhulp bij voorzieningen voor kortdurende opvang
en observatie, en crisisopvang zijn in respectievelijk 43% en 32% van de gemeenten
vastgelegd.

36

Tabel 2-17b Afspraken over inzet van jeugdhulp bij besproken onderwerpen in oogoondersteuningsplan met samenwerkingsverband vo (in procenten, n=93)
ja

nee

weet

n.v.t.*

niet
bevordering onderwijsdeelname/aanpak verzuim
a. voorkomen van schooluitval
b. aanpak van schoolverzuim
c. bevorderen van onderwijsdeelname van leerplichtige kinderen met
complexe ondersteuningsbehoeften in zorginstellingen
d. interventieplan/aanpak van thuiszitters c.q. reïntegratie in het
onderwijs
diagnostiek/lichte jeugdhulp/zorgstructuur
e. beschikbaarheid van diagnostische expertise van ketenpartners t.b.v.
diagnostiek, zorgtoewijzing en integraal arrangeren in het onderwijs
f. licht curatieve zorg en ondersteuning van leerlingen/ouders die de
school samen met ketenpartners kan bieden (bijvoorbeeld inzet van
maatschappelijk werk, opvoedingshulp, overige lichte jeugdhulp)
g. inzet van jeugdhulp in het ondersteuningsteam van de scholen
h. inzet van jeugdhulp in het ondersteuningsteam van het swv
n. advies- en consultatiemogelijkheden voor onderwijsmedewerkers
o. deskundigheidsbevordering van onderwijsmedewerkers
programma’s/voorzieningen op school voor leerlingen met
speciale onderwijsbehoeften
i. programma’s en/of voorzieningen op school voor:
1 - leerlingen met (meervoudig) lichamelijke en/of zintuigelijke beperking
2 - leerlingen met een (licht) verstandelijke beperking
3 - leerlingen met gedrags- en emotionele problemen
4 - hoogbegaafde leerlingen
5 - leerlingen met specifieke leerproblemen (dyslexie/dyscalculie)
overige inzet jeugdhulp in programma’s en voorzieningen
j. begeleiding jongeren met beperking bij toeleiding naar arbeidsmarkt
k. voorziening voor kortdurende opvang / observatie op scholen/in swv
l. crisisvoorziening of –interventie
m. gecombineerde programma’s van jeugdhulp en onderwijszorg
*) thema niet besproken

75
80

6
4

4
3

14
13

46

10

6

38

69

11

5

15

44

5

2

48

71
67
53
37
25

8
5
6
6
4

3
4
4
4
2

18
24
37
53
69

23
26
35
27
38

8
6
5
5
5

1
0
2
0
2

69
68
57
68
55

52
43
32
48

5
9
6
10

8
4
2
6

35
44
59
35

2.4 Overige besproken onderwerpen oogo-ondersteuningsplan
Niet alle mogelijke gespreksonderwerpen zijn in het voorgaande genoemd. Volgens 25%
van de gemeenten zijn er met het po in de periode van 2014-2016 nog andere
onderwerpen besproken in het overleg over het ondersteuningsplan van het
samenwerkingsverband po. Bij het vo geldt dat voor 22% van de gemeenten. Ongeveer de
helft van de gemeenten (po: 49%, vo: 47%) meldt echter dat zulks niet het geval is. Ruim
een kwart (po: 27%, vo: 31%) weet het niet.
Andere dan de eerder in de vragenlijst genoemde onderwerpen die in het overleg over het
ondersteuningsplan aan de orde zijn gesteld worden door 25 respondenten voor het po
(26%) en 18 respondenten voor het vo (21%) genoemd.

37

Tabel 2-18 Andere onderwerpen besproken in oogo-ondersteuningsplan naar
onderwijssectoren (in aantallen, meerdere antwoorden mogelijk)
po

vo

beleid / inrichting stelsel
structuur swv
inrichting plattere structuur met ouders als gesprekspartner
dekkend aanbod voorzieningen
aansluiting onderwijssectoren
aansluiting VVE/Kinderopvang op scholen
aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt
thuisnabij onderwijs (so buiten regio)
inzicht leerlingenstromen en hulp
wachtlijsten /uitbreiding so
toekomst sbo-scholen
inbedding cluster 3 in regulier onderwijs
verantwoordelijkheidsverdeling onderwijs-jeugdhulp-WMO-WLZZVW na afloop AWBZ
onderwijsachterstandenbeleid
ontheffingen
passend onderwijs voor leerlingen die alleen onderwijs kunnen
volgen in kleine groepen
casuïstiekbespreking t.b.v. beleidsverbetering
doorzettingsmacht
arrangeren in regulier met koppeling naar LEA

21
1
1
1
1
5

13
1
1
2
1
1
1
1

1
1
1
1
1
2
1
1

1
1
1

1
1
1

1
1

leerlingen met speciale behoeften
anderstaligen/nieuwkomers/statushouders/ vluchtelingen/NT2
thuiszitters
ASS-leerlingen
voortijdige uitvallers

10
8
2

8
4
2
1
1

overig onderwerpen
dyslexie
doorlopende leerlijnen
vroegsignalering
afstemming /elkaar leren kennen
samenwerking onderwijs-jeugdhulp
toeleiding en duur zorg op so/zorglocatie
arrangeren op schoolniveau
leerlingenvervoer sbo
sluiting VSO-locatie
onderzoek
privacy
totaal abs. antwoorden
totaal abs. n

14
2
2
1
2
1
1
1
1

11

2
1
45
25

1
2
2
1
1
1
1
1
1
32
18

Onderwerpen die liggen op het terrein van beleid en de inrichting van het stelsel worden
het meest genoemd: in het po in totaal 21 keer en in het vo 13 keer. Leerlingen met
speciale behoeften zijn ook relatief vaak aan de orde geweest (po 10 x, vo 8 x), waarbij
leerlingen met een migratieachtergrond het meest besproken zijn (po 8 x, vo 4 x).
Thuiszitters worden voor beide sectoren 2 keer genoemd. Ook afstemming wordt voor
beide sectoren 2 keer genoemd als onderwerp in het overleg.

38

Naast de eerder in de vragenlijst aan de orde gekomen onderwerpen, worden vooral
onderwerpen op het terrein van beleid en inrichting van het stelsel en leerlingen met
speciale behoeften genoemd als onderwerpen die in het overleg over het
ondersteuningsplan aan de orde zijn gekomen. Met betrekking tot de leerlingen met
speciale behoeften lijken, zoals voor de hand ligt gezien de recente instroom, vooral
leerlingen met een migratieachtergrond onderwerp van gesprek te zijn geweest.

2.5 Thema’s die meer aandacht in toekomstig overleg behoeven
Er zijn naar het oordeel van gemeenten in het kader van passend onderwijs thema’s die in
de toekomst meer aandacht behoeven in het overleg met samenwerkingsverbanden en
scholen. Dat is de mening van 47% van de gemeenten die met het samenwerkingsverband
po overleggen en voor 46% in het geval van het vo. Een kwart (po: 23%, vo: 22%) heeft
geen gespreksthema’s op het oog die meer aandacht behoeven en een derde weet het niet
(po: 30%, vo: 32%).
De vraag naar een toelichting op de onderwerpen die in de toekomst meer aandacht
verdienen in het overleg is met betrekking tot het primair onderwijs beantwoord door 46
gemeentelijke respondenten (44%); met betrekking tot het voortgezet onderwijs hebben
37 respondenten de vraag beantwoord (40%). Van hen geven 2 respondenten voor elke
sector aan dat het overleg nog te pril is om deze vraag te kunnen beantwoorden. De twee
onderstaande tabellen geven een overzicht van de onderwerpen. Daarna volgt er een
korte toelichting.
Het zwaartepunt van de onderwerpen voor toekomstig overleg ligt voor beide sectoren op
zorgverlening (po 14 keer genoemd, vo 13 keer). Hierbij wordt vooral veel aandacht
gevraagd voor arrangementen tussen onderwijs en zorgpartners (po 8 x, vo 7 x).
Voor het primair onderwijs neemt de aandacht voor het onderwerp samenwerking en
afstemming (12 keer genoemd, vo 11 keer) de tweede plaats in, waarbij de nadruk ligt op
afstemming tussen door de gemeente gefinancierde zorg en de zorg vanuit het onderwijs
(po 6 x, vo 4 x). Voor het voortgezet onderwijs neemt de aandacht voor groepen leerlingen
met specifieke behoeften de tweede positie in (vo 14 x genoemd, po 10 x); de aandacht
moet in beide sectoren volgens de respondenten vooral uitgaan naar thuiszitters, in
mindere mate worden ook voortijdige uitvallers, kwetsbare jongeren voor het vo, jongeren
met een migratieachtergrond en hoogbegaafden genoemd.
Een ander onderwerp dat veel genoemd wordt is doorgaande ondersteuningslijnen (po
8 x, vo 11 x), waarbij de nadruk ligt op de doorgaande lijn tussen verschillende
onderwijssectoren, terwijl voor het vo ook doorgaande lijnen in de zorgstructuur en tussen
onderwijs en arbeidsmarkt als relevante onderwerpen worden genoemd.
Ook de financiën zouden in toekomstig overleg meer aan de orde moeten komen. De
specifieke onderwerpen die genoemd worden zijn zeer divers, met een lichte nadruk op
afbakening en verdeling van financiële taken en verantwoordelijkheden (3 x po, 2 x vo).
Ook monitoring en onderzoek wordt 3 keer voor het vo en 2 keer voor het po genoemd;
scholing van het personeel wordt 2 keer genoemd in het po en 1 keer voor het vo. Verder

39

vraagt men vooral meer aandacht voor ontheffingen van leerplicht (3 x vo, 2 x po) en de
dekkingsgraad van het aanbod (beide sectoren 2 x).
Tabel 2-19a Onderwerpen die in toekomstig overleg van de gemeente(n) met po en vo meer
aandacht verdienen (in aantallen, meerdere antwoorden mogelijk)
hoofdonderwerp

onderwerp

visie
visieontwikkeling
plannen vanuit het perspectief van kind/gezin
thuisnabij aanbod
samenwerking/afstemming
gemeente - passend onderwijs
jeugdhulp–samenwerkingsverband
onderwijssectoren onderling
uitvoering van de afspraken
jeugd- en gezinsteams en onderwijs
basisondersteuning school - preventief netwerk
rondom jeugd
zorgverzekeraars
aansluiting/doorgaande lijn
van onderwijssectoren op elkaar
lijn van basisondersteuning naar onderwijszorg
doorgaande lijn in zorgstructuur
aansluiting onderwijs op arbeidsmarkt
doorgaande ontwikkellijnen
zorgverlening
onderwijszorgarrangementen
integraal arrangeren
snelle hulpverlening
toewijzingsproces
arrangementen met speciaal onderwijs
gericht op dyslexie
leerlingen met speciale behoeften
thuiszitters
voortijdige uitvallers
kwetsbare jongeren
vluchtelingen-/statushouders-kinderen/NT2/ISK
hoogbegaafden
financiën
transparantie
ontschotting
afbakening/verdeling
vereveningstekorten
model inzet middelen passend onderwijs
schoolmaatschappelijk werk
bekostiging educatie op zorgboerderij
totaal abs. n

po

vo

3

3
1
1
1
11
4
1
2
2
1

2
1
12
6
1
2
1
1
1
8
6
1
1

14
8
1
1
1
1
2
10
5
3
1
1
8
1
1
3
1
1
1
46

40

1
11
4
3
3
1
13
7
2
2
1
1
14
7
2
2
2
1
6
1
1
2
1
1
37

Tabel 2-19b Onderwerpen die in toekomstig overleg van de gemeente(n) met po en vo meer
aandacht verdienen (in aantallen, meerdere antwoorden mogelijk, vervolg)
hoofdonderwerp

onderwerp

po

vo

overige onderwerpen
monitoring
scholing personeel
dekkend aanbod
ontheffingen leerplicht
rol ouders
inzicht in leerlingstromen
huisvesting
leerlingenvervoer
invoering afspraken op werkvloer
afbakening basisondersteuning – jeugdhulp
doorzettingsmacht
bekendheid van scholen met leerplicht
selectie aan de poort
onderwijsachterstanden
versterking zorgkracht/ toegankelijkheid
scholen
verzuimpreventie
wachtlijsten (voortgezet) speciaal onderwijs

17
2
2
2
2
1

17
3
1
2
3

1

1
1
1

in voorbereiding/nog te concretiseren
totaal abs. antwoorden

2
76

2
80

totaal abs. n

46

37

1
1
1
1
1

1
1
1
1

1
1
1

De inhoudelijke patronen in de resultaten voor het primair en voortgezet onderwijs
vertonen veel gelijkenis. In het oogo in beide sectoren zou vooral meer aandacht voor
zorgverlening, ook aan specifieke groepen, samenwerking/afstemming, de doorgaande
lijn en de toerusting van het stelsel en de sectoren en de financiën meer aandacht moeten
krijgen. Aandacht voor deze onderwerpen lijkt redelijk voor de hand te liggen gezien de
nadruk die vanuit de beleidspraktijk gelegd wordt op doorgaande lijnen voor
(hulpverlening aan) leerlingen met speciale onderwijsbehoeften en het prille stadium van
samenwerking en overleg in oogo’s-ondersteuningsplan.

2.6 Behoefte en inzet jeugdhulp in po en vo
In het oogo-ondersteuningsplan wordt gesproken over de afstemming van jeugdhulp en
onderwijs. Inzicht in de behoefte aan het soort hulp dat scholen en
samenwerkingsverbanden verlangen kan de gemeente helpen bij de bepaling van de aard
en omvang van de benodigde inzet.
Bij respectievelijk 42% en 37% van de gemeenten die met het po en vo overleggen heeft de
gemeente in hoge tot zeer hoge mate inzicht van het samenwerkingsverband gekregen in
de behoefte aan inzet van jeugdhulp in en om het onderwijs. Bij respectievelijk 34% en
39% kon dat in enige mate worden verkregen en bij 15% en 16% in geringe mate of niet.

41

Tabel 2-20 Verkregen inzicht in behoefte inzet van jeugdhulp in en om onderwijs naar
onderwijssectoren (in procenten)
po

vo

geen inzicht

1

6

in geringe mate

14

10

in enige mate

34

39

in hoge mate

37

29

in zeer hoge mate

5

8

weet niet

9

8

totaal abs. n (=100%)

96

85

Ruim een kwart van de gemeenten (po: 29%, vo: 26%) kon in het kader van het oogoondersteuningsplan beschikken over een inventarisatie van het samenwerkingsverband
over de aard van hun behoefte aan inzet van jeugdhulp voor hun scholen. Veertig procent
van de gemeenten kon niet over deze informatie beschikken en een derde weet niet of de
informatie voorhanden was.
De omvang van de benodigde hulp was in 17% van de gemeenten voor beide
onderwijssectoren beschikbaar. In de helft van de gemeenten kon dat door het
samenwerkingsverband niet worden gespecificeerd en een derde van de gemeenten weet
niet of deze gegevens beschikbaar waren.
Tabel 2-21 Beschikking over inventarisatie samenwerkingsverband over aard en/of omvang
van behoefte aan inzet van jeugdhulp voor naar onderwijssectoren (in procenten)
po

vo

ja

29

26

nee

38

40

weet niet

33

34

ja

17

17

nee

49

48

weet niet

34

35

totaal abs. n (=100%)

96

85

aard van benodigde jeugdhulp

omvang van benodigde jeugdhulp

In welke mate kan de gemeente in het kader van het oogo-ondersteuningsplan de
gevraagde jeugdhulp aan het onderwijs leveren? Drie van iedere tien gemeenten (po: 32%,
vo: 29%) rapporteren dat zij dat in hoge tot zeer hoge mate kunnen. Volgens een kwart
(po: 25%, vo: 28%) lukt dat in enige mate, terwijl circa 7% zegt dat in geringe mate te
kunnen. Ruim een kwart van de respondenten (po: 28, vo: 29%) weet niet of hun gemeente
de gevraagde jeugdhulp aan het onderwijs kan leveren.

42

Tabel 2-22 Mate waarin gemeente in het kader van oogo-ondersteuningsplan de gevraagde
jeugdhulp aan het onderwijs kan leveren naar onderwijssectoren (in procenten)
po

vo

niet

0

0

in geringe mate

6

7

in enige mate

25

28

in hoge mate

29

24

in zeer hoge mate

3

5

n.v.t., het onderwijs heeft geen vraag aan jeugdhulp aangegeven

8

7

weet niet

28

29

totaal abs. n (=100%)

96

85

Na invoering van passend onderwijs is de inzet van de jeugdhulp in de praktijk van het
primair onderwijs volgens 44% van de gemeenten verbeterd of sterk verbeterd en voor het
voorgezet onderwijs 46% verbeterd of sterk verbeterd. Ongeveer 15% geeft aan dat de
inzet van jeugdhulp in de periode 2014-2016 hetzelfde is gebleven en 37% heeft hierover
geen oordeel. Geen van de gemeenten constateert voor beide onderwijssectoren een
verslechtering.
Figuur 2-23 Oordeel over de inzet van jeugdhulp in de praktijk van het onderwijs met
invoering passend onderwijs naar onderwijssectoren (in procenten)
45
%

40
35
30
25
20
15
10
5
0

po
hetzelfde gebleven

vo
verbeterd

sterk verbeterd

geen oordeel/afspraken

De toelichting op het oordeel over verbetering of verslechtering van de inzet van
jeugdhulp in po en vo is door 40 respondenten beantwoord (42% van de gemeenten). De
toelichting die deze respondenten geven bevat soms meer dan één onderwerp, waardoor
het totaal aantal elementen (49) groter is dan het aantal respondenten.

43

De antwoorden in de toelichting zijn gekoppeld aan de kwalificatie die in tabel 2-24 is
vermeld. Er zijn geen toelichtingen gekoppeld zijn aan de categorieën ‘verslechterd’ en
‘sterk verslechterd’ en evenmin aan ‘sterk verbeterd’.
Tabel 2-24 Toelichting op waargenomen verbetering of verslechtering van de inzet van
jeugdhulp in po en vo sinds de invoering van passend onderwijs (in aantallen,
meerdere antwoorden mogelijk)
oordeel verbetering

terrein

toelichting

totaal

inzet gelijk gebleven
bezig met doorontwikkeling
ontwikkelingen, niet (altijd) i.v.m. passend onderwijs
aanpak voor inzet jeugdhulp in vo, in po in onderzoeksfase
inzet gezinscoaches met nieuwe uitgangspunten gewijzigd en
aangevuld n.a.v. onvrede bij scholen
inzet verbeterd
contact/samenwerking meer contact/afstemming/kortere lijnen
verbeterde overlegstructuur
inzicht in elkaars (on)mogelijkheden
betere informatie uitwisseling
gezamenlijke aanpak vanuit gezamenlijke visie
ketenaanpak als basis voor gezamenlijke afspraken en
trajecten
afstemming tussen ketenpartners
vaste contactpersoon maatschappelijk team op elke school
gezamenlijke inventarisatie noodzakelijke zorg in/rond school
afspraken evalueren, zakken anders weg
wethouder onderwijs in gesprek met swv en jeugdzorg
hulpverlening
meer (inzet op) aanbod jeugdhulp in scholen/klassen
snellere / beter passende interventies
opschalen van hulp eenvoudiger
extra ondersteuning onderwijs en jeugdhulp sluit beter aan
JGZ actief in zorgteams en zorg-adviesteam
onderwijszorgarrangementen gestart op so-scholen
deelname wijkteams aan zorgstructuur onderwijs
geen oordeel
onvoldoende kennis/onvoldoende zicht voor oordeel
samenwerking onderwijs jeugdzorg naar behoefte
(cijfers over) effecten nog te wisselend en onbetrouwbaar
lichte hulp laagdrempeliger, zwaardere in beperkte mate
school/swv heeft geen omschreven behoefte; wenst heldere
contactafspraken en snelle toeleiding bij hulpbehoefte
inzet jeugdhulp is verbeterd, maar in gezinnen, niet op school
n.v.t./geen afspraken
jeugdhulpplannen nog niet in oogo besproken.
totaal abs. antwoorden
totaal abs. n

4
1
1
1
1
31
9
2
1
1
1
1
1
1
1
1
1
4
2
1
1
1
1
1
13
8
1
1
1
1
1
1
1
49
40

Het oordeel dat de inzet gelijk is gebleven wordt vier keer gegeven; dit oordeel wordt door
de respondenten gekoppeld aan ontwikkelingen die nog aan de gang zijn, ontwikkelingen
44

die niet in verband gebracht worden met passend onderwijs en een verschil in
ontwikkeling tussen vo en po.
Het oordeel dat de inzet van jeugdhulp verbeterd is wordt 31 keer geuit. Dit oordeel wordt
vooral ondersteund met argumenten die aangeven dat het contact, de samenwerking en
de afstemming zijn verbeterd (totaal 20 x). Daarnaast geven respondenten aan dat de
hulpverlening in diverse aspecten is verbeterd (11 x).
Dertien keer wordt aangegeven dat de respondent geen oordeel heeft. Dit oordeel lijkt
vooral te maken te hebben met gebrek aan zicht op de huidige kwaliteit van de inzet,
soms ook in vergelijking met die vóór de invoering van passend onderwijs.
Eén keer, ten slotte, wordt onder het kopje ‘niet van toepassing/geen afspraken over
jeugdhulp in oogo’ aangegeven dat de jeugdhulpplannen niet in het oogo besproken
worden.
Over het geheel genomen lijkt het overwegende oordeel dat zowel het contact en de
samenwerking als de hulpverlening zijn verbeterd, al wordt ook op de prilheid van de
ontwikkeling en tegengestelde en wisselende resultaten gewezen.

2.7 Knelpunten afstemming van passend onderwijs en jeugdhulp
Volgens meer dan helft van de gemeenten (po: 58%, vo: 56%) doen zich knelpunten voor
in de afstemming van passend onderwijs en jeugdhulp. Een vijfde (20%) vindt van niet en
een kwart (po: 22%, vo: 24%) weet het niet.
De vraag naar knelpunten in de afstemming is beantwoord door 52 respondenten voor het
po en 42 voor het vo (respectievelijk 51% en 46%). Ook hier geldt dat ieder antwoord
meerdere knelpunten kan bevatten, waardoor het totaal aantal genoemde knelpunten
groter is dan het aantal respondenten.

45

Figuur 2-25 Knelpunten afstemming van passend onderijs en jeugdhulp naar
onderwijssectoren (in hoofdcategorieën, in procenten van responderende
gemeenten)
afbakening
financiën
inrichting/toerusting
onderwijszorgsysteem
hulpverlening
samenwerking/afstemming
overige terreinen
regie
leerlingen met speciale behoeften
0

10
po

20

30

%

40

vo

Voor het po geldt dat de afbakening van taken tussen onderwijs en jeugdhulp vanuit de
gemeente het meest genoemde knelpunt is: deze categorie wordt 17 keer genoemd; in het
vo is dat 13 keer. Vooral de directe toedeling van verantwoordelijkheden en taken wordt
als knelpunt gezien (beide sectoren 8 x), maar ook de vraag wat onder jeugdhulp en wat
onder (passend) onderwijs valt wordt vooral in het po (7 x, vo 3 x) als knelpunt ervaren;
ook is er sprake van overlap (beide sectoren 2 x).
Samenwerking is ook een belangrijk knelpunt: koploper in de afstemming in het vo (16 x,
po 12 x). Vooral de afstemming tussen jeugdhulp en onderwijs wordt als bottleneck
ervaren (vo 12 x, po 7x).
De inrichting van het systeem van het oogo is ook een knelpunt; dit wordt 15 keer
genoemd voor het po en 11 keer voor het vo. Vooral de schaalverschillen tussen jeugdhulp
en samenwerkingsverband worden hier genoemd (po 6 x, vo 4 x).
Financiën worden ook vaak genoemd (15 x po, 11 x vo). Ook hier ligt het zwaartepunt
vooral bij de verdeling: wie draagt welke kosten? Ook wordt door drie respondenten (2x
po, 1 x vo) verwezen naar een gebrek aan middelen.
Onderwerpen gerelateerd aan hulpverlening worden 13 keer voor het po en 11 keer voor
het vo als knelpunt benoemd. Vooral de toeleiding (beide sectoren 2 x) en
onderwijszorgarrangementen (po 3 x, vo 2 x) vormen hier het knelpunt. Ook worden
verschillen in het op scholen geboden niveau van zorg (2 x po, 1 x vo) en, voor het po (2 x),
de inzet van maatschappelijk werk op sbo en so als knelpunt aangemerkt.
Behoefte aan regie en coördinatie wordt voor het po zes keer en voor het vo vijf keer
genoemd. Hierbij blijkt er vooral behoefte aan het nemen van initiatief of aan coördinatie
binnen de samenwerking (po 4, vo 3 x).

46

Thuiszitters en kwetsbare jongeren in het vo en hoogbegaafden in het po worden elk één
keer genoemd als knelpunt. Scholing en expertise van het personeel (3 x po, 2 x vo),
communicatie (po 3 x, vo 1 x), privacy (1 x po, 2 x vo) en de rol van ouders (beide sectoren
1 x) worden eveneens genoemd.
Tabel 2-26

Terreinen waarop zich knelpunten voordoen in de afstemming van passend
onderwijs en jeugdhulp in po en vo (in aantallen, meerdere antwoorden
mogelijk)

terrein

knelpunt

inrichting/toerusting
onderwijszorgsysteem
lokale schaal (gemeente) versus regionale (swv)
voorkómen ad hoc beleid bij vormgeving van zorg vanuit
onderwijs en gemeente
indeling swv wijkt af van feitelijke positie leerlingen
rol schoolbesturen in swv
dekkend netwerk passend onderwijs
oogo blijft te abstract
onvoldoende onderwijsinnovatie
weinig zicht gemeente op bestaande zorgpartnerschappen in so
verdere uitwerking lokaal dienstverleningsmodel
uitvoeren verbeterpunten
ontheffingen leerplicht
afbakening
verantwoordelijkheden/taken
(passend) onderwijs – jeugdhulp
afspraken over overlap in het aanbod
samenwerking/afstemming
jeugdhulp – onderwijs
scholen verwachten te veel van jeugdhulp
zorgverzekeraars
toegang van jeugdhulp op scholen
samen arrangeren
toenadering beleid en uitvoering
regie
initiatief/coördinatie/leiding
één plan per kind
nieuwe vorm van regie nodig
totaal abs. n

po

vo

15
6
1

11
4
1
1
1

1
1
1
1
1
1
1
1
17
8
7
2
12
7
1
1
1
1
1
6
4
1
1

1
13
8
3
2
16
12
1
1

52

42

1
1
1

1
1
5
3
1
1

47

Tabel 2-26

Terreinen waarop zich knelpunten voordoen in de afstemming van passend
onderwijs en jeugdhulp in po en vo (in aantallen, meerdere antwoorden
mogelijk, vervolg)

terrein

knelpunt

financiën
verdeling swv - jeugdhulp
onvoldoende middelen
transparantie
verantwoordelijkheid emb-leerlingen
consequenties gekozen inzet middelen swv
verkokering
hulpverlening
zorgtoeleiding
onderwijszorgarrangementen
niveauverschil zorgstructuur scholen
inzet maatschappelijk werk op sbo en so
inschakeling wijkcoach
inschakelen jeugdzorg
toename beroep op jeugdhulp
onderwijs als jeugdhulpaanbieder
intramurale zorg
in het vo: vrees voor imago van school bij problemen
leerlingen met speciale
behoeften

po

vo

15
9
2
1
1
1
1
13
3
2
2
2
1
1
1
1

11
8
1
1

1
11
3
3
1

1
1
1
1
2

1
hoogbegaafden
langdurige thuiszitters
kwetsbare jongeren

1

overige terreinen
communicatie
expertise/scholing
privacy
leerlingenvervoer
rol van en contact met ouders

9
3
3
1
2
1

totaal abs. antwoorden
totaal abs. n

89
52

1
1
6
1
2
2
1
75
42

Ook hier vertonen de antwoorden voor het po en het vo veel gelijkenis. De ervaren
knelpunten in de afstemming tussen passend onderwijs en jeugdhulp liggen volgens de
respondenten vooral op de terreinen van afbakening, financiën, toerusting van het
onderwijszorgstelsel en hulpverlening. De verhouding tussen de samenwerkingspartners
moet zich blijkbaar op deze terreinen nog (verder) uitkristalliseren.

2.8 Tevredenheid met naleving van afspraken oogoondersteuningsplan
Voor enkele wettelijke taken van de gemeente die in het kader van passend onderwijs
worden uitgevoerd, is nagegaan in welke mate gemeenten tevreden zijn met de naleving
van afspraken in het oogo-ondersteuningsplan. De resultaten zijn in tabel 2-27 vermeld. In
het algemeen valt op dat er relatief veel gemeenten zijn die geen oordeel geven. Dit
varieert van 17% tot 54% over de verschillende onderwerpen.
48

Op het gebied van de handhaving van de leerplicht en de aanpak van thuiszitten is een
ruime meerderheid van de gemeenten tevreden tot zeer tevreden bij de naleving van de
gemaakte afspraken (po: 74%, vo: 70%).
Bij het naleven van afspraken over het leerlingenvervoer is de helft van de meeste
gemeenten tevreden tot zeer tevreden (po: 52%, vo: 51%). Nog geen vijfde is tevreden
noch ontevreden (po: 19%, vo: 15%) en circa een derde heeft geen oordeel.
De aanpassing van onderwijshuisvesting in het kader van passend onderwijs – waarover
de helft van de gemeenten een oordeel heeft – laat voor beide onderwijssectoren zien dat
een kwart tevreden is en een vijfde tevreden noch ontevreden.
Het laatste onderwerp – begeleiding van jongeren met een beperking bij de toeleiding
naar de arbeidsmarkt (alleen relevant voor het vo) – wordt door 41% beoordeeld met
tevreden tot zeer tevreden en 21% met tevreden noch ontevreden. Vijf procent is
ontevreden en 34% heeft geen oordeel.
In tabel 2-27 zijn tevens de gemiddelde scores op de antwoordschaal voor de afzonderlijke
items opgenomen die hierboven zijn beschreven. De schaal varieert van 1 tot en met 5.
Een gemiddelde score lager dan 3 duidt op antwoorden die dichter bij zeer ontevreden of
ontevreden liggen, een gemiddelde score hoger dan 3 duidt op antwoorden die dichter bij
tevreden of zeer tevreden liggen.
De scores laten zien dat gemeenten overwegend tevreden zijn met de naleving van de
afspraken in het oogo-ondersteuningsplan.
Tabel 2-27

Mate van tevredenheid met naleving van afspraken in het oogoondersteuningsplan voor po en vo naar onderwerpen (in procenten van

17
28

4,0
3,8

92
90

1

1

22

24

1

50

3,5

78

1
0

1
0

9
15

58
46

12
5

19
34

4,0
3,9

85
80

0

1

17

26

1

54

3,6

70

0

5

21

37

4

34

3,6

82

(=100%)

scores

14
4

n

oordeel

60
48

geen

5
19

tevreden

3
0

zeer

tevreden

0
1

tevreden/

ontevreden

voortgezet onderwijs
a. handhaving leerplicht / aanpak thuiszitten
b. leerlingenvervoer
c. aanpassing onderwijshuisvesting in het
kader van passend onderwijs
d. begeleiding jongeren met beperking bij
toeleiding naar arbeidsmarkt

ontevreden

primair onderwijs
a. handhaving leerplicht / aanpak thuiszitten
b. leerlingenvervoer
c. aanpassing onderwijshuisvesting in het
kader van passend onderwijs

ontevreden

zeer

onderwerp en gemiddelde schaalscores)

Sinds de invoering de invoering van passend onderwijs in 2014 is het nakomen van de
bestuurlijke afspraken over de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp volgens 45%
van de gemeenten in het po (sterk) verbeterd. Bij het vo is dat 52%. Circa 15% vindt dat er
49

in deze praktijk geen verandering sinds de invoering van passend onderwijs opgetreden
en enkele gemeenten (1%) spreken over een verslechtering. Ruim een derde van de
gemeenten met po (36%) heeft geen oordeel tegen 26% van de gemeenten met vo.
Tabel 2-28 Oordeel over samenwerking onderwijs en jeugdhulp sinds invoering passend
onderwijs naar onderwijssectoren (in procenten)
po

vo

sterk verslechterd

0

0

verslechterd

1

1

hetzelfde gebleven

14

15

verbeterd

40

45

sterk verbeterd

5

7

geen oordeel

36

26

n.v.t., geen afspraken over inzet jeugdhulp

5

6

totaal abs. n (=100%)

96

85

2.9 Evaluatie bestuurlijke samenwerking in het po en vo
De bestuurlijke samenwerking bij de afstemming van onderwijs en jeugdhulp is met de
invoering van passend onderwijs volgens de helft van de gemeenten in beide
onderwijssectoren hetzelfde gebleven. Dertig procent ziet in het po een verbetering of
sterke verbetering, voor het vo is dat 33%. Respectievelijk 13% en 9% constateert voor het
po en vo juist een verslechtering van de bestuurlijke samenwerking op dit terrein.
Tabel 2-29 Oordeel over bestuurlijke samenwerking bij afstemming onderwijs en jeugdhulp
met invoering passend onderwijs naar onderwijssectoren (in procenten)
po

vo

sterk verslechterd

1

1

verslechterd

12

8

hetzelfde gebleven

51

52

verbeterd

6

7

sterk verbeterd

24

26

geen oordeel

5

6

n.v.t., geen afspraken over inzet jeugdhulp

1

1

totaal abs. n (=100%)

96

85

In beschouwende zin wenst 43% van de gemeenten voor het po en 44% voor het vo dat de
gemeente dan wel schoolbesturen een meer actieve rol dienen te spelen bij de
afstemming van onderwijs en jeugdhulp. Drie van iedere tien gemeenten vinden dat er
geen wijziging in de rol nodig is en een kwart heeft geen oordeel (bij elkaar ruim 55%).
In het po zouden volgens 39% van de gemeenten de schoolbesturen zich actiever kunnen
opstellen, in het vo geldt dat volgens 42% van de gemeenten. In ruim een kwart van de
gevallen zou de gemeente zelf actiever kunnen zijn.

50

Tabel 2-30 Gewenste invulling rol van gemeente en/of schoolbesturen naar
onderwijssectoren (meer antwoorden mogelijk, in procenten)
po

vo

ja, een meer actieve rol van de gemeente is gewenst

27

29

ja, een meer actieve rol van de schoolbesturen is gewenst

39

42

nee, geen wijziging gewenst

31

31

geen oordeel

26

25

totaal abs. n

95

84

51

3. Overleg en afstemming over passend
onderwijs van gemeenten met het mbo
Mbo-instellingen zijn zelf verantwoordelijk voor het organiseren en vormgeven van het
ondersteuningsaanbod. Dat betekent dat zij zelf bepalen op welke doelgroepen zij
passend onderwijs van toepassing achten, hoeveel en welke middelen zij daarvoor
vrijmaken en welke criteria voor toewijzing zij hanteren. De wettelijke verplichtingen die
vanuit de Wet passend onderwijs voor het mbo zijn gesteld zijn beperkt. Er geldt geen
zorgplicht voor het mbo maar zij zijn wel vanuit de Wet gelijke behandeling op grond van
een beperking of chronische ziekte verplicht om aanpassingen te doen voor studenten
met een beperking, mits dit geen onevenredige belasting voor de instelling vormt.7, 8
Instellingen voor mbo voeren geen verplicht oogo over passend onderwijs met de
gemeente(n) maar voeren wel bestuurlijk overleg, dikwijls over vsv/RMC, lokaal/regionaal
educatieve agenda, arbeidsmarkttoeleiding (ook voor studenten met een beperking of
stoornis), versterking ondersteuningsstructuur van het mbo door inzet smw, jeugd-ggz,
gezondheidszorg en andere vormen van jeugdhulp in en om de school.
In dit hoofdstuk inventariseren we of gemeenten met mbo-instellingen (roc’s, aoc’s en
vakscholen) bestuurlijk overleg voeren over passend onderwijs c.q. leerlingen met
speciale onderwijsbehoeften. Daarbij volgen we zoveel mogelijk de onderwerpen zoals
deze voor het po en vo zijn beschreven.
We staan stil bij de vormgeving van het bestuurlijk overleg met het mbo, de inhoud van
het overleg en de gemaakte afspraken (al dan niet over de inzet van jeugdhulp), thema’s
die meer aandacht in toekomstig overleg behoeven, de behoefte aan en inzet van
jeugdhulp in het mbo, knelpunten bij de afstemming van passend onderwijs en jeugdhulp,
de tevredenheid met de naleving van afspraken in het bestuurlijk overleg en de evaluatie
van de bestuurlijke samenwerking met het mbo.

3.1 Vormgeving overleg met mbo-instellingen
Volgens 77% van de 48 gemeenten in de respons met een vestiging voor mbo is er sinds
2014 (bestuurlijk) overleg gevoerd met de mbo-instelling(en) over passend onderwijs in
het mbo c.q. studenten met speciale onderwijsbehoeften in het mbo. Bijna een kwart
(23%) rapporteert dat er geen overleg is geweest en 25% weet het jaar van het laatste
overleg niet.
Voor 40% heeft het laatste (bestuurlijk) overleg in 2016 plaatsgehad, voor 6% in 2013 of
2014 en voor 6% in 2017.

Website: www.passendonderwijs.nl/mbo/passend-onderwijs-in-het-mbo (januari 2017).
Eimers, T. & Kennis, R. (2016). Passend onderwijs in het mbo: tussenbalans. Eenmeting 2016.
Nijmegen: KBA Nijmegen.
7
8

52

Tabel 3-1 Laatst gevoerde bestuurlijk overleg met mbo-instellingen (in procenten)
geen overleg

23

2013

2

2014

4

2016

40

2017

6

weet het jaar niet

25

totaal abs. (n=100%)

48

De overlegfrequentie van gemeenten met mbo-instellingen over passend onderwijs in het
mbo c.q. studenten met speciale onderwijsbehoeften is volgens 52% minimaal een keer
per jaar. Twee keer per jaar is het vaakst genoemd (29%). Acht procent heeft een andere
overlegfrequentie die volgens de toelichtende opmerkingen vooral neerkomt op ‘als er
behoefte toe bestaat’. Bijna een kwart (23%) van de gemeenten meldt dat er (nog) geen
overleg is gevoerd over passend onderwijs en 17% kent de frequentie van het overleg niet.
Tabel 3-2 Frequentie bestuurlijk overleg met mbo-instellingen over passend onderwijs (in
procenten)
3 of meer keer per jaar

4

2 keer per jaar

29

1 keer per jaar

19

andere frequentie

8

(nog) geen overleg gevoerd

23

weet niet

17

totaal abs. (n=100%)

48

Het bestuurlijk overleg met het mbo over passend onderwijs wordt door 43% van de
gemeenten gevoerd in een gecombineerd overleg van mbo en het samenwerkingsverband
vo. Een op de zeven gemeenten (14%) doet het in een apart overleg met de mbo-instelling.
Acht procent overlegt op een andere wijze, bijvoorbeeld in het kader van de Regionale
Educatieve Agenda.
Een derde (32%) rapporteert dat zij geen overleg met het mbo (specifiek) over passend
onderwijs voeren maar dat het binnen andere beleidsthema’s (zoals vsv, Wmo en Wlz) is
geregeld.
Twee derde van de gemeenten (65%) bereidt het bestuurlijk overleg met het mbo voor. Bij
32% is er geen vooroverleg en 3% weet het niet. Het zijn vooral beleidsmedewerkers van
de gemeente of samenwerkende gemeenten (59%) die het vooroverleg voeren. Bij 5% van
de gemeenten nemen naast beleidsmedewerkers ook wethouders deel aan het
vooroverleg.
Ruim de helft van de gemeenten (54%) organiseert ter voorbereiding van het bestuurlijk
overleg met het mbo een vooroverleg tussen ambtenaren en/of wethouders van de
gemeenten in de regio. Bij 46% van de gemeenten gebeurt dit niet (waarvan 10% van de
gemeenten meldt dat zij als enige gemeente het overleg voeren).
53

Driekwart van de gemeenten (73%) stemt intern in de voorbereiding van het overleg met
het mbo over passend onderwijs inhoudelijk af. Volgens 3% is er geen afstemming en 24%
weet het niet.
De afstemming heeft vooral betrekking op het vsv-beleid (70%), gevolgd door de
Participatiewet (51%) en het gemeentelijk jeugdplan (49%). Wmo en de Wlz worden door
respectievelijk 32% en 5% genoemd.
Tabel 3-3 Beleidsterreinen binnen gemeente waarmee afstemming is bij voorbereiding
bestuurlijk overleg met mbo-instellingen (in procenten, meer antwoorden
mogelijk bij genoemde beleidsterreinen)
geen afstemming

3

weet niet

24

afstemming met een of meer beleidsterreinen, waarvan:

73

- voortijdig schoolverlaten (vsv)

70

- Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)

32

- Participatiewet

51

- Wet langdurige zorg (Wlz)

5

- gemeentelijk jeugdplan

49

totaal abs. n

37

In relatie tot het mbo maken gemeenten in 16% van de gevallen de afspraken over de
inzet van jeugdhulp in het mbo primair in het (bestuurlijke) overleg met het mbo over
passend onderwijs. Gemeenten zeggen vooral (54%) deze afspraken in een ander overleg
te maken. Voor 5% is de inzet van jeugdhulp in het mbo geen onderdeel van de overleggen
met het mbo en 27% weet niet waar dit gebeurt.

3.2 Inhoudelijke onderwerpen van het bestuurlijk overleg en
afspraken met/zonder inzet jeugdhulp
Bij de bepaling van onderwerpen voor het bestuurlijk overleg tussen gemeenten en
instellingen voor mbo volgen we in grote lijnen de onderwerpen die zijn gehanteerd bij het
oogo-ondersteuningsplan met de samenwerkingsverbanden po en vo. Waar nodig is de
lijst aangepast aan de praktijk van het mbo.
Ook hier beantwoorden we eerst de vraag welke onderwerpen in het bestuurlijk overleg
zijn besproken waarna wordt vastgesteld of er afspraken zijn gemaakt, al dan niet over de
inzet van jeugdhulp. Deze vragenset is beantwoord door 37 gemeenten met een mbovestiging en die ook bestuurlijk overleg voeren met het mbo.
In het bestuurlijk overleg met het mbo is van de bevraagde onderwerpen de handhaving
van de leerplicht het thema dat het meeste en in de meerderheid van de gemeenten (62%)
wordt besproken. In bijna de helft van de bestuurlijke overleggen (46%) komt de
begeleiding van de instroom in het mbo voor leerlingen uit het vso, praktijkonderwijs en
specifieke groepen met extra ondersteuningsbehoeften uit het vmbo aan de orde. De
agendaonderwerpen over de toelating tot entree-opleidingen voor specifieke groepen
leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften, het vervullen van de zorgplicht door de
54

schoolbesturen in het mbo, en de toelating tot overige beroepsopleidingen van specifieke
groepen met extra ondersteuningsbehoeften volgen met respectievelijk 43%, 41% en 32%.
De resterende onderwerpen die in de vragenlijst zijn voorgelegd – de ondersteuning van
leerlingen met dyslexie, leerlingenvervoer, aangepaste werk- en instructieruimtes en
verbeteren fysieke toegankelijkheid van schoolgebouwen – zijn door 5% tot 14%
besproken.
Wat verder opvalt, is dat in de lijst met besproken onderwerpen de percentages ‘weet niet’
relatief hoog zijn; deze variëren van 30% tot 57%.
Tabel 3-4a

Besproken onderwerpen bestuurlijk overleg in het kader van passend onderwijs
met mbo-instellingen (in procenten, n=37)
ja

nee

weet

a. handhaving leerplicht
g. begeleiding van de instroom in mbo voor leerlingen uit het vso, praktijkonderwijs en specifieke
groepen met extra ondersteuningsbehoeften uit het vmbo
h. toelating tot entree-opleidingen voor specifieke groepen met extra ondersteuningsbehoeften
b. vervullen van zorgplicht door schoolbesturen
i. toelating tot overige beroepsopleidingen specifieke groepen met extra
ondersteuningsbehoeften

62

8

niet
30

46
43
41

11
8
19

43
49
41

32

11

57

f. ondersteuning van leerlingen met dyslexie
c. leerlingenvervoer
e. aangepaste werk- en instructieruimtes en/of beschikbaarheid van hulpmiddelen voor
specifieke doelgroepen (bijvoorbeeld met een lichamelijke beperking)
d. verbeteren fysieke toegankelijkheid van schoolgebouwen

14
14

46
41

41
46

8
5

46
43

46
51

Afspraken gemeente en mbo
Bij de bepaling van het percentage afspraken dat is gemaakt hanteren we als
percenteerbasis alle gemeenten die de vraag hebben beantwoord of het onderwerp is
besproken (n=37). Daardoor is de percenteerbasis voor elk onderwerp gelijk wat onderling
vergelijken van afspraken vergemakkelijkt.
Alle gemeenten die de handhaving van de leerplicht op de gespreksagenda met het mbo
hebben staan, hebben hierover ook afspraken gemaakt (62%). Circa 40% van de
gemeenten met mbo heeft afspraken over de begeleiding van leerlingen uit het vso, pro en
specifieke groepen met extra ondersteuningsbehoeften bij de instroom in het mbo uit het
vmbo en over de toelating tot entree-opleidingen voor specifieke groepen met extra
ondersteuningsbehoeften.
Drie van iedere tien gemeenten hebben afspraken met het mbo over het vervullen van de
zorgplicht door de schoolbesturen en de toelating tot overige beroepsopleidingen van
specifieke groepen met extra ondersteuningsbehoeften.
Voor de overige onderwerpen varieert het percentage gemeenten met afspraken met het
mbo van 3% tot 14%.

55

Tabel 3-4b

Afspraken over besproken onderwerpen bestuurlijk overleg met mboinstellingen (in procenten, n=37)
ja

nee

weet

n.v.t.*
38

a. handhaving leerplicht
g. begeleiding van instroom in mbo van leerlingen uit het vso, pro en
specifieke groepen met extra ondersteuningsbehoeften uit vmbo
h. toelating tot entree-opleidingen voor specifieke groepen met extra
ondersteuningsbehoeften
b. vervullen van zorgplicht door schoolbesturen
i. toelating tot overige beroepsopleidingen specifieke groepen met
extra ondersteuningsbehoeften

62

0

niet
0

43

0

3

54

38
30

3
3

3
8

57
59

27

5

0

68

c.
f.
d.
e.

14
8
3

0
3
0

0
3
3

86
86
95

3

0

5

92

Leerlingenvervoer
ondersteuning van leerlingen met dyslexie
verbeteren fysieke toegankelijkheid van schoolgebouwen
aangepaste werk- en instructieruimtes en/of beschikbaarheid van
hulpmiddelen voor specifieke doelgroepen

*) thema niet besproken

Besproken onderwerpen in bestuurlijk overleg mbo met inzet van jeugdhulp
Drie van de vier onderdelen van het thema bevordering onderwijsdeelname en aanpak van
verzuim zijn (van alle thema’s) het vaakst in het bestuurlijk overleg over passend
onderwijs/leerlingen met speciale onderwijsbehoeften besproken (tabel 3-5a). Het gaat
om het voorkomen van schooluitval (70%), de aanpak van schoolverzuim (70%) en de
aanpak van thuiszitters dan wel reïntegratie in het onderwijs (65%). De helft van de
gemeenten (49%) heeft de doorgaande ondersteuning bij de overgang van het vmbo naar
het mbo geagendeerd.
Minder dan de helft van de gemeenten spreekt over diagnostiek, lichte jeugdhulp en
zorgstructuur met het mbo. Het gaat dan vooral over de beschikbaarheid van
(school)maatschappelijk werk in het mbo (49%), overige licht curatieve zorg en
ondersteuning van leerlingen/ouders (46%), en de inzet van jeugdhulp in het
ondersteuningsteam (zorgteam of ZAT) van het mbo (43%). Een derde spreekt over de
beschikbaarheid van gecombineerd programma’s van jeugdhulp en onderwijs, de inzet
van de jeugd-ggz, en advies- en consultatiemogelijkheden voor onderwijsmedewerkers
(30% tot 35%). Deskundigheidsbevordering van onderwijsmedewerkers in het mbo staat
relatief laag op de agenda, namelijk in 11% van de gemeenten.
Programma’s en voorzieningen op school voor leerlingen met speciale onderwijsbehoeften
krijgen in vergelijking met de andere thema’s relatief weinig aandacht (14% tot 22% zet
het op de agenda).
Bij de overige inzet van jeugdhulp in programma’s en voorzieningen valt op dat de
begeleiding van jongeren met een beperking bij de toeleiding naar de arbeidsmarkt in iets
meer dan de helft van de gemeenten (54%) is besproken. Over de zorg/onderwijsarrangementen en crisisvoorzieningen of –interventies is door respectievelijk 30% en 16%
gesproken.
56

Tabel 3-5a

Besproken onderwerpen met mogelijke inzet van jeugdhulp in bestuurlijk
overleg in het kader van passend onderwijs met mbo-instellingen (in procenten,
n=37)
ja

nee

weet
niet

bevordering onderwijsdeelname/aanpak verzuim
a. doorgaande ondersteuning bij overgang van vmbo naar mbo
b. voorkomen van schooluitval
c. aanpak van schoolverzuim
d. interventieplan/aanpak van thuiszitters c.q. reïntegratie in het mbo
diagnostiek/lichte jeugdhulp/zorgstructuur
e. beschikbaarheid van diagnostische expertise van ketenpartners t.b.v. diagnostiek,
zorgtoewijzing en integraal arrangeren in het mbo
g. beschikbaarheid van (school)maatschappelijk werk in het mbo
h. inzet van (jeugd-)ggz in het mbo
i. beschikbaarheid overige licht curatieve zorg en ondersteuning van leerlingen/ouders die de
school samen met ketenpartners kan bieden (inzet van opvoedingshulp, overige lichte
jeugdhulp)
j. inzet van jeugdhulp in het ondersteuningsteam van het mbo (zorgteam, ZAT of soortgelijk
multidisciplinaire team)
n. advies- en consultatiemogelijkheden voor onderwijsmedewerkers
o. deskundigheidsbevordering van onderwijsmedewerkers
programma’s en voorzieningen voor leerlingen op school met speciale
onderwijsbehoeften
k. programma’s en/of voorzieningen op school voor:
1 - leerlingen met een (meervoudig) lichamelijke en/of zintuigelijke beperking
2 - leerlingen met een (licht) verstandelijke beperking
3 - leerlingen met gedrags- en emotionele problemen
4 - leerlingen met specifieke leerproblemen (dyslexie/dyscalculie)
5 - teruggeplaatste kinderen uit justitiële (jeugd)inrichting
overige inzet jeugdhulp in programma’s en voorzieningen
f. beschikbaarheid van gecombineerde programma’s van jeugdhulp en onderwijs (een
zorg/onderwijsarrangement)
l. begeleiding van jongeren met een beperking bij de toeleiding naar de arbeidsmarkt
m. crisisvoorziening of –interventie

49
70
70
65

5
3
3
30

46
27
27
5

32
49
35

14
14
16

54
38
49

46

8

46

43
30
11

11
22
27

46
49
62

14
16
22
19
14

24
22
22
24
19

62
62
57
57
68

30
54
16

27
3
14

43
43
70

Afspraken in bestuurlijk overleg over inzet jeugdhulp in mbo
Twee derde van de gemeenten in Nederland met een mbo-instelling heeft de inzet van
jeugdhulp bij de aanpak van schoolverzuim (68%) en het voorkomen van schooluitval
(65%) vastgelegd (tabel 3-5b). De helft heeft dit gedaan voor de aanpak van
thuiszitten/reïntegratie in het mbo. Over de bijdrage van de jeugdhulp zijn volgens de
respondenten in 30% van de gevallen bestuurlijke afspraken gemaakt als het gaat om
doorgaande ondersteuning bij de overgang naar het mbo uit het vmbo.
Afspraken over de rol van jeugdhulp bij diagnostiek, lichte jeugdhulp en zorgstructuur in
het mbo hebben vooral betrekking op de inzet van het schoolmaatschappelijk werk (41%),
de inzet van jeugdhulp in het ZAT of andere delen van de zorgstructuur van het mbo (38%)
en bij licht curatieve zorg en ondersteuning (35%). Voor de resterende aspecten varieert
het percentage afspraken tussen 11% en 27%.

57

Tabel 3-5b

Afspraken over inzet van jeugdhulp bestuurlijk overleg in het kader van passend
onderwijs met mbo-instellingen (in procenten, n=37)
ja

nee

weet

n.v.t.*

niet
bevordering onderwijsdeelname/aanpak verzuim
doorgaande ondersteuning bij overgang van vmbo naar mbo
voorkomen van schooluitval
aanpak van schoolverzuim
interventieplan/aanpak van thuiszitters c.q. reïntegratie in het mbo
diagnostiek/lichte jeugdhulp/zorgstructuur
e. beschikbaarheid van diagnostische expertise van ketenpartners t.b.v.
diagnostiek, zorgtoewijzing en integraal arrangeren in het mbo
g. beschikbaarheid van (school)maatschappelijk werk in het mbo
h. inzet van (jeugd-)ggz in het mbo
i. beschikbaarheid overige licht curatieve zorg en ondersteuning van
leerlingen/ouders die de school samen met ketenpartners kan bieden
j. inzet van jeugdhulp in ondersteuningsteam van mbo
n. advies- en consultatiemogelijkheden voor onderwijsmedewerkers
o. deskundigheidsbevordering van onderwijsmedewerkers
programma’s/voorzieningen leerlingen op school met speciale
onderwijsbehoeften
k. programma’s en/of voorzieningen op school voor:
1 - leerlingen met (meervoudig) lichamelijke en/of zintuigelijke beperking
2 - leerlingen met een (licht) verstandelijke beperking
3 - leerlingen met gedrags- en emotionele problemen
4 - leerlingen met specifieke leerproblemen (dyslexie/dyscalculie)
5 - teruggeplaatste kinderen uit justitiële (jeugd)inrichting
overige inzet jeugdhulp in programma’s en voorzieningen
f. beschikbaarheid gecombineerde programma’s van jeugdhulp en
onderwijs (een zorg/onderwijsarrangement)
l. begeleiding jongeren met beperking bij toeleiding naar arbeidsmarkt
m. crisisvoorziening of –interventie
a.
b.
c.
d.

30
65
68
54

3
0
0
5

16
5
3
5

51
30
30
35

22
41
27

3
3
3

8
5
5

68
51
65

35
38
27
11

8
3
0
0

3
3
3
0

54
57
70
89

8
11
16
11
8

0
0
0
0
0

5
5
5
8
5

87
84
78
81
86

24
43
16

0
0
0

5
11
0

70
46
84

*) thema niet besproken

Bij programma’s en voorzieningen op school voor leerlingen met speciale
onderwijsbehoeften heeft 8% tot 16% van de gemeenten de inzet van jeugdhulp
vastgelegd. Dit is het vaakst gedaan voor leerlingen met gedrags- en emotionele
problemen (16%).
Bestuurlijke afspraken over de ondersteuning door jeugdhulp bij begeleiding van jongeren
met een beperking bij de toeleiding naar arbeidsmarkt vanuit het mbo is van de items
genoemd onder overige programma’s en voorzieningen het meest genoemd en wel door
43%. Voor zorg/onderwijsarrangementen heeft 24% afspraken gemaakt en voor
crisisvoorzieningen 16%.
Inzet gemeentelijk gefinancierde instellingen in ondersteuningsstructuur mbo
Gemeenten maken afspraken over de inzet van gemeentelijk gefinancierde instellingen in
de ondersteuningsstructuur van het mbo. Dat is de praktijk bij 80% van de gemeenten.
Er zijn twee instellingen waarmee in meer dan de helft van de gemeenten afspraken zijn
gemaakt: leerplichtzaken (71%) en instellingen voor arbeidsmarkttoeleiding (54%). Op
58

afstand (38% tot 42%) volgen de jeugdgezondheidszorg, het (school)maatschappelijk
werk en het wijkteam.
In 15% tot 31% van de gemeenten is de inzet van de overige jeugdhulp, MEE,
verslavingszorg, schuldhulpverlening, politie en de jeugd-ggz vastgelegd.
Twee procent van de gemeenten heeft met geen van de elf partijen afspraken over de
inzet in het mbo gemaakt en 17% weet niet met welke van deze partijen afspraken zijn
gemaakt.
Tabel 3-6 Gemaakte afspraken over inzet van functionarissen van gemeentelijk
gefinancierde instellingen in ondersteuningsstructuur op scholen in mbo (in
procenten, n=48)
ja

nee weet
niet

a. leerplichtzaken

71

10

19

k. instellingen voor arbeidsmarkttoeleiding
b. jeugdgezondheidszorg

54

8

38

42

13

46

c. (school)maatschappelijk werk

42

17

42

h. wijkteam

38

15

48

f.

31

21

48

e. MEE

overige jeugdhulp

27

21

52

i.

verslavingszorg

21

13

67

j.

schuldhulpverlening

21

13

67

g. politie

19

19

63

d. jeugd-ggz

15

29

56

3.3 Overige besproken onderwerpen in bestuurlijk overleg
Drie procent van de gemeenten rapporteert dat de gemeente in de periode van 2014 tot
2017 nog andere dan de eerder genoemde onderwerpen besproken heeft in het bestuurlijk
overleg met mbo-instelling(en) over passend onderwijs/ondersteuning van studenten met
speciale onderwijsbehoeften. Vier van iedere tien gemeenten (41%) hebben geen andere
onderwerpen in dit kader besproken en 57% weet het niet.

3.4 Thema’s die meer aandacht in toekomstig overleg behoeven
Volgens 32% van de gemeenten zijn er in het kader van passend onderwijs/ondersteuning
van studenten met speciale onderwijsbehoeften onderwerpen die naar hun oordeel meer
aandacht verdienen in toekomstig overleg. Twee derde (65%) weet het niet.
Tien respondenten (27%) hebben een toelichting gegeven op de vraag naar andere
onderwerpen die in toekomstig bestuurlijk overleg over passend onderwijs/leerlingen met
speciale onderwijsbehoeften aan de orde zouden moeten komen. Sommige antwoorden
bevatten meerdere elementen, waardoor het totale aantal hieronder gegeven
antwoorden groter is dan tien.
Zorgstructuur en zorginzet
 Inzet smw;
59







Interne zorgstructuur binnen het mbo;
Onderwijszorgarrangementen;
Mogelijkheden maatwerk;
Flexibiliteit;
Basis op orde (op papier zaken geregeld, in praktijk nog te vaak voorbeelden dat dat
niet wordt uitgevoerd).

Overgangssituaties
 Het mbo zit bij de afspraken po/vo. Voor hen gelden qua jeugd 18- dezelfde afspraken.
Een deel moet echter uit de Wmo komen. Dat is nog onvoldoende geregeld;
 Kinderen ouder dan 18 jaar die ggz nodig hebben. Dan is de gemeente niet meer
verantwoordelijk, maar de ziektekostenverzekering;
 Overgang 18- naar 18+;
 Overgang van leerlingen met autisme uit het vso naar het reguliere mbo.
Aansluiting/afstemming/overleg
 Aansluiting vo-mbo-(hbo);
 Aansluiting met lokale situatie en Centrum Jeugd en Gezin;
 Overleg mbo inzake passend onderwijs is nog in een priller stadium dan dat met
po/vo.
Specifieke groepen studenten
 Asielzoekers;
 Statushouders.
De inrichting en vormgeving van de zorgstructuur en overgangssituaties in wet- en
regelgeving worden het vaakst opgegeven als onderwerpen waarover overleg nodig is in
het kader van passend onderwijs. Daarnaast wordt aandacht gevraagd voor verschillende
vormen van aansluiting en voor de positie van studenten met een migratieachtergrond.
Ten slotte wordt gewezen op de prille fase van het overleg.

3.5 Behoefte en inzet jeugdhulp in het mbo
Inzicht in de behoefte aan jeugdhulp in termen van aard en omvang kan gemeenten
helpen bij de toewijzing van jeugdhulp aan de scholen in het mbo. Gemeenten hebben
tijdens de gesprekken met mbo-instellingen in beperkte mate inzicht in deze behoefte, zo
blijkt uit de cijfers. Een derde (32%) van de gemeenten heeft hierin in enige mate inzicht
en 5% in hoge mate. Een derde (35%) heeft in geen of in geringe mate inzicht gekregen in
de behoefte en 27% weet het niet.

60

Tabel 3-7

Verkregen inzicht in behoefte inzet van jeugdhulp in het mbo (in procenten)

geen inzicht

11

in geringe mate

24

in enige mate

32

in hoge mate

5

in zeer hoge mate

0

weet niet

27

totaal abs. n (=100%)

37

In de gesprekken met mbo-instellingen zegt 8% van de gemeenten te kunnen beschikken
over een inventarisatie over de aard van hun behoefte aan inzet van jeugdhulp voor hun
scholen. Een derde (35%) kon niet over deze informatie beschikken en meer dan de helft
(57%) weet niet of de informatie voorhanden was.
Inzicht in de omvang van de benodigde jeugdhulp was in 5% van de gemeenten
beschikbaar. In 41% van de gemeenten kon daar niet over worden beschikt en meer dan
de helft (54%) weet niet of deze gegevens beschikbaar waren.
Tabel 3-8 Beschikking over inventarisatie mbo-instellingen over aard en/of omvang van
behoefte aan inzet van jeugdhulp in mbo (in procenten)
aard van benodigde jeugdhulp
ja

8

nee

35

weet niet

57

omvang van benodigde jeugdhulp
ja

5

nee

41

weet niet

54

totaal abs. n (=100%)

37

Gemeenten denken dat zij in enige mate de gevraagde jeugdhulp aan het mbo kunnen
leveren, althans zo luidt het oordeel van 35%. Veertien procent meldt dat zij dat in hoge
mate kunnen doen, maar aan de andere kant van het spectrum is 8% van mening dat het
in geringe mate lukt. Vier van iedere tien gemeenten (43%) weten niet of hun gemeente in
staat is de gevraagde jeugdhulp aan het mbo te leveren.

61

Tabel 3-9 Mate waarin gemeente kan voldoen aan vraag naar jeugdhulp aan het mbo (in
procenten)
niet

0

in geringe mate

8

in enige mate

35

in hoge mate

14

in zeer hoge mate

0

weet niet

43

totaal abs. n (=100%)

37

Met de invoering van passend onderwijs in 2014 is de inzet van de jeugdhulp in de praktijk
van het mbo volgens 27% verbeterd en volgens 11% hetzelfde is gebleven. Ruim de helft
(54%) heeft hierover geen oordeel. Geen van de gemeenten constateert voor het mbo een
verslechtering.
Tabel 3-10 Oordeel over de inzet van jeugdhulp in de praktijk van het mbo met invoering
passend onderwijs (in procenten)
sterk verslechterd

0

verslechterd

0

hetzelfde gebleven

11

verbeterd

27

sterk verbeterd

0

geen oordeel

54

n.v.t., geen afspraken over inzet jeugdhulp in het mbo

8

totaal abs. n (=100%)

37

De vraag naar het oordeel over de inzet van jeugdhulp in het mbo sinds de invoering van
passend onderwijs is vanuit negen gemeenten (24%) beantwoord. Hieronder worden per
ingeschat verbeteringsniveau van de inzet de toelichtingen van deze respondenten
weergegeven. Er waren geen toelichtingen gekoppeld aan de niveaus ‘sterk verslechterd’,
‘verslechterd’ en ‘sterk verbeterd’.
Inzet hetzelfde gebleven
 Mbo schakelt nog beperkt gezinscoaches in / zoekt nog beperkt samenwerking met
gezinscoaches (eerst inzet schoolmaatschappelijk werk en ambulante begeleiding);
 Overleg met mbo vindt plaats in het kader van leerplicht/RMC en
arbeidsmarkttoeleiding;
Inzet verbeterd
 Voordeel is dat er geen ontheffing hoeft te komen om jeugdhulp te kunnen inzetten.
Steeds meer betrekken van ouders en school door jeugdhulp versterkt integrale
aanpak;
 We hebben de school als wijk ingevoerd in het mbo. We zijn nu regionaal bezig om dit
structureel georganiseerd te krijgen. Het ontbreekt echter nog aan inzicht in wat het
mbo zelf aan ondersteuning levert;
62




We hebben op een aantal mbo locaties een speciaal mbo jeugdhulpteam. Hierdoor
komen jongeren beter bij de hulpverlening aan;
Wijkteam neemt in toenemende mate deel aan zorgstructuur in het mbo.

Geen oordeel
 De contacten verlopen veelal op bovenregionaal niveau. Ben geen deelnemer aan dit
overleg. Onlangs is mbo aangeschoven bij het REA-overleg. We zoeken nog naar vorm
en inhoud met mbo;
 Het betrekken van mbo bij het overleg over passend onderwijs is pas zeer recent van
start gegaan;
 Nog onvoldoende zicht op.
Twee respondenten zijn van oordeel dat de inzet hetzelfde is gebleven. Hun oordeel wordt
onderbouwd met het argument, enerzijds, dat nog onvoldoende gebruik gemaakt wordt
van de mogelijkheid gezinscoaches in te zetten en, anderzijds, dat overleg met het mbo in
andere overlegtrajecten plaatsvindt.
Vier keer wordt geoordeeld dat de inzet is verbeterd. Argumenten hiervoor zijn het zonder
ontheffing kunnen inzetten, invoering van de school als wijk, inzet van een mbojeugdteam en vergrote deelname van het wijkteam aan de zorgstructuur van het mbo,
Drie respondenten hebben geen oordeel omdat zij daar onvoldoende zicht op hebben of
het overleg te pril is.
In een aantal gevallen is men bezig samenwerking te zoeken en wordt steeds beter
gebruik gemaakt van de mogelijkheden, maar in andere gevallen onttrekken de
ontwikkelingen zich aan het zicht of acht men het gebruik (nog) onvoldoende.

3.6 Knelpunten afstemming van passend onderwijs en jeugdhulp
Een derde van de gemeenten (35%) meldt knelpunten bij de afstemming van jeugdhulp en
passend onderwijs/ ondersteuning van studenten met speciale onderwijsbehoeften in het
mbo. De resterende 65% weet niet of zich knelpunten voordoen.
Van de 11 respondenten (30%) die de vraag naar een toelichting hebben beantwoord,
volgt hieronder een overzicht van hun antwoorden, waarbij aangetekend wordt dat
sommige vragen meerdere aspecten belichten, waardoor het totaal aantal knelpunten
groter is dan 11:
Financiële aspecten
 Financiën;
 Groot aantal studenten van buiten de regio leidt tot knelpunten in de financiering van
doorverwijzen;
 Onvoldoende duidelijkheid de toedeling van financiële verantwoordelijkheden.
Overgang 18-min -> 18-plus
 De scheidslijn jeugd/Wmo; beperkt zicht vanuit de Wmo op de 18+ doelgroep;
 De overgang van jeugdhulp naar Wmo.

63

Afstemming/verantwoordelijkheid
 Regie;
 Afstemming jeugdhulp – onderwijs;
 Geen formeel oogo met het mbo, daardoor beperkt/geen zicht gemeente op de inzet
van ondersteuningsmiddelen in het mbo;
 Verantwoordelijkheden;
 Geen formele rol gemeente ten aanzien van passend onderwijs in het mbo;
 Onvoldoende duidelijkheid aangaande de onderlinge verantwoordelijkheden van
gemeente en mbo;
 Elkaar nog meer vinden.
Zorg, toewijzing en toeleiding
 Mogelijkheid tot combineren van re-integratie en onderwijsondersteuning: en/en in
plaats van of/of;
 Groot aantal studenten van buiten de regio leidt tot knelpunten in de werkbaarheid
van doorverwijzen;
 Maatwerkmogelijkheden.
Specifieke groepen studenten
 Asielzoekers/inburgeraars;
 Leerlingen met autisme, met name de overgang van vso naar mbo.
Knelpunten doen zich volgens de respondenten vooral voor op het gebied van afstemming
en verantwoordelijkheden (7 x), waarbij een rol speelt dat de verhouding volgens de
respondenten tussen mbo en gemeente complex is: geen formeel oogo of geen formele rol
van de gemeente.
Financiën spelen ook een rol als knelpunt (3 x), waarbij het feit dat een groot aantal
studenten van buiten de regio afkomstig is een belasting vormt voor het zorgsysteem,
zowel financieel als bij het doorverwijzen. In totaal worden knelpunten in het zorgsysteem
drie keer genoemd: één keer de al genoemde van buiten de regio afkomstige studenten,
één keer in verband met de mogelijkheden voor maatwerk en één keer met de wens reintegratie en onderwijsondersteuning te mogen combineren.
Specifieke groepen studenten die genoemd worden bij knelpunten in de afstemming
tussen jeugdhulp en passend onderwijs in het mbo zijn migranten en leerlingen met een
autisme spectrum stoornis; deze laatste groep vooral in relatie tot de overgang van het
vso naar het middelbaar beroepsonderwijs.
De overgang van 18- naar 18+, ten slotte, wordt twee keer genoemd in relatie tot
jeugdhulp.
Knelpunten lijken zich vooral te concentreren rond de afstemming tussen mbo en
gemeente mede gelet op de verantwoordelijkheid van de gemeente (onduidelijkheden,
beperkte rol), financiën, hulpverlening en overgangssituaties. Ook migranten worden
gelet op de recente instroom als een knelpunt ervaren.

64

3.7 Tevredenheid met naleving van afspraken
In de beoordeling van gemeenten over de naleving van afspraken van het bestuurlijk
overleg valt in het algemeen op dat t.a.v. de genoemde onderwerpen gemeenten
overwegend neutraal tot (zeer) tevreden oordelen, maar ook dat 35 tot 73% geen oordeel
heeft.
Op het gebied van de handhaving van de leerplicht en de aanpak van thuiszitten is 48%
van de gemeenten tevreden tot zeer tevreden over de naleving van de gemaakte
afspraken met het mbo. Veertien procent is tevreden noch ontevreden en 35% heeft er
geen oordeel over.
Over de organisatie van leerlingenvervoer doet 33% een uitspraak, de resterende 67%
heeft geen oordeel. In het oordeel dat wordt gegeven is 24% tevreden noch ontevreden en
9% tevreden.
Ook bij het onderwerp aanpassing van onderwijshuisvesting is een meerderheid van de
gemeenten niet in staat een oordeel te geven (73%). Resteert 21% die tevreden noch
ontevreden is en 6% die tevreden is.
Bij begeleiding van jongeren met een beperking in de toeleiding naar de arbeidsmarkt is
35% tevreden tot zeer tevreden en 22% tevreden noch tevreden. De overige 43% heeft
geen oordeel.
In tabel 3-11 zijn de gemiddelde scores op de antwoordschaal voor de afzonderlijke items
opgenomen die hierboven zijn beschreven. De schaal varieert van 1 tot en met 5. Een
gemiddelde score lager dan 3 duidt op antwoorden die dichter bij zeer ontevreden of
ontevreden liggen, een gemiddelde score hoger dan 3 duidt op antwoorden die dichter bij
tevreden of zeer tevreden liggen.
Tabel 3-11

Mate van tevredenheid met naleving van afspraken van het bestuurlijk overleg
met mbo-instellingen naar onderwerpen (in procenten van onderwerp en

35
67

3,8
3,3

37
33

0

0

21

6

0

73

3,2

33

0

0

22

30

5

43

3,7

37

(=100%)

scores

5
0

n

oordeel

43
9

geen

14
24

tevreden

tevreden

3
0

zeer

ontevreden

0
0

tevreden/

ontevreden

a. handhaving leerplicht / aanpak thuiszitten
b. leerlingenvervoer
c. aanpassing onderwijshuisvesting in het
kader van passend onderwijs
d. begeleiding jongeren met beperking bij
toeleiding naar arbeidsmarkt

ontevreden

zeer

gemiddelde schaalscores)

Volgens 35% van de gemeenten is het nakomen van de bestuurlijke afspraken over de
samenwerking tussen het mbo en de jeugdhulp verbeterd sinds de invoering van passend
onderwijs in 2014. Zestien procent heeft geen verandering zien optreden. De helft van de
gemeenten (49%) heeft hierover geen oordeel, waarvan 11% omdat er geen afspraken
over de inzet van jeugdhulp met het mbo zijn gemaakt.

65

Tabel 3-12 Oordeel over nakomen van afspraken over samenwerking mbo en jeugdhulp sinds
invoering passend onderwijs (in procenten)
sterk verslechterd

0

verslechterd

0

hetzelfde gebleven

16

verbeterd

35

sterk verbeterd

0

geen oordeel

38

n.v.t., geen afspraken over inzet jeugdhulp in mbo

11

totaal abs. n (=100%)

37

3.1 Evaluatie bestuurlijke samenwerking in het mbo
Bestuurlijke samenwerking bij de afstemming van het mbo en de jeugdhulp is naar het
oordeel van 35% van de gemeenten verbeterd. Volgens 13% is het ongewijzigd. De helft
van de gemeenten (52%) heeft hierover geen oordeel.
Tabel 3-13 Oordeel over bestuurlijke samenwerking bij afstemming mbo en jeugdhulp met
invoering passend onderwijs (in procenten)
sterk verslechterd

0

verslechterd

0

hetzelfde gebleven

13

verbeterd

35

sterk verbeterd

0

geen oordeel

41

n.v.t., geen afspraken over inzet jeugdhulp in mbo

11

totaal abs. n (=100%)

37

Kijkend naar de rol van de gemeente en schoolbesturen in het mbo vindt 48% dat een of
beide partijen een meer actieve rol dient te spelen bij de afstemming van onderwijs en
jeugdhulp: 41% door de schoolbesturen en 35% (ook) door de gemeente zelf. Een vijfde
vindt dat voor beide partijen niet gewenst en 30% heeft geen oordeel.
Tabel 3-14 Gewenste invulling rol van gemeente en/of schoolbesturen in het mbo (meer
antwoorden mogelijk, in procenten)
ja, een meer actieve rol van de gemeente is gewenst

35

ja, een meer actieve rol van de schoolbesturen is gewenst

41

nee, geen wijziging gewenst

22

geen oordeel

30

totaal abs. n

37

66

4. Overleg en afstemming over passend
onderwijs van gemeenten met het (v)so
De laatste onderwijssector waarover vragen over afstemming van onderwijs en jeugdhulp
zijn gesteld betreft scholen voor speciaal onderwijs en voortgezet onderwijs cluster 3 en 4.
Scholen voor speciaal onderwijs en voortgezet onderwijs cluster 3 en 4 zijn met invoering
van passend onderwijs aangesloten bij respectievelijk het samenwerkingsverband po en
vo en afspraken over de afstemming van jeugdhulp en (voortgezet) speciaal onderwijs
kunnen derhalve in het oogo worden gemaakt.
Voor de invoering van passend onderwijs bestond er al een overlegstructuur van
gemeenten en (voortgezet) speciaal onderwijs. Zo werd de beleidsmatige aandacht van
Nederlandse gemeenten voor de verbetering van de zorgstructuur in het (voortgezet)
speciaal onderwijs in 2009 vastgesteld. Toen rapporteerde 46% van de gemeenten met
een vestiging voor (voortgezet) speciaal onderwijs actief beleid op dit gebied te voeren en
eveneens 46% overleg met deze scholen te voeren over de inzet van gemeentelijk
gefinancierde instellingen voor jeugdhulp/-zorg in het zorg- en adviesteam van de school.9
In 2010 gaf 65% van de schoolbesturen in het so/vso (cluster 3 en 4) aan periodiek
bestuurlijk/ambtelijk overleg te voeren met de (belangrijkste) gemeente(n) in het
werkgebied van de school. Meer dan de helft van de overleggen had betrekking op de
(invoering van) passend onderwijs, leerlingenvervoer, de aanpak van (problematisch)
schoolverzuim, en de samenwerking met het regulier onderwijs over een continuüm van
zorg in het regulier onderwijs.10
In het onderzoek is in dit verband apart ingegaan op het (bestuurlijk) overleg over passend
onderwijs tussen gemeenten en schoolbesturen in het (v)so. In dit hoofdstuk besteden we
aandacht aan de vormgeving van het bestuurlijk overleg met het (v)so, de inhoud van het
overleg en de gemaakte afspraken (al dan niet over de inzet van jeugdhulp), thema’s die
meer aandacht in toekomstig overleg behoeven, de behoefte aan en inzet van jeugdhulp
in het (v)so, knelpunten bij de afstemming van passend onderwijs en jeugdhulp, de
tevredenheid met de naleving van afspraken in het bestuurlijk overleg en de evaluatie van
de bestuurlijke samenwerking met het (v)so.

4.1 Vormgeving overleg met (v)so-schoolbesturen
In 78% van de gemeenten wordt er (bestuurlijk) overleg over passend onderwijs gevoerd
met (v)so-schoolbesturen; een vijfde heeft geen overleg gevoerd. Voor 30% heeft het
laatste (bestuurlijk) overleg in 2016 plaatsgevonden, voor 13% in de periode 2013-2015 en
voor 2% in 2017; 33% weet niet wanneer dat voor het laatst is geweest.

Steenhoven, van der P. & Veen, van D. (2010). NJi-Monitor Gemeenten en onderwijs 2009.
Bestuurlijke afspraken over ZAT en zorg in en om school. Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut.
10
Steenhoven, van der P. & Veen, van D. (2011). Monitor leerlingenzorg en ZAT’s in het (voortgezet)
speciaal onderwijs 2010. Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut.
9

67

Tabel 4-1 Laatst gevoerde bestuurlijk overleg met (v)so-schoolbesturen (in procenten)
geen overleg

22

2013

2

2014

7

2015

4

2016

30

2017

2

weet het jaar niet

33

totaal abs. (n=100%)

46

De frequentie van het overleg met (v)so-besturen is volgens 44% van de gemeenten een of
twee keer per jaar. Vijftien procent overlegt drie of vier keer per jaar. Elf procent overlegt
minder frequent (1 keer per vier jaar of als daar aanleiding toe bestaat).
Tabel 4-2 Frequentie bestuurlijk overleg met (v)so-schoolbesturen (in procenten)
3-4 keer per jaar

15

2 keer per jaar

20

1 keer per jaar

24

eens per vier jaar

2

andere frequentie

9

(nog) geen overleg gevoerd

22

weet niet

9

totaal abs. (n=100%)

46

Ruim de helft van de gemeenten (61%) voert het overleg met het (v)so over passend
onderwijs in combinatie met het oogo-ondersteuningsplan (of in een ander overleg met
het regulier onderwijs en (v)so samen). Drie procent overlegt apart met schoolbesturen
voor speciaal onderwijs en 8% apart met schoolbesturen voor speciaal onderwijs én
voortgezet speciaal onderwijs. Acht procent overlegt met het (v)so in LEA-verband en 6%
in een ander lokaal verband. Veertien procent weet het niet.

4.2 Inhoudelijke onderwerpen van het bestuurlijk overleg en
afspraken met/zonder inzet jeugdhulp
Bij de bepaling van de onderwerpen voor het bestuurlijk overleg tussen gemeenten en
schoolbesturen in het (v)so cluster 3 en/of 4 volgen we ook de onderwerpen die zijn
gehanteerd bij het oogo-ondersteuningsplan. De lijst is aangepast aan de praktijk van het
(v)so.
Het valt op dat 22% tot 50% van de gemeenten voor de genoemde onderwerpen niet weet
of deze aan de orde zijn geweest in het bestuurlijk overleg.
In het bestuurlijk overleg met het (v)so over passend onderwijs is in een meerderheid van
de gemeenten gesproken over de handhaving van de leerplicht (67%) en het
leerlingenvervoer (64%).
De helft van de gemeenten heeft (ook) de ondersteuning van leerlingen met dyslexie
en de begeleiding van leerlingen bij de overgang tussen vso en mbo op de agenda staan.
68

Een vijfde heeft aandacht besteed aan de toegankelijkheid van schoolgebouwen (22%) en
werkruimten (17%).
Tabel 4-3a

Besproken onderwerpen in bestuurlijk overleg in het kader van passend
onderwijs met (v)so-scholen (in procenten, n=36)
ja

a. handhaving leerplicht
b. leerlingenvervoer
e. ondersteuning van leerlingen met dyslexie
f. begeleiding van leerlingen bij de overgang tussen vso en mbo
c. verbeteren fysieke toegankelijkheid van schoolgebouwen
d. aangepaste werk- en instructieruimtes en/of beschikbaarheid van hulpmiddelen voor
specifieke doelgroepen (bijvoorbeeld met een lichamelijke beperking)

nee

weet

67
64
50
50
22

11
11
19
8
31

niet
22
25
31
42
47

17

33

50

Afspraken gemeente en (v)so
In het algemeen kan worden gesteld dat als een onderwerp in het overleg is besproken er
ook afspraken over zijn gemaakt. Circa zes van iedere tien gemeenten die met het (v)so
over passend onderwijs overleggen, maken afspraken over de handhaving van de
leerplicht (64%) en het leerlingenvervoer (56%), terwijl 44% afspraken maakt over de
ondersteuning van leerlingen met dyslexie
en de begeleiding van leerlingen bij de overgang tussen vso en mbo. Over de verbetering
van de fysieke toegankelijk van schoolgebouwen en de aanpassing van werkruimten zijn
het minst vaak afspraken gemaakt (14% tot 17%).
Tabel 4-3b

Afspraken over besproken onderwerpen bestuurlijk overleg met (v)so-scholen
(in procenten, n=36)

a.
b.
e.
f.
c.
d.

handhaving leerplicht
leerlingenvervoer
ondersteuning van leerlingen met dyslexie
begeleiding van leerlingen bij de overgang tussen vso en mbo
verbeteren fysieke toegankelijkheid van schoolgebouwen
aangepaste werk- en instructieruimtes en/of beschikbaarheid van
hulpmiddelen voor specifieke doelgroepen
*) thema niet besproken

ja

nee

weet

n.v.t.*

64
56
44
44
17

3
3
3
6
3

niet
0
3
3
0
3

33
39
50
50
78

14

0

3

83

69

Besproken onderwerpen in bestuurlijk overleg met inzet van jeugdhulp in (v)so
Evenals bij de eerder besproken onderwijssectoren po, vo en mbo staan het voorkomen
van schooluitval en de aanpak van schoolverzuim het hoogst op de overlegagenda van
gemeenten en schoolbesturen in het (v)so (elk in 74% van de gemeenten, tabel 4-4a). Het
derde element van het thema bevordering onderwijsdeelname en aanpak van verzuim
betreft de aanpak van thuiszitters dan wel reïntegratie in het onderwijs. Dit onderwerp is
door 69% van de gemeenten genoemd.
Bij het thema diagnostiek, lichte jeugdhulp en zorgstructuur is er relatief veel aandacht
voor de beschikbaarheid van overige licht curatieve zorg en ondersteuning van
leerlingen/ouders waaronder opvoedingshulp (63%) en de inzet van jeugdhulp in het
ondersteuningsteam van het (v)so (63%). De helft van de gemeenten heeft volgens de
respondenten de inzet van het (school)maatschappelijk werk en van de (jeugd-)ggz in het
(v)so op de agenda staan.
De beschikbaarheid van diagnostische expertise van ketenpartners ten behoeve van
diagnostiek, zorgtoewijzing en integraal arrangeren in het (v)so, advies- en
consultatiemogelijkheden en deskundigheidsbevordering van onderwijsmedewerkers in
het (v)so worden minder vaak besproken (26% tot 43%).
Programma’s en voorzieningen op school voor leerlingen met speciale onderwijsbehoeften
krijgen in vergelijking met de andere thema’s relatief weinig aandacht (23% tot 43% zet
het op de agenda). De percentages ‘weet niet’ variëren van 34% tot 49%.
Bij de overige inzet van jeugdhulp in programma’s en voorzieningen worden de begeleiding
van jongeren met een beperking bij de toeleiding naar de arbeidsmarkt vanuit het vso
(63%) en zorg/onderwijs-arrangementen (60%) even vaak besproken. Crisisvoorzieningen
of –interventie krijgen minder vaak aandacht (29%).

70

Tabel 4-4a

Besproken onderwerpen met mogelijke inzet van jeugdhulp in bestuurlijk
overleg in het kader van passend onderwijs met (v)so-scholen (in procenten,
n=35)
ja

nee

weet
niet

bevordering onderwijsdeelname/aanpak verzuim
a. voorkomen van schooluitval
b. aanpak van schoolverzuim
c. interventieplan/aanpak van thuiszitters c.q. reïntegratie in het (v)so
diagnostiek/lichte jeugdhulp/zorgstructuur
d. beschikbaarheid van diagnostische expertise van ketenpartners ten behoeve van diagnostiek,
zorgtoewijzing en integraal arrangeren in het (v)so
f. beschikbaarheid van (school)maatschappelijk werk in het (v)so
g. inzet van (jeugd-)ggz in het (v)so
h. beschikbaarheid overige licht curatieve zorg en ondersteuning van leerlingen/ouders die de
school samen met ketenpartners kan bieden (inzet van opvoedingshulp, overige lichte
jeugdhulp)
i. inzet van jeugdhulp in het ondersteuningsteam van het (v)so (zorgteam, ZAT of soortgelijk
multidisciplinaire team)
m. advies- en consultatiemogelijkheden voor onderwijsmedewerkers in het (v)so
n. deskundigheidsbevordering van onderwijsmedewerkers in het (v)so
programma’s/voorzieningen leerlingen op school met speciale onderwijsbehoeften
j. programma’s en/of voorzieningen op school voor:
1 - leerlingen met een (meervoudig) lichamelijke en/of zintuigelijke beperking
2 - leerlingen met een (licht) verstandelijke beperking
3 - leerlingen met gedrags- en emotionele problemen
4 - leerlingen met specifieke leerproblemen (dyslexie/dyscalculie)
5 - teruggeplaatste kinderen uit justitiële (jeugd)inrichting
overige inzet jeugdhulp in programma’s en voorzieningen
e. beschikbaarheid van gecombineerde programma’s van jeugdhulp en onderwijs (een
zorg/onderwijsarrangement)
k. begeleiding van jongeren met een beperking bij de toeleiding naar de arbeidsmarkt
l. crisisvoorziening of –interventie

74
74
69

0
3
6

26
23
26

40
46
51

17
23
11

43
31
37

63

6

31

63
43
26

9
17
31

29
40
43

34
37
43
37
23

23
23
23
29
29

43
40
34
34
49

60
63
29

11
11
26

29
26
46

Afspraken bestuurlijk overleg over inzet jeugdhulp in (v)so
Ook bij de inzet van jeugdhulp zien we dat als een onderwerp in het overleg is besproken
er ook afspraken over zijn gemaakt.
Zeven van iedere tien gemeenten die met schoolbesturen in het (v)so over passend
onderwijs overleggen, hebben de inzet van jeugdhulp bij het voorkomen van schooluitval
(71%), de aanpak van schoolverzuim (69%), en de aanpak van thuiszitten/reïntegratie
vastgelegd (69%).
Afspraken over de inzet van jeugdhulp bij diagnostiek, lichte jeugdhulp en zorgstructuur
hebben vooral betrekking op de inzet van jeugdhulp in het ondersteuningsteam van het
(v)so (57%) en de beschikbaarheid van overige licht curatieve zorg en ondersteuning
(51%). Vier van iedere tien gemeenten met (v)so hebben de beschikbaarheid van het
(school)maatschappelijk werk in het (v)so en de inzet van de (jeugd-)ggz in het (v)so
vastgelegd (elk in 43% van de gemeenten), terwijl 37% de inzet van jeugdhulp bij de
advies- en consultatiemogelijkheden van onderwijsmedewerkers in (v)so heeft vastgelegd.
Het percentage afspraken voor de resterende elementen varieert van 17% tot 34%.

71

Tabel 4-4b

Afspraken over inzet van jeugdhulp bestuurlijk overleg met (v)so-scholen (in
procenten, n=35)
ja

nee

weet

n.v.t.*

niet
bevordering onderwijsdeelname/aanpak verzuim
a. voorkomen van schooluitval
b. aanpak van schoolverzuim
c. interventieplan/aanpak van thuiszitters c.q. reïntegratie in het (v)so
diagnostiek/lichte jeugdhulp/zorgstructuur
d. beschikbaarheid diagnostische expertise van ketenpartners t.b.v.
diagnostiek, zorgtoewijzing en integraal arrangeren in het (v)so
f. beschikbaarheid van (school)maatschappelijk werk in het (v)so
g. inzet van (jeugd-)ggz in het (v)so
h. beschikbaarheid overige licht curatieve zorg en ondersteuning van
leerlingen/ouders die de school samen met ketenpartners kan bieden
i. inzet van jeugdhulp in het ondersteuningsteam van het (v)so
m. advies- en consultatiemogelijkheden onderwijsmedewerkers in (v)so
n. deskundigheidsbevordering van onderwijsmedewerkers in het (v)so
programma’s/voorzieningen leerlingen op school met speciale
onderwijsbehoeften
j. programma’s en/of voorzieningen op school voor:
1 - leerlingen met (meervoudig) lichamelijke en/of zintuigelijke beperking
2 - leerlingen met een (licht) verstandelijke beperking
3 - leerlingen met gedrags- en emotionele problemen
4 - leerlingen met specifieke leerproblemen (dyslexie/dyscalculie)
5 - teruggeplaatste kinderen uit justitiële (jeugd)inrichting
overige inzet jeugdhulp in programma’s en voorzieningen
e. beschikbaarheid gecombineerde programma’s van jeugdhulp en
onderwijs (een zorg/onderwijsarrangement)
k. begeleiding van jongeren met beperking bij toeleiding naar
arbeidsmarkt
l. crisisvoorziening of –interventie

71
69
69

3
3
0

0
3
0

26
26
31

34
43
43

6
0
6

0
3
3

60
54
49

51
57
37
17

3
0
3
6

9
6
3
3

37
37
57
74

31
34
37
37
20

0
0
0
0
0

3
3
6
0
3

66
63
57
63
77

46

11

3

40

60
29

0
0

3
0

37
71

*) thema niet besproken

Bij programma’s en voorzieningen op school voor leerlingen met speciale
onderwijsbehoeften heeft circa een derde van de gemeenten (31% tot 37%) de inzet van
jeugdhulp vastgelegd bij vier van de vijf doelgroepen. Alleen bij het terugplaatsen van
kinderen uit een justitiële (jeugd)inrichting blijft het percentage afspraken met 20%
achter.
Het zwaartepunt van afspraken over de rol van jeugdhulp bij de overige programma’s en
voorzieningen in het (v)so ligt vooral bij begeleiding van jongeren met beperking uit het
vso bij toeleiding naar arbeidsmarkt (60%). De helft heeft ook afspraken over
zorg/onderwijsarrangementen en 29% over crisisvoorzieningen of crisisinterventie.
Inzet gemeentelijk gefinancierde instellingen in ondersteuningsstructuur (v)so
Zeven van iedere tien gemeenten die met het (v)so cluster 3 en 4 overleggen (69%),
melden dat zij afspraken hebben gemaakt over de inzet van gemeentelijk gefinancierde
instellingen in de ondersteuningsstructuur van het (v)so.
72

In de helft tot ruim twee derde van de gevallen gaat het om leerplichtzaken (69%),
jeugdgezondheidszorg (64%), het wijkteam (51%) en instellingen voor
arbeidsmarkttoeleiding (51%).
Vier procent van de gemeenten heeft voor geen van de negen partijen afspraken over de
inzet in het (v)so gemaakt en 27% weet niet met welke van deze partijen afspraken zijn
gemaakt.
Het percentage ‘weet niet ‘ varieert sterk met de onderwerpen: van 27% tot 69%.
Tabel 4-5 Gemaakte afspraken over inzet van functionarissen in ondersteuningsstructuur op
scholen in (v)so (in procenten, n=45)
ja

nee weet
niet

a. leerplichtzaken

69

4

27

b. jeugdgezondheidszorg

64

4

31

h. wijkteam

51

11

38

i.

arbeidsmarkttoeleiding

51

7

42

c. (school)maatschappelijk werk

44

18

38

f.

38

16

47

e. MEE

33

20

47

d. jeugd-ggz

31

24

44

g. politie

18

13

69

overige jeugdhulp

4.3 Overige besproken onderwerpen in bestuurlijk overleg
Elf procent geeft aan dat er tussen 2014 en 2017 andere dan de eerder genoemde
onderwerpen besproken zijn in het overleg met schoolbesturen voor (v)so. Volgens 43% is
er niets anders besproken en 46% weet het niet.
De onderwerpen betreffen vooral de noodzaak voor inrichting en herschikking van
voorzieningen. De volgende thema’s passeerden in het overleg de revue:
“Krimp (ontgroening) in combinatie met passend onderwijs en verevening leidt tot noodzaak
om voorzieningenaanbod op regionale en lokale schaal te herschikken.”;
“Voorziening kleuterobservatiegroep, om 4-5-jarigen tijdelijk te plaatsen als nog niet
duidelijk is wat meest passende onderwijsplek is voor hen.”;
“Wanneer school predicaat zwak of zeer zwak heeft gekregen.”;
“Inrichting van een adequate omgeving voor leerlingen met emotionele of
gedragsproblematiek.”;
“Tot stand komen van een IKC+, om SBO en SO met jeugdhulp onder 1 dak te brengen.”.

4.4 Behoefte en inzet jeugdhulp in het (v)so
Een vijfde van de gemeenten (20%) vindt dat er in toekomstig overleg met het (v)so
gespreksthema’s zijn die meer aandacht behoeven. Een derde (34%) vindt van niet en 46%
weet het niet.
Zeven respondenten (16%) hebben vanuit de gemeente de vraag beantwoord naar
onderwerpen die in het kader van passend onderwijs aan de orde zouden moeten komen
73

in toekomstig overleg met het (voortgezet) speciaal onderwijs. Eén van hen verwijst naar
eerder gegeven antwoorden. Hieronder volgt een overzicht van de in de overige zes
antwoorden genoemde onderwerpen. Elk antwoord kan verschillende onderwerpen
bevatten, waardoor het totaal aantal onderwerpen groter is dan zes.
Regie en verantwoordelijkheid
 Nieuwe regie wordt gevraagd;
 Rijksoverheid moet het lef hebben om verantwoordelijkheid onderwijs (swv) en
gemeenten beter te duiden.
Dekkingsgraad aanbod
 Afkomen van hokjes denken en verkokering naar? vergaande samenwerking/symbiose
lwoo/pro, pro/vso en vso/mbo voor een betere dekking aanbod binnen passend
onderwijs in plaats van daarbuiten;
 Zijn er witte vlekken?
Zorg en financiering daarvan
 Expertise overdracht van (v)so naar regulier onderwijs (écht samenwerken);
 Vroegtijdige inschakelen wijkcoach;
 Aanpak kwetsbare jongeren;
 Voor leerlingen met autisme is er speciaal onderwijs tot en met het vo. De overgang
daarna naar het regulier mbo is voor een aantal te groot;
 Financiering leerlingen met ernstige meervoudige beperkingen.
Onderwerpen die meer aandacht verdienen in toekomstig overleg zijn vooral de zorg
(waaronder de overdracht van expertise van het (v)so naar regulier) en de financiering van
deze zorg (totaal 5 x) en het feit dat er een nieuwe vorm van regie en
verantwoordelijkheidstoedeling nodig is (2 x). Ook willen twee respondenten aandacht
voor een beter dekkend aanbod.

4.5 Behoefte en inzet jeugdhulp in het (v)so
Een kwart van de gemeenten (26%) heeft in de gesprekken met de (v)so-besturen in hoge
tot zeer hoge mate inzicht gekregen in de behoefte aan inzet jeugdhulp in het (v)so, 29% in
enige mate en 20% in geringe mate. Een kwart weet het niet.
Tabel 4-6 Verkregen inzicht in behoefte inzet van jeugdhulp in het (v)so (in procenten)
geen inzicht

0

in geringe mate

20

in enige mate

29

in hoge mate

23

in zeer hoge mate

3

weet niet

26

totaal abs. n (=100%)

35

74

Een kwart van de gemeenten (23%) kon tijdens de gesprekken met het (v)so beschikken
over een inventarisatie van het (v)so over de aard van de behoefte aan inzet van jeugdhulp
in het (v)so. Veertig procent kon dat niet en 37% weet niet of de informatie beschikbaar
was.
Inzicht in de omvang van de benodigde hulp was in 14% van de gemeenten beschikbaar.
In de helft van de gemeenten (49%) was dat niet geïnventariseerd door de (v)so-besturen
en 37% weet niet of deze gegevens beschikbaar waren.
Tabel 4-7 Beschikking over inventarisatie (v)so-schoolbesturen over aard en omvang van
behoefte aan inzet van jeugdhulp in (v)so (in procenten)
aard van benodigde jeugdhulp
ja

23

nee

40

weet niet

37

omvang van benodigde jeugdhulp
ja

14

nee

49

weet niet

37

totaal abs. n (=100%)

35

Gemeenten denken even vaak dat zij in enige mate als in (zeer) hoge mate (29%) de
gevraagde jeugdhulp aan het (v)so kunnen leveren. Voor 11% lukt dat in enige mate en
31% weet het niet.
Tabel 4-8 Mate waarin gemeente aan vraag naar jeugdhulp in het (v)so kan voldoen (in
procenten)
niet

0

in geringe mate

11

in enige mate

29

in hoge mate

26

in zeer hoge mate

3

weet niet

31

totaal abs. n (=100%)

35

Sinds de invoering van passend onderwijs in 2014 is de inzet van de jeugdhulp in de
praktijk van het (v)so volgens 23% van de gemeenten verbeterd en volgens 17% hetzelfde
gebleven. Een gemeente (3%) noteert een verslechtering. De helft (49%) heeft hierover
geen oordeel.

75

Tabel 4-9 Oordeel over de inzet van jeugdhulp in de praktijk van het onderwijs met
invoering passend onderwijs (in procenten)
sterk verslechterd

0

verslechterd

3

hetzelfde gebleven

17

verbeterd

20

sterk verbeterd

3

geen oordeel

49

n.v.t., geen afspraken over inzet jeugdhulp in het (v)so

9

totaal abs. n (=100%)

35

De vraag naar de ingeschatte verbetering van de inzet van jeugdhulp sinds de invoering
van passend onderwijs is voor wat betreft het (v)so negen keer (26%) beantwoord.
Hieronder worden per ingeschat verbeteringsniveau de toelichtingen van de
respondenten weergegeven. Er waren geen toelichtingen gekoppeld aan de niveaus ‘inzet
sterk verslechterd’ en ‘inzet hetzelfde’.
Inzet verslechterd
 Er is geen overleg tussen de wethouder jeugdhulp en de schoolbesturen of swv-en.
Inzet verbeterd
 Samenwerkingsafspraken gemaakt over samenwerking tussen speciaal onderwijs en
wijkteams.
Inzet sterk verbeterd
 Dankzij inzet van jeugdhulp op school in de vorm van een arrangement kan er sneller
en beter jeugdhulp ingezet worden, overigens in combinatie met jeugdhulp thuis.
Geen oordeel
 Ben niet op de hoogte van vso;
 In het speciaal onderwijs was altijd al meer sprake van jeugdhulp;
 Jeugdhulpaanbieders geven hier uitvoering aan;
 Niet goed zicht op inzet vóór passend onderwijs;
 Voorheen kregen de vso-scholen rechtstreeks middelen uit de AWBZ. Het kost tijd om
inzicht te krijgen in de problematiek en vervolgens nieuwe afspraken te maken over de
inzet van jeugdhulp. We zijn op de goede weg, maar er is nog veel werk te verzetten!
Het oordeel dat de inzet verslechterd is berust op ontbrekend overleg tussen een
wethouder jeugd en het onderwijs in de gemeente; het gaat hierbij mogelijk om een puur
lokale tegenstelling.
Het oordeel over de verbetering van de inzet is gekoppeld aan de
samenwerkingsafspraken tussen wijkteams en speciaal onderwijs; dat over sterke
verbetering aan snellere en betere inzet van jeugdhulp op de scholen.
Het ontbreken van een oordeel lijkt te berusten op gebrek aan zicht op huidige of
voormalige inzet van jeugdhulp bij de gemeente, het oordeel dat het speciaal onderwijs

76

altijd al meer gebruik maakte van jeugdhulp en de tijd die gemoeid is met het krijgen van
inzicht en het maken van nieuwe afspraken op basis daarvan.

4.6 Knelpunten afstemming van passend onderwijs en jeugdhulp
Knelpunten in de afstemming van passend onderwijs en jeugdhulp in het (v)so doen zich
volgens 34% van de gemeenten voor. Een kwart (23%) vindt van niet en 43% weet het niet.
Negen respondenten (26%) hebben een toelichting gegeven bij de vraag naar knelpunten
in de afstemming. Een antwoord kan meerdere onderwerpen bevatten.
Afstemming, verantwoordelijkheid en regie
 Dit wordt regionaal besproken en afgestemd met de swv-en. Er is lokaal weinig
aandacht voor dit onderwerp. Sowieso is er lokaal bestuurlijk nog geen gezamenlijke
werkagenda passend onderwijs;
 Soms onduidelijk wat onder passend onderwijs valt, wat onder jeugdhulp. Maatwerk
in grijs gebied is prima, maar soms worden grenzen wel erg opgerekt;
 Hoe vorm te geven aan de gezamenlijke verantwoordelijkheid van onderwijs en
gemeente voor begeleiding van leerlingen in vso?;
 Scheidslijn passend onderwijs en jeugdhulp;
 Veelheid afstemming tussen partijen;
 Afstemming en regie inzetten arrangementen;
 Afstemming richting groeps-onderwijszorgarrangementen;
 Regievoering op casuïstiek;
 Afstemming omtrent Wlz is zorgpunt.
Diversen
 Praktijk- en beleidshiaten;
 Mondige ouders die niet tevreden zijn met aanbod passend onderwijs, zich niet
wenden tot geschillencommissie, maar tot de wethouder of pers;
 Hoe het probleem op te lossen van jeugdhulporganisaties en/of kinderopvang die in
een school werken als de school groeit en er eigenlijk alleen plaats is voor onderwijs?;
 Nog veel onduidelijkheid rond gegevensdeling, werkt belemmerend.
Het merendeel van de genoemde knelpunten (9) heeft betrekking op afstemming, regie en
samenwerking op allerlei niveaus, van het opstellen van een gezamenlijke werkagenda via
de Wlz naar de regie op casuïstiek. Verder zijn hiaten in beleid en praktijk, mondige ouders
en ‘inwonings’problemen door ruimtegebrek bij scholen en het delen van gegevens
voorwerp van zorg.

4.7 Tevredenheid met naleving afspraken
In de beoordeling van gemeenten over de naleving van afspraken van het bestuurlijk
overleg valt in het algemeen op dat t.a.v. de genoemde onderwerpen gemeenten
overwegend neutraal tot (zeer) tevreden oordelen, maar ook dat 23 tot 63% geen oordeel
heeft.
Bij de handhaving van de leerplicht en de aanpak van thuiszitten is 63% van de gemeenten
tevreden tot zeer tevreden over de naleving van de gemaakte afspraken met de
77

schoolbesturen in het (v)so. Drie procent is ontevreden, 11% is tevreden noch ontevreden
en 23% heeft er geen oordeel over.
Over de organisatie van leerlingenvervoer is 55% (zeer) tevreden en 15% tevreden noch
ontevreden. Dertig procent heeft geen oordeel.
Bij het onderwerp aanpassing van onderwijshuisvesting kan 63% geen oordeel geven. De
resterende 37% is 22% tevreden noch ontevreden en 16% tevreden.
Bij de begeleiding van jongeren met een beperking in het (v)so naar de arbeidsmarkt is
35% tevreden tot zeer tevreden, 29% tevreden noch tevreden en 3% ontevreden. De
overige 32% heeft geen oordeel.
In tabel 4-10 zijn de gemiddelde scores op de antwoordschaal voor de afzonderlijke items
opgenomen die hierboven zijn beschreven. De schaal varieert van 1 tot en met 5. Een
gemiddelde score lager dan 3 duidt op antwoorden die dichter bij zeer ontevreden of
ontevreden liggen, een gemiddelde score hoger dan 3 duidt op antwoorden die dichter bij
tevreden of zeer tevreden liggen.
Tabel 4-10

Mate van tevredenheid met naleving van afspraken van het bestuurlijk overleg
(v)so-schoolbesturen naar onderwerpen (in procenten van onderwerp en

23
30

3,9
3,8

35
33

0

0

22

16

0

63

3,4

32

0

3

29

32

3

32

3,5

34

(=100%)

scores

6
3

n

oordeel

57
52

geen

11
15

tevreden

tevreden

3
0

zeer

ontevreden

0
0

tevreden/

ontevreden

a. handhaving leerplicht / aanpak thuiszitten
b. leerlingenvervoer
c. aanpassing onderwijshuisvesting in het
kader van passend onderwijs
d. begeleiding jongeren met beperking bij
toeleiding naar arbeidsmarkt

ontevreden

zeer

gemiddelde schaalscores)

Ruim een derde van de gemeenten (37%) is van oordeel dat sinds de invoering van
passend onderwijs het nakomen van de bestuurlijke afspraken over de samenwerking
tussen het (v)so en de jeugdhulp (sterk) is verbeterd. Volgens 20% is deze praktijk
hetzelfde gebleven. Een vijfde heeft geen verandering zien optreden. Vier van iedere tien
(43%) hebben geen oordeel, waarvan 6% omdat er geen afspraken over de inzet van
jeugdhulp met het (v)so zijn gemaakt.

78

Tabel 4-11 Oordeel over nakomen van afspraken over samenwerking (v)so en jeugdhulp sinds
invoering passend onderwijs (in procenten)
sterk verslechterd

0

verslechterd

0

hetzelfde gebleven

20

verbeterd

34

sterk verbeterd

3

geen oordeel

37

n.v.t., geen afspraken over inzet jeugdhulp in (v)so

6

totaal abs. n (=100%)

35

4.8 Evaluatie bestuurlijke samenwerking met het (v)so
In de beoordeling van de bestuurlijke samenwerking bij de afstemming van het (v)so en de
jeugdhulp rapporteert 43% van de gemeenten dat die (sterk) is verbeterd. Volgens 14% is
er geen wijziging opgetreden en 3% vindt dat er een verslechtering is opgetreden. Veertig
procent heeft geen oordeel over de bestuurlijke samenwerking.
Tabel 4-12 Oordeel over bestuurlijke samenwerking bij afstemming onderwijs en jeugdhulp
met invoering passend onderwijs (in procenten)
sterk verslechterd

0

verslechterd

3

hetzelfde gebleven

14

verbeterd

40

sterk verbeterd

3

geen oordeel

34

n.v.t., geen afspraken over inzet jeugdhulp in (v)so

6

totaal abs. n (=100%)

35

Gevraagd naar de gewenste invulling van de rol van gemeenten en schoolbesturen bij de
afstemming van onderwijs en jeugdhulp in het (v)so meldt 43% dat een of beide partijen
een meer actieve rol dienen te spelen bij de afstemming van onderwijs en jeugdhulp. In
37% van de gevallen betreft het de gemeente en in 34% van de gevallen (ook) de
schoolbesturen in het (v)so. Een kwart vindt dat voor beide partijen niet gewenst en 31%
heeft geen oordeel.
Tabel 4-13 Gewenste invulling rol van gemeente en/of schoolbesturen in het (v)so (meer
antwoorden mogelijk, in procenten)
een meer actieve rol van de gemeente is gewenst

37

een meer actieve rol van de schoolbesturen is gewenst

34

geen wijziging gewenst

26

geen oordeel

31

totaal abs. n

30

79

5. Evaluatie van gemeenten over overleg en
afstemming met het onderwijs over
passend onderwijs en jeugdhulp
In dit hoofdstuk staan de volgende evaluerende aspecten van het gemeentelijk beleid in
relatie tot passend onderwijs en jeugdhulp centraal: welke doelstellingen op het gebied
van passend onderwijs (en de afstemming met jeugdhulp) hebben gemeenten
geformuleerd, welke voortgang wordt er geboekt bij het bereiken van de doelstellingen,
welke onvoorziene effecten zijn er mede gelet op de beleidsdoelen gesignaleerd, wat is de
waarde van het oogo-ondersteuningsplan als beleidsinstrument, en een algemene
beoordeling door gemeenten van de afstemming van onderwijs en jeugdhulp en
afstemming met andere gemeenten bij de voorbereiding van de oogo’s.

5.1 Doelstellingen passend onderwijs
Een belangrijk onderdeel van de evaluatie van passend onderwijs is de vraag in welke
mate worden de gewenste doelen op stelselniveau bereikt? In de Memorie van Toelichting
bij de Wet Passend Onderwijs11 zijn zes doelstellingen van passend onderwijs
geformuleerd die het spiegelbeeld zijn van geconstateerde knelpunten12:
1)
2)
3)
4)
5)
6)

budgettaire beheersbaarheid en transparantie;
geen thuiszitters;
minder bureaucratie;
noodzaak tot labelen van kinderen vervalt;
handelingsbekwame leerkrachten;
afstemming met andere sectoren.

Bij de bepaling van de doelstellingen voor passend onderwijs die door gemeenten kunnen
worden nagestreefd hebben we elementen ontleend aan de beleidstheorie zoals deze is
geformuleerd op basis van de Routeplanner van de ECPO (2013) en de ex-ante-evaluatie
van Ledoux (2012). In het kort komt het erop neer dat de diverse beleidsmaatregelen die
het ministerie van OCW heeft genomen (aanpassingen in wetgeving, de bekostiging van
samenwerkingsverbanden en instellingen, het toezicht door de Inspectie en de
ondersteuningsstructuur van instellingen en samenwerkingsverbanden) effect hebben op
de bouwstenen van passend onderwijs. De bouwstenen omvatten drie elementen: de
organisatie van het aanbod van de ondersteuning aan leerlingen; de wijze en organisatie
van de toewijzing van ondersteuning aan leerlingen; en de uitvoering van de
ondersteuning aan leerlingen. Als deze bouwstenen functioneren zoals is bedoeld, leidt
dat tot maatschappelijke effecten. Deze effecten bestaan uit de doelen die in de memorie
van toelichting bij de Wet Passend Onderwijs zijn genoemd.
Memorie van Toelichting bij de Wet Passend Onderwijs. Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012,
33 106, nr. 3.
12
NRO. Programmering Evaluatie Passend Onderwijs, Lange termijn programmering 2015-2020, 18
september 2014.
11

80

Sommige van deze doelstellingen hebben effecten op de inrichting van het stelsel van
passend onderwijs en sommige hebben effect op de kwaliteit van het onderwijs (of
leerlingen).13
In de onderhavige evaluatie van doelstellingen van gemeenten in het kader van passend
onderwijs beperken we ons tot de maatschappelijke effecten op het stelsel, omdat deze
binnen het domein van het gemeentelijk beleidsinstrumentarium (kunnen) vallen.

5.1.1 Landelijke/gemeentelijke doelstellingen
Op basis van bovenstaande overwegingen zijn in het onderzoek zes doelstellingen voor
passend onderwijs geformuleerd die aansluiten bij de doelstellingen die effecten hebben
op de inrichting van het stelsel van passend onderwijs. Gemeenten is in de vragenlijst
gevraagd of zij de volgende doelstellingen nastreven:







reductie van het aantal thuiszitters;
minder leerlingen naar (aparte) speciale onderwijsvoorzieningen mede door inzet van
jeugdhulp;
goede informatie voor ouders over (extra) ondersteuningsmogelijkheden waaronder
inzet van jeugdhulp, van de diverse scholen in de regio/samenwerkingsverband;
ouders zijn tevreden over de (extra) ondersteuning, waaronder jeugdhulp, die scholen
bieden;
transparante procedures in verband met de toewijzing van (extra) ondersteuning,
waaronder jeugdhulp, en plaatsing/terugplaatsing;
reductie van bureaucratie rondom het verkrijgen (aanvraag, diagnostiek, toewijzing)
van speciale onderwijszorg in combinatie met jeugdhulp.

In tabel 5-1 zijn de doelstellingen in aflopende frequentie geordend naar de mate waarin
ze onderdeel vormen van het oogo-ondersteuningsplan met het po en vo of het bestuurlijk
overleg met mbo en/of (v)so.
Tabel 5-1 Doelstellingen als onderdeel van oogo-ondersteuningsplan met po en vo/overleg
met mbo en (v)so (in procenten, n=93)
ja
a. reductie van het aantal thuiszitters
e. transparante procedures in verband met de toewijzing van (extra) ondersteuning,
waaronder jeugdhulp, en plaatsing/terugplaatsing
c. goede informatie voor ouders over de (extra) ondersteuningsmogelijkheden waaronder
inzet van jeugdhulp, van de diverse scholen in de regio/samenwerkingsverband
f. reductie van bureaucratie rondom het verkrijgen (aanvraag, diagnostiek, toewijzing) van
speciale onderwijszorg in combinatie met jeugdhulp
b. minder leerlingen naar (aparte) speciale onderwijsvoorzieningen mede door inzet van
jeugdhulp
d. ouders zijn tevreden over de (extra) ondersteuning, waaronder jeugdhulp, die scholen
bieden

13

nee weet

84

2

niet
14

70

2

28

67

3

30

63

4

32

59

3

38

36

5

59

ibid.

81

Uit de tabel blijkt dat een meerderheid van de gemeenten aangeeft vijf van de zes
doelstellingen te hebben besproken. De reductie van het aantal thuiszitters wordt het
vaakst als doelstelling van passend onderwijs genoemd die in het bestuurlijk overleg met
de onderwijssectoren is besproken (84%). De andere vier doelstellingen zijn door 59-70%
(transparante procedures, goede info voor ouders, reductie bureaucratie, minder
leerlingen naar speciale onderwijsvoorzieningen) genoemd. De zesde doelstelling over de
tevredenheid van ouders is door 36% besproken. Er zijn nauwelijks ontkennende
antwoorden, de percentages voor ‘weet niet’ lopen op van 14% tot 38% voor de vijf
doelstellingen en 59% voor de 6de.
Gemeenten is gevraagd terug te kijken naar de periode 2014-2016 waarin bestuurlijke
overleggen met de onderwijssectoren zijn gevoerd, en de voortgang op de zes
voorgelegde doelstellingen afzonderlijk te beoordelen.
De beantwoording van de vraag over de mate waarin voortgang wordt geboekt bij het
bereiken van de doelstelling is voor vele gemeenten, althans op dit moment, niet
mogelijk.14 Het percentage dat het niet weet varieert bij vijf van de zes doelstellingen van
46% tot 73%.
Een goed hulpmiddel bij de interpretatie van de uitkomsten zijn de gemiddelde scores op
de antwoordschaal voor voortgang bij de doelstellingen. Deze zijn in tabel 5-2
opgenomen. De schaal varieert van 1 tot en met 5. Een gemiddelde score lager dan 3
(enige mate) duidt op antwoorden die dichter bij geen of in geringe mate voortgang
liggen, een gemiddelde score hoger dan 3 duidt op antwoorden die dichter bij in hoge of
zeer hoge mate voortgang liggen.

De laatste vragen in de vragenlijst (over het onderwerp ‘doelstellingen passend onderwijs’) zijn
door 93 respondenten beantwoord. Onder deze respondenten zijn middelgrote en grote
gemeenten iets oververtegenwoordigd. Voor wat betreft de verdeling naar onderwijssectoren in de
respons van deze groep gemeenten is er geen statistisch significant verschil met de
onderzoekspopulatie.
14

82

Tabel 5-2

Mate van voortgang 2014-2016 op bereiken van doelstellingen (in procenten van

geringe mate

enige mate

hoge mate

zeer hoge mate

weet niet

score

n (=100%)

a. reductie van het aantal thuiszitters
d. ouders zijn tevreden over de (extra) ondersteuning,
waaronder jeugdhulp, die scholen bieden
e. transparante procedures i.v.m. toewijzing (extra)
ondersteuning, w.o. jeugdhulp, en plaatsing/terugplaatsing
c. goede informatie voor ouders over (extra) ondersteuning
b. minder leerlingen naar (aparte) speciale
onderwijsvoorzieningen mede door inzet van jeugdhulp
f. reductie van bureaucratie rondom het verkrijgen speciale
onderwijszorg in combinatie met jeugdhulp
*) Schaalscores exclusief ‘weet niet’

geen

doelstelling, gemiddelde schaalscores) *

3

17

37

15

4

25

3,0

81

3

8

11

5

0

73

2,7

79

7
6

17
18

24
24

6
3

0
1

46
49

2,5
2,5

81
80

5

18

23

3

0

53

2,5

80

16

15

12

4

1

52

2,2

82

Van alle zes voorgelegde doelstellingen is de meeste voortgang volgens gemeenten
geboekt bij de aanpak van het aantal thuiszitters. Met een score van 3,0 (enige mate) is dit
de doelstelling met de hoogste gemiddelde score op de antwoordschaal van 1 tot en met 5
(19% vindt dat de mate van vooruitgang hierop (zeer) hoog is te noemen). Een kwart van
de gemeenten weet het niet.
De tweede doelstelling ‘de tevredenheid van ouders met de (extra) ondersteuning’ kan
door 27% worden beoordeeld, de resterende 73% weet het niet. Het oordeel over de
voortgang ligt met een score van 2,7 onder het antwoordschaalmidden (hogere
percentages geen of in geringe mate voortgang geboekt dan in hoge of zeer hoge mate
voortgang).
De overige vier doelstellingen zijn door circa de helft van de gemeenten beoordeeld, de
resterende helft zegt niet te kunnen oordelen.
De score voor ‘transparante procedures i.v.m. toewijzing van (extra) ondersteuning, w.o.
jeugdhulp, en plaatsing/terugplaatsing’, ‘goede informatie voor ouders over (extra)
ondersteuning’ en ‘minder leerlingen naar (aparte) speciale onderwijsvoorzieningen mede
door inzet van jeugdhulp’ bedraagt voor elke doelstelling 2,5.
De minste voortgang (score: 2,2) is naar het oordeel van gemeenten geboekt op het gebied
van ‘de reductie van bureaucratie rondom het verkrijgen van speciale onderwijszorg in
combinatie met jeugdhulp’.

5.1.2 Samenhang tussen de vorm en inhoud van het overleg en de mate
van voortgang in de doelrealisatie
Is er samenhang tussen de vorm en inhoud van het overleg bij de afstemming van passend
onderwijs en jeugdhulp enerzijds en de mate waarin voortgang in de doelrealisatie wordt
geboekt anderzijds?
Bij de beantwoording van het eerste deel van de vraag – de vorm – onderscheiden we twee
vormaspecten: (1) de mate waarin er binnen de gemeente inhoudelijk wordt afgestemd
tussen het gemeentelijk beleid voor passend onderwijs enerzijds en het gemeentelijke
83

beleid voor het jeugdplan/jeugdhulp anderzijds, en (2) de inhoudelijke afstemming bij de
voorbereiding van het oogo-ondersteuningsplan met andere beleidsthema’s
(kinderopvang/integrale kindcentra, Wlz, Wmo, Participatiewet, vsv-beleid).
De correlatie tussen deze twee vormaspecten enerzijds en de mate waarin er bij de zes
doelstellingen afzonderlijk voortgang wordt geboekt anderzijds, is afwezig of zwak (r =
0.01 tot 0.37).
Om het tweede deel van de vraag – de inhoud – te beantwoorden zijn de zes
bovengenoemde doelstellingen gecorreleerd met de afzonderlijke gespreksonderwerpen
waarover in het oogo-ondersteuningsplan po en vo afspraken zijn gemaakt, al dan niet
met inzet van jeugdhulp. De resultaten zijn vermeld in tabel 5-3.
In algemene zin merken we eerst op dat voor vier van de zes doelstellingen waarvan de
voortgang in de doelrealisatie door gemeenten is beoordeeld, statistisch significante
correlaties zijn gevonden met gemaakte afspraken in het oogo-ondersteuningsplan.
Daarnaast constateren we dat de scores zwak zijn (r = 0.32 tot 0.39).
Als we de matrix nader beschouwen zien we dat bij de voortgang op de doelstelling
‘reductie van het aantal thuiszitters’ er een samenhang bestaat met afspraken over het
handhaven van de leerplicht en de ondersteuning van leerlingen met dyslexie. Er is ook
sprake van een samenhang met de voortgang in het geval er afspraken over de inzet van
jeugdhulp in het oogo zijn gemaakt bij het voorkomen van schooluitval, de aanpak van
schoolverzuim, programma’s en/of voorzieningen op school voor leerlingen met
specifieke leerproblemen (dyslexie/dyscalculie), en gecombineerde programma’s van
jeugdhulp en onderwijszorg (zorg/onderwijsarrangement).
De voortgang bij het bereiken van de doelstelling ‘goede informatie voor ouders over (extra)
ondersteuning’ correleert positief met afspraken over de ondersteuning van leerlingen met
dyslexie en afspraken over de inzet van jeugdhulp bij voorzieningen voor kortdurende
opvang en observatie op scholen of in het samenwerkingsverband.
Vorderingen in de realisatie van de doelstellingen ‘transparante procedures i.v.m.
toewijzing van (extra) ondersteuning, w.o. jeugdhulp, en plaatsing/terugplaatsing’ en
‘reductie van bureaucratie rondom het verkrijgen speciale onderwijszorg in combinatie met
jeugdhulp’ treden ook vaker op naarmate er vaker afspraken worden gemaakt over de
aanpak van schoolverzuim.
Er is geen correlatie tussen afspraken in het oogo en vorderingen in het bereiken van de
doelen ‘minder leerlingen naar (aparte) speciale onderwijsvoorzieningen mede door inzet
jeugdhulp’ en ‘ouders zijn tevreden over de (extra) ondersteuning, waaronder jeugdhulp, die
scholen bieden’.

84

Tabel 5-3

Correlatiescores mate van voortgang bij realisatie van doelstellingen enerzijds
en onderwerpen van oogo-ondersteuningsplan waarover afspraken zijn gemaakt
anderzijds (p<0.05)

reductie van het aantal thuiszitters
handhaving leerplicht
ondersteuning van leerlingen met dyslexie
onderwerpen met afspraken over inzet van jeugdhulp:
voorkomen van schooluitval
aanpak van schoolverzuim
programma’s en/of voorzieningen op school voor leerlingen met specifieke leerproblemen
(dyslexie/dyscalculie)
gecombineerde programma’s van jeugdhulp en onderwijszorg (zorg/onderwijsarrangement)

score*

n

.38
.39

46
49

.32
.33

53
54

.33
.35

39
40

.36

34

.34

41

.39

41

.35

39

minder leerlingen naar (aparte) speciale onderwijsvoorzieningen mede door inzet jeugdhulp
geen significante correlaties
goede informatie voor ouders over (extra) ondersteuning
ondersteuning van leerlingen met dyslexie
onderwerp met afspraken over inzet van jeugdhulp:
voorziening voor kortdurende opvang en observatie op scholen/in het swv
ouders zijn tevreden over de (extra) ondersteuning, waaronder jeugdhulp, die scholen bieden
geen significante correlaties
transparante procedures i.v.m. toewijzing (extra) ondersteuning, w.o. jeugdhulp, en
plaatsing/terugplaatsing
aanpak van schoolverzuim
reductie van bureaucratie rondom het verkrijgen speciale onderwijszorg in combinatie met
jeugdhulp
aanpak van schoolverzuim
*) Pearson correlatiecoëfficiënt

5.1.3 Andere doelstellingen van gemeenten
Een vijfde van de gemeenten (20%) streeft in het kader van passend onderwijs andere dan
de bovengenoemde doelstellingen na. De resterende 80% doet dat niet.
Vijftien gemeenten (16%) omschrijven welke andere doelstellingen worden nagestreefd.
Deze zijn hieronder genoemd. Daarbij noemen verschillende respondenten meerdere
doelstellingen in hun antwoord, waardoor het totaal aantal genoemde doelstellingen
groter is dan 15.
Visie en beleid
 Alle jeugdigen groeien gezond en veilig op, ontwikkelen hun talenten op school, thuis
en in hun vrije tijd en participeren naar vermogen;
 Onze wethouder Jeugd is bezig het positief opgroeien stevig neer te zetten en
daarmee in te zetten op het brede jeugdbeleid om zo mogelijk de behoefte aan
jeugdhulp te verminderen;
 Leerlingen zo thuisnabij mogelijk onderwijs bieden, dus lokaal zo dekkend mogelijk
aanbod;
 Voorzieningen zo dichtbij mogelijk, bij voorkeur in onze gemeente;
85





Zorg en ondersteuning dichtbij kind/jongere;
Aanscherping gezamenlijke visieontwikkeling op de verbinding tussen gehanteerd
model en passend onderwijs, met medeneming van de huisvesting;
Stimuleren van onderwijsinnovatie.

Samenwerking/afstemming/aansluiting
 Afstemming onderwijs en zorgverlening jeugd;
 Een oogo van 0-23 jaar, dus ook met kinderopvang, mbo en hbo;
 Soepele overgangen tussen onderwijsvormen;
 Afstemming passend onderwijs – jeugdhulp - vsv/kwetsbare jongeren-participatiewet Sociaal Akkoord/garantiebanen;
 Verdergaande samenwerking om te komen tot 1-kind-1-gezin-1 plan-(maar ook) 1
regisseur;
 Grijze vlak afstemming tussen onderwijs en gemeenten behoeft extra aandacht
(onderwijszorgarrangementen);
 Duidelijkheid over afspraken bij alle partijen;
 Vertaling samenwerkingsafspraken naar lokale situatie.
Specifieke groepen
 Goede aansluiting en samenwerking van de partners bij voorkomen en aanpak
kwetsbare jongeren;
 Binnen het vsv-programma is speciaal aandacht voor de groep jongeren in een
kwetsbare positie;
 Passend onderwijs kunnen bieden aan kinderen die in verband met hun beperking niet
passen binnen reguliere onderwijssystemen en daardoor thuiszitten of een ontheffing
leerplicht krijgen, terwijl ze wel degelijk leerbaar zijn. Het gaat hier om een kleine
groep kwetsbare kinderen, veelal niet in staat om een startkwalificatie te halen, maar
waarvoor onderwijs wel een belangrijke maatschappelijke, sociale en emotionele
meerwaarde heeft.
Voorzieningen
 Ontwikkelen IKC’s.
Het zwaartepunt bij de overige eigen doelstellingen van de gemeenten die nagestreefd
worden in het kader van passend onderwijs ligt bij samenwerking en afstemming (8 x) en
bij visie en beleid(7 x). De doelstellingen op het gebied van afstemming en samenwerking
betreffen afstemming tussen onderwijsvormen, leeftijdsgroepen, terreinen van
bemoeienis, afstemming betreffende hulpverlening en (het creëren van) helderheid over
afspraken bij alle betrokkenen.
De doelstellingen op het gebied van visie en beleid betreffen enerzijds de uitgangspunten
voor het beleid (nabijheid, ontwikkelingskansen), anderzijds zaken als onderwijsinnovatie
en regie.
Het ontwikkelen van voorzieningen/IKC’s wordt door één respondent als doelstelling
opgevoerd.

86

5.2 Onvoorziene effecten van beleidsdoelen
Mede gelet op de beoogde beleidsdoelen rapporteert 19% van de 93 gemeenten dat er
onvoorziene effecten zijn gesignaleerd. De overige 81% heeft geen onvoorziene effecten
gesignaleerd.
Achttien respondenten hebben een toelichting verstrekt over onvoorziene effecten. De
relatie tussen de beleidsdoelen en -effecten is niet in alle gevallen eenduidig aangegeven.
Afstemming/afspraken/samenwerking
 Gebrek afstemming beleidskaders en financiering passend onderwijs en
decentralisatie jeugdhulp;
 Portefeuillesplitsing jeugd/onderwijs bemoeilijkt afspraken met schoolbesturen;
 Onduidelijkheid gemeente over afspraken;
 Weinig bereidheid bij de gemeente tot lokaal gezamenlijke agenda met onderwijs;
 Taakverdeling i.p.v. samenwerking;
 Afstemming ondersteuningsplan-jeugdzorg;
 Verschil in werkwijze CJG-school;
 Visie- en cultuurverschillen jeugd-/gezinsteams en onderwijs;
 Communicatie binnen de niveaus in onderwijskolom;
 Verschillen in beleid tussen vo-scholen in één swv;
 Schoolbesturen houden zich niet aan afspraken swv.
Toename vraag
 Maatwerk bij complexe casuïstiek schept grotere vraag;
 Tekorten door te grote vraag naar diensten (dyslexie);
 Grotere vraag naar 1-op-1-begeleiding (kosten, problemen bij terugkeer naar regulier);
 Meer vraag naar vrijstellingen.
Leerlingen en ouders
 Leerlingen die te lang op regulier onderwijs blijven;
 Problemen bij het plaatsen van leerlingen met beperkingen;
 Nadelig effect te veel leerlingen met speciale onderwijsbehoefte op andere leerlingen;
 Onduidelijkheid voor ouders (leerlingen met ernstige meervoudige beperkingen);
Grensverkeer samenwerkingsverbanden
 Grensverkeer met andere samenwerkingsverbanden;
 ‘Gebruik’ grensverkeer swv-en door ouders.
Efficiëntie
 Meer bureaucratie;
 Tijd en afstemming in efficiëntie.
Diversen
 Gemeente heeft bij inkoop hulp weinig zicht op samenwerkingsrelaties scholen met
zorgpartners;
 Scholen leggen rekening dikwijls bij gemeente;
 Problemen bij monitoren van effecten.
87

Onvoorziene effecten op het terrein van afstemming en samenwerking worden 11 keer
opgevoerd. Deze effecten hebben betrekking op alle terreinen van samenwerking en
overleg, zoals beleidskaders, bestuurlijk overleg, tegenstellingen in visie en werkwijze
tussen jeugdzorg en onderwijs, onduidelijkheid over of het niet nakomen van afspraken,
gebrek aan afstemming binnen een samenwerkingsverband of de onderwijskolom.
Een ander onvoorzien effect dat vier keer gesignaleerd wordt, is de toename aan vraag
(met financiële consequenties) op terreinen als 1-op-1-begeleiding, maatwerk bij
complexe problematiek, bij dyslexie en bij vrijstellingen.
Problemen voor leerlingen en ouders komen eveneens vier keer aan de orde. Het gaat
hierbij om plaatsingsproblemen, te lang geachte handhaving in het regulier onderwijs,
gebrek aan aandacht voor andere leerlingen in de klas en problemen en onduidelijkheden
voor ouders van met ernstige meervoudige beperkingen.
Twee respondenten wijzen op problemen met grensverkeer tussen
samenwerkingsverbanden en eveneens twee respondenten op toename bureaucratie en
behoefte aan efficiëntie.
Ten slotte komen gebrek aan zicht van de gemeente op samenwerkingsafspraken met
zorgpartners van scholen, de neiging van scholen de rekening bij de gemeente neer te
leggen en het probleem van het monitoren van effecten aan de orde.
Het lijkt erop dat als onvoorziene effecten vooral gebrekkige afstemming en
onduidelijkheid, interpretatieverschillen of onwil met betrekking tot afspraken en beleid
worden opgevoerd. Een onvoorzien effect van nieuw of beter toegankelijk aanbod is de
opgeroepen grotere vraag. Ook wordt gewezen op ongewenste effecten voor leerlingen
met speciale onderwijsbehoeften, hun medeleerlingen en hun ouders.

5.3 Het oogo-ondersteuningsplan als beleidsinstrument
Het oogo-ondersteuningsplan is – gebaseerd op de opgedane ervaring – volgens een
kleine meerderheid (53%) van de gemeenten een goed beleidsinstrument voor het maken
van afspraken tussen de gemeente en schoolbesturen over de afstemming van passend
onderwijs en jeugdhulp. Zeventien procent is het daarmee oneens en 5% weet het niet.
Een kwart kan dit niet beoordelen.
Een aanvullende toelichting is gegeven door 35 respondenten (38%). Bij de rapportage
over deze open vraag is ervoor gekozen een beperkt overzicht te geven van de aard van
oordelen over het oogo-ondersteuningsplan als beleidsinstrument met enige
voorbeelden. Veel oordelen zijn genuanceerd en daardoor niet gemakkelijk in te delen in
overzichtelijke categorieën. Bijlage 3 bevat een overzicht van alle verstrekte toelichtingen
bij het oordeel.
Positief
 Het helpt om vanuit het ondersteuningsplan een gezamenlijke agenda te maken;
 Het blijft een spanningsveld, maar doordat op beide thema’s (passend onderwijs en
jeugdhulp)verplicht moet overleggen, vind je elkaar op gezamenlijke ambities;
 Goed om regionaal afspraken te maken. Ontwikkelingen worden breder gedeeld. De
kleinere gemeenten spreken nu ook met het mbo. Het onderwijs wordt via de swv’s
88

gezamenlijk aangesproken op de verantwoordelijkheden rondom zorgplichten
dekkend aanbod. Gemeenten hoeven schoolbesturen niet meer apart aan te spreken.
Positief maar …
 Alleen het overleg over het plan is niet voldoende. Er moet ook gefinetuned worden
met elkaar;
 Enerzijds wel, door verplichte overleg omtrent een aantal onderwerpen. Toch is het
vaak nog een papieren tijger gebleken;
 Maar het functioneert zo nog niet voldoende. Dat we hierover in gesprek zijn
(onderwijs en gemeente) is positief, maar zowel gemeente (decentralisatie jeugdzorg)
als onderwijs zijn nog te veel met hun eigen processen bezig.
Afwachtend
 Er is pas één ondersteuningsplan geweest en dat was (noodzakelijkerwijs) heel erg op
hoofdlijnen;
 Op termijn kan het ondersteuningsplan een goed beleidsinstrument zijn. Op dit
moment is dit nog beperkt. Dit heeft tijd nodig;
 Ondersteuningsplan is nog te veel een ‘ding’ van het onderwijs. Zowel onderwijs als
gemeenten zijn nog lerende hoe het meeste rendement in samenwerking en
afstemming gevonden dient te worden. Hier zijn we nu mee bezig in de
doorontwikkeling (= lokaal).
Kanttekeningen
 Het overleg tussen onderwijs en gemeente krijgt op basis van inhoudelijke
onderwerpen steeds meer vorm. Het oogo is daarin niet leidend geweest;
 Maar het gaat er vooral om dat de mensen op de werkvloer elkaar weten te vinden
(ib’er/zorgcoördinator onderwijs - gemeentelijk team);
 Het kan een goed beleidsinstrument zijn, mits het goed wordt verankerd en op gelijk
niveau (lokaal of regionaal) wordt gevoerd. Ik merk echter dat de vo-afspraken via de
RMC-regio’s lopen en daarmee via de leerplichtambtenaren. Daar zitten ambtenaren
jeugdhulp niet aan tafel. Het oogo loopt een apart spoor.
Overwegend negatief
 Nee, de invulling ligt bij de schoolbesturen en/of scholen, waarbij veelal sprake is van
maatwerk.
 Samenwerkingsverband heeft niet alle schoolbesturen aan een touwtje hangen.
 Tenzij deze documenten in een gezamenlijk proces tot stand komen. Nu maakt
onderwijs het ondersteuningsplan nog zelf. De gemeente idem m.b.t. het jeugdplan.
Over het geheel genomen zijn de oordelen genuanceerd en vaak terughoudend. Er is
sprake van positieve oordelen, maar ook van een afwachtende houding, kanttekeningen
en soms negatief getinte beoordelingen van het oogo-ondersteuningsplan als
beleidsinstrument.
Inhoudelijk wordt in veel commentaren benadrukt dat oogo wel een positieve rol speelt of
op termijn kan spelen doordat het overleg een verplicht karakter heeft. Zo stelt een
respondent: “Het dwingt partijen om gezamenlijk na te denken over mogelijke
89

oplossingen/verbeteringen.” Een andere gemeente noemt als voordeel dat de gemeente
niet meer met de afzonderlijke besturen hoeft te overleggen.
Anderzijds wordt ook vaak gewezen op het feit dat het ondersteuningsplan niet in
gezamenlijk overleg tot stand komt, waardoor nadere afspraken met commitment van
beide partijen nodig zijn, zoals bijvoorbeeld in het volgende oordeel: “Het
ondersteuningsplan is van het samenwerkingsverband (ingegeven door de
schoolbesturen), niet van de gemeente. De gemeente tekent dan ook niet voor akkoord op
het stuk, maar voor het gegeven dat het besproken is in het oogo. Er zit alleen een
gemeentelijk hoofdstuk in, maar dat is beschrijvend / daar schrijft de gemeente aan mee.
Dat maakt dat er iets onder moet komen te hangen als een ontwikkelagenda, zodat
gemeenten actief doelen stellen en nastreven samen met het onderwijs. Beide stukken
zijn leidraad voor de agenda van het oogo.”
Ook wordt gewezen op het gebrek aan juridische status: “met de aantekening dat het
oogo juridisch een lege huls is (..)”, of “een papieren tijger” en wordt twijfel uitgesproken
aan de bereidheid van betrokkenen om afspraken na te komen of in de praktijk uit te
voeren, want het “samenwerkingsverband heeft niet alle schoolbesturen aan een touwtje
(...)”.
Tevens wordt gewezen op het verschil tussen de regionale schaal waarop
samenwerkingsverbanden functioneren en de lokale schaal van de gemeente, wat
problemen veroorzaakt als “oogo omvat een SWV-gebied van 7 gemeenten en meerdere
onderwijsorganisaties. De uitvoering van jeugdwet is per gemeente verschillend.“
Ten slotte wijzen sommigen op “het gevaar (..) dat er een verschil zit tussen de bestuurlijke
afspraken en de praktijk op de werkvloer”, want “het gaat er vooral om dat mensen op de
werkvloer elkaar kunnen vinden”.
Het oogo-ondersteuningsplan, kortom, kan volgens veel gemeentelijke respondenten een
waardevol beleidsinstrument zijn om afstemming te bevorderen en functioneert al als
zodanig op plaatsen waar al vóór de invoering van passend onderwijs een goede
samenwerkingsstructuur bestond, of deze inmiddels ontstaan of aan het ontstaan is. Waar
de samenwerking tussen gemeente en samenwerkingsverband erg pril is of meer
problematisch verloopt, bestaat meer onzekerheid of scepsis ten aanzien van de
opbrengst van het oogo-overleg of het (juridisch) bindende karakter van eventuele
afspraken. Ook wordt gewezen op praktische problemen voor afstemming bij
samenwerkingsverbanden die meerdere gemeenten omvatten en wordt het belang
benadrukt van uitvoering van afspraken op de werkvloer.

5.4 Kwalificatie afstemming onderwijs en jeugdhulp en
afstemming voor oogo’s met andere gemeenten
Tot slot is gemeenten drie stellingen voorgelegd over hun ervaring met de afstemming op
het gebied van onderwijs en jeugdhulp.
De eerste stelling “de binnengemeentelijke afstemming op het gebied van onderwijs en
jeugdhulp voldoet om de beoogde resultaten te behalen” vindt bij een meerderheid
instemming. Zeven van iedere tien gemeenten (69%) zijn het er (zeer) mee eens. Een vijfde
(17%) is het ermee oneens en 9% eens noch oneens.
90

De tweede stelling “de afstemming tussen onze gemeente en andere gemeenten bij de
voorbereiding van het oogo-ondersteuningsplan verloopt goed” heeft van de drie
voorgelegde stellingen de meeste instemming. Ruim driekwart (78%) is het er (zeer) mee
eens, 3% is het oneens en 15% eens noch oneens.
Met de derde stelling “de afstemming tussen onze gemeente en andere gemeenten bij de
voorbereiding van het oogo-jeugdplan verloopt goed” is 61% het (zeer) eens. Negen procent
is het ermee (zeer) oneens en 23% eens noch eens.

eens noch
oneens

eens

zeer eens

weet niet

scores

n (=100%)

a. De binnengemeentelijke afstemming op het gebied van
onderwijs en jeugdhulp voldoet om de beoogde resultaten
te behalen.
b. De afstemming tussen onze gemeente en andere
gemeenten bij de voorbereiding van het oogoondersteuningsplan verloopt goed.
c. De afstemming tussen onze gemeente en andere
gemeenten bij de voorbereiding van het oogo-jeugdplan
verloopt goed.
*) Schaalscores exclusief ‘weet niet’

oneens

Oordeel over evaluatieve stellingen (in procenten en gemiddelde schaalscores)*
zeer oneens

Tabel 5-4

0

17

9

56

13

6

3,7

88

0

3

15

63

15

5

3,9

88

1

8

23

45

16

7

3,7

80

91

6. Beantwoording van de onderzoeksvragen
1. Hoe zien de inhoud en vormgeving van de verantwoordelijkheid van gemeenten
voor de afstemming van onderwijs en jeugdhulp in het bestuurlijk overleg met
samenwerkingsverbanden/scholen over passend onderwijs en het gemeentelijk
jeugdplan eruit?
Met de invoering van passend onderwijs in 2014 en de transitie van de jeugdhulp naar
gemeenten, de invoering van de Participatiewet en veranderingen in de Wmo in 2015
hebben gemeenten nieuwe taken en verantwoordelijkheden gekregen. Deze nieuwe taken
en verantwoordelijkheden hebben implicaties voor de samenwerking van gemeenten met
het onderwijs en de afstemming van onderwijs en jeugdhulp. De Wet passend onderwijs
verplicht scholen en gemeenten om met elkaar een ‘op overeenstemmingsgericht overleg’
(oogo) te voeren over het concept-ondersteuningsplan van het samenwerkingsverband
primair en voortgezet onderwijs. Dat betekent dat in sommige gevallen gemeenten een
nieuwe overlegstructuur met het onderwijs (en andere gemeenten) moest inrichten en in
sommige gevallen kon de bestaande praktijk worden gehandhaafd of aangepast.
Vorm van verantwoordelijkheid bij de afstemming van onderwijs en jeugdhulp
In het onderzoek hebben we de vorm van de verantwoordelijkheid van gemeenten voor de
afstemming van onderwijs en jeugdhulp geoperationaliseerd als het voeren het oogoondersteuningsplan, het oogo-jeugdplan en het bestuurlijk overleg met het mbo en (v)so.
Daarbij zijn verschillende aspecten onderscheiden en beschreven waarmee antwoord is
gegeven op de eerste onderzoeksvraag.
Alle gemeenten hebben sinds 2013 minimaal één oogo-ondersteuningsplan met het
samenwerkingsverband po gevoerd. Ook de gemeenten met een vestiging voor vo hebben
in deze periode een oogo-ondersteuningsplan met het samenwerkingsverband vo
gevoerd. De meeste gemeenten voeren het overleg op regionaal niveau, dat is gezamenlijk
met andere gemeenten én met beide samenwerkingsverbanden tegelijk. Deze
bevindingen komen overeen met die van de Monitor samenwerkingsverbanden 2016.15
In een minderheid van de overleggen nemen ook andere partijen zoals instellingen voor
jeugdhulp en het mbo deel.
De Wet passend onderwijs verplicht gemeenten echter niet met het middelbaar
beroepsonderwijs over passend onderwijs te overleggen. Driekwart van de gemeenten
rapporteert dat zij sinds 2014 een of meer keer met besturen in het mbo (roc, aoc of
vakscholen) over passend onderwijs c.q. leerlingen met speciale onderwijsbehoeften
hebben overlegd.
Dit overleg wordt het vaakst gevoerd in een gecombineerd overleg van mbo en het
samenwerkingsverband vo. In een beperkt aantal gevallen wordt er over deze materie met
de mbo-instelling apart of in het kader van de LEA/REA overleg gevoerd.
In de mbo-monitor meldt 46% van de mbo-instellingen veelvuldig of regelmatig met
gemeenten overleg te voeren over passend onderwijs en 45% nooit of incidenteel.
Aarsen, E. van., Weijers, S., Walraven, M., & Bomhof, M. (2017). Monitor Samenwerkingsverbanden
2016. Utrecht: Oberon.
15

92

De helft van de mbo-instellingen meldt dat zij met gemeenten samenwerken op het
gebied van passend onderwijs, zij het voornamelijk bij de inzet van leerplicht/RMC.16
De meeste gemeenten overleggen ook in het oogo-ondersteuningsplan of daar buiten
bestuurlijk met schoolbesturen uit het (voortgezet) speciaal onderwijs over passend
onderwijs dan wel leerlingen met speciale onderwijsbehoeften. Een vijfde van de
gemeenten met een vestiging van (v)so zegt geen overleg te voeren.
Vorm van verantwoordelijkheid voor de afstemming van onderwijs en jeugdhulp: het
oogo-jeugdplan
Een andere wijze waarop gemeenten vormgeven aan hun verantwoordelijk in de
afstemming van onderwijs en jeugdhulp is het oogo-jeugdplan. De jeugdwet verlangt dat
gemeenten met de samenwerkingsverbanden po en vo een oogo moeten voeren over het
gemeentelijk jeugdplan. De meerderheid van de gemeenten voert het bestuurlijk overleg
gezamenlijk met andere gemeenten en met de samenwerkingsverbanden po en vo.
In 90% van de gemeenten is er een inhoudelijke afstemming tussen het gemeentelijk
beleid voor passend onderwijs enerzijds en het gemeentelijke beleid voor het
jeugdplan/jeugdhulp anderzijds, waarvan in de helft van de gemeenten in sterke tot zeer
sterke mate.
De inhoudelijke afstemming van het beleidsterrein van passend onderwijs raakt ook
andere beleidsterreinen. Bij de voorbereiding van het oogo met het po wordt door
gemeenten vooral intern afgestemd over kinderopvang/integrale kindcentra (57%) en de
aanpak van voortijdig schoolverlaten/thuiszitten (48%). Bij het vo betreft het voornamelijk
de beleidsterreinen voortijdig schoolverlaten (79%) en de Participatiewet (47%).
Afstemming over de Wlz en Wmo gebeurt in 15% tot 33% van de gemeenten.
Voor het overleg met het mbo heeft de interne afstemming vooral betrekking op het vsvbeleid, de Participatiewet en het gemeentelijk jeugdplan. Andere beleidsterreinen als Wlz
en Wmo worden aanmerkelijk minder vaak genoemd. Een kwart van de gemeenten weet
niet met welke beleidsterreinen intern wordt afgestemd.
Het oogo als beleidsinstrument
Het oogo-ondersteuningsplan is – gebaseerd op de opgedane ervaring – volgens een
kleine meerderheid van de gemeenten een goed beleidsinstrument voor het maken van
afspraken tussen de gemeente en schoolbesturen over de afstemming van passend
onderwijs en jeugdhulp.
Inhoud van het bestuurlijk overleg: afspraken
In het bestuurlijk overleg met de samenwerkingsverbanden, het mbo en het (v)so over
passend onderwijs dan wel leerlingen met speciale onderwijsbehoeften komen
verschillende onderwerpen aan de orde. Een deel van de onderwerpen vloeit voort uit
wettelijke taken of verantwoordelijkheden van de gemeente die vooral betrekking hebben
op het bevorderen en handhaven van de onderwijsdeelname en de vergoeding van kosten
voor diagnose en behandeling van ernstige, enkelvoudige dyslexie. De afspraken die
Eimers, T. & Kennis, R. (2016). Passend onderwijs in het mbo: tussenbalans. Eenmeting 2016.
Nijmegen: KBA Nijmegen.
16

93

gemeenten met de samenwerkingsverbanden po en vo over deze onderwerpen maken,
hebben in een meerderheid van de gemeenten betrekking op de ondersteuning van
leerlingen met dyslexie (alleen voor po), het vervullen van zorgplicht door schoolbesturen,
leerlingenvervoer, handhaving van de leerplicht en afstemming van het
ondersteuningsplan met het (v)so in regio.
Bij het mbo gaat het in de meerderheid van de overleggen om de handhaving van de
leerplicht en bij het (v)so eveneens om handhaving van de leerplicht en leerlingenvervoer.
Inhoud van het bestuurlijk overleg: afspraken over inzet van jeugdhulp
Een tweede set mogelijke onderwerpen van bestuurlijk overleg heeft betrekking op
onderwerpen waarbij de inzet van jeugdhulp een rol kan spelen. In het oogoondersteuningsplan met de samenwerkingsverbanden po en vo spitsen de afspraken over
de inzet van jeugdhulp zich vooral toe op (tussen haakjes de aspecten die op een
meerderheid van de gemeenten betrekking hebben):
 de bevordering van onderwijsdeelname/aanpak van verzuim (het voorkomen van
schooluitval, aanpak van schoolverzuim en interventieplan/aanpak van thuiszitters
c.q. reïntegratie in het onderwijs);
 diagnostiek/lichte jeugdhulp/zorgstructuur (licht curatieve zorg en ondersteuning van
leerlingen/ouders die de school samen met ketenpartners kan bieden zoals inzet van
maatschappelijk werk, opvoedingshulp, overige lichte jeugdhulp, en de inzet van
jeugdhulp in het ondersteuningsteam van de scholen en het samenwerkingsverband);
 (alleen po:) programma’s/voorzieningen op school voor leerlingen met speciale
onderwijsbehoeften (voor leerlingen met specifieke leerproblemen - dyslexie/
dyscalculie).
 (alleen vo:) overige inzet van jeugdhulp in programma’s en voorzieningen (begeleiding
jongeren met een beperking bij de toeleiding naar de arbeidsmarkt).
Het bestuurlijke afsprakenlijstje over de inzet van jeugdhulp voor het mbo is als volgt:
 de bevordering van onderwijsdeelname/aanpak van verzuim (het voorkomen van
schooluitval, aanpak van schoolverzuim en interventieplan/aanpak van thuiszitters
c.q. reïntegratie in het onderwijs).
Op de andere drie hoofdonderwerpen is er geen meerderheid van gemeenten die
afspraken hebben gemaakt. Een ruime minderheid (>40%) heeft dan nog wel afspraken
over de beschikbaarheid van (school)maatschappelijk werk in het mbo en de begeleiding
van jongeren met een beperking bij de toeleiding naar de arbeidsmarkt.
Met schoolbesturen in het (v)so zijn op de volgende terreinen in meerderheid afspraken
over jeugdhulp gemaakt:
 de bevordering van onderwijsdeelname/aanpak van verzuim (het voorkomen van
schooluitval, aanpak van schoolverzuim en interventieplan/aanpak van thuiszitters
c.q. reïntegratie in het onderwijs);
 diagnostiek/lichte jeugdhulp/zorgstructuur (inzet van (jeugd-)ggz in het (v)so,
beschikbaarheid overige licht curatieve zorg en ondersteuning van leerlingen/ouders,
inzet van jeugdhulp in het ondersteuningsteam van het (v)so));
 overige inzet van jeugdhulp in programma’s en voorzieningen (beschikbaarheid van
gecombineerde programma’s van jeugdhulp en onderwijs
94

(zorg/onderwijsarrangement) en begeleiding van jongeren met een beperking bij de
toeleiding naar de arbeidsmarkt).
In alle onderwijssectoren zijn er ook onderwerpen waarvoor in beperkte mate afspraken
over de inzet van jeugdhulp worden gemaakt. Het gaat om diagnostiek, advies- en
consultatiemogelijkheden/deskundigheidsbevordering van onderwijsmedewerkers, en
voorzieningen voor kortdurende opvang of observatie, crisisopvang en –interventie.
Daarnaast zien we dat er relatief weinig afspraken worden gemaakt over programma’s
en/of voorzieningen op school voor groepen leerlingen met speciale
ondersteuningsbehoeften. Het betreft leerlingen met (meervoudig) lichamelijke en/of
zintuigelijke beperkingen, een (licht) verstandelijke beperking, leerlingen met gedrags- en
emotionele problemen, hoogbegaafde leerlingen en (met uitzondering van het po)
leerlingen met specifieke leerproblemen.
Opvallend is tevens dat bij het mbo de percentages ‘weet niet‘ bij afspraken over de inzet
van jeugdhulp bij alle van de 19 onderwerpen van 30% tot 89% varieert. Bij het (v)so gaat
het om 11 van de 18 onderwerpen met 31% tot 49% weet niet.
Informatie over benodigde jeugdhulp beperkt
De informatie die gemeenten voorafgaande aan het bestuurlijk overleg van
samenwerkingsverbanden po en vo en schoolbesturen in het mbo en (v)so ontvangen over
de aard en omvang van de benodigde jeugdhulp, is beperkt. Over de aard van de behoefte
aan jeugdhulp kon, afhankelijk van de onderwijssector, 8% tot 29% van de gemeenten
beschikken, over de omvang 5% tot 17%.
Afspraken over inzet jeugdhulp in de ondersteuningsstructuur
Als gemeenten afspraken maken over de inzet van jeugdhulp gaat dat vooral (76% tot
86%) over de inzet van schoolmaatschappelijk werk in het onderwijs, de inzet van
jeugdhulp in de ondersteuningsstructuur in het onderwijs en de inzet van overige
individuele jeugdhulpinstellingen in het onderwijs. In de helft van de gevallen gaat het
over de inzet van jeugdhulpprogramma’s in en om de school, de activering van
opvoedingshulp vanuit het onderwijs, advies en consultatie van onderwijsmedewerkers,
de inzet van diagnostische expertise, en de inzet van combinatieprogramma’s van
jeugdhulp en onderwijs voor specifieke doelgroepen. Over de deskundigheidsbevordering
van onderwijsmedewerkers worden het minst vaak afspraken gemaakt.
2. Welke (eigen en/of landelijke) doelstellingen van passend onderwijs worden
daarbij nagestreefd en wat is de voortgang in de doelrealisatie?
Gemeenten is gevraagd voor zes (landelijk) geformuleerde doelstellingen aan te geven of
ze onderdeel vormen van het oogo-ondersteuningsplan of het bestuurlijk overleg met
mbo en/of (v)so.
Met uitzondering van de laatste doelstelling worden alle doelstellingen door een
meerderheid van de gemeenten onderschreven en nagestreefd. Het betreft (in aflopende
frequentie):
 de reductie van het aantal thuiszitters (84%);

95








transparante procedures in verband met de toewijzing van (extra) ondersteuning,
waaronder jeugdhulp, en plaatsing/terugplaatsing (70%);
goede informatie voor ouders over de (extra) ondersteuningsmogelijkheden
waaronder inzet van jeugdhulp, van de diverse scholen in de
regio/samenwerkingsverband (67%);
de reductie van bureaucratie rondom het verkrijgen (aanvraag, diagnostiek,
toewijzing) van speciale onderwijszorg in combinatie met jeugdhulp (63%);
minder leerlingen naar (aparte) speciale onderwijsvoorzieningen mede door inzet van
jeugdhulp (59%);
ouders zijn tevreden over de (extra) ondersteuning, waaronder jeugdhulp, die scholen
bieden (36%).

De beantwoording van de vraag over de mate waarin voortgang wordt geboekt bij het
bereiken van de doelstellingen is voor vele gemeenten niet mogelijk. De helft tot driekwart
meldt bij vijf van de zes doelstellingen dat zij het niet weten.
De meeste voortgang in de doelrealisatie wordt naar het oordeel van gemeenten geboekt
bij de reductie van het aantal thuiszitters (met een score van 3,0 (enige mate) op een
schaal van 1 tot 5 waarbij 1 geen voortgang representeert en 5 in zeer hoge mate). Bij de
andere vijf doelstellingen variëren de scores van 2,2 tot 2,7. De minste voortgang wordt
geboekt bij de reductie van bureaucratie rondom het verkrijgen van speciale
onderwijszorg in combinatie met jeugdhulp.
3. Is er samenhang tussen de vorm en inhoud en de mate waarin voortgang in de
doelrealisatie wordt geboekt?
Er is een zwakke samenhang (r < 0.4) tussen enerzijds de vorm van de wijze waarop
gemeenten hun verantwoordelijkheid voor de afstemming van onderwijs en jeugdhulp
gestalte geven enerzijds en de voortgang bij de doelrealisatie anderzijds17. Dat is de
conclusie als we twee vormaspecten van het oogo-ondersteuningsplan met de
samenwerkingsverbanden po en vo correleren met de doelrealisatie. Deze twee
vormaspecten zijn de mate waarin er binnen de gemeente inhoudelijk wordt afgestemd
tussen het gemeentelijk beleid voor passend onderwijs enerzijds en het gemeentelijke
beleid voor het jeugdplan/jeugdhulp anderzijds, en de inhoudelijke afstemming bij de
voorbereiding van het oogo-ondersteuningsplan met andere beleidsthema’s
(kinderopvang/integrale kindcentra, Wlz, Wmo, Participatiewet, vsv-beleid).
Voor wat betreft de inhoud van het bestuurlijk overleg stellen we een zwakke samenhang
(0.3 < r < 0.4) met de mate van doelrealisatie vast.
Er is een zwakke positieve samenhang tussen in het oogo-ondersteuningsplan gemaakte
afspraken enerzijds en anderzijds de voortgang bij het bereiken van de volgende
doelstellingen: de reductie van het aantal thuiszitters; goede informatie voor ouders over
(extra) ondersteuning; transparante procedures i.v.m. toewijzing van (extra)
ondersteuning, w.o. jeugdhulp, en plaatsing/terugplaatsing; en reductie van bureaucratie
rondom het verkrijgen speciale onderwijszorg in combinatie met jeugdhulp. Van de

Het bestuurlijk overleg met het mbo en (v)so is vanwege de kleine aantallen in de respons buiten
beschouwing gelaten.
17

96

verschillende samenhangende afspraken correleert de inzet van jeugdhulp bij de aanpak
van verzuim met drie van de zes doelstellingen nog het vaakst.
4. Welke onvoorziene effecten van passend onderwijs worden gesignaleerd?
De invoering van passend onderwijs kan onvoorziene effecten opleveren. De overgrote
meerderheid van gemeenten ziet geen onvoorziene effecten. Een op de vijf gemeenten
heeft door de invoering van passend onderwijs en mede gelet op de beoogde
beleidsdoelen van passend onderwijs onvoorziene effecten geconstateerd. De toelichting
die een klein aantal respondenten hierbij geeft, is niet eenduidig.

97

Bijlage 1 Voorbeeld uitnodiging tot deelname online-onderzoek

<invullen bij onderwerp>
Uitnodiging landelijk onderzoek gemeenten en afstemming passend onderwijs en
jeugdhulp
Geachte mevrouw/heer,
Het Nederlands Centrum Onderwijs & Jeugdzorg (NCOJ) nodigt u hierbij van harte uit voor
deelname aan onderzoek voor de landelijke Evaluatie Passend Onderwijs. U kunt
deelnemen door een online-vragenlijst in te vullen. Met het onderzoek wordt beoogd
inzicht krijgen in de wijze waarop gemeenten vorm en inhoud geven aan hun rol en
verantwoordelijkheid bij de afstemming van onderwijs en jeugdhulp in het kader van
passend onderwijs.
Het onderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van het Nationaal Regieorgaan
Onderwijsonderzoek (NRO) voor de landelijke overheid. Naast scholen en
samenwerkingsverbanden passend onderwijs zijn gemeenten in Nederland in het
onderzoek betrokken.
Een belangrijk onderdeel van de vragenlijst is het oogo-ondersteuningsplan – het op
overeenstemming gerichte overleg in verband met passend onderwijs van de gemeente
met de samenwerkingsverbanden PO en/of VO over het concept-ondersteuningsplan van
het samenwerkingsverband. Daarnaast stellen we vragen over het bestuurlijk overleg van
de gemeente met samenwerkingsverbanden over het concept-jeugdplan (oogojeugdplan). Er wordt ook aandacht besteed aan de samenwerkingsrelatie met het mbo en
speciaal onderwijs.
Met de resultaten kunt u uw gemeente vergelijken met ervaringen van andere gemeenten.
U bent benaderd vanwege uw functie, kennis en ervaring op het gebied van het bestuurlijk
overleg van uw gemeente over passend onderwijs met
schoolbesturen/samenwerkingsverbanden en de afstemming met jeugdhulp.
Gelet op het belang van dit onderzoek vragen we uw nadrukkelijke medewerking aan het
onderzoek door de online-vragenlijst in te vullen.

98

Bijlage 2 Toelichting bij de vragenlijst en achtergrondvragen
Onder oogo-ondersteuningsplan wordt verstaan een op overeenstemming gericht bestuurlijk
overleg tussen gemeente en de samenwerkingsverbanden primair onderwijs (PO) en voortgezet
onderwijs (VO) over het concept-ondersteuningsplan van het betrokken samenwerkingsverband in
verband met passend onderwijs.
Onder oogo-jeugdplan wordt verstaan een op overeenstemming gericht bestuurlijk overleg tussen
gemeente en de samenwerkingsverbanden PO en VO over het gemeentelijke concept-jeugdplan
voor zover het passend onderwijs betreft.
Het komt voor dat gemeenten niet onder de naam van oogo overleg voeren maar wel (onder een
andere naam) bestuurlijk overleg voeren met de samenwerkingsverbanden PO en/of VO over het
concept-ondersteuningsplan van het betrokken samenwerkingsverband in verband met passend
onderwijs. In dat geval verzoeken wij u ook de vragen als zodanig te lezen en te beantwoorden.
Soms voert een gemeente zelf geen oogo(‘s) met het PO en/of VO maar heeft zij het bestuurlijk
overleg overgedragen of gedelegeerd aan een andere gemeente of gemeenten. Ook in dat geval
vragen we u deze vragenlijst in te vullen. Bij de vragen houden we rekening met deze optie.
In het geval uw gemeente met twee of drie samenwerkingsverbanden PO of VO overleg voert,
vragen we u bij de beantwoording van de vragen uit te gaan van het samenwerkingsverband met
de meeste scholen.
Met het gemeentelijk jeugdplan wordt ook het jeugdplan bedoeld als dat (mede) op de regio
betrekking heeft of regionaal is vastgesteld.
Achtergrondvragen
A1
Voor welke gemeente bent u werkzaam?
gemeentenaam:
A2
Als u deze vragenlijst niet alleen voor uw eigen gemeente invult, maar ook voor een andere
gemeente of gemeenten, namens welke gemeente(n) doet u dat dan?
gemeente 1:
gemeente 2:
gemeente 3:
gemeente 4:
gemeente 5:
A3
Hoeveel samenwerkingsverbanden PO en VO zijn er binnen uw gemeente actief?
aantal voor het PO:
aantal voor het VO:
weet ik niet
A4
Welke onderwijssectoren hebben een (of meer) vestiging(en) in uw gemeente? (Meer antwoorden
mogelijk)
primair onderwijs (basisonderwijs, speciaal basisonderwijs (sbo))
voortgezet onderwijs
middelbaar beroepsonderwijs (roc, aoc, mbo-vakschool)
(voortgezet) speciaal onderwijs (v)so in cluster 3 en/of 4

99

A5
Voor welk(e) beleidsterrein(en) van de gemeente werkt u?
Meer antwoorden zijn mogelijk.
onderwijs
jeugd
andere beleidsterrein, namelijk:
A6
Wat is uw functie? (Meer antwoorden mogelijk)
hoofd afdeling onderwijs
beleidsmedewerker onderwijs
coördinerend ambtenaar passend onderwijs
hoofd afdeling jeugd
beleidsmedewerker jeugd
coördinerend ambtenaar jeugdhulp
anders, namelijk:

100

Bijlage 3 Toelichtingen bij open vraag over oogo-ondersteuningsplan als
beleidsinstrument
-

'..met de aantekening dat oogo juridisch een lege huls is. Op SWV niveau worden afspraken gemaakt. In
welke mate achten de onderliggende schakels zich daaraan gebonden en acteren zij conform?

-

Aan de hand van het ondersteuningsplan en eventuele wijzigingen daarop volgen gesprekken en
evaluaties die waardevol zijn voor afspraken over dingen die gesignaleerd worden.

-

Alleen het overleg over het plan is niet voldoende. Er moet ook gefinetuned worden met elkaar.

-

doe dit werk nog te kort om hier een oordeel over te geven.

-

eerste plannen waren nog vrij algemeen. Concretisering dient de komende periode plaats te vinden.

-

Enerzijds wel, door verplichte overleg omtrent aantal onderwerpen. Toch is het vaak nog een papieren
tijger gebleken.

-

Er is pas één ondersteuningsplan geweest, en dat was (noodzakelijkerwijs) heel erg op hoofdlijnen.

-

Goed om regionaal afspraken te maken. Ontwikkelingen worden breder gedeeld. De kleinere gemeenten
spreken nu ook met het MBO. Het onderwijs wordt via de SWV's gezamenlijk aangesproken op de
verantwoordelijkheden rondom zorgplicht en dekkend aanbod. Gemeenten hoeven schoolbesturen niet
meer apart aan te spreken.

-

Het blijft wel een spanningsveld, maar doordat je op beide thema's (passend onderwijs en jeugdhulp)
verplicht moet overleggen, vind je elkaar op gezamenlijke ambities.

-

Het dwingt partijen om gezamenlijk na te denken over mogelijke oplossingen/verbeteringen

-

Het gevaar is wel dat er een verschil zit tussen de bestuurlijke afspraken en de praktijk op de werkvloer.

-

het helpt om vanuit het ondersteuningsplan een gezamenlijke agenda te maken

-

Het kan een goed beleidsinstrument zijn mits het goed wordt verankerd en op gelijk niveau (lokaal of
regionaal) wordt gevoerd. Ik merk echter dat de VO afspraken via de RMC regio's lopen, en daarmee via de
leerplichtambtenaren. Daar zitten ambtenaren jeugdhulp niet aan tafel. Het oogo loopt een apart spoor.

-

Het ondersteuningsplan is van het samenwerkingsverband (ingegeven door schoolbesturen), niet van de
gemeente. De gemeente tekent dan ook niet voor akkoord op het stuk, maar voor het gegeven dat het
besproken is in het oogo. Er zit alleen een gemeentelijk hoofdstuk in, maar dat is beschrijvend / daar
schrijft de gemeente aan mee. Dat maakt dat er iets onder moet komen te hangen als een
ontwikkelagenda, zodat gemeenten ook actief doelen stellen en nastreven samen met het onderwijs.
Beide stukken zijn leidraad voor de agenda van het oogo.

-

Het oogo-ondersteuningsplan wordt ter kennisname aan het oogo aangeboden. De ontwikkelagenda is
hiervan een afgeleid. Het ondersteuningsplan (samenwerkingsverbanden) is vooral gericht op het
terugdringen van uitstroom naar het speciaal onderwijs

-

Het overleg tussen onderwijs en gemeente krijgt op basis van inhoudelijke onderwerpen steeds meer
vorm. De structuur van het oogo is daarin niet leidend geweest.

-

intentie wordt uitgesproken, feitelijk overleg over organisatie en inhoud van (jeugd(hulp) wordt in andere
overleggen dan het oogo ingevuld.

-

maar het functioneert zo nog niet voldoende. Dat we hierover met elkaar in gesprek zijn (onderwijs en
gemeente)is positief, maar zowel gemeente (decentralisatie jeugdzorg) als onderwijs zijn nog veel met
hun eigen processen bezig.

-

Maar het gaat er vooral om dat de mensen op werkvloer elkaar weten te vinden (Ib’er/zorgcoördinator
onderwijs - gemeentelijk team). In de vragenlijst wordt gesuggereerd dat het onderwijs jeugdhulp in kan
zetten, maar dit doet alleen een generalist van de gemeente. Het onderwijs heeft hierbij een adviserende
rol, maar de regie ligt bij ouders.

-

Maar moet wel regelmatig geüpdatet worden.

-

Meest belangrijk is een onderliggende overlegstructuur waarin je ervaringen uit de praktijk kan bespreken
en voortgang kan monitoren, ambities kan bijstellen. Hiervoor is draagvlak nodig!

101

-

Met dien verstande dat wij hier al een samenwerkingsstructuur hebben. Puur alleen varen op oogoafspraken lijkt ons onvoldoende om zaken van de grond te krijgen.

-

nee, de invulling ligt bij schoolbesturen en of scholen, waarbij veelal sprake is van maatwerk

-

Niet alleen in het oogo-ondersteuningsplan, ook in het jeugdhulpplan dient het e.e.a. opgenomen te
worden (wederkerigheid)

-

Nog te weinig ervaring mee.

-

Ondersteuningsplan is nog te veel een 'ding' van het onderwijs. Zowel onderwijs als gemeenten zijn nog
lerende hoe het meeste rendement in samenwerking en afstemming gevonden dient te worden. Hier zijn
we nu mee bezig in de doorontwikkeling (= lokaal).

-

Ondersteuningsplan voor diverse gemeenten en scholen, vaak te algemeen opgesteld, zonder concrete
doelen.

-

oogo omvat een SWV-gebied van 7 gemeenten en meerdere onderwijsorganisaties. De uitvoering van
jeugdwet is per gemeente verschillend. Dus de afstemming met het onderwijs moet niet op SWV-niveau
gebeuren, maar op gemeenteniveau.

-

Op termijn kan het ondersteuningsplan een goed beleidsinstrument zijn. Op dit moment is dit nog
beperkt. Dit heeft tijd nodig.

-

Tenzij deze documenten in een gezamenlijk afgestemd proces tot stand komen. Nu maakt onderwijs het
ondersteuningsplan nog zelf. De gemeente idem m.b.t. het jeugdplan.

-

tenzij jaarlijks wordt aangepast.

-

weinig formele sturingsmogelijkheden

-

zie vorige toelichting; samenwerkingsverband heeft niet alle schoolbesturen aan een touwtje hangen

102