27ste vergadering

Donderdag 20 november 2008
Aanvang 9.00 uur

Voorzitter: De Pater-van der Meer
Tegenwoordig zijn 126 leden, te weten:
Aasted Madsen-van Stiphout, Agema, Anker, Aptroot,
Arib, Atsma, Van Baalen, Bashir, Van Beek, Besselink,
Bilder, Biskop, Blok, Blom, Van Bochove, Boekestijn,
Boelhouwer, Van Bommel, Bosma, Bouchibti, Bouwmeester, Brinkman, Ten Broeke, Van der Burg, Çörüz, Cramer,
Depla, Dezentjé Hamming-Bluemink, Dibi, Tony van Dijck,
Jan Jacob van Dijk, Jasper van Dijk, Van Dijken,
Dijsselbloem, Diks, Eijsink, Ferrier, Fritsma, Van Gent,
Gerkens, Gesthuizen, Gill’ard, Graus, Griffith, Van
Haersma Buma, Halsema, Van der Ham, Hamer,
Haverkamp, Heerts, Heijnen, Hessels, Van Heugten, Van
Hijum, Ten Hoopen, Irrgang, Jacobi, Jansen, Joldersma,
Kalma, Kamp, Kant, Karabulut, Knops, Koopmans,
Koppejan, Kraneveldt-van der Veen, De Krom, Kuiken,
Langkamp, Leerdam, Van Leeuwen, Leijten, Lempens,
Luijben, Madlener, Mastwijk, Van Miltenburg, Neppérus,
De Nerée tot Babberich, Nicolaï, Omtzigt, Ormel,
Ouwehand, De Pater-van der Meer, Polderman, Poppe,
Van Raak, Remkes, Roefs, Roemer, De Roon, Samsom,
Schermers, Schinkelshoek, Schippers, Schreijer-Pierik,
Smilde, Smits, Snijder-Hazelhoff, Spies, Van der Staaij,
Sterk, Tang, Teeven, Timmer, Ulenbelt, Van der Veen, Van
Velzen, Vendrik, Verbeet, Verdonk, Vermeij, Van der Vlies,
Voordewind, Vos, Jan de Vries, Van Vroonhoven-Kok,
Waalkens, Weekers, Wiegman-van Meppelen Scheppink,
Wilders, Willemse-van der Ploeg, De Wit, Wolbert en
Zijlstra,
en de heer Verhagen, minister van Buitenlandse Zaken,
de heer Hirsch Ballin, minister van Justitie, mevrouw Ter
Horst, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, mevrouw Cramer, minister van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, mevrouw Van der
Hoeven, minister van Economische Zaken, de heer
Koenders, minister voor Ontwikkelingssamenwerking, de
heer Van der Laan, minister voor Wonen, Wijken en
Integratie, en mevrouw Bijleveld-Schouten, staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Deze wetsvoorstellen worden zonder beraadslaging en,
na goedkeuring van de onderdelen, zonder stemming
aangenomen.
Aan de orde is het debat naar aanleiding van een
algemeen overleg op 11 september 2008 en 22 oktober
2008 over voedselzekerheid in ontwikkelingslanden.
De voorzitter: De heer Vendrik zou het woord krijgen,
maar hij is er nog niet. Daarom krijgt mevrouw Van Gent
het woord.
©
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. Ik sta hier
namens de heer Vendrik. Ik zal meteen de motie
indienen, dan kunnen wij lekker opschieten.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

©
De voorzitter: Ik deel aan de Kamer mee dat er geen
afmeldingen zijn.
Deze mededeling wordt voor kennisgeving aangenomen.

Tweede Kamer

Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren en enige andere
wetten in verband met de flexibilisering en
verduidelijking alsmede enkele aanvullingen van
de regeling van de rechtspositie van rechterlijke
ambtenaren en rechterlijke ambtenaren in
opleiding (31227);
- het wetsvoorstel Wijziging van boek 2 van het
Burgerlijk Wetboek ter uitvoering van Richtlijn
2006/46/EG van het Europees Parlement en de
Raad van 14 juni 2006, tot wijziging van de
Richtlijnen 78/660/EEG, 83/349/EEG, 86/635/EEG en
91/674/EEG betreffende de jaarrekening en de
geconsolideerde jaarrekening (PbEU L 224)
(31508).

Voedselzekerheid ontwikkelingslanden

van mening dat ontwikkelingslanden de volle ruimte
moeten krijgen om eigen keuzen te maken ter zake van
de ontwikkeling van de eigen landbouwmarkt, het
versterken van de positie van boeren en het borgen van
voedselzekerheid;

20 november 2008
TK 27

27-2261

Van Gent
van mening dat voorgaande voorrang dient te krijgen
aan relevante internationale onderhandelingstafels,
hetgeen onder meer betekent dat deze landen minimaal
de ruimte (terug)krijgen om bijvoorbeeld voedselvoorraden aan te leggen, lokale markten te reguleren en
importquota vast te stellen en/of importen te belasten;
verzoekt de regering, vanaf heden op de relevante
internationale fora als EU, VN-organisaties, WTO en
Wereldbank uit te dragen dat ontwikkelingslanden de
ruimte moeten krijgen, hun eigen voedselzekerheid te
borgen en daartoe strekkende maatregelen moeten
kunnen treffen,

overwegende dat met het oog op de voedselcrisis, maar
ook om de millenniumdoelen te behalen de aanpak van
ondervoeding en aandacht voor voedingswaarde van
groot belang is;
overwegende dat ondervoeding direct of indirect raakt
aan basisonderwijs, economische productiviteit,
kindersterfte, verbetering van moederzorg en de strijd
tegen hiv/aids, malaria en andere ziektes;
overwegende dat aanpak van ondervoeding een integrale
nationale en internationale benadering van meerdere
sectoren van handel, gezondheid, water en sanitatie,
onderwijs en landbouw vergt;

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Van Gent, Vendrik en Irrgang. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 40 (31250).
©
Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter. Het is goed dat
landbouw als sector terug is op de ontwikkelingsagenda.
Wij hebben uitgebreid met de drie ministers kunnen
praten over voedselzekerheid. Het feit dat wij het AO
over twee dagen gespreid hebben, bood de gelegenheid
om ook de actualiteit van de kredietcrisis in de tweede
termijn bij het overleg te betrekken. De huidige financiële
situatie maakt het nog belangrijker ons beleid, gericht op
armoedebestrijding, eerlijker verdeling en het bestrijden
van de voedselcrisis door de oorzaken aan te pakken, te
handhaven. De voedselcrisis eist dagelijks duizenden
levens. Dat moeten wij ons aantrekken en dat is ook
majeure ingrepen waard, net als de kredietcrisis.
Wil dit landbouwbeleid effectief zijn, dan moet het niet
versnipperd zijn. Daarover heeft mijn fractie haar zorgen
geuit en wij zien goede mogelijkheden om versnippering
te voorkomen, door aansluiting bij AGRA en door inzet
van de grote deskundigheid die Nederland heeft op het
gebied van landbouw, met Wageningen, en op het
gebied van water, met TNO. Wij zijn er tevreden over dat
de regering de bereidheid heeft uitgesproken om, waar
mogelijk op dit punt, aan te sluiten bij de voorstellen van
Kofi Annan. Daarbij moet de Afrikaanse Unie een
centrale rol spelen. Het gaat immers om vraaggestuurd
beleid. Wij zullen heel kritisch blijven volgen, welke
stappen op dit gebied worden gezet.
Mijn fractie heeft ook aandacht gevraagd voor het feit
dat wij niet alleen naar de hoeveelheid voedsel moeten
kijken, maar ook naar de voedingswaarde. Wij willen dit
vastgelegd zien in het beleid en wij dienen daartoe de
volgende motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat in de beleidsbrief Landbouw, rurale
bedrijvigheid en voedselzekerheid in ontwikkelingslanden
(TK 31250, nr. 14) het aspect van ondervoeding en
voedingswaarde ontbreekt;

Tweede Kamer

Voedselzekerheid ontwikkelingslanden

verzoekt de regering, in haar beleid ten aanzien van
voedselzekerheid in ontwikkelingslanden ook de
elementen ondervoeding en voedingswaarde te
betrekken, waarbij wordt aangesloten bij bestaande
lokale kennis en initiatieven en uitwisseling van kennis
en ervaring op dit gebied te bevorderen, evenals te
bevorderen dat de producten zo veel mogelijk lokaal of
regionaal ingekocht worden en de Kamer hierover te
informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Ferrier en Waalkens. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 41 (31250).
©
Minister Koenders: Voorzitter. Op zichzelf sta ik
sympathiek tegenover het dictum van de door de heren
Vendrik en Irrgang en mevrouw Van Gent ingediende
motie. Ik kan het dictum dan ook ondersteunen. In de
overwegingen echter zit een element dat ik wat
ingewikkeld vind. Er staat namelijk dat ontwikkelingslanden in staat moeten worden gesteld om importquota
vast te stellen en/of importen te belasten. De mogelijkheid daartoe hangt samen met internationale handelsovereenkomsten. Dit betekent dat ontwikkelingslanden
zoiets nooit helemaal unilateraal kunnen doen. Dat
neemt niet weg dat wij bereid zijn om aan het dictum
van de motie te voldoen. In feite gebeurt dat al, omdat
wij in alle internationale fora juist flexibiliteit ten aanzien
van onderhandelingen steunen. Wij willen dus beleidsruimte voor ontwikkelingslanden en de mogelijkheid dat
zij via vrijwaringsmaatregelen en tijdelijke bescherming
voedselzekerheid bereiken. Op grond van deze overweging wil ik aanneming van deze motie ontraden.
Ook de leden Ferrier en Waalkens hebben een motie
ingediend. Ik ben het met de indieners eens dat
voedingswaarde een essentieel element is bij ondervoeding. De voornaamste oorzaak van ondervoeding, in
zowel kwalitatieve als kwantitatieve zin, is vooral gelegen
in armoede en koopkracht en in mindere mate in het niet
beschikbaar zijn van kwalitatief goede voedingsmiddelen.
In een aantal gevallen speelt de gebrekkige kennis van
ouders ook een rol. Daarnaast is er sprake van interne
verdelingseffecten. Daarbij gaat het vooral over de relatie
tussen man en vrouw en de manier waarop binnen een
huishouding voedsel wordt verdeeld. Ons beleid richt
zich op al deze aspecten door in te zetten op onder

20 november 2008
TK 27

27-2262

Koenders
andere verbetering van het inkomen, ook van vrouwen,
educatie met aandacht voor rechten van vrouwen en
kinderen en programma’s voor het beschikbaar stellen
van voedsel, bijvoorbeeld in noodsituaties of via
schoolvoedingsprogramma’s zoals wij die in Ghana
kennen. Wij zien deze motie dan ook als een aanmoediging om ons beleid voort te zetten en uit te bouwen. Wij
zullen de Kamer berichten over de wijze waarop op
bestaande initiatieven zal worden aangesloten. In die zin
kunnen wij de motie ondersteunen.
De voorzitter: Ik zie geen aanleiding voor de leden om
hier een reactie op te geven.
De beraadslaging wordt gesloten.

constaterende dat aan de hand van het rapport acht jaar
Afrikabeleid van de IOB niet goed vastgesteld kan
worden wat de gevolgen zijn van het Nederlandse beleid;
overwegende dat het wenselijk is dat de Kamer goed
geïnformeerd wordt over de effecten van het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid;
overwegende dat het wenselijk is, nader parlementair
onderzoek in te stellen naar de evaluatiepraktijk van het
ministerie van Buitenlandse Zaken en de gevolgen
daarvan voor de effectiviteit van de besteding van
ontwikkelingsgelden;
verzoekt het Presidium, een parlementaire onderzoekscommissie hiernaar in te stellen,

De voorzitter: Wij zullen dinsdag over de moties
stemmen.

en gaat over tot de orde van de dag.

Aan de orde is het debat naar aanleiding van een
algemeen overleg op 22 oktober 2008 over IOBevaluatie Afrikabeleid.

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Boekestijn, Zijlstra en Van Miltenburg. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 82 (29237).

©
De heer Boekestijn (VVD): Voorzitter! De VVD-fractie
meent dat een parlementair onderzoek dient te worden
ingesteld naar de evaluatiepraktijk van het ministerie van
Buitenlandse Zaken en de gevolgen daarvan voor de
effectiviteit van de besteding van onze ontwikkelingsgelden. Wij hebben daarvoor drie argumenten.
In de eerste plaats stelt de VVD-fractie vast dat het
IOB-rapport over acht jaar Afrikabeleid geen inzicht geeft
in de effectiviteit van ons beleid. Het rapport geeft door
de gekozen methodologie helaas geen antwoord op de
vraag wat de bilaterale hulp nu eigenlijk heeft opgeleverd.
In de tweede plaats stelt de VVD-fractie vast dat
sommige auteurs van het evaluatierapport betrokken
waren bij de totstandkoming en de vorming van het
Afrikabeleid. Dat achten wij geen goede basis voor het
trekken van lessen uit het verleden.
Tot slot is de VVD-fractie van mening dat een effectief
ontwikkelingssamenwerkingsbeleid staat of valt met een
professionele onafhankelijke evaluatiepraktijk. Wij zijn
dan ook voorstander van een parlementair onderzoek
naar de evaluatiepraktijk van het ministerie van
Buitenlandse Zaken en de gevolgen daarvan voor de
effectiviteit van de besteding van ontwikkelingsgelden.
De volgende vragen kunnen daarbij aan de orde
komen.
1. Waarom worden er niet standaard nulmetingen
verricht?
2. Waarom komt er geen onafhankelijke evaluatiepraktijk
tot stand?
3. Welke gevolgen heeft dit voor de effectiviteit van het
beleid?
Wij dienen hiertoe de volgende motie in.

De heer Waalkens (PvdA): Collega Boekestijn heeft in de
aanloop naar de indiening van deze motie een aantal
argumenten genoemd. Een daarvan was dat het specifiek
gericht zou zijn op de bilaterale assistentie. U hebt in de
aanleiding om deze motie in te dienen echter vergeten
om ook de hele multilaterale inzet van ontwikkelingssamenwerking te noemen. Dat vind ik toch een omissie;
dan bent u niet consequent. Dan moet u zeggen dat het
niet alleen gaat om de bilaterale assistentie, maar ook
om de inzet langs de multilaterale kant.
De heer Boekestijn (VVD): De motie laat dat open en
kan het insluiten, maar ik vind het in eerste instantie ook
een prima idee om het te beperken tot de bilaterale hulp.
De voorzitter: Mijnheer Waalkens, u krijgt het woord
van mij, maar u was niet ingeschreven voor dit debat.
De heer Waalkens (PvdA): Ik dacht dat de VVD alles
tegen het licht wilde houden. U doet dat met de motie
wel, maar u hebt een mondelinge bijsluiter gegeven, die
ook in het stenografisch verslag komt, waarin u alleen op
de bilaterale kant ingaat. Waarom bent u dan niet
consequent? U trekt een geweldig grote broek aan, maar
vervolgens maakt u het weer heel klein.
De heer Boekestijn (VVD): Om te beginnen is dat
helemaal niet waar. De vorige keer hebt u ook geprobeerd te zeggen dat ik een grote broek aantrek. Ik heb
toen gezegd dat ik maar 1 mld. kan bezuinigen door het
CPB. Dat was een afdoende antwoord daarop.
Ik heb er geen enkel, maar dan ook geen enkel
bezwaar tegen om ook het multilaterale kanaal erbij te
betrekken. De motie sluit dit ook absoluut niet uit, dus ik
kan u geheel geruststellen op dit punt.
©

Motie

gehoord de beraadslaging,

Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter. Wij hebben een
positief-kritisch debat gehad met de minister voor
Ontwikkelingssamenwerking over de IOB-evaluatie van
het Afrikabeleid en nog twee andere evaluaties. Er

Tweede Kamer

20 november 2008
TK 27

De Kamer,

Afrikabeleid

27-2263